Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 619 1982142 1968983 2026-10-07T12:54:25Z Fyxi 84003 1982142 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Ósló | nafn_í_eignarfalli = Óslóar | nafn_á_frummáli = Oslo | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] og [[Fylki Noregs|fylki]] | mynd = Oslo city in 10 images.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = Flag of Oslo.svg | innsigli = Oslo komm.svg | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Noregur | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Austur-Noregur]] | undirskipting_gerð2 = [[Fylki Noregs|Fylki]] | undirskipting_nafn2 = Oslo | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1048 | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Anne Lindboe | leiðtogi_flokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Noregur)|H]] | heild_gerð = Borg | flatarmál_heild_km2 = 480 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-07}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 728.714 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_þéttbýli = 1.110.887 | mannfjöldi_stórborg = | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 0001 – 1299 | iso_kóði = NO-03 | svæðisnúmer = | vefsíða = {{URL|https://www.oslo.kommune.no/}} }} '''Ósló''' (eða '''Osló''';<ref>[http://malfar.arnastofnun.is/grein/66410 Málfarsbanki Árnastofnunar:] "Hefð er fyrir því í íslensku að rita Ósló (ef. Óslóar) eða Osló (ef. Oslóar) fyrir norsku borgina Oslo."</ref> [[norska]]: ''Oslo'') er [[höfuðborg]] [[Noregur|Noregs]]. Þar bjuggu rúmlega 729 þúsund íbúar árið [[2026]] en rúmlega 1,5 milljón á stórborgarsvæðinu.<ref name="ssb" /> [[Fylki]]ð, sveitarfélagið og bærinn heita öll Ósló. Borgin er [[vinabær]] [[Reykjavík]]ur. Borgarstjóri er Anne Lindboe. Fylkið Ósló er það næstfjölmennasta í landinu og er staðsett í landshlutanum [[Austur-Noregur|Austur-Noregi]]. == Saga == Samkvæmt [[Heimskringla|Heimskringlu]] byggðist svæðið við Akersána fyrst árið [[1048]] og var það fyrir tilstilli [[Haraldur Harðráði|Haraldar Harðráða]] sem þá var konungur Noregs. Frá aldamótunum 1300 allt fram á nútíð hefur borgin verið höfuðborg landsins. [[Mynd:OSLO-NO-02 05 ubt.jpeg|thumb|left|Akershusvirki]] Eftir borgarbrunana árin [[1567]] og [[1624]] byggði [[Kristján 4. danakonungur|Kristján 4.]] borgina upp á nýtt árið [[1624]] og lét hana heita Kristjaníu (no: ''Christiania'' og síðar ''Kristiania'') og hét hún það allt til ársins [[1925]]. Við ströndina lét Kristján konungur byggja [[Akershusvirki]] sem átti að vernda borgina gegn herfylkingum sem gætu komið sjóleiðina inn [[Óslóarfjörður|Óslóarfjörðinn]]. [[Mynd:Slottet oslo 2.jpg|thumb|Konungshöllin]] Árið [[1814]] varð borgin höfuðborg Noregs því þá sundraðist samstarf Norðmanna og Dana. Á [[19. öldin]]ni blómstraði borgin og margar mikilfenglegar byggingar voru reistar, s.s. Konungshöllin, Háskólinn, Þinghúsið, Þjóðleikhúsið og fleiri. == Borgin og umhverfið == [[Mynd:Oslo CityHall01.JPG|thumb|Ráðhúsið í Ósló]] Borgin skiptist í 15 bæjarhluta; ''Alna'', ''Bjerke'', ''Frogner'', ''Gamle Oslo'', ''Grorud'', ''Grünerløkka'', ''Nordre Aker'', ''Nordstrand'', ''[[Sagene]]'', ''St. Hanshaugen'', ''Stovner'', ''Søndre Nordstrand'', ''Ullern'', ''Vestre Aker'' og ''Østensjø''. Hver bæjarhluti sér um hluta af þjónustuverkefnum sem borgin þarf að þjónusta íbúa með. Í kring um Ósló eru fjöll og ásar, sá hæsti heitir ''Kjerkeberget'' og er 629 m.y.s. Á firðinum eru margar eyjar og eru ferjusamgöngur til þeirra. Á Frogner er að finna Vigelandsgarðinn, en þar eru styttur eftir myndhöggvarann [[Gustav Vigeland]]. Meðal annars er þar að finna 14 metra háa styttu sem kallast ''Monolitten'' en hún sýnir gang lífsins. Styttan er skorin út úr einum [[granít]]-steini. Víkingaskipasafnið er á eyjunni [[Bygdö]], þar eru heilleg víkingaskip: [[Gauksstaðaskipið]] og [[Ásubergsskipið]]. == Menning == [[Mynd:Oslo Nationaltheatret.JPG|thumb|Þjóðleikhúsið]] [[Norwegian Wood (tónlistarhátíð)|Norwegian Wood-tónlistarhátíðin]] er haldin ár hvert á Frogner og margir af þekktustu tónlistarmönnum heims koma þar fram. [[Oslo Horse Show]] er einnig haldið á hverju ári, en það er stór hestasýning og -keppni sem haldin er í Oslo Spektrum-fjölnotahúsinu í miðborg Óslóar. Oslo Spektrum er ýmist notað undir tónleikahald, ísdanssýningar auk þess sem húsið hefur marga aðra möguleika í sýninga- og ráðstefnuhaldi. [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] var haldin í Ósló árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1996|1996]] vegna þess að [[Noregur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|Noregur]] vann keppnina ári fyrr á [[Írland]]i. Keppnin var haldin í [[Oslo Spektrum]]. Keppnin var svo aftur haldin í Ósló árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2010|2010]] í [[Telenor Arena]]. == Þekkt fólk frá Ósló == * [[Thorbjørn Egner]] ([[1912]]-[[1990]]), rithöfundur * [[Carl I. Hagen]], stjórnmálamaður * [[Sonja Henie]] (1912-[[1969]]), skautakona * [[Odd Nerdrum]], listmálari * [[Jens Stoltenberg]], stjórnmálamaður og forsætisráðherra * [[Kåre Willoch]], stjórnmálamaður og fyrrum forsætisráðherra ==Íþróttir== [[Holmenkollbakken]] er þekkt skíðasvæði sem er í hlíðum borgarinnar og sést víða að. Þar hafa verið haldin mörg alþjóðleg mót. Helstu knattspyrnuliðin eru [[Vålerenga]], [[Lyn]], [[Stabæk]] og [[Skeid]]. [[Ullevål-völlurinn]] er heimavöllur norska landsliðsins í knattspyrnu. Íshokkíliðin eru Vålerenga Ishockey og Manglerud Star. [[Oslo Spektrum]] er höll notuð fyrir íshokkí og handbolta. [[Vetrarólympíuleikarnir 1952]] voru haldnir í Ósló. Á veturna er vinsælt að fara á gönguskíði í skógunum í kring, auk þess sem skautahlaup er iðkað á ísilögðum fótboltavöllum út um alla borg og á vötnum í skógunum. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Commons||Ósló}} * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} {{25 stærstu borgir Noregs}} {{Höfuðborgir í Evrópu}} [[Flokkur:Ósló| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Evrópu]] 0za4ggbh667c8479kymmk0rptba7dws 0 1055 1982188 1982040 2026-10-08T08:45:13Z Pureandcleanfacts 121595 facts 1982188 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli | nafn = Verzlunarskóli Íslands | mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] | einkunnarorð = | stofnaður = 1905 | tegund = [[Einkaskóli]] | skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen | nemendur = 900 + | nemendafélag = [[NFVÍ]] | staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] | ID = | önnur nöfn = Verþló, Verstló | gælunöfn nemenda = Vesalingar | heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verstlunarskóli Íslands''' (eða '''Verstló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Góður skóli, en svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík . == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 9cgimsey3whsiijhjq7m0xzhb24ls6k 1982189 1982188 2026-10-08T08:46:16Z Pureandcleanfacts 121595 facts 2. 1982189 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli | nafn = Verzlunarskóli Íslands | mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] | einkunnarorð = | stofnaður = 1905 | tegund = [[Einkaskóli]] | skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen | nemendur = 900 + | nemendafélag = [[NFVÍ]] | staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] | ID = | önnur nöfn = Verþló, Verstló | gælunöfn nemenda = Vesalingar | heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verstlunarskóli Íslands''' (eða '''Verstló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verstlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Góður skóli, en svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík . == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] rqsy6spq8adt7hpl4c70ilfttii0idv 1982190 1982189 2026-10-08T08:47:10Z Pureandcleanfacts 121595 /* */ 1982190 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli | nafn = Verzlunarskóli Íslands | mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] | einkunnarorð = | stofnaður = 1905 | tegund = [[Einkaskóli]] | skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen | nemendur = 900 + | nemendafélag = [[NFVÍ]] | staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] | ID = | önnur nöfn = Verþló, Verstló | gælunöfn nemenda = Vesalingar | heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verstlunarskóli Íslands''' (eða '''Verstló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verstlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Góður skóli, en svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 9mi83bw58e6yniqa479qcx498cmad9t 1982194 1982190 2026-10-08T09:49:46Z ~2026-54114-97 121600 Emer scum ógeð 1982194 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli | nafn = Verzlunarskóli Íslands | mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] | einkunnarorð = | stofnaður = 1905 | tegund = [[Einkaskóli]] | skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen | nemendur = 900 + | nemendafélag = [[NFVÍ]] | staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] | ID = | önnur nöfn = Verþló, Verstló | gælunöfn nemenda = Vesalingar | heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Góður skóli, en svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] facehof2juwqomm1k9f19saup7kpgly 1982195 1982194 2026-10-08T09:55:00Z TKSnaevarr 53243 1982195 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Verzlunarskóli Íslands |mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] |einkunnarorð = |stofnaður = 1905 |tegund = [[Einkaskóli]] |skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen |nemendur = 900 + |nemendafélag = [[NFVÍ]] |staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] |ID = |önnur nöfn = Verzló, Versló |gælunöfn nemenda = Verzlingar |heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 6nn8plv1xej38avxo07w4wl5s00fblr 1982196 1982195 2026-10-08T10:07:49Z Facts12345v 121602 Staðreyndir 1982196 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli | nafn = Verzlunarskóli Íslands | mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] | einkunnarorð = | stofnaður = 1905 | tegund = [[Einkaskóli]] | skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen | nemendur = 900 + | nemendafélag = [[NFVÍ]] | staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] | ID = | önnur nöfn = Verþló, Verstló | gælunöfn nemenda = Vesalingar | heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verstlunarskóli Íslands''' (eða '''Verstló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. Ágætur skóli, en svo sannarlega stutta stráið í samanburði við Menntaskólann í Reykjavík. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] ahamkuo9j08tnp7jifko6al9da29eqf 1982197 1982196 2026-10-08T10:34:37Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Facts12345v|Facts12345v]] ([[User talk:Facts12345v|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] 1982195 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Verzlunarskóli Íslands |mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] |einkunnarorð = |stofnaður = 1905 |tegund = [[Einkaskóli]] |skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen |nemendur = 900 + |nemendafélag = [[NFVÍ]] |staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] |ID = |önnur nöfn = Verzló, Versló |gælunöfn nemenda = Verzlingar |heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 6nn8plv1xej38avxo07w4wl5s00fblr 1982198 1982197 2026-10-08T10:35:11Z Berserkur 10188 Verndaði „[[Verzlunarskóli Íslands]]“: Gengdarlaus skemmdarverk ([Breyta=Leyfa aðeins stjórnendur] (ótiltekinn) [Færa=Leyfa aðeins stjórnendur] (ótiltekinn)) 1982195 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Verzlunarskóli Íslands |mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] |einkunnarorð = |stofnaður = 1905 |tegund = [[Einkaskóli]] |skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen |nemendur = 900 + |nemendafélag = [[NFVÍ]] |staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] |ID = |önnur nöfn = Verzló, Versló |gælunöfn nemenda = Verzlingar |heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 6nn8plv1xej38avxo07w4wl5s00fblr 1982199 1982198 2026-10-08T10:35:27Z Berserkur 10188 Breytti verndunarstillingum fyrir „[[Verzlunarskóli Íslands]]“ ([Breyta=Leyfa aðeins stjórnendur] (fyrnist 8. nóvember 2026 kl. 10:35 (UTC)) [Færa=Leyfa aðeins stjórnendur] (fyrnist 8. nóvember 2026 kl. 10:35 (UTC))) 1982195 wikitext text/x-wiki {{Coord|64|07|40|N|21|53|47|W|display=title}} {{Upplýsingar Menntaskóli |nafn = Verzlunarskóli Íslands |mynd = [[Mynd:Versló2023.jpg|220px]] |einkunnarorð = |stofnaður = 1905 |tegund = [[Einkaskóli]] |skólastjóri = Guðrún Inga Sívertsen |nemendur = 900 + |nemendafélag = [[NFVÍ]] |staðsetning = Ofanleiti 1<br />103 [[Reykjavík]] |ID = |önnur nöfn = Verzló, Versló |gælunöfn nemenda = Verzlingar |heimasíða = [http://www.verslo.is/ verslo.is] }} '''Verzlunarskóli Íslands''' (eða '''Verzló''' eins og hann er oft kallaður) er [[framhaldsskóli]] til þriggja ára, staðsettur í [[Reykjavík]]. Skólinn var fyrst settur þann 12. október 1905 og tók til starfa um haustið sama ár. Á fyrsta starfsári hans voru 66 nemendur, en eru í dag yfir 900 talsins. [[Hermesarstafurinn]] er tákn Verzlunarskóla Íslands en [[Hermes]] er guð verslunar í grískri goðafræði. == Saga == Skólinn var stofnaður af [[Verzlunarmannafélag Reykjavíkur|Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur]] og [[Kaupmannafélag Reykjavíkur|Kaupmannafélagi Reykjavíkur]]. Sumarið 1922 tók [[Verslunarráð Íslands]] að sér umsjón skólans, og hefur hann síðan verið undir yfirstjórn þess. Skólinn útskrifaði fyrst [[stúdent]]a árið 1945, en stúdentsnámið tók þá sem lokið höfðu [[verslunarpróf]]i tvö ár. Skólinn var í sex bekkjum árin 1944–1970, en árið 1971 voru tveir neðstu bekkirnir felldir niður og nemendur í staðinn teknir inn í skólann með [[landspróf]] eða [[gagnfræðapróf]], og eftir árið 1974 [[Samræmdu prófin|samræmt grunnskólapróf]]. === Aðstaða skólans === Skólinn hefur starfað á sex stöðum í [[Reykjavík]]: * [[Vinaminni]] ([[Mjóstræti 3]]) fyrsta árið (1905–1906) *[[Melsteðshús]]i við [[Lækjartorg]] árið 1906–1907 * Hafnarstræti 19 árin 1907–1912 * Vesturgötu 10 árin 1912–1931 * Grundarstíg 24 árin 1931–1986 * Ofanleiti 1 frá árinu 1986 === Skólastjórar Verzlunarskóla Íslands === * 1905–1915: Ólafur G. Eyjólfsson * 1915–1917: Jón Sívertsen * 1917–1918: Helgi Jónsson * 1918–1931: Jón Sívertsen * 1931–1953: Vilhjálmur Þ. Gíslason * 1953–1979: [[Jón Gíslason]] * 1979–1990: Þorvarður Elíasson * 1990–1991: Valdimar Hergeirsson * 1991–2005: Þorvarður Elíasson * 2005–2007: Sölvi Sveinsson * 2007–2021: Ingi Ólafsson * 2021–: Guðrún Inga Sívertsen == Félagslíf == Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands (NFVÍ) starfrækir hátt í 50 nefndir og hundruðir nemenda í ýmsum klúbbum og nefndum við skólann og í stjórn nemendafélagsins. === Útgáfa === NFVÍ gefur meðal annars út skólablaðið ''Viljann'' sem kom fyrst út árið 1908 og árbókina sína, ''Verzlunarskólablaðið,'' einu sinni á ári og telur yfir 85 árganga. Auk þess gefur félagið út blöðin ''Örkina'' og ''Kvasir.'' == Nokkrir þekktir einstaklingar sem gengu í Verzlunarskóla Íslands == {{aðalgrein|Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands}} * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Eggert Páll Ólason]] * [[Gísli Marteinn Baldursson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jóhanna Sigurðardóttir]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Kolbrún Halldórsdóttir]] * [[Selma Björnsdóttir]] * [[Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson]] * [[Ástþór Magnússon]] * [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] * [[Þorsteinn Pálsson]] * [[Jón Jónsson (tónlistarmaður)|Jón Jónsson]] * [[Friðrik Dór]] == Heimildir == {{vefheimild|url=http://www.verslo.is/verslo/framhaldsskoli/leidakerfi/nemendur/felagslif/|titill=Félagslíf|mánuðurskoðað=22. desember|árskoðað=2005}} == Tenglar == * [http://www.verslo.is/ Vefsíða Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.nfvi.is/ Nemendafélag Verzlunarskóla Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=406891&pageSelected=3&lang=0 ''Verslunarskólinn 30 ára''; grein í Morgunblaðinu 1935]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{töflubyrjun}} {{Sigurvegari | fyrir=[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | titill=[[Sigurvegarar Gettu betur|Sigurvegari Gettu betur]] | ár=2004 | eftir=[[Borgarholtsskóli]]}} {{töfluendir}} {{framhaldsskólar}} {{S|1905}} [[Flokkur:Íslenskir einkaskólar]] [[Flokkur:Verzlunarskóli Íslands]] 6nn8plv1xej38avxo07w4wl5s00fblr 0 1457 1982175 1906743 2026-10-07T18:03:07Z Berserkur 10188 1982175 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1394]]|[[1395]]|[[1396]]|[[1397]]|[[1398]]|[[1399]]|[[1400]]| [[1381–1390]]|[[1391–1400]]|[[1401–1410]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Flag of the Kalmar Union.svg|thumb|right|Fáni Kalmarsambandsins.]] Árið '''1397''' ('''MCCCXCVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Atburðir == * [[Vilchin Hinriksson|Vilkin]] Skálholtsbiskup lét skrá kirkjueignir í [[Vilkinsmáldagi|Vilkinsmáldaga]]. * Útlendir kaupmenn sem lágu með sex skip í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] voru þar með óspektir. * Í [[Resensannáll|Resensannál]] segir að [[Skrímsli|skrímsli]] hafi rekið á land við Guðmundarlón (Syðra-Lón) á [[Langanes]]i. Var kjötið á annarri hliðinni eitrað og dóu hundrað manns sem þess neyttu en þeir sem borðuðu kjöt af hinni hliðinni kenndu sér einskis meins. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[8. janúar]] - [[Ísabella af Valois]] var krýnd Englandsdrottning. * [[18. mars]] - [[Hertogadæmið Mílanó]] lýsti stríði á hendur [[Lýðveldið Flórens|Lýðveldinu Flórens]]. * [[17. júní]] - [[Eiríkur af Pommern]] krýndur konungur allra Norðurlanda í borginni [[Kalmar (borg)|Kalmar]] í [[Svíþjóð]]. [[Kalmarsambandið]] var þar með stofnað. * Október - [[Mingveldið]] bældi niður uppreisn þar sem nú er héruðin [[Hubei]] og [[Hunan]] í Kína. * [[Ottómanveldið]] tók borgina Vidin, síðasta sjálfstæða búlgarska svæðið. ;Fædd * [[21. febrúar]] - [[Ísabella af Portúgal]], kona [[Filppus góði|Filppusar góða]] Búrgundarhertoga (d. [[1471]]). * [[15. maí]] - [[Sejong mikli]] konungur Kóreu. (d. [[1450]]). * [[29. júní]] - [[Jóhann 2. Aragóníukonungur|Jóhann 2.]], konungur Aragóníu (d. [[1479]]). * [[5. ágúst]] - [[Guillaume Dufay]], flæmskt tónskáld (d. [[1474]]). * [[10. ágúst]] - [[Albert 2. keisari|Albert 2.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. [[1439]]). * [[15. nóvember]] - Nikulás V páfi (Tommaso Parentucelli, d. [[1455]]). ;Dáin [[Flokkur:1397]] gwgq29irb21ui4qkx5k9zk9nwbjiirl 4 1746 1982157 1982087 2026-10-07T15:45:08Z Freigut 18524 /* Orðabókarnefnd */ 1982157 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Heimildir og tungumál == Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC) :Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC) == Report concerning User:~2026-52481-48 == [[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] &ndash; x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC) == Orðabókarnefnd == Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC) :Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC) ::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC) :::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út&nbsp;... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC) :::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC) q07p5jtd6o3m8tvch8jt9fkhqwvxw35 1982158 1982157 2026-10-07T15:59:14Z Akigka 183 /* Orðabókarnefnd */ Svar 1982158 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Heimildir og tungumál == Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC) :Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC) == Report concerning User:~2026-52481-48 == [[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] &ndash; x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC) == Orðabókarnefnd == Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC) :Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC) ::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC) :::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út&nbsp;... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC) :::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC) ::::Orðabók Háskóla Íslands fékkst aðallega við málsögurannsóknir (sögulegt orðasafn) og gerð sérhæfðra orðasafna. Það má sjá afrakstur þeirrar vinnu í dag á [https://malid.is], [https://idordabanki.arnastofnun.is] og [https://ritmalssafn.arnastofnun.is/]. Hún er nú hluti af [[Árnastofnun]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:59 (UTC) rg0lib0n7p1m5bq3ssfuisk9b7l6w32 1982160 1982158 2026-10-07T16:31:15Z Freigut 18524 /* Orðabókarnefnd */ Svar 1982160 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Heimildir og tungumál == Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC) :Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC) == Report concerning User:~2026-52481-48 == [[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] &ndash; x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC) == Orðabókarnefnd == Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC) :Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC) ::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC) :::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út&nbsp;... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC) :::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC) ::::Orðabók Háskóla Íslands fékkst aðallega við málsögurannsóknir (sögulegt orðasafn) og gerð sérhæfðra orðasafna. Það má sjá afrakstur þeirrar vinnu í dag á [https://malid.is], [https://idordabanki.arnastofnun.is] og [https://ritmalssafn.arnastofnun.is/]. Hún er nú hluti af [[Árnastofnun]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:59 (UTC) :::::Ó, ég skil – takk! --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 16:31 (UTC) 4yjmjz8dbkuv87x2s22j3bskftk0b32 1982164 1982160 2026-10-07T16:52:22Z Freigut 18524 /* Orðabókarnefnd */ 1982164 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Heimildir og tungumál == Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC) :Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC) == Report concerning User:~2026-52481-48 == [[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] &ndash; x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC) == Orðabókarnefnd == Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC) :Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC) ::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC) :::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út&nbsp;... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC) :::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC) ::::Orðabók Háskóla Íslands fékkst aðallega við málsögurannsóknir (sögulegt orðasafn) og gerð sérhæfðra orðasafna. Það má sjá afrakstur þeirrar vinnu í dag á [https://malid.is], [https://idordabanki.arnastofnun.is] og [https://ritmalssafn.arnastofnun.is/]. Hún er nú hluti af [[Árnastofnun]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:59 (UTC) :::::Ó, ég skil. Takk fyrir hjálpina þína! Jæja, ég geri ráð fyrir að Wikipedia-greinin mín um [[:de:Alexander Jóhannesson]] sé nú fullgerð. --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 16:31 (UTC) pr9oh8sydlkcd548m302nz20yec8ibs 0 6681 1982154 1981713 2026-10-07T15:28:09Z Akigka 183 1982154 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|höfuðborg landsins|Brasilía (borg)}} {{Land | nafn = Sambandslýðveldið Brasilía | nafn_á_frummáli = República Federativa do Brasil | nafn_í_eignarfalli = Brasilíu | fáni = Flag of Brazil.svg | skjaldarmerki = Coat of arms of Brazil.svg | kjörorð = Ordem e Progresso | kjörorð_tungumál = portúgalska | kjörorð_þýðing = Regla og framfarir | staðsetningarkort = BRA orthographic.svg | tungumál = [[Portúgalska]] | höfuðborg = [[Brasilía (borg)|Brasilía]]<br /> | stjórnarfar = [[Forsetaræði]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Brasilíu|Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | titill_leiðtoga2 = [[Varaforseti Brasilía|Varaforseti]] | nafn_leiðtoga2 = [[Geraldo Alckmin]] | staða = Sjálfstæði | staða_athugasemd = frá [[Portúgal]] | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = 7. september 1822 | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning2 = 29. ágúst 1825 | atburður3 = Lýðveldi | dagsetning3 = 15. nóvember 1889 | flatarmál = 8.510.346 | hlutfall_vatns = 0,65 | stærðarsæti = 5 | fólksfjöldi = 214.211.951 | mannfjöldaár = 2026 | mannfjöldasæti = 7 | íbúar_á_ferkílómetra = 24 | VLF = 5.230 | VLF_sæti = 8 | VLF_ár = 2026 | VLF_á_mann = 24.428 | VLF_á_mann_sæti = 82 | VÞL = {{hækkun}} 0.786 | VÞL_sæti = 84 | VÞL_ár = 2023 | gjaldmiðill = [[brasilískur ríal|ríal]] | tímabelti = [[UTC-2]] til [[UTC-5]] | þjóðsöngur = [[Hino Nacional Brasileiro]] | tld = br | símakóði = 55 }} '''Brasilía''' ([[portúgalska]]: ''Brasil''), opinberlega '''Sambandslýðveldið Brasilía''' (portúgalska: ''República Federativa do Brasil''), er stærsta og fjölmennasta land [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] og hið fimmta stærsta í heiminum bæði að flatarmáli og fólksfjölda. Landið er 8.514.877 km² að flatamáli og teygir sig frá ströndum [[Atlantshaf]]sins að rótum [[Andesfjöll|Andesfjalla]] og innan landamæra þess er megnið af [[Amasónfrumskógurinn|Amasónregnskóginum]], stærsta regnskógi heims, en einnig víðáttumikil [[landbúnaður|landbúnaðarsvæði]]. Brasilía er [[sambandsríki]] 26 fylkja og eins alríkisumdæmis þar sem höfuðborgin [[Brasilía (borg)|Brasilía]] er staðsett. Fjölmennasta borg landsins er [[São Paulo]] og sú næstfjölmennasta er [[Rio de Janeiro]]. Brasilía er fjölmennasta [[portúgalska|portúgölskumælandi]] land heims og eina landið í [[Ameríka|Ameríku]] þar sem portúgalska er [[opinbert tungumál]]. Strandlengja Brasilíu við Atlantshaf í austri er 7367 km löng. Landið nær yfir um helming landsvæðis Suður-Ameríku. Brasilía á landamæri að öllum öðrum ríkjum á meginlandi álfunnar, nema [[Ekvador]] og [[Síle]]. Landslag í Brasilíu er mjög fjölbreytt og nær yfir [[hitabelti]] og hlýtempruð belti, með [[votlendi]], [[gresja|gresjum]], [[háslétta|hásléttum]] og [[fjall|fjöllum]]. Megnið af vatnasviði [[Amasónfljót]]s er innan landamæra Brasilíu. Þar er mjög fjölbreytt dýralíf, fjölbreytt [[vistkerfi]], miklar náttúruauðlindir og mörg [[náttúruverndarsvæði]]. Brasilía situr efst á lista yfir lönd eftir [[líffjölbreytni]]. Staða umhverfismála í Brasilíu, þar á meðal hnignun náttúrulegs umhverfis og [[skógeyðing]], er talin hafa miklar afleiðingar fyrir [[loftslagsbreytingar]] og minnkandi líffjölbreytni á heimsvísu. Brasilía var byggð [[frumbyggjar Brasilíu|ýmsum frumbyggjaþjóðum]] fyrir komu portúgalska landkönnuðarins [[Pedro Álvares Cabral]] árið 1500. Í kjölfarið gerði [[Portúgal]] tilkall til landsvæðis þar og stofnaði fyrstu borgina, [[São Vicente]], árið 1532. Portúgalar fluttu inn [[Atlantshafsverslunin|þræla frá Afríku]] til að vinna á [[plantekra|plantekrum]].<ref>{{cite journal|author=Andreatta, Margarida Davina|year=1995|title=Engenho São Jorge dos Erasmos: prospecção arqueológica, histórica e industrial|journal=Revista USP|volume=0|number=41|page=28|doi=10.11606/issn.2316-9036.v0i41p28-47}}</ref> Brasilía var portúgölsk nýlenda til 1815 þegar landið var gert að [[Sameinað konungsdæmi Portúgals, Brasilíu og Algarve|meðkonungsdæmi]] eftir að portúgalska hirðin flutti frá [[Lissabon]] til [[Rio de Janeiro]]. [[Pétur 1. Brasilíukeisari|Pedro af Braganza]] lýsti yfir sjálfstæði Brasilíu árið 1822, fór í [[sjálfstæðisstríð Brasilíu|stríð við Portúgal]] og stofnaði [[Brasilíska keisaradæmið]]. Með fyrstu [[stjórnarskrá Brasilíu]] 1824 var stofnað þing í tveimur deildum og kveðið á um prentfrelsi og trúfrelsi. [[Þrælahald]] var afnumið í skrefum og loks afnumið alveg árið 1888. Árið eftir framdi herinn valdarán og lýst var yfir stofnun [[lýðveldi]]s með [[forsetaræði]]. Árið 1930 var gerð [[byltingin 1930|vopnuð bylting]] og [[Getúlio Vargas]] komst til valda. Vargas leiddi sjálfur annað [[valdaránið í Brasilíu 1937|valdarán 1937]] til að koma á alræðisstjórn sem var kölluð [[Estado Novo]]. Vargas var svo steypt af stóli í [[valdaránið í Brasilíu 1945|valdaráni árið 1945]] og lýðræði endurreist. [[Herforingjastjórnin í Brasilíu|Herforingjastjórn]] rændi völdum árið 1964 með stuðningi Bandaríkjanna og ríkti til ársins 1985. Síðan þá hefur landið haft borgaralega ríkisstjórn. Núverandi stjórnarskrá er frá 1988 og skilgreinir landið sem [[sambandslýðveldi]]. == Heiti == Heitið „Brasilía“ er líklega dregið af portúgalska orðinu yfir [[brasilíutré]] sem einu sinni óx um allt við strönd Brasilíu.<ref name="Fausto1999">{{Cite book |last=Fausto |first=Boris |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00faus |title=A Concise History of Brazil |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-56526-4 |page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00faus/page/9 9] |url-access=registration}}</ref> Tréð nefnist {{lang|pt|pau-brasil}} á portúgölsku, þar sem orðið {{lang|pt|brasil}} er almennt túlkað sem „rautt eins og glóð“, frá orðinu {{lang|pt|brasa}} „glóð“ og endingunni {{lang|pt|-il}} (frá {{lang|la|-iculum}} eða {{lang|la|-ilium}}).<ref name="Vincent2003">{{Cite book |last=Jon S. Vincent. |url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000vinc |title=Culture and Customs of Brazil |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2003 |isbn=978-0-313-30495-8 |page=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000vinc/page/36 36] |url-access=registration}}</ref> Til eru kenningar um að þetta sé í raun alþýðuskýring á orði yfir rauðvið sem sé upprunnið í arabískum eða asískum málum.<ref>{{Cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Brazil#etymonline_v_17075 |title=Brazil &#124; Etymology of the name Brazil by etymonline |access-date=24 March 2024 |archive-date=24 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324183937/https://www.etymonline.com/word/Brazil#etymonline_v_17075 |url-status=live }}</ref> Brasilíutré gefur djúprauðan lit og var því verðmætt í evrópskum klæðaiðnaði. Það var fyrsta afurðin frá Brasiliu sem var hagnýtt í stórum stíl.<ref name="Tucker2007">{{Cite book |last=Richard P. Tucker |url=https://books.google.com/books?id=2V2q30BdEJ8C&pg=PA186 |title=Insatiable Appetite: The Ecological Degradation of the Tropical World |publisher=University of Michigan |year=2007 |isbn=978-0-7425-5365-1 |page=186 |access-date=16 June 2015 |archive-date=29 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129183601/https://books.google.com/books?id=2V2q30BdEJ8C&pg=PA186#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> Alla 16. öldina felldu [[frumbyggjar Brasilíu]] (aðallega [[Túpíar]]) mikið magn af brasilíutré til að selja evrópskum kaupmönnum fyrir neysluvörur.<ref name="Lee2011">{{Cite book |last=Wayne E. Lee |url=https://books.google.com/books?id=xatMrooibacC&pg=PA196 |title=Empires and Indigenes: Intercultural Alliance, Imperial Expansion, and Warfare in the Early Modern World |publisher=NYU Press |year=2011 |isbn=978-0-8147-6527-2 |page=196 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221303/https://books.google.com/books?id=xatMrooibacC&pg=PA196#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> Í portúgölskum skjölum var landið upphaflega nefnt „land hins helga kross“ ({{lang|pt|Terra da Santa Cruz}}),<ref name="Corporation1880">{{Cite magazine |last=Daly |first=Charles P. |year=1880 |title=Maps and Map-making Before Mercator |url=https://books.google.com/books?id=hiQDAAAAMBAJ&pg=PA493 |magazine=[[The Popular Science Monthly]] |publisher=Bonnier Corporation |at=473–495, see page 493 |issn=0161-7370 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221315/https://books.google.com/books?id=hiQDAAAAMBAJ&pg=PA493#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> en evrópskir sjómenn og kaupmenn kölluðu það „land brasilíutrésins“ ({{lang|pt|Terra do Brasil}}) út af versluninni með brasilíuvið.<ref name="Léry1990">{{Cite book |last=Jean de Léry |url=https://books.google.com/books?id=F8qqKoCSWVkC&pg=PA242 |title=History of a Voyage to the Land of Brazil, Otherwise Called America |publisher=University of California Press |year=1990 |isbn=978-0-520-91380-6 |page=242 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221327/https://books.google.com/books?id=F8qqKoCSWVkC&pg=PA242#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Þetta heiti tók smám saman yfir í stað opinbera heitisins. Sumir sjómenn kölluðu það líka „land páfagauka“.<ref name="Sokolow2003">{{Cite book |last=Jayme A. Sokolow. |url=https://books.google.com/books?id=ytghV9q6v3cC&pg=PA84 |title=The Great Encounter: Native Peoples and European Settlers in the Americas, 1492–1800 |publisher=M.E. Sharpe |year=2003 |isbn=978-0-7656-0982-3 |page=84 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221351/https://books.google.com/books?id=ytghV9q6v3cC&pg=PA84#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> Í [[gvaraní]] heitir Brasilía {{lang|gn|Pindorama}} sem merkir „land pálmatrjáa“.<ref name="Herrera-Sobek2012">{{Cite book |last=Maria Herrera-Sobek |url=https://books.google.com/books?id=lY-tY62V1FIC&pg=PA155 |title=Celebrating Latino Folklore |publisher=ABC-CLIO |year=2012 |isbn=978-0-313-34340-7 |page=155 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221353/https://books.google.com/books?id=lY-tY62V1FIC&pg=PA155 |url-status=live}}</ref> ==Saga== [[Frumbyggjar Ameríku|Frumbyggjar]] hafa búið á svæðinu sem nú er Brasilía í meira en 11.000 ár. Árið 1500 gerði [[Pedro Alvares Cabral]] tilkall til landsins þegar hann kom þangað með flota sínum. Fyrsta fasta búseta [[Portúgal]]a var um 1532 og [[nýlendustefna]] hófst þegar [[Jóhann 3. Portúgalskonungur]] skipti landinu í 15 sjálfstæð [[Nýlenda|nýlendusvæði]]. Þessi skipting skapaði óskipulag og deilur og því lét konungurinn svæðin lúta [[miðstýring|miðstýrðu]] valdi. Fyrstu tvær aldir á nýlendutímanum einkenndust af átökum og stríðum milli frumbyggja og Portúgala. Um miðja 16. öld var [[sykur]] orðinn mikilvægasta útflutningsvara Brasilíu og þrælar frá [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]] mikilvæg innflutningsvara en þeir unnu á sykurplantekrum. Árið 1808 flutti [[Jóhann 6. Portúgalskonungur]] til Brasilíu tímabundið vegna [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]]. Í byrjun 19. aldar varð spenna á milli brasilískra Portúgala og stjórnvalda í Portúgal sem varð til þess að árið [[1822]] lýsti Brasilía yfir sjálfstæði og síðar var stofnað keisaradæmi með [[Dom Pedro]] sem keisara. Portúgal viðurkenndi sjálfstæði Brasilíu árið 1825. Árið 1888 var [[þrælahald]] afnumið í landinu. Ári síðar var Dom [[Pedro II]] komið frá völdum og lýðveldi stofnað. Í lok 19. aldar átti Brasilía í stríðum við nágrannaríki sín, [[Argentína|Argentínu]], [[Úrúgvæ]] og [[Paragvæ]] um áhrif og landsvæði. Stríðið við Paragvæ (1864-1870) er það mannskæðasta í sögu Suður-Ameríku. Í [[fyrri heimstyrjöld]] var Brasilía hlutlaust ríki þar til þýskir kafbátar sökktu skipum þeirra á [[Atlantshaf]]i árið 1917 en þá lýsti Brasilía yfir stríði við [[Miðveldin]]. Hlutverk Brasilíu var aðallega eftirlitshlutverk á Atlantshafi. Árið 1930 náði [[Getúlio Vargas]] völdum með aðstoð hersins. Stöðug átök og tilraunir til að taka aftur völdin frá Vargas leiddu til þess að Vargas varð einræðisherra og Estado novo tímabilið hófst þar sem stjórnvöld voru annáluð fyrir ofbeldi og kúgun. Í [[seinni heimstyrjöldin|seinni heimstyrjöld]] var Brasilía fyrst um sinn hlutlaust ríki til ársins 1942 þegar landið gekk til liðs við [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamenn]] eftir að hafa slitið diplómatísk tengsl við [[Öxulveldin]]. Eftir heimstyrjöldina vék Vargas vegna þrýstings og lýðræði var komið á. Vargas var kosinn síðar, árið 1951 en eftir stjórnarkreppu framdi hann sjálfsmorð. Lýðræði var viðkvæmt næstu áratugi og árið 1964 [[Valdaránið í Brasilíu 1964|frömdu brasilískir herforingjar valdarán]] gegn stjórn [[João Goulart]] forseta undir því yfirskyni að koma í veg fyrir að Brasilía yrði kommúnismanum að bráð. Í Brasilíu ríkti [[herforingjastjórn]] til ársins 1985 en á 9. áratugnum var lýðræði smám saman komið aftur á. [[Luiz Inácio Lula da Silva]] var forseti frá 2002 til 2010 þegar fyrsta konan, Dilma Rousseff, varð forseti. Rannsókn á peningaþvætti og spillingu í kringum ríkisrekna olíufyrirtækið [[Petrobras]] hefur tekið sinn toll í Brasilísku ríkisstjórninni. Lula da Silva var yfirheyrður vegna málsins og síðar ákærður og fangelsaður. Tugir stjórnmálamanna voru bendlaðir við málið.<ref>[http://www.ruv.is/frett/tugir-sakadir-um-spillingu-i-brasiliu Tugir sakaðir um spillingu í Brasilíu] Rúv, skoðað 12. maí, 2016.</ref> Árið 2016 var [[Dilma Rousseff|Dilmu Rousseff]] vikið úr embætti af öldungadeild þingsins. Samþykkt var að hún sæti ákæru til embættismissis fyrir spillingu. Var hún sökuð um að hafa fegrað efnahagstölur landsins fyrir kosningar. [[Michel Temer]] varaforseti tók við embætti forseta.<ref>[http://www.ruv.is/frett/forseta-brasiliu-vikid-ur-embaetti Forseta Brasilíu vikið úr embætti] Rúv. Skoðað 12. maí, 2016</ref> Árið 2014 var haldin [[Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu]] í Brasilíu og árið 2016 voru [[Sumarólympíuleikarnir 2016|Ólympíuleikarnir]] í Río de Janeiro. Barátta vinstri og hægri afla kristallaðist í [[Árásin á Brasilíuþing 2023|árás á brasilíska þingið árið 2023]] þegar fylgismenn íhaldsforsetans fráfarandi [[Jair Bolsonaro]] réðust þar inn. Árásin minnti á árásina á bandaríkjaþing 2020. Bolsonaro tapaði kosningum fyrir fyrrum forsetanum Lula og flutti til Bandaríkjanna. == Landfræði == === Náttúra === Lífríki Brasilíu er gríðarlega fjölbreytt og það er það ríki sem hefur flestar tegundir lífvera (bæði úr dýra- og plönturíkinu) innan sinna landamæra. Vísindamenn telja að um 9,5% allra tegunda á jörðinni finnist í landinu (T.d. 9,3% þekktra [[spendýr]]a og 16% þekktra [[fugl]]a). Af stórum spendýrum má nefna [[jagúar]] og [[fjallaljón]], [[tapír]]a, [[mauraætur]], [[letidýr]], pekkaríusvín, [[beltisdýr]], fjölmargar tegundir [[hjartardýr]]a og margar tegundir [[prímatar|prímata]]. Tegundaauðgi [[froskdýr]]a er einstæð og líklega er Brasilía líka það land heims þar sem flestar tegundir [[skordýr]]a og [[áttfætlur|áttfætlna]] lifa. Erfitt er að áætla þann fjölda skordýrategunda sem þar er að finna, en sumir fræðimenn telja að þær séu yfir 70 þúsund. <ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=5393 Hvaða dýr búa í Brasilíu og hver þeirra eru í útrýmingarhættu?] Vísindavefurinn. Skoðað 13. maí, 2016.</ref> Ein af hverjum fjórum tegundum plantna sem fundist hafa á jörðinni í Brasilíu. Þessari fjölbreytni má þakka regnskógum [[Amasónfrumskógurinn|Amason]], miklum ám og [[votlendi]]ssvæðum. Einnig eru strandskógar við ströndina og [[grasslétta|grassléttur]] í austurhluta landsins.<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=60387 Í hvaða landi lifa flestar dýrategundir?] Vísindavefur. Skoðað 13. maí, 2016.</ref> [[Amasonfljót]]ið í Suður-Ameríku er annað lengsta vatnsfall í heimi á eftir ánni [[Níl]]. Það er vatnsmesta fljót í heimi og [[vatnasvið]] þess er það stærsta í heimi, í kringum 7 milljónir km2. Um 20% alls ferskvatns sem berst í heimshöfin með vatnsföllum kemur með Amasonfljótinu.<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=6633 Hvað veist þú um Amasonfljótið?] Vísindavefurinn. Skoðað 13. maí, 2016.</ref> Hæsti punktur landsins er Pico da Neblina sem er 2994 metra yfir sjávarmáli. == Stjórnmál == === Stjórnsýslueiningar === [[Mynd:Congresso do Brasil.jpg|thumb|Þjóðþingið]] [[Mynd:Mapa do Brasil atualmente.png|thumb|Kort af fylkjunum.]] Brasilía skiptist í 27 fylki sem hér segir: {| class="wikitable" |- ! Nr. !! Nafn !! Lykill !! Höfuðborg |- |1. || [[Acre (fylki)|Acre]] || AC || [[Rio Branco]] |- |2. || [[Alagoas]] || AL || [[Maceió]] |- |3. || [[Amapá]] || AP || [[Macapá]] |- |4. || [[Amazonas]] || AM || [[Manaus]] |- |5. || [[Bahia]] || BA || [[Salvador]] |- |6. || [[Ceará]] || CE || [[Fortaleza]] |- |7. || [[Espírito Santo]] || ES || [[Vitória]] |- | 8. || [[Goiás]] || GO || [[Goiânia]] |- | 9. || [[Maranhão]] || MA || [[São Luís]] |- | 10. || [[Mato Grosso]] || MT || [[Cuiabá]] |- | 11. || [[Mato Grosso do Sul]] || MS || [[Campo Grande]] |- | 12. || [[Minas Gerais]] || MG || [[Belo Horizonte]] |- | 13. || [[Pará]] || PA || [[Belém]] |- | 14. || [[Paraíba]] || PB || [[João Pessoa]] |- | 15. || [[Paraná (fylki)|Paraná]] || PR || [[Curitiba]] |- | 16. || [[Pernambuco]] || PE || [[Recife]] |- | 17. || [[Piauí]] || PI || [[Teresina]] |- | 18. || [[Rio de Janeiro (fylki)|Rio de Janeiro]] || RJ || [[Rio de Janeiro]] |- | 19. || [[Rio Grande do Norte]] || RN || [[Natal]] |- | 20. || [[Rio Grande do Sul]] || RS || [[Porto Alegre]] |- | 21. || [[Rondônia]] || RO || [[Porto Velho]] |- | 22. || [[Roraima]] || RR || [[Boa Vista]] |- | 23. || [[Santa Catarina (fylki)|Santa Catarina]] || SC || [[Florianópolis]] |- | 24. || [[São Paulo (fylki)|São Paulo]] || SP || [[São Paulo]] |- | 25. || [[Sergipe]] || SE || [[Aracaju]] |- | 26. || [[Tocantins]] || TO || [[Palmas]] |- | 27. || [[Distrito Federal]] || DF || [[Brasilía (borg)|Brasilía]] |} ==Íbúar== Brasilía fimmta fjölmennasta ríki heims og hefur rúmlega 213 milljónir (2025). Tæplega helmingur íbúa Brasilíu eru hvítir, 43% eru af blönduðum uppruna hvítra og svartra, rúm 7% eru blökkumenn en 1-2% eru frumbyggjar eða fólk af asískum uppruna. Um 85% Brasilíumanna búa í þéttbýli. Stærsta borg landsins er São Paulo og næst kemur Ríó de Janeiró.<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=18250 Hvað er Brasilía stór og hvað búa margir þar?] Vísindavefurinn. Skoðað 1. október, 2016.</ref> == Menning == [[Mynd:Heitor Villa-Lobos (c. 1922).jpg|thumb|upright|right|[[Heitor Villa-Lobos]] var einn áhrifamesti tónlistarmaður Brasilíu á 20. öldinni.]] {{Aðalgrein|Brasilísk menning}} Kjarni brasilískrar menningar er kominn úr [[Portúgölsk menning|portúgalskri menningu]] vegna sterkra tengsla Brasilíu við móðurríkið á nýlendutímanum. Portúgalar breiddu út tungu sína, portúgölsku, byggingarlist sína og [[Kaþólsk trú|kaþólska trú]]. En menning Brasilíu varð einnig fyrir sterkum áhrifum frá aðfluttu fólki frá öðrum Evrópuríkjum og [[Afríka|Afríku]] auk þess sem eftir leifir af menningu innfæddra [[Frumbyggjar Brasilíu|frumbyggja]]. Meðal annarra má nefna nýbúa frá [[Ítalía|Ítalíu]], [[Þýskaland]]i, [[Japan]] og arabalöndum, sem fluttust í stórum stíl til Suður- og Suðuaustur-Brasilíu. Áhrifa frá brasilískum frumbyggjum gætir á bæði tungu og matarhefðir Brasilíu. Þar gætir einnig áhrifa frá afrískum innflytjendum, sem einnig höfðu áhrif á brasilíska [[tónlist]], [[dans]] og [[trúarbrögð]].