Friðarverðlaun Nóbels

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">Skjátexti</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">Skjátextaspjall</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Friðarverðlaun Nóbels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1477</id>
    <revision>
      <id>1982363</id>
      <parentid>1966659</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Handhafar friðarverðlauna Nóbels */</comment>
      <origin>1982363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33206" sha1="r8224fiwtj32bmkshusm31qqzlnv0bn" xml:space="preserve">{{Verðlaun
| nafn                  = Friðarverðlaun Nóbels
| mynd                  = President Jimmy Carter's 2002 Nobel Peace Prize - Bronze Medal - At Visitor's Center - Plains - Georgia - USA (34208881752).jpg
| mynd_texti            = Nóbelsorða [[Jimmy Carter]] Bandaríkjaforseta frá árinu 2002.
| veitt_fyrir           = Framúrskarandi störf í þágu friðar: Fækkun vopna, alþjóðasamvinnu og samtök sem stuðla að friði og mannréttindastörf í þágu friðar&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.nobelprize.org/behind-the-scenes-of-the-nobel-peace-prize/ | title=Behind the scenes of the Nobel Peace Prize | publisher=The Nobel Prize | date=28 September 2021 | access-date=29 March 2024 | archive-date=15 December 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231215111745/https://www.nobelprize.org/behind-the-scenes-of-the-nobel-peace-prize/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| land                  = [[Noregur]]
| umsjón                = [[Norska Nóbelsnefndin]]
| ár                    = {{start date and age|1901}}
| vefsíða               = {{URL|nobelprize.org}}
}}
{{NobelPrizes}}
'''Friðarverðlaun Nóbels''' eða bara '''Friðarverðlaunin''' eru ein af þeim fimm verðlaunum sem [[Svíþjóð|sænski]] iðnjöfurinn [[Alfred Nobel]] stofnaði með auðæfum sínum. Í [[erfðaskrá]] sinni kvað hann á um að friðarverðlaunin skyldi veita þeim sem gert hefði mest eða unnið best að bræðralagi þjóða, unnið að afvopnun og dregið úr [[her]]naðarmætti og fyrir að standa fyrir og vinna að friðarráðstefnum.

Friðarverðlaunin eru einu Nóbelsverðlaunin, sem veitt af öðrum en Svíum, en norska [[Stórþingið]] kýs sérstaka friðarverðlaunanefnd, sem aftur velur verðlaunaþegann.

==Bakgrunnur==
[[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|left|upright=0.8|[[Alfred Nobel]], sem stofnaði friðarverðlaunin.]]
Samkvæmt erfðaskrá Nobels skal sá hljóta verðlaunin sem „hefur unnið mesta eða besta vinnu í þágu bræðralags milli þjóða, afnáms eða minnkunar fastaherja og fyrir að halda og efla friðarsamkomur“.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html | access-date = 31 March 2008 | title = Excerpt from the Will of Alfred Nobel | publisher = [[Nobel Foundation]] | archive-date = 15 August 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180815060015/https://www.nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Erfðaskráin kveður jafnframt á um að verðlaunin skuli veitt af fimm manna nefnd sem skipuð er af norska þinginu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nordlinger |first=Jay |url=https://archive.org/details/peacetheysayhist0000nord |title=Peace, They Say: A History of the Nobel Peace Prize, the Most Famous and Controversial Prize in the World |date=20 March 2012 |publisher=Encounter Books |isbn=9781594035999 |page=[https://archive.org/details/peacetheysayhist0000nord/page/24 24] |language=en |quote= |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.loc.gov/law/2015/12/alfred-nobels-will-a-legal-document-that-might-have-changed-the-world-and-a-mans-legacy/|title=Alfred Nobel's Will: A Legal Document that Might Have Changed the World and a Man's Legacy {{!}} In Custodia Legis: Law Librarians of Congress|last=Levush|first=Ruth|date=7 December 2015|website=blogs.loc.gov|access-date=12 March 2019|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327195227/https://blogs.loc.gov/law/2015/12/alfred-nobels-will-a-legal-document-that-might-have-changed-the-world-and-a-mans-legacy/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nobel lést árið 1896 og útskýrði ekki hvers vegna hann hefði valið [[Friður|frið]] sem verðlaunaflokk. Þar sem hannn var þjálfaður efnaverkfræðingur voru verðlaunaflokkarnir [[efnafræði]] og [[eðlisfræði]] augljósir valkostir. Hvatinn á bak við friðarverðlaunin er ekki eins skýr. Samkvæmt norsku norsku nóbelsnefndinni hafði vinátta hans við [[Bertha von Suttner|Berthu von Suttner]], friðaraðgerðasinna sem síðar hlaut verðlauninn, mikil áhrif á ákvörðun hans um að velja frið sem verðlaunaflokk.&lt;ref name=&quot;Why Norway?&quot;&gt;{{cite web
 | title = Why Norway?
 | publisher = The Norwegian Nobel Committee
 | url = https://www.nobelpeaceprize.org/History/Why-Norway
 | access-date = 11 October 2009
 | archive-date = 5 November 2018
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181105210706/https://www.nobelpeaceprize.org/History/Why-Norway
 | url-status = live
 }}&lt;/ref&gt; Sumir fræðimenn hafa leitt líkur að því að þetta hafi verið tilraun Nobels til að bæta upp fyrir eyðingarmáttinn sem hann hafði skapað. Nobel fann upp bæði [[dínamít]] og [[ballistít]], sem var beitt í ofbeldisskyni á ævi hans. Ballistít var notað í stríði&lt;ref&gt;Altman, L. (2006). [https://www.nytimes.com/2006/09/26/health/26docs.html?pagewanted=1&amp;ei=5070&amp;en=919b88628e82140e&amp;ex=1160884800 Alfred Nobel and the prize that almost didn't happen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130124239/http://www.nytimes.com/2006/09/26/health/26docs.html?pagewanted=1&amp;ei=5070&amp;en=919b88628e82140e&amp;ex=1160884800 |date=30 January 2016 }}. ''New York Times''. Retrieved 14 October 2006.&lt;/ref&gt; og [[Írska lýðveldisbræðralagið]] gerði dínamítárásir á níunda áratugi 19. aldar.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/history/british/easterrising/profiles/po17.shtml BBC History – 1916 Easter Rising – Profiles – The Irish Republican Brotherhood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240301195334/https://www.bbc.co.uk/history/british/easterrising/profiles/po17.shtml |date=1 March 2024 }} ''BBC''&lt;/ref&gt; Nobel lék einnig lykilhlutverk í að breyta [[Bofors]] úr járn- og stálframleiðanda í vopnaframleiðanda.

Þekkt, en hugsanlega ósönn, saga hefur gengið af því að árið 1888, eftir andlát bróður Nobels, Ludvigs, hafi nokkur dagblöð birt minningargreinar um Alfred fyrir mistök.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.history.com/news/did-a-premature-obituary-inspire-the-nobel-prize |title=Did a Premature Obituary Inspire the Nobel Prize? |last=Andrews | first=Evan | work=[[History Channel]] | date=23 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231130142424/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/blame-sloppy-journalism-for-the-nobel-prizes-1172688/ |archive-date=2023-11-30 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eitt franskt dagblað hafi fordæmt hann fyrir að finna upp sprengiefni í hernaðarskyni og þetta hafi haft áhrif á ákvörðun hans um að bæta arfleifð sína eftir dauða sinn.&lt;ref name=eb&gt;{{Cite encyclopedia | title=Alfred Nobel | encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] | url=https://www.britannica.com/biography/Alfred-Nobel |archive-date=2 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502193629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416842/Alfred-Bernhard-Nobel |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Minningargreinin á að hafa borið fyrirsögnina ''{{lang|fr|Le marchand de la mort est mort}}'' („Kaupmaður dauðans er látinn“),&lt;ref name=eb/&gt; og í henni á að hafa staðið „Dr. Alfred Nobel, sem auðgaðist með því að finna leiðir til að drepa fleira fólk hraðar en nokkru sinni fyrr, lést í gær.“&lt;ref&gt;{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/kenmakovsky/2011/11/07/nobel-how-he-built-his-reputation/ | title=Nobel: How He Built His Reputation | first=Ken | last=Makovsky | work=[[Forbes]] | date=July 11, 2011 | url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Sloppy&gt;{{cite news | url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/blame-sloppy-journalism-for-the-nobel-prizes-1172688/ | title=Blame Sloppy Journalism for the Nobel Prizes | last=Schultz | first=Colin | work=[[Smithsonian Magazine]] | date=9 October 2013 | archive-date=30 November 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231130142424/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/blame-sloppy-journalism-for-the-nobel-prizes-1172688/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eb/&gt; Óljóst er hvort þessi minningargrein var nokkurn tímann til.&lt;ref name=Sloppy/&gt;