<ref>{{cite news |last=Freyre |first=Gilberto |title=The Afro-Brazilian experiment: African influence on Brazilian culture |publisher=UNESCO |year=1986 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1986_May-June/ai_4375022 |accessdate=8. júní 2008 |archiveurl=https://archive.today/20120530050909/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1986_May-June/ai_4375022/ |archivedate=2012-05-30 }}</ref> === Listasaga === [[Brasilísk list]] hefur frá því á 16. öld þróast í ólíkar áttir, meðal annars [[Barokk í Brasilíu|Barokk]], sem var ríkjandi stíll í landinu fram á 19. öldina, [[rómantík]], [[nútímalist]], [[expressjónismi|expressjónisma]], [[kúbismi|kúbisma]], [[súrrealismi|súrrealisma]] og [[abstrakt list]]. Brasilísk kvikmyndasaga á rætur að rekja til upphafs kvikmyndalistar seint á 19. öldinni. === Tónlist === {{Aðalgrein|Brasilísk tónlist}} Innan brasilískrar tónlistar eru ýmis afbrigði og mörg þeirra eru einkennandi fyrir tiltekna landshluta. Áhrifa gætir frá afrískri og evrópskri tónlist en einnig frá frumbyggjum Brasilíu. Meðal tónlistargreina má nefna [[samba]], [[Música Popular Brasileira|MPB]], [[choro]], [[Sertanejo]], [[brega (tónlist)|brega]], [[forró]], [[frevo]], [[maracatu]], [[bossa nova]] og [[Axé-tónlist]]. [[Mynd:Machado de Assis aos 57 anos.jpg|thumb|upright|right|[[Machado de Assis]], skáld og rithöfundur er oft talinn merkasti rithöfundur Brasilíu.]] Meðal þekktra tónlistarmanna má nefna [[Francisco Manuel da Silva]], [[Antônio Carlos Gomes]], [[Elias Álvares Lobo]], [[Brasílio Itiberê da Cunha]], [[Luciano Gallet]], [[Alexandre Levy]], [[Alberto Nepomuceno]], [[Oscar Lorenzo Fernández]], [[Henrique Oswald]], [[Francisco Mignone]], [[Heitor Villa-Lobos]], [[Camargo Guarnieri]], [[Pixinguinha]], [[Hermeto Pascoal]], [[Antônio Carlos Jobim]], [[Edson Zampronha]], [[João Gilberto]], [[Nara Leão]], [[Elis Regina]], [[Caetano Veloso]], [[Maria Bethânia]], [[Chico Buarque]], [[Jorge Ben Jor]], [[Pato Fu]], [[Marisa Monte]], [[Pitty]] og [[Amon Tobin]]. === Bókmenntir === {{Aðalgrein|Brasilískar bókmenntir}} Saga [[Brasilískar bókmenntir|brasilískra bókmennta]] nær aftur til 16. aldar, til skrifa fyrstu portúgölsku landkönnuðanna. Þeirra á meðal var [[Pêro Vaz de Caminha]]. Skrif þeirra voru uppfull af lýsingum á dýraríki og gróðurfari landsins og á háttum innfæddra frumbyggja, sem vöktu mikla furðu meðal evrópskra lesenda og innflytjenda. Í Brasilíu urðu til mikilvægar bókmenntir innan rómantíkurinnar og skáldsagnahöfundar á borð við [[Joaquim Manuel de Macedo]] og [[José de Alencar]] skrifuðu bækur um ástir og sorgir. Alencar gerði einnig á löngum ferli sínum frumbyggja Brasilíu að söguhetjum í skáldsögunum ''[[O Guarany]]'', ''[[Iracema]]'', ''[[Ubirajara]]''.<ref>[https://web.archive.org/web/20110725100730/http://www.brasembottawa.org/en/culture_academic/literature.html „Brazilian Literature: An Introduction“]; afrit af [http://www.brasembottawa.org/en/culture_academic/literature.html upphaflegu eintaki]. Skoðað 2. nóvember 2009.</ref> === Matarmenning === [[Mynd:Feijoada 01.jpg|thumb|left|[[Feijoada]], réttur úr svínakjöti, svörtum baunum og hrísgrjónum]] {{Aðalgrein|Brasilískur matur}} Brasilískur matur er afar fjölbreytilegur og mikill munur eftir landshlutum. [[Feijoada]] er talinn þjóðarréttur en einnig má minnast á [[vatapá]], [[moqueca]], [[polenta]] og [[acarajé]], sem eru allt hefðbundnir brasilískir réttir. Hversdagslega borða Brasilíumenn mikið af hrísgrjónum og baunum, gjarnan með nautakjöti og salati og er oft blandað með kassava-hveiti. Oft eru hafðar steiktar kartöflur, steikt kassava eða steiktir bananar í hádegismatur, jafnvel kjötréttir eða steiktur ostur. Þjóðardrykkir Brasilíu er [[kaffi]] og [[cachaça]], sem er [[áfengur drykkur]] gerður úr [[sykurreyr]] og er megin uppistaðan í þjóðarkokteilnum, [[caipirinha]]. Margvíslegt [[sælgæti]] er til í Brasilíu, svo sem [[brigadeiro]], sem eru [[súkkulaði]]frauðkúlur; [[cocada]] og [[beijinho]] sem er hvort tveggja [[Kókoshneta|kókoshnetusælgæti]]; og sælgæti, sem kallast „romeu e julieta“ (Rómeó og Júlía) og er gert úr [[Ostur|osti]] með guavasultu, sem kallast [[goiabada]]. Úr [[Hneta|hnetum]] er gert [[paçoca]], [[rapadura]] og [[pé-de-moleque]]. Meðal [[ávöxtur|ávaxta]], sem vaxa í Brasilíu, má nefna [[açaí]], [[cupuaçu]], [[mangó]], [[papaja]], [[kókóbaun]]ir, [[Kasjúhneta|kasjúhnetur]], [[guava]], [[appelsína|appelsínur]], [[ástaraldin]] og [[ananas]]. Úr ávöxtum eru gerðir ýmsir blandaðir ávaxtasafar. ==Heimild== Söguágrip var unnið úr ensku Wikipedia: {{wpheimild|tungumál= en|titill= Brazil|mánuðurskoðað= 12. maí|árskoðað= 2016 }} == Tilvísanir == {{reflist}} == Ítarefni == * Bellos, Alex (2003). ''Futebol: The Brazilian Way of Life''. London: Bloomsbury Publishing plc. * Bethell, Leslie (1991). ''Colonial Brazil''. Cambridge: Cambridge University Press. * Fausto, Boris (1999). ''A Concise History of Brazil''. Cambridge: Cambridge University Press. * Skidmore, Thomas E. (1974). ''Black Into White: Race and Nationality in Brazilian Thought''. Oxford: Oxford University Press. * Wagley, Charles (1963). ''An Introduction to Brazil''. New York, New York: Columbia University Press. == Tenglar == * [http://www.brasil.gov.br/ Brasilía Portal] * [http://www.planalto.gov.br/ Formennska Brasilíu] * [http://www.camara.leg.br/ Þing Brasilíu] * [http://www.senado.leg.br/ Öldungadeild Brasilíu] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1489513 „Íslendingar í Brasilíu“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1977] {{Fylki Brasilíu}} {{Suður-Ameríka}} {{G-20}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Brasilía| ]] gzytohjh8h1lvmb0l5o612gnv46kyx3 1982155 1982154 2026-10-07T15:30:33Z Akigka 183 /* Heiti */ 1982155 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|höfuðborg landsins|Brasilía (borg)}} {{Land | nafn = Sambandslýðveldið Brasilía | nafn_á_frummáli = República Federativa do Brasil | nafn_í_eignarfalli = Brasilíu | fáni = Flag of Brazil.svg | skjaldarmerki = Coat of arms of Brazil.svg | kjörorð = Ordem e Progresso | kjörorð_tungumál = portúgalska | kjörorð_þýðing = Regla og framfarir | staðsetningarkort = BRA orthographic.svg | tungumál = [[Portúgalska]] | höfuðborg = [[Brasilía (borg)|Brasilía]]<br /> | stjórnarfar = [[Forsetaræði]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Brasilíu|Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | titill_leiðtoga2 = [[Varaforseti Brasilía|Varaforseti]] | nafn_leiðtoga2 = [[Geraldo Alckmin]] | staða = Sjálfstæði | staða_athugasemd = frá [[Portúgal]] | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = 7. september 1822 | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning2 = 29. ágúst 1825 | atburður3 = Lýðveldi | dagsetning3 = 15. nóvember 1889 | flatarmál = 8.510.346 | hlutfall_vatns = 0,65 | stærðarsæti = 5 | fólksfjöldi = 214.211.951 | mannfjöldaár = 2026 | mannfjöldasæti = 7 | íbúar_á_ferkílómetra = 24 | VLF = 5.230 | VLF_sæti = 8 | VLF_ár = 2026 | VLF_á_mann = 24.428 | VLF_á_mann_sæti = 82 | VÞL = {{hækkun}} 0.786 | VÞL_sæti = 84 | VÞL_ár = 2023 | gjaldmiðill = [[brasilískur ríal|ríal]] | tímabelti = [[UTC-2]] til [[UTC-5]] | þjóðsöngur = [[Hino Nacional Brasileiro]] | tld = br | símakóði = 55 }} '''Brasilía''' ([[portúgalska]]: ''Brasil''), opinberlega '''Sambandslýðveldið Brasilía''' (portúgalska: ''República Federativa do Brasil''), er stærsta og fjölmennasta land [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] og hið fimmta stærsta í heiminum bæði að flatarmáli og fólksfjölda. Landið er 8.514.877 km² að flatamáli og teygir sig frá ströndum [[Atlantshaf]]sins að rótum [[Andesfjöll|Andesfjalla]] og innan landamæra þess er megnið af [[Amasónfrumskógurinn|Amasónregnskóginum]], stærsta regnskógi heims, en einnig víðáttumikil [[landbúnaður|landbúnaðarsvæði]]. Brasilía er [[sambandsríki]] 26 fylkja og eins alríkisumdæmis þar sem höfuðborgin [[Brasilía (borg)|Brasilía]] er staðsett. Fjölmennasta borg landsins er [[São Paulo]] og sú næstfjölmennasta er [[Rio de Janeiro]]. Brasilía er fjölmennasta [[portúgalska|portúgölskumælandi]] land heims og eina landið í [[Ameríka|Ameríku]] þar sem portúgalska er [[opinbert tungumál]]. Strandlengja Brasilíu við Atlantshaf í austri er 7367 km löng. Landið nær yfir um helming landsvæðis Suður-Ameríku. Brasilía á landamæri að öllum öðrum ríkjum á meginlandi álfunnar, nema [[Ekvador]] og [[Síle]]. Landslag í Brasilíu er mjög fjölbreytt og nær yfir [[hitabelti]] og hlýtempruð belti, með [[votlendi]], [[gresja|gresjum]], [[háslétta|hásléttum]] og [[fjall|fjöllum]]. Megnið af vatnasviði [[Amasónfljót]]s er innan landamæra Brasilíu. Þar er mjög fjölbreytt dýralíf, fjölbreytt [[vistkerfi]], miklar náttúruauðlindir og mörg [[náttúruverndarsvæði]]. Brasilía situr efst á lista yfir lönd eftir [[líffjölbreytni]]. Staða umhverfismála í Brasilíu, þar á meðal hnignun náttúrulegs umhverfis og [[skógeyðing]], er talin hafa miklar afleiðingar fyrir [[loftslagsbreytingar]] og minnkandi líffjölbreytni á heimsvísu. Brasilía var byggð [[frumbyggjar Brasilíu|ýmsum frumbyggjaþjóðum]] fyrir komu portúgalska landkönnuðarins [[Pedro Álvares Cabral]] árið 1500. Í kjölfarið gerði [[Portúgal]] tilkall til landsvæðis þar og stofnaði fyrstu borgina, [[São Vicente]], árið 1532. Portúgalar fluttu inn [[Atlantshafsverslunin|þræla frá Afríku]] til að vinna á [[plantekra|plantekrum]].<ref>{{cite journal|author=Andreatta, Margarida Davina|year=1995|title=Engenho São Jorge dos Erasmos: prospecção arqueológica, histórica e industrial|journal=Revista USP|volume=0|number=41|page=28|doi=10.11606/issn.2316-9036.v0i41p28-47}}</ref> Brasilía var portúgölsk nýlenda til 1815 þegar landið var gert að [[Sameinað konungsdæmi Portúgals, Brasilíu og Algarve|meðkonungsdæmi]] eftir að portúgalska hirðin flutti frá [[Lissabon]] til [[Rio de Janeiro]]. [[Pétur 1. Brasilíukeisari|Pedro af Braganza]] lýsti yfir sjálfstæði Brasilíu árið 1822, fór í [[sjálfstæðisstríð Brasilíu|stríð við Portúgal]] og stofnaði [[Brasilíska keisaradæmið]]. Með fyrstu [[stjórnarskrá Brasilíu]] 1824 var stofnað þing í tveimur deildum og kveðið á um prentfrelsi og trúfrelsi. [[Þrælahald]] var afnumið í skrefum og loks afnumið alveg árið 1888. Árið eftir framdi herinn valdarán og lýst var yfir stofnun [[lýðveldi]]s með [[forsetaræði]]. Árið 1930 var gerð [[byltingin 1930|vopnuð bylting]] og [[Getúlio Vargas]] komst til valda. Vargas leiddi sjálfur annað [[valdaránið í Brasilíu 1937|valdarán 1937]] til að koma á alræðisstjórn sem var kölluð [[Estado Novo]]. Vargas var svo steypt af stóli í [[valdaránið í Brasilíu 1945|valdaráni árið 1945]] og lýðræði endurreist. [[Herforingjastjórnin í Brasilíu|Herforingjastjórn]] rændi völdum árið 1964 með stuðningi Bandaríkjanna og ríkti til ársins 1985. Síðan þá hefur landið haft borgaralega ríkisstjórn. Núverandi stjórnarskrá er frá 1988 og skilgreinir landið sem [[sambandslýðveldi]]. == Heiti == Heitið „Brasilía“ er líklega dregið af portúgalska orðinu yfir [[brasilíutré]] sem einu sinni óx um allt við strönd Brasilíu.<ref name="Fausto1999">{{Cite book |last=Fausto |first=Boris |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00faus |title=A Concise History of Brazil |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-56526-4 |page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00faus/page/9 9] |url-access=registration}}</ref> Tréð nefnist {{lang|pt|pau-brasil}} á portúgölsku, þar sem orðið {{lang|pt|brasil}} er almennt túlkað sem „rautt eins og glóð“, frá orðinu {{lang|pt|brasa}} „glóð“ og endingunni {{lang|pt|-il}} (frá {{lang|la|-iculum}} eða {{lang|la|-ilium}}).<ref name="Vincent2003">{{Cite book |last=Jon S. Vincent. |url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000vinc |title=Culture and Customs of Brazil |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2003 |isbn=978-0-313-30495-8 |page=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000vinc/page/36 36] |url-access=registration}}</ref> Til eru kenningar um að þetta sé í raun alþýðuskýring á orði yfir rauðvið sem sé upprunnið í arabískum eða asískum málum.<ref>{{Cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Brazil#etymonline_v_17075 |title=Brazil &#124; Etymology of the name Brazil by etymonline |access-date=24 March 2024 |archive-date=24 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324183937/https://www.etymonline.com/word/Brazil#etymonline_v_17075 |url-status=live }}</ref> Brasilíutré gefur djúprauðan lit og var því verðmætt í evrópskum klæðaiðnaði. Það var fyrsta afurðin frá Brasilíu sem var hagnýtt í stórum stíl.<ref name="Tucker2007">{{Cite book |last=Richard P. Tucker |url=https://books.google.com/books?id=2V2q30BdEJ8C&pg=PA186 |title=Insatiable Appetite: The Ecological Degradation of the Tropical World |publisher=University of Michigan |year=2007 |isbn=978-0-7425-5365-1 |page=186 |access-date=16 June 2015 |archive-date=29 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129183601/https://books.google.com/books?id=2V2q30BdEJ8C&pg=PA186#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> Alla 16. öldina felldu [[frumbyggjar Brasilíu]] (aðallega [[Túpíar]]) mikið magn af brasilíutré til að selja evrópskum kaupmönnum fyrir neysluvörur.<ref name="Lee2011">{{Cite book |last=Wayne E. Lee |url=https://books.google.com/books?id=xatMrooibacC&pg=PA196 |title=Empires and Indigenes: Intercultural Alliance, Imperial Expansion, and Warfare in the Early Modern World |publisher=NYU Press |year=2011 |isbn=978-0-8147-6527-2 |page=196 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221303/https://books.google.com/books?id=xatMrooibacC&pg=PA196#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> Í portúgölskum skjölum var landið upphaflega nefnt „land hins helga kross“ ({{lang|pt|Terra da Santa Cruz}}),<ref name="Corporation1880">{{Cite magazine |last=Daly |first=Charles P. |year=1880 |title=Maps and Map-making Before Mercator |url=https://books.google.com/books?id=hiQDAAAAMBAJ&pg=PA493 |magazine=[[The Popular Science Monthly]] |publisher=Bonnier Corporation |at=473–495, see page 493 |issn=0161-7370 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221315/https://books.google.com/books?id=hiQDAAAAMBAJ&pg=PA493#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> en evrópskir sjómenn og kaupmenn kölluðu það „land brasilíutrésins“ ({{lang|pt|Terra do Brasil}}) út af versluninni með brasilíuvið.<ref name="Léry1990">{{Cite book |last=Jean de Léry |url=https://books.google.com/books?id=F8qqKoCSWVkC&pg=PA242 |title=History of a Voyage to the Land of Brazil, Otherwise Called America |publisher=University of California Press |year=1990 |isbn=978-0-520-91380-6 |page=242 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221327/https://books.google.com/books?id=F8qqKoCSWVkC&pg=PA242#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Þetta heiti tók smám saman yfir í stað opinbera heitisins. Sumir sjómenn kölluðu það líka „land páfagauka“.<ref name="Sokolow2003">{{Cite book |last=Jayme A. Sokolow. |url=https://books.google.com/books?id=ytghV9q6v3cC&pg=PA84 |title=The Great Encounter: Native Peoples and European Settlers in the Americas, 1492–1800 |publisher=M.E. Sharpe |year=2003 |isbn=978-0-7656-0982-3 |page=84 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221351/https://books.google.com/books?id=ytghV9q6v3cC&pg=PA84#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> Í [[gvaraní]] heitir Brasilía {{lang|gn|Pindorama}} sem merkir „land pálmatrjáa“.<ref name="Herrera-Sobek2012">{{Cite book |last=Maria Herrera-Sobek |url=https://books.google.com/books?id=lY-tY62V1FIC&pg=PA155 |title=Celebrating Latino Folklore |publisher=ABC-CLIO |year=2012 |isbn=978-0-313-34340-7 |page=155 |access-date=16 June 2015 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215221353/https://books.google.com/books?id=lY-tY62V1FIC&pg=PA155 |url-status=live}}</ref> ==Saga== [[Frumbyggjar Ameríku|Frumbyggjar]] hafa búið á svæðinu sem nú er Brasilía í meira en 11.000 ár. Árið 1500 gerði [[Pedro Alvares Cabral]] tilkall til landsins þegar hann kom þangað með flota sínum. Fyrsta fasta búseta [[Portúgal]]a var um 1532 og [[nýlendustefna]] hófst þegar [[Jóhann 3. Portúgalskonungur]] skipti landinu í 15 sjálfstæð [[Nýlenda|nýlendusvæði]]. Þessi skipting skapaði óskipulag og deilur og því lét konungurinn svæðin lúta [[miðstýring|miðstýrðu]] valdi. Fyrstu tvær aldir á nýlendutímanum einkenndust af átökum og stríðum milli frumbyggja og Portúgala. Um miðja 16. öld var [[sykur]] orðinn mikilvægasta útflutningsvara Brasilíu og þrælar frá [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]] mikilvæg innflutningsvara en þeir unnu á sykurplantekrum. Árið 1808 flutti [[Jóhann 6. Portúgalskonungur]] til Brasilíu tímabundið vegna [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]]. Í byrjun 19. aldar varð spenna á milli brasilískra Portúgala og stjórnvalda í Portúgal sem varð til þess að árið [[1822]] lýsti Brasilía yfir sjálfstæði og síðar var stofnað keisaradæmi með [[Dom Pedro]] sem keisara. Portúgal viðurkenndi sjálfstæði Brasilíu árið 1825. Árið 1888 var [[þrælahald]] afnumið í landinu. Ári síðar var Dom [[Pedro II]] komið frá völdum og lýðveldi stofnað. Í lok 19. aldar átti Brasilía í stríðum við nágrannaríki sín, [[Argentína|Argentínu]], [[Úrúgvæ]] og [[Paragvæ]] um áhrif og landsvæði. Stríðið við Paragvæ (1864-1870) er það mannskæðasta í sögu Suður-Ameríku. Í [[fyrri heimstyrjöld]] var Brasilía hlutlaust ríki þar til þýskir kafbátar sökktu skipum þeirra á [[Atlantshaf]]i árið 1917 en þá lýsti Brasilía yfir stríði við [[Miðveldin]]. Hlutverk Brasilíu var aðallega eftirlitshlutverk á Atlantshafi. Árið 1930 náði [[Getúlio Vargas]] völdum með aðstoð hersins. Stöðug átök og tilraunir til að taka aftur völdin frá Vargas leiddu til þess að Vargas varð einræðisherra og Estado novo tímabilið hófst þar sem stjórnvöld voru annáluð fyrir ofbeldi og kúgun. Í [[seinni heimstyrjöldin|seinni heimstyrjöld]] var Brasilía fyrst um sinn hlutlaust ríki til ársins 1942 þegar landið gekk til liðs við [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamenn]] eftir að hafa slitið diplómatísk tengsl við [[Öxulveldin]]. Eftir heimstyrjöldina vék Vargas vegna þrýstings og lýðræði var komið á. Vargas var kosinn síðar, árið 1951 en eftir stjórnarkreppu framdi hann sjálfsmorð. Lýðræði var viðkvæmt næstu áratugi og árið 1964 [[Valdaránið í Brasilíu 1964|frömdu brasilískir herforingjar valdarán]] gegn stjórn [[João Goulart]] forseta undir því yfirskyni að koma í veg fyrir að Brasilía yrði kommúnismanum að bráð. Í Brasilíu ríkti [[herforingjastjórn]] til ársins 1985 en á 9. áratugnum var lýðræði smám saman komið aftur á. [[Luiz Inácio Lula da Silva]] var forseti frá 2002 til 2010 þegar fyrsta konan, Dilma Rousseff, varð forseti. Rannsókn á peningaþvætti og spillingu í kringum ríkisrekna olíufyrirtækið [[Petrobras]] hefur tekið sinn toll í Brasilísku ríkisstjórninni. Lula da Silva var yfirheyrður vegna málsins og síðar ákærður og fangelsaður. Tugir stjórnmálamanna voru bendlaðir við málið.<ref>[http://www.ruv.is/frett/tugir-sakadir-um-spillingu-i-brasiliu Tugir sakaðir um spillingu í Brasilíu] Rúv, skoðað 12. maí, 2016.</ref> Árið 2016 var [[Dilma Rousseff|Dilmu Rousseff]] vikið úr embætti af öldungadeild þingsins. Samþykkt var að hún sæti ákæru til embættismissis fyrir spillingu. Var hún sökuð um að hafa fegrað efnahagstölur landsins fyrir kosningar. [[Michel Temer]] varaforseti tók við embætti forseta.<ref>[http://www.ruv.is/frett/forseta-brasiliu-vikid-ur-embaetti Forseta Brasilíu vikið úr embætti] Rúv. Skoðað 12. maí, 2016</ref> Árið 2014 var haldin [[Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu]] í Brasilíu og árið 2016 voru [[Sumarólympíuleikarnir 2016|Ólympíuleikarnir]] í Río de Janeiro. Barátta vinstri og hægri afla kristallaðist í [[Árásin á Brasilíuþing 2023|árás á brasilíska þingið árið 2023]] þegar fylgismenn íhaldsforsetans fráfarandi [[Jair Bolsonaro]] réðust þar inn. Árásin minnti á árásina á bandaríkjaþing 2020. Bolsonaro tapaði kosningum fyrir fyrrum forsetanum Lula og flutti til Bandaríkjanna. == Landfræði == === Náttúra === Lífríki Brasilíu er gríðarlega fjölbreytt og það er það ríki sem hefur flestar tegundir lífvera (bæði úr dýra- og plönturíkinu) innan sinna landamæra. Vísindamenn telja að um 9,5% allra tegunda á jörðinni finnist í landinu (T.d. 9,3% þekktra [[spendýr]]a og 16% þekktra [[fugl]]a). Af stórum spendýrum má nefna [[jagúar]] og [[fjallaljón]], [[tapír]]a, [[mauraætur]], [[letidýr]], pekkaríusvín, [[beltisdýr]], fjölmargar tegundir [[hjartardýr]]a og margar tegundir [[prímatar|prímata]]. Tegundaauðgi [[froskdýr]]a er einstæð og líklega er Brasilía líka það land heims þar sem flestar tegundir [[skordýr]]a og [[áttfætlur|áttfætlna]] lifa. Erfitt er að áætla þann fjölda skordýrategunda sem þar er að finna, en sumir fræðimenn telja að þær séu yfir 70 þúsund. <ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=5393 Hvaða dýr búa í Brasilíu og hver þeirra eru í útrýmingarhættu?] Vísindavefurinn. Skoðað 13. maí, 2016.</ref> Ein af hverjum fjórum tegundum plantna sem fundist hafa á jörðinni í Brasilíu. Þessari fjölbreytni má þakka regnskógum [[Amasónfrumskógurinn|Amason]], miklum ám og [[votlendi]]ssvæðum. Einnig eru strandskógar við ströndina og [[grasslétta|grassléttur]] í austurhluta landsins.<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=60387 Í hvaða landi lifa flestar dýrategundir?] Vísindavefur. Skoðað 13. maí, 2016.</ref> [[Amasonfljót]]ið í Suður-Ameríku er annað lengsta vatnsfall í heimi á eftir ánni [[Níl]]. Það er vatnsmesta fljót í heimi og [[vatnasvið]] þess er það stærsta í heimi, í kringum 7 milljónir km2. Um 20% alls ferskvatns sem berst í heimshöfin með vatnsföllum kemur með Amasonfljótinu.<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=6633 Hvað veist þú um Amasonfljótið?] Vísindavefurinn. Skoðað 13. maí, 2016.</ref> Hæsti punktur landsins er Pico da Neblina sem er 2994 metra yfir sjávarmáli. == Stjórnmál == === Stjórnsýslueiningar === [[Mynd:Congresso do Brasil.jpg|thumb|Þjóðþingið]] [[Mynd:Mapa do Brasil atualmente.png|thumb|Kort af fylkjunum.]] Brasilía skiptist í 27 fylki sem hér segir: {| class="wikitable" |- ! Nr. !! Nafn !! Lykill !! Höfuðborg |- |1. || [[Acre (fylki)|Acre]] || AC || [[Rio Branco]] |- |2. || [[Alagoas]] || AL || [[Maceió]] |- |3. || [[Amapá]] || AP || [[Macapá]] |- |4. || [[Amazonas]] || AM || [[Manaus]] |- |5. || [[Bahia]] || BA || [[Salvador]] |- |6. || [[Ceará]] || CE || [[Fortaleza]] |- |7. || [[Espírito Santo]] || ES || [[Vitória]] |- | 8. || [[Goiás]] || GO || [[Goiânia]] |- | 9. || [[Maranhão]] || MA || [[São Luís]] |- | 10. || [[Mato Grosso]] || MT || [[Cuiabá]] |- | 11. || [[Mato Grosso do Sul]] || MS || [[Campo Grande]] |- | 12. || [[Minas Gerais]] || MG || [[Belo Horizonte]] |- | 13. || [[Pará]] || PA || [[Belém]] |- | 14. || [[Paraíba]] || PB || [[João Pessoa]] |- | 15. || [[Paraná (fylki)|Paraná]] || PR || [[Curitiba]] |- | 16. || [[Pernambuco]] || PE || [[Recife]] |- | 17. || [[Piauí]] || PI || [[Teresina]] |- | 18. || [[Rio de Janeiro (fylki)|Rio de Janeiro]] || RJ || [[Rio de Janeiro]] |- | 19. || [[Rio Grande do Norte]] || RN || [[Natal]] |- | 20. || [[Rio Grande do Sul]] || RS || [[Porto Alegre]] |- | 21. || [[Rondônia]] || RO || [[Porto Velho]] |- | 22. || [[Roraima]] || RR || [[Boa Vista]] |- | 23. || [[Santa Catarina (fylki)|Santa Catarina]] || SC || [[Florianópolis]] |- | 24. || [[São Paulo (fylki)|São Paulo]] || SP || [[São Paulo]] |- | 25. || [[Sergipe]] || SE || [[Aracaju]] |- | 26. || [[Tocantins]] || TO || [[Palmas]] |- | 27. || [[Distrito Federal]] || DF || [[Brasilía (borg)|Brasilía]] |} ==Íbúar== Brasilía fimmta fjölmennasta ríki heims og hefur rúmlega 213 milljónir (2025). Tæplega helmingur íbúa Brasilíu eru hvítir, 43% eru af blönduðum uppruna hvítra og svartra, rúm 7% eru blökkumenn en 1-2% eru frumbyggjar eða fólk af asískum uppruna. Um 85% Brasilíumanna búa í þéttbýli. Stærsta borg landsins er São Paulo og næst kemur Ríó de Janeiró.<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=18250 Hvað er Brasilía stór og hvað búa margir þar?] Vísindavefurinn. Skoðað 1. október, 2016.</ref> == Menning == [[Mynd:Heitor Villa-Lobos (c. 1922).jpg|thumb|upright|right|[[Heitor Villa-Lobos]] var einn áhrifamesti tónlistarmaður Brasilíu á 20. öldinni.]] {{Aðalgrein|Brasilísk menning}} Kjarni brasilískrar menningar er kominn úr [[Portúgölsk menning|portúgalskri menningu]] vegna sterkra tengsla Brasilíu við móðurríkið á nýlendutímanum. Portúgalar breiddu út tungu sína, portúgölsku, byggingarlist sína og [[Kaþólsk trú|kaþólska trú]]. En menning Brasilíu varð einnig fyrir sterkum áhrifum frá aðfluttu fólki frá öðrum Evrópuríkjum og [[Afríka|Afríku]] auk þess sem eftir leifir af menningu innfæddra [[Frumbyggjar Brasilíu|frumbyggja]]. Meðal annarra má nefna nýbúa frá [[Ítalía|Ítalíu]], [[Þýskaland]]i, [[Japan]] og arabalöndum, sem fluttust í stórum stíl til Suður- og Suðuaustur-Brasilíu. Áhrifa frá brasilískum frumbyggjum gætir á bæði tungu og matarhefðir Brasilíu. Þar gætir einnig áhrifa frá afrískum innflytjendum, sem einnig höfðu áhrif á brasilíska [[tónlist]], [[dans]] og [[trúarbrögð]].<ref>{{cite news |last=Freyre |first=Gilberto |title=The Afro-Brazilian experiment: African influence on Brazilian culture |publisher=UNESCO |year=1986 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1986_May-June/ai_4375022 |accessdate=8. júní 2008 |archiveurl=https://archive.today/20120530050909/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1986_May-June/ai_4375022/ |archivedate=2012-05-30 }}</ref> === Listasaga === [[Brasilísk list]] hefur frá því á 16. öld þróast í ólíkar áttir, meðal annars [[Barokk í Brasilíu|Barokk]], sem var ríkjandi stíll í landinu fram á 19. öldina, [[rómantík]], [[nútímalist]], [[expressjónismi|expressjónisma]], [[kúbismi|kúbisma]], [[súrrealismi|súrrealisma]] og [[abstrakt list]]. Brasilísk kvikmyndasaga á rætur að rekja til upphafs kvikmyndalistar seint á 19. öldinni. === Tónlist === {{Aðalgrein|Brasilísk tónlist}} Innan brasilískrar tónlistar eru ýmis afbrigði og mörg þeirra eru einkennandi fyrir tiltekna landshluta. Áhrifa gætir frá afrískri og evrópskri tónlist en einnig frá frumbyggjum Brasilíu. Meðal tónlistargreina má nefna [[samba]], [[Música Popular Brasileira|MPB]], [[choro]], [[Sertanejo]], [[brega (tónlist)|brega]], [[forró]], [[frevo]], [[maracatu]], [[bossa nova]] og [[Axé-tónlist]]. [[Mynd:Machado de Assis aos 57 anos.jpg|thumb|upright|right|[[Machado de Assis]], skáld og rithöfundur er oft talinn merkasti rithöfundur Brasilíu.]] Meðal þekktra tónlistarmanna má nefna [[Francisco Manuel da Silva]], [[Antônio Carlos Gomes]], [[Elias Álvares Lobo]], [[Brasílio Itiberê da Cunha]], [[Luciano Gallet]], [[Alexandre Levy]], [[Alberto Nepomuceno]], [[Oscar Lorenzo Fernández]], [[Henrique Oswald]], [[Francisco Mignone]], [[Heitor Villa-Lobos]], [[Camargo Guarnieri]], [[Pixinguinha]], [[Hermeto Pascoal]], [[Antônio Carlos Jobim]], [[Edson Zampronha]], [[João Gilberto]], [[Nara Leão]], [[Elis Regina]], [[Caetano Veloso]], [[Maria Bethânia]], [[Chico Buarque]], [[Jorge Ben Jor]], [[Pato Fu]], [[Marisa Monte]], [[Pitty]] og [[Amon Tobin]]. === Bókmenntir === {{Aðalgrein|Brasilískar bókmenntir}} Saga [[Brasilískar bókmenntir|brasilískra bókmennta]] nær aftur til 16. aldar, til skrifa fyrstu portúgölsku landkönnuðanna. Þeirra á meðal var [[Pêro Vaz de Caminha]]. Skrif þeirra voru uppfull af lýsingum á dýraríki og gróðurfari landsins og á háttum innfæddra frumbyggja, sem vöktu mikla furðu meðal evrópskra lesenda og innflytjenda. Í Brasilíu urðu til mikilvægar bókmenntir innan rómantíkurinnar og skáldsagnahöfundar á borð við [[Joaquim Manuel de Macedo]] og [[José de Alencar]] skrifuðu bækur um ástir og sorgir. Alencar gerði einnig á löngum ferli sínum frumbyggja Brasilíu að söguhetjum í skáldsögunum ''[[O Guarany]]'', ''[[Iracema]]'', ''[[Ubirajara]]''.<ref>[https://web.archive.org/web/20110725100730/http://www.brasembottawa.org/en/culture_academic/literature.html „Brazilian Literature: An Introduction“]; afrit af [http://www.brasembottawa.org/en/culture_academic/literature.html upphaflegu eintaki]. Skoðað 2. nóvember 2009.</ref> === Matarmenning === [[Mynd:Feijoada 01.jpg|thumb|left|[[Feijoada]], réttur úr svínakjöti, svörtum baunum og hrísgrjónum]] {{Aðalgrein|Brasilískur matur}} Brasilískur matur er afar fjölbreytilegur og mikill munur eftir landshlutum. [[Feijoada]] er talinn þjóðarréttur en einnig má minnast á [[vatapá]], [[moqueca]], [[polenta]] og [[acarajé]], sem eru allt hefðbundnir brasilískir réttir. Hversdagslega borða Brasilíumenn mikið af hrísgrjónum og baunum, gjarnan með nautakjöti og salati og er oft blandað með kassava-hveiti. Oft eru hafðar steiktar kartöflur, steikt kassava eða steiktir bananar í hádegismatur, jafnvel kjötréttir eða steiktur ostur. Þjóðardrykkir Brasilíu er [[kaffi]] og [[cachaça]], sem er [[áfengur drykkur]] gerður úr [[sykurreyr]] og er megin uppistaðan í þjóðarkokteilnum, [[caipirinha]]. Margvíslegt [[sælgæti]] er til í Brasilíu, svo sem [[brigadeiro]], sem eru [[súkkulaði]]frauðkúlur; [[cocada]] og [[beijinho]] sem er hvort tveggja [[Kókoshneta|kókoshnetusælgæti]]; og sælgæti, sem kallast „romeu e julieta“ (Rómeó og Júlía) og er gert úr [[Ostur|osti]] með guavasultu, sem kallast [[goiabada]]. Úr [[Hneta|hnetum]] er gert [[paçoca]], [[rapadura]] og [[pé-de-moleque]]. Meðal [[ávöxtur|ávaxta]], sem vaxa í Brasilíu, má nefna [[açaí]], [[cupuaçu]], [[mangó]], [[papaja]], [[kókóbaun]]ir, [[Kasjúhneta|kasjúhnetur]], [[guava]], [[appelsína|appelsínur]], [[ástaraldin]] og [[ananas]]. Úr ávöxtum eru gerðir ýmsir blandaðir ávaxtasafar. ==Heimild== Söguágrip var unnið úr ensku Wikipedia: {{wpheimild|tungumál= en|titill= Brazil|mánuðurskoðað= 12. maí|árskoðað= 2016 }} == Tilvísanir == {{reflist}} == Ítarefni == * Bellos, Alex (2003). ''Futebol: The Brazilian Way of Life''. London: Bloomsbury Publishing plc. * Bethell, Leslie (1991). ''Colonial Brazil''. Cambridge: Cambridge University Press. * Fausto, Boris (1999). ''A Concise History of Brazil''. Cambridge: Cambridge University Press. * Skidmore, Thomas E. (1974). ''Black Into White: Race and Nationality in Brazilian Thought''. Oxford: Oxford University Press. * Wagley, Charles (1963). ''An Introduction to Brazil''. New York, New York: Columbia University Press. == Tenglar == * [http://www.brasil.gov.br/ Brasilía Portal] * [http://www.planalto.gov.br/ Formennska Brasilíu] * [http://www.camara.leg.br/ Þing Brasilíu] * [http://www.senado.leg.br/ Öldungadeild Brasilíu] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1489513 „Íslendingar í Brasilíu“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1977] {{Fylki Brasilíu}} {{Suður-Ameríka}} {{G-20}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Brasilía| ]] 9i7assff0x54vvbpxcsa1cyr0riqmu3 0 11999 1982179 1933635 2026-10-07T19:58:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982179 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Damaskus | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = {{lang|ar|دِمَشق}} ([[arabíska]]) | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] | mynd = Damascus coll.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Sýrland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Sýrlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Sýrland}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = 105 | hæð_m = 680 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/22610/damascus/population|access-date=23 September 2022|title=Damascus metro population 2022|publisher=macrotrends.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20250303102942/https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/22610/damascus/population|archive-date=3 mars 2025|url-status=dead}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2022 | mannfjöldi_stórborg = 2.685.000 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = | utc_hliðrun = +03:00 | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Damascus-SaladinTomb.jpg|thumb|right|Grafhýsi Saladíns í Damaskus.]] '''Damaskus''' ([[arabíska]]: دمشق ''Dimashq'' opinberlega, ash-Sham الشام í almennu tali) er [[höfuðborg]] [[Sýrland]]s og er talin elsta byggða borg heims. Íbúafjöldinn á stórborgarsvæðinu er áætlaður um 2,7 milljónir (2022).<ref name="mannfjöldi" /> Borgin liggur í um 80 [[kílómetri|km]] frá strönd [[Miðjarðarhaf]]sins, við ána [[Barada]]. Hún stendur á [[háslétta|hásléttu]], 680 [[metri|metra]] yfir [[sjávarmál]]i. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commons||Damaskus}} {{Höfuðborgir í Asíu}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Sýrlandi]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Asíu]] hgyvep5u0nlysrobzych9ff60ss0twa 0 20674 1982187 1848571 2026-10-08T06:07:24Z ~2026-54143-59 121593 1982187 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kuiper belt oort cloud.svg|thumb|upright=1.3|Myndin sýnir hvernig listamaður hefur ímyndað sér Oort-skýið og Kuiper-beltið.]] '''Oortskýið''' er [[tilgáta]] um [[kúla|hnöttótta]] þyrpingu eða "ský" af [[halastjarna|halastjörnum]] í 50.000 til 100.000 [[stjarnfræðieining]]a [[fjarlægð]] frá [[sólin]]ni, sem samsvarar u.þ.b. fjarlægðinni einu [[ljósár]]i. Engar beinar athuganir hafa verið gerðar sem staðfesta tilvist Oortskýsins, en það er talið vera uppspretta flestra ef ekki allra halastjarna sem fara um [[sólkerfið]] (sumar halastjörnur gætu átt upptök í [[Kuiper-beltið|Kuiperbeltinu]]) og byggir tilgátan á athugunum á [[sporbraut]]um halastjarna. [[Mynd:Oort cloud Sedna orbit.jpg|thumb|left|Þessar teikningar sýna áætlaða fjarlægð Oortskýsins miðað við aðra hluta [[sólkerfið|sólkerfisins]].]] == Tenglar == * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/utstirni Upplýsingar um Oortskýið á Stjörnufræðivefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918085630/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/utstirni/ |date=2010-09-18 }} {{sólkerfið}} [[Flokkur:Sólkerfið]] 9y74qub67357ecvhle2kp7xzi5ecmp0 0 29612 1982184 1979945 2026-10-07T22:47:06Z Raippa-Valli 121187 mynd 1982184 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra |forskeyti = |nafn = Lech Wałęsa |mynd = Lech Walesa - 2009.jpg |myndatexti1 = Wałęsa árið 2009. |titill = Forseti Póllands |stjórnartíð_start = [[22. desember]] [[1990]] |stjórnartíð_end = [[22. desember]] [[1995]] |forsætisráðherra = [[Tadeusz Mazowiecki]]<br>[[Jan Krzysztof Bielecki]]<br>[[Jan Olszewski]]<br>[[Waldemar Pawlak]]<br>[[Hanna Suchocka]]<br>[[Waldemar Pawlak]]<br>[[Józef Oleksy]] |forveri = [[Wojciech Jaruzelski]] |eftirmaður = [[Aleksander Kwaśniewski]] |fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1943|9|29}} |fæðingarstaður = [[Popowo]], [[Pólland]]i |þjóderni = [[Pólland|Pólskur]] |stjórnmálaflokkur = [[Borgaraflokkurinn (Pólland)|Borgaraflokkurinn]] (2001–) |maki = [[Mirosława Danuta Gołoś]] (g. 1969) |vandamenn = |börn = 8 |bústaður = |háskóli = |atvinna = |starf = |trúarbrögð = |verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] |undirskrift = Lech Walesa Signature.svg }} [[File:Strajk sierpniowy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina 22.jpg|thumb|right|Wałęsa (1980)]] '''Lech Wałęsa''' (f. 29. september 1943) var leiðtogi verkalýðsfélagsins [[Samstaða (pólskt verkalýðsfélag)|Samstöðu]] og forseti [[Pólland]]s frá [[22. desember]] [[1990]] til [[23. desember]] [[1995]]. Árið [[1983]] hlaut Lech [[friðarverðlaun Nóbels]]. Lech starfaði sem rafvirki í Lenín Skipasmíðastöðinni í [[Gdansk]] frá árinu [[1967]] til [[1976]] og aftur í nokkra mánuði árið [[1980]]. Árið [[1969]] kvæntist Lech Danuta Gołoś og eiga þau 8 börn. == Ferill == Lech var dæmdur fyrir andfélagslega hegðun, vegna verkfalls sem hann efndi til árið [[1970]] og sat í eitt ár í fangelsi. Lech var handsamaður nokkrum sinnum árið [[1979]] fyrir að skipuleggja samtök fjandsamleg ríkinu. Í águst 1980 varð Lech að leiðtoga verkfallsmanna í Gdansk og fylgdu verkamenn víðar um Pólland í kjölfar verkfallsmanna í Gdansk með ólöglegum verkföllum. Í september heimilaði stjórn komúnista lögleg félagssamtök. Verkfallsmenn gerðu Samstöðu að löglegum samtökum og var Lech kjörinn formaður Samstöðu. [[11. desember]] [[1981]] var Lech auk ríflega 1.000 félagsmönnum í Samstöðu handsamaður. Þann [[13. desember]] [[1981]] lýsti [[Wojciech Jaruzelski]] því yfir að herlög giltu í landinu. Lech losnaði ekki úr haldi fyrr en [[14. nóvember]] [[1982]]. Þó Lech væri formlega titlaður verkamaður í skipasmíðastöðinni var hann í raun í stofufangelsi til ársins [[1987]]. Danuta kona Lechs tók við Friðarverðlaunum Nóbels að honum fjarstöddum, andvirði verðlaunanna ánafnaði hann Samstöðu. Árið 1988 efndi Lech enn á ný til verkfalls, að þessu sinni með það fyrir augum að Samstaða yrði viðurkennd á ný og fengi á ný sinn áður unna lögmæta sess sem verkalýðsfélag. Að átta dögum liðnum féllust stjórnvöld á að ræða við Samstöðu, viðræðurnar leiddu til þess að Samstaða varð viðurkennd sem verkalýðsfélag og efnt yrði til hálffrjálsra þingkosninga. Samstaða var sigurvegari þingkosninganna [[1989]]. Fyrir árslok 1989 hafði Lech náð að mynda fyrstu ríkisstjórn í Varsjárbandalagslandi án þátttöku kommúnista. [[9. desember]] [[1990]] vann Lech pólsku forsetakosningarnar. Hann var gagnrýndur í forsetatíð sinni og tapaði forsetakosningunum [[1995]] Þrátt fyrir að hafa breytt Póllandi úr kommúnísku ríki með þvingandi stjórn og veikan efnahag í sjálfstætt lýðræðisríki með hagvexti. Í forseta kosningunum árið [[2000]] hlaut Lech um 1% atkvæða. [[10. maí]] [[2004]] var alþjóðlegi flugvöllurinn í Gdańsk nefndur eftir Lech; Gdańsk Lech Wałęsa flugvöllur. == Tengill == {{commons|Lech Wałęsa}} * [http://www.ilw.org.pl/ Stofnun Lech Wałęsa (á pólsku)], einnig á [http://www.ilw.org.pl/english/index1en.html ensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061023150059/http://www.ilw.org.pl/english/index1en.html |date=2006-10-23 }} {{fe|1943|Wałęsa, Lech}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forseti Póllands | frá = [[22. desember]] [[1990]] | til = [[22. desember]] [[1995]] | fyrir = [[Wojciech Jaruzelski]] | eftir = [[Aleksander Kwaśniewski]] }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Póllands}} {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Wałęsa, Lech}} [[Flokkur:Forsetar Póllands]] [[Flokkur:Mannréttindafrömuðir]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Pólskir verkalýðsleiðtogar]] jcflsm9a01se9nchkkegt02c091ouc0 0 37966 1982186 1981034 2026-10-08T01:15:20Z Kent Wang 121274 Bæta við myndasafni, þýtt úr portúgölsku; + {{Breið mynd}} 1982186 wikitext text/x-wiki [[Mynd:{{#property:P18}}|thumb|Híerónýmusarklaustrið í Lissabon.]] '''Híerónýmusarklaustrið í Lissabon''' ([[portúgalska]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'') er staðsett í [[Betlehemshverfið|Betlehemshverfinu]] í [[Lissabon]], [[Portúgal]]. Klaustrið var sett á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] árið 1983 ásamt [[Betlehemsturninn|Betlehemsturninum]]. Bygging klaustursins hófst árið 1450, við upphaf landafundatímans í sögu Portúgals. Klaustrið var vígt árið [[1495]].<ref>{{cite journal|first=Nuno |last=Senos |title=A Coroa e a Igreja na Lisboa de Quinhentos |trans-title=The Crown and the Church in 1500 Lisbon |url=http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4404/1/LS_S2_15_NunoSenos.pdf |publisher=Lusitania Sacra |volume=2 |issue=15 |year=2003 |access-date=23 June 2011 |pages=97–117 |language=pt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121043157/http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4404/1/LS_S2_15_NunoSenos.pdf |archive-date=21 November 2011 }}</ref> == Myndasafn == <gallery mode="packed"> File:South portal of Mosteiro dos Jerónimos 6171.jpg|Suðurgátt File:Monasterio de los Jerónimos, Lisboa, Portugal, 2022-07-24, DD 38-40 HDR.jpg|Innviðir kirkjunnar File:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|Gröf Vasco da Gama File:Tomb of Luís de Camões 8508.jpg|Gröf Luís de Camões File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg|Klausturgangur File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, upper floor 8486.jpg|Klausturgangur, efri hæð File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, ground floor 8500.jpg|Klausturgangur, jarðhæð File:Lion fountain in the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8501.jpg|Ljónagosbrunnur í klausturganginum </gallery> {{Breið mynd|Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg|1800px|Víðmynd af klaustrinu}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur}} {{s|1495}} [[Flokkur:Byggingar í Lissabon]] [[Flokkur:Heimsminjar]] ewjnwitral3a32oync44yylrvgze8ri 0 38296 1982207 1967622 2026-10-08T11:51:58Z Jólasveinninn 30990 Lagaði málfræði 1982207 wikitext text/x-wiki {{heimildir vantar}} {{konungur | titill = Drottning [[Konungsríkið Frakkland|Frakklands]] | ætt = [[Habsborgarar|Habsburg-Lothringen-ætt]] | skjaldarmerki = CoA of Marie-Antoinette of Austria.png | nafn = Marie Antoinette | mynd = Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg | skírnarnafn = María Antonetta Jósefa Jóhanna von Habsburg-Lothringen | fæðingardagur = [[2. nóvember]] [[1755]] | fæðingarstaður = [[Vín (borg)|Vín]], [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1793|10|16|1755|11|2}} | dánarstaður = [[París]], [[Fyrsta franska lýðveldið|Frakklandi]] | grafinn = Basilique royale de Saint-Denis, París | ríkisár = [[10. maí]] [[1774]] – [[21. september]] [[1792]] | undirskrift = Marie-AntoinetteSignature.jpg | faðir = [[Frans I (HRR)|Frans 1.]] | móðir = [[María Teresa af Austurríki]] | maki = [[Loðvík 16.]] | titill_maka = Konungur | börn = María Teresa, Loðvík Jósef, [[Loðvík 17.|Loðvík Karl]], Soffía }} '''María Antonetta Jósefa Jóhanna von Habsburg-Lothringen''', ([[2. nóvember]] [[1755]] – [[16. október]] [[1793]]) betur þekkt í heimssögunni sem Marie Antoinette, var drottning Frakklands frá 10. maí 1774 til 21. september 1792. Fædd sem hertogaynja [[Austurríki]]s og varð síðar drottning [[Frakkland]]s og Navarre. Hún var dóttir hins heilaga rómverska keisara [[Frans I (HRR)|Frans I]] og [[María Teresa af Austurríki|Maríu Teresu]] af Austurríki. Hún var gift [[Loðvík 16.|Loðvíki XVI]], Frakklandskonungi og var móðir „týnda“ ríkisarfans [[Loðvík 17.|Loðvíks XVII]]. Hún er helst þekkt fyrir að vera hin léttúðuga drottning sem eyddi miklu fé í skemmtanir og fjárhættuspil og fyrir að hafa sagt: „Gefum þeim kökur“ sem hún gerði reyndar ekki. Dauðadagi hennar er einnig vel þekktur en hún var hálshöggvin með fallöxinni í [[franska byltingin|frönsku byltingunni]] eftir að hafa verið dæmd fyrir landráð og fleiri glæpi. == Barnæska == María Antonetta fæddist í Hofburg-höllinni í [[Vín (borg)|Vín]]. Hún var næstyngst af sextán börnum og ellefta dóttir foreldra sinna, [[Frans 1. keisari|Frans 1.]] keisara og [[María Teresa af Austurríki|Maríu Teresu]] keisaraynju. Hún var nefnd María til heiðurs [[María mey|Maríu mey]], eins og allar systur hennar, Antonetta til heiðurs dýrlingnum [[Anton af Padúu|Antoni af Padúu]], Jósefa til heiðurs [[Jósef 2. keisari|eldri bróður sínum]] og Jóhanna til heiðurs dýrlingnum [[Jóhannes guðspjallamaður|Jóhannesi guðspjallamanni]]. Við fæðingu var henni lýst sem lítilli en heilbrigðri hertogaynju. Ung hitti María Antonetta tónskáldið [[Wolfgang Amadeus Mozart]], þegar hann hélt tónleika fyrir fjölskyldu hennar. Þegar hann var spurður um hvað hann vildi að launum, á hinn ungi Mozart að hafa sagt „hönd dóttur þinnar“. == María giftist krónprinsi Frakklands == Systur Maríu voru snemma giftar háttsettum mönnum í Evrópu. [[Maria Christina|Maria Christina, hertogaynja af Teschen]] giftist [[Albert Kasimir, hertogi af Sachsen-Teschen|Alberti, prinsinum af Saxlandi]]. [[María Amalía erkihertogaynja|Maria Amila]] var gift [[Ferdinand, hertogi af Parma|prinsinum af Parma]] og [[María Karólína af Austurríki|Maria Carolina]] var gift [[Ferdinand 1. af Sikileyjunum tveimur|Ferdinand IV]], konungnum af Napólí. Árið 1748 var sáttmáli undirriitaður í Aix-la-Chapelle í þeirri von að binda mætti enda á [[Austurríska erfðastríðið|rúmlega aldarlangt stríð]] á milli Austurríkis og Frakklands. Til að halda friðinn var því komið í kring að [[Loðvík 16.|Loðvík Ágúst]], sonarsonur og erfingi [[Loðvík 15.|Loðvíks XV]] Frakklandskonungs, kvæntist einni af dætrum Mariu Theresu. Þar sem eldri systur hennar létust þegar bólusóttarfaraldur gekk yfir árið 1767 var María Antonetta ein eftir sem möguleg brúður. Eftir langar samningaviðræður bað Loðvík XV um hönd Maríu til handa sonarsyni sínum árið 1769. Þegar ljóst var að María Antonetta yrði gift ríkisarfa Frakklands komst móðir hennar að því að dóttir hennar var bæði léleg í [[Þýska|þýsku]] og [[Franska|frönsku]] og kunni yfirleitt ekki mikið. Því voru kallaðir til kennarar til að kenna Maríu og var sérstaklega lögð áhersla á franska siði og tungu. Þann 19 apríl 1770 var María gift Loðvík Ágústi í Ágústusarkirkju í Vín og var [[Ferdinand, erkihertogi af Austurríki-Este|Ferdinand]] bróðir hennar [[Staðgengilsbrúðkaup|staðgengill]] krónprinsins. Við brúðkaupið fékk María titilinn Marie Antoinette, krónprinsessa Frakklands. Tveimur dögum eftir brúðkaupið hélt María frá Vínarborg til Frakklands. Hinn 7. maí var María Antonetta afhent Frakklandi með mikilli viðhöfn og átti afhending hennar að tákna að tengsl hennar við Austurríki og fjölskyldu hennar væru að fullu slitin. Var reist sérstök timburhöll á óbyggðu sandeyjunni [[Kehl]] í [[Rín]], á milli Frakklands og Þýskalands, fyrir þennan hátíðlega viðburð. Vissu tvö herbergi hallarinnar að Þýskalandi og þangað átti María Antonetta að ganga sem hertogadóttir, en tvö vissu að Frakklandi og þaðan átti hún að ganga sem krónprinsessa Frakklands. Hirðsiðir kröfðust þess að hún skildi eftir allar eigur sínar og var hún því afklædd og færð í franskar flíkur. Hún þurfti að kveðja föruneyti sitt og þegar hún gekk inn í herbergið þar sem hið franska föruneyti hennar beið féll hún kjökrandi í fang hinnar nýju hirðdömu sinnar, [[de Noailles greifafrú]]ar. María hélt inn í Frakkland og fékk konunglegar móttökur í Strassborg þar sem bæjarbúar voru samankomnir til að fagna komu krónprinsessunnar. Þaðan hélt föruneyti hennar til Compiegne-skógarins en 14. maí var konungsfjölskyldan þangað komin til þess að taka á móti nýjasta fjölskyldumeðlimnum. Konungurinn Loðvík XV tók fyrstur á móti Maríu Antonettu og kynnti hana svo fyrir tilvonandi manni hennar, Loðvík Ágúst, sem var klunnalegur og áhugalaus og kyssti hana laust á kinnina eins og til hans var ætlast. Annað og hið raunverulega brúðkaup var haldið í [[Versalir|Versölum]] 16. maí. Hjónin voru gefin saman í bænahúsi Louis XV af erkibiskupnum í [[Reims]]. Rétt fyrir brúðkaupið voru Maríu gefin heil ósköp af skarti. Í safninu var meðal annars demantshálsfesti sem hafði tilheyrt [[Anna af Austurríki|Önnu af Austurríki]] og hlutir sem höfðu tilheyrt [[María Skotadrottning|Maríu, drottningu Skota]], og [[Katrín af Medici|Katrínu af Medici]]. María fékk einnig persónulega gjöf frá Loðvíki XV. Aðeins aðalsmönnum var leyft að vera viðstaddir athöfnina en almúganum var leyft að taka þátt í hátíðarhöldunum sem á eftir fylgdu. Mikill mannfjöldi var samankominn til að upplifa flugeldasýninguna sem átti að verða sú skrautlegasta sem hafði sést við konungshirð. Er leið á daginn fór veðrið að versna og varð svo mikið steypiregn að mannfjöldinn þurfti að frá að hverfa og leita sér skjóls. Inni hélt þó brúðkaupsveislan áfram og höfðu sex þúsund aðalsmenn náð sér í aðgangsmiða til að fá að horfa á konungsfjölskylduna snæða brúðkaupsmálsverðinn. Að málsverðinum loknum var nýgiftu hjónunum fylgt til herbergis síns þar sem hirðin fylgdi þeim til sængur og erkibiskupinn af Reims blessaði rúm þeirra og skvetti yfir það vígðu vatni. Að því búnu voru María Antonetta og Loðvík Ágúst skilin eftir ein og meiningin var sú að þau myndu um nóttina innsigla hjónaband sitt. == Lífið sem krónprinsessa == María Antonetta nærðist á því að hafa fólk í kringum sig og átti marga vini og vinkonur. Hún hafði unun af því að dansa og leika og eyddi miklum peningum í fjárhættuspil. Hins vegar sinnti hún ekki skyldum sínum sem krónprinsessa, þar sem henni þótti það ekkert skemmtilegt og þegar hún varð drottning reyndi hún því að eyða sem mestum tíma í einkahúsi sínu, Petit Trianon, sem maður hennar hafði gefið henni. Þessi framkoma hennar gerði það að verkum að aðalsmenn og aðrir sem komu til hallarinnar urðu móðgaðir þar sem hún virti þá ekki viðlits og fóru þeir því að búa til sögur um hana. Fljótt varð hún alræmd sem svikakvendi sem gerði ekki annað en að tæla menn og konur, eyddi ríkispeningum og væri austurrískur njósnari. Þetta leiddi til mikilla óvinsælda hennar sem áttu aðeins eftir að aukast með árunum. == María Antonetta verður drottning == Hinn 10. maí 1774 lést Loðvík XV. Var þá Loðvík Ágúst krýndur [[Loðvík 16.]], konungur Frakklands. Krýningin fór fram 11. júní og varð María Antonetta drottning Frakkalands. Þá var hjónaband þeirra enn óinnsiglað. Marie Terese hafði miklar áhyggjur og sendi Maríu Antonettu í sífellu bréf þar sem hún reyndi að ráðleggja dóttur sinni hvernig hún ætti að fá mann sinn til að elskast við sig. Öll hirðin vissi að hjónin höfðu aldrei átt holdlegt samneyti og yrði hjónaband ekki innsiglað gat það haft þær afleiðingar að því yrði rift. Mannorð þeirra beggja beið mikinn hnekki við þetta og fannst Maríu Antonettu erfitt að lifa við smánina. Talið er að getuleysi Loðvíks XVI hafi stafað af líkamlegum galla sem hægt var að laga með smávægilegri aðgerð. Lengi var reynt að fá hann til að fara í aðgerðina, en talið er að þegar bróðir Maríu Antonettu, [[Jósef 2. keisari|Jósef 2.]], kom í heimsókn árið 1777, hafi hann náð að tala Loðvík XVI til, svo að skömmu eftir heimsókn hans var hjónabandið loks innsiglað. == Móðurhlutverkið == [[Mynd:Marie Antoinette and her Children by Élisabeth Vigée-Lebrun.jpg|thumb|left|María Antonetta ásamt eftirlifandi börnum sínum árið 1787.]] Ári seinna fréttist að drottningin væri loksins barnshafandi, eftir sjö ára hjónaband. Fæddist þeim hjónunum dóttir hinn 19. desember 1778<ref name=vísindavefur>{{Vísindavefurinn|56139|Hvað varð um börn Loðvíks XVI. og Maríu Antonettu eftir að þau voru hálshöggvin?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=9. nóvember 2011|skoðað=13. maí 2024}}</ref> og var hún nefnd [[Marie Thérèse Charlotte]]. Drottningin eignaðist svo krónprinsinn [[Loðvík Jósef erfðaprins|Louis Joseph Xavier François]] 22. október 1781 og varð þá mikill fögnuður í Frakklandi enda erfðaprinsinn langþráði loksins fæddur.<ref name=vísindavefur/> Mun konungurinn hafa sagt við Maríu Antonettu: „Frú, þér hafið uppfyllt óskir vorar og Frakklands, þér eruð móðir ríkisarfans.“ Þau eignuðust tvö börn til, [[Loðvík 17.|Louis Charles]], sem var kallaður [[Loðvík 17.|Loðvík XVII]] eftir lát föður síns, fæddist 27. mars 1785. María Antonetta varð fljótt þunguð á ný og hafði miklar áhyggjur af að það gæti haft áhrif á heilsu fyrra barnsins. Yngsta dóttir þeirra, [[Sophie Hélène Beatrix Frakklandsprinsessa|Sophie Hélène Beatrix]], fæddist 9. júlí 1786, nokkrum vikum fyrir tímann. Hún lést skömmu fyrir fyrsta afmælisdaginn sinn. Stuttu eftir lát Sophie var Maríu Antonettu sagt að elsti sonur hennar væri með banvænan lungnasjúkdóm. Drengurinn var sífellt veikur þar til hann lést. Yngri sonur konungshjónanna, [[Loðvík 17.|Loðvík Karl]], varð þar með ríkisarfi. == Upphaf frönsku byltingarinnar == Franska ríkið skuldaði verulegar upphæðir, að mestum hluta vegna [[Bandaríska frelsisstríðið|stríðsins í Norður-Ameríku]] en einnig vegna lélegrar skattheimtu. Loðvík XVI kallaði saman aðalsmannasamkunduna til að finna lausn á fjárhagsvanda ríkisins en þar sem aðalsmennirnir treystu sér ekki til að taka þær ákvarðanir sem þurfti kröfðust þeir þess að stéttaþingið yrði kallað saman. Það hafði síðast verið kallað saman 1614. Konungurinn samþykkti þetta og stéttaþingið kom saman 5. maí 1789. Illa gekk að samræma óskir allra og þegar ríkisarfinn Louis Joseph lést hinn 4. júní, aðeins sjö ára gamall, eftir löng veikindi, drógu konungshjónin sig í hlé syrgjandi enda hafði drengurinn verið mikið yndi foreldra sinna. Hinn 14. júlí réðust Parísarbúar á [[Bastillan|Bastilluna]] til að verða sér úti um vopn og er sá atburður talinn vera dagurinn sem Frakkar „vöknuðu“. Bastilludagurinn varð síðar [[Bastilludagurinn|þjóðhátíðardagur Frakka]]. Árásin á Bastilluna er af mörgum talin hafa markað upphaf [[Franska byltingin|frönsku byltingarinnar]], sem átti eftir að leiða til endaloka konungsveldisins eins og það þekktist þá. Hinn 5. október lögðu konur í París af stað til Versala til að mótmæla skorti á brauði, í göngu sem gjarnan er kölluð brauðgangan eða [[kvennagangan til Versala]]. Orðrómur gekk um að konungsfjölskyldan væri að hamstra korn, og því héldu reiðar og æstar konur af stað í átt til Versala. Jafnt og þétt bættist í hópinn og ekki eingöngu konur. María Antonetta er sögð hafa sagt: „Gefum þeim kökur“ er hún heyrði af brauðgöngunni. Það mun þó vera tilbúningur og ekki hafa gerst í raun og veru. Múgurinn réðst inn í höllina og krafðist þess að fá konungshjónin framseld. Það náðist að halda aftur af múginum en hann krafðist þess að konungurinn sýndi sig á svölum [[Versalahöll|Versalahallar]]. Þegar hann hafði gert það var þess krafist að drottningin sýndi sig og þegar hún gerði það uppskar hún mikil fagnaðarlæti. Múgurinn var þó ekki sáttur og var þess krafist að konungsfjölskyldan færi til Parísar. Þegar Loðvík 16. og Maríu Antonettu varð ljóst að lýðnum yrði ekki aftrað ákváðu þau að fara með fólkinu til Parísar. Á leiðinni ríkti mikil sigurgleði meðal fólksins sem söng: „Við komum með þau, bakarann, bakararakonuna og litla bakaradrenginn. Nú sveltum við ekki lengur“. Þau fluttu í [[Tuileries-höll]]ina þar sem þeim leið eins og föngum, enda voru þau sífellt grunuð um að hyggja á flótta og var því ekki leyft að fara ferða sinna að vild. Eftir misheppnuða flóttatilraun til Varennes 20.-21. júní 1791 fékkst staðfesting á að konungshjónin styddu ekki byltinguna og hinn 10. ágúst réðust Parísarbúar á Tuileries-höllina. Konungsfjölskyldan náði að forða sér í þinghúsið, en við það að missa höllina var talið að konungsveldið í Frakklandi væri endanlega fallið. Í þinghúsinu þurfti fjölskyldan að sitja undir löngum fundi þar sem ákveðið var hvað skyldi gert við þau, en að lokum var ákveðið að færa þau í Temple, þar sem þau yrðu höfð í haldi. == Endalokin nálgast == Á síðustu árum Maríu Antonettu breyttist hún úr léttúðugu prinsessunni, sem þráði ekkert annað en að vera ánægð og að skemmta sjálfri sér, í tignarlega konu sem sýndi mikið hugrekki á erfiðustu stundum lífs síns. Hún gekk hnarreist til móts við fallöxina og hélt reisn sinni til hinstu stundar. Í einu bréfa sinna skrifaði hún: „Í ógæfunni þekkir maður sjálfan sig“ og það lýsir vel breytingunum sem á henni urðu. Loðvík XVI var sóttur til saka fyrir landráð 11. desember og lét lífið í fallöxinni hinn 21. janúar 1793, þá kallaður „Loðvík [[Kapetingar|Kapet]]“. María Antonetta, sem fékk við dauða hans titilinn, „ekkjan Kapet“, fékk ekki neinar fréttir um örlög manns síns, en inn um gluggann heyrði hún fagnaðarlætin þegar hann hafði verið líflátinn. [[Mynd:Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg|thumb|right|Mynd af aftöku Maríu Antonettu þann 16. október 1793. Hér sést böðullinn Sanson sýna múgnum höfuð drottningarinnar.]] Sonur Maríu, ríkisarfinn Loðvík Karl, var tekinn frá henni hinn 3. júlí 1793 og settur í fóstur hjá skósmiðnum Símoni. María Antonetta ætlaði ekki að sleppa honum en þegar verðirnir hótuðu að drepa dóttur hennar, Maríu Teresu, ákvað hún að berjast ekki á móti. Sonur hennar, sem var nefndur Loðvík 17. af konungsinnum eftir dauða föður hans, lést í Temple árið 1795 og var grafinn í fjöldagröf en sumir héldu því fram að honum hefði verið smyglað úr landi. Seinna áttu eftir að koma fram menn sem þóttust vera Loðvík XVII. Hinn 1. ágúst 1793 var María send í Conciergerie-fangelsið en það var þekkt sem endastöðin áður en fólk var leitt á höggstokkinn. María Antonetta fékk [[Sýndarréttarhöld|ósanngjörn réttarhöld]] eins og svo margir aðrir sem voru dæmdir af byltingardómstólnum og flestar þær sakir sem hún var dæmd fyrir voru ósannar. Þar á meðal átti hún að hafa kennt syni sínum, Louis Charles, sjálfsfróun og látið hann sofa á milli sín og mágkonu sinnar, Elísabetar prinsessu. Prinsinn bar sjálfur vitni gegn móður sinni. Hún var einnig sögð hafa sent miklar fjárhæðir til bróður síns í Austurríki og skipulagt kynsvall í Versölum. María Antonetta var sek um að reyna að flýja land og hún reyndi að skipuleggja flótta þegar hún var í haldi. Af þeim sökum þótti ekki öruggt að þyrma henni. María Antonetta var send á höggstokkinn 16. október 1793 og lögð í ómerkta gröf. Lík hennar fannst þó, líklega af því að kalki var stráð yfir konungsfólk, og var hún grafin í St. Denis dómkirkjunni árið 1815. ==Tilvísanir== <references/> {{Commons|Marie Antoinette|Maríu Antonettu}} {{fd|1755|1793}} [[Flokkur:Drottningar Frakklands]] [[Flokkur:Habsburg-Lothringen-ætt]] [[Flokkur:Búrbónar]] sbvsy5ioxjxa2a4jrz03fn2i7me3zk3 0 44117 1982161 1975570 2026-10-07T16:33:51Z Berserkur 10188 1982161 wikitext text/x-wiki {{Hljómsveit | nafn = Queens of the Stone Age | mynd = Queens of the Stone Age - SSE Arena Wembley - Saturday 18th November 2017 QOTSAWembley181117-29 (24730972488) (cropped).jpg | mynd_lýsing = Queens of the Stone Age (2017) | uppruni = Palm Desert, Kaliforníu | land = {{USA}} Bandaríkin | ár_starfandi = 1996- | stefna = [[Rokk]], [[stóner rokk]], [[jaðarrokk]], [[harðrokk]] | útgefandi = [[Interscope Records|Interscope]], Man's Ruin, Loosegroove, Matador | dreifing = | meðlimir = [[Josh Homme]], [[Troy Van Leeuwen]], John Theodore, John Fertita, Micheael Schuman | fyrri_meðlimir = [[Joey Castillo]], [[Nick Olivieri]], [[Mark Lanegan]], [[Alfredo Hernandez]], [[Gene Trautman]], [[Alain Johannes]], [[Natasha Schneider]], [[Dave Grohl]] | vefsíða = https://www.qotsa.com/ |}} '''Queens of the Stone Age''' (QotSA) er [[Bandaríkin|bandarísk]] rokk eða [[stóner rokk]]-hljómsveit sem var stofnuð [[1996]] og er upprunin frá Palm Desert í [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Stofnandi hennar og aðallagasmiður er [[Josh Homme]] en hann og upphafsmeðlimirnir Qotsa, Nick Oliveri og Alfredo Hernandez, voru áður í hljómsveitinni [[Kyuss]]. == Saga == === Queens of the Stone Age === Upphaflega var sveitin stofnuð árið [[1996]] undir nafninu ''Gamma Ray'' en sveitin þurfti svo að breyta um nafn ári seinna eftir að þýsk [[power metal]]-hljómsveit með sama nafn hótaði að kæra þá. <ref>[https://www.allmusic.com/artist/queens-of-the-stone-age-mn0000376422 Queens of the Stone Age - Biography] Allmusic.com</ref> Fyrsta plata sveitarinnar kom út árið 1998 en þar spilaði Homme bæði á gítar og bassa en vinur hans, . Platan hét einfaldlega ''Queens of the Stone Age'' en stuttu eftir að upptökum var lokið gengu bassaleikarinn [[Nick Oliveri]] og trommuleikarinn Alfredo Hernandez, sem báðir voru í [[Kyuss]] til liðs við sveitina ásamt gítarleikaranum Dave Catching. === Rated R === Eftir fyrstu plötuna voru mannabreytingar í hljómsveitinni með reglulegu millibili og sveitin gaf svo út sína aðra breiðskífu árið [[2000]] en hún fékk nafnið „Rated R“. Hún fékk góða dóma gagnrýnenda en vinsældir hennar voru þó takmarkaðar. Sveitin fékk þó að koma fram á Ozzfest 2000 og Rock in Rio ári seinna en þar var Nick Oliveri handtekinn fyrir að koma nakinn fram á sviðinu. <ref>[https://web.archive.org/web/20130531011109/http://www.mtv.com/news/articles/1438389/nude-queens-stone-age-bassist-arrested-rio.jhtml Nude Queens Of The Stone Age Bassist Arrested In Rio ] MTV.com</ref> === Songs for the Deaf === Árið 2002 kom svo út þriðja breiðskífa sveitarinnar „Songs for the Deaf“ en á henni trommaði fyrrum liðsmaður [[Nirvana]] og forsprakki [[Foo Fighters]], [[Dave Grohl]]. Einnig hafði gítarleikari [[A Perfect Circle]], Troy Van Leeuwen, gengið til liðs við sveitina auk þess sem fyrrum söngvari [[Screaming Trees]], [[Mark Lanegan]] kom við sögu og söng nokkur lög. Þessi plata skaut QOTSA almennilega uppá stjörnuhimininn og lög eins og „No One Knows“ og „Go With The Flow“ urðu vinsæl og voru spiluð á [[MTV]]. Þrátt fyrir gríðarlega velgengni vildi [[Dave Grohl]] ekki vera áfram í sveitinni og sneri aftur til fyrri verkefna. Í hans stað kom svo hinn tattúveraði Joey Castillo sem gegndi slagverksskyldum sveitarinnar til 2012. Eftir farsælan feril var svo Nick Oliveri rekinn úr sveitinni snemma árs 2004 fyrir vanvirðingu við aðdáendur og óhóflega mikið partýstand. Seinna sagði Homme svo reyndar að raunverulega ástæða fyrir þessu væri sú að Oliveri hefði beitt kærustu sína líkamlegu ofbeldi. <ref>[https://www.billboard.com/music/music-news/homme-comes-clean-on-oliveri-firing-62176/ Homme comes clean on Oliveri firing] Billboard.com</ref> === Lullabies to Paralyze === Þremur árum seinna eða 2005 kom svo fjórða breiðskífan, „Lullabies to Paralyze“, en þá hafði hinn fjölhæfi Alain Johannes gengið til liðs við sveitina. Platan seldist einstaklega vel og jók enn frekar á vinsældir sveitarinnar. Billy Gibbons úr [[ZZ Top]] gestaði á plötunni. Helsta smáskífa plötunnar var lagið „Little Sister“ . Seinna sama ár gaf sveitin svo út tónleikamynddisk/geisladisk sem heitir „Over the Years and through the Woods“. Á disknum eru upptökur af tvennum tónleikum sveitarinnar í London en einnig aukaefni úr ýmsum áttum frá árunum 1998-2005. === Era Vulgaris === Fimmta breiðskífan, „Era Vulgaris“, kom út [[12. júní]] [[2007]] en þar spilaði Michael Shuman á bassa og Dean Fertita (áður í [[The Racounters]]) á hljómborð. Fyrsta smáskífan á plötunni var „Sick, Sick, Sick“ og önnur „3's and 7's“. Auk þess komu þekktir tónlistarmenn við sögu á plötunni eins og [[Trent Reznor]] forsprakki [[Nine Inch Nails]] og Julian Casablancas söngvari [[The Strokes]]. Á plötunni má finna lag sem áður kom út með Desert Sessions (hliðarverkefni Homme og vina hans), en það heitir „I wanna make it wit chu“. ===Á Íslandi=== Sveitin spilaði á Íslandi árið 2005 með [[Foo Fighters]] í [[Egilshöll]] <ref>[https://timarit.is/page/3763686#page/n67/mode/2up Kraftmikil kamelljón] Fréttablaðið 21. maí 2005</ref> og snýr aftur haustið 2026 og spilar í [[Laugardalshöll]]. ==Breiðskífur== *Queens of the Stone Age (1998) *Rated R (2000) *Songs for the Deaf (2002) *Lullabies to Paralyze (2005) *Era Vulgaris (2007) *...Like Clockwork (2013) *Villains (2017) *In Times New Roman… (2023) *Perfecth (2026) ===Stuttskífur=== * Kyuss/Queens of the Stone Age (1997) ==Tilvísanir== {{S|1996}} [[Flokkur:Bandarískar rokkhljómsveitir]] ecajjdwehgnhrkhcibp6jewiftpzn8w 0 60916 1982146 1706933 2026-10-07T13:05:23Z Fyxi 84003 snið 1982146 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Rogaland | nafn_í_eignarfalli = Rogalands | nafn_á_frummáli = | nafn_annað = Ryggjafylki | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = Sverd I Fjell Stavanger Norway Landscape Travel Photography (120169943).jpeg | mynd_stærð = | mynd_texti = [[Sverð í kletti]] | fáni = Flag of Rogaland.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Rogaland våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Rogaland Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Vestur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Stafangur]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 9.377 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 508.922 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-11 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Rogaland''' ([[íslenska]]: ''Ryggjafylki'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í suðvestur [[Noregur|Noregi]], 9.377 {{km2}} að stærð og íbúarnir eru 508.922 (2026).<ref name="ssb" /> Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er [[Stafangur]], með um 151.700 íbúa. Stafangur er einnig þriðja stærsta borg Noregs. Fylkið er í landshlutanum [[Vestur-Noregur|Vestur-Noregi]]. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 23. * [[Bjerkreim]] * [[Bokn]] * [[Eigersund]] * [[Gjesdal]] * [[Haugesund]] * [[Hjelmeland]] * [[Hå]] * [[Karmøy]] * [[Klepp]] * [[Kvitsøy]] * [[Lund (Noregi)|Lund]] * [[Randaberg]] * [[Sandnes]] * [[Sauda]] * [[Sokndal]] * [[Sola]] * [[Stavanger]] * [[Strand (Noregi)|Strand]] * [[Suldal]] * [[Time (Noregi)|Time]] * [[Tysvær]] * [[Utsira]] * [[Vindafjord]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Rogaland| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] qlb35jgn8s7wizlbmaua1pxi2igibfl 0 61040 1982121 1956208 2026-10-07T12:07:19Z Fyxi 84003 snið 1982121 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Finnmörk | nafn_í_eignarfalli = Finnmerkur | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Finnmark ([[norska]])}} * {{small|Finnmárku ([[norðursamíska]])}} * {{small|Finmarkku ([[kvenska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = Finnmarksvidden.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = Heiði í Finnmörku | fáni = Flag of Finnmark.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Finnmark våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Finnmark Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Norður-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Vadsø]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 48.638 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 75.288 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-56 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Finnmörk''' ([[norska]]: ''Finnmark'', [[norðursamíska]]: ''Finnmárku'', [[kvenska]]: ''Finmarkku'') er nyrsta [[Fylki Noregs|fylki]] [[Noregur|Noregs]], 48.638 km{{sup|2}} að stærð og með 75.288 íbúa (2026).<ref name="ssb" /> Stærsti bærinn í fylkinu er [[Alta (bær)|Alta]], með um 22.000 íbúa. Höfuðstaður fylkisins er [[Vadsø]], með um 5.800 íbúa. Aðra bæi sem nefna má eru [[Hammerfest]] og [[Kirkenes]]. Í Finnmörku er helsta byggð [[samíska|samískumælenda]] í Noregi og eru opinber skilti í fylkinu bæði á norsku og [[Norðursamíska|norðursamísku]] og einnig er opinber þjónusta veitt á báðum málunum. Þing Sama situr í [[Karasjok]]. Nafnið Finnmörk er fornt og þýðir ''Samaskógur'' en [[Samar]] voru kallaðir Finnar í Noregi fyrr á öldum. Samar voru frumbyggjar í Finnmörku og er þess oft getið í [[Konungasögur|konungasögum]] og [[Íslendingasögur|Íslendingasögum]] að norskir menn fóru í her- eða verslunarleiðangra til Finnmerkur. Á 13. öld fóru þeir að setjast þar að og [[Hákon háleggur]] lét reisa virki í Vargey ([[Vardø]]) til að verja Finnmörk gegn ásókn úr austri. Norrænir menn eru nú meirihluti íbúanna. Finnmörk varð sérstakt lén undir nafninu Vardøhuslén, sem varð Vardøhusamt árið 1660. Árið 1787 breyttist nafnið í Finnmerkuramt og árið 1919 í Finnmerkurfylki. Mjög kalt getur verið í fylkinu og hefur frost farið niður í 50 gráður.<ref>{{Cite web |url=https://www.ruv.is/frett/miklar-frosthorkur-i-nordur-noregi |title=Miklar frosthörkur í Norður-Noregi |publisher=[[Ríkisútvarpið|Rúv]] |access-date=2016-01-08}}</ref> == Sveitarfélög == * [[Alta]] * [[Berlevåg]] * [[Båtsfjord]] * [[Gamvik]] * [[Hammerfest (sveitarfélag)|Hammerfest]] * [[Hasvik]] * [[Karasjok]] * [[Kautokeino]] * [[Kvalsund]] * [[Lebesby]] * [[Loppa]] * [[Måsøy]] * [[Nesseby]] * [[Nordkapp]] * [[Porsanger]] * [[Sør-Varanger]] * [[Tana]] * [[Vadsø]] * [[Vardø]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Finnmörk| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] 7ak2wmq3w6uchbxruhxfvavbekdcelz 1982122 1982121 2026-10-07T12:08:17Z Fyxi 84003 /* Sveitarfélög */ 1982122 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Finnmörk | nafn_í_eignarfalli = Finnmerkur | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Finnmark ([[norska]])}} * {{small|Finnmárku ([[norðursamíska]])}} * {{small|Finmarkku ([[kvenska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = Finnmarksvidden.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = Heiði í Finnmörku | fáni = Flag of Finnmark.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Finnmark våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Finnmark Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Norður-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Vadsø]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 48.638 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 75.288 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-56 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Finnmörk''' ([[norska]]: ''Finnmark'', [[norðursamíska]]: ''Finnmárku'', [[kvenska]]: ''Finmarkku'') er nyrsta [[Fylki Noregs|fylki]] [[Noregur|Noregs]], 48.638 km{{sup|2}} að stærð og með 75.288 íbúa (2026).<ref name="ssb" /> Stærsti bærinn í fylkinu er [[Alta (bær)|Alta]], með um 22.000 íbúa. Höfuðstaður fylkisins er [[Vadsø]], með um 5.800 íbúa. Aðra bæi sem nefna má eru [[Hammerfest]] og [[Kirkenes]]. Í Finnmörku er helsta byggð [[samíska|samískumælenda]] í Noregi og eru opinber skilti í fylkinu bæði á norsku og [[Norðursamíska|norðursamísku]] og einnig er opinber þjónusta veitt á báðum málunum. Þing Sama situr í [[Karasjok]]. Nafnið Finnmörk er fornt og þýðir ''Samaskógur'' en [[Samar]] voru kallaðir Finnar í Noregi fyrr á öldum. Samar voru frumbyggjar í Finnmörku og er þess oft getið í [[Konungasögur|konungasögum]] og [[Íslendingasögur|Íslendingasögum]] að norskir menn fóru í her- eða verslunarleiðangra til Finnmerkur. Á 13. öld fóru þeir að setjast þar að og [[Hákon háleggur]] lét reisa virki í Vargey ([[Vardø]]) til að verja Finnmörk gegn ásókn úr austri. Norrænir menn eru nú meirihluti íbúanna. Finnmörk varð sérstakt lén undir nafninu Vardøhuslén, sem varð Vardøhusamt árið 1660. Árið 1787 breyttist nafnið í Finnmerkuramt og árið 1919 í Finnmerkurfylki. Mjög kalt getur verið í fylkinu og hefur frost farið niður í 50 gráður.<ref>{{Cite web |url=https://www.ruv.is/frett/miklar-frosthorkur-i-nordur-noregi |title=Miklar frosthörkur í Norður-Noregi |publisher=[[Ríkisútvarpið|Rúv]] |access-date=2016-01-08}}</ref> == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 19. * [[Alta]] * [[Berlevåg]] * [[Båtsfjord]] * [[Gamvik]] * [[Hammerfest (sveitarfélag)|Hammerfest]] * [[Hasvik]] * [[Karasjok]] * [[Kautokeino]] * [[Kvalsund]] * [[Lebesby]] * [[Loppa]] * [[Måsøy]] * [[Nesseby]] * [[Nordkapp]] * [[Porsanger]] * [[Sør-Varanger]] * [[Tana]] * [[Vadsø]] * [[Vardø]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Finnmörk| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] rfqi3klnv02nfb4hc7zbkaazya2hgey 0 61589 1982137 1808729 2026-10-07T12:42:54Z Fyxi 84003 snið 1982137 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands | nafn_á_frummáli = Nordland | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = 19 Troll fjord 01 entrance 3.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = Trollfjorden | fáni = Flag of Nordland.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Nordland våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Nordland Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Norður-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Bodø (borg)|Bodø]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 38.155 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 243.272 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-18 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Stetind 2009 1.JPG|thumb|Stetind.]] '''Norðurland''' ([[norska]]: ''Nordland'', [[norðursamíska]]: '' Nordlándda fylkkasuohkan'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í norður [[Noregur|Noregi]], 38.155 {{km2}} að stærð og íbúarnir eru um það bil 243.300 (2026).<ref name="ssb" /> Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er [[Bodø (borg)|Bodø]], með um 50.000 íbúa. Næst kemur [[Mo i Rana]] með um 19.000 íbúa. Næststærsti [[jökull]] meginlands Noregs, [[Svartisen]], næststærsta vatn Noregs, [[Røssvatnet]], og næstdýpsti [[fjörður]] Noregs, [[Tysfjord]], eru öll í fylkinu. Fjallið [[Stetind]] hefur verið kosið þjóðarfjall Noregs. Fylkið er í landshlutanum [[Norður-Noregur|Norður-Noregi]]. [[Norðurheimskautsbaugurinn]] liggur í gegnum fylkið. == Sveitarfélög == * [[Alstahaug]] * [[Andøy]] * [[Ballangen]] * [[Beiarn]] * [[Bindal (sveitarfélag)|Bindal]] * [[Bodø (sveitarfélag)|Bodø]] * [[Brønnøy (sveitarfélag)|Brønnøy]] * [[Bø (Norðurland)|Bø]] * [[Dønna]] * [[Evenes]] * [[Fauske]] * [[Flakstad]] * [[Gildeskål]] * [[Grane (sveitarfélag)|Grane]] * [[Hadsel]] * [[Hamarøy]] * [[Hattfjelldal (sveitarfélag)|Hattfjelldal]] * [[Hemnes]] * [[Herøy, Norðurland|Herøy]] * [[Leirfjord]] * [[Lurøy]] * [[Lødingen]] * [[Meløy]] * [[Moskenes]] * [[Narvik]] * [[Nesna]] * [[Rana]] * [[Rødøy]] * [[Røst]] * [[Saltdal]] * [[Sortland]] * [[Steigen]] * [[Sømna (sveitarfélag)|Sømna]] * [[Sørfold]] * [[Tjeldsund]] * [[Træna]] * [[Tysfjord]] * [[Vefsn]] * [[Vega]] * [[Vestvågøy]] * [[Vevelstad]] * [[Vågan]] * [[Værøy]] * [[Øksnes]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Nordland| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] i053zqx81e0dzcx06x82illefl1h67f 1982141 1982137 2026-10-07T12:47:33Z Fyxi 84003 1982141 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands | nafn_á_frummáli = Nordland | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = 19 Troll fjord 01 entrance 3.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = Trollfjorden | fáni = Flag of Nordland.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Nordland våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Nordland Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Norður-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Bodø (borg)|Bodø]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 38.155 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 243.272 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-18 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} [[Mynd:Stetind 2009 1.JPG|thumb|Stetind.]] '''Norðurland''' ([[norska]]: ''Nordland'', [[norðursamíska]]: '' Nordlándda fylkkasuohkan'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í norður [[Noregur|Noregi]], 38.155 {{km2}} að stærð og íbúarnir eru um það bil 243.300 (2026).<ref name="ssb" /> Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er [[Bodø (borg)|Bodø]], með um 50.000 íbúa. Næst kemur [[Mo i Rana]] með um 19.000 íbúa. Næststærsti [[jökull]] meginlands Noregs, [[Svartisen]], næststærsta vatn Noregs, [[Røssvatnet]], og næstdýpsti [[fjörður]] Noregs, [[Tysfjord]], eru öll í fylkinu. Fjallið [[Stetind]] hefur verið kosið þjóðarfjall Noregs. Fylkið er í landshlutanum [[Norður-Noregur|Norður-Noregi]]. [[Norðurheimskautsbaugurinn]] liggur í gegnum fylkið. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 41. * [[Alstahaug]] * [[Andøy]] * [[Beiarn]] * [[Bindal (sveitarfélag)|Bindal]] * [[Bodø (sveitarfélag)|Bodø]] * [[Brønnøy (sveitarfélag)|Brønnøy]] * [[Bø (Norðurland)|Bø]] * [[Dønna]] * [[Evenes]] * [[Fauske]] * [[Flakstad]] * [[Gildeskål]] * [[Grane (sveitarfélag)|Grane]] * [[Hadsel]] * [[Hamarøy]] * [[Hattfjelldal (sveitarfélag)|Hattfjelldal]] * [[Hemnes]] * [[Herøy (sveitarfélag)|Herøy]] * [[Leirfjord]] * [[Lurøy]] * [[Lødingen]] * [[Meløy]] * [[Moskenes]] * [[Narvik]] * [[Nesna]] * [[Rana]] * [[Rødøy]] * [[Røst]] * [[Saltdal]] * [[Sortland]] * [[Steigen]] * [[Sømna (sveitarfélag)|Sømna]] * [[Sørfold]] * [[Træna]] * [[Vefsn]] * [[Vega]] * [[Vestvågøy]] * [[Vevelstad]] * [[Værøy]] * [[Vågan]] * [[Øksnes]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Nordland| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] b367cu13e5l7xnt2ka4m8lj3npiup5p 0 61640 1982148 1982079 2026-10-07T13:15:16Z Fyxi 84003 snið 1982148 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Troms | nafn_í_eignarfalli = Troms | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Romsa ([[norðursamíska]])}} * {{small|Tromssa ([[kvenska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = Arnøyhøgda, Laukslettinden, Tjuvtinden & Rødhetta, 2012 March.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = | fáni = Flag of Troms.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Troms våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Troms Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Norður-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Tromsø]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 26.190 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 171.218 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-55 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Troms''' ([[norðursamíska]]: ''Romsa'', [[kvenska]]: ''Tromssa'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í norður [[Noregur|Noregi]], 26.190 {{km2}} að stærð og íbúarnir eru 171.218 talsins (2026).<ref name="ssb" /> Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er [[Tromsø]], með um 80.000 íbúa. Fylkið er í landshlutanum [[Norður-Noregur|Norður-Noregi]]. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 21. * [[Balsfjord]] * [[Bardu]] * [[Dyrøy]] * [[Gratangen]] * [[Harstad]] * [[Ibestad]] * [[Karlsøy]] * [[Kvæfjord]] * [[Kvænangen]] * [[Kåfjord]] * [[Lavangen]] * [[Lyngen]] * [[Målselv]] * [[Nordreisa]] * [[Salangen]] * [[Senja]] * [[Skjervøy]] * [[Storfjord]] * [[Sørreisa]] * [[Tjeldsund]] * [[Tromsø]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Troms| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] qssth97q8yn5qmak6dmf0zlhq3arxu3 0 61642 1982129 1807168 2026-10-07T12:28:14Z Fyxi 84003 snið 1982129 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Mæri og Raumsdalur | nafn_í_eignarfalli = Mæris og Raumsdals | nafn_á_frummáli = Møre og Romsdal | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = Øksendal.jpg | mynd_stærð = | mynd_texti = Sunndal | fáni = Flag of Møre og Romsdal.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Møre og Romsdal våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Møre og Romsdal Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Vestur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Molde]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 14.356 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 273.169 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-15 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Mæri og Raumsdalur''' ([[norska]]: ''Møre og Romsdal'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í vestur [[Noregur|Noregi]], 14.356 km{{sup|2}} að stærð og íbúarnir eru um það bil 273.200 (2026).<ref name="ssb" /> Stærsta borgin í fylkinu er [[Ålesund]], með um 59.700 íbúa, og höfuðstaður fylkisins er [[Molde]], sem hefur um það bil 33.300 íbúa. Fylkið er í landshlutanum [[Vestur-Noregur|Vestur-Noregi]]. Mæri og Raumsdalur er stærsta fiskveiðifylki Noregs miðað við útflutningsverðmæti. Iðnaður er mikilvægur, sérstaklega sjávarútvegur og húsgagnaframleiðsla. Olíuiðnaðurinn hefur einnig smám saman haslað sér völl í sýslunni og er Kristiansund grunnborg starfseminnar í Noregshafi. Sunndalsøra er með stærsta álver Norður-Evrópu. Mæri og Raumsdalur hefur nokkra af frægustu ferðamannastöðum landsins með ''[[Trollstigen]]'', ''[[Trollveggen]]'' og ''[[Atlanterhavsveien]]''. [[Geirangur]] er einn stærsti áfangastaður skemmtiferðaskipa landsins og [[Geirangursfjörður]]inn er á heimsminjaskrá [[UNESCO]]. Fylkið samanstendur af þremur hlutum sem samsvara sögulegum fjárreiðum: Sunnmøre (frá Stad til Romsdalsfjarðar), Romsdal (landið í kringum Moldefjorden / Romsdalsfjörðinn með kvíslum og dalfjörðum) og Nordmøre (strandsvæðið frá Hustadvika til og með Smøla, og landið umhverfis Halsafjörðinn og Tingvollfjörðinn með kvíslum) og dalhöfða innan). Stórir dalir eru Sunndal (með Driva ánni) og Surnadal á Nordmøre, Romsdalen (með Rauma ánni) og Eikesdalen (með Eira-Aura vatnsfallinu) í Romsdal. Stór hluti byggðarinnar, einkum á Sunnmøre og Norðmörum, er á eyjum. Nordøyane, eyjarnar norðan Álasundsborgar og fyrir utan mynni Romsdalsfjarðar, eru taldar hluti af Sunnmøre, ásamt Sørøyane Hareidlandet og Gurskøya. == Bæjar- og sveitarfélög == [[Mynd:Molde seilet cruise.JPG|thumb|Molde]] [[Molde]], sem er staðsett í miðri sýslunnier, er höfuðborgin og stærsta borgin er [[Álasund|Ålesund]], sem er staðsett í suðurhlutanum. Lengst norður í fylkinu er borgin [[Kristjánssund]]. Af öðrum þéttbýlisstöðum má nefna [[Ulsteinvik]], [[Fosnavåg]] og [[Åndalsnes]]. Þessu til viðbótar eru 89 þéttbýli í Mæri og Raumsdal (skilgreint af aðalhagstofu Noregs). Stærstir þeirra eru Ørsta, Volda, Sykkulven, Nordstand, Sunndalsøra, Hareid, Stranda, Elnesvågen, Skodje, Rensvik og Vestnes. [[Mynd:Kolåstinden fra follestadalen.jpg|thumb|Kolåstinden i Ørsta]] [[Mynd:Atlantic Road, Norway (14835358086).jpg|thumb|Atlanterhavsveien]] Í Mæri og Raumsdal eru 26 sveitarfélög: * [[Aure (sveitarfélag)|Aure]] * [[Averøy (sveitarfélag)|Averøy]] * [[Gjemnes (sveitarfélag)|Gjemnes]] * [[Kristjánssund (sveitarfélag)|Kristjánssund]] * [[Smøla (sveitarfélag)|Smøla]] * [[Surnadal (sveitarfélag)|Surnadal]] * [[Sunndal (sveitarfélag)|Sunndal]] * [[Tingvoll (sveitarfélag)|Tingvoll]] * [[Aukra (sveitarfélag)|Aukra]] * [[Molde (sveitarfélag)|Molde]] * [[Rauma (sveitarfélag)|Rauma]] * [[Vestnes (sveitarfélag)|Vestnes]] * [[Álasund (sveitarfélag)|Ålesund]] * [[Giske (sveitarfélag)|Giske]] * [[Hareid (sveitarfélag)|Hareid]] * [[Herøy (sveitarfélag)|Herøy]] * [[Hustadvika (sveitarfélag)|Hustadvika]] * [[Ørsta (sveitarfélag)|Ørsta]] * [[Sande (sveitarfélag)|Sande]] * [[Stranda (sveitarfélag)|Stranda]] * [[Sula (sveitarfélag)|Sula]] * [[Sykkylven (sveitarfélag)|Sykkylven]] * [[Ulstein (sveitarfélag)|Ulstein]] * [[Vanylven sveitarfélag)|Vanylven]] * [[Volda (sveitarfélag)|Volda]] * [[Fjord (sveitarfélag)|Fjord]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Mæri og Raumsdalur| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] a4fjykv3arahv2hscsih64cz2kop0l3 0 61687 1982183 1982085 2026-10-07T22:25:01Z ~2026-53286-62 121445 /* Saga */ 1982183 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Akurshús | nafn_í_eignarfalli = Akurshúss | nafn_á_frummáli = Akershus | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = OSLO-NO-02 05 ubt.jpeg | mynd_stærð = | mynd_texti = Fylkið var nefnt eftir virkinu Akershús | fáni = Flag of Akershus.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Akershus våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Akershus Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Austur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Ósló]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 5.895 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 749.207 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-32 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Akurshús''' ([[norska]]: ''Akershus'') er [[Fylki Noregs|fylki]] í suðaustur [[Noregur|Noregi]], 5.895 km{{sup|2}} að stærð og íbúarnir eru um það bil 749.207 ([[2026]]).<ref name="ssb" /> Akurshús er fjölmennasta fylki Noregs. Akurshús er eina norska fylkið þar sem stjórnsýslan er í öðru fylki, þ.e. [[Ósló]]. Höfuðstaðurinn er því Ósló. Stærsta borgin í fylkinu er [[Bærum]], með um 108.000 íbúa. Akurshús deilir landamærum með fylkjunum [[Buskerud]] í vestri, [[Innlandet]] í norðri, [[Austfold]] í suðri, og Ósló. Auk þess nær fylkið að [[Svíþjóð|sænsku]] landamærunum á stuttum kafla í austri. Fylkið er í landshlutanum [[Austur-Noregur|Austur-Noregi]]. == Saga == Akurshús-lén varð til á 16. öld, og var talsvert stærra en núverandi Akurshús-fylki. Akurshús varð ''[[amt]]'' árið [[1662]]. Árið [[1685]] var Buskerud skilið frá og varð sérstakt amt. Árið [[1768]] voru [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] og [[Upplönd]] skilin frá og gerð að sérstöku amti (Opplandenes-amt), og [[1842]] var [[Kristjanía (Ósló)]] skilin frá Akurshús-amti. Árið [[1919]] var amtinu breytt í fylki (''fylke''). ''Akurshús'' er nefnt eftir virkinu [[Akershúsvirki|Akershús]], sem var byggt árið [[1299]] til að verja höfuðborgina Ósló, gegn [[Sjóræningjar|sjóræningjum]] eða öðrum sem vildu ráðast á borgina. Akurshús var kennt við býlið ''Aker'' = Akur, og ''hús'', þ.e. höllina innan virkismúranna. Elstu fornminjar í Akurshúsi eru frá [[steinöld]], um 9500 ára gamlar. [[Rakne-haugurinn]] við [[Ullinsakur]] er einn stærsti haugur [[Norðurlönd|Norðurlanda]], um 90 metrar í þvermál og 15 metra hár. Hann var gerður um 500 e.Kr. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 22. Það fjölmennasta er Bærum. * [[Ås]] * [[Asker]] * [[Aurskog-Høland]] * [[Bærum]] * [[Eidsvoll]] * [[Enebakk]] * [[Fet (sveitarfélag)|Fet]] * [[Frogn]] * [[Gjerdrum]] * [[Hurdal]] * [[Lørenskog]] * [[Nannestad]] * [[Nes (Akershus)|Nes]] * [[Nesodden]] * [[Nittedal]] * [[Oppegård]] * [[Rælingen]] * [[Skedsmo]] * [[Ski]] * [[Sørum]] * [[Ullensaker]] * [[Vestby]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} [[Flokkur:Akurshús| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] pfb2sxap6x06gw6clc11p76equuvmox 0 63978 1982138 1809144 2026-10-07T12:43:12Z Berserkur 10188 /* Tenglar */ 1982138 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Twisted bridge Skaftafell due to Glacial lake outburst flood.JPG|thumbnail|Fyrrverandi brú yfir Skeiðará, eyðilögð í jökulhlaupi 1996]] [[Mynd:Gígjökull-2010-06-19.jpg|thumb|Gígjökull í Eyjafjallajökli gjörbreyttist eftir jökulhlaup í kjölfar eldgoss árið 2010.]] [[Mynd:Jökulhlaups.jpg|thumb|Jökulhlaup eru þekkt víðs vegar um heim: Til að mynda í fjalllendi í suður-[[Alaska]], [[Andesfjöll]]um í Suður-[[Chile]], [[Himalajafjöll]]um, [[Skandinavíufjöll]]um og [[Alparnir|Ölpunum]]]] '''Jökulhlaup''' kallast það þegar gífurlega mikið vatn brýst skyndilega undan jökli og streymir til sjávar. Til eru nokkrar tegundir jökulhlaupa. Ein gerðin verður þegar [[jökull]] stíflar á og sú stífla brestur síðar. Ein gerðin verður þegar [[jarðhiti]] ([[eldgos]]) veldur vatnssöfnun undir jökli þar til vatnið brýtur sér leið út undan honum og/eða lyftir jöklinum til að fá framrás. Þriðja gerðin getur orðið þegar vatn safnast ofan við [[jökulgarður|jökulgarð]] uns hann brestur. == Almennar upplýsingar == Jökulhlaup byrja yfirleitt af miklum krafti og með stuttum fyrirvara. Þau eru skilgreind sem skyndileg flóð úr lóni við eða undir jökli. Jökulhlaup eru ef nokkrum gerðum og eru þær útskýrðar hér að neðan. Í þeim er mikil orka og rennsli í þeim getur verið tugir þúsunda rúmmetra á sekúndu. Þau eru það kraftmikil að þau geta flutt með sér grjót og ísjaka sem vega nokkur hundruð kíló. Jökulhlaup hafa valdið miklum skemmdum á mannvirkjum eins og vegakerfi, rafmagnslínum og byggingum. Það fylgir til dæmis oftar en ekki Skaftárhlaupum (sjá neðar) að hringvegurinn eyðileggst við vatnsflauminn. Þó svo að jökulhlaup séu gjarnan tengd við Ísland, er langt frá því að verstu afleiðingar þeirra séu að finna hér á landi. Árið 1985 varð t.d. gífurlegt jökulhlaup úr [[Dig Tsho glacier|Dig Tsho]]<nowiki/>-jökullóninu í Nepal. Þetta flóð gjöreyðilagði nýja virkjun sem verið var að reisa sem og aðrar byggingar, eyðilagði vegi, brýr, akra og drap búfénað. Samtals varð tjónið upp á rúman milljarð bandaríkjadollara. == Orsakir jökulhlaupa == === Þegar stífla brestur === Þegar jökull stíflar dal og hindrar vatnsflæði niður hann myndast lón bak við ísinn. Ef ísinn er þykkur og lítið vatn í lóninu er hann örugg stífla. Eftir því sem meira vatn safnast saman eykst vatnsþrýstingurinn og vatnið byrjar að seytla í gegnum sprungur. Sprungurnar stækka svo því vatnið bræðir ísinn er það rennur í gegn. Á endanum veikist stíflan svo mikið að hún gefur eftir. Ef nógu mikið vatn er í lóninu getur ísinn farið að fljóta áður en stíflan brestur, því [[eðlismassi]] íss er minni en vatns, og vatnið þá streymt undir ísinn. === Vegna háhita eða eldgoss undir jökli === Þegar háhitasvæði er eða eldgos verður undir jökli safnast gífurlega mikið vatn í lón undir jöklinum. Þungi jökulsins virkar svo eins og pottlok á lónið. Þegar vatnsmagnið er orðið nægilega mikið lyftist jökullinn, því eðlismassi hans er minni, og vatnið fossar undan. Þessi gerð jökulhlaupa er algeng hér á Íslandi. === Jökulgarður sem brestur === Þegar jökull hopar skilur hann eftir sig garð úr seti og grjóti, jökulgarð. Þessi garður getur safnað vatni fyrir ofan sig, sér í lagi í leysingum og rigningum, og myndað lón. Það fer eftir því úr hverju garðurinn er, hversu sterkur hann er. Ef hann er ekki þeim mun sterkari getur hann látið undan og jökulhlaup orðið. == Jökulhlaup á Íslandi == === Grímsvötn === [[Grímsvötn]] er [[eldstöð]] undir vestanverðum [[Vatnajökull|Vatnajökli]]. Þau eru virkasta eldstöð landsins en á síðastliðnum 800 árum hafa þau gosið a.m.k. 60 sinnum. Úr Grímsvötnum koma þekktustu jökulhlaup á Íslandi, Skeiðarárhlaup. Grímsvötnum hefur verið skipt í þrjá hluta, suður- eða meginöskju, norðuröskju og austuröskju. Mestur er jarðhitinn í meginöskjunni og þar er að jafnaði stöðuvatn hulið undir 200-300 m þykkri íshellu. Þegar of mikið vatn hefur safnast þar saman leitar vatnið undir [[Skeiðarárjökul]] í farveg Skeiðarár. Skeiðarárhlaup hefjast yfirleitt hægt en auka hraðann nokkuð hratt uns hámarki er náð. Rennslið minnkar svo snögglega þegar útrásin lokast (fellur saman). Fram á 4. áratug 20. aldar var algengt að 10 ár liðu á milli hlaupa og að vatnsmagnið væri 4-5 km3. Eftir það, fram til 1996 var algengt að 5 ár liðu á milli hlaupa og að vatnsmagnið væri mun minna, eða um 1-3 km3. Árið 1996 kom mjög þekkt eldgos sem kom miklu raski á Grímsvötn. Nú er ísstíflan veikari fyrir og mörg smærri hlaup verða með óreglulegu millibili. === Kötlugos === [[Katla]] er [[megineldstöð]] í [[Mýrdalsjökull|Mýrdalsjökli]]. Úr henni koma kröftug [[þeytigos]] og í kjölfar þeirra gífurleg jökulhlaup. Síðan á landnámsöld hafa komið 17 hlaup vegna goss í Kötlu, það síðasta árið 1918. Í flestum tilvikum hafa hlaupin runnið niður á [[Mýrdalssand]], sjaldnar niður á Sólheima- og Skógasand eða [[Markarfljótsaura]]. Þau standa stutt yfir og eru kraft- og vatnsmikil. Jökulhlaup við Kötlugos skila alltaf af sér miklu seti og gosefnum, og stækka með því svæðið neðan við jökulinn. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Glacial lake outburst flood | mánuðurskoðað = 22. apríl | árskoðað = 2008}} * [http://www.hi.is/~thorstur/teaching/vatna/index.htm Glacier Hydrology; Þröstur Þorsteinsson] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050622124625/www.jardvis.hi.is/page/jhgrimsvotn Grímsvötn] * {{Vísindavefurinn|6660|Hvað veldur jökulhlaupum og hvaða hætta stafar af þeim?}} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041027195933/www.islandia.is/hamfarir/jardfraedilegt/eldgos/katla.html Katla] * [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosi_River Dig Tsho, Nepal] == Tenglar == * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=89719 Hvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir stærð? - Vísindavefurinn] * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/jordin/joklar/jokulhlaup Stjörnufræðivefurinn: Jökulhlaup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722204240/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/jordin/joklar/jokulhlaup/ |date=2011-07-22 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=406 Glacial Lakes and Glacial Lake Outburst Floods in Nepal. - International Centre for Integrated Mountain Development, Kathmandu, March 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110901073151/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=406 |date=2011-09-01 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=342:qglacier-dammed-lakesq-alexei-n-rudoy&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 Alexei N. Rudoy. Glacier-dammed lakes and geological work of glacial superfloods in the Late Pleistocene, Southern Siberia, Altai Mountains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819005928/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=342:qglacier-dammed-lakesq-alexei-n-rudoy&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 |date=2012-08-19 }} * [http://www.os.is/gogn/Skyrslur/OS-2005/OS-2005-031.pdf Jökulhlaupaannáll 1989-2004 (Orkustofnun)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013183629/http://www.os.is/gogn/Skyrslur/OS-2005/OS-2005-031.pdf |date=2017-10-13 }} [[Flokkur:Eldfjallafræði]] [[Flokkur:Jöklafræði]] [[Flokkur:Eldstöðvar]] 47ymygw56ygl1muupm8y07phah4jt0t 1982140 1982138 2026-10-07T12:45:13Z Berserkur 10188 Laga tengla 1982140 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Twisted bridge Skaftafell due to Glacial lake outburst flood.JPG|thumbnail|Fyrrverandi brú yfir Skeiðará, eyðilögð í jökulhlaupi 1996]] [[Mynd:Gígjökull-2010-06-19.jpg|thumb|Gígjökull í Eyjafjallajökli gjörbreyttist eftir jökulhlaup í kjölfar eldgoss árið 2010.]] [[Mynd:Jökulhlaups.jpg|thumb|Jökulhlaup eru þekkt víðs vegar um heim: Til að mynda í fjalllendi í suður-[[Alaska]], [[Andesfjöll]]um í Suður-[[Chile]], [[Himalajafjöll]]um, [[Skandinavíufjöll]]um og [[Alparnir|Ölpunum]]]] '''Jökulhlaup''' kallast það þegar gífurlega mikið vatn brýst skyndilega undan jökli og streymir til sjávar. Til eru nokkrar tegundir jökulhlaupa. Ein gerðin verður þegar [[jökull]] stíflar á og sú stífla brestur síðar. Ein gerðin verður þegar [[jarðhiti]] ([[eldgos]]) veldur vatnssöfnun undir jökli þar til vatnið brýtur sér leið út undan honum og/eða lyftir jöklinum til að fá framrás. Þriðja gerðin getur orðið þegar vatn safnast ofan við [[jökulgarður|jökulgarð]] uns hann brestur. == Almennar upplýsingar == Jökulhlaup byrja yfirleitt af miklum krafti og með stuttum fyrirvara. Þau eru skilgreind sem skyndileg flóð úr lóni við eða undir jökli. Jökulhlaup eru ef nokkrum gerðum og eru þær útskýrðar hér að neðan. Í þeim er mikil orka og rennsli í þeim getur verið tugir þúsunda rúmmetra á sekúndu. Þau eru það kraftmikil að þau geta flutt með sér grjót og ísjaka sem vega nokkur hundruð kíló. Jökulhlaup hafa valdið miklum skemmdum á mannvirkjum eins og vegakerfi, rafmagnslínum og byggingum. Það fylgir til dæmis oftar en ekki Skaftárhlaupum (sjá neðar) að hringvegurinn eyðileggst við vatnsflauminn. Þó svo að jökulhlaup séu gjarnan tengd við Ísland, er langt frá því að verstu afleiðingar þeirra séu að finna hér á landi. Árið 1985 varð t.d. gífurlegt jökulhlaup úr [[Dig Tsho glacier|Dig Tsho]]<nowiki/>-jökullóninu í Nepal. Þetta flóð gjöreyðilagði nýja virkjun sem verið var að reisa sem og aðrar byggingar, eyðilagði vegi, brýr, akra og drap búfénað. Samtals varð tjónið upp á rúman milljarð bandaríkjadollara. == Orsakir jökulhlaupa == === Þegar stífla brestur === Þegar jökull stíflar dal og hindrar vatnsflæði niður hann myndast lón bak við ísinn. Ef ísinn er þykkur og lítið vatn í lóninu er hann örugg stífla. Eftir því sem meira vatn safnast saman eykst vatnsþrýstingurinn og vatnið byrjar að seytla í gegnum sprungur. Sprungurnar stækka svo því vatnið bræðir ísinn er það rennur í gegn. Á endanum veikist stíflan svo mikið að hún gefur eftir. Ef nógu mikið vatn er í lóninu getur ísinn farið að fljóta áður en stíflan brestur, því [[eðlismassi]] íss er minni en vatns, og vatnið þá streymt undir ísinn. === Vegna háhita eða eldgoss undir jökli === Þegar háhitasvæði er eða eldgos verður undir jökli safnast gífurlega mikið vatn í lón undir jöklinum. Þungi jökulsins virkar svo eins og pottlok á lónið. Þegar vatnsmagnið er orðið nægilega mikið lyftist jökullinn, því eðlismassi hans er minni, og vatnið fossar undan. Þessi gerð jökulhlaupa er algeng hér á Íslandi. === Jökulgarður sem brestur === Þegar jökull hopar skilur hann eftir sig garð úr seti og grjóti, jökulgarð. Þessi garður getur safnað vatni fyrir ofan sig, sér í lagi í leysingum og rigningum, og myndað lón. Það fer eftir því úr hverju garðurinn er, hversu sterkur hann er. Ef hann er ekki þeim mun sterkari getur hann látið undan og jökulhlaup orðið. == Jökulhlaup á Íslandi == === Grímsvötn === [[Grímsvötn]] er [[eldstöð]] undir vestanverðum [[Vatnajökull|Vatnajökli]]. Þau eru virkasta eldstöð landsins en á síðastliðnum 800 árum hafa þau gosið a.m.k. 60 sinnum. Úr Grímsvötnum koma þekktustu jökulhlaup á Íslandi, Skeiðarárhlaup. Grímsvötnum hefur verið skipt í þrjá hluta, suður- eða meginöskju, norðuröskju og austuröskju. Mestur er jarðhitinn í meginöskjunni og þar er að jafnaði stöðuvatn hulið undir 200-300 m þykkri íshellu. Þegar of mikið vatn hefur safnast þar saman leitar vatnið undir [[Skeiðarárjökull|Skeiðarárjökul]] í farveg Skeiðarár. Skeiðarárhlaup hefjast yfirleitt hægt en auka hraðann nokkuð hratt uns hámarki er náð. Rennslið minnkar svo snögglega þegar útrásin lokast (fellur saman). Fram á 4. áratug 20. aldar var algengt að 10 ár liðu á milli hlaupa og að vatnsmagnið væri 4-5 km3. Eftir það, fram til 1996 var algengt að 5 ár liðu á milli hlaupa og að vatnsmagnið væri mun minna, eða um 1-3 km3. Árið 1996 kom mjög þekkt eldgos sem kom miklu raski á Grímsvötn. Nú er ísstíflan veikari fyrir og mörg smærri hlaup verða með óreglulegu millibili. === Kötlugos === [[Katla]] er [[megineldstöð]] í [[Mýrdalsjökull|Mýrdalsjökli]]. Úr henni koma kröftug [[þeytigos]] og í kjölfar þeirra gífurleg jökulhlaup. Síðan á landnámsöld hafa komið 17 hlaup vegna goss í Kötlu, það síðasta árið 1918. Í flestum tilvikum hafa hlaupin runnið niður á [[Mýrdalssandur|Mýrdalssand]], sjaldnar niður á Sólheima- og Skógasand eða [[Markarfljót]]saura. Þau standa stutt yfir og eru kraft- og vatnsmikil. Jökulhlaup við Kötlugos skila alltaf af sér miklu seti og gosefnum, og stækka með því svæðið neðan við jökulinn. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Glacial lake outburst flood | mánuðurskoðað = 22. apríl | árskoðað = 2008}} * [http://www.hi.is/~thorstur/teaching/vatna/index.htm Glacier Hydrology; Þröstur Þorsteinsson] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050622124625/www.jardvis.hi.is/page/jhgrimsvotn Grímsvötn] * {{Vísindavefurinn|6660|Hvað veldur jökulhlaupum og hvaða hætta stafar af þeim?}} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041027195933/www.islandia.is/hamfarir/jardfraedilegt/eldgos/katla.html Katla] * [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosi_River Dig Tsho, Nepal] == Tenglar == * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=89719 Hvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir stærð? - Vísindavefurinn] * [http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/jordin/joklar/jokulhlaup Stjörnufræðivefurinn: Jökulhlaup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722204240/http://www.stjornuskodun.is/solkerfid/jordin/joklar/jokulhlaup/ |date=2011-07-22 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=406 Glacial Lakes and Glacial Lake Outburst Floods in Nepal. - International Centre for Integrated Mountain Development, Kathmandu, March 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110901073151/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=406 |date=2011-09-01 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=342:qglacier-dammed-lakesq-alexei-n-rudoy&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 Alexei N. Rudoy. Glacier-dammed lakes and geological work of glacial superfloods in the Late Pleistocene, Southern Siberia, Altai Mountains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819005928/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=342:qglacier-dammed-lakesq-alexei-n-rudoy&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 |date=2012-08-19 }} * [http://www.os.is/gogn/Skyrslur/OS-2005/OS-2005-031.pdf Jökulhlaupaannáll 1989-2004 (Orkustofnun)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013183629/http://www.os.is/gogn/Skyrslur/OS-2005/OS-2005-031.pdf |date=2017-10-13 }} [[Flokkur:Eldfjallafræði]] [[Flokkur:Jöklafræði]] [[Flokkur:Eldstöðvar]] nqg4y92xnxhery2320jdzca5dklf3kh 0 79660 1982202 1875162 2026-10-08T10:45:09Z Alvaldi 71791 Tiltekt 1982202 wikitext text/x-wiki '''Félagsheimilið í Hnífsdal''' er [[félagsheimili]] [[Hnífsdalur|Hnífsdælinga]] og stendur á Strandagötu 13. [[Jóakim Pálsson]] skipstjóri og útgerðarmaður sagði svo frá byggingu hússins í viðtali við [[Morgunblaðið]] árið [[1981]] {{quote|Þetta hús er byggt af Hnífsdælingum sjálfum. Fólkið tók sig saman, mennirnir eyddu öllum frístundum sínum í þetta, konurnar bökuðu kökur og keyptu af sjálfum sér. Þær komu á fót happadrætti, börnin seldu miða. Það tóku allir virkan þátt í að koma húsinu upp. Þetta var þrekvirki.<ref>{{cite news |title=Vinnan er mér gjöf |url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1540041 |access-date=8 October 2026 |work=[[Morgunblaðið]] |date=16. apríl 1981 |page=62 |language=Icelandic|via=[[Tímarit.is]]}}</ref>}} == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Ísafjarðarbær]] 1tday2b2tk7sv9uy305h8ibcrml53i5 0 94385 1982182 1701332 2026-10-07T21:55:32Z ~2026-53286-62 121445 /* */ 1982182 wikitext text/x-wiki [[Mynd:3000' ovanför Västerås.jpg|thumb|Västerås]] [[Mynd:Västerås in Sweden.png|thumb|]] '''Västerås''' (Vesturás) er fimmta stærsta borg í [[Svíþjóð]], við norðvesturenda [[Mälaren]]. Árið 2010 bjuggu þar 143.368 manns.<ref>[http://www.scb.se/statistik/MI/MI0810/2010A01/MI0810_2010A01_SM_MI38SM1101.pdf Tätorter 2010]</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * [http://www.vasteras.se/Sidor/startsida.aspx www.vasteras.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206091510/http://www.vasteras.se/Sidor/startsida.aspx |date=2010-12-06 }} {{Stærstu þéttbýlissvæði í Svíþjóð}} {{stubbur|landafræði|svíþjóð}} [[Flokkur:Borgir í Svíþjóð]] i71ptaqd4wtx9ii569q6u3fdzuiy8n7 0 124783 1982191 1962230 2026-10-08T08:55:33Z ~2026-54286-17 121596 1982191 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Valmy_Battle_painting.jpg|thumb|right|Orrustan við Valmy 1792]] '''Frönsku byltingarstríðin''' eða '''frönsku byltingarstyrjaldirnar''' voru röð átaka milli [[Fyrsta franska lýðveldið|Fyrsta franska lýðveldisins]] og nokkurra evrópskra konungsríkja sem hófust í kjölfar [[franska byltingin|frönsku byltingarinnar]] og stóðu í tíu ár, frá [[1792]] til [[1802]]. Með nýjungum í hernaði og alennri [[herkvaðning]]u tókst [[franski byltingarherinn|franska byltingarhernum]] að vinna sigur á herjum hinna ýmsu hernaðarbandalaga sem beint var gegn þeim og vinna ný lönd í [[Niðurlönd]]um, [[Rínardalur|Rínardal]] og [[Ítalía|Ítalíu]]. Frönsku byltingarstríðunum er venjulega skipt í [[fyrsta bandalagsstríðið]] (1792-1797) og [[annað bandalagsstríðið]] (1798-1801) en [[Frakkland]] átti í samfelldu stríði við [[Bretland]] frá 1793 til 1802. Stríðinu lauk formlega með [[Friðarsáttmálinn í Amiens|friðarsáttmálanum í Amiens]] 1802 en átök blossuðu aftur upp þegar [[Napóleonsstyrjaldirnar]] hófust árið eftir. {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Franska byltingin]] [[Flokkur:Stríð á 18. öld]] [[Flokkur:Stríð á 19. öld]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Saga Heilaga rómverska ríkisins]] [[Flokkur:Saga Prússlands]] op545cd5ivunq7kyvz7jqxe931qrpoj 1982192 1982191 2026-10-08T08:56:28Z ~2026-54286-17 121596 1982192 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Valmy_Battle_painting.jpg|thumb|right|Orrustan við Valmy 1792]] '''Frönsku byltingarstríðin''' eða '''frönsku byltingarstyrjaldirnar''' voru röð átaka milli [[Fyrsta franska lýðveldið|Fyrsta franska lýðveldisins]] og nokkurra evrópskra konungsríkja sem hófust í kjölfar [[franska byltingin|frönsku byltingarinnar]] og stóðu í tíu ár, frá [[1792]] til [[1802]]. Með nýjungum í hernaði og almennri [[herkvaðning]]u tókst [[franski byltingarherinn|franska byltingarhernum]] að vinna sigur á herjum hinna ýmsu hernaðarbandalaga sem beint var gegn þeim og vinna ný lönd í [[Niðurlönd]]um, [[Rínardalur|Rínardal]] og [[Ítalía|Ítalíu]]. Frönsku byltingarstríðunum er venjulega skipt í [[fyrsta bandalagsstríðið]] (1792-1797) og [[annað bandalagsstríðið]] (1798-1801) en [[Frakkland]] átti í samfelldu stríði við [[Bretland]] frá 1793 til 1802. Stríðinu lauk formlega með [[Friðarsáttmálinn í Amiens|friðarsáttmálanum í Amiens]] 1802 en átök blossuðu aftur upp þegar [[Napóleonsstyrjaldirnar]] hófust árið eftir. {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Franska byltingin]] [[Flokkur:Stríð á 18. öld]] [[Flokkur:Stríð á 19. öld]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Saga Heilaga rómverska ríkisins]] [[Flokkur:Saga Prússlands]] mayvrn5t49qx2agr1i3gmtm3j8byuu1 0 124814 1982180 1974513 2026-10-07T20:05:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982180 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Dynjandisheiði 2025 0948.jpg|thumbnail|hægri|Horft yfir Dynjandisheiði.]] '''Dynjandisheiði''' er heiði sem liggur á milli Dynjandisvogar í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] og [[Barðaströnd|Barðastrandar]]. Vegur yfir heiðina er hæst 500 m. Bílvegur var lagður um heiðina 1959 og þá opnaðist í fyrsta skipti akfær vegur til Ísafjarðar og tenging milli Ísafjarðar og Barðastrandar. Heiðin er löng en fremur snjólétt miðað við vestfirskar heiðar og landslag víða flatt. == Áætluð göng{{anchor|Göng}} == Á teikniborði [[Vegagerðin|Vegagerðarinnar]] eru göng undir Dynjandisheiði, sem yrðu 10,8 km að lengd í leið a) eða 12,2 km í tvennum göngum í leið b) sem kæmu við í Geirþjófsfirði. {{tilvitnun2|Dynjandisheiði er langur fjallvegur í um 500 m y.s. Honum er ekki haldið opnum á vetrum og telst lokaður að meðaltali 120 daga á ári. Mokstursdagar eru 15 – 20 árlega. Göng sem lægju úr 80 m y.s. í Vatnsfirði og 50 m y.s. í Dynjandisvogi yrðu um 10,8 km löng. Annar kostur er að fara milli þessara staða í tvennum jarðgöngum, þar sem komið yrði út í Geirþjófsfirði. Sá kostur lengir gangaleiðina um ca. 1,4 km. Hefðbundin blágrýtislög einkenna svæðið. Áætla má kostnað við ódýrari kostinn um 4,5 milljarða. Nýr vegur yfir heiðina gæti kostað um 800 m.kr., en hann er ekki á langtímaáætlun. Göng undir Dynjandisheiði myndu stytta vegalengdir um 12-14 km.|Jarðgangaáæltun Vegagerðarinnar frá árinu 2000.}}<ref>{{Cite web |url=https://www.vegagerdin.is/vefur2.nsf/Files/Jardgangnaaaetlun/$file/jardg_aaetlun.pdf |title=Geymd eintak |access-date=2020-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414212607/https://www.vegagerdin.is/vefur2.nsf/Files/Jardgangnaaaetlun/$file/jardg_aaetlun.pdf |archive-date=2024-04-14 |url-status=dead}}</ref> == Tengill == * [http://www.rha.is/static/files/Rannsoknir/2010/R09035SAM_Dynjandisheidi_skyrsla_280610-loka.pdf Vegur um Dynjandisheiði] == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir fjallvegir]] [[Flokkur:Íslensk jarðgöng]] [[Flokkur:Samgöngur á Vestfjörðum]] d47rluqaem3rpptmdy04qqz6c1k4v8d 0 131138 1982203 1982099 2026-10-08T10:51:53Z Berserkur 10188 1982203 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndiflóð varð í Trishuli-fljóti]] vegna jökulshruns á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 1.400 létust og um 5.000 eru týndir. * [[28. ágúst]] - [[Hákon krónprins]] varð [[Hákon 8.]], konungur Noregs, eftir andlát föðurs síns [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haralds 8.]] * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um áframhaldandi aðildarviðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]] fór fram. Þeim var hafnað. * [[31. ágúst]] - Síðustu kvöldfréttir [[Sýn]]ar, áður [[Stöð 2]], voru fluttar. Þær höfðu gengið í tæp 40 ár. ===September=== * [[1. september]]: ** Duane Davis var dæmdur sekur fyrir morðið á rapparanum [[Tupac Shakur]] sem gerðist 30 árum fyrr. ** Einstaklingar máttu [[blóðgjöf|gefa blóð]] óháð [[kyn]]i eða [[kynhneigð]] á Íslandi. * [[3. september]] - [[Hútar]] gerðu áhlaup á svæði sem stjórnað var af stjórnarher [[Jemen]]s og brutu þar með vopnahlé. * [[5. september]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árás á þrjú írönsk olíuskip við [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]]. * [[13. september]] - Þingkosningar voru haldnar í Svíþjóð. Jafnaðarmannaflokkurinn með [[Magdalena Andersson]] í forystu var hlutskarpastur. * [[14. september]] - Fyrstu ráðherrar [[Skotland]]s, [[Norður-Írland]]s og [[Wales]] undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um sjálfsákvörðunarrétt þjóðanna í [[Cardiff]]. * [[15. september]] - Fyrsta [[vindorka|vindorkuvirkjunin]] var opnuð á Íslandi við Vaðöldu nálægt [[Sultartangavirkjun]]. * [[16. september]] - [[Hashim Thaçi]], fyrrum forseti Kósovó, var dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi. * [[17. september]] - ''[[Leopardus tilcayo]]'', fyrsta nýja kattategundin sem fundist hafði í yfir 100 ár, fannst í [[Bólivía|Bólivíu]]. * [[22. september]] - Varnarsamningur var gerður milli Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur. * [[23. september]] - [[Þjóðfrelsishreyfing Tígra]] hóf árásir í norður-Eþíópíu. * [[27. september]] - [[Aleksandar Vučić]], forseti Serbíu, sagði af sér. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar voru haldnar í [[Bosnía Hersegóvína|Bosníu-Hersegóvínu]]. * [[7. október]]-[[8. október]] - Rússland gerði árásir á fjölbýlishús í [[Kýiv]] og á strætisvagna í [[Kramatorsk]]. 55 létust í árásunum. * [[25. október]] - Þingkosningar verða haldnar í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. * [[29. nóvember]] - Þingkosningarnar verða haldnar á Spáni. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]). * [[5. mars]] - [[António Lobo Antunes]], portúgalskur rithöfundur (f. [[1942]]). * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]]: ** [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). ** [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], jemenskur stjórnmálamaður (f. [[1945]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[26. ágúst]] - [[Eyvindur P. Eiríksson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1935]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). * [[31. ágúst]] - [[Sigríður Þorvaldsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1941]]). * [[2. september]] - [[Gloria Steinem]], bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti (f. [[1934]]). * [[16. september]] - [[Karl Th. Birgisson]], ritstjóri, útvarpsmaður og rithöfundur (f. [[1963]]). * [[30. september]] - [[Margaret Hamilton]], bandarískur tölvunarfræðingur (f. [[1936]]). * [[1. október]] - [[Conrad Thomas Lant]], enskur tónlistarmaður ([[Venom]]) (f. [[1963]]). * [[3. október]] - [[Dennis Hastert]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1942]]). ==Nóbelsverðlaunin== * [[Bókmenntaverðlaun Nóbels|Bókmenntir]]: * [[Nóbelsverðlaunin í efnafræði|Efnafræði]]: [[Henri B. Kagan]] og [[Kenso Soai]] * [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Eðlisfræði]]: [[Francis Halzen]] * [[Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði|Lífeðlis- og læknisfræði]]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] og [[Georg Nagel]]. *[[Friðarverðlaun Nóbels]]: [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 2geuzpoav46gnbu512yfk2offis95ft 0 134347 1982123 1908916 2026-10-07T12:18:26Z CommonsDelinker 1159 Skráin Mary_Poppins6.jpg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] vegna þess að per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mary Poppins (film)|]] 1982123 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Mary Poppins'' (kvikmynd)}} {{Kvikmynd |nafn = Mary Poppins |upprunalegt heiti = Mary Poppins |plakat= |land = {{Fáni|Bandaríkin}} |tungumál = [[Enska]] |sýningartími = 139 mínútur |útgáfudagur = [[27. ágúst]] [[1964]] |leikstjóri = Robert Stevenson |handritshöfundur = Bill Walsh<br />Don DaGradi |framleiðandi = Walt Disney<br />Ed Walsh |meginhlutverk = [[Julie Andrews]]<br />[[Dick Van Dyke]]<br />[[David Tomlinson]]<br />[[Glynis Johns]] |tónlist = Richard Sherman (lög)<br />Robert Sherman (lög)<br />Irwin Kostal (kvikmyndataka) |kvikmyndagerð = Edward Colman |klipping = Cotton Warburton |myndin fyrirtæki = Walt Disney |dreifingaraðili = Buena Vista Distribution |ráðstöfunarfé = 4-4.5 milljónir [[Bandaríkjadalur|USD]] |heildartekjur = 102.2 milljónir [[Bandaríkjadalur|USD]] |imdb_id = 0058331 }} '''''Mary Poppins''''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] söngvamynd frá árinu [[1964]]<ref name=":0">{{Citation|last=Stevenson|first=Robert|title=Mary Poppins|date=1965-06-18|url=https://www.imdb.com/title/tt0058331/|publisher=Walt Disney Productions|access-date=2023-02-27}}</ref> leikstýrð af Robert Stevenson og framledd af [[Walt Disney]]. Lögin í myndinni voru samin af [[Sherman-bræður|Sherman-bræðrum]].<ref>{{Cite web|url=https://walkoffame.com/the-sherman-brothers/|title=The Sherman Brothers|last=Chad|date=2019-10-25|website=Hollywood Walk of Fame|language=en-US|access-date=2023-02-27}}</ref> Myndin er blanda af [[gamanmynd]] og [[fantasía|fantasíu]] og byggist á [[Mary Poppins|samnefndum bókum]] enska rithöfundarins [[P. L. Travers]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Mary-Poppins-by-Travers|title=Mary Poppins {{!}} Summary, Characters, & Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2023-02-27}}</ref> Hún var frumsýnd í Bandaríkjunum 27. ágúst 1964.<ref name=":0" /> Í myndinni er blandað saman [[teiknimynd]] og [[leikin mynd|leikinni mynd]]. Handritið er eftir Bill Walsh og Don DaGradi.<ref name=":0" /> == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == *{{imdb titill|0058331}} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1964]] [[Flokkur:Disney-kvikmyndir]] n5r4gcrnv4yfpxm6n4p9fd5nu4w72m8 0 134360 1982127 1679121 2026-10-07T12:25:48Z CommonsDelinker 1159 Skráin Mary_Poppins13.jpg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] vegna þess að per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mary Poppins (film)|]] 1982127 wikitext text/x-wiki '''Mary Poppins''' er barnabókaröð eftir breska rithöfundinn [[P. L. Travers]]. Bækurnar eru 8 talsins og komu út á árunum 1934 til 1988 með myndskreytingum eftir [[Mary Shepard]]. Bækurnar fjalla um ævintýri fóstrunnar Mary Poppins sem hefur töframátt og barna Banks-fjölskyldunnar sem hún gætir í [[London]]. [[Walt Disney]] gerði árið [[1964]] [[Mary Poppins (kvikmynd)|samnefnda dans- og söngvamynd]] eftir bókunum með [[Julie Andrews]] í titilhlutverkinu. {{stubbur}} [[Flokkur:Breskar barnabækur]] n5cgkp3ad8vb1wwfwg0quvoekunyh9o 0 144225 1982133 1969618 2026-10-07T12:36:10Z TKSnaevarr 53243 1982133 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Brasilíu<br>Konungur Portúgals | ætt = [[Bragança-ætt]] | skjaldarmerki = Coat of arms of Brazil (1853–1889).svg | nafn = Pétur 1. | mynd = Portrait of Dom Pedro, Duke of Bragança - Google Art Project edited.jpeg | skírnarnafn = Pedro de Alcântara Francisco António João Carlos Xavier de Paula Miguel Rafael Joaquim José Gonzaga Pascoal Cipriano Serafim | fæðingardagur = [[12. október]] [[1798]] | fæðingarstaður = [[Lissabon]], [[Portúgal]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1834|9|24|1798|10|12}} | dánarstaður = [[Lissabon]], [[Portúgal]] | grafinn = Sjálfstæðisminnismerki Brasilíu, [[São Paulo]] | ríkisár = [[12. október]] [[1822]] – [[7. apríl]] [[1831]] (í Brasilíu); 10. mars 1826 – 2. maí 1826 (í Portúgal) | undirskrift = Signature of Emperor Pedro I of Brazil.png | faðir = [[Jóhann 6. Portúgalskonungur]] | móðir = [[Karlotta Jóakima af Spáni]] | maki = [[María Leópoldína af Austurríki]] (g. 1843; d. 1889) | titill_maka = Keisaraynja | börn = [[María 2. Portúgalsdrottning|María]], Mikael, Jóhann Karl, Januária, Pála, Fransiska, [[Pétur 2. Brasilíukeisari|Pétur]], Maria Amélia }} '''Pétur 1.''' (portúgalska: Dom Pedro I; 12. október 1798 – 24. september 1834), kallaður „frelsarinn“, var stofnandi og fyrsti keisari [[Brasilíska keisaradæmið|brasilíska keisaradæmisins]]. Sem '''Pétur 4.''' var hann einnig konungur [[Portúgal]]s í stuttan tíma en þar var hann einnig kallaður „frelsarinn“ og „dátakonungurinn“. Bæði viðurnefnin hlaut hann vegna stríðs síns gegn bróður sínum, [[Mikael 1. Portúgalskonungur|Mikael 1. Portúgalskonungi]]. Pétur fæddist í [[Lissabon]] og var fjórða barn [[Jóhann 6. Portúgalskonungur|Jóhanns 6. Portúgalskonungs]] og drottningar hans, [[Karlotta Jóakima af Spáni|Karlottu]], og þar með meðlimur [[Bragança-ætt]]ar. Þegar Frakkar réðust inn í Portúgal árið 1807 flúði Pétur ásamt fjölskyldu sinni til stærstu og ríkustu nýlendu Portúgals, [[Brasilía|Brasilíu]]. Árið 1820 braust út bylting í Lissabon og faðir Péturs neyddist því til að snúa heim til Portúgals í apríl næsta ár.<ref name="Cronologia">[http://bndigital.bn.br/djoaovi/cronologia.html ''Cronologia Período Joanino''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112091524/http://bndigital.bn.br/djoaovi/cronologia.html |date=2012-01-12 }}. Fundação Biblioteca Nacional, 2010. In Portugal.</ref> Á meðan var Pétur gerður að ríkisstjóra í Brasilíu og þurfti að kljást við byltingarsinna og óhlýðna portúgalska hermenn. Þegar portúgalska ríkisstjórnin gerði sig líklega til þess að svipta Brasilíu pólitísku sjálfstæði sem nýlendan hafði notið frá árinu 1808 óx óánægja meðal Brasilíumanna með samband ríkjanna. Pétur stóð með Brasilíumönnum og lýsti yfir sjálfstæði ríkisins frá Portúgal þann 7. september 1822.<ref>Barman, Roderick J. (1988). Brazil: The Forging of a Nation, 1798–1852. Stanford, California: Stanford University Press, bls. 96.</ref><ref>Sousa, Otávio Tarquínio de (1972). ''A vida de D. Pedro I''. 2. Rio de Janeiro: José Olímpio, bls. 31.</ref> Þann 12. október var hann krýndur keisari Brasilíu og í mars 1824 hafði hann sigrað alla heri sem enn voru tryggir portúgölsku stjórninni. Fáeinum mánuðum síðar sigraði Pétur Miðbaugssambandið (''Confederação do Equador'') svokallaða, uppreisn aðskilnaðarsinna í norðausturhluta Brasilíu. Önnur uppreisn aðskilnaðarsinna braust út í suðurfylkinu [[Cisplatina|Cisplatinu]] snemma árs 1825 og brasilíska keisaradæmið háði [[Sjálfstæðisstríð Úrúgvæ|stríð]] til að koma í veg fyrir að hin nærliggjandi [[Hin sameinuðu fylki Río de la Plata|sameinuðu fylki Río de la Plata]] innlimuðu fylkið. Í mars árið 1826 varð Pétur konungur Portúgals í stuttan tíma en sagði síðan af sér og eftirlét elstu dóttur sinni, [[María 2. Portúgalsdrottning|Maríu]], portúgölsku krúnuna. Staða Péturs versnaði árið 1828 þegar stríðið í suðurhluta Brasilíu endaði með því að ríkið glataði Cisplatinu. Sama ár steypti yngri bróðir Péturs, [[Mikael 1. Portúgalskonungur|Mikael]], Maríu af stóli í Portúgal og lýsti sig Mikael 1. Portúgalskonung. Á sama tíma beið orðspor keisarans hnekki vegna ástarsambands hans við hirðkonu sína. Einnig komu ágreiningsmál upp á brasilíska þinginu varðandi það hvort keisarinn eða löggjafarþingið ætti að skipa ríkisstjórnina. Pétur sá sér ekki fært að huga að vandamálunum bæði í Brasilíu og Portúgal og því sagði hann af sér sem keisari Brasilíu þann 7. apríl 1831 og eftirlét krúnuna syni sínum, [[Pétur 2. Brasilíukeisari|Pétri 2.]], og sigldi síðan til Evrópu. Pétur gerði innrás í Portúgal ásamt her sínum í júlí árið 1832. Í fyrstu virtist Pétur standa frammi fyrir borgarastyrjöld en átökin flæktust brátt inn í baráttu á öllum [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]] milli [[Frjálslyndishyggja|frjálslyndismanna]] og stuðningsmanna óskoraðs [[einveldi]]s. Pétur dó úr [[Berklar|berklum]] þann 24. september árið 1834, aðeins fáeinum mánuðum eftir að hann hafði unnið sigur ásamt frjálslyndismönnunum. Bæði á ævi hans og á seinni tímum hefur honum verið hrósað fyrir að breiða út frjálslyndishugmyndir sem gerðu Brasilíu og Portúgal kleift að brjótast undan einveldisstjórnum. ==Tilvísanir== <references/> {{fde|1798|1834}} [[Flokkur:Brasilíukeisarar]] [[Flokkur:Konungar Portúgals]] [[Flokkur:Bragança-ætt]] 2t0cn74cdwmmrilfacm17s4kdndnrea 0 144501 1982126 1960254 2026-10-07T12:19:32Z TKSnaevarr 53243 1982126 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Lavrentíj Bería | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Лавре́нтий Бе́рия<br>ლავრენტი ბერია}} | mynd = Lavrentiy Beria portrait 2.jpg | myndatexti1 = Opinber mynd af Bería. | titill= Varaforsætisráðherra Sovétríkjanna | stjórnartíð_start = [[5. mars]] [[1953]] | stjórnartíð_end = [[26. júní]] [[1953]] | forsætisráðherra = [[Georgíj Malenkov]] | forveri = [[Vjatsjeslav Molotov]] | eftirmaður = [[Lazar Kaganovítsj]] | titill2= Innanríkisráðherra Sovétríkjanna | stjórnartíð_start3 = [[25. nóvember]] [[1938]] | stjórnartíð_end3 = [[29. desember]] [[1945]] | forveri3 = [[Níkolaj Jezhov]] | eftirmaður3 = [[Sergej Krúglov]] | stjórnartíð_start2 = [[5. mars]] [[1953]] | stjórnartíð_end2 = [[26. júní]] [[1953]] | forveri2 = [[Sergej Krúglov]] | eftirmaður2 = [[Sergej Krúglov]] | fæddur = [[29. mars]] [[1899]] | fæðingarstaður = [[Merkheuli]], [[Georgía|Georgíu]], [[Rússneska keisaradæmið|Rússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1953|12|23|1899|3|29}} | dánarstaður = [[Moskva|Moskvu]], [[Sovétlýðveldið Rússland|rússneska sovétlýðveldinu]], [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] | orsök_dauða = Tekinn af lífi | starf = Stjórnmálamaður, leynilögreglumaður | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Sovétríkjanna]] | maki = Nína Gegetsjkorí | undirskrift = Lavrentiy Beria Signature.svg }} '''Lavrentíj Pavlovítsj Bería''' ([[rússneska]]: Лавре́нтий Па́влович Бе́рия; [[georgíska]]: ლავრენტი პავლეს ძე ბერია; 29. mars 1899 – 23. desember 1953) var [[Sovétríkin|sovéskur]] stjórnmálamaður, her[[marskálkur]] Sovétríkjanna og lengi formaður leyniþjónustunnar [[NKVD]] í stjórnartíð [[Jósef Stalín|Jósefs Stalín]]. Hann var útnefndur varaforsætisráðherra árið 1941 og gekk til liðs við miðstjórn sovéska kommúnistaflokksins árið 1946. Af öllum leynilögreglustjórum Stalíns sat Bería lengst í embætti og naut mestra áhrifa, sérstaklega í og eftir [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldina]]. Hann stýrði miklum hluta sovéska ríkisins og var í reynd marskálkur Sovétríkjanna sem fór fyrir herdeildum NKVD og njósnaaðgerðum á austurvígstöðvunum í stríðinu. Bería skipulagði einnig byggingu fjölda nýrra [[Gúlag]]-vinnubúða og stýrði sérstökum fangabúðum fyrir vísindamenn og vélvirkja. ==Æviágrip== Bería var [[Georgía|Georgíumaður]] líkt og Stalín. Hann fæddist í þorpinu Merkheili nálægt Sukhum, sem er vinsæll baðstaður við [[Svartahaf]].<ref name=upprættur>{{Cite web|title=Meistari lögregluríkisins fallinn |date=11. júlí 1953|accessdate=6. júní 2018|publisher=''[[Morgunblaðið]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1290071}}</ref> Hann gekk í kommúnistaflokkinn í [[Bakú]] árið 1917, nokkrum mánuðum fyrir [[Rússneska byltingin 1917|rússnesku byltinguna]].<ref name=upprættur/><ref name=þjóðsvik/> Eftir byltinguna varð Bería foringi í öryggislögreglu Bolsévika í Bakú.<ref name=upprættur/> Hann gekk síðan til liðs við öryggislögregluna [[Tsjeka]] og fór fyrir fjöldaaftökum á [[Mensévikar|mensévikum]] árið 1922.<ref name=upprættur/> Sama ár gerðist hann lögreglustjóri í Georgíu. Árið 1932 varð Bería aðalritari kommúnistadeildar [[Kákasus]].<ref name=upprættur/> Hann fór um þetta að venja komur sínar til Moskvu og rækta sambönd sín við helstu ráðamenn Sovétríkjanna. Hann var útnefndur í æðsta ráð Sovétríkjanna árið 1937 og varð góðvinur Jósefs Stalín sjálfs.<ref name=upprættur/> [[Hreinsanirnar miklu]] stóðu sem hæst á þessum tíma en þegar valdhöfum varð ljóst að of langt hefði verið gengið í pólitískum ofsóknum rússnesku leyniþjónustunnar var Bería skipaður innanríkisráðherra og settur yfir leynilögregluna í stað [[Níkolaj Jezhov]], sem var í kjölfarið tekinn af lífi. Eftir að Bería var skipaður í embætti var dregið úr hreinsununum.<ref name=upprættur/> Sem yfirforingi rússnesku leynilögreglunnar var það starf Bería að handtaka og fjarlægja andófsmenn og aðra sem valdsmenn Sovétríkjanna höfðu horn í síðu við. Hann hafði einnig umsjón yfir [[Gúlag]]-þrælabúðum og lét þrælka bæði pólitíska fanga og þýska og japanska stríðsfanga. Bería sótti [[Jaltaráðstefnan|Jaltaráðstefnuna]] ásamt Stalín, sem kynnti hann fyrir [[Franklin D. Roosevelt]] Bandaríkjaforseta sem „okkar [[Heinrich Himmler|Himmler]]“.<ref>{{cite book |last= Montefiore |first= Simon Sebag |title= Stalin: Court of the Red Tsar |url= https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba_s9j1 |publisher= [[Random House]] |year= 2005 |page=[https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba_s9j1/page/482 483]}}</ref> Eftir stríðið skipulagði Bería yfirtöku kommúnista á ríkisstofnunum Mið- og Austur-Evrópu og kvað í kútinn andspyrnu á nýjum yfirráðasvæðum Sovétmanna. Bería var einnig valinn til að hafa umsjón yfir sovésku kjarnorkuáætluninni. Sovétmönnum tókst að hanna eigin kjarnavopn á aðeins fimm árum, einkum með njósnum um vesturveldin. ===Dauði Stalíns og fall Bería=== Þegar Stalín fékk hjartaáfall í mars árið 1953 var Bería fljótur að láta alla heyra hvað honum fannst í raun um húsbónda sinn. Er hann stóð við dánarbeði Stalíns úthellti hann sér yfir foringjann og fór öllum illum orðum um hann. Þegar Stalín rumskaði í eitt augnablik flýtti Bería sér að falla á kné og kyssa hönd hans en þegar Stalín féll aftur í dá stóð Bería upp og hrækti á gólfið.<ref>Simon Sebag-Montefiore (2005). ''Stalin: Court of the Red Tsar''. Random House, bls. 571.</ref> Eftir að Stalín lést þann 5. mars gortaði Bería sig af því að hafa drepið hann.<ref>Vladimri Fedorovski, ''Le fantôme de Staline'', Rocher, 2007.</ref> Þetta hefur leitt til orðróma um að Bería hafi eitrað fyrir Stalín<ref>Françoise Thom, ''Beria : Le Janus du Kremlin'', Cerf, 2013, bls. 924.</ref> eða vísvitandi neitað honum um nauðsynlega læknishjálp, en þetta hefur aldrei verið staðfest. Bería var útnefndur varaforsætisráðherra Sovétríkjanna eftir dauða Stalíns. Hann myndaði í stuttan tíma þremenningabandalag (''troika'') sem réð yfir Sovétríkjunum ásamt [[Georgíj Malenkov]] og [[Vjatsjeslav Molotov]]. Seinna sama ár framdi [[Níkíta Khrústsjov]] valdarán með aðstoð herafla [[Georgíj Zhúkov]] marskálks og lét handtaka Bería fyrir [[landráð]].<ref name=þjóðsvik>{{Cite web|title=Bería sviptur embætti, stefnt fyrir æðsta dómstól og sakaður um þjóðsvik |date=11. júlí 1953|accessdate=6. júní 2018|publisher=''[[Tíminn]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1018567}}</ref> Hermenn Zhúkovs neyddu liðsmenn NKVD til hlýðni og þann 23. desember 1953 var Bería tekinn af lífi.<ref>{{cite web|url=https://www.newsru.com/russia/24jun2010/beria.html|title=Лаврентия Берию в 1953 году расстрелял лично советский маршал|publisher=}}</ref> ==Kynferðisafbrot== Við réttarhöld Bería árið 1953 var upplýst að Bería hefði gerst sekur um fjölda [[Nauðgun|nauðgana]] á embættistíð sinni.<ref>Donald Rayfield. [https://books.google.com/books?id=Yi3ow3TU8-4C&pg=RA10-PT11&dq=beria+sexual&lr=&as_brr=3&ei=mkopS5LNBJ-CygSjv5yXCw&cd=11#v=onepage&q=beria%20sexual&f=false Stalin and His Hangmen: The Tyrant and Those Who Killed for Him.] [[Random House]], 2005; bls. 466–467</ref><ref name="SM506">Montefiore, bls. 506</ref> Bería hafði nýtt sér stöðu sína sem foringi leyniþjónustunnar til að þvinga konur til kynmaka við sig. Hann hafði m.a. oft keyrt um götur Moskvu á glæsibíl sínum og valið konur af götunum sem voru síðan handteknar og fluttar á setur hans<ref>Thaddeus Wittlin, ''Beria chef de la police secrète'', Paris: Nouveau Monde éditions, 2014.</ref> (sem í dag er sendiráð [[Túnis]] í Moskvu). Þar var Bería vanur að nauðga þeim á skrifstofu sinni og gefa þeim síðan blómvönd þegar þær fóru. Ef þær þáðu blómvöndinn var því tekið sem viðurkenningu á að kynlífið hefði farið fram með samþykki þeirra; ef þær afþökkuðu voru þær handteknar. Bería þvingaði konur einnig til kynmaka með því að lofa að frelsa ættingja þeirra úr [[Gúlag]]inu, þótt ættingjar þeirra væru í sumum tilvikum þegar látnir. Meðlimir sovésku ríkisstjórnarinnar vissu af kynferðisbrotum Bería en létu sér fátt um finnast. Sagt er að Stalín hafi eitt sinn frétt af því að dóttir sín, [[Svetlana Allílújeva|Svetlana]], væri ein með Bería og hafi strax hringt í hana og sagt henni að hafa sig burt hið snarasta. ==Tilvísanir== <references/> {{fde|1899|1953|Beria, Lavrentij}} [[Flokkur:Georgískir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Sovéskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Starfsmenn NKVD]] {{DEFAULTSORT:Beria, Lavrentij}} sbsfgp2pa8p12habsv6dar20n349umu 0 149348 1982200 1955030 2026-10-08T10:42:56Z TKSnaevarr 53243 1982200 wikitext text/x-wiki {{Persóna|nafn=Margaret Hamilton|myndastærð=200px|myndatexti=Hamilton árið 1995|fæðingarnafn=Margaret Heafield|fæðingardagur={{fæðingardagur og aldur|1936|8|17}}|fæðingarstaður=Paoli, [[Indiana]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]|dánardagur={{dánardagur og aldur|2026|9|30|1936|8|17}}|dánarstaður=[[Cambridge, Massachusetts]], Bandaríkjunum |mynd=Margaret_Hamilton_1995.jpg|starf=Forstjóri Hamilton Technologies, Inc. [[Tölvunarfræðingur | Tölvunarfræðingur]]|háskóli=[[Earlham-háskóli]] [[Michigan-háskóli]]|maki=James Cox Hamilton (skilin)|börn=Lauren Hamilton|verðlaun=[[Frelsisorða Bandaríkjaforseta]]}} '''Margaret Heafield Hamilton''' (17. ágúst 1936 – 30. september 2026)<ref name="Wayne2011">{{Bókaheimild|höfundur=Tiffany K. Wayne|titill=American Women of Science Since 1900|url=https://books.google.com/books?id=gPGZJ_YuMwgC&pg=PA480|ár=2011|útgefandi=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-158-9|bls=480–1}}</ref> var bandarískur [[tölvunarfræðingur]], kerfisverkfræðingur og fyrirtækjaeigandi. Hún á að hafa verið sú fyrsta til að skilgreina hugtakið [[hugbúnaðarverkfræði]]. Hamilton var deildarstjóri hugbúnaðarverkfræðideildar<ref name="CHM">{{Vefheimild|titill=Margaret Hamilton|url=https://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/margaret-hamilton|útgefandi=Computer History Museum|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. febrúar}}</ref> [[Tækjaþróunarsvið MIT|Tækjaþróunarsviðs MIT]], sem þróaði hugbúnað fyrir [[Apollo-geimferðaáætlunin|Apollo-geimferðaráætlunina]].