Einnig er óljóst hví Nobel óskaði þess að friðarverðlaunin yrðu veitt í Noregi, sem var í [[Sænsk-norska sambandið|persónusambandi við Svíþjóð]] þegar Nobel lést. Norska nóbelsnefndin hefur leitt líkur að því að hann hafi talið Noreg betur fallinn til þess að veita verðlaunin þar sem Noregur hafði ekki sömu hernaðarhefð og Svíþjóð. Nefndin bendir einnig á að í lok 19. aldar hafi norska þingið átt í nánu samstarfi við [[Alþjóðaþingmannasambandið]] við að leysa úr milliríkjadeilum með milligöngu og gerðardómum.&lt;ref name=&quot;Why Norway?&quot;/&gt;

==Handhafar friðarverðlauna Nóbels==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! colspan=2|Handhafi
! Land
! Ástæða
|-
| rowspan=2 | [[1901]]
| [[Mynd:Jean Henri Dunant.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Jean Henri Dunant]]
| [[Sviss]]
| Fyrir hlut sinn í stofnun [[Rauði krossinn|Rauða krossins]]
|-
| [[Mynd:Frederic Passy.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Frédéric Passy]]
| [[Frakkland]]
| Fyrir að vera einn af stofnendum [[Alþjóðaþingmannasambandið|Alþjóðaþingmannasambandsins]] og meginskipuleggjandi Alþjóðlega friðarráðsins.
|-
| rowspan=2 | [[1902]]
| [[Mynd:Ducommun.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Élie Ducommun]]
| rowspan=2|[[Sviss]]
| Heiðursritari [[Alþjóðlega friðarskrifstofan|Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar]].
|-
| [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Charles Albert Gobat]]
| Aðalritari [[Alþjóðaþingmannasambandið|Alþjóðaþingmannasambandsins]] og heiðursritari [[Alþjóðlega friðarskrifstofan|Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar]].
|-
| [[1903]]
| [[Mynd:Cremer.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| Sir [[William Randal Cremer]]
| [[Bretland]]
| Þingmaður á [[Breska þingið|Breska þinginu]] og stofnandi [[Alþjóðlega gerðardómssambandið|Alþjóðlega gerðardómssambandsins]].
|-
| [[1904]]
| [[Mynd:Logo of Institut de Droit International.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Institut de droit international]]
| [[Belgía]]
| Fyrir framlag sitt sem óopinber aðili til skilgreininga á meginreglum alþjóðaréttar.
|-
| [[1905]]
|[[Mynd:Bertha-von-Suttner-1906.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Bertha von Suttner]]
| [[Austurríki-Ungverjaland]]
| Róttækur friðarsinni.
|-
| [[1906]]
|[[Mynd:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Theodore Roosevelt]]
| [[Bandaríkin]]
| Fyrir milligöngu sína í gerð friðarsáttmála til að binda enda á [[stríð Rússlands og Japans]].
|-
| rowspan=2| [[1907]]
|[[Mynd:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ernesto Teodoro Moneta]]
| [[Ítalía]]
| Byltingamaður og friðarsinni.
|-
|[[Mynd:Louis Renault jurist.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Louis Renault]]
| [[Frakkland]]
| Franskur erindreki og lögfræðingur sem barðist fyrir alþjóðalögum.
|-
| rowspan=2| [[1908]]
|[[Mynd:KParnoldson.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Klas Pontus Arnoldson]]
| [[Svíþjóð]]
| Rithöfundur og friðarsinni.
|-
| [[Mynd:Fredrik Bajer nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Fredrik Bajer]]
| [[Danmörk]]
| Friðarsinni, kennari, stjórnmálamaður og frumkvöðull að bættum milliríkjasamskiptum.
|-
| rowspan=2| [[1909]]
|[[Mynd:Beernaert.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Auguste Marie François Beernaert]]
| [[Belgía]]
| 
|-
|[[Mynd:PaulBalluet.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant]]
| [[Frakkland]]
| Franskur diplómati
|-
| [[1910]]
|[[Mynd:IPB-logo.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[International Peace Bureau]]
| [[Sviss]]
| Stofnsett árið 1891.
|-
| rowspan=2| [[1911]]
|[[Mynd:TMCasser.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Tobias Michael Carel Asser]]
| [[Holland]]
| 
|-
|[[Mynd:Alfred Herrmann Fried Foto.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alfred Hermann Fried]]
| [[Austurríki]]
| Blaðamaður; Stofnandi ''Die Friedenswarte''.
|-
| [[1912]]
|[[Mynd:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Elihu Root]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1913]]
|[[Mynd:HenriLaFontaine.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Henri La Fontaine]]
| [[Belgía]]
| 
|-
| [[1914]]
| colspan=4 rowspan=3 align=center|''Engin verðlaun voru veitt vegna [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]''
|-
| [[1915]]
|-
| [[1916]]
|-
| [[1917]]
| [[Mynd:Emblem of the ICRC.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðaráð Rauða krossins]]
| [[Sviss]]
| 
|-
| [[1918]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt vegna [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]''
|-
| [[1919]]
|[[Mynd:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Woodrow Wilson]]
| [[Bandaríkin]]
| Forseti Bandaríkjanna og stofnandi [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]].
|-
| [[1920]]
|[[Mynd:Léon Bourgeois, French Prime minister.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Léon Bourgeois|Léon Victor Auguste Bourgeois]]
| [[Frakkland]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1921]]
|[[Mynd:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Hjalmar Branting]]
| [[Svíþjóð]]
|rowspan=2| 
|-
| [[Mynd:Christian Lous Lange.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Christian Lous Lange]]
| [[Noregur]]
|-
| [[1922]]
|[[Mynd:Fridtjof Nansen LOC 03377u-2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Fridtjof Nansen]]
| [[Noregur]]
| 
|-
| [[1923]]
| colspan=4 rowspan=2 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1924]]
|-
| rowspan=2| [[1925]]
| [[File:Austen_Chamberlain_nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Austen Chamberlain]]
| [[Bretland]]
|rowspan=2|
|-
|[[Mynd:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Charles G. Dawes|Charles Gates Dawes]]
| [[Bandaríkin]]
|-
| rowspan=2| [[1926]]
| [[File:Aristide Briand 2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Aristide Briand]]
| [[Frakkland]]
| rowspan=2|
|-
|[[Mynd:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Gustav Stresemann]]
| [[Þýskaland]]
|-
| rowspan=2| [[1927]]
| [[Mynd:Ferdinand Buisson 1924.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ferdinand Buisson]]
| [[Frakkland]]
| rowspan=2|
|-
|[[Mynd:Ludwig Quidde nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ludwig Quidde]]
| [[Þýskaland]]
|-
| [[1928]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1929]]
|[[Mynd:FrankKellogg.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Frank B. Kellogg]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1930]]
|[[Mynd:Soderblom.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nathan Söderblom|Lars Olof Jonathan (Nathan) Söderblom]]
| [[Svíþjóð]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1931]]
| [[Mynd:Jane Addams profile.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Jane Addams]]
| rowspan=2|[[Bandaríkin]]
|rowspan=2|
|-
| [[Mynd:Nicholas_Murray_Butler_ppmsca.03668.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nicholas Murray Butler]]
|-
| [[1932]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1933]]
| [[Mynd:Norman Angell 01.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| Sir [[Norman Angell|Norman Angell (Ralph Lane)]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1934]]
|[[Mynd:1910 Arthur Henderson.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Arthur Henderson]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1935]]
|[[Mynd:Carl von Ossietzky.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Carl von Ossietzky]]
| [[Þýskaland]]
| 
|-
| [[1936]]
|[[Mynd:Carlos Saavedra Lamas.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Carlos Saavedra Lamas]]
| [[Argentína]]
| 
|-
| [[1937]]
| [[Mynd:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood - Project Gutenberg eText 15306.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Robert Cecil, vísigreifi af Chelwood]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1938]]
| [[Mynd:Flag_of_the_League_of_Nations_(1939–1941).svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nansenskrifstofan]]
| [[Sviss]]
| 
|-
| [[1939]]
| colspan=4 rowspan=5 align=center|''Engin verðlaun voru veitt vegna [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]]''
|-
| [[1940]]
|-
| [[1941]]
|-
| [[1942]]
|-
| [[1943]]
|-
| [[1944]]
| [[Mynd:Emblem of the ICRC.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðaráð Rauða krossins]]