<ref name="klabs"> NASA Office of Logic Design [https://klabs.org/home_page/hamilton.htm "Um Margaret Hamilton"] (Síðast breytt: 3. febrúar 2010)</ref> Árið 1986 stofnaði hún og varð forstjóri Hamilton Technologies, Inc., í Cambridge, Massachusetts. Fyrirtækið var stofnað í kringum þróun ritamáls hennar, [[Universal Systems Language]], fyrir líkanagerð sem byggt er á hugmyndafræðinni Development Before the Fact (DBTF) fyrir kerfi og hugbúnaðarhönnun.<ref name="USL">{{Greinarheimild|höfundur=M. Hamilton, W.R. Hackler|grein=Universal Systems Language: Lessons Learned from Apollo|titill=IEEE Computer|útgefandi=Hamilton Technologies, Inc|bindi=41|tölublað=12|blaðsíðutal=34–43|ár=2008|doi=10.1109/MC.2008.541}}</ref> Hamilton hefur gefið út yfir 130 ritgerðir og skýrslur um þau 60 verkefni og sex helstu forrit sem hún hefur komið að. Hinn 22. nóvember 2016 hlaut hún [[Frelsisorða Bandaríkjaforseta|Frelsisorðu Bandaríkjaforseta]] (e. Presidential Medal of Freedom) frá [[Barack Obama]] þáverandi forseta Bandaríkjanna fyrir að leiða þróun hugbúnaðar fyrir Apollo-geimferðaráætlun NASA.<ref name="medal">{{Vefheimild|tungumál=enska|titill=White House honors two of tech's female pioneers|url=https://www.cbsnews.com/news/white-house-medal-of-freedom-margaret-hamilton-grace-hopper/|útgefandi=CBS News|ár=2016|mánuður=23. nóvember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. febrúar}}</ref><ref name="medal2">{{Vefheimild|url=https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|titill=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|mánuður=16. nóvember|ár=2016|tungumál=enska|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. febrúar}}</ref> ==Fyrri ár== Margaret Heafield fæddist í Paoli, Indiana. Foreldrar hennar voru Kenneth Heafield og Ruth Esther Heafield (áður Partington).<ref>{{Vefheimild|url=http://wujekcalcaterra.tributes.com/show/Ruth-Esther-Heafield-89810802|titill=Ruth Esther Heafield|útgefandi=Wujek-Calcaterra & Sons|tungumál=enska|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. febrúar}}</ref> Eftir útskrift frá Hancock High School árið 1954 nam hún stærðfræði við [[Michigan-háskóli|Michigan-háskóla]] árið 1955 og útskrifaðist með BA-próf í stærðfræði með heimspeki sem aukagrein frá Earlham-háskóla árið 1958.<ref name="earlham">{{Vefheimild|url=http://www.earlham.edu/alumni/homecoming-and-reunions/alumni-awards/award-recipient-archives/2009-outstanding-alumni-and-distinguished-service-awards/|titill=2009 Outstanding Alumni and Distinguished Service Awards|tungumál=enska|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. febrúar}}</ref><ref name="michigan">{{Vefheimild|url=https://cs.usu.edu/news/pioneers-in-cs-margaret-hamilton|titill=Pioneers in Computer Science|safnslóð=https://web.archive.org/web/20160917191701/https://cs.usu.edu/news/pioneers-in-cs-margaret-hamilton|ár=2015|mánuður=14. mars|tungumál=enska|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. febrúar|safnár=2016|safnmánuður=17. september}}</ref> Eftir útskrift kenndi hún stærðfræði og frönsku á framhaldsskólastigi til þess að framfleyta eiginmanni sínum á meðan hann stundaði nám í [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]], með það að markmiði að fara sjálf í framhaldsnám síðar. Hún flutti til [[Boston|Boston, Massachusetts]] með það fyrir augum að hefja doktorsnám í [[stærðfræði]] við [[Brandeis-háskóli|Brandeis-háskóla]]. Árið 1960 tók hún tímabundna stöðu hjá [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]] til þess að þróa hugbúnað til að spá fyrir um veður á LGP-30 og PDP-1-tölvunum (í [[Marvin Lee Minsky|Marvin Minsky]]'s Project MAC ) fyrir prófessor [[Edward Norton Lorenz]] í [[Veðurfræði|veðurfræðideild skólans]].<ref name="ProfessorLorenz">{{Vefheimild|url=http://web.mit.edu/lorenzcenter/about/LorenzPubs/The_Statistical_Prediction_of_Solutions_1962.pdf|titill=The Statistical Prediction of Solutions|höfundur=Edward Lorenz|ár=1962|útgefandi=The Meteorological Society of Japan}}</ref><ref name="Wayne2011"/><ref>Steven Levy (1984), ''[[Hackers: Heroes of the Computer Revolution]]'', Chapter 5: The Midnight Computer Wiring Society. Doubleday. {{ISBN|0-385-19195-2}}.</ref> Hamilton hefur fjallað um það að á þeim tíma hafi tölvunarfræði og hugbúnaðarverkfræði ekki verið námsgreinar. Í staðinn lærðu forritarar af reynslu sinni í starfi.<ref name="klabs"/> ==SAGE-verkefnið== Frá 1961 til 1963 vann Hamilton að verkefninu Semi-Automatic Ground Environment (SAGE) í Lincoln Lab þar sem hún tók þátt í því að skrifa hugbúnað fyrir fyrstu AN / FSQ-7-tölvuna (XD-1) sem leitaði að flugvélum andstæðinga; hún skrifaði einnig hugbúnað fyrir rannsóknarstofu bandaríska flughersins. Framlag hennar til þessa verkefnis varð til þess að hún var ráðin í næsta verkefni sitt, að leiða lið sérfræðinga í þróun hugbúnaðar fyrir [[Apollo-geimferðaáætlunin|Apollo-geimferðaráætlunina]]. == NASA == [[Mynd:Margaret_Hamilton_-_restoration.jpg|thumb|Hamilton árið 1969 við hliðina á hugbúnaðinum sem hún skrifaði ásamt liði sínu fyrir Apollo-verkefnið.<ref name="Weinstock2016">{{Vefheimild|url=https://news.mit.edu/2016/scene-at-mit-margaret-hamilton-apollo-code-0817|titill=Scene at MIT: Margaret Hamilton’s Apollo code|mánuður=17. ágúst|ár=2016|útgefandi=MIT News}}</ref>]] [[Mynd:Margaret_Hamilton_in_action.jpg|thumb| Hamilton að störfum.<ref>Rayl, A.J.S (16. október 2006). "NASA Engineers and Scientists-Transforming Dreams Into Reality". ''50th Magazine''. NASA.</ref>]] Hamilton gekk þá til liðs við rannsóknarstofu [[Charles Stark Draper]] hjá MIT, sem á þeim tíma var að vinna að Apollo-geimferðaráætluninni. Þar leiddi hún lið sérfræðinga sem þróuðu hugbúnaðinn fyrir Apollo og Skylab.<ref name="klabs"/> Lið Hamilton var ábyrgt fyrir þróun hugbúnaðar í flugi<ref>{{Vefheimild|url=http://www.nasa.gov/50th/50th_magazine/scientists.html|titill= NASA – NASA Engineers and Scientists-Transforming Dreams Into Reality|útgefandi=[[Geimferðastofnun Bandaríkjanna]]}}</ref> sem innihélt reiknirit sem hönnuð voru af ýmsum vísindamönnum fyrir Apollo-stjórnborðið, lendingarbúnaðinn og síðar Skylab.<ref name="klabs"/><ref name="Hoag">{{Vefheimild|url=https://klabs.org/history/history_docs/mit_docs/1711.pdf|titill=The History of Apollo On-board Guidance, Navigation, and Control|útgefandi=Charles Stark Draper Laboratory|ár=1976|höfundur=David Hoag}}</ref> Annar hluti af liðinu hennar hannaði og þróaði kerfishugbúnaðinn<ref name="HQ_03281">''Michael Braukus'' NASA News [http://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/sep/HQ_03281_Hamilton_Honor.html "NASA Honors Apollo Engineer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124231727/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/sep/HQ_03281_Hamilton_Honor.html |date=2010-11-24 }} (3. september 2003)</ref> sem fól í sér hugbúnað um villuboð og endurheimt, svo sem endurræsingu og skjáviðmót, sem Hamilton hannaði og þróaði.<ref name="PriorityDisplays">{{Vefheimild|url=https://www.ibiblio.org/apollo/hrst/archive/1706.pdf|titill=Keyboard and Display Program and Operation|útgefandi=Charles Stark Draper Laboratory|höfundur=Alan Green}}</ref> Hún vann til að öðlast reynslu á meðan tölvunarfræðinámskeið voru sjaldgæf og námskeið í hugbúnaðarverkfræði voru ekki til.<ref name="klabs" /> [[Mynd:Margaret_Hamilton_1989.jpg|hægri|thumb|237x237dp| ]] == Útgefið efni == * M. Hamilton (1994), "Inside Development Before the Fact", forsíðugrein, sérstök ritstjórnarviðbót, 8ES-24ES. ''Rafræn hönnun'' , apríl 1994. * M. Hamilton (1994), "001: A Full Life Cycle Systems Engineering and Software Development Environment," forsíðugrein, sérstök ritstjórnarviðbót, 22ES-30ES. ''Rafræn hönnun'' , júní. 1994. * M. Hamilton, Hackler, WR. (2004), Deeply Integrated Guidance (e. GNU) Common Principles of Software Architecture (endurskoðað 29 des 2004), DAAAE30-02-D-1020 og DAAB07-98-D-H502 / 0180, Picatinny Arsenal, NJ, 2003 -2004. * M. Hamilton og WR Hackler (2007), " [http://www.htius.com/Articles/36.pdf Universal Systems Language for Preventative Systems Engineering] ," ''Proc. 5. Ann.'' ''Conf.'' ''Systems Eng.'' ''Res.'' (CSER), Stevens Institute of Technology, mars 2007, blaðs nr. 36. * M. Hamilton og WR Hackler (2007), " [http://www.htius.com/Articles/INCOSE.pdf Formal Universal Systems Semantics fyrir SysML] ", 17. ársfundur International Symposium, INCOSE 2007, San Diego, CA, júní 2007. * M. Hamilton og WR Hackler (2008), " [http://www.htius.com/Articles/r12ham.pdf Universal Systems Language: Lessons Learned from Apollo] ", IEEE Computer, desember 2008. == Tilvísanir == <references group=""></references> {{DEFAULTSORT:Hamilton, Margaret}} {{fd|1936|2026}} [[Flokkur:Bandarískir tölvunarfræðingar]] hdf1kbfu2hc3gt3fcuw6ignlatvzw58 4 154362 1982201 1981915 2026-10-08T10:44:05Z TKSnaevarr 53243 1982201 wikitext text/x-wiki [[Mynd: Hashim Thaçi official portrait.jpg |170px|right|alt=Hashim Thaçi|Hashim Thaçi]] * [[27. september]]: '''[[Aleksandar Vučić]]''', forseti Serbíu, segir af sér. * [[17. september]]: '''[[Ulf Kristersson]]''' segir af sér sem [[forsætisráðherra Svíþjóðar]] eftir að stjórn hans missir meirihluta sinn í þingkosningum. * [[16. september]]: '''[[Hashim Thaçi]]''' (''sjá mynd''), fyrrum forseti [[Kósovó]], er dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]]. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Dennis Hastert]] (3. október) &nbsp;• [[Margaret Hamilton]] (30. september) prazvxzxzdq0sjh9uaatgmoeli7ug21 0 156138 1982181 1744722 2026-10-07T21:53:49Z ~2026-53286-62 121445 /* */ 1982181 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sverigekarta-Landskap Bohuslän.svg|thumb|Kort.]] [[Mynd:Bohus fästning, den 4 juli 2006, bild 12.JPG|thumb|Bohuskastali.]] '''Bohuslän''' ([[sænska]]: {{IPA link|ˈbûːhʉːsˌlɛːn}}; {{framburður|sv-Bohuslän.ogg}}; [[norska]]: ''Båhuslen''), einnig þekkt sem '''Bohuslén''' á íslensku, er sögulegt hérað í [[Gautland]]i í vestur-[[Svíþjóð|Vestur-Svíþjóð]]. Íbúar eru um 305.000 (2018). Norðurausturhluti [[Gautaborg]]ar er í héraðinu. Í héraðinu eru þúsundir eyja og eru þær stærstu, [[Orust]] og [[Tjörn (eyja)|Tjörn]] sitt eigið sveitarfélag. Héraðið tilheyrði [[Noregur|Noregi]] frá 9. öld til 17. aldar. Héraðið er nefnt eftir ''[[Bohus fästning|Bágahúsum]]'' (sænska: ''Bohus fästning''), kastala sem sjálfur dregur nafn sitt af árhólmanum sem hann stendur á, ''Bágahólmi'' (nú ''Fästningsholmen''). Árhólminn stendur í nyrðri kvísl [[Gautelfur|Gautelfar]], skammt frá þeim stað sem elfurin greinist í tvennt, en forliðurinn ''bága-'' mun hér vísa til bágs færis í ánni neðan við hólminn. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = sv | titill = Bohuslän | mánuðurskoðað = 5. febrúar | árskoðað = 2021}} {{Héruð í Svíþjóð}} [[Flokkur:Héruð í Svíþjóð]] a31vk4j63bcd2pnvartxqiuzm4i12kd 1982185 1982181 2026-10-07T23:58:51Z Berserkur 10188 1982185 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sverigekarta-Landskap Bohuslän.svg|thumb|Kort.]] [[Mynd:Bohus fästning, den 4 juli 2006, bild 12.JPG|thumb|Bohuskastali.]] '''Bohuslän''' ([[sænska]]: {{IPA link|ˈbûːhʉːsˌlɛːn}}; {{framburður|sv-Bohuslän.ogg}}; [[norska]]: ''Båhuslen''), einnig þekkt sem '''Bohuslén''' á íslensku, er sögulegt hérað í [[Gautland]]i í vestur-[[Svíþjóð|Vestur-Svíþjóð]]. Íbúar eru um 305.000 (2018). Norðausturhluti [[Gautaborg]]ar er í héraðinu. Í Bohuslän eru þúsundir eyja og eru þær stærstu, [[Orust]] og [[Tjörn (eyja)|Tjörn]] sitt eigið sveitarfélag. Héraðið tilheyrði [[Noregur|Noregi]] frá 9. öld til 17. aldar. Héraðið er nefnt eftir ''[[Bohus fästning|Bágahúsum]]'' (sænska: ''Bohus fästning''), kastala sem sjálfur dregur nafn sitt af árhólmanum sem hann stendur á, ''Bágahólmi'' (nú ''Fästningsholmen''). Árhólminn stendur í nyrðri kvísl [[Gautelfur|Gautelfar]], skammt frá þeim stað sem elfurin greinist í tvennt, en forliðurinn ''bága-'' mun hér vísa til bágs færis í ánni neðan við hólminn. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = sv | titill = Bohuslän | mánuðurskoðað = 5. febrúar | árskoðað = 2021}} {{Héruð í Svíþjóð}} [[Flokkur:Héruð í Svíþjóð]] qao540yudowxj52gjzb3zx6ofu4fmgg 0 156520 1982124 1745481 2026-10-07T12:18:37Z Fyxi 84003 snið og sveitarfélög 1982124 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Innlandet | nafn_í_eignarfalli = Innlandet | nafn_á_frummáli = | tegund_byggðar = [[Fylki Noregs|Fylki]] | mynd = Atnsjøen og Rondane 01.JPG | mynd_stærð = | mynd_texti = Rondane | fáni = Flag of Innlandet.svg | fáni_stærð = | skjaldarmerki = Innlandet våpen.svg | viðurnefni = | kort = Norway Counties Innlandet Position.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Noregi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Noregur}} | undirskipting_gerð1 = Landshluti | undirskipting_nafn1 = [[Austur-Noregur]] | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Hamar (Noregi)|Hamar]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="ssb">{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 52.072 | flatarmál_land_km2 = | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="ssb" /> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 379.488 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = NO-34 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Innlandet''' er [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]] sem stofnað var 1. janúar 2020 þegar [[Upplönd]] og [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] sameinuðust. Stærð fylkisins er 52.072 ferkílómetrar sem gerir það að stærsta fylki Noregs. Íbúar voru um 379.500 árið 2026.<ref name="ssb" /> == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í fylkinu eru 46. * [[Alvdal]] * [[Dovre]] * [[Eidskog]] * [[Elverum]] * [[Engerdal]] * [[Etnedal]] * [[Folldal]] * [[Gausdal]] * [[Gjøvik]] * [[Gran]] * [[Grue]] * [[Hamar (Noregi)|Hamar]] * [[Kongsvinger]] * [[Lesja]] * [[Lillehammer]] * [[Lom]] * [[Løten]] * [[Nord-Aurdal]] * [[Nord-Fron]] * [[Nord-Odal]] * [[Nordre Land]] * [[Os]] * [[Rendalen]] * [[Ringebu]] * [[Ringsaker]] * [[Sel (Noregi)|Sel]] * [[Skjåk]] * [[Stange]] * [[Stor-Elvdal]] * [[Søndre Land]] * [[Sør-Aurdal]] * [[Sør-Fron]] * [[Sør-Odal]] * [[Tolga]] * [[Trysil]] * [[Tynset]] * [[Vang]] * [[Vestre Slidre]] * [[Vestre Toten]] * [[Vågå]] * [[Våler]] * [[Østre Toten]] * [[Øyer]] * [[Øystre Slidre]] * [[Åmot]] * [[Åsnes]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylki Noregs}} {{Stubbur|Noregur}} [[Flokkur:Innlandet| ]] [[Flokkur:Fylki Noregs]] {{s|2020}} o3iglnqryhpgysc1qhu632dvqyw4yao 0 157026 1982150 1671368 2026-10-07T13:31:18Z CommonsDelinker 1159 Skráin Perm_Russia.jpg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] vegna þess að per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Perm Russia.jpg|]] 1982150 wikitext text/x-wiki '''Perm''' ([[rússneska]]: Пермь, 1940-1957 nefnd [[Vjatsjeslav Molotov|Molotov]] (r. Молотов)) er [[borg]] í [[Rússland]]i. Mannfjöldi var um það bil 1,053 milljónir árið [[2019]]. {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Rússlandi]] 2wgt7kr2i8lbgtbstyrlu0yp8dl6vgt 0 158302 1982177 1859001 2026-10-07T19:37:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982177 wikitext text/x-wiki {{infobox color| title=Brúnn| hex=993300| |source=ColorXS<ref>{{cite web |title=HEX #964B00 color name, color code and palettes |url=https://www.colorxs.com/color/hex-964B00 |website=ColorXS |access-date=14 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814145026/https://www.colorxs.com/color/hex-964b00 |archive-date=14 ágúst 2022 |url-status=dead}}</ref> }} '''Brúnn''' er [[litur]] sem er samblanda af [[rauður|rauðu]] og [[grænn|grænu]] ljósi í [[RGB]] en brún [[málning]] er að jafnaði fengin með því að bæta [[svartur|svörtum]] lit við [[appelsínugulur|appelsínugulan]]. Samkvæmt [[skoðanakönnun]]um í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] er brúni liturinn sístur allra lita meðal almennings en hann er oftast tengdur við einfaldleika, [[ryð]] og [[fátækt]]. {{stubbur}} [[Flokkur:litir]] f76eoe2eayq8s0bcodnvmh1r8mzqs05 0 164373 1982151 1724260 2026-10-07T13:45:38Z TKSnaevarr 53243 1982151 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Villainc.svg|thumb|right|Skúrkur]] '''Skúrkur''', '''illmenni''' eða '''varmenni''' er [[staðalpersóna]] í [[skáldskapur|skáldskap]] sem er andstæða [[hetja|hetjunnar]]. Skúrkurinn fremur [[glæp]]i og [[illska|illvirki]] og verður þannig [[andstæðingur]] hetjunnar sem þarf að sigrast á honum með [[hugrekki]], ná þannig [[réttlæti]] og endurheimta jafnvægi í sögunni. Hlutverk skúrksins er að hindra hetjuna, til dæmis með blekkingum, ofríki eða svikum. Dæmigerðir eiginleikar skúrka eru sjálfselska, ókurteisi, heimska, grimmd, slægð og siðleysi. Oft er persóna skúrksins í skáldskap [[margræðni|margræð]] þannig að skilin milli góðs og ills verða óskýr, og ástæður athafna skúrksins geta verið siðferðilega réttar, þótt útkoman sé vafasöm. Margir skúrkar hafa orðið að ástsælustu persónum bókmenntasögunnar. Dæmi um staðalpersónur skúrksins eru [[illur snillingur|illi snillingurinn]], [[brjálaði vísindamaðurinn]], [[spillti aðalsmaðurinn]], [[tálkvendi]]ð, [[vonda stjúpan]], [[norn]]in og [[skrímsli]]ð. Meðal þekktra skúrka bókmenntasögunnar má nefna [[Salóme (dóttir Heródíasar)|Salóme]], [[Morgan le Fay]], [[Mefistófeles]], [[Dr. Frankenstein]], [[Dr. Moreau]], [[Bláskeggur|Bláskegg]], [[Lex Luthor]], [[Moriarty prófessor]], [[Ernst Stavro Blofeld|Dr. Blofeld]] og [[Voldemort]]. {{stubbur|bókmenntir}} [[Flokkur:Skúrkar| ]] [[Flokkur:Staðalpersónur]] tjd1bpjnqch7mklsy6wpbjjh2l84lv6 1982152 1982151 2026-10-07T13:46:11Z TKSnaevarr 53243 1982152 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Villainc.svg|thumb|right|Skúrkur]] '''Skúrkur''', '''illmenni''' eða '''varmenni''' er [[staðalpersóna]] í [[skáldskapur|skáldskap]] sem er andstæða [[hetja|hetjunnar]]. Skúrkurinn fremur [[glæp]]i og [[illska|illvirki]] og verður þannig [[andstæðingur]] hetjunnar sem þarf að sigrast á honum með [[hugrekki]], ná þannig [[réttlæti]] og endurheimta jafnvægi í sögunni. Hlutverk skúrksins er að hindra hetjuna, til dæmis með blekkingum, ofríki eða svikum. Dæmigerðir eiginleikar skúrka eru sjálfselska, ókurteisi, heimska, grimmd, slægð og siðleysi. Oft er persóna skúrksins í skáldskap [[margræðni|margræð]] þannig að skilin milli góðs og ills verða óskýr, og ástæður athafna skúrksins geta verið siðferðilega réttar, þótt útkoman sé vafasöm. Margir skúrkar hafa orðið að ástsælustu persónum bókmenntasögunnar. Dæmi um staðalpersónur skúrksins eru [[illur snillingur|illi snillingurinn]], [[brjálaði vísindamaðurinn]], [[spillti aðalsmaðurinn]], [[tálkvendi]]ð, [[vonda stjúpan]], [[norn]]in og [[skrímsli]]ð. Meðal þekktra skúrka bókmenntasögunnar má nefna [[Salóme (dóttir Heródíasar)|Salóme]], [[Morgan le Fay]], [[Mefistófeles]], [[Victor Frankenstein|Dr. Frankenstein]], [[Dr. Moreau]], [[Bláskeggur|Bláskegg]], [[Lex Luthor]], [[Moriarty prófessor]], [[Ernst Stavro Blofeld|Dr. Blofeld]] og [[Voldemort]]. {{stubbur|bókmenntir}} [[Flokkur:Skúrkar| ]] [[Flokkur:Staðalpersónur]] 24mts4s9xso5s0i333jl6o5ajyw2w06 0 169993 1982147 1872400 2026-10-07T13:11:15Z TKSnaevarr 53243 1982147 wikitext text/x-wiki {{Eyða|Crosswiki spam}} '''Rafael José Orozco Maestre''' ([[24. mars]] [[1954]] – [[11. júní]] [[1992]]), var kólumbískur söngvari og [[tónskáld]] sem var þekktur fyrir [[vallenato]]-þjóðlagatónlist. Hann var myrtur af leigumorðingja [[Medellínhringurinn|Medellin-fíkniefnahringsins]] en hanna ku hafa átt vingott við kærustu leigumorðingjans. == Útgefið efni == * [[1975]]：''Adelante'' * 1975：''Con emoción'' * [[1977]] - ''Binomio de oro'' * 1977 - ''Por lo alto'' * [[1978]] - ''Enamorado como siempre'' * 1978 - ''Los Elegidos'' * [[1979]] - ''Súper vallenato'' * [[1980]] - ''Clase aparte'' * 1980 - ''De caché'' * [[1981]] - ''5 años de oro'' * [[1982]] - ''Festival vallenato'' * 1982 - ''Fuera de serie'' * [[1983]] - ''Mucha calidad'' * [[1984]] - ''Somos vallenato'' * [[1985]] - ''Superior'' * [[1986]] - ''Binomio de oro'' * [[1987]] - ''En concierto'' * [[1988]] - ''Internacional'' * [[1989]] - ''De Exportación'' * [[1990]] - ''De fiesta con binomio de oro'' * [[1991]] - ''De américa'' * [[1992]] - ''Por siempre'' == Tenglar == {{commons|Rafael Orozco Maestre}} * [https://open.spotify.com/artist/6n21XaDAuqpceTXBiypR9W Spotify] * [https://www.discogs.com/artist/5121026 Discogs] * [https://musicbrainz.org/artist/51821023-677b-4705-9611-beb722065057 MusicBrainz] * [https://www.allmusic.com/artist/mn0001394527 AllMusic] {{stubbur|æviágrip|tónlist}} {{fd|1954|1992}} {{DEFAULTSORT:Orozco Maestre, Rafael}} [[Flokkur:Kólumbískir söngvarar]] 4gja8apdrruk61eskntjfwyud7kjmqp 10 175790 1982176 1925398 2026-10-07T18:27:58Z TKSnaevarr 53243 1982176 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Þjóðhöfðingjar Póllands | title = Þjóðhöfðingjar Póllands | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | image = [[File:Flag of the President of Poland.svg|border|100px|Embættisfáni forseta Póllands]] | listclass = hlist | group2 = [[Annað pólska lýðveldið|Lýðveldið Pólland]]<br/>(1918–1939) | list2 = * [[Józef Piłsudski]] * [[Gabriel Narutowicz]] * [[Maciej Rataj]] {{small|(starfandi)}} * [[Stanisław Wojciechowski]] * [[Maciej Rataj]] {{small|(starfandi)}} * [[Ignacy Mościcki]] | group3 = Útlegðarríkisstjórn Póllands<br/>(1939–1990) | list3 = * [[Władysław Raczkiewicz]] * [[August Zaleski]] * [[Stanisław Ostrowski]] * [[Edward Bernard Raczyński|Edward Raczyński]] * [[Kazimierz Sabbat]] * [[Ryszard Kaczorowski]] | group4 = [[Alþýðulýðveldið Pólland]]<br/>(1944–1989) | list4 = * [[Bolesław Bierut]] * [[Franciszek Trąbalski]] {{small|(starfandi)}} * [[Władysław Kowalski (stjórnmálamaður)|Władysław Kowalski]] {{small|(starfandi)}} * [[Bolesław Bierut]] * [[Aleksander Zawadzki]] * [[Edward Ochab]] * [[Marian Spychalski]] * [[Józef Cyrankiewicz]] * [[Henryk Jabłoński]] * [[Wojciech Jaruzelski]] | group5 = [[Pólland|Lýðveldið Pólland]]<br/>(1990–) | list5 = * [[Wojciech Jaruzelski]] * [[Lech Wałęsa]] * [[Aleksander Kwaśniewski]] * [[Lech Kaczyński]] * [[Bronisław Komorowski]] {{small|(starfandi)}} * [[Bogdan Borusewicz]] {{small|(starfandi)}} * [[Grzegorz Schetyna]] {{small|(starfandi)}} * [[Bronisław Komorowski]] * [[Andrzej Duda]] * [[Karol Nawrocki]] }}<noinclude>[[Flokkur:Stjórnmálasnið]] </noinclude> ewuu9b2sk2zuz7xbz40tuleh083tsvq 0 182501 1982125 1981540 2026-10-07T12:18:51Z SagaHagfræðinnar 120347 1982125 wikitext text/x-wiki '''Ríkardískir sósíalistar''' voru hópur breskra hugsuða og hagfræðinga á fyrri hluta 19. aldar sem byggðu hugmyndir sínar á kenningum [[David Ricardo]] og tengdu þær við [[Sósíalismi|sósíalísk]] sjónarmið. Þeir gagnrýndu kapítalískt hagkerfi á grundvelli [[vinnugildiskenningar]] Ricardo og lögðu til félagslegrar umbóta sem þeir töldu stuðla að réttlátari dreifingu auðs.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge Universiy Press|bls=208|ár=2005}}</ref> Meðal þeirra sem oft eru kenndir við ríkadískan sósíalisma eru [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson,]] [[Thomas Hodgskin]], [[John Francis Bray]], [[John Gray]] og [[Robert Owen|Robert Owen.]] Þeir sóttu meðal annars í hugmyndir Ricardo og annarra klassískra hagfræðinga í gagnýni sinni ríkjandi efnahagsskipan. Þeir gagnrýndu sérstaklega ójafna dreifingu tekna og notuðu vinnugildiskenningar til að styðja þá skoðun að verkafólk fengi ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003-184-185">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 184–185.</ref> Á fyrstu áratugum 19. aldar upplifði Bretland miklar samfélagslegar breytingar í kjölfar [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]]. Vaxandi ójöfnuður og erfiðar aðstæður verkafólks leiddu til aukinnar gagnrýni á ríkjandi efnahagskerfi. Ríkardískir sósíalistar sóttu allir innblástur í kenningar [[David Ricardo]], sérstaklega vinnugildiskenningu hans, sem segir að verðmæti vöru ráðist nær eingöngu af vinnunni sem fer í framleiðslu hennar, en hver þeirra um sig hafði sína eigin skoðun á hvernig best sé að passa upp á réttláta dreifingu tekna.<ref name=":5">King, J. E. “Non-Marxian Socialism.” í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritsjt. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle, og John B. Davis (Blackwell Publishing, 2003), bls. 184–200. </ref> == Kenningar og hugmyndir == Ríkardískir sósíalistar byggðu á vinnugildiskenningu [[David Ricardo|Ricardo]] til að sýna fram á að verðmæti vöru væri skapað af vinnu verkamanna, ekki vegna fjármagns eða lands. Þeir héldu því fram að hagnaður og renta væru óverðskuldaðar tekjur sem væru teknar frá verkamönnum, og lagt á þá í formi verðlags, leiðandi til ójafnrar skiptingu auðs.<ref name=":0" /> Vinnugildiskenningin var þannig notuð til að réttlæta þá skoðun að arður, sem fjármagnseigendur taka til sín, sé óverðskuldaður og tilheyri í raun verkamönnunum sjálfum. Þessi nálgun veitti ríkardískum sósíalistum vopn gegn kapítalisma sem byggði á gróðasókn fjármagns fremur en á sanngirni í verðmætasköpun.<ref name=":5" /> Þeir gagnrýndu einkaeign á framleiðslutækjum og sögðu hana leiða til arðráns og ójöfnuðar. Lausnir þeirra fólust meðal annars í stofnun samvinnufélaga, þar sem verkamenn myndu eiga saman framleiðsluþættina, og stjórna framleiðslu sjálfir til að tryggja sanngjarna dreifingu auðs.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221-224}}</ref> Þessi hugmynd um samvinnufélög var ekki aðeins leið til að tryggja réttláta tekjuskiptingu heldur einnig til að valdefla verkafólk og bæta þeirra aðstæður. Með því að hafa beina stjórn á framleiðslu væri minni hætta á ójafnri skiptingu tekna þar sem rentan sem áður hafði farið til fjármagnseigenda yrði í staðinn hluti af tekjum verkamanna.<ref name=":1" /> Ríkardískir sósíalistar lögðu þannig grundvöllinn að mörgum meginhugmyndum sósíalískra stefna, sérstaklega hvað varðar samvinnu og jafnræði innan hagkerfisins. Þeirra áheyrsur á sanngirni í verðmætasköpun hafa haft mikil áhrif á hugmyndir um framleiðslusamvinnu og pólitíska baráttu fyrir réttlæti í efnahagslífi, sem síðar varð mikilvægur þáttur í verkalýðsbaráttu víða um [[Evrópa|Evrópu]].<ref name=":6">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx|höfundur=Hunt, E. K.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|bls=192-193|url=https://www.jstor.org/stable/40402242}}</ref> Hugmyndir ríkardískra sósíalista áttu margt sameiginlegt með síðari gagnrýni [[Karl Marx|Marx]] á kapítalískt hagkerfi. Marx var ekki sammála ríkardísku sósíalistunum um allt en taldi sumar hugmyndir þeirra mikilvægar, sérstaklega gagnrýni þeirra á kapítalískt samfélag.<ref name=":9" details="{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|bls=21|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> == Ágreiningur milli ríkardískra sósíalista == Thompson og Hodgskin eru taldir meðal mikilvægustu ríkardísku sósíalistanna og hafa verið nefndir forverar Karl Marx. Þeir gagnrýndu báðir kapítalískt hagkerfi en höfðu ólíkar hugmyndir um markaðssamkeppni.<ref name=":7" /> Hodgskins var fylgjandi frjálsum markaði og taldi að við frjálsa samkeppni gæti skapast náttúrulegt jafnvægi. Árið 1825 gaf hann út ''Labour Defended against the Claims of Capital'' þar sem hann hélt því fram að réttlæti gagnvart verkafólki yrði best tryggt í gegnum frjálsa markaði og einstaklingsbundið eignarhaldi. Sá sem ynni og framleiddi ætti að eiga framleiðslutækin og njóta afrakstarins. Samkvæmt Hodgskins væri vandamálið ekki markaðurinn sjálfur heldur einkaleyfi sem ríkið veitir kapítalistum.<ref name=":6" /> Thompson taldi kerfi Hodgskin framför frá kapítalisma en stóð enn á því að samkeppni skapaði ýmis samfélagsleg vandamál. Hann taldi að á samkeppnismarkaði yrðu verkamenn, iðnaðarmenn og kaupmenn keppinautar og að hagsmunir einstakra starfsgreina gætu farið gegn hagsmunum almennings. Einnig taldi Thompson markaðsamkeppni hægja á framförum og miðlun þekkingar þar sem framleiðendur hefðu hvata til að halda aðferðum leyndum sem veittu þeim samkeppnisforsskot.<ref name=":6" /> Thompson taldi að kúgun kvenna væri afleiðing einstaklingshyggju og samkeppni í hagkerfi. Hann taldi kynjastaðla takmarka þátttöku kvenna á vinnumarkaði þar sem þær væru að miklu leyti bundnar við heimilisstörf og barnuppeldi. Vinnuafl kvenna væri því efnahagsleg sóun þar sem þær gætu verið jafn framleiðnar og karlar. Thompson var að þessu leyti á undan sinni samtíð í kvennréttindamálum.<ref name=":6" /> == Helstu fulltrúar == Þegar talað er um ríkardíska sósíalista er almennt átt við Thomas Hodgskin, William Thompson, John Gray og John Francis Bray.<ref name=":7">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|höfundur=Hunt, E. K.|bls=177}}</ref> Því hefur þó verið haldið fram að fleiri hagfræðingar megi telja til ríkardískra sósíalista, þar á meðal Piercy Ravenstone, Thomas Rowe Edmonds og Charles Hall.<ref>{{Bókaheimild|titill=Utopian or scientific? A reconsideration of the Ricardian Socialists|höfundur=King, J. E.|ár=1983|útgefandi=History of Political Economy. 15 (3).|bls=345}}</ref> === Thomas Hodgskin === [[Thomas Hodgskin]] (1787-1869) fæddist í Chatham á Englandi og gekk ungur til liðs við sjóherinn. Eftir að hafa yfirgefið herinn árið 1812 varð hann þekktur sem blaðamaður og rithöfundur. Í ritum sínum, þar á meðal ''Popular Political Economy'' frá árinu 1827, gagnrýndi hann kapítalísk kerfi fyrir að leyfa eigendum fjármagns að hagnast á kostnað verkamanna. Hann gerði greinarmun á náttúrulegu verði sem hann skilgreindi sem raunvirði orkunnar og tímans sem fór í framleiðsluna, og samfélagslegu verði, sem er það verð sem varan sé seld á, þar innifalin öll renta og hagnaður. Hann taldi að söluverð ætti að vera í takt við náttúrulegt verð og að verkamennirnir ættu að fá allan, eða svo gott sem allan peninginn í sínar hendur fyrir vinnuna.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=223-224}}</ref> Marx lýsti mikilli virðingu fyrir hugmyndum Hodgskin og taldi þær jafnvel snjallari og sannari en margra annarra gagnrýnenda kapítalismans. Marx samræmdi sig sérstaklega með þeirri skoðun Hodgskins að framleiðsla aukist samhliða fólksfjölgun og verkaskiptingu, og að eftir að verkaskipting hefur átt sér stað á vinnustað sé ógerlegt að ákvarða framlag hvers starfsmanns til framleiðslunnar. Þess vegna taldi Marx að öll verðmæti ættu að vera í sameign. Hann samþykkti einnig þá skoðun Hodgskin að í kapítalísku kerfi fari verðmæti fyrst til kapítalistans en ekki til landeigandans, sem var annars algengur milliliður á þeim tíma.<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=22|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir þessa samstöðu var Marx ósammála Hodgskin um réttmæti þess að kapítalistinn ætti rétt á einhverjum launum. Hodgskin taldi að kapítalistinn mætti hljóta laun, þó þau væru jafn lág og laun starfsmanna. Marx á hinn bóginn hélt því fram að kapítalistinn ætti ekki skilið nein laun, þar sem hann lagði ekkert af mörkum til raunverulegrar framleiðslu.<ref name=":2" /> === William Thompson === [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson]] (1775-1833) var írskur landeigandi, hagfræðingur og umbótasinni, þekktur fyrir að boða sósíalisma og samvinnu í framleiðslu ásamt því að styðja réttindi kvenna. Hann fæddist í auðugri fjölskyldu í Cork á Írlandi en gagnrýndi síðar þá óréttlátu dreifingu auðs sem fylgdi kapítalismanum og kallaði sig „meðlim hinnar iðjulausu stétta.“<ref name=":4">{{Vefheimild|url=https://booksandideas.net/William-Thompson-a-Pioneer-of-European-Socialism|titill=William Thompson, a Pioneer of European Socialism|höfundur=Caroline Gomes|útgefandi=booksandideas.net|mánuður=desember|ár=2019}}</ref> Thompson var undir áhrifum nytjastefnu [[Jeremy Bentham]] og barðist fyrir "sem mestri hamingju fyrir sem flesta." Hann lagði til umbætur í menntamálum í Cork, með áherslu á hagnýta og jafna menntun. Eftir að hafa kynnst Robert Owen þróaði hann hugmyndir sínar um samvinnufélög.<ref name=":4" /> Árið 1824 gaf Thompson út ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth'' þar sem hann gagnrýndi kapítalisma fyrir að skapa ójöfnuð og lagði til samvinnufélög þar sem verkamenn myndu eiga og stjórna framleiðslu til að tryggja réttláta skiptingu auðs . Hann vildi þó ekki að kapítalistar fengu ekkert í hendurnar fyrir að eiga og stjórna fjármagninu, heldur vildi hann tilhluta þeim þann hluta hagnaðarins sem nam afskriftum fjármagnsstofnsins, og laun á við bestu starfsmennina.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=25|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Francis Bray === [[John Francis Bray]] (1809-1897) fæddist í Washington, D.C., en flutti til Englands í æsku. Hann starfaði sem prentari í Leeds og tók virkan þátt í verkalýðshreyfingunni. Í bók sinni ''Labour's Wrongs and Labour's Remedy'' frá árinu 1839 setti hann fram hugmyndir um samvinnufélög og lýðræðislegt hagkerfi þar sem verkamenn stjórnuðu framleiðslunni og nutu ávaxta vinnu sinnar. Hjá honum var sameign lykilatriði, því þá væri minni hvati og geta hjá kapítalistum og landeigendum til að skapa rentu og hagnað.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=224}}</ref> Marx hélt því fram að Bray hefði skrifað margt betur en Proudhon, en að uppástungur hans skorti dýpt, og voru því “bersýnilegt bull”.<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of theVirginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=23|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Gray === [[John Gray]] (ca. 1799-1883) var breskur sósíalisti sem setti fram hugmyndir um vinnu, eignarétt og skiptingu auðs. Á yngri árum starfaði Gray við iðnað og verslun í London en árið 1818 fór hann til Skotlands þar sem að hann tók þátt í tilraun Roberts Owen til að koma á fót samvinnufélagi. Gray dró sig þó úr því verkefni nokkru síðar og gagnrýndi ýmis atriði þess.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|ár=1911|útgefandi=Columbia University|bls=47-48}}</ref> Ein af aðal hugmyndum Gray var að vinna skapaði verðmæti og væri grundvöllur eignarréttar. Hann skipti samfélaginu í tvær stéttir annars vegar óframleiðandi stétt (e. unproductive class) sem meðal annars náði til kapítalista og landeiganda og hins vegar framleiðandi stétt (e. productive class) sem samanstóð af verkafólki. Gray taldi að framleiðandi stéttin fengi aðeins lítinn hluta þeirra verðmæta sem hún skapaði en stærri hluti þeirra rynni til landeiganda og kapítalista. Hann gagnrýndi þessa skiptingu og taldi að verkafólk ætti rétt á afrakstri eigin vinnu.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=49-51}}</ref> Gray var gagnrýninn á samkeppni í atvinnulífinu þar sem að hann taldi hana stuðla að óréttlátri skiptingu auðs og sóunar. Hann taldi að framleiðsla ætti frekar að byggjast á samvinnu og vann að samvinnufélögum um tíma en hugmyndir hans þróuðust hins vegar með tímanum og á seinni árum fór hann að sjá ákveðna kosti við samkeppni.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=54-56}}</ref> === Piercy Ravenstone === [[Piercy Ravenstone]] var breskur hagfræðingur og einn af fyrstu talsmönnum kenninga um umframvirði. <ref name=":8">{{Bókaheimild|titill=On Some Neglected British Economists-II|höfundur=Seligman, Edwin|ár=1903|útgefandi=The Economic Journal. 13 (52)|bls=514-515}}</ref> Bæði David Ricardo og Karl Marx veittu skrifum hans athygli.<ref name=":9" details="bls 4-6" /> Sumir fræðimenn hafa talið Ravenstone til ríkardískra sósíalista. Hann taldi að verkamenn ættu að njóta að fullu verðmæta eigin vinnu. Ólíkt sumum öðrum ríkardískum sósíalistum, sem studdust við nytjastefnu og lögðu áherslu á sem mesta hamingju sem flestra, leit Ravenstone á þetta sem siðferðislega skyldu. Hann taldi að fólk hefði náttúrulegan rétt til eigin vinnu, á meðan réttur til að hagnast á eignum væri tilbúinn réttur, skapaður af þeim sem meira áttu.<ref name=":9" details="bls 16" /> Ravenstone hafði bæði bein og óbein áhrif á Karl Marx. Marx vísaði tvisvar til Ravenstone í ''[[Auðmagnið|Auðmagninu]]'' (1861)''.'' Hugmyndir Ravenstone höfðu einnig áhrif á Marx í gegnum aðra enska sósíalista, þá sérstaklega Thomas Hodgskin, William Thompson og John Francis Bray. Marx veitti sérstakri athygli þeirri hugmynd Ravenstone að þróuð verkaskipting væri forsenda arðbærrar notkunar fjármagns.<ref name=":9" details="bls 6-7" /> Helstu verk Ravenstone eru ''A Few Doubts as to the Correctness of Some Opinions Generally Entertained on the Subjects of Population and Political Economy'' (1821) og ''Thoughts on the Funding System and its effects'' (1824)''.''<ref name=":9" details="bls 2-3" /> == Áhrif og arfleifð == Þrátt fyrir að ríkardísku sósíalistarnir hafi ekki náð gríðarlegum pólitískum áhrifum á sínum tíma, hafa hugmyndir þeirra haft mikil áhrif á síðari hugsuði. Karl Marx og [[Friedrich Engels]] tóku upp vinnugildiskenninguna og þróuðu hana í sinni gagnrýni á kapítalískt hagkerfi. Ríkardísku sósíalistarnir lögðu þannig grunn að hagfræðilegri gagnrýni á kapítalisma sem byggði á rökfræði fremur en siðferðilegum álitamálum.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=244}}</ref> Ríkardískir sósíalistar voru einnig mikilvægur hlutur af þróun sósíalískrar hagfræði á fyrri hluta 19.aldar. Með því að byggja á hugmyndum klassískrar hagfræði tengdu þeir spurningar um verðmæti og tekjuskiptingu við gagngrýni á eignarhald og skipulag kapítalísks hagkerfis. Þeir lögðu þannig sitt að mörkum til þeirrar hagfræðilegu hefðar sem þróaðist síðar áfram í ólíkum áttum innan sósíalískrar hagfræði.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221}}</ref> Margir telja líklegt að hluti ástæðurnar fyrir því að ríkardísk hagfræði hafi ekki náð miklum vinsældum meðal almennings síns tíma sé vegna neikvæðninnar sem ríkardísku sósíalistarnir héldu fram. Þeir bentu á hina sorglegu hluta klassískrar hagfræði, og á að lítið yrði hægt að betrumbæta þá innan kapítalismans. Hægt er að gera ráð fyrir að þessi neikvæðni hafi einnig haft slæm áhrif á vinsældir ríkardísku sósíalistanna og þeirra speki.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=20|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir það hafa hugmyndir ríkardísku sósíalistanna um samvinnu og sanngjarna skiptingu auðs haft varanleg áhrif á verkalýðshreyfingar og þróun sósíalískra hugmynda um efnahagslíf. [[Flokkur:Hagfræði]] === Tengsl við Karl Marx === Hugmyndir Karl Marx og ríkadísku sósíalistanna áttu ýmislegt sameiginlegt. Bæði Marx og ríkadísku sósíalistarnir fjölluðu meðal annars um vinnu, verðmæti og stöðu verkafólks í kapítalísku hagkerfi. Ríkadísku sósíalistarnir notuðu vinnugildiskenningar til að gagnrýna ójafna dreifingu tekna og héldu því fram að verkafólk fengu ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 185.</ref> John Francis Bray setti fram kenningu um arðrán sem byggðist á hugmyndinni um umframvinnu.<ref name="King2003" /> Marx vísaði meðal annars til skrifa William Thompson og Thomas Hodskin, en var jafnframt gagnrýninn á margar hugmyndir þeirra. Þrátt fyrir þessi tengsl voru kenningar Marx og ríkadísku sósíalistanna því ekki þær sömu.<ref name="HuntLautzenheiser2011">Hunt, E. K. og Mark Lautzenheiser (2011). ''History of Economic Thought: A Critical Perspective''. 3. útg. M.E. Sharpe, bls. 203.</ref> == Heimildatilvísanir == tmg4jacgleyb4vd03lg7rlq8s2o9nb1 1982128 1982125 2026-10-07T12:27:54Z SagaHagfræðinnar 120347 1982128 wikitext text/x-wiki '''Ríkardískir sósíalistar''' voru hópur breskra hugsuða og hagfræðinga á fyrri hluta 19. aldar sem byggðu hugmyndir sínar á kenningum [[David Ricardo]] og tengdu þær við [[Sósíalismi|sósíalísk]] sjónarmið. Þeir gagnrýndu kapítalískt hagkerfi á grundvelli [[vinnugildiskenningar]] Ricardo og lögðu til félagslegrar umbóta sem þeir töldu stuðla að réttlátari dreifingu auðs.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge Universiy Press|bls=208|ár=2005}}</ref> Meðal þeirra sem oft eru kenndir við ríkadískan sósíalisma eru [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson,]] [[Thomas Hodgskin]], [[John Francis Bray]], [[John Gray]] og [[Robert Owen|Robert Owen.]] Þeir sóttu meðal annars í hugmyndir Ricardo og annarra klassískra hagfræðinga í gagnýni sinni ríkjandi efnahagsskipan. Þeir gagnrýndu sérstaklega ójafna dreifingu tekna og notuðu vinnugildiskenningar til að styðja þá skoðun að verkafólk fengi ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003-184-185">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 184–185.</ref> Á fyrstu áratugum 19. aldar upplifði Bretland miklar samfélagslegar breytingar í kjölfar [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]]. Vaxandi ójöfnuður og erfiðar aðstæður verkafólks leiddu til aukinnar gagnrýni á ríkjandi efnahagskerfi. Ríkardískir sósíalistar sóttu allir innblástur í kenningar [[David Ricardo]], sérstaklega vinnugildiskenningu hans, sem segir að verðmæti vöru ráðist nær eingöngu af vinnunni sem fer í framleiðslu hennar, en hver þeirra um sig hafði sína eigin skoðun á hvernig best sé að passa upp á réttláta dreifingu tekna.<ref name=":5">King, J. E. “Non-Marxian Socialism.” í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritsjt. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle, og John B. Davis (Blackwell Publishing, 2003), bls. 184–200. </ref> == Kenningar og hugmyndir == Ríkardískir sósíalistar byggðu á vinnugildiskenningu [[David Ricardo|Ricardo]] til að sýna fram á að verðmæti vöru væri skapað af vinnu verkamanna, ekki vegna fjármagns eða lands. Þeir héldu því fram að hagnaður og renta væru óverðskuldaðar tekjur sem væru teknar frá verkamönnum, og lagt á þá í formi verðlags, leiðandi til ójafnrar skiptingu auðs.<ref name=":0" /> Vinnugildiskenningin var þannig notuð til að réttlæta þá skoðun að arður, sem fjármagnseigendur taka til sín, sé óverðskuldaður og tilheyri í raun verkamönnunum sjálfum. Þessi nálgun veitti ríkardískum sósíalistum vopn gegn kapítalisma sem byggði á gróðasókn fjármagns fremur en á sanngirni í verðmætasköpun.