| [[Sviss]]
|
|-
| [[1945]]
|[[Mynd:Hull-Cordell-LOC.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Cordell Hull]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1946]]
| [[Mynd:EmilyGreeneBalch.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Emily Greene Balch]]
| rowspan=2|[[Bandaríkin]]
| rowspan=2|
|-
|[[Mynd:John Raleigh Mott, 1910.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[John Mott|John Raleigh Mott]]
|-
| rowspan=2| [[1947]]
| rowspan=2|[[Mynd:Quaker star-T.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]
| [[Bretland]]
| rowspan=2|
|-
|[[American Friends Service Committee]]
| [[Bandaríkin]]
|-
| [[1948]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1949]]
| [[Mynd:John Boyd Orr nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[John Boyd Orr]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1950]]
| [[Mynd:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ralph Bunche]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1951]]
| [[Mynd:Léon Jouhaux nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Léon Jouhaux]]
| [[Frakkland]]
| 
|-
| [[1952]]
| [[Mynd:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Albert Schweitzer]]
| [[Frakkland]]
| 
|-
| [[1953]]
|[[Mynd:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[George Marshall|George Catlett Marshall]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1954]]
| [[Mynd:UNHCR DADAAB REGION, KENYA AFRICA DOD 2006.JPEG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]]
| [[Sviss]]
| 
|-
| [[1955]]
| colspan=4 rowspan=2 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1956]]
|-
| [[1957]]
|[[Mynd:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Lester B. Pearson|Lester Bowles Pearson]]
| [[Kanada]]
| 
|-
| [[1958]]
|[[Mynd:Georges Pire 1958.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Dominique Pire|Georges Pire]]
| [[Belgía]]
| 
|-
| [[1959]]
| [[Mynd:Philip Noel-Baker 1942.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Philip Noel-Baker|Philip J. Noel-Baker]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1960]]
| [[Mynd:Albert Lutuli nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Albert Lutuli]]
| [[Suður-Afríka]]
| 
|-
| [[1961]]
|[[Mynd:Dag Hammarskjöld.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Dag Hammarskjöld|Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld]]
| [[Svíþjóð]]
| 
|-
| [[1962]]
|[[Mynd:Pauling.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Linus Pauling|Linus Carl Pauling]]
| [[Bandaríkin]]
| Fyrir herferð hans gegn tilraunum með kjarnorkuvopn.
|-
| rowspan=2| [[1963]]
| [[Mynd:Emblem of the ICRC.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðaráð Rauða krossins]]
| rowspan=2|[[Sviss]]
|-
|[[Mynd:Emblem of the IFRC.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans]]
|-
| [[1964]]
|[[Mynd:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Martin Luther King, Jr.]]
| [[Bandaríkin]]
| Leiðtogi í mannréttindabaráttu.
|-
| [[1965]]
| [[Mynd:Logo of UNICEF.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna|Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF)]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| Alþjóðleg hjálparstofnun.
|-
| [[1966]]
| colspan=4 rowspan=2 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1967]]
|-
| [[1968]]
| [[Mynd:René Cassin nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[René Cassin]]
| [[Frakkland]]
| 
|-
| [[1969]]
| [[Mynd:Flag of ILO.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðavinnumálastofnunin]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
|
|-
| [[1970]]
|[[Mynd:Norman Borlaug.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Norman Borlaug|Norman E. Borlaug]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1971]]
|[[Mynd:Willy Brandt.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Willy Brandt]]
| [[Vestur-Þýskaland]]
| 
|-
| [[1972]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| rowspan=2|[[1973]]
|[[Mynd:Henry Kissinger.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Henry Kissinger|Henry A. Kissinger]]
| [[Bandaríkin]]
| rowspan=2|Fyrir [[Parísarsáttmálinn|Parísarsáttmálann]] 1973 sem ætlað var að koma á vopnahléi í Víetnamstríðinu og að fá Bandaríkin til að kalla her sinn heim.
|-
|[[Mynd:LeDucTho1973.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Le Duc Tho|Lê Ðức Thọ]] (neitaði að veita viðtöku)
|[[Norður-Víetnam]]
|-
| rowspan=2|[[1974]]
| [[Mynd:Seán MacBride 1984.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Seán MacBride]]
| [[Írland]]
| rowspan=2|
|-
| [[Mynd:Satō_Eisaku.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Eisaku Satō|Eisaku Sato]]
| [[Japan]]
|-
| [[1975]]
| [[Mynd:RIAN archive 25981 Academician Sakharov.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Andrej Sakharov|Andrej Dmítríjevítsj Sakharov]]
| [[Sovétríkin]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1976]]
|[[Mynd:Betty Williams.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Betty Williams]]
|rowspan=2| [[Bretland]] / [[Írland]]
| rowspan=2| Stofnendur Friðarhreyfingar Norður-Írlands.
|-
| [[Mynd:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Mairead Corrigan]]
|-
| [[1977]]
| 
| [[Amnesty International]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| rowspan=2|[[1978]]
| [[Mynd:Anwar Sadat cropped.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Anwar El Sadat|Mohamed Anwar Al-Sadat]]
| [[Egyptaland]]
|rowspan=2|
|-
|[[File:Menachem Begin 2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Menachem Begin]]
|[[Ísrael]]
|-
| [[1979]]
|[[Mynd:MotherTeresa 090.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Móðir Teresa]]
| [[Indland]]
| 
|-
| [[1980]]
| [[Mynd:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Adolfo Pérez Esquivel]]
| [[Argentína]]
| 
|-
| [[1981]]
| [[Mynd:UNHCR DADAAB REGION, KENYA AFRICA DOD 2006.JPEG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| Alþjóðleg hjálparstofun stofnsett árið 1951 af Sameinuðu þjóðunum
|-
| rowspan=2| [[1982]]
|[[Mynd:ARB-Alva-Myrdal.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alva Myrdal]]
| [[Svíþjóð]]
|rowspan=2|
|-
| [[Mynd:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Alfonso García Robles]]
|[[Mexíkó]]
|-
| [[1983]]
|[[Mynd:Lech Walesa.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Lech Wałęsa]]
| [[Pólland]]
| 
|-
| [[1984]]
|[[Mynd:Desmond tutu 20070607 2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Desmond Tutu|Desmond Mpilo Tutu]]
| [[Suður-Afríka]]
| 
|-
| [[1985]]
|[[Mynd:IPPNW logo.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1986]]
|[[Mynd:Elie Wiesel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Elie Wiesel]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1987]]
|[[Mynd:OscarArias.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Óscar Arias|Óscar Arias Sánchez]]
| [[Kosta Ríka]]
| 
|-
| [[1988]]
|[[Mynd:Blue helmet.JPG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| 
|-
| [[1989]]
| [[Mynd:Dalai Lama at WhiteHouse (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Tenzin Gyatso|Tenzin Gyatso, 14. Dalai Lama]]
| &lt;!--This is supposed to copy what is listed on the Nobel Prize website, http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html. Do not change it without discussion.--&gt;[[Tíbet]]&lt;!--This is supposed to copy what is listed on the Nobel Prize website, http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html. Do not change it without discussion.--&gt;
| 
|-
| [[1990]]
|[[Mynd:Mikhail Gorbachev 1987.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Míkhaíl Gorbatsjov]]
| [[Sovétríkin]]
| 
|-
| [[1991]]
| [[Mynd:Aung San Suu Kyi.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Aung San Suu Kyi]]
| [[Mjanmar]]
| Fyrir friðsamlega baráttu hennar fyrir lýðræði og mannréttindum.
|-
| [[1992]]
|[[Mynd:Rigoberta Menchu Tum.JPG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Rigoberta Menchú|Rigoberta Menchú Tum]]
| [[Gvatemala]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1993]]
|[[Mynd:Nelson Mandela-2008.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nelson Mandela]]
|rowspan=2| [[Suður-Afríka]]
| rowspan=2| 
|-
|[[Mynd:Frederik Willem de Klerk.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Frederik Willem de Klerk]]
|-
| rowspan=3| [[1994]]
|[[Mynd:ArafatEconomicForum.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Yasser Arafat]]