<ref name=":5" /> Þeir gagnrýndu einkaeign á framleiðslutækjum og sögðu hana leiða til arðráns og ójöfnuðar. Lausnir þeirra fólust meðal annars í stofnun samvinnufélaga, þar sem verkamenn myndu eiga saman framleiðsluþættina, og stjórna framleiðslu sjálfir til að tryggja sanngjarna dreifingu auðs.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221-224}}</ref> Þessi hugmynd um samvinnufélög var ekki aðeins leið til að tryggja réttláta tekjuskiptingu heldur einnig til að valdefla verkafólk og bæta þeirra aðstæður. Með því að hafa beina stjórn á framleiðslu væri minni hætta á ójafnri skiptingu tekna þar sem rentan sem áður hafði farið til fjármagnseigenda yrði í staðinn hluti af tekjum verkamanna.<ref name=":1" /> Ríkardískir sósíalistar lögðu þannig grundvöllinn að mörgum meginhugmyndum sósíalískra stefna, sérstaklega hvað varðar samvinnu og jafnræði innan hagkerfisins. Þeirra áheyrsur á sanngirni í verðmætasköpun hafa haft mikil áhrif á hugmyndir um framleiðslusamvinnu og pólitíska baráttu fyrir réttlæti í efnahagslífi, sem síðar varð mikilvægur þáttur í verkalýðsbaráttu víða um [[Evrópa|Evrópu]].<ref name=":6">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx|höfundur=Hunt, E. K.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|bls=192-193|url=https://www.jstor.org/stable/40402242}}</ref> Hugmyndir ríkardískra sósíalista áttu margt sameiginlegt með síðari gagnrýni [[Karl Marx|Marx]] á kapítalískt hagkerfi. Marx var ekki sammála ríkardísku sósíalistunum um allt en taldi sumar hugmyndir þeirra mikilvægar, sérstaklega gagnrýni þeirra á kapítalískt samfélag.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|bls=21}}</ref> == Ágreiningur milli ríkardískra sósíalista == Thompson og Hodgskin eru taldir meðal mikilvægustu ríkardísku sósíalistanna og hafa verið nefndir forverar Karl Marx. Þeir gagnrýndu báðir kapítalískt hagkerfi en höfðu ólíkar hugmyndir um markaðssamkeppni.<ref name=":7" /> Hodgskins var fylgjandi frjálsum markaði og taldi að við frjálsa samkeppni gæti skapast náttúrulegt jafnvægi. Árið 1825 gaf hann út ''Labour Defended against the Claims of Capital'' þar sem hann hélt því fram að réttlæti gagnvart verkafólki yrði best tryggt í gegnum frjálsa markaði og einstaklingsbundið eignarhaldi. Sá sem ynni og framleiddi ætti að eiga framleiðslutækin og njóta afrakstarins. Samkvæmt Hodgskins væri vandamálið ekki markaðurinn sjálfur heldur einkaleyfi sem ríkið veitir kapítalistum.<ref name=":6" /> Thompson taldi kerfi Hodgskin framför frá kapítalisma en stóð enn á því að samkeppni skapaði ýmis samfélagsleg vandamál. Hann taldi að á samkeppnismarkaði yrðu verkamenn, iðnaðarmenn og kaupmenn keppinautar og að hagsmunir einstakra starfsgreina gætu farið gegn hagsmunum almennings. Einnig taldi Thompson markaðsamkeppni hægja á framförum og miðlun þekkingar þar sem framleiðendur hefðu hvata til að halda aðferðum leyndum sem veittu þeim samkeppnisforsskot.<ref name=":6" /> Thompson taldi að kúgun kvenna væri afleiðing einstaklingshyggju og samkeppni í hagkerfi. Hann taldi kynjastaðla takmarka þátttöku kvenna á vinnumarkaði þar sem þær væru að miklu leyti bundnar við heimilisstörf og barnuppeldi. Vinnuafl kvenna væri því efnahagsleg sóun þar sem þær gætu verið jafn framleiðnar og karlar. Thompson var að þessu leyti á undan sinni samtíð í kvennréttindamálum.<ref name=":6" /> == Helstu fulltrúar == Þegar talað er um ríkardíska sósíalista er almennt átt við Thomas Hodgskin, William Thompson, John Gray og John Francis Bray.<ref name=":7">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|höfundur=Hunt, E. K.|bls=177}}</ref> Því hefur þó verið haldið fram að fleiri hagfræðingar megi telja til ríkardískra sósíalista, þar á meðal Piercy Ravenstone, Thomas Rowe Edmonds og Charles Hall.<ref>{{Bókaheimild|titill=Utopian or scientific? A reconsideration of the Ricardian Socialists|höfundur=King, J. E.|ár=1983|útgefandi=History of Political Economy. 15 (3).|bls=345}}</ref> === Thomas Hodgskin === [[Thomas Hodgskin]] (1787-1869) fæddist í Chatham á Englandi og gekk ungur til liðs við sjóherinn. Eftir að hafa yfirgefið herinn árið 1812 varð hann þekktur sem blaðamaður og rithöfundur. Í ritum sínum, þar á meðal ''Popular Political Economy'' frá árinu 1827, gagnrýndi hann kapítalísk kerfi fyrir að leyfa eigendum fjármagns að hagnast á kostnað verkamanna. Hann gerði greinarmun á náttúrulegu verði sem hann skilgreindi sem raunvirði orkunnar og tímans sem fór í framleiðsluna, og samfélagslegu verði, sem er það verð sem varan sé seld á, þar innifalin öll renta og hagnaður. Hann taldi að söluverð ætti að vera í takt við náttúrulegt verð og að verkamennirnir ættu að fá allan, eða svo gott sem allan peninginn í sínar hendur fyrir vinnuna.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=223-224}}</ref> Marx lýsti mikilli virðingu fyrir hugmyndum Hodgskin og taldi þær jafnvel snjallari og sannari en margra annarra gagnrýnenda kapítalismans. Marx samræmdi sig sérstaklega með þeirri skoðun Hodgskins að framleiðsla aukist samhliða fólksfjölgun og verkaskiptingu, og að eftir að verkaskipting hefur átt sér stað á vinnustað sé ógerlegt að ákvarða framlag hvers starfsmanns til framleiðslunnar. Þess vegna taldi Marx að öll verðmæti ættu að vera í sameign. Hann samþykkti einnig þá skoðun Hodgskin að í kapítalísku kerfi fari verðmæti fyrst til kapítalistans en ekki til landeigandans, sem var annars algengur milliliður á þeim tíma.<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=22|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir þessa samstöðu var Marx ósammála Hodgskin um réttmæti þess að kapítalistinn ætti rétt á einhverjum launum. Hodgskin taldi að kapítalistinn mætti hljóta laun, þó þau væru jafn lág og laun starfsmanna. Marx á hinn bóginn hélt því fram að kapítalistinn ætti ekki skilið nein laun, þar sem hann lagði ekkert af mörkum til raunverulegrar framleiðslu.<ref name=":2" /> === William Thompson === [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson]] (1775-1833) var írskur landeigandi, hagfræðingur og umbótasinni, þekktur fyrir að boða sósíalisma og samvinnu í framleiðslu ásamt því að styðja réttindi kvenna. Hann fæddist í auðugri fjölskyldu í Cork á Írlandi en gagnrýndi síðar þá óréttlátu dreifingu auðs sem fylgdi kapítalismanum og kallaði sig „meðlim hinnar iðjulausu stétta.“<ref name=":4">{{Vefheimild|url=https://booksandideas.net/William-Thompson-a-Pioneer-of-European-Socialism|titill=William Thompson, a Pioneer of European Socialism|höfundur=Caroline Gomes|útgefandi=booksandideas.net|mánuður=desember|ár=2019}}</ref> Thompson var undir áhrifum nytjastefnu [[Jeremy Bentham]] og barðist fyrir "sem mestri hamingju fyrir sem flesta." Hann lagði til umbætur í menntamálum í Cork, með áherslu á hagnýta og jafna menntun. Eftir að hafa kynnst Robert Owen þróaði hann hugmyndir sínar um samvinnufélög.<ref name=":4" /> Árið 1824 gaf Thompson út ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth'' þar sem hann gagnrýndi kapítalisma fyrir að skapa ójöfnuð og lagði til samvinnufélög þar sem verkamenn myndu eiga og stjórna framleiðslu til að tryggja réttláta skiptingu auðs . Hann vildi þó ekki að kapítalistar fengu ekkert í hendurnar fyrir að eiga og stjórna fjármagninu, heldur vildi hann tilhluta þeim þann hluta hagnaðarins sem nam afskriftum fjármagnsstofnsins, og laun á við bestu starfsmennina.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=25|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Francis Bray === [[John Francis Bray]] (1809-1897) fæddist í Washington, D.C., en flutti til Englands í æsku. Hann starfaði sem prentari í Leeds og tók virkan þátt í verkalýðshreyfingunni. Í bók sinni ''Labour's Wrongs and Labour's Remedy'' frá árinu 1839 setti hann fram hugmyndir um samvinnufélög og lýðræðislegt hagkerfi þar sem verkamenn stjórnuðu framleiðslunni og nutu ávaxta vinnu sinnar. Hjá honum var sameign lykilatriði, því þá væri minni hvati og geta hjá kapítalistum og landeigendum til að skapa rentu og hagnað.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=224}}</ref> Marx hélt því fram að Bray hefði skrifað margt betur en Proudhon, en að uppástungur hans skorti dýpt, og voru því “bersýnilegt bull”.<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of theVirginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=23|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Gray === [[John Gray]] (ca. 1799-1883) var breskur sósíalisti sem setti fram hugmyndir um vinnu, eignarétt og skiptingu auðs. Á yngri árum starfaði Gray við iðnað og verslun í London en árið 1818 fór hann til Skotlands þar sem að hann tók þátt í tilraun Roberts Owen til að koma á fót samvinnufélagi. Gray dró sig þó úr því verkefni nokkru síðar og gagnrýndi ýmis atriði þess.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|ár=1911|útgefandi=Columbia University|bls=47-48}}</ref> Ein af aðal hugmyndum Gray var að vinna skapaði verðmæti og væri grundvöllur eignarréttar. Hann skipti samfélaginu í tvær stéttir annars vegar óframleiðandi stétt (e. unproductive class) sem meðal annars náði til kapítalista og landeiganda og hins vegar framleiðandi stétt (e. productive class) sem samanstóð af verkafólki. Gray taldi að framleiðandi stéttin fengi aðeins lítinn hluta þeirra verðmæta sem hún skapaði en stærri hluti þeirra rynni til landeiganda og kapítalista. Hann gagnrýndi þessa skiptingu og taldi að verkafólk ætti rétt á afrakstri eigin vinnu.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=49-51}}</ref> Gray var gagnrýninn á samkeppni í atvinnulífinu þar sem að hann taldi hana stuðla að óréttlátri skiptingu auðs og sóunar. Hann taldi að framleiðsla ætti frekar að byggjast á samvinnu og vann að samvinnufélögum um tíma en hugmyndir hans þróuðust hins vegar með tímanum og á seinni árum fór hann að sjá ákveðna kosti við samkeppni.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=54-56}}</ref> === Piercy Ravenstone === [[Piercy Ravenstone]] var breskur hagfræðingur og einn af fyrstu talsmönnum kenninga um umframvirði.<ref name=":8">{{Bókaheimild|titill=On Some Neglected British Economists-II|höfundur=Seligman, Edwin|ár=1903|útgefandi=The Economic Journal. 13 (52)|bls=514-515}}</ref> Bæði David Ricardo og Karl Marx veittu skrifum hans athygli.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=4-6|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University}}</ref> Sumir fræðimenn hafa talið Ravenstone til ríkardískra sósíalista. Hann taldi að verkamenn ættu að njóta að fullu verðmæta eigin vinnu. Ólíkt sumum öðrum ríkardískum sósíalistum, sem studdust við nytjastefnu og lögðu áherslu á sem mesta hamingju sem flestra, leit Ravenstone á þetta sem siðferðislega skyldu. Hann taldi að fólk hefði náttúrulegan rétt til eigin vinnu, á meðan réttur til að hagnast á eignum væri tilbúinn réttur, skapaður af þeim sem meira áttu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=16|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Ravenstone hafði bæði bein og óbein áhrif á Karl Marx. Marx vísaði tvisvar til Ravenstone í ''[[Auðmagnið|Auðmagninu]]'' (1861)''.'' Hugmyndir Ravenstone höfðu einnig áhrif á Marx í gegnum aðra enska sósíalista, þá sérstaklega Thomas Hodgskin, William Thompson og John Francis Bray. Marx veitti sérstakri athygli þeirri hugmynd Ravenstone að þróuð verkaskipting væri forsenda arðbærrar notkunar fjármagns.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=6-7|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.}}</ref> Helstu verk Ravenstone eru ''A Few Doubts as to the Correctness of Some Opinions Generally Entertained on the Subjects of Population and Political Economy'' (1821) og ''Thoughts on the Funding System and its effects'' (1824)''.''<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|bls=2-3|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|ár=1970|höfundur=Miles, John Jeffries}}</ref> == Áhrif og arfleifð == Þrátt fyrir að ríkardísku sósíalistarnir hafi ekki náð gríðarlegum pólitískum áhrifum á sínum tíma, hafa hugmyndir þeirra haft mikil áhrif á síðari hugsuði. Karl Marx og [[Friedrich Engels]] tóku upp vinnugildiskenninguna og þróuðu hana í sinni gagnrýni á kapítalískt hagkerfi. Ríkardísku sósíalistarnir lögðu þannig grunn að hagfræðilegri gagnrýni á kapítalisma sem byggði á rökfræði fremur en siðferðilegum álitamálum.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=244}}</ref> Ríkardískir sósíalistar voru einnig mikilvægur hlutur af þróun sósíalískrar hagfræði á fyrri hluta 19.aldar. Með því að byggja á hugmyndum klassískrar hagfræði tengdu þeir spurningar um verðmæti og tekjuskiptingu við gagngrýni á eignarhald og skipulag kapítalísks hagkerfis. Þeir lögðu þannig sitt að mörkum til þeirrar hagfræðilegu hefðar sem þróaðist síðar áfram í ólíkum áttum innan sósíalískrar hagfræði.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221}}</ref> Margir telja líklegt að hluti ástæðurnar fyrir því að ríkardísk hagfræði hafi ekki náð miklum vinsældum meðal almennings síns tíma sé vegna neikvæðninnar sem ríkardísku sósíalistarnir héldu fram. Þeir bentu á hina sorglegu hluta klassískrar hagfræði, og á að lítið yrði hægt að betrumbæta þá innan kapítalismans. Hægt er að gera ráð fyrir að þessi neikvæðni hafi einnig haft slæm áhrif á vinsældir ríkardísku sósíalistanna og þeirra speki.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=20|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir það hafa hugmyndir ríkardísku sósíalistanna um samvinnu og sanngjarna skiptingu auðs haft varanleg áhrif á verkalýðshreyfingar og þróun sósíalískra hugmynda um efnahagslíf. [[Flokkur:Hagfræði]] === Tengsl við Karl Marx === Hugmyndir Karl Marx og ríkadísku sósíalistanna áttu ýmislegt sameiginlegt. Bæði Marx og ríkadísku sósíalistarnir fjölluðu meðal annars um vinnu, verðmæti og stöðu verkafólks í kapítalísku hagkerfi. Ríkadísku sósíalistarnir notuðu vinnugildiskenningar til að gagnrýna ójafna dreifingu tekna og héldu því fram að verkafólk fengu ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 185.</ref> John Francis Bray setti fram kenningu um arðrán sem byggðist á hugmyndinni um umframvinnu.<ref name="King2003" /> Marx vísaði meðal annars til skrifa William Thompson og Thomas Hodskin, en var jafnframt gagnrýninn á margar hugmyndir þeirra. Þrátt fyrir þessi tengsl voru kenningar Marx og ríkadísku sósíalistanna því ekki þær sömu.<ref name="HuntLautzenheiser2011">Hunt, E. K. og Mark Lautzenheiser (2011). ''History of Economic Thought: A Critical Perspective''. 3. útg. M.E. Sharpe, bls. 203.</ref> == Heimildatilvísanir == 419sj392k75cnipnch33yb3rwbn8piy 1982139 1982128 2026-10-07T12:43:51Z SagaHagfræðinnar 120347 1982139 wikitext text/x-wiki '''Ríkardískir sósíalistar''' voru hópur breskra hugsuða og hagfræðinga á fyrri hluta 19. aldar sem byggðu hugmyndir sínar á kenningum [[David Ricardo]] og tengdu þær við [[Sósíalismi|sósíalísk]] sjónarmið. Þeir gagnrýndu kapítalískt hagkerfi á grundvelli [[vinnugildiskenningar]] Ricardo og lögðu til félagslegrar umbóta sem þeir töldu stuðla að réttlátari dreifingu auðs.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge Universiy Press|bls=208|ár=2005}}</ref> Meðal þeirra sem oft eru kenndir við ríkadískan sósíalisma eru [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson,]] [[Thomas Hodgskin]], [[John Francis Bray]], [[John Gray]] og [[Robert Owen|Robert Owen.]] Þeir sóttu meðal annars í hugmyndir Ricardo og annarra klassískra hagfræðinga í gagnýni sinni ríkjandi efnahagsskipan. Þeir gagnrýndu sérstaklega ójafna dreifingu tekna og notuðu vinnugildiskenningar til að styðja þá skoðun að verkafólk fengi ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003-184-185">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 184–185.</ref> Á fyrstu áratugum 19. aldar upplifði Bretland miklar samfélagslegar breytingar í kjölfar [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]]. Vaxandi ójöfnuður og erfiðar aðstæður verkafólks leiddu til aukinnar gagnrýni á ríkjandi efnahagskerfi. Ríkardískir sósíalistar sóttu allir innblástur í kenningar David Ricardo, sérstaklega vinnugildiskenningu hans, sem segir að verðmæti vöru ráðist nær eingöngu af vinnunni sem fer í framleiðslu hennar, en hver þeirra um sig hafði sína eigin skoðun á hvernig best sé að passa upp á réttláta dreifingu tekna.<ref name=":5">King, J. E. “Non-Marxian Socialism.” í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritsjt. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle, og John B. Davis (Blackwell Publishing, 2003), bls. 184–200. </ref> == Kenningar og hugmyndir == Ríkardískir sósíalistar byggðu á vinnugildiskenningu [[David Ricardo|Ricardo]] til að sýna fram á að verðmæti vöru væri skapað af vinnu verkamanna, ekki vegna fjármagns eða lands. Þeir héldu því fram að hagnaður og renta væru óverðskuldaðar tekjur sem væru teknar frá verkamönnum, og lagt á þá í formi verðlags, leiðandi til ójafnrar skiptingu auðs.<ref name=":0" /> Vinnugildiskenningin var þannig notuð til að réttlæta þá skoðun að arður, sem fjármagnseigendur taka til sín, sé óverðskuldaður og tilheyri í raun verkamönnunum sjálfum. Þessi nálgun veitti ríkardískum sósíalistum vopn gegn kapítalisma sem byggði á gróðasókn fjármagns fremur en á sanngirni í verðmætasköpun.<ref name=":5" /> Þeir gagnrýndu einkaeign á framleiðslutækjum og sögðu hana leiða til arðráns og ójöfnuðar. Lausnir þeirra fólust meðal annars í stofnun samvinnufélaga, þar sem verkamenn myndu eiga saman framleiðsluþættina, og stjórna framleiðslu sjálfir til að tryggja sanngjarna dreifingu auðs.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221-224}}</ref> Þessi hugmynd um samvinnufélög var ekki aðeins leið til að tryggja réttláta tekjuskiptingu heldur einnig til að valdefla verkafólk og bæta þeirra aðstæður. Með því að hafa beina stjórn á framleiðslu væri minni hætta á ójafnri skiptingu tekna þar sem rentan sem áður hafði farið til fjármagnseigenda yrði í staðinn hluti af tekjum verkamanna.<ref name=":1" /> Ríkardískir sósíalistar lögðu þannig grundvöllinn að mörgum meginhugmyndum sósíalískra stefna, sérstaklega hvað varðar samvinnu og jafnræði innan hagkerfisins. Þeirra áheyrsur á sanngirni í verðmætasköpun hafa haft mikil áhrif á hugmyndir um framleiðslusamvinnu og pólitíska baráttu fyrir réttlæti í efnahagslífi, sem síðar varð mikilvægur þáttur í verkalýðsbaráttu víða um [[Evrópa|Evrópu]].<ref name=":6">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx|höfundur=Hunt, E. K.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|bls=192-193|url=https://www.jstor.org/stable/40402242}}</ref> Hugmyndir ríkardískra sósíalista áttu margt sameiginlegt með síðari gagnrýni [[Karl Marx|Marx]] á kapítalískt hagkerfi. Marx var ekki sammála ríkardísku sósíalistunum um allt en taldi sumar hugmyndir þeirra mikilvægar, sérstaklega gagnrýni þeirra á kapítalískt samfélag.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|bls=21}}</ref> == Ágreiningur milli ríkardískra sósíalista == Thompson og Hodgskin eru taldir meðal mikilvægustu ríkardísku sósíalistanna og hafa verið nefndir forverar Karl Marx. Þeir gagnrýndu báðir kapítalískt hagkerfi en höfðu ólíkar hugmyndir um markaðssamkeppni.<ref name=":7" /> Hodgskins var fylgjandi frjálsum markaði og taldi að við frjálsa samkeppni gæti skapast náttúrulegt jafnvægi. Árið 1825 gaf hann út ''Labour Defended against the Claims of Capital'' þar sem hann hélt því fram að réttlæti gagnvart verkafólki yrði best tryggt í gegnum frjálsa markaði og einstaklingsbundið eignarhaldi. Sá sem ynni og framleiddi ætti að eiga framleiðslutækin og njóta afrakstarins. Samkvæmt Hodgskins væri vandamálið ekki markaðurinn sjálfur heldur einkaleyfi sem ríkið veitir kapítalistum.<ref name=":6" /> Thompson taldi kerfi Hodgskin framför frá kapítalisma en stóð enn á því að samkeppni skapaði ýmis samfélagsleg vandamál. Hann taldi að á samkeppnismarkaði yrðu verkamenn, iðnaðarmenn og kaupmenn keppinautar og að hagsmunir einstakra starfsgreina gætu farið gegn hagsmunum almennings. Einnig taldi Thompson markaðsamkeppni hægja á framförum og miðlun þekkingar þar sem framleiðendur hefðu hvata til að halda aðferðum leyndum sem veittu þeim samkeppnisforsskot.<ref name=":6" /> Thompson taldi að kúgun kvenna væri afleiðing einstaklingshyggju og samkeppni í hagkerfi. Hann taldi kynjastaðla takmarka þátttöku kvenna á vinnumarkaði þar sem þær væru að miklu leyti bundnar við heimilisstörf og barnuppeldi. Vinnuafl kvenna væri því efnahagsleg sóun þar sem þær gætu verið jafn framleiðnar og karlar. Thompson var að þessu leyti á undan sinni samtíð í kvennréttindamálum.<ref name=":6" /> == Helstu fulltrúar == Þegar talað er um ríkardíska sósíalista er almennt átt við Thomas Hodgskin, William Thompson, John Gray og John Francis Bray.<ref name=":7">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|höfundur=Hunt, E. K.|bls=177}}</ref> Því hefur þó verið haldið fram að fleiri hagfræðingar megi telja til ríkardískra sósíalista, þar á meðal Piercy Ravenstone, Thomas Rowe Edmonds og Charles Hall.<ref>{{Bókaheimild|titill=Utopian or scientific? A reconsideration of the Ricardian Socialists|höfundur=King, J. E.|ár=1983|útgefandi=History of Political Economy. 15 (3).|bls=345}}</ref> === Thomas Hodgskin === [[Thomas Hodgskin]] (1787-1869) fæddist í Chatham á Englandi og gekk ungur til liðs við sjóherinn. Eftir að hafa yfirgefið herinn árið 1812 varð hann þekktur sem blaðamaður og rithöfundur. Í ritum sínum, þar á meðal ''Popular Political Economy'' frá árinu 1827, gagnrýndi hann kapítalísk kerfi fyrir að leyfa eigendum fjármagns að hagnast á kostnað verkamanna. Hann gerði greinarmun á náttúrulegu verði sem hann skilgreindi sem raunvirði orkunnar og tímans sem fór í framleiðsluna, og samfélagslegu verði, sem er það verð sem varan sé seld á, þar innifalin öll renta og hagnaður. Hann taldi að söluverð ætti að vera í takt við náttúrulegt verð og að verkamennirnir ættu að fá allan, eða svo gott sem allan peninginn í sínar hendur fyrir vinnuna.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=223-224}}</ref> Marx lýsti mikilli virðingu fyrir hugmyndum Hodgskin og taldi þær jafnvel snjallari og sannari en margra annarra gagnrýnenda kapítalismans. Marx samræmdi sig sérstaklega með þeirri skoðun Hodgskins að framleiðsla aukist samhliða fólksfjölgun og verkaskiptingu, og að eftir að verkaskipting hefur átt sér stað á vinnustað sé ógerlegt að ákvarða framlag hvers starfsmanns til framleiðslunnar. Þess vegna taldi Marx að öll verðmæti ættu að vera í sameign. Hann samþykkti einnig þá skoðun Hodgskin að í kapítalísku kerfi fari verðmæti fyrst til kapítalistans en ekki til landeigandans, sem var annars algengur milliliður á þeim tíma.<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=22|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir þessa samstöðu var Marx ósammála Hodgskin um réttmæti þess að kapítalistinn ætti rétt á einhverjum launum. Hodgskin taldi að kapítalistinn mætti hljóta laun, þó þau væru jafn lág og laun starfsmanna. Marx á hinn bóginn hélt því fram að kapítalistinn ætti ekki skilið nein laun, þar sem hann lagði ekkert af mörkum til raunverulegrar framleiðslu.<ref name=":2" /> === William Thompson === [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson]] (1775-1833) var írskur landeigandi, hagfræðingur og umbótasinni, þekktur fyrir að boða sósíalisma og samvinnu í framleiðslu ásamt því að styðja réttindi kvenna. Hann fæddist í auðugri fjölskyldu í Cork á Írlandi en gagnrýndi síðar þá óréttlátu dreifingu auðs sem fylgdi kapítalismanum og kallaði sig „meðlim hinnar iðjulausu stétta.“<ref name=":4">{{Vefheimild|url=https://booksandideas.net/William-Thompson-a-Pioneer-of-European-Socialism|titill=William Thompson, a Pioneer of European Socialism|höfundur=Caroline Gomes|útgefandi=booksandideas.net|mánuður=desember|ár=2019}}</ref> Thompson var undir áhrifum nytjastefnu [[Jeremy Bentham]] og barðist fyrir "sem mestri hamingju fyrir sem flesta." Hann lagði til umbætur í menntamálum í Cork, með áherslu á hagnýta og jafna menntun. Eftir að hafa kynnst Robert Owen þróaði hann hugmyndir sínar um samvinnufélög.<ref name=":4" /> Árið 1824 gaf Thompson út ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth'' þar sem hann gagnrýndi kapítalisma fyrir að skapa ójöfnuð og lagði til samvinnufélög þar sem verkamenn myndu eiga og stjórna framleiðslu til að tryggja réttláta skiptingu auðs . Hann vildi þó ekki að kapítalistar fengu ekkert í hendurnar fyrir að eiga og stjórna fjármagninu, heldur vildi hann tilhluta þeim þann hluta hagnaðarins sem nam afskriftum fjármagnsstofnsins, og laun á við bestu starfsmennina.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=25|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Francis Bray === [[John Francis Bray]] (1809-1897) fæddist í Washington, D.C., en flutti til Englands í æsku. Hann starfaði sem prentari í Leeds og tók virkan þátt í verkalýðshreyfingunni. Í bók sinni ''Labour's Wrongs and Labour's Remedy'' frá árinu 1839 setti hann fram hugmyndir um samvinnufélög og lýðræðislegt hagkerfi þar sem verkamenn stjórnuðu framleiðslunni og nutu ávaxta vinnu sinnar. Hjá honum var sameign lykilatriði, því þá væri minni hvati og geta hjá kapítalistum og landeigendum til að skapa rentu og hagnað.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=224}}</ref> Marx hélt því fram að Bray hefði skrifað margt betur en Proudhon, en að uppástungur hans skorti dýpt, og voru því “bersýnilegt bull”.<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of theVirginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=23|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Gray === [[John Gray]] (ca. 1799-1883) var breskur sósíalisti sem setti fram hugmyndir um vinnu, eignarétt og skiptingu auðs. Á yngri árum starfaði Gray við iðnað og verslun í London en árið 1818 fór hann til Skotlands þar sem að hann tók þátt í tilraun Roberts Owen til að koma á fót samvinnufélagi. Gray dró sig þó úr því verkefni nokkru síðar og gagnrýndi ýmis atriði þess.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|ár=1911|útgefandi=Columbia University|bls=47-48}}</ref> Ein af aðal hugmyndum Gray var að vinna skapaði verðmæti og væri grundvöllur eignarréttar. Hann skipti samfélaginu í tvær stéttir annars vegar óframleiðandi stétt (e. unproductive class) sem meðal annars náði til kapítalista og landeiganda og hins vegar framleiðandi stétt (e. productive class) sem samanstóð af verkafólki. Gray taldi að framleiðandi stéttin fengi aðeins lítinn hluta þeirra verðmæta sem hún skapaði en stærri hluti þeirra rynni til landeiganda og kapítalista. Hann gagnrýndi þessa skiptingu og taldi að verkafólk ætti rétt á afrakstri eigin vinnu.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=49-51}}</ref> Gray var gagnrýninn á samkeppni í atvinnulífinu þar sem að hann taldi hana stuðla að óréttlátri skiptingu auðs og sóunar. Hann taldi að framleiðsla ætti frekar að byggjast á samvinnu og vann að samvinnufélögum um tíma en hugmyndir hans þróuðust hins vegar með tímanum og á seinni árum fór hann að sjá ákveðna kosti við samkeppni.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=54-56}}</ref> === Piercy Ravenstone === [[Piercy Ravenstone]] var breskur hagfræðingur og einn af fyrstu talsmönnum kenninga um umframvirði.<ref name=":8">{{Bókaheimild|titill=On Some Neglected British Economists-II|höfundur=Seligman, Edwin|ár=1903|útgefandi=The Economic Journal. 13 (52)|bls=514-515}}</ref> Bæði David Ricardo og Karl Marx veittu skrifum hans athygli.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=4-6|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University}}</ref> Sumir fræðimenn hafa talið Ravenstone til ríkardískra sósíalista. Hann taldi að verkamenn ættu að njóta að fullu verðmæta eigin vinnu. Ólíkt sumum öðrum ríkardískum sósíalistum, sem studdust við nytjastefnu og lögðu áherslu á sem mesta hamingju sem flestra, leit Ravenstone á þetta sem siðferðislega skyldu. Hann taldi að fólk hefði náttúrulegan rétt til eigin vinnu, á meðan réttur til að hagnast á eignum væri tilbúinn réttur, skapaður af þeim sem meira áttu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=16|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Ravenstone hafði bæði bein og óbein áhrif á Karl Marx. Marx vísaði tvisvar til Ravenstone í ''[[Auðmagnið|Auðmagninu]]'' (1861)''.'' Hugmyndir Ravenstone höfðu einnig áhrif á Marx í gegnum aðra enska sósíalista, þá sérstaklega Thomas Hodgskin, William Thompson og John Francis Bray. Marx veitti sérstakri athygli þeirri hugmynd Ravenstone að þróuð verkaskipting væri forsenda arðbærrar notkunar fjármagns.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=6-7|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.}}</ref> Helstu verk Ravenstone eru ''A Few Doubts as to the Correctness of Some Opinions Generally Entertained on the Subjects of Population and Political Economy'' (1821) og ''Thoughts on the Funding System and its effects'' (1824)''.''<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|bls=2-3|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|ár=1970|höfundur=Miles, John Jeffries}}</ref> == Áhrif og arfleifð == Þrátt fyrir að ríkardísku sósíalistarnir hafi ekki náð gríðarlegum pólitískum áhrifum á sínum tíma, hafa hugmyndir þeirra haft mikil áhrif á síðari hugsuði. Karl Marx og [[Friedrich Engels]] tóku upp vinnugildiskenninguna og þróuðu hana í sinni gagnrýni á kapítalískt hagkerfi. Ríkardísku sósíalistarnir lögðu þannig grunn að hagfræðilegri gagnrýni á kapítalisma sem byggði á rökfræði fremur en siðferðilegum álitamálum.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=244}}</ref> Ríkardískir sósíalistar voru einnig mikilvægur hlutur af þróun sósíalískrar hagfræði á fyrri hluta 19.aldar. Með því að byggja á hugmyndum klassískrar hagfræði tengdu þeir spurningar um verðmæti og tekjuskiptingu við gagngrýni á eignarhald og skipulag kapítalísks hagkerfis. Þeir lögðu þannig sitt að mörkum til þeirrar hagfræðilegu hefðar sem þróaðist síðar áfram í ólíkum áttum innan sósíalískrar hagfræði.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221}}</ref> Margir telja líklegt að hluti ástæðurnar fyrir því að ríkardísk hagfræði hafi ekki náð miklum vinsældum meðal almennings síns tíma sé vegna neikvæðninnar sem ríkardísku sósíalistarnir héldu fram. Þeir bentu á hina sorglegu hluta klassískrar hagfræði, og á að lítið yrði hægt að betrumbæta þá innan kapítalismans. Hægt er að gera ráð fyrir að þessi neikvæðni hafi einnig haft slæm áhrif á vinsældir ríkardísku sósíalistanna og þeirra speki.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=20|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir það hafa hugmyndir ríkardísku sósíalistanna um samvinnu og sanngjarna skiptingu auðs haft varanleg áhrif á verkalýðshreyfingar og þróun sósíalískra hugmynda um efnahagslíf. [[Flokkur:Hagfræði]] === Tengsl við Karl Marx === Hugmyndir Karl Marx og ríkadísku sósíalistanna áttu ýmislegt sameiginlegt. Bæði Marx og ríkadísku sósíalistarnir fjölluðu meðal annars um vinnu, verðmæti og stöðu verkafólks í kapítalísku hagkerfi. Ríkadísku sósíalistarnir notuðu vinnugildiskenningar til að gagnrýna ójafna dreifingu tekna og héldu því fram að verkafólk fengu ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 185.</ref> John Francis Bray setti fram kenningu um arðrán sem byggðist á hugmyndinni um umframvinnu.<ref name="King2003" /> Marx vísaði meðal annars til skrifa William Thompson og Thomas Hodskin, en var jafnframt gagnrýninn á margar hugmyndir þeirra. Þrátt fyrir þessi tengsl voru kenningar Marx og ríkadísku sósíalistanna því ekki þær sömu.<ref name="HuntLautzenheiser2011">Hunt, E. K. og Mark Lautzenheiser (2011). ''History of Economic Thought: A Critical Perspective''. 3. útg. M.E. Sharpe, bls. 203.</ref> == Heimildatilvísanir == 0i42venfedmuny392qx5yxh4rmzfkcw 0 190367 1982178 1981750 2026-10-07T19:53:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982178 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Christine Kangaloo | mynd = Prime Minister of Bharat, Shri Narendra Damodardas Modi receives ‘The Order of the Republic of Trinidad and Tobago’ (cropped).jpg | titill= Forseti Trínidad og Tóbagó | stjórnartíð_start = 20. mars 2023 | forsætisráðherra = [[Keith Rowley]]<br>[[Stuart Young (politician)|Stuart Young]]<br>[[Kamla Persad-Bissessar]] | forveri = [[Paula-Mae Weekes]] | eftirmaður = | myndatexti1 = Kangaloo árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1961|12|1}} | fæðingarstaður = [[San Fernando (Trínidad og Tóbagó)|San Fernando]], [[Trínidad og Tóbagó]] | þjóderni = [[Trínidad og Tóbagó|Trínidadísk]] | maki = {{gifting|Kerwyn Garcia|1984}}<ref name="auto"/> | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundin (frá 2025)<ref>{{cite news |last1=Webb |first1=Yvonne |title=Attorney Kerwyn Garcia on life with presidential nominee: 'I'm always Mr Christine Kangaloo' - Trinidad and Tobago Newsday |url=https://newsday.co.tt/2023/01/08/attorney-kerwyn-garcia-on-life-with-presidential-nominee-im-always-mr-christine-kangaloo/ |access-date=21 January 2023 |work=newsday.co.tt |date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121074938/https://newsday.co.tt/2023/01/08/attorney-kerwyn-garcia-on-life-with-presidential-nominee-im-always-mr-christine-kangaloo/ |archive-date=21 janúar 2023 |url-status=dead}}</ref><br>[[Þjóðarhreyfing alþýðunnar]] (2001–2015) | háskóli = {{plainlist| *[[University of the West Indies]] (LL.B.) *[[Hugh Wooding Law School]] (LEC) }} }} '''Christine Carla Kangaloo''' (f. 1. desember 1961<ref name="auto">{{Cite web|url=https://otp.tt/the-president/thepresident/|title=The President &#124; The Office of the President of the Republic of Trinidad and Tobago}}</ref>) er [[Trínidad og Tóbagó|trínidadískur]] lögfræðingur og stjórnmálakona sem hefur verið 7. forseti Trínidad og Tóbagó frá árinu 2023.<ref name="ExpressBio">{{cite news |last=Taitt |first=Ria |date=7 January 2023 |title=FROM RED HOUSE TO PRESIDENT'S HOUSE |url=https://trinidadexpress.com/news/local/from-red-house-to-president-s-house/article_780064d4-8e30-11ed-aa20-0360332a3440.html |work=[[Trinidad Express Newspapers]] |access-date=12 March 2026}}</ref> Kangaloo er fyrsta og eina manneskjan sem hefur verið varaforseti og forseti öldungadeildar þingsins og forseti lýðveldisins. Á meðan hún var þingforseti var hún 33 sinnum settur forseti lýðveldisins áður en hún var formlega kjörin forseti af kjörmannaráði 20. janúar 2023.<ref name="OTP_Bio">{{cite web |title=The President |url=https://otp.tt/the-president/thepresident/ |website=Office of the President of the Republic of Trinidad and Tobago |access-date=12 March 2026}}</ref><ref name="TTElects">{{cite web |date=20 January 2023 |title=Ms. Christine Kangaloo elected President of the Republic of Trinidad and Tobago |url=https://www.ttparliament.org/ms-christine-kangaloo-elected-president-of-the-republic-of-trinidad-and-tobago/ |website=Parliament of Trinidad and Tobago |access-date=12 March 2026}}</ref><ref name="TTParl_Kangaloo">{{cite web |title=Senator the Honourable Christine Kangaloo |url=https://www.ttparliament.org/members/member/christine-kangaloo/ |website=Parliament of Trinidad and Tobago |access-date=12 March 2026}}</ref> Þegar hún tók við forsetaembættinu af [[Paula-Mae Weekes|Paulu-Mae Weekes]] 20. mars 2023 varð hún fyrst kvenna í Ameríku til að taka við af annarri konu sem [[þjóðhöfðingi]].<ref name="OTP_Bio"/><ref name="NewsdayInauguration">{{cite news |title=Photos of the Day: President Inauguration |date=21 March 2023 |url=https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/ |work=[[Trinidad and Tobago Newsday]] |access-date=12 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325000730/https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/ |archive-date=25 mars 2023 |url-status=dead}}</ref> Hún er önnur konan í [[þingræði]]slegu [[lýðveldi]] sem hefur gert þetta, á eftir [[Mary McAleese]] á Írlandi, sem tók við af [[Mary Robinson]] sem forseti árið 1997.<ref name="CWWL">{{cite web |title=Mary McAleese |url=https://www.councilwomenworldleaders.org/mary-mcaleese |website=Council of Women World Leaders |access-date=12 March 2026}}</ref> Hún er jafnframt fyrsta konan af [[Indland|indverskum]] ættum sem hefur verið forseti Ameríkuríkis.<ref name="PIB_Acceptance">{{cite web |date=4 July 2025 |title=Acceptance Speech of the Prime Minister on being conferred the 'Order of the Republic of Trinidad and Tobago' |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2142587 |publisher=Press Information Bureau |access-date=12 March 2026}}</ref><ref name="Pravasi_2025">{{cite news |date=9 January 2025 |title=President Kangaloo Highlights T&T's Strong Ties With India At Pravasi Bharatiya Divas |url=https://www.youtube.com/watch?v=AflVhGwB5Wg |work=YouTube |publisher=CNC3 News |access-date=12 March 2026}}</ref> Áður en hún varð forseti átti Kangaloo að baki langan feril í stjórnsýslu og lögfræðistörfum. Hún var aðstoðarbókari við hæstarétt landsins (1992–1996) og tók síðan sæti á þingi sem öldungadeildarþingmaður fyrir stjórnarandstöðuna árið 2001.<ref name="TTParl_Kangaloo"/> Hún gegndi síðan nokkrum sinnum ráðherraembætti, meðal annars sem lögmálaráðherra (2005–2007) og vísinda-, tækni- og háskólaráðherra (2007–2010). Hún sat á þingi fyrir kjördæmið Pointe-à-Pierre.<ref name="GenU_Bio">{{cite web |title=H.E. Ms. Christine Carla Kangaloo |url=https://www.generationunlimited.org/he-ms-christine-carla-kangaloo |website=Generation Unlimited |access-date=12 March 2026}}</ref> ==Æviágrip== Christine Kangaloo er komin af indversk-trínidadískum ættum úr [[Öldungakirkjan|öldungakirkjunni]]. Hún var sú fimmta af sjö börnum Carlyle og Barböru Kangaloo.<ref name="auto"/><ref>{{cite web |url=https://www.guardian.co.tt/news/her-christian-faith-6.2.1614975.f38ea10a60 |title='Her Christian faith}}</ref><ref>Mc Letchie, Alison (2013), [https://scholarcommons.sc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2934&context=etd "The Parasitic Oligarchy? The Elites in Trinidad and Tobago"]. (Doctoral dissertation).</ref> Árið 2018 snerist hún til [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólskrar trúar]] ásamt eiginmanni sínum.<ref>{{cite web |url=https://trinidadexpress.com/news/local/president-elect-christine-kangaloo-i-wont-isolate-myself/article_ca6d1400-c603-11ed-b1db-77ede7e722ef.html |title=President-elect Christine Kangaloo: I won't isolate myself | date=19 March 2023}}</ref> Hún útskrifaðist frá [[University of the West Indies|Vestur-Indíaháskóla]] og [[Hugh Wooding Law School|Hugh Wooding-lagaskólanum]] með gráðu í lögfræði. Christine Kangaloo hóf feril í lögmennsku árip 1985 og vann þá hjá lögmannsstofu föður síns í [[San Fernando (Trínidad og Tóbagó)|San Fernando]] á Trínidad.<ref name="GenUnlimited2023"/> Feðginin unnu saman þar til hann lést árið 1996.<ref name="GenUnlimited2023">{{Cite web |title=H.E. Ms. Christine Carla Kangaloo |url=https://www.generationunlimited.org/he-ms-christine-carla-kangaloo |website=Generation Unlimited |publisher=UNICEF |access-date=29 June 2025}}</ref> ==Stjórnmálaferill== Kangaloo var kjörin á þing 12. janúar 2001 sem öldungadeildarþingmaður fyrir stjórnarandstöðuna.<ref>{{cite news |title=Kangaloo to act as President of Trinidad & Tobago |website=Trinidad and Tobago Government News |url=http://www.news.gov.tt/content/kangaloo-act-president-trinidad-tobag |accessdate=15 July 2020 }}{{Dead link|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hún var varaforseti öldungadeildarþingsins og síðar ráðherra hjá forsætisráðuneytinu árið 2002. Hún var skipuð lögmálaráðherra árið 2005.<ref>{{cite news |title=The Trinidad Guardian -Online Edition Ver 2.0 |url=http://legacy.guardian.co.tt/archives/2005-05-15/news3.html |work=Trinidad and Tobago Guardian |accessdate=15 July 2020 |archive-date=17 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717234739/http://legacy.guardian.co.tt/archives/2005-05-15/news3.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=The Trinidad Guardian -Online Edition Ver 2.0 |url=http://legacy.guardian.co.tt/archives/2007-10-20/news5.html |work=Trinidad and Tobago Guardian |accessdate=15 July 2020 |archive-date=15 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715150939/http://legacy.guardian.co.tt/archives/2007-10-20/news5.html |url-status=dead }}</ref> Kangaloo var kjörin á fulltrúadeild trínidadíska þingsins fyrir [[Þjóðarhreyfing alþýðunnar|Þjóðarhreyfingu alþýðunnar]] (PNM) fyrir kjördæmið Pointe-à-Pierre árið 2007 og var skipuð vísinda-, tækni- og háskólaráðherra.<ref>{{cite news |last1=Lord |first1=Richard |title=?PM: Two elections coming this year |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.332638.79a5a1be25 |work=[[Trinidad and Tobago Guardian]] |language=en |accessdate=15 July 2020}}</ref><ref>{{cite news|title=Battle over Marabella sports ground|url=https://archives.newsday.co.tt/2008/03/05/battle-over-marabella-sports-ground/|newspaper=Trinidad and Tobago Newsdday|date=5 March 2008|access-date=15 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717042628/https://archives.newsday.co.tt/2008/03/05/battle-over-marabella-sports-ground/|archive-date=17 júlí 2020|url-status=dead}}</ref> Þann 23. sepember 2015 var hún kjörin forseti öldungadeildar þingsins.<ref>{{cite web |title=T&T Guardian |url=https://www.facebook.com/TTGuardian/photos/a.87957863066/10153157781038067/?type=3&theater |via=Facebook |language=en |accessdate=15 July 2020}}</ref> Hún var forseti öldungadeildarinnar frá 2015 þar til hún sagði af sér vegna forsetaframboðs síns árið 2023. Kangaloo varð annar kvenforsetinn í sögu Trínidad og Tóbagó þegar hún tók við embættinu 20. mars 2023.<ref>{{cite web |title=Trinidad and Tobago Parliament |url=http://www.ttparliament.org/officers.php?mid=72 |publisher=Trinidad and Tobago Parliament |accessdate=15 July 2020 |archive-date=1 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401114510/http://www.ttparliament.org/officers.php?mid=72 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=96.1 WEFM |url=https://www.facebook.com/961wefm/photos/senate-president-christine-kangaloo-was-sworn-in-as-acting-president-of-trinidad/10153429402028681/ |via=Facebook |language=en |accessdate=15 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Photos of the Day: President Inauguration |date=21 March 2023 |url=https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/ |publisher=Trinidad and Tobago Newsday |accessdate=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325000730/https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/ |archive-date=25 mars 2023 |url-status=dead}}</ref> Kangaloo hefur verið öldungadeildarþingmaður fyrir stjórnarandstöðuna, ráðherra hjá forsætisráðuneytinu og vísinda-, tækni- og háskólaráðherra<ref>{{cite news |title=More places for T&T law students at St Augustine campus |url=http://www.guardian.co.tt/news/more-places-for-tt-law-students-at-st-augustine-campus-6.2.328205.143ee33358 |work=[[Trinidad and Tobago Guardian]] |language=en |accessdate=15 July 2020}}</ref> í fyrri ríkisstjórnum [[Þjóðarhreyfing alþýðunnar|Þjóðarhreyfingar alþýðunnar]].<ref>{{cite web |title=Trinidad and Tobago Parliament |url=http://www.ttparliament.org/members.php?mid=55&id=CKA01 |publisher=Trinidad and Tobago Parliament |accessdate=15 July 2020}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forseti Trínidad og Tóbagó | frá = 20. mars 2023 | til = | fyrir = [[Paula-Mae Weekes]] | eftir = Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Kangaloo, Christine}} {{f|1961}} [[Flokkur:Forsetar Trínidad og Tóbagó]] gr32afrl325d863yyhkrjyg5umdu6i7 0 190979 1982136 1980731 2026-10-07T12:40:43Z TKSnaevarr 53243 1982136 wikitext text/x-wiki '''Ferdinand 1.''' getur átt við: * [[Ferdinand 1. af León]] ({{circa}} 1015–1065) * [[Ferdinand 1. Portúgalskonungur|Ferdinand 1. Portúgalskonung]] (1345–1383) * [[Ferdínand 1. af Aragóníu]] (1380-1416) * [[Ferdinand 1. af Napólí]] (1424–1494) * [[Ferdinand 1. keisari|Ferdinand 1.]], keisara [[Heilaga rómverska ríkið|Hins heilaga rómverska ríkis]] (1503–1564) * [[Ferdínand 1. de' Medici]] (1549–1609) * [[Ferdinand 1. af Sikileyjunum tveimur|Ferdinand 1., konung Sikileyjanna tveggja]] (1751–1825) * [[Ferdinand 1. Austurríkiskeisari|Ferdinand 1. Austurríkiskeisara]] (1793–1875) * [[Ferdinand 1. Búlgaríukeisari|Ferdinand 1. Búlgaríukeisara]] (1861–1948) * [[Ferdinand 1. Rúmeníukonungur|Ferdinand 1. Rúmeníukonung]] (1865–1927) {{aðgreining}} d14oy1kdh49h3jhc80h68yvncsi7ux0 0 192696 1982162 1977678 2026-10-07T16:38:00Z ~2026-48111-97 120357 Aðgreining hagfræði og siðfræði - Breyting á texta 1982162 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819). <ref name=":0" /> == Ævisaga == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið 1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863. <ref name=":0" /> == Menntun og störf == Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrfði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Með þessu hugtaki lagði hann áherslu á að hagfræðin ætti að fjalla um hvernig einstaklingar skiptast á vörum og þjónustu og hvernig verðmæti verða til í þessum skiptum.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}} Sótt 4. september 2026.</ref> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately hafnaði svartsýnni mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Roberts Malthusar]], sem spáði því að mannfjöldi yxi veldislega en matvælaframleiðsla aðeins línulega, það er að segja að fólki fjölgaði alltaf hraðar en matnum. Whately benti á að Malthus miðaði eingöngu við líffræðilegan ''möguleika'' mannkyns til að fjölga sér, en horfði fram hjá ''raunveruleikanum''. Með aukinni menntun, tækni og betri lífskjörum velur fólk frekar að viðhalda velferð sinni en að fjölga sér stjórnlaust. Því taldi Whately að framleiðsla gæti í raun vaxið hraðar en mannfjöldinn. <ref name=":3" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] 59qg8ihbeu0sqwtnyzin2e6g18oqzyx 1982163 1982162 2026-10-07T16:44:49Z ~2026-53070-40 121409 1982163 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur.. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf == Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrfði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Með þessu hugtaki lagði hann áherslu á að hagfræðin ætti að fjalla um hvernig einstaklingar skiptast á vörum og þjónustu og hvernig verðmæti verða til í þessum skiptum.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}} Sótt 4. september 2026.</ref> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately hafnaði svartsýnni mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Roberts Malthusar]], sem spáði því að mannfjöldi yxi veldislega en matvælaframleiðsla aðeins línulega, það er að segja að fólki fjölgaði alltaf hraðar en matnum. Whately benti á að Malthus miðaði eingöngu við líffræðilegan ''möguleika'' mannkyns til að fjölga sér, en horfði fram hjá ''raunveruleikanum''. Með aukinni menntun, tækni og betri lífskjörum velur fólk frekar að viðhalda velferð sinni en að fjölga sér stjórnlaust. Því taldi Whately að framleiðsla gæti í raun vaxið hraðar en mannfjöldinn. <ref name=":3" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] i1iq4lzjrcqamjp44vytnjtqyhfl23o 1982165 1982163 2026-10-07T17:11:47Z ~2026-53070-40 121409 1982165 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur.. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf == Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrfði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Með þessu hugtaki lagði hann áherslu á að hagfræðin ætti að fjalla um hvernig einstaklingar skiptast á vörum og þjónustu og hvernig verðmæti verða til í þessum skiptum.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}} Sótt 4. september 2026.</ref> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately hafnaði svartsýnni mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Roberts Malthusar]], sem spáði því að mannfjöldi yxi veldislega en matvælaframleiðsla aðeins línulega, það er að segja að fólki fjölgaði alltaf hraðar en matnum. Whately benti á að Malthus miðaði eingöngu við líffræðilegan ''möguleika'' mannkyns til að fjölga sér, en horfði fram hjá ''raunveruleikanum''. Með aukinni menntun, tækni og betri lífskjörum velur fólk frekar að viðhalda velferð sinni en að fjölga sér stjórnlaust. Því taldi Whately að framleiðsla gæti í raun vaxið hraðar en mannfjöldinn. <ref name=":3" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] sooohrls7k0l33k9apyp815963wxkay 1982166 1982165 2026-10-07T17:12:26Z ~2026-53070-40 121409 /* Fjölskylda og menntun */ 1982166 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur.. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf == Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrfði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Með þessu hugtaki lagði hann áherslu á að hagfræðin ætti að fjalla um hvernig einstaklingar skiptast á vörum og þjónustu og hvernig verðmæti verða til í þessum skiptum.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}} Sótt 4. september 2026.</ref> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately hafnaði svartsýnni mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Roberts Malthusar]], sem spáði því að mannfjöldi yxi veldislega en matvælaframleiðsla aðeins línulega, það er að segja að fólki fjölgaði alltaf hraðar en matnum. Whately benti á að Malthus miðaði eingöngu við líffræðilegan ''möguleika'' mannkyns til að fjölga sér, en horfði fram hjá ''raunveruleikanum''. Með aukinni menntun, tækni og betri lífskjörum velur fólk frekar að viðhalda velferð sinni en að fjölga sér stjórnlaust. Því taldi Whately að framleiðsla gæti í raun vaxið hraðar en mannfjöldinn. <ref name=":3" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] fqza6p7tg2udndayb8u5d8tkf4t5b7h 1982167 1982166 2026-10-07T17:16:52Z ~2026-48111-97 120357 Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna - Breyting 1982167 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur.. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf == Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}</ref> === Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna === Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana lagði Whately áherslu á mat einstaklinga og notagildi, það er hversu mikils virði eða gagns einstaklingur telur vöru hafa fyrir sig. Hann taldi því að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}</ref> Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumaður nýklassískrar hagfræði.<ref name=":2" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] pu259c63bmgv6b7gq59rnareexzi7xv 1982168 1982167 2026-10-07T17:24:13Z ~2026-53070-40 121409 1982168 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur.. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf == === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford === Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> === Framlög til guðfræði === Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin === Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}</ref> === Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna === Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana lagði Whately áherslu á mat einstaklinga og notagildi, það er hversu mikils virði eða gagns einstaklingur telur vöru hafa fyrir sig. Hann taldi því að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}</ref> Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumaður nýklassískrar hagfræði.<ref name=":2" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] 5vg2tdpt1pyn9f6kdxkpfd2vxtchoc2 1982169 1982168 2026-10-07T17:24:35Z ~2026-48111-97 120357 Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar 1982169 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf == === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford === Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> === Framlög til guðfræði === Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin === Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}</ref> === Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna === Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana lagði Whately áherslu á mat einstaklinga og notagildi, það er hversu mikils virði eða gagns einstaklingur telur vöru hafa fyrir sig. Hann taldi því að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}</ref> Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumaður nýklassískrar hagfræði.<ref name=":2" /> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately var ósammála mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Malthusar]]. Malthus taldi að mannfjöldi gæti vaxið hraðar en matvælaframleiðsla og að skortur á mat myndi því að lokum takmarka fólksfjölgun. Whately lagði meiri áherslu á að hegðun fólks gæti breyst eftir efnahagslegum aðstæðum. Hann taldi því ekki sjálfgefið að fólksfjölgun myndi alltaf halda áfram á sama hátt. Þessi gagnrýni sýnir hvernig Whately lagði áherslu á raunverulega hegðun einstaklinga í stað þess að byggja eingöngu á föstum forsendum um fólksfjölgun.<ref name=":2" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] g4nyse37i4s3rohhqbeifjoixo0249p 1982170 1982169 2026-10-07T17:27:27Z ~2026-53070-40 121409 1982170 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf == === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford === Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> === Menntastarf á Írlandi === Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin === Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}</ref> === Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna === Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana lagði Whately áherslu á mat einstaklinga og notagildi, það er hversu mikils virði eða gagns einstaklingur telur vöru hafa fyrir sig. Hann taldi því að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}</ref> Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumaður nýklassískrar hagfræði.<ref name=":2" /> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately var ósammála mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Malthusar]]. Malthus taldi að mannfjöldi gæti vaxið hraðar en matvælaframleiðsla og að skortur á mat myndi því að lokum takmarka fólksfjölgun. Whately lagði meiri áherslu á að hegðun fólks gæti breyst eftir efnahagslegum aðstæðum. Hann taldi því ekki sjálfgefið að fólksfjölgun myndi alltaf halda áfram á sama hátt. Þessi gagnrýni sýnir hvernig Whately lagði áherslu á raunverulega hegðun einstaklinga í stað þess að byggja eingöngu á föstum forsendum um fólksfjölgun.<ref name=":2" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] 93wv43bkm4gus4dkd73x4bidbcjuj9o 1982171 1982170 2026-10-07T17:34:09Z ~2026-48111-97 120357 Samstarf við Nassau William Senior - Fært 1982171 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf == === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford === Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> === Menntastarf á Írlandi === Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin === Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}</ref> === Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna === Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana lagði Whately áherslu á mat einstaklinga og notagildi, það er hversu mikils virði eða gagns einstaklingur telur vöru hafa fyrir sig. Hann taldi því að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}</ref> Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumann jaðarhyggjunnar (e. proto-marginalist) og nýklassískrar hagfræði.<ref name=":2" /> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately var ósammála mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Malthusar]]. Malthus taldi að mannfjöldi gæti vaxið hraðar en matvælaframleiðsla og að skortur á mat myndi því að lokum takmarka fólksfjölgun. Whately lagði meiri áherslu á að hegðun fólks gæti breyst eftir efnahagslegum aðstæðum. Hann taldi því ekki sjálfgefið að fólksfjölgun myndi alltaf halda áfram á sama hátt. Þessi gagnrýni sýnir hvernig Whately lagði áherslu á raunverulega hegðun einstaklinga í stað þess að byggja eingöngu á föstum forsendum um fólksfjölgun.<ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] 7g5c6p56hjinxxcc7304yeu5x4p9wi9 1982172 1982171 2026-10-07T17:34:40Z ~2026-48111-97 120357 /* Fræðistörf */ 1982172 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf og kirkjustörf == === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford === Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> === Menntastarf á Írlandi === Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin === Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}</ref> === Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna === Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana lagði Whately áherslu á mat einstaklinga og notagildi, það er hversu mikils virði eða gagns einstaklingur telur vöru hafa fyrir sig. Hann taldi því að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}</ref> Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumann jaðarhyggjunnar (e. proto-marginalist) og nýklassískrar hagfræði.<ref name=":2" /> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately var ósammála mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Malthusar]]. Malthus taldi að mannfjöldi gæti vaxið hraðar en matvælaframleiðsla og að skortur á mat myndi því að lokum takmarka fólksfjölgun. Whately lagði meiri áherslu á að hegðun fólks gæti breyst eftir efnahagslegum aðstæðum. Hann taldi því ekki sjálfgefið að fólksfjölgun myndi alltaf halda áfram á sama hátt. Þessi gagnrýni sýnir hvernig Whately lagði áherslu á raunverulega hegðun einstaklinga í stað þess að byggja eingöngu á föstum forsendum um fólksfjölgun.<ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] 3t2827llzlx9fhy9bvtpjte1d8771gt 1982173 1982172 2026-10-07T17:51:41Z ~2026-48111-97 120357 /* Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna */ Laga endurtekningu 1982173 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> == Fræðistörf og kirkjustörf == === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford === Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> === Menntastarf á Írlandi === Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin === Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}</ref> === Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna === Whately var hluti af þeirri þróun í breskri hagfræði sem síðar leiddi frá klassískri hagfræði yfir í nýklassíska hagfræði. Hann lagði meiri áherslu á huglægt mat einstaklinga og notagildi við útskýringu á verðmæti en algengt var innan klassískrar hagfræði. Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana, taldi Whately að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}</ref> Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumann jaðarhyggjunnar (e. proto-marginalist) og nýklassískrar hagfræði.<ref name=":2" /> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately var ósammála mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Malthusar]]. Malthus taldi að mannfjöldi gæti vaxið hraðar en matvælaframleiðsla og að skortur á mat myndi því að lokum takmarka fólksfjölgun. Whately lagði meiri áherslu á að hegðun fólks gæti breyst eftir efnahagslegum aðstæðum. Hann taldi því ekki sjálfgefið að fólksfjölgun myndi alltaf halda áfram á sama hátt. Þessi gagnrýni sýnir hvernig Whately lagði áherslu á raunverulega hegðun einstaklinga í stað þess að byggja eingöngu á föstum forsendum um fólksfjölgun.<ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] oy901zaa3lo3v6cro0svv1xjyc10xjh 1982174 1982173 2026-10-07T17:59:55Z ~2026-53070-40 121409 /* Fjölskylda og menntun */ 1982174 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Richard Whately | mynd = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1787|02|1}} | fæðingarstaður = Cavendish Square, London, England | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}} | dánarstaður = Dublin, Írland | skóli = Oriel College við Oxford-háskóla | titill = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}} | maki = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}} | börn = 5 }} '''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. <ref name=":0" /> ''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). <ref name=":0" /> == Fjölskylda og menntun == Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}</ref> Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. == Fræðistörf og kirkjustörf == === Oxford og fræðileg verk === Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}</ref> Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.<ref name=":0" /> === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford === Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.<ref name=":1" /> === Menntastarf á Írlandi === Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.<ref name=":1" /> === Prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin === Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.<ref name=":1" /> === Samstarf við Nassau William Senior === Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. <ref name=":2" /> == Framlag til hagfræði == === Aðgreining hagfræði og siðfræði === Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}</ref> Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}</ref> === Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna === Whately var hluti af þeirri þróun í breskri hagfræði sem síðar leiddi frá klassískri hagfræði yfir í nýklassíska hagfræði. Hann lagði meiri áherslu á huglægt mat einstaklinga og notagildi við útskýringu á verðmæti en algengt var innan klassískrar hagfræði. Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana, taldi Whately að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=is&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}</ref> Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumann jaðarhyggjunnar (e. proto-marginalist) og nýklassískrar hagfræði.<ref name=":2" /> === Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar === Whately var ósammála mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Malthusar]]. Malthus taldi að mannfjöldi gæti vaxið hraðar en matvælaframleiðsla og að skortur á mat myndi því að lokum takmarka fólksfjölgun. Whately lagði meiri áherslu á að hegðun fólks gæti breyst eftir efnahagslegum aðstæðum. Hann taldi því ekki sjálfgefið að fólksfjölgun myndi alltaf halda áfram á sama hátt. Þessi gagnrýni sýnir hvernig Whately lagði áherslu á raunverulega hegðun einstaklinga í stað þess að byggja eingöngu á föstum forsendum um fólksfjölgun.<ref name=":2" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Fd|1787|1863}} [[Flokkur:Breskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Enskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Enskir heimspekingar]] hg5o9vc75z86967q9wyej4rvjqnyp1m 0 192720 1982143 1977886 2026-10-07T12:57:01Z SagaHagfræðinnar 120347 1982143 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Heimspekingur|fæddur=1775|dánardagur=1833|þjóðerni=Írskur|helstu_viðfangsefni=Nytjastefnan, sósíalismi, kvennréttindi, vinnugildiskenningin}} {{Hreingera|vantar innri tengla}} '''William Thompson''' (1775-1833) var írskur heimspekingur, rithöfundur og pólitískur hagfræðingur. Hann var málsvari nytjastefnunnar, sósíalisma og aukinna réttinda kvenna. Hagfræðihugmyndir hans mótuðust einkum af vinnigildiskenningu klassískra hagfræðinga, samvinnuhugmyndum [[Robert Owen|Roberts Owens]] og nytjastefnu [[Jeremy Bentham|Jeremy Benthams]] (Hunt and Lautzenheiser 2011, 155). Thompson hefur gjarnan verið talinn til svokallaðra [[Ricardískur sósíalismi|Ríkardískra sósíalista]] (e. Ricardian Socialists). Hugmyndir Thompson höfðu síðar áhrif á [[Karl Marx]], sem vísaði til verka hans í eigin skrifum (Hunt 1980, bls. 177). == Ævi == William Thompson fæddist í borginni Cork á Írlandi árið 1775 inn í valdamikla fjölskyldu. Faðir hans, John Thompson, var þekktur kaupmaður, landeigandi og borgarstjóri Cork árið 1794. Hins vegar er lítið vitað um móður hans. (Dictionary of irish biography, 2009). Thompson átti að minnsta kosti tvær systur en hann gifti sig aldrei og átti engin börn. Hann var auðugur maður en var nokkuð nægjusamur, hann reykti ekki og var grænmetisæta. (Stableford, 2024).   Eftir lát foreldra sinna erfði Thompson um 567 hektara lands í vesturhluta Cork-sýslu en hann var ólíkur öðrum landeigundum á þessum tíma þar sem hann lagði mikið upp úr því að betrumbæta lífskjör ásamt vinnuumhverfi verkamanna sinna. (Dictionary of irish biography, 2009). Hann var með þeim fyrstu til að skrifa og spá í félagsvísindum en hann hafði ástríðu fyrir því að draga úr ójöfnuði, bæta stöðu vinnumanna, auka réttindi kvenna og almennt betrumbæta samfélagið. Thompson taldi menntun í samfélaginu ekki vera fullnægjandi. Fyrsta þáttaka hans í opinberri umræðu snérist um menntamál þar sem hann gagnrýndi að markmið sem höfðu verið sett árið 1806 um menntun barna í Cork hefðu ekki enn náðst. Hann lagði fram tillögu að ódýru menntakerfi þar sem börnum væri kennt um pólitík, hagkerfið og landbúnað en á þessum tíma var nánast bara verið að kenna börnum tungumál í skólum. (Gomes, 2019). Thompson var þekktur fyrir að vera með sterkar og öðruvísi skoðanir en árið 1819 bauð Jeremy Bentham, enskur heimspekingur, honum að búa með sér í London þar sem hann síðan kynntist mönnum með svipaða hugmyndafræði og hann og fékk í kjölfarið áhuga á hugmyndum Roberts Owen um útópískar hugmyndir. (Stableford, 2024). Árið 1829 reyndi Thompson að stofna svokallaða kommúnu á landinu sínu þar sem íbúar borguðu leigu en fengu einnig sanngjörn laun fyrir sína vinnu á landinu. Hann útvegaði fólkinu allskyns nauðsynjum og sá til þess að börnin myndu fá menntun. Markmið hans með þessu verkefni var að minnka ójöfnuð í samfélaginu. (O’Byrne, 2022). William Thompson lést þann 28. Mars árið 1833 en hann hafði mikil áhrif á samfélagið með sinni hugmyndafræði og skrifum en kenningar hans héldu áfram að þróast og veita innblástur eftir hans lífstíð. (Stableford, 2024) == Ríkardískur Sósíalismi == Thompson var ásamt breskum sósílistunum [[John Francis Bray]], [[John Gray]] og [[Thomas Hodgskin]] talinn til svokallaðara [[Ricardískur sósíalismi|Ríkardískra sósíalista]] (e. Ricardian socialists). Þeir studdust að hluta til við hugmyndir [[David Ricardo|David Ricardos]] og annarra klassískra hagfræðinga til að gagnrýna Malthus og fylgismenn hans (King 2003, 184-185).<ref>King, J. E. (2003). Non-Marxian socialism. Í W. J. Samuels, J. E. Biddle, og J. B. Davis (ritstj.), ''A companion to the history of economic thought'' (184–185). Blackwell Publishing.</ref> Ríkardískir sósíalistar töldu ójöfnuð vera eitt helsta vandamál ríkjandi efnahagskerfis og voru ósammála þeirri hugsun að fátækt verkafólks væri óhjákvæmileg afleiðing mannfjölgunnar. Þeir vísuðu til [[vinnugildiskenningarinnar]] (''e. Labour Theory of Value'') og túlkuðu hana, líkt og [[John Locke]] hafði gert, að einstaklingur ætti rétt á því verðmæti sem hann skapaði með vinnu sinni. Þeir töldu því að vandinn lægi frekar í skipulagningu eignarhalds og hvernig afrakstur framleiðslunnar væri dreift (King 2003, 185).<ref>King, J. E. (2003). Non-Marxian socialism. Í W. J. Samuels, J. E. Biddle, og J. B. Davis (ritstj.), ''A companion to the history of economic thought'' (185). Blackwell Publishing.</ref> Thompson og Hodgskin eru taldir meðal mikilvægustu Ríkardísku sósíalistanna og hafa báðir verið nefndir forverar Karl Marx. Þeir byggðu á vinnugildiskenningu klassíku hagfræðinnar og notuðu hana til að gagnrýna ójafna dreifingu tekna og stöðu verkafólks. Marx þróaði þessa gagnrýni síðar áfram, meðal annars í vinnugildiskenningu hans og kenningu um virðisauka (Hunt 1980, 177-178).<ref>Hunt, E. K. (1980). ''“The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.” Science & Society, 44(2), 177–178.''</ref> == Helstu hagfræðihugmyndir == Hagfræðihugmyndir Thompson mótuðust einkum af vinnugildiskenningu klassísku hagræðinganna, samvinnuhugmyndum Robert Owen og nytjastefnu Jeremy Bentham. Hann er gjarnan talinn til Ríkadískra sósílista, sem nýttu meðal annars vinnugildiskenningu klassískrar hagfræði til að gagnrýna kapítalískt hagkerfi og stöðu verkafólks. Hann byggði á hugmyndum Adam Smith og David Ricardo en lagði sérstaka áherslu á ójafna dreifingu auðs og stöðu verkafólks (Hunt and Lautzenheiser 2011, 155-156). === Vinnugildiskenning og dreifing auðs === William Thompson taldi að vinna skapaði auð og að verðmæti vöru réðist að miklu leyti af þeirri vinnu sem færi í framleiðslu hennar. Hann lagði því mikla áherslu á hvernig  auði væri skipt á milli verkafólks og eigenda fjármagns. Hann taldi að verkafólk væri að fá of lítið fyrir vinnuna sína og gagnrýndi þessa skiptingu. Honum fannst að þeir sem ynnu að framleiðslunni ættu að fá stærri hlut af þeim auði sem skapaðist (Hunt and Lautzenheiser 2011, 156 -158).   Eitt helsta viðfangsefni Thompsons var því hvernig hægt væri að skipta auði með réttlátri hætti án þess að draga úr hvata fólks til vinnu og framleiðslu. Hann taldi mikilvægt að fólk fengi að nýta góðs af eigin vinnu og gagnrýndi kapítalískt hagkerfi fyrir að tryggja verkefólki ekki nægilega vel (Hunt and Lautzenheiser 2011, 157-159). === Nytjastefna og jöfnuður === Hugmyndir William Thompson um dreifingu auðs tengdust [[Nytjastefna|nytjastefnu]] Jeremy Bentham. Thompson taldi að skipting auðs hefði mikil áhrif á velferð samfélagsins. Að hans mati skipti aukinn auður meira máli fyrir þann sem hafði lítið á milli handanna en þann sem var þegar orðinn ríkur. Jafnari dreifing auðs gæti því stuðlað að meiri heildarvelferð í samfélaginu. Thompson taldi þó að aukinn jöfnuður ætti ekki að draga úr hvata fólks til að vinna og framleiða (Hunt and Lautzenheiser 2011, 156-157).   Thompson taldi einnig að samfélag sem byggðist á samvinnu gætu stuðlað að meiri jöfnuði. Hann vildi að fólk byggi og starfaði í samfélagi þar sem auði og ábyrgð væri deild á milli íbúa. Hugmyndir hans byggðust mikið af Robert Owen og samvinnuhreyfingunni. Hann taldi að slíkar breytingar í samfélaginu ættu að vera gerð með friðsælum og frjálsum hætti.   === Gagnrýni á markaðssamkeppni === William Thompson og Thomas Hodgskin gagnrýndu báðir ríkjandi [[Kapítalismi|kapítalísk]] hagkerfi en höfðu ólíkar hugmyndir um [[markaðssamkeppni]]. Hodgskins var fylgjandi frjálsum markaði og taldi að þar myndi náttúrulegt jafnvægi ríkja. Árið 1825 gaf Hodgskin út bókina ''Labour Defended against the Claims of Capital'' þar sem hann heldur því fram að leiðin til réttlætis í garð verkafólks væri í gegnum frjálsan markað og einstaklingsbundið eignarhald. Sá sem vinnur og framleiðir á að eiga framleiðslutækin og fá afraksturinn. Meinið er ekki markaðurinn heldur einkaleyfi sem ríkið veitir kapítalistum. Hodgskin greindi á milli náttúrulegs verðs (''e. Natural price'') og félagslegs verðs (''e. Social price'') sem gegndu lykilhlutverki í að útskýra hvernig arðrán á sér stað í kapítalísku samfélagi. Náttúrulegt verð endurspeglar raunverulegan framleiðslukostnað vöru (mældan í vinnu). Félagslegt verð er það verð sem vara er seld á í kapítalísku umhverfi og inniheldur gróða kapítalista, rentu og skatta til ríkisins. Í draumasamfélagi Hodgskin yrðu náttúrulegt og félagslegt verð eitt og það sama (Hunt 1980, 186-191). Thompson stóð enn á því að samkeppni skapaði ýmis samfélagsleg vandamál þótt kerfi Hodgskin væri framför frá kapítalisma. Hann benti á fimm megingalla við kerfi Hodgskin.   * Í fyrsta lagi taldi Thompson að á  samkeppnismarkaði væru verkamenn, iðnaðarmenn eða kaupmenn keppinautar. Einnig gætu hagsmunir starfsgreina farið á móti hagsmunum almennings (Hunt 1980, 191-192). * Í öðru lagi taldi Thompson að kúgun kvenna væri afleiðing einstaklingshyggju og samkeppni í hagkerfi. Vegna kynjastaðla væru konur bundnar við heimilisverk og barnuppeldi. Vinnuafl þeirra væri því efnahagsleg sóun þar sem þær gætu verið jafn framleiðnar og karlar. Thomposn sá fyrir sér samfélag þar sem heimilisverkum og barnuppeldi væri deilt og konur hefðu sömu menntun og tækifæri og karlar. Thompson var að þessu leyti á undan sinni samtíð í kvennréttindamálum (Hunt 1980, 192-193) * Í þriðja lagi taldi hann að samkeppnismarkaður myndi leiða til sóunar vegna þess að einstaklingar taka framleiðsluákvarðanir með takmarkaðar upplýsingar. Framleiðendur hafa hvata til að leyna upplýsingum (Hunt 1980, 194). * Í fjórða lagi taldi Thompson að félagslegt óöryggi fylgdi kapítalisma. Samkeppni ýtir undir sjálfselsku og tryggir fólki ekki öryggi gegn fötlun, veikindum eða elli (Hunt 1980, 194). * Í fimmta lagi hélt Thompson því fram að markaðsamkeppni hægði á framförum og miðlun þekkingar þar sem framleiðendur hafa hvata til að halda aðferðum leyndum sem veita þeim samkeppnisforsskot (Hunt 1980, 195). === Kvennréttindi og jafnrétti === Líkt og margir aðrir [[Útópískur sósíalismi|útópískir sósíalistar]] fjallaði William Thompson einnig um stöðu kvenna. Hann taldi að ójöfn staða kynjanna stafaði meðal annars af því að konur fengu ekki sömu menntun, réttindi og tækifæri og karlar. Að hans mati gætu konur tekið jafnan þátt í atvinnulífinu og karlar ef þær fengu sambærileg tækifæri (Hunt and Lautzenheiser 2011, 160-161).   Wiliam Thompson gagnrýndi einnig verkaskiptingu kynjanna, þar sem konur báru að mestu ábyrgð á heimilisstörfum og umönnun barna. Hann taldi að samfélag sem byggðist á meiri samvinnu og sameiginlegri ábyrgð gæti stuðlað að auknu jafnrétti kynjanna (Hunt and Lautzenheiser 2011, 160-161). Árið 1825 gaf hann út verkið ''Appeal of One-Half of the Human Race, Women'', Against the Pretensions of Other Half, Men, to Retain Them in Political, and thence in Civil and Domestic Slavery, þar sem hann fjallaði sérstaklega um stöðu og kúgun kvenna (Hunt and Lautzenheiser 2011, 172).   == Áhrif og gagnrýni == === '''Áhrif á sósíalíska hagfræði og Karl Marx''' === Verk William Thompson höfðu óbein áhrif á þróun hagfræðikenninga á 19. öld, en hann hafði þó töluverð áhrif á þróun sósíalískrar hagfræði og samvinnuhreyfingarinnar. Hugmyndir hans voru að mörgu leyti á mörkum hagfræði, stjórnmálakenninga og samfélagsumbóta og tengdust meðal annars nytjastefnu, Owenisma og gagnrýni á dreifingu auðs (Eagleton, 2000; Kaswan, 2014b). Greining Thompsons á sambandi vinnu, fjármagns og dreifingar auðs í ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth'' (1824) varð síðar mikilvægur þáttur í þeirri gagnrýni á kapítalisma sem Karl Marx þróaði áfram (Kaswan, 2014b). Marx þekkti verk Thompsons og vísaði til þeirra í skrifum sínum, meðal annars í ''The Poverty of Philosophy (1847)'' og ''[[Auðmagnið]] (1867).'' Thompson hafði fjallað um dreifingu tekna og þá hugmynd að hluti þess verðmætis sem vinnuaflið skapaði rynni til eigenda fjármagns áður en Marx setti fram sína eigin kenningu um arðrán og umframvirði (Eagleton, 2000).   Hversu mikil áhrif Thompson hafði á Marx hefur þó verið umdeilt. Anton Menger (1841-1906) hélt því fram að Marx hefði að verulegu leyti sótt hugmyndir sínar um umframvirði til Thompsons (Menger, 1899). Marx og Friedrich Engels (1820-1895) litu hins vegar á Thompson og aðra Ríkardíska sósíalista sem forvera hugmyndarinnar um umframvirði, en töldu sig jafnframt hafa þróað hugmyndina lengra en þessir forverar (Gomes, 2019). Því er Thompson almennt fremur talinn mikilvægur forveri kenningar Marx en bein uppspretta hennar.   === '''Áhrif á samvinnuhreyfinguna''' === Thompson hafði einnig mikilvæg áhrif á þróun samvinnuhreyfingarinnar. Hann taldi að samvinnufélög og sameiginlegt eignarhald gætu stuðlað að jafnari dreifingu auðs og aukinni hamingju. Mark J. Kaswan, sem skrifaði um Thompson í bókinni ''Happiness, Democracy, and the Cooperative Movement: The Radical Utilitarianism of William Thompson (2014)'', hélt því sérstaklega fram að Thompson hafi lagt fræðilegan grunn að samvinnuhreyfingunni og að hann hafi verið einn helsti fræðilegi hugmyndasmiður hennar (Kaswan, 2014b). Thompson lagði meðal annars áherslu á að samvinnusamfélög skyldu byggjast á lýðræðislegri stjórnun og jafnrétti félagsmanna. Hugmyndir hans urðu þannig hluti af þeim hugmyndastraumum sem síðar mótuðu alþjóðlegu samvinnuhreyfinguna (Kaswan, 2014a). === '''Gagnrýni'''   === Þrátt fyrir áhrif hans voru hugmyndir Thompsons einnig takmarkaðar. Hann byggði að verulegu leyti á vinnuvirðiskenningu klassískrar hagfræði og taldi vinnu vera grundvöll verðmætasköpunar (Eagleton, 2000). Þessi nálgun varð síðar fyrir vaxandi gagnrýni þegar nýjar kenningar um verðmæti og verðmyndun komu fram á síðari hluta 19. aldar, meðal annars með jaðarhyggjunni. Jaðarhyggjan lagði meiri áherslu á jaðarnyt og samband framboðs og eftirspurnar við verðmyndun og varð mikilvægur hluti af þeirri þróun sem leiddi til nýklassískrar hagfræði (Hunt, 2011). Einnig hefur verið gagnrýnt að flokka Thompson einfaldlega sem Ríkardískan sósíalista. Þótt hann hafi nýtt sér hugmyndir úr klassískri hagfræði voru áhrif frá fleiri hugmyndastraumum mikilvæg. Fræðimenn hafa meðal annars bent á að Thompson hafi sameinað nytjastefnu Jeremy Benthams, samvinnuhugmyndir Robert Owens og hugmyndir um verðmæti úr klassískri hagfræði (Gomes, 2019). Sumir fræðimenn telja jafnvel að það sé villandi að flokka hann sem Ríkardískan sósíalista þar sem Thompson vísaði fremur til Adam Smith en David Ricardo í kenningu sinni um verðmæti (Kaswan, 2014b). Hugmyndir Thompson hafa einnig verið taldar útópískar. Hann sá fyrir sér samfélag þar sem samvinna, sameiginlegt eignarhald, jafnrétti og lýðræðisleg þátttaka myndu leysa mörg þeirra vandamála sem fylgdu kapítalísku samfélagi (Gomes, 2019). Þrátt fyrir að margar hugmyndir hans hafi ekki orðið að veruleika í þeirri mynd sem hann sá fyrir sér, höfðu þær áhrif á þróun sósíalískrar hugsunar og samvinnuhreyingarinnar. Arfleið Thompson felst ekki fyrst og fremst í áhrifum hans í meginstraum hagfræðinnar en frekar í því hvernig hann tengdi hagfræðilega greiningu, félagslegt jafnrétti og hugmyndir um samvinnu (Kaswan, 2014b). == Helstu Verk == Meðal helstu rita Williams Thompson eru: * ''State of the Education in the South of Ireland'', 1818. * ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth Most Conducive to Human Happiness; applied to the Newly Proposed System of Voluntary Equality of Wealth'', (Longman, Hurst Rees, Orme, Brown & Green: London), 1824. * ''Appeal of One Half the Human Race, Women, Against the Pretensions of the Other Half, Men, to Retain Them in Political, and thence in Civil and Domestic Slavery'', (Longman, Hurst Rees, Orme, Brown & Green: London), 1825. * ''Labor Rewarded. The Claims of Labor and Capital Conciliated: or, How to Secure to Labor the Whole Products of Its Exertions'', (Hunt and Clarke: London), 1827. * ''Practical Directions for the Speedy and Economical Establishment of Communities on the Principles of Mutual Co-operation, United Possessions and Equality of Exertions and the Means of Enjoyments'', (Strange and E. Wilson: London), 1830. == Heimildir == Eagleton, T. (2000). The radicalism of William Thompson. ''The Irish Review, 26'', 80–88. https://doi.org/10.2307/29735994 Gomes, C. (2019). ''William Thompson, a pioneer of European socialism''. Books & Ideas. https://laviedesidees.fr/William-Thompson-a-Pioneer-of-European-Socialism ''Hunt, E. K. (1980). “The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.” Science & Society, 44(2), 177–198.'' Kaswan, M. J. (2014a). Developing democracy: cooperatives and democratic theory. ''International Journal of Urban Sustainable Development'', ''6''(2), 190–205. https://doi.org/10.1080/19463138.2014.951048 Kaswan, M. J. (2014b). ''Happiness, Democracy, and the Cooperative Movement: The Radical Utilitarianism of William Thompson''. State University of New York Press. https://doi.org/10.2307/jj.18253419 King, J. E. (2003). Non-Marxian socialism. Í W. J. Samuels, J. E. Biddle, og J. B. Davis (ritstj.), ''A companion to the history of economic thought'' (184–200). Blackwell Publishing. ''Menger, A. (1899). The right to the whole produce of labour: The origin and development of the theory of labour's claim to the whole product of industry. Macmillan. https://archive.org/details/righttowholeprod00mengiala'' O’Byrne, E. (2022). The West Cork man who inspired Marx. ''Tripe + Drisheen.'' https://tripeanddrisheen.substack.com/p/the-west-cork-man-who-inspired-marx O’Donnell, J. (2024). Jeremy Bentham. ''EBSCO.'' https://www.ebsco.com/research-starters/history/jeremy-bentham Stableford, B. (2024). William Thompson. ''EBSCO.'' https://www.ebsco.com/research-starters/history/william-thompson ''Thompson, William (2009)''. Dictionary of irish biography. https://www.dib.ie/biography/thompson-william-a8528 [[Flokkur:Nytjastefnumenn]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1833]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1775]] 2w19o6hbfbfkowqz04kor8vn7y24gvm 1982145 1982143 2026-10-07T13:04:08Z SagaHagfræðinnar 120347 /* Ríkardískur Sósíalismi */ 1982145 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Heimspekingur|fæddur=1775|dánardagur=1833|þjóðerni=Írskur|helstu_viðfangsefni=Nytjastefnan, sósíalismi, kvennréttindi, vinnugildiskenningin}} {{Hreingera|vantar innri tengla}} '''William Thompson''' (1775-1833) var írskur heimspekingur, rithöfundur og pólitískur hagfræðingur. Hann var málsvari nytjastefnunnar, sósíalisma og aukinna réttinda kvenna. Hagfræðihugmyndir hans mótuðust einkum af vinnigildiskenningu klassískra hagfræðinga, samvinnuhugmyndum [[Robert Owen|Roberts Owens]] og nytjastefnu [[Jeremy Bentham|Jeremy Benthams]] (Hunt and Lautzenheiser 2011, 155). Thompson hefur gjarnan verið talinn til svokallaðra [[Ricardískur sósíalismi|Ríkardískra sósíalista]] (e. Ricardian Socialists). Hugmyndir Thompson höfðu síðar áhrif á [[Karl Marx]], sem vísaði til verka hans í eigin skrifum.<ref name=":1" /> == Ævi == William Thompson fæddist í borginni Cork á Írlandi árið 1775 inn í valdamikla fjölskyldu. Faðir hans, John Thompson, var þekktur kaupmaður, landeigandi og borgarstjóri Cork árið 1794. Hins vegar er lítið vitað um móður hans. (Dictionary of irish biography, 2009). Thompson átti að minnsta kosti tvær systur en hann gifti sig aldrei og átti engin börn. Hann var auðugur maður en var nokkuð nægjusamur, hann reykti ekki og var grænmetisæta. (Stableford, 2024).   Eftir lát foreldra sinna erfði Thompson um 567 hektara lands í vesturhluta Cork-sýslu en hann var ólíkur öðrum landeigundum á þessum tíma þar sem hann lagði mikið upp úr því að betrumbæta lífskjör ásamt vinnuumhverfi verkamanna sinna. (Dictionary of irish biography, 2009). Hann var með þeim fyrstu til að skrifa og spá í félagsvísindum en hann hafði ástríðu fyrir því að draga úr ójöfnuði, bæta stöðu vinnumanna, auka réttindi kvenna og almennt betrumbæta samfélagið. Thompson taldi menntun í samfélaginu ekki vera fullnægjandi. Fyrsta þáttaka hans í opinberri umræðu snérist um menntamál þar sem hann gagnrýndi að markmið sem höfðu verið sett árið 1806 um menntun barna í Cork hefðu ekki enn náðst. Hann lagði fram tillögu að ódýru menntakerfi þar sem börnum væri kennt um pólitík, hagkerfið og landbúnað en á þessum tíma var nánast bara verið að kenna börnum tungumál í skólum. (Gomes, 2019). Thompson var þekktur fyrir að vera með sterkar og öðruvísi skoðanir en árið 1819 bauð Jeremy Bentham, enskur heimspekingur, honum að búa með sér í London þar sem hann síðan kynntist mönnum með svipaða hugmyndafræði og hann og fékk í kjölfarið áhuga á hugmyndum Roberts Owen um útópískar hugmyndir. (Stableford, 2024). Árið 1829 reyndi Thompson að stofna svokallaða kommúnu á landinu sínu þar sem íbúar borguðu leigu en fengu einnig sanngjörn laun fyrir sína vinnu á landinu. Hann útvegaði fólkinu allskyns nauðsynjum og sá til þess að börnin myndu fá menntun. Markmið hans með þessu verkefni var að minnka ójöfnuð í samfélaginu. (O’Byrne, 2022). William Thompson lést þann 28. Mars árið 1833 en hann hafði mikil áhrif á samfélagið með sinni hugmyndafræði og skrifum en kenningar hans héldu áfram að þróast og veita innblástur eftir hans lífstíð. (Stableford, 2024) == Ríkardískur Sósíalismi == Thompson var ásamt breskum sósílistunum [[John Francis Bray]], [[John Gray]] og [[Thomas Hodgskin]] talinn til svokallaðara [[Ricardískur sósíalismi|Ríkardískra sósíalista]] (e. Ricardian socialists). Þeir studdust að hluta til við hugmyndir [[David Ricardo|David Ricardos]] og annarra klassískra hagfræðinga til að gagnrýna Malthus og fylgismenn hans.<ref>King, J. E. (2003). Non-Marxian socialism. Í W. J. Samuels, J. E. Biddle, og J. B. Davis (ritstj.), ''A companion to the history of economic thought'' (184–185). Blackwell Publishing.</ref> Ríkardískir sósíalistar töldu ójöfnuð vera eitt helsta vandamál ríkjandi efnahagskerfis og voru ósammála þeirri hugsun að fátækt verkafólks væri óhjákvæmileg afleiðing mannfjölgunnar. Þeir vísuðu til [[vinnugildiskenningarinnar]] (''e. Labour Theory of Value'') og túlkuðu hana, líkt og [[John Locke]] hafði gert, að einstaklingur ætti rétt á því verðmæti sem hann skapaði með vinnu sinni. Þeir töldu því að vandinn lægi frekar í skipulagningu eignarhalds og hvernig afrakstur framleiðslunnar væri dreift.<ref>King, J. E. (2003). Non-Marxian socialism. Í W. J. Samuels, J. E. Biddle, og J. B. Davis (ritstj.), ''A companion to the history of economic thought'' (185). Blackwell Publishing.</ref> Thompson og Hodgskin eru taldir meðal mikilvægustu Ríkardísku sósíalistanna og hafa báðir verið nefndir forverar Karl Marx. Þeir byggðu á vinnugildiskenningu klassíku hagfræðinnar og notuðu hana til að gagnrýna ójafna dreifingu tekna og stöðu verkafólks. Marx þróaði þessa gagnrýni síðar áfram, meðal annars í vinnugildiskenningu hans og kenningu um virðisauka.<ref name=":1">Hunt, E. K. (1980). ''The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.'' Science & Society, 44(2), 177–178.</ref> == Helstu hagfræðihugmyndir == Hagfræðihugmyndir Thompson mótuðust einkum af vinnugildiskenningu klassísku hagræðinganna, samvinnuhugmyndum Robert Owen og nytjastefnu Jeremy Bentham. Hann er gjarnan talinn til Ríkadískra sósílista, sem nýttu meðal annars vinnugildiskenningu klassískrar hagfræði til að gagnrýna kapítalískt hagkerfi og stöðu verkafólks. Hann byggði á hugmyndum Adam Smith og David Ricardo en lagði sérstaka áherslu á ójafna dreifingu auðs og stöðu verkafólks (Hunt and Lautzenheiser 2011, 155-156). === Vinnugildiskenning og dreifing auðs === William Thompson taldi að vinna skapaði auð og að verðmæti vöru réðist að miklu leyti af þeirri vinnu sem færi í framleiðslu hennar. Hann lagði því mikla áherslu á hvernig  auði væri skipt á milli verkafólks og eigenda fjármagns. Hann taldi að verkafólk væri að fá of lítið fyrir vinnuna sína og gagnrýndi þessa skiptingu. Honum fannst að þeir sem ynnu að framleiðslunni ættu að fá stærri hlut af þeim auði sem skapaðist (Hunt and Lautzenheiser 2011, 156 -158).   Eitt helsta viðfangsefni Thompsons var því hvernig hægt væri að skipta auði með réttlátri hætti án þess að draga úr hvata fólks til vinnu og framleiðslu. Hann taldi mikilvægt að fólk fengi að nýta góðs af eigin vinnu og gagnrýndi kapítalískt hagkerfi fyrir að tryggja verkefólki ekki nægilega vel (Hunt and Lautzenheiser 2011, 157-159). === Nytjastefna og jöfnuður === Hugmyndir William Thompson um dreifingu auðs tengdust [[Nytjastefna|nytjastefnu]] Jeremy Bentham. Thompson taldi að skipting auðs hefði mikil áhrif á velferð samfélagsins. Að hans mati skipti aukinn auður meira máli fyrir þann sem hafði lítið á milli handanna en þann sem var þegar orðinn ríkur. Jafnari dreifing auðs gæti því stuðlað að meiri heildarvelferð í samfélaginu. Thompson taldi þó að aukinn jöfnuður ætti ekki að draga úr hvata fólks til að vinna og framleiða (Hunt and Lautzenheiser 2011, 156-157).   Thompson taldi einnig að samfélag sem byggðist á samvinnu gætu stuðlað að meiri jöfnuði. Hann vildi að fólk byggi og starfaði í samfélagi þar sem auði og ábyrgð væri deild á milli íbúa. Hugmyndir hans byggðust mikið af Robert Owen og samvinnuhreyfingunni. Hann taldi að slíkar breytingar í samfélaginu ættu að vera gerð með friðsælum og frjálsum hætti.   === Gagnrýni á markaðssamkeppni === William Thompson og Thomas Hodgskin gagnrýndu báðir ríkjandi [[Kapítalismi|kapítalísk]] hagkerfi en höfðu ólíkar hugmyndir um [[markaðssamkeppni]]. Hodgskins var fylgjandi frjálsum markaði og taldi að þar myndi náttúrulegt jafnvægi ríkja. Árið 1825 gaf Hodgskin út bókina ''Labour Defended against the Claims of Capital'' þar sem hann heldur því fram að leiðin til réttlætis í garð verkafólks væri í gegnum frjálsan markað og einstaklingsbundið eignarhald. Sá sem vinnur og framleiðir á að eiga framleiðslutækin og fá afraksturinn. Meinið er ekki markaðurinn heldur einkaleyfi sem ríkið veitir kapítalistum. Hodgskin greindi á milli náttúrulegs verðs (''e. Natural price'') og félagslegs verðs (''e. Social price'') sem gegndu lykilhlutverki í að útskýra hvernig arðrán á sér stað í kapítalísku samfélagi. Náttúrulegt verð endurspeglar raunverulegan framleiðslukostnað vöru (mældan í vinnu). Félagslegt verð er það verð sem vara er seld á í kapítalísku umhverfi og inniheldur gróða kapítalista, rentu og skatta til ríkisins. Í draumasamfélagi Hodgskin yrðu náttúrulegt og félagslegt verð eitt og það sama.<ref>Hunt, E. K. (1980). ''The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.'' Science & Society, 44(2), 186–191.</ref> Thompson stóð enn á því að samkeppni skapaði ýmis samfélagsleg vandamál þótt kerfi Hodgskin væri framför frá kapítalisma. Hann benti á fimm megingalla við kerfi Hodgskin.   * Í fyrsta lagi taldi Thompson að á  samkeppnismarkaði væru verkamenn, iðnaðarmenn eða kaupmenn keppinautar. Einnig gætu hagsmunir starfsgreina farið á móti hagsmunum almennings (Hunt 1980, 191-192).<ref>Hunt, E. K. (1980). ''The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.'' Science & Society, 44(2), 191–192.</ref> * Í öðru lagi taldi Thompson að kúgun kvenna væri afleiðing einstaklingshyggju og samkeppni í hagkerfi. Vegna kynjastaðla væru konur bundnar við heimilisverk og barnuppeldi. Vinnuafl þeirra væri því efnahagsleg sóun þar sem þær gætu verið jafn framleiðnar og karlar. Thomposn sá fyrir sér samfélag þar sem heimilisverkum og barnuppeldi væri deilt og konur hefðu sömu menntun og tækifæri og karlar. Thompson var að þessu leyti á undan sinni samtíð í kvennréttindamálum.<ref>Hunt, E. K. (1980). ''The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.'' Science & Society, 44(2), 192-193.</ref> * Í þriðja lagi taldi hann að samkeppnismarkaður myndi leiða til sóunar vegna þess að einstaklingar taka framleiðsluákvarðanir með takmarkaðar upplýsingar. Framleiðendur hafa hvata til að leyna upplýsingum.<ref>Hunt, E. K. (1980). ''The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.'' Science & Society, 44(2), 194.</ref> * Í fjórða lagi taldi Thompson að félagslegt óöryggi fylgdi kapítalisma. Samkeppni ýtir undir sjálfselsku og tryggir fólki ekki öryggi gegn fötlun, veikindum eða elli (Hunt 1980, 194). * Í fimmta lagi hélt Thompson því fram að markaðsamkeppni hægði á framförum og miðlun þekkingar þar sem framleiðendur hafa hvata til að halda aðferðum leyndum sem veita þeim samkeppnisforsskot.<ref>Hunt, E. K. (1980). ''The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.'' Science & Society, 44(2), 195.</ref> === Kvennréttindi og jafnrétti === Líkt og margir aðrir [[Útópískur sósíalismi|útópískir sósíalistar]] fjallaði William Thompson einnig um stöðu kvenna. Hann taldi að ójöfn staða kynjanna stafaði meðal annars af því að konur fengu ekki sömu menntun, réttindi og tækifæri og karlar. Að hans mati gætu konur tekið jafnan þátt í atvinnulífinu og karlar ef þær fengu sambærileg tækifæri (Hunt and Lautzenheiser 2011, 160-161).   Wiliam Thompson gagnrýndi einnig verkaskiptingu kynjanna, þar sem konur báru að mestu ábyrgð á heimilisstörfum og umönnun barna. Hann taldi að samfélag sem byggðist á meiri samvinnu og sameiginlegri ábyrgð gæti stuðlað að auknu jafnrétti kynjanna (Hunt and Lautzenheiser 2011, 160-161). Árið 1825 gaf hann út verkið ''Appeal of One-Half of the Human Race, Women'', Against the Pretensions of Other Half, Men, to Retain Them in Political, and thence in Civil and Domestic Slavery, þar sem hann fjallaði sérstaklega um stöðu og kúgun kvenna (Hunt and Lautzenheiser 2011, 172).   == Áhrif og gagnrýni == === '''Áhrif á sósíalíska hagfræði og Karl Marx''' === Verk William Thompson höfðu óbein áhrif á þróun hagfræðikenninga á 19. öld, en hann hafði þó töluverð áhrif á þróun sósíalískrar hagfræði og samvinnuhreyfingarinnar. Hugmyndir hans voru að mörgu leyti á mörkum hagfræði, stjórnmálakenninga og samfélagsumbóta og tengdust meðal annars nytjastefnu, Owenisma og gagnrýni á dreifingu auðs (Eagleton, 2000; Kaswan, 2014b). Greining Thompsons á sambandi vinnu, fjármagns og dreifingar auðs í ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth'' (1824) varð síðar mikilvægur þáttur í þeirri gagnrýni á kapítalisma sem Karl Marx þróaði áfram (Kaswan, 2014b). Marx þekkti verk Thompsons og vísaði til þeirra í skrifum sínum, meðal annars í ''The Poverty of Philosophy (1847)'' og ''[[Auðmagnið]] (1867).'' Thompson hafði fjallað um dreifingu tekna og þá hugmynd að hluti þess verðmætis sem vinnuaflið skapaði rynni til eigenda fjármagns áður en Marx setti fram sína eigin kenningu um arðrán og umframvirði (Eagleton, 2000).   Hversu mikil áhrif Thompson hafði á Marx hefur þó verið umdeilt. Anton Menger (1841-1906) hélt því fram að Marx hefði að verulegu leyti sótt hugmyndir sínar um umframvirði til Thompsons (Menger, 1899). Marx og Friedrich Engels (1820-1895) litu hins vegar á Thompson og aðra Ríkardíska sósíalista sem forvera hugmyndarinnar um umframvirði, en töldu sig jafnframt hafa þróað hugmyndina lengra en þessir forverar (Gomes, 2019). Því er Thompson almennt fremur talinn mikilvægur forveri kenningar Marx en bein uppspretta hennar.   === '''Áhrif á samvinnuhreyfinguna''' === Thompson hafði einnig mikilvæg áhrif á þróun samvinnuhreyfingarinnar. Hann taldi að samvinnufélög og sameiginlegt eignarhald gætu stuðlað að jafnari dreifingu auðs og aukinni hamingju. Mark J. Kaswan, sem skrifaði um Thompson í bókinni ''Happiness, Democracy, and the Cooperative Movement: The Radical Utilitarianism of William Thompson (2014)'', hélt því sérstaklega fram að Thompson hafi lagt fræðilegan grunn að samvinnuhreyfingunni og að hann hafi verið einn helsti fræðilegi hugmyndasmiður hennar (Kaswan, 2014b). Thompson lagði meðal annars áherslu á að samvinnusamfélög skyldu byggjast á lýðræðislegri stjórnun og jafnrétti félagsmanna. Hugmyndir hans urðu þannig hluti af þeim hugmyndastraumum sem síðar mótuðu alþjóðlegu samvinnuhreyfinguna (Kaswan, 2014a). === '''Gagnrýni'''   === Þrátt fyrir áhrif hans voru hugmyndir Thompsons einnig takmarkaðar. Hann byggði að verulegu leyti á vinnuvirðiskenningu klassískrar hagfræði og taldi vinnu vera grundvöll verðmætasköpunar (Eagleton, 2000). Þessi nálgun varð síðar fyrir vaxandi gagnrýni þegar nýjar kenningar um verðmæti og verðmyndun komu fram á síðari hluta 19. aldar, meðal annars með jaðarhyggjunni. Jaðarhyggjan lagði meiri áherslu á jaðarnyt og samband framboðs og eftirspurnar við verðmyndun og varð mikilvægur hluti af þeirri þróun sem leiddi til nýklassískrar hagfræði (Hunt, 2011). Einnig hefur verið gagnrýnt að flokka Thompson einfaldlega sem Ríkardískan sósíalista. Þótt hann hafi nýtt sér hugmyndir úr klassískri hagfræði voru áhrif frá fleiri hugmyndastraumum mikilvæg. Fræðimenn hafa meðal annars bent á að Thompson hafi sameinað nytjastefnu Jeremy Benthams, samvinnuhugmyndir Robert Owens og hugmyndir um verðmæti úr klassískri hagfræði (Gomes, 2019). Sumir fræðimenn telja jafnvel að það sé villandi að flokka hann sem Ríkardískan sósíalista þar sem Thompson vísaði fremur til Adam Smith en David Ricardo í kenningu sinni um verðmæti (Kaswan, 2014b). Hugmyndir Thompson hafa einnig verið taldar útópískar. Hann sá fyrir sér samfélag þar sem samvinna, sameiginlegt eignarhald, jafnrétti og lýðræðisleg þátttaka myndu leysa mörg þeirra vandamála sem fylgdu kapítalísku samfélagi (Gomes, 2019). Þrátt fyrir að margar hugmyndir hans hafi ekki orðið að veruleika í þeirri mynd sem hann sá fyrir sér, höfðu þær áhrif á þróun sósíalískrar hugsunar og samvinnuhreyingarinnar. Arfleið Thompson felst ekki fyrst og fremst í áhrifum hans í meginstraum hagfræðinnar en frekar í því hvernig hann tengdi hagfræðilega greiningu, félagslegt jafnrétti og hugmyndir um samvinnu (Kaswan, 2014b). == Helstu Verk == Meðal helstu rita Williams Thompson eru: * ''State of the Education in the South of Ireland'', 1818. * ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth Most Conducive to Human Happiness; applied to the Newly Proposed System of Voluntary Equality of Wealth'', (Longman, Hurst Rees, Orme, Brown & Green: London), 1824. * ''Appeal of One Half the Human Race, Women, Against the Pretensions of the Other Half, Men, to Retain Them in Political, and thence in Civil and Domestic Slavery'', (Longman, Hurst Rees, Orme, Brown & Green: London), 1825. * ''Labor Rewarded. The Claims of Labor and Capital Conciliated: or, How to Secure to Labor the Whole Products of Its Exertions'', (Hunt and Clarke: London), 1827. * ''Practical Directions for the Speedy and Economical Establishment of Communities on the Principles of Mutual Co-operation, United Possessions and Equality of Exertions and the Means of Enjoyments'', (Strange and E. Wilson: London), 1830. == Heimildir == Eagleton, T. (2000). The radicalism of William Thompson. ''The Irish Review, 26'', 80–88. https://doi.org/10.2307/29735994 Gomes, C. (2019). ''William Thompson, a pioneer of European socialism''. Books & Ideas. https://laviedesidees.fr/William-Thompson-a-Pioneer-of-European-Socialism ''Hunt, E. K. (1980). “The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.” Science & Society, 44(2), 177–198.'' Kaswan, M. J. (2014a). Developing democracy: cooperatives and democratic theory. ''International Journal of Urban Sustainable Development'', ''6''(2), 190–205. https://doi.org/10.1080/19463138.2014.951048 Kaswan, M. J. (2014b). ''Happiness, Democracy, and the Cooperative Movement: The Radical Utilitarianism of William Thompson''. State University of New York Press. https://doi.org/10.2307/jj.18253419 King, J. E. (2003). Non-Marxian socialism. Í W. J. Samuels, J. E. Biddle, og J. B. Davis (ritstj.), ''A companion to the history of economic thought'' (184–200). Blackwell Publishing. ''Menger, A. (1899). The right to the whole produce of labour: The origin and development of the theory of labour's claim to the whole product of industry. Macmillan. https://archive.org/details/righttowholeprod00mengiala'' O’Byrne, E. (2022). The West Cork man who inspired Marx. ''Tripe + Drisheen.'' https://tripeanddrisheen.substack.com/p/the-west-cork-man-who-inspired-marx O’Donnell, J. (2024). Jeremy Bentham. ''EBSCO.'' https://www.ebsco.com/research-starters/history/jeremy-bentham Stableford, B. (2024). William Thompson. ''EBSCO.'' https://www.ebsco.com/research-starters/history/william-thompson ''Thompson, William (2009)''. Dictionary of irish biography. https://www.dib.ie/biography/thompson-william-a8528 == Heimildatilvísanir == [[Flokkur:Nytjastefnumenn]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1833]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1775]] t9mdhqgpvn7vjpk85onk7qqd9epxcom 11 193030 1982153 1981557 2026-10-07T14:25:26Z Torfifagri 33930 Nýr hluti: /* Íslensk heiti á týpum? */ 1982153 wikitext text/x-wiki == Týpa: stuttskífa eða smáskífa == Mig langar að leggja til að listanum yfir týpur verði breytt þannig að á eftir EP kom '''smáskífa''' en ekki stuttskífa. Eins og er vísar hvort tveggja á [[Stuttskífa]], en undir ensku útgáfu síðunnar er þetta annars vegar EP og hins vegar single. [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 30. september 2026 kl. 15:25 (UTC) :Réttmæt ábending. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 30. september 2026 kl. 17:20 (UTC) ::Er þetta eitthvað sem nýgræðingur eins og ég get gert? Ég sé að hægt er að breyta þessu á <nowiki>https://is.wikipedia.org/wiki/Sni%C3%B0:Plata/doc/t%C3%BDpa</nowiki>, en vil síður hrófla við henni nema vera viss... [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 30. september 2026 kl. 21:59 (UTC) :::EP og stuttskífa eru bæði í listanum bara upp á val að gera, þ.e. hvort þú viljir birta „Stuttskífa“ eða „EP-plata“. Þetta er ekki í staðinn fyrir „single album“ eins og er á enwiki. :::Í sniðinu {{tl|Lag}}, sem er svipað, er hægt að velja {{para|týpa|smáskífa}} :) :::Annars til að breyta þá er það gert hér: :::* {{tl|Plata/link}} fyrir kóðann og textann :::* {{tl|Plata/litur}} fyrir bakgrunnslitinn :::* {{tl|Plata/doc/týpa}} til að bæta við í skjölunina :::[[Notandi:Fyxi|Fyxi]] ([[Notandaspjall:Fyxi|spjall]]) 1. október 2026 kl. 23:33 (UTC) ::::Takk - nú er ég búinn að fikta í þessu aðeins og bætti smáskífu inn á listann - eftir því sem ég best veit! ::::Breytti {{tl|Plata/doc/týpa}}, setti inn smáskífu á listann þ.a. liturinn fyrir smáskífu í [[Snið:Plata]] er orðinn gulur (khaki). ::::Breytti {{tl|Plata/link}}, þar er kominn tengill á Smáskífa síðuna. setti inn smáskífu sem tengil: ::::Breytti {{tl|Plata/litur}}, færði single album úr stuttskífu í smáskífu og ef ég skil þetta rétt þá ætti liturinn í upplýsingaboxinu (Infobox) að verða gulur (khaki) ef týpa=smáskífa. ::::En það virðist ekki virka eins og ég var að vona (sjá [[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]) - hvað gæti ég verið að gera vitlaust í þessu öllu saman? Tengillinn virkar þar, en liturinn ennþá blár eins og á breiðskífu. [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 2. október 2026 kl. 15:33 (UTC) :::::Ah, afsakið. Þurfti að breyta smá í {{tl|Plata}}. Það er byggt á sniðinu af enwiki sem kemur í veg fyrir notkun á khaki fyrir þetta snið. Ætti að vera í lagi núna. :::::[[Notandi:Fyxi|Fyxi]] ([[Notandaspjall:Fyxi|spjall]]) 2. október 2026 kl. 18:20 (UTC) ::::::Snilldin ein! :) [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 3. október 2026 kl. 08:31 (UTC) == Íslensk heiti á týpum? == Smá pæling um íslensk heiti á týpum platna. Er ekki viss hvað eigi að þýða mikið af svona sérhæfðum orðum, en Greatest Hits stingur t.d. í augun... mætti þýða eitthvað af þessu? Hugmyndir: Greatest hits = Smellaplata / Vinsæl lög Remix = Rímix, endurhljóðblöndun (mjög óþjált), nýblöndun Box sett = Safnkassi Svo er spurning um hvaða þýðingar eru notaðar yfir soundtrack annars vegar og film score hins vegar? Film score er væntanlega tónlist sem er samin sérstaklega fyrir kvikmynd en soundtrack þá safn laga sem eru notuð í myndinni (og geta væntanlega verið gömul eða frumsamin fyrir þá mynd og eftir einn eða fleiri höfunda?). Soundtrack = hljóðrás Film score = kvikmyndatónlist [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 7. október 2026 kl. 14:25 (UTC) k6m8r6aysqeh9fk9des0jenfbfeq96p 1982156 1982153 2026-10-07T15:34:59Z Akigka 183 /* Íslensk heiti á týpum? */ Svar 1982156 wikitext text/x-wiki == Týpa: stuttskífa eða smáskífa == Mig langar að leggja til að listanum yfir týpur verði breytt þannig að á eftir EP kom '''smáskífa''' en ekki stuttskífa. Eins og er vísar hvort tveggja á [[Stuttskífa]], en undir ensku útgáfu síðunnar er þetta annars vegar EP og hins vegar single. [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 30. september 2026 kl. 15:25 (UTC) :Réttmæt ábending. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 30. september 2026 kl. 17:20 (UTC) ::Er þetta eitthvað sem nýgræðingur eins og ég get gert? Ég sé að hægt er að breyta þessu á <nowiki>https://is.wikipedia.org/wiki/Sni%C3%B0:Plata/doc/t%C3%BDpa</nowiki>, en vil síður hrófla við henni nema vera viss... [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 30. september 2026 kl. 21:59 (UTC) :::EP og stuttskífa eru bæði í listanum bara upp á val að gera, þ.e. hvort þú viljir birta „Stuttskífa“ eða „EP-plata“. Þetta er ekki í staðinn fyrir „single album“ eins og er á enwiki. :::Í sniðinu {{tl|Lag}}, sem er svipað, er hægt að velja {{para|týpa|smáskífa}} :) :::Annars til að breyta þá er það gert hér: :::* {{tl|Plata/link}} fyrir kóðann og textann :::* {{tl|Plata/litur}} fyrir bakgrunnslitinn :::* {{tl|Plata/doc/týpa}} til að bæta við í skjölunina :::[[Notandi:Fyxi|Fyxi]] ([[Notandaspjall:Fyxi|spjall]]) 1. október 2026 kl. 23:33 (UTC) ::::Takk - nú er ég búinn að fikta í þessu aðeins og bætti smáskífu inn á listann - eftir því sem ég best veit! ::::Breytti {{tl|Plata/doc/týpa}}, setti inn smáskífu á listann þ.a. liturinn fyrir smáskífu í [[Snið:Plata]] er orðinn gulur (khaki). ::::Breytti {{tl|Plata/link}}, þar er kominn tengill á Smáskífa síðuna. setti inn smáskífu sem tengil: ::::Breytti {{tl|Plata/litur}}, færði single album úr stuttskífu í smáskífu og ef ég skil þetta rétt þá ætti liturinn í upplýsingaboxinu (Infobox) að verða gulur (khaki) ef týpa=smáskífa. ::::En það virðist ekki virka eins og ég var að vona (sjá [[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]) - hvað gæti ég verið að gera vitlaust í þessu öllu saman? Tengillinn virkar þar, en liturinn ennþá blár eins og á breiðskífu. [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 2. október 2026 kl. 15:33 (UTC) :::::Ah, afsakið. Þurfti að breyta smá í {{tl|Plata}}. Það er byggt á sniðinu af enwiki sem kemur í veg fyrir notkun á khaki fyrir þetta snið. Ætti að vera í lagi núna. :::::[[Notandi:Fyxi|Fyxi]] ([[Notandaspjall:Fyxi|spjall]]) 2. október 2026 kl. 18:20 (UTC) ::::::Snilldin ein! :) [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 3. október 2026 kl. 08:31 (UTC) == Íslensk heiti á týpum? == Smá pæling um íslensk heiti á týpum platna. Er ekki viss hvað eigi að þýða mikið af svona sérhæfðum orðum, en Greatest Hits stingur t.d. í augun... mætti þýða eitthvað af þessu? Hugmyndir: Greatest hits = Smellaplata / Vinsæl lög Remix = Rímix, endurhljóðblöndun (mjög óþjált), nýblöndun Box sett = Safnkassi Svo er spurning um hvaða þýðingar eru notaðar yfir soundtrack annars vegar og film score hins vegar? Film score er væntanlega tónlist sem er samin sérstaklega fyrir kvikmynd en soundtrack þá safn laga sem eru notuð í myndinni (og geta væntanlega verið gömul eða frumsamin fyrir þá mynd og eftir einn eða fleiri höfunda?). Soundtrack = hljóðrás Film score = kvikmyndatónlist [[Notandi:Torfifagri|Torfifagri]] ([[Notandaspjall:Torfifagri|spjall]]) 7. október 2026 kl. 14:25 (UTC) :Hljómar vel. Hef líka séð "bestulagaplata" fyrir "best of". Svo eru auðvitað tónleikaplata = live album, og safnplata = compilation album. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:34 (UTC) j69wmf7ttvsmms07oon23zzbh5s4nsl 0 193097 1982149 1982015 2026-10-07T13:17:34Z TKSnaevarr 53243 1982149 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} '''''The New York Review of Books''''' (eða '''''NYREV''''' eða '''''NYRB''''') er þekkt bókmenntatímarit á ensku sem kemur út tvisvar í mánuði.<ref>Normally, it is published 20 times a year, with only one issue in each of January, July, August and September. See Tucker, Neely. [https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-new-york-review-of-books-turns-50/2013/11/06/5e031f64-4703-11e3-a196-3544a03c2351_story.html "''The New York Review of Books turns 50''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728131445/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-new-york-review-of-books-turns-50/2013/11/06/5e031f64-4703-11e3-a196-3544a03c2351_story.html|date=July 28, 2018}}, ''[[The Washington Post]]'', November 6, 2013</ref> Tímaritið var stofnað árið [[1963]]. Í tímaritinu eru greinar um bókmenntir, menningu, hagfræði, vísindi og málefni samtímans. Tímarritið er gefið út í [[New York-borg|New York]] borg og byggir á þeirri hugmynd að umræða um mikilvægar bækur sé mikilvæg menningarstarfsemi. Tímaritið inniheldur langa og ítarlega ritdóma og greinar, oft eftir þekkta rithöfunda en einnig frumsamin ljóð og í því eru einnig bréfa- og einkamáladálkar. Árið 1979 stofnaði tímaritið London Review of Books, sem varð fljótlega sjálfstætt. Árið 1990 stofnaði fyrirtækið ítalska útgáfu, la ''Rivista dei Libri'', sem var gefin út til ársins 2010. The Review rekur einnig bókaútgáfudeild, sem stofnuð árið 1999 og kallast New York Review Books. Sú deild gefur út endurprentanir klassískra bóka, auk ritsafna og barnabóka. == Tilvísanir == <references/> {{DEFAULTSORT:New York Review of Books, The}} {{s|1963}} [[Flokkur:Bandarísk tímarit]] 4d1ptogauvc39c3suidhx124tn16hrl 0 193108 1982144 1982108 2026-10-07T13:00:19Z Nipas2 54688 Update, 6 matches to go 1982144 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Besta deild kvenna 2026 | mynd = [[Mynd:BestaLeague.png|250px]] | ár = '''2026''' | Meistarar = '''?''' | fallið lið = '''{{Lið Valur}}'''<br/>'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' | spilaðir leikir = '''111''' | mörk skoruð = ... (.... m/leik) | markahæstur = '''.. mörk'''<br> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2027|2027]] |}} Árið '''2026''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 55. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! width=120| Lið ! | Bær ! | Leikvangur ! | Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) ! width=220| Staðan [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | style="text-align: left;"| | Meistarar 2025 |- |style="text-align: left;"|{{Lið FH}} | [[Hafnarfjörður]] | [[Kaplakriki|Kaplakrikavöllur]] | style="text-align: left;"| | 2. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fram}} | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur Úlfarsárdal|Lambhagavöllurinn]] | style="text-align: left;"| | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík/Njarðvík}} | [[Reykjavík]] | [[JBÓ völlurinn]] | style="text-align: left;"| | 2. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2025|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | style="text-align: left;"| | 1. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2025|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | style="text-align: left;"| | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur|N1-Völlurinn]] | style="text-align: left;"| | 6. sæti |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Víkingsvöllur]] | style="text-align: left;"| | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Þór/KA}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | style="text-align: left;"| | 7. sæti |- |style="text-align: left;"| {{Lið Þróttur R.}} | [[Reykjavík]] | [[AVIS völlurinn]] | style="text-align: left;"| | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan eftir 18. umferð, 30. ágúst 2026''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2026|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025645&banner-tab=matches-and-results&toggle=rounds&round=18|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-style="background:#87CEFA;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||12||1||5||46||21||25||'''37''' | align="center" rowspan="6"|'''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026#Efri hluti|efri hluta]]''' |-style="background:#87CEFA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||18||11||4||3||56||32||24||'''37''' |-style="background:#87CEFA;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' ||18||8||3||7||31||34||-3||'''27''' |-style="background:#87CEFA;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' ||18||7||5||6||31||27||4||'''26''' |-style="background:#87CEFA;" |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]]''' ||18||6||5||7||24||27||-3||'''23''' |-style="background:#87CEFA;" |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]/[[Ungmennafélag Njarðvíkur|Njarðvík]]''' ||18||6||4||8||25||33||-8||'''22''' |- style="background:#FFCCCC;" |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' ||18||7||1||10||28||43||-15||'''22''' | align="center" rowspan="4"| '''Forkeppni í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026#Neðri hluti|neðri hluta]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||5||5||8||22||31||-9||'''20''' |- style="background:#FFCCCC;" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||18||6||2||10||27||38||-11||'''20''' |- style="background:#FFCCCC;" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||'''[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]]''' ||18||5||4||9||24||28||-4||'''19''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Besta deild 2026!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!Fra!!G/N!!ÍBV!!Stj!!Val!!Vík!!Þ/K!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||2-3||2-0||1-0||1-2||1-3||3-2||4-1||2-0||2-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||0-3||'''XXX'''||6-2||2-1||3-0||7-3||1-1||0-1||2-1||7-3 |- |align="left"|{{Lið Fram}} ||3-2||4-6||'''XXX'''||0-2||3-4||3-2||4-1||0-1||3-2||0-3 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grindavík/Njarðvík}} ||0-5||1-6||4-0||'''XXX'''||4-2||1-1||1-4||1-1||2-1||4-2 |- |align="left" |{{Lið ÍBV}} ||0-3||2-2||2-3||1-1||'''XXX'''||3-2||2-1||3-2||2-0||1-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||2-0||1-2||3-0||0-0||2-0||'''XXX'''||2-0||1-2||3-2||1-1 |- |align="left" |{{Lið Valur}} ||1-7||2-2||0-0||2-1||2-3||1-1||'''XXX'''||1-0||0-0||0-1 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið Víkingur R.}} ||2-4||2-5||1-2||3-0||1-3||2-1||0-1||'''XXX'''||0-3||1-4 |- |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||1-3||1-1||2-0||1-0||2-1||2-2||0-1||4-6||'''XXX'''||2-0 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||1-1||3-2||0-1||1-2||0-0||0-1||3-2||1-1||0-0||'''XXX''' |} == Efri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 21. umferð, 2. október 2026''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2026 - efri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190360&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||21||15||1||5||57||27||30||'''46''' |align="center" | |-style="background:#EAFFEA;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|FH|1}}"| ||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]''' ||21||13||4||4||64||35||29||'''43''' |-ì |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] ||21||9||3||9||36||44||-8||'''30''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||21||7||6||8||32||33||-1||'''27''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||21||7||5||9||36||37||-1||'''26''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]/[[Ungmennafélag Njarðvíkur|Njarðvík]] ||21||7||5||9||29||39||-10||'''26''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Efri hluti 2026!!Bre!!&nbsp;FH&nbsp;!!G/N!!ÍBV!!Stj!!Þró |- |list2 = |align="left"|{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||-||4-1||—||—||5-4 |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið FH}} ||—||'''XXX'''||—||5-0||1-0||- |- |align="left"|{{Lið Grindavík/Njarðvík}} ||—||3-2||'''XXX'''||-||—||— |-style="background:#F0F0F0;" |align="left" |{{Lið ÍBV}} ||1-2||—||—||'''XXX'''||-||4-3 |- |align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||-||—||0-0||—||'''XXX'''||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þróttur R.}} ||—||—||-||—||5-1||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Neðri hluti == === Stigatafla === ''Staðan eftir 21. umferð, 2. október 2026''.<ref>{{cite web|title=Besta deild kvenna 2026 - neðri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025661&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=130|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig ! |Athugasemdir |- |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||21||8||2||11||33||48||-15||'''26''' |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||21||7||4||10||28||30||-2||'''25''' |- style="background:#FFCCCC;" |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||21||6||6||9||25||34||-9||'''24''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2027|Lengjudeild]]''' |- style="background:#FFCCCC;" |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]]''' ||21||6||4||11||30||43||-13||'''22''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''.</small> === Töfluyfirlit === ''Heimaliðið er vinstra megin''. {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|Neðri hluti 2026!!Fra!!Val!!Vík!!Þ/K |- |list2 = |align="left"|{{Lið Fram}} ||'''XXX'''||1-2||2-2||— |- style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Valur}} ||—||'''XXX'''||1-1||0-1 |- |align="left"|{{Lið Víkingur R.}} ||—||—||'''XXX'''||0-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Þór/KA}} ||1-2||—||—||'''XXX''' |} <small> ''Útskýringar: — = ekki spilað''.</small>. == Markahæstu leikmenn == Heildarlisti yfir markahæstu leikmenn deildarinnar.<ref>{{cite web|title=Besta deild|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025645&banner-tab=overview&toggle=teams|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Efri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025657&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Neðri hluti|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=7025661&banner-tab=overview|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti ! |Nafn ! |Félag ! |Mörk ! |Leikir ! |Mö und ! |Le und ! |Mö úrs ! |Le úrs |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Hrafnhildur Ása Halldórsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Hrafnhildur Ása Halldórsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=59325|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Breiðablik}} | 14 | 21 | 11 | 18 | 3 | 3 |- | '''2''' | '''[[Ída Marín Hermannsdóttir]]'''<ref>{{cite web|title=Ída Marín Hermannsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=59024|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. october 2026}}</ref> | {{Lið FH}} | 13 | 15 | 13 | 15 | 0 | 0 |- | '''3''' | '''[[Allison Grace Lowrey]]'''<ref>{{cite web|title=Allison Grace Lowrey|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=87509|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. september 2026}}</ref> | {{Lið ÍBV}} | 12 | 17 | 11 | 16 | 1 | 3 |- | '''3''' | '''[[Nia Raisa Christopher]]'''<ref>{{cite web|title=Nia Raisa Christopher|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=89428|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið FH}} | 12 | 20 | 8 | 17 | 4 | 3 |- | '''3''' | '''[[Taylor Marie Hamlett]]'''<ref>{{cite web|title=Taylor Marie Hamlett|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=88349|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=6. october 2026}}</ref> | {{Lið Fram}} | 12 | 21 | 11 | 18 | 1 | 3 |- | '''4''' | [[Alda Ólafsdóttir]]<ref>{{cite web|title=Alda Ólafsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=2444|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=7. september 2026}}</ref> | {{Lið Fram}} | 11 | 21 | 10 | 18 | 1 | 3 |- | '''5''' | [[Agla María Albertsdóttir]]<ref>{{cite web|title=Agla María Albertsdóttir|url=https://www.ksi.is/leikmenn/leikmadur?id=38462|website=www.ksi.is|publisher=KSÍ|accessdate=5. september 2026}}</ref> | {{Lið Fram}} | 10 | 21 | 8 | 18 | 2 | 3 |} <small> ''Útskýringar: Mö und = mörk skoruð í undankeppninni, Le und = undankeppnisleikir, Mö úrs = mörk skoruð í úrslitaleiknum, Le úrs = úrslitaleikirnir.''</small> == Fróðleikur == {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2026]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2027|2027]] }} == Heimild == {{reflist|2}} {{Knattspyrna á Íslandi 2026}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] orw4zeic8b9h9upitf5tjsv2jdx1x1z 0 193110 1982130 2026-10-07T12:32:57Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „'''Pétur 1.''' getur átt við um: * [[Pétur 1. Portúgalskonungur|Pétur 1. Portúgalskonung]] (1320–1367) * [[Pétur mikli|Pétur 1. „mikla“ Rússakeisara]] (1672–1725) * [[Pétur 1. Brasilíukeisari|Pétur 1. Brasilíukeisara]] (1798–1834) * [[Pétur 1. Serbíukonungur|Pétur 2. Serbíukonung]] (1844–1921) {{aðgreining}}“ 1982130 wikitext text/x-wiki '''Pétur 1.''' getur átt við um: * [[Pétur 1. Portúgalskonungur|Pétur 1. Portúgalskonung]] (1320–1367) * [[Pétur mikli|Pétur 1. „mikla“ Rússakeisara]] (1672–1725) * [[Pétur 1. Brasilíukeisari|Pétur 1. Brasilíukeisara]] (1798–1834) * [[Pétur 1. Serbíukonungur|Pétur 2. Serbíukonung]] (1844–1921) {{aðgreining}} tcfgf38p5xl49g9b0kr18xg1up9ul95 1982132 1982130 2026-10-07T12:34:56Z TKSnaevarr 53243 1982132 wikitext text/x-wiki '''Pétur 1.''' getur átt við um: * [[Pétur 1. Portúgalskonungur|Pétur 1. Portúgalskonung]] (1320–1367) * [[Pétur mikli|Pétur 1. „mikla“ Rússakeisara]] (1672–1725) * [[Pétur 1. Brasilíukeisari|Pétur 1. Brasilíukeisara]] (1798–1834) * [[Pétur 1. Serbíukonungur|Pétur 1. Serbíukonung]] (1844–1921) {{aðgreining}} tmw1jaaq8m80xe8we1c5kcrqq3iacm7 0 193111 1982131 2026-10-07T12:33:36Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Pétur 1.]] 1982131 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Pétur 1.]] 2y0irnni8o9hmv2jjllkf0mq5leu6to 10 193112 1982134 2026-10-07T12:36:14Z Fyxi 84003 af enwiki 1982134 wikitext text/x-wiki {{padleft:|{{#expr: {{{1|3}}}*6 }}|&#160;}}<noinclude> {{documentation}} [[Flokkur:Óflokkuð snið]] </noinclude> ny51b4a3zy86y4ktbvg5eydm2w6gsbo 10 193113 1982135 2026-10-07T12:38:05Z Fyxi 84003 af enwiki 1982135 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{{1|}}}{{#ifeq: {{{link|no}}}<!-- "link" option not provided defaults to "no" --> | yes | [[Ferkílómetri|{{ns|1}}km²]] |<!--any other value-->{{ns|1}}km²}} | km²}}<noinclude> {{documentation|content= Birtir {{km2}}<br /> Dæmi: * {{tld|km2}} → {{km2}} * {{tld|km2|123,45}} → {{km2|123,45}} * {{tld|km2|123,45 milljónir}} → {{km2|123,45 milljónir}} * {{tld|km2|123,45|3=link=yes}} → {{km2|123,45|link=yes}} }} [[Flokkur:Óflokkuð snið]] </noinclude> e74ihix228ehrj7x2wntstwb598ud41 0 193114 1982159 2026-10-07T16:24:43Z Nipas2 54688 Tilvísun á [[Akureyrarvöllur]] 1982159 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Akureyrarvöllur]] l1ftj613quwuvo9oq4d3pdfxjg0hbpa 0 193116 1982204 2026-10-08T11:43:52Z Tinnapinna 76020 Stofnaði síðu fyrir ljóðskáldið Anne Carson. 1982204 wikitext text/x-wiki Anne Patricia Carson (fædd árið 1950) er kanadískt ljóðskáld, greinarhöfundur, þýðandi og prófessor í klassískum fræðum og samanburðarbókmenntum.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5244472?iabr=on|titill=Lesbók Morgunblaðsins - 18. apríl (18.04.2009)|höfundur=Einar Falur Ingólfsson|útgefandi=|mánuður=apríl|ár=2009}}</ref> Anne hefur gefið út fjölda ljóðabóka en einnig skáldsögur og enskar þýðingar. Meðal þekktustu verka hennar eru ''Eros the Bittersweet'' og ''Autobiography of Red''. Árið 2022 gaf hún út tvímála ljóðabókina ''Vör/Lip''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/6991387?iabr=on|titill=Morgunblaðið - 150. tölublað (28.06.2018)|mánuður=júní|ár=2018}}</ref> Þann 8. október 2026 var tilkynnt um að Anne hlyti Nóbelsverðlaunin í bók­menntum. Anne býr hluta ársins á Íslandi og fékk íslenskan ríkisborgararétt árið 2022.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/menning/baekur/2026/10/08/anne_carson_hlytur_nobelinn_i_bokmenntum/|titill=Anne Carson hlýtur Nóbelinn í bókmenntum|höfundur=Silja Björk Huldudóttir|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=október|ár=2026}}</ref> sjbk95eakuj0702pdcldlgn8xdwufg1 1982205 1982204 2026-10-08T11:50:33Z Julle 6901 Heimildir. 1982205 wikitext text/x-wiki Anne Patricia Carson (fædd árið 1950) er kanadískt ljóðskáld, greinarhöfundur, þýðandi og prófessor í klassískum fræðum og samanburðarbókmenntum.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5244472?iabr=on|titill=Lesbók Morgunblaðsins - 18. apríl (18.04.2009)|höfundur=Einar Falur Ingólfsson|útgefandi=|mánuður=apríl|ár=2009}}</ref> Anne hefur gefið út fjölda ljóðabóka en einnig skáldsögur og enskar þýðingar. Meðal þekktustu verka hennar eru ''Eros the Bittersweet'' og ''Autobiography of Red''. Árið 2022 gaf hún út tvímála ljóðabókina ''Vör/Lip''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/6991387?iabr=on|titill=Morgunblaðið - 150. tölublað (28.06.2018)|mánuður=júní|ár=2018}}</ref> Þann 8. október 2026 var tilkynnt um að Anne hlyti Nóbelsverðlaunin í bók­menntum. Anne býr hluta ársins á Íslandi og fékk íslenskan ríkisborgararétt árið 2022.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/menning/baekur/2026/10/08/anne_carson_hlytur_nobelinn_i_bokmenntum/|titill=Anne Carson hlýtur Nóbelinn í bókmenntum|höfundur=Silja Björk Huldudóttir|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=október|ár=2026}}</ref> == Heimildir == <references /> ikc3wqdcuxqd7q15x0bltqsn6g9u2vt 1982206 1982205 2026-10-08T11:51:59Z Julle 6901 Flokkur. 1982206 wikitext text/x-wiki '''Anne Patricia Carson''' (fædd árið 1950) er kanadískt ljóðskáld, greinarhöfundur, þýðandi og prófessor í klassískum fræðum og samanburðarbókmenntum.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5244472?iabr=on|titill=Lesbók Morgunblaðsins - 18. apríl (18.04.2009)|höfundur=Einar Falur Ingólfsson|útgefandi=|mánuður=apríl|ár=2009}}</ref> Anne hefur gefið út fjölda ljóðabóka en einnig skáldsögur og enskar þýðingar. Meðal þekktustu verka hennar eru ''Eros the Bittersweet'' og ''Autobiography of Red''. Árið 2022 gaf hún út tvímála ljóðabókina ''Vör/Lip''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/6991387?iabr=on|titill=Morgunblaðið - 150. tölublað (28.06.2018)|mánuður=júní|ár=2018}}</ref> Þann 8. október 2026 var tilkynnt um að Anne hlyti Nóbelsverðlaunin í bók­menntum. Anne býr hluta ársins á Íslandi og fékk íslenskan ríkisborgararétt árið 2022.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/menning/baekur/2026/10/08/anne_carson_hlytur_nobelinn_i_bokmenntum/|titill=Anne Carson hlýtur Nóbelinn í bókmenntum|höfundur=Silja Björk Huldudóttir|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=október|ár=2026}}</ref> == Heimildir == <references /> [[Flokkur:Kanadískir rithöfundar]] acwe86wdogb3pnsieh86cj5i880g7lo 1982208 1982206 2026-10-08T11:56:05Z Tinnapinna 76020 1982208 wikitext text/x-wiki '''Anne Patricia Carson''' (fædd árið 1950) er kanadískt ljóðskáld, greinarhöfundur, þýðandi og prófessor í klassískum fræðum og samanburðarbókmenntum.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5244472?iabr=on|titill=Lesbók Morgunblaðsins - 18. apríl (18.04.2009)|höfundur=Einar Falur Ingólfsson|útgefandi=|mánuður=apríl|ár=2009}}</ref> Anne hefur gefið út fjölda ljóðabóka en einnig skáldsögur og enskar þýðingar. Meðal þekktustu verka hennar eru ''Eros the Bittersweet'' og ''Autobiography of Red''. Árið 2022 gaf hún út tvímála ljóðabókina ''Vör/Lip''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/6991387?iabr=on|titill=Morgunblaðið - 150. tölublað (28.06.2018)|mánuður=júní|ár=2018}}</ref> Þann 8. október 2026 var tilkynnt um að Anne hlyti Nóbelsverðlaunin í bók­menntum. Anne býr hluta ársins á Íslandi og fékk íslenskan ríkisborgararétt árið 2022.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/menning/baekur/2026/10/08/anne_carson_hlytur_nobelinn_i_bokmenntum/|titill=Anne Carson hlýtur Nóbelinn í bókmenntum|höfundur=Silja Björk Huldudóttir|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=október|ár=2026}}</ref> == Heimildir == <references /> [[Flokkur:Kanadískir rithöfundar]] {{Stubbur}} 9q62l5o65pwlsu7lvz1khenw9n79zt8 1982209 1982208 2026-10-08T11:57:10Z Julle 6901 Mynd. 1982209 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 2 (cropped).jpg |thumb|Anne Carson, 2024]] '''Anne Patricia Carson''' (fædd árið 1950) er kanadískt ljóðskáld, greinarhöfundur, þýðandi og prófessor í klassískum fræðum og samanburðarbókmenntum.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5244472?iabr=on|titill=Lesbók Morgunblaðsins - 18. apríl (18.04.2009)|höfundur=Einar Falur Ingólfsson|útgefandi=|mánuður=apríl|ár=2009}}</ref> Anne hefur gefið út fjölda ljóðabóka en einnig skáldsögur og enskar þýðingar. Meðal þekktustu verka hennar eru ''Eros the Bittersweet'' og ''Autobiography of Red''. Árið 2022 gaf hún út tvímála ljóðabókina ''Vör/Lip''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/6991387?iabr=on|titill=Morgunblaðið - 150. tölublað (28.06.2018)|mánuður=júní|ár=2018}}</ref> Þann 8. október 2026 var tilkynnt um að Anne hlyti Nóbelsverðlaunin í bók­menntum. Anne býr hluta ársins á Íslandi og fékk íslenskan ríkisborgararétt árið 2022.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/menning/baekur/2026/10/08/anne_carson_hlytur_nobelinn_i_bokmenntum/|titill=Anne Carson hlýtur Nóbelinn í bókmenntum|höfundur=Silja Björk Huldudóttir|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=október|ár=2026}}</ref> == Heimildir == <references /> [[Flokkur:Kanadískir rithöfundar]] {{Stubbur}} 5bbnc5zqlm69ey8fjeqjgbvjjpacdsx