| [[Palestína]]
| rowspan=3| 
|-
|[[Mynd:Yitzhak Rabin (1986) cropped.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Yitzhak Rabin]]
| rowspan=2|[[Ísrael]]
|-
|[[Mynd:Shimon Peres World Economic Forum 2007.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Shimon Peres]]
|-
| rowspan=2| [[1995]]
| [[Mynd:Josef Rotblat ID badge.png|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Joseph Rotblat]]
| [[Bretland]] / [[Pólland]]
| rowspan=2| 
|-
| [[Mynd:Peace symbol (bold).svg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Pugwash-ráðstefnurnar]]
| [[Kanada]]
|-
| rowspan=2| [[1996]]
|[[Mynd:Carlosbelo.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Carlos Filipe Ximenes Belo]]
| rowspan=2|[[Austur-Tímor]]
| rowspan=2| 
|-
|[[Mynd:Ramos-Horta.png|frameless|center|upright=0.3]]
| [[José Ramos-Horta]]
|-
| rowspan=2| [[1997]]
|[[Mynd:IntlCampaignBanLandmines.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðleg herferð fyrir jarðsprengjubanni]]
| [[Sviss]]
| rowspan=2| 
|-
|[[Mynd:JodyWilliams1.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Jody Williams]]
| [[Bandaríkin]]
|-
| rowspan=2| [[1998]]
|[[Mynd:John Hume 2008.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[John Hume]]
| [[Bretland]] / [[Írland]]
| rowspan=2| Fyrir framlög þeirra til leitar friðsamlegrar lausnar á [[Átökin á Norður-Írlandi|deilunni á Norður-Írlandi]].
|-
|[[Mynd:David Trimble at Lisburn Seed Group benefit, Hillsborough Castle, Christmas 2007 crop.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[David Trimble]]
| [[Bretland]]
|-
| [[1999]]
|
| [[Læknar án landamæra]]
| [[Sviss]]
| 
|-
| [[2000]]
|[[Mynd:Kim Dae-jung (Cropped).png|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Kim Dae Jung]]
| [[Suður-Kórea]]
| 
|-
| rowspan=2| [[2001]]
| [[Mynd:Small Flag of the United Nations ZP.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| rowspan=2| Fyrir framlög þeirra til betur skipulagðs og friðsamlegri heims.
|-
|[[Mynd:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|frameless|center|upright=0.3|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]]
| [[Kofi Annan]]
| [[Gana]]
|-
| [[2002]]
|[[Mynd:Jimmy Carter.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Jimmy Carter]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[2003]]
| [[Mynd:Ebadi.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Shirin Ebadi]]
| [[Íran]]
| 
|-
| [[2004]]
|[[Mynd:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Wangari Maathai|Wangari Muta Maathai]]
| [[Kenía]]
| Fyrir framlög hennar til sjálfbærrar þróunnar, lýðræði og friðar.
|-
| rowspan=2| [[2005]]
|[[Mynd:Flag of IAEA.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðakjarnorkumálastofnunin]]
| [[Austurríki]]
| rowspan=2| Fyrir framlög þeirra til hindrunar notkunar kjarnorku í hernaði og til tryggingar þess að notkun kjarnorku í friðsamlegum tilgangi sé eins örugg og unnt er.
|-
|[[Mynd:Mohamed ElBaradei WEF 2008.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Mohamed ElBaradei]]
| [[Egyptaland]]
|-
| rowspan=2| [[2006]]
|[[Mynd:Grameen Yunus Dec 04.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Muhammad Yunus]]
| rowspan=2| [[Bangladess]]
|rowspan =2|
|-
|
| [[Grameen-banki]]
|-
| rowspan=2| [[2007]]
|[[Mynd:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Milliríkjavettvangur um loftslagsbreytingar]]
| [[Sviss]]
| rowspan=2|
|-
|[[Mynd:Al Gore.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Al Gore]]
| [[Bandaríkin]]
|-
| [[2008]]
|[[Mynd:Martti Ahtisaari.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Martti Ahtisaari]]
| [[Finnland]]
| 
|-
| [[2009]]
|[[Mynd:Official portrait of Barack Obama-2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Barack Obama]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[2010]]
| [[Mynd:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017, cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Liu Xiaobo]]
| [[Kína]] 
| Fyrir langa og friðsamlega baráttu fyrir grundvallar mannréttindum í Kína.
|-
|rowspan=3|[[2011]]
|[[Mynd:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Ellen Johnson Sirleaf]]
|rowspan=2| [[Líbería]]
|rowspan=3| Fyrir friðsamlega baráttu fyrir öryggi kvenna og fyrir réttindum kvenna til fullrar þátttöku í friðarumleitunum.
|-
|[[Mynd:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Leymah Gbowee]]
|-
|[[Mynd:Karman interview across from UN, Oct 18, 2011.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Tawakkul Karman]]
|[[Jemen]]
|-
| [[2012]]
| [[File:Flag of Europe.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Evrópusambandið]]
| [[Evrópa]]
| Fyrir að hafa í meira en sex áratugi stuðlað að friði og sáttum, lýðræði og mannréttindum í Evrópu
|-
| [[2013]]
| 
| [[Stofnunin um bann við efnavopnum]] (OPCW) 
| Alþjóðlegt
| Fyrir umfangsmikla vinnu í þeim tilgangi að binda enda á notkun [[efnavopn]]a
|-
|rowspan=2|[[2014]]
| [[File:Kailash_Satyarthi.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Kailash Satyarthi]]
| [[Indland]]
|rowspan=2| Fyrir baráttu þeirra gegn undirokun gagnvart börnum og unglingum og fyrir rétti allra barna til menntunar
|-
| [[Mynd:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Malala Yousafzai]]
| [[Pakistan]]
|-
| [[2015]]
| [[Mynd:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Túniski þjóðarsamræðukvartettinn]]
| [[Túnis]]
| Fyrir framlag sitt til að koma á lýðræði í Túnis í kjölfar [[Byltingin í Túnis|byltingarinnar í landinu]] 2011.
|-
| [[2016]]
| [[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Juan Manuel Santos]]
| [[Kólumbía]]
| Fyrir friðarviðræður við uppreisnarhópa í Kólumbíu.
|-
| [[2017]]
| [[File:Logo ICAN Internationale Kampagne zur Abschaffung von Atomwaffen.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[ICAN]] (In­ternati­onal Campaign to Abol­ish Nuc­le­ar Wea­pons)
| Alþjóðlegt
| Fyrir að koma á sátt­mála 122 ríkja um bann við kjarn­orku­vopn­um.
|-
|rowspan=2|[[2018]]
| [[File:Denis Mukwege par Claude Truong-Ngoc novembre 2014.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Denis Mukwege]]
| [[Austur-Kongó]]
|rowspan=2| Fyrir baráttu þeirra gegn kyn­ferðis­brot­um í stríði.
|-
| [[Mynd:Nadia Murad in Washington - 2018 (42733243785) (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nadia Murad]]
| [[Írak]]
|-
| [[2019]]
| [[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Abiy Ahmed]]
| [[Eþíópía]]
| Fyrir að koma á friði milli Eþíópíu og Erítreu.
|-
| [[2020]]
| [[File:World Food Programme Logo Simple.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]]
| Alþjóðleg hjálparstofnun
|-
|rowspan=2|[[2021]]
| [[File:Maria Ressa.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Maria Ressa]]
| [[Filippseyjar]]
|rowspan=2| Fyrir bar­áttu þeirra fyr­ir tján­ing­ar­frelsi í heima­lönd­um þeirra.
|-
| [[Mynd:2018-06-20 Boris Nemzow Preis 2018-9831.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Dmítríj Múratov]]
| [[Rússland]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[2022]]
| [[File:Alaksandr Bialacki.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ales Bjaljatskí]]
| [[Hvíta-Rússland]]
|rowspan=&quot;3&quot;| Fyrir að sýna fram á mik­il­vægi þess að halda gagn­rýni á valda­hafa á lofti og vernda grund­vall­ar­rétt­indi borg­ara.
|-
| [[File:Memorial Logo.png|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Memorial]]
| [[Rússland]]
|-
| [[File:The Center for Civil Liberties logo.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Miðstöð borgaralegs frelsis]]
| [[Úkraína]]
|-
| [[2023]]
| [[File:Narges Mohammadi (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Narges Mohammadi]]
| Íran
| Fyrir „baráttu hennar gegn kúgun kvenna í [[Íran]] og fyrir mannréttindum og frelsi öllum til handa.“
|-
| [[2024]]
| 
| [[Nihon Hidankyo]]
| Japan
| Fyrir að „heiðra þau sem lifðu [[Kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki|árásirnar á Hiroshima og Nagasaki]] af, og hafa valið að nýta reynslu sína til þess að vekja von og hvetja til friðar í heiminum.“
|-
| [[2025]]
| [[File:María_Corina_Machado_2023.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[María Corina Machado]]
| Venesúela
| Fyrir baráttu fyrir lýðræði í Venesúela
|-
| [[2026]]
| [[File:Navi Pillay June 2014.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Navi Pillay]]
| Suður-Afríka
| Fyrir baráttu gegn stríðsglæpum og glæpum gegn mannúð
|}

==Tenglar==
* {{Vísindavefurinn|2641|Hverjir hafa fengið friðarverðlaun Nóbels og þá fyrir hvað?|höfundur=Stefán Jónsson|dags=13. ágúst 2002}}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Friðarverðlaun Nóbels}}
[[Flokkur:Friðarverðlaun]]
[[Flokkur:Listar um stjórnmál]]
[[Flokkur:Listar yfir Nóbelsverðlaun|Friðarverðlaun]]
[[Flokkur:Nóbelsverðlaun]]</text>
      <sha1>r8224fiwtj32bmkshusm31qqzlnv0bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>23. september</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2645</id>
    <revision>
      <id>1982386</id>
      <parentid>1979912</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T19:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fædd */</comment>
      <origin>1982386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6584" sha1="q0wy6a7qpxiol4d2zgwqouoabou6yxu" xml:space="preserve">{{Dagatal|september}}

'''23. september''' er 266. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (267. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 99 dagar eru eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[1241]] - [[Snorri Sturluson]], skáld, rithöfundur, goðorðsmaður og lögsögumaður, var veginn í [[Reykholt]]i í [[Borgarfjörður|Borgarfirði]].
* [[1459]] - Fyrsta orrusta [[Rósastríðin|Rósastríðanna]] í Englandi, bardaginn á Blore Heath, átti sér stað.
* [[1529]] - [[Tyrkjaveldi|Tyrkir]] [[Umsátrið um Vínarborg|settust um Vínarborg]].
* [[1608]] - Umsátur pólska hersins um [[Þrenningarklaustur heilags Sergíusar]] hófst.
* [[1699]] - [[sólmyrkvi|Almyrkvi]] sólar sást í Evrópi, Miðausturlöndum og Norður-Indlandi.
* [[1722]] - La Nouvelle-Orléans ([[New Orleans]]) varð fyrir fellibyl. Margar opinberar byggingar eyðilögðust.
* [[1846]] - Plánetan [[Neptúnus (pláneta)|Neptúnus]] var uppgötvuð.
* [[1889]] - [[Nintendo]] var stofnað sem spilafyrirtæki.
* [[1906]] - Hornsteinn var lagður að húsi [[landsbókasafn Íslands|landsbókasafnsins]] á Arnarhólstúni í Reykjavík.
* 1906 - Elsta heildverslun Íslands tók til starfa, heildverslun [[Ó. Johnson og Kaaber]].
* [[1922]] - Oddur Oddsson, 74 ára og Oddný Hannesdóttir, níræð, voru gefin saman í Reykjavík og varð hún þar með elsta brúður landsins.
* [[1932]] - [[Ibn Sád]] sameinaði ríkin Nejd og Hejaz og bjó til [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]].
* [[1941]] - Snorrahátíð haldin í hátíðarsal [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] í minningu 700 ára dánarafmælis [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]].
* [[1943]] - 270 kjósendur afhentu [[Alþingi]] áskorun um að ganga ekki frá sambandsslitum við [[Danmörk|Dani]] eins og á stæði.
* [[1963]] - [[Eggert Gíslason]] skipstjóri á ''Sigurpáli'' GK, setti met í síldarafla. Á einu sumri hafði hann aflað 31.439 mál og tunnur.
* 1963 - [[Badmintondeild KR]] var stofnuð.
* [[1965]] - Vopnahlé tók gildi milli Indlands og Pakistans.
* [[1973]] - Yfir Suðvesturland gengu leifar fellibylsins [[Ellen (fellibylur)|Ellenar]] og olli veðrið miklu tjóni á húsum, bátum og bílum. Í Reykjavík náði vindhraði 200 kílómetrum á klukkustund.
* [[1981]] - [[Hornsteinn]] var lagður að [[Þjóðarbókhlaðan|Þjóðarbókhlöðunni]] í Reykjavík.
* [[1982]] - [[Amine Gemayel]] var kosinn forseti Líbanon.
* [[1983]] - [[Gulf Air-flug 771]] hrapaði í [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmunum]] eftir að sprengja sprakk í farangursrými. 117 létust.
* [[1985]] - Blaðamaðurinn [[Giancarlo Siani]] var myrtur af glæpasamtökunum [[Camorra]].
* [[1988]] - Kvikmyndin ''[[Í þokumistrinu]]'' var frumsýnd.
* [[1989]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: Vopnahlé tók gildi.
* [[1993]] - Nýr [[Egilsstaðaflugvöllur|flugvöllur]] var tekinn í notkun á Egilsstöðum. Flugbrautin er 2000 metra löng og kostaði völlurinn 790 milljónir króna.
* [[1994]] - Á [[Öxnadalsheiði]] var afhjúpað minnismerki í tilefni af því að [[bundið slitlag]] var komið á allan þjóðveginn á milli Reykjavíkur og Akureyrar.
* [[1995]] - Argentínumaðurinn [[Bill Gaede]] var handtekinn í Arisóna og kærður fyrir [[iðnaðarnjósnir]].
* [[1998]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Dansinn]]'' var frumsýnd.
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2002]] - Banni við [[einnota umbúðir|einnota drykkjarumbúðum]] var aflétt í Danmörku.
* [[2008]] - 11 létust í skotárás á skóla í [[Kauhajoki]] í Finnlandi.
* [[2009]] - Ræningjar rændu peningageymslu öryggisfyrirtækisins [[G4S]] í [[Västberga]] syðst í Stokkhólmi. Ræningjarnir notuðu meðal annars bæði þyrlu og sprengiefni.
* [[2019]] - Rússland lögfesti [[Parísarsamkomulagið]].
* [[2024]] - [[Ísrael]] gerði yfir 1.000 loftárásir á Suður-[[Líbanon]] sem beindust gegn [[Hezbollah]]. Um 500 létust.
&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[63 f.Kr.]] - [[Ágústus]], Rómarkeisari (d. [[14]] e.Kr.).
* [[1158]] - [[Geoffrey 2. hertogi af Bretagne]] (d. [[1186]]).
* [[1215]] - [[Kúblaí Khan]] Mongólaveldisins (d. [[1294]]).
* [[1838]] - [[Victoria Woodhull]], bandarísk kvenréttindakona og forsetaframbjóðandi (d. [[1927]]).
* [[1880]] - [[John Boyd Orr]], skoskur næringarfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1971]]).
* [[1883]] - [[Inga Lára Lárusdóttir]], íslensk stjórnmálakona (d. [[1949]]).
* 1883 - [[Grígoríj Zínovjev]], sovéskur stjórnmálamaður (d. [[1936]]).
* [[1901]] - [[Jaroslav Seifert]], tékkneskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1986]]).
* [[1916]] - [[Aldo Moro]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[1978]]).
* [[1920]] - [[Mickey Rooney]], bandarískur leikari (d. [[2014]]).
* [[1922]] - [[Einar Ágústsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1986]]).
* [[1925]] - [[George J. Laurer]], bandarískur verkfræðingur.
* [[1930]] - [[Ray Charles]], bandarískur söngvari (d. [[2004]]).
* [[1937]] - [[Martin West]], enskur fornfræðingur (d. [[2015]]).
* [[1940]] - [[Michel Temer]], brasilískur stjórnmálamaður.
* [[1949]] - [[Bruce Springsteen]], bandarískur söngvari.
* [[1951]] - [[Shehbaz Sharif]], pakistanskur stjórnmálamaður.
* [[1959]] - [[Elizabeth Peña]], bandarísk leikkona (d. [[2014]]).
* [[1959]] - [[Jason Alexander]], bandarískur leikari.
* [[1968]] - [[Erik Weihenmayer]], bandarískur fjallgöngumaður.
* 1973 - [[Gíorgos Lanþímos]], grískur kvikmyndagerðarmaður.
* [[1988]] - [[Shannon Chan-Kent]], kanadísk leikkona.

== Dáin ==
* [[76]] - [[Línus]] páfi.
* [[867]] - [[Mikael 3. keisari]] Austrómverska ríkisins (f. [[839]]).
* [[1230]] - [[Alfons 9.]], konungur af Leon (f. [[1171]]).
* [[1241]] - [[Snorri Sturluson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1179]]).
* [[1253]] - [[Venseslás 1.]], konungur Bæheims.
* [[1666]] - [[Hannibal Sehested]], fyrrum ríkisstjóri Noregs (f. [[1609]]).
* [[1825]] - [[Pedro Marieluz Garcés]], perúskur prestur (f. [[1780]]).
* [[1870]] - [[Prosper Mérimée]], franskur rithöfundur (f. [[1803]]).
* [[1882]] - [[Friedrich Wöhler]], þýskur efnafræðingur (f. [[1800]]).
* [[1896]] - [[Ivar Aasen]], norskur málvísindamaður (f. [[1813]]).
* [[1939]] - [[Sigmund Freud]], austurrískur geðlæknir (f. [[1856]]).
* [[1943]] - [[Ernst Trygger]], sænskur stjórnmálamaður (f. [[1857]]).
* [[1973]] - [[Pablo Neruda]], síleskt skáld (f. [[1904]]).
* [[2017]] - [[Örn Ingi Gíslason]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1945]]).

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:September]]</text>
      <sha1>q0wy6a7qpxiol4d2zgwqouoabou6yxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982387</id>
      <parentid>1982386</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T19:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fædd */</comment>
      <origin>1982387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6647" sha1="baw3wdniqr11od83szogjzv0ur0g16o" xml:space="preserve">{{Dagatal|september}}

'''23. september''' er 266. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (267. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 99 dagar eru eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[1241]] - [[Snorri Sturluson]], skáld, rithöfundur, goðorðsmaður og lögsögumaður, var veginn í [[Reykholt]]i í [[Borgarfjörður|Borgarfirði]].
* [[1459]] - Fyrsta orrusta [[Rósastríðin|Rósastríðanna]] í Englandi, bardaginn á Blore Heath, átti sér stað.
* [[1529]] - [[Tyrkjaveldi|Tyrkir]] [[Umsátrið um Vínarborg|settust um Vínarborg]].
* [[1608]] - Umsátur pólska hersins um [[Þrenningarklaustur heilags Sergíusar]] hófst.
* [[1699]] - [[sólmyrkvi|Almyrkvi]] sólar sást í Evrópi, Miðausturlöndum og Norður-Indlandi.
* [[1722]] - La Nouvelle-Orléans ([[New Orleans]]) varð fyrir fellibyl. Margar opinberar byggingar eyðilögðust.
* [[1846]] - Plánetan [[Neptúnus (pláneta)|Neptúnus]] var uppgötvuð.
* [[1889]] - [[Nintendo]] var stofnað sem spilafyrirtæki.
* [[1906]] - Hornsteinn var lagður að húsi [[landsbókasafn Íslands|landsbókasafnsins]] á Arnarhólstúni í Reykjavík.
* 1906 - Elsta heildverslun Íslands tók til starfa, heildverslun [[Ó. Johnson og Kaaber]].
* [[1922]] - Oddur Oddsson, 74 ára og Oddný Hannesdóttir, níræð, voru gefin saman í Reykjavík og varð hún þar með elsta brúður landsins.
* [[1932]] - [[Ibn Sád]] sameinaði ríkin Nejd og Hejaz og bjó til [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]].
* [[1941]] - Snorrahátíð haldin í hátíðarsal [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] í minningu 700 ára dánarafmælis [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]].
* [[1943]] - 270 kjósendur afhentu [[Alþingi]] áskorun um að ganga ekki frá sambandsslitum við [[Danmörk|Dani]] eins og á stæði.
* [[1963]] - [[Eggert Gíslason]] skipstjóri á ''Sigurpáli'' GK, setti met í síldarafla. Á einu sumri hafði hann aflað 31.439 mál og tunnur.
* 1963 - [[Badmintondeild KR]] var stofnuð.
* [[1965]] - Vopnahlé tók gildi milli Indlands og Pakistans.
* [[1973]] - Yfir Suðvesturland gengu leifar fellibylsins [[Ellen (fellibylur)|Ellenar]] og olli veðrið miklu tjóni á húsum, bátum og bílum. Í Reykjavík náði vindhraði 200 kílómetrum á klukkustund.
* [[1981]] - [[Hornsteinn]] var lagður að [[Þjóðarbókhlaðan|Þjóðarbókhlöðunni]] í Reykjavík.
* [[1982]] - [[Amine Gemayel]] var kosinn forseti Líbanon.
* [[1983]] - [[Gulf Air-flug 771]] hrapaði í [[Sameinuðu arabísku furstadæmin|Sameinuðu arabísku furstadæmunum]] eftir að sprengja sprakk í farangursrými. 117 létust.
* [[1985]] - Blaðamaðurinn [[Giancarlo Siani]] var myrtur af glæpasamtökunum [[Camorra]].
* [[1988]] - Kvikmyndin ''[[Í þokumistrinu]]'' var frumsýnd.
* [[1989]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: Vopnahlé tók gildi.
* [[1993]] - Nýr [[Egilsstaðaflugvöllur|flugvöllur]] var tekinn í notkun á Egilsstöðum. Flugbrautin er 2000 metra löng og kostaði völlurinn 790 milljónir króna.
* [[1994]] - Á [[Öxnadalsheiði]] var afhjúpað minnismerki í tilefni af því að [[bundið slitlag]] var komið á allan þjóðveginn á milli Reykjavíkur og Akureyrar.
* [[1995]] - Argentínumaðurinn [[Bill Gaede]] var handtekinn í Arisóna og kærður fyrir [[iðnaðarnjósnir]].
* [[1998]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Dansinn]]'' var frumsýnd.
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2002]] - Banni við [[einnota umbúðir|einnota drykkjarumbúðum]] var aflétt í Danmörku.
* [[2008]] - 11 létust í skotárás á skóla í [[Kauhajoki]] í Finnlandi.
* [[2009]] - Ræningjar rændu peningageymslu öryggisfyrirtækisins [[G4S]] í [[Västberga]] syðst í Stokkhólmi. Ræningjarnir notuðu meðal annars bæði þyrlu og sprengiefni.
* [[2019]] - Rússland lögfesti [[Parísarsamkomulagið]].
* [[2024]] - [[Ísrael]] gerði yfir 1.000 loftárásir á Suður-[[Líbanon]] sem beindust gegn [[Hezbollah]]. Um 500 létust.
&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[63 f.Kr.]] - [[Ágústus]], Rómarkeisari (d. [[14]] e.Kr.).
* [[1158]] - [[Geoffrey 2. hertogi af Bretagne]] (d. [[1186]]).
* [[1215]] - [[Kúblaí Khan]] Mongólaveldisins (d. [[1294]]).
* [[1838]] - [[Victoria Woodhull]], bandarísk kvenréttindakona og forsetaframbjóðandi (d. [[1927]]).
* [[1880]] - [[John Boyd Orr]], skoskur næringarfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1971]]).
* [[1883]] - [[Inga Lára Lárusdóttir]], íslensk stjórnmálakona (d. [[1949]]).
* 1883 - [[Grígoríj Zínovjev]], sovéskur stjórnmálamaður (d. [[1936]]).
* [[1901]] - [[Jaroslav Seifert]], tékkneskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1986]]).
* [[1916]] - [[Aldo Moro]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[1978]]).
* [[1920]] - [[Mickey Rooney]], bandarískur leikari (d. [[2014]]).
* [[1922]] - [[Einar Ágústsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1986]]).
* [[1925]] - [[George J. Laurer]], bandarískur verkfræðingur.
* [[1930]] - [[Ray Charles]], bandarískur söngvari (d. [[2004]]).
* [[1937]] - [[Martin West]], enskur fornfræðingur (d. [[2015]]).
* [[1940]] - [[Michel Temer]], brasilískur stjórnmálamaður.
* [[1941]] - [[Navi Pillay]], suðurafrískur lögfræðingur.
* [[1949]] - [[Bruce Springsteen]], bandarískur söngvari.
* [[1951]] - [[Shehbaz Sharif]], pakistanskur stjórnmálamaður.
* [[1959]] - [[Elizabeth Peña]], bandarísk leikkona (d. [[2014]]).
* 1959 - [[Jason Alexander]], bandarískur leikari.
* [[1968]] - [[Erik Weihenmayer]], bandarískur fjallgöngumaður.
* [[1973]] - [[Gíorgos Lanþímos]], grískur kvikmyndagerðarmaður.
* [[1988]] - [[Shannon Chan-Kent]], kanadísk leikkona.

== Dáin ==
* [[76]] - [[Línus]] páfi.
* [[867]] - [[Mikael 3. keisari]] Austrómverska ríkisins (f. [[839]]).
* [[1230]] - [[Alfons 9.]], konungur af Leon (f. [[1171]]).
* [[1241]] - [[Snorri Sturluson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1179]]).
* [[1253]] - [[Venseslás 1.]], konungur Bæheims.
* [[1666]] - [[Hannibal Sehested]], fyrrum ríkisstjóri Noregs (f. [[1609]]).
* [[1825]] - [[Pedro Marieluz Garcés]], perúskur prestur (f. [[1780]]).
* [[1870]] - [[Prosper Mérimée]], franskur rithöfundur (f. [[1803]]).
* [[1882]] - [[Friedrich Wöhler]], þýskur efnafræðingur (f. [[1800]]).
* [[1896]] - [[Ivar Aasen]], norskur málvísindamaður (f. [[1813]]).
* [[1939]] - [[Sigmund Freud]], austurrískur geðlæknir (f. [[1856]]).
* [[1943]] - [[Ernst Trygger]], sænskur stjórnmálamaður (f. [[1857]]).
* [[1973]] - [[Pablo Neruda]], síleskt skáld (f. [[1904]]).
* [[2017]] - [[Örn Ingi Gíslason]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1945]]).

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:September]]</text>
      <sha1>baw3wdniqr11od83szogjzv0ur0g16o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lómagnúpur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21586</id>
    <revision>
      <id>1982427</id>
      <parentid>1909712</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54646-77</username>
        <id>121658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jarðfræði */ Leiðréttar innsláttarvillur.</comment>
      <origin>1982427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="iuef0rz8x1mmgrc7na54vaancyirnnb" xml:space="preserve">{{Fjall}}{{CommonsCat|Lómagnúpur}}
'''Lómagnúpur''' er 767 m hátt fjall á [[Skeiðarársandur|Skeiðarársandi]]. Lómagnúpur er eitt hæsta [[standberg]] á Íslandi (671 m).&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;&gt;Ari Trausti Guðmundsson, Pétur Þórleifsson: ''Íslensk fjöll. Gönguleiðir á 151 tind.'' Reykjavík, Mál og Menning, 2004&lt;/ref&gt;.

==Jarðfræði==
Eins og mörg fjallshlíð á svæðinni á milli Kirkjubæjarklausturs og Skeiðarársands, hefur núpurinn áður fyrr verið [[Hornbjarg|hornbjarg]]. Lengi hefur hann skagað fram í sjó og mótast af afli haföldunnar og landrisi. [[Fjörður|Fjörður]] mikill hefur í  þann tíð gengið inn í landið, þar sem [[Skeiðarársandur]] er núna. Samt er nú langt síðan árnar á sandinum hafa fyllt upp þennan fjörð og raunar miklu meir en  það&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt; - ekki síst í mörgum [[Jökulhlaup|jökulhlaupum]].

Lómagnúpur er úr [[Móberg (jarðfræði)|móbergi]], [[Setlög|seti]] og [[Grágrýti|grágrýti]].&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt;Að meginhluta til er Lómagnúpur byggður upp af móbergi, tvær áberandi syrpur af [[Kubbaberg|kubbaberg]]i og [[Stuðlaberg|stuðludu basalti]] blasa þó við í hamrahlíðum fjallsins. Á [[Jökulskeið|jökulskeiðum]] [[Ísöld|ísaldar]] hefur móbergið myndast og jarðlögin í höfðanum í heild hlaðist upp á um einni milljón ára. &lt;ref name=&quot;Leyndardómar&quot;/&gt;

Tvö  þekkt [[Berghlaup|berghlaup]] hafa fallið úr honum, eitt af þeim á árinu [[1789]].&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt;Skriðan kom niður í jarðskjálfta í júli 1789.  Hún fell úr 600 metra hæð niður á sandinn og nær fast að þjóðvegi, hún kallast Hlaup og verður því stórgrýttari sem nær dregur fjallinu.&lt;ref name=&quot;Leyndardómar&quot;/&gt;

==Uppganga==
Að  austan, upp Hvirfildal, er auðveldasta leiðin.&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt;

Útsýni af fjallinu er mikið , þar sér maður yfir Skeiðarársand til [[Öræfajökull|Öræfajökulls]] og líka er hægt að sjá inn á [[Vatnajökull|Vatnajökul]] alla leið til [[Grímsvötn|Grímsvatna]].&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt;

==Lómagnúpur í bókmenntum==
Gnúpurinn er líka frægur vegna hlutverk hans í [[Brennu-Njáls saga|Njálu]]. Þar segir Flosi: &quot;Mig dreymdi (... ...) að ég þóttist vera að Lógmagnúpi og ganga út og sjá upp til gnúpsins, og opnaðist hann. Og gekk maður út úr gnúpinum (...) og hafði járnstaf í hendi. Hann fór kallandi og kallaði á menn mína, suma fyrr og suma síðar, og nefndi á nafn.&quot;&lt;ref&gt;''Brennu-Njáls saga.'' Reykjavík, Ídnu, 2002&lt;/ref&gt;Útkoman er þekkt.

Svo lýkur [[Jón Helgason prófessor|Jón Helgason]] kvæði ''Áföngum við Lómagnúp'' með þessari vísu:
[[Mynd:2014-05-05 14-50-50 Iceland Austurland - Skaftafell 4h 82°.JPG|thumbnail|600px|right|Skeiðarársandur og Lómagnúpur]]
:Vötnin byltast að Brunasandi,
:bólgnar þar kvikan gljúp;
:landið ber sér á breiðum herðum
:bjartan og svalan hjúp;
:jötunninn stendur með járnstaf í hendi
:jafnan við Lómagnúp,
:kallar hann mig, og kallar hann þig (...)
:kuldaleg rödd og djúp.&lt;ref name=&quot;Leyndardómar&quot;&gt;Hjörleifur Guttormsson, Oddur Sigurðssson: ''Leyndardómar Vatnajökuls. Víðerni, fjöll og byggðir.'' Reykjavík, Fjöll og firnindi, 1997.&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* {{vefheimild|url=http://www.lmi.is/landmaelingar.nsf/pages/Landfraedilegarupplysingar.html|titill=Landfræðilegar upplýsingar um Ísland|archive-url=https://web.archive.org/web/20051027062558/https://www.lmi.is/landmaelingar.nsf/pages/Landfraedilegarupplysingar.html|archive-date=27. október 2005}}

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

[[Flokkur:Skaftárhreppur]]
[[Flokkur:Fjöll á Íslandi]]</text>
      <sha1>iuef0rz8x1mmgrc7na54vaancyirnnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982428</id>
      <parentid>1982427</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54646-77</username>
        <id>121658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jarðfræði */ Leiðrétt innsláttarvilla.</comment>
      <origin>1982428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="amcglistyl5u7oypstllhh3fo0zkb3e" xml:space="preserve">{{Fjall}}{{CommonsCat|Lómagnúpur}}
'''Lómagnúpur''' er 767 m hátt fjall á [[Skeiðarársandur|Skeiðarársandi]]. Lómagnúpur er eitt hæsta [[standberg]] á Íslandi (671 m).&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;&gt;Ari Trausti Guðmundsson, Pétur Þórleifsson: ''Íslensk fjöll. Gönguleiðir á 151 tind.'' Reykjavík, Mál og Menning, 2004&lt;/ref&gt;.

==Jarðfræði==
Eins og mörg fjallshlíð á svæðinni á milli Kirkjubæjarklausturs og Skeiðarársands, hefur núpurinn áður fyrr verið [[Hornbjarg|hornbjarg]]. Lengi hefur hann skagað fram í sjó og mótast af afli haföldunnar og landrisi. [[Fjörður|Fjörður]] mikill hefur í  þann tíð gengið inn í landið, þar sem [[Skeiðarársandur]] er núna. Samt er nú langt síðan árnar á sandinum hafa fyllt upp þennan fjörð og raunar miklu meir en  það&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt; - ekki síst í mörgum [[Jökulhlaup|jökulhlaupum]].

Lómagnúpur er úr [[Móberg (jarðfræði)|móbergi]], [[Setlög|seti]] og [[Grágrýti|grágrýti]].&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt;Að meginhluta til er Lómagnúpur byggður upp af móbergi, tvær áberandi syrpur af [[Kubbaberg|kubbaberg]]i og [[Stuðlaberg|stuðludu basalti]] blasa þó við í hamrahlíðum fjallsins. Á [[Jökulskeið|jökulskeiðum]] [[Ísöld|ísaldar]] hefur móbergið myndast og jarðlögin í höfðanum í heild hlaðist upp á um einni milljón ára. &lt;ref name=&quot;Leyndardómar&quot;/&gt;

Tvö  þekkt [[Berghlaup|berghlaup]] hafa fallið úr honum, eitt af þeim á árinu [[1789]].&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt;Skriðan kom niður í jarðskjálfta í júli 1789.  Hún féll úr 600 metra hæð niður á sandinn og nær fast að þjóðvegi, hún kallast Hlaup og verður því stórgrýttari sem nær dregur fjallinu.&lt;ref name=&quot;Leyndardómar&quot;/&gt;

==Uppganga==
Að  austan, upp Hvirfildal, er auðveldasta leiðin.&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt;

Útsýni af fjallinu er mikið , þar sér maður yfir Skeiðarársand til [[Öræfajökull|Öræfajökulls]] og líka er hægt að sjá inn á [[Vatnajökull|Vatnajökul]] alla leið til [[Grímsvötn|Grímsvatna]].&lt;ref name=&quot;Ari Trausti&quot;/&gt;

==Lómagnúpur í bókmenntum==
Gnúpurinn er líka frægur vegna hlutverk hans í [[Brennu-Njáls saga|Njálu]]. Þar segir Flosi: &quot;Mig dreymdi (... ...) að ég þóttist vera að Lógmagnúpi og ganga út og sjá upp til gnúpsins, og opnaðist hann. Og gekk maður út úr gnúpinum (...) og hafði járnstaf í hendi. Hann fór kallandi og kallaði á menn mína, suma fyrr og suma síðar, og nefndi á nafn.&quot;&lt;ref&gt;''Brennu-Njáls saga.'' Reykjavík, Ídnu, 2002&lt;/ref&gt;Útkoman er þekkt.

Svo lýkur [[Jón Helgason prófessor|Jón Helgason]] kvæði ''Áföngum við Lómagnúp'' með þessari vísu:
[[Mynd:2014-05-05 14-50-50 Iceland Austurland - Skaftafell 4h 82°.JPG|thumbnail|600px|right|Skeiðarársandur og Lómagnúpur]]
:Vötnin byltast að Brunasandi,
:bólgnar þar kvikan gljúp;
:landið ber sér á breiðum herðum
:bjartan og svalan hjúp;
:jötunninn stendur með járnstaf í hendi
:jafnan við Lómagnúp,
:kallar hann mig, og kallar hann þig (...)
:kuldaleg rödd og djúp.&lt;ref name=&quot;Leyndardómar&quot;&gt;Hjörleifur Guttormsson, Oddur Sigurðssson: ''Leyndardómar Vatnajökuls. Víðerni, fjöll og byggðir.'' Reykjavík, Fjöll og firnindi, 1997.&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* {{vefheimild|url=http://www.lmi.is/landmaelingar.nsf/pages/Landfraedilegarupplysingar.html|titill=Landfræðilegar upplýsingar um Ísland|archive-url=https://web.archive.org/web/20051027062558/https://www.lmi.is/landmaelingar.nsf/pages/Landfraedilegarupplysingar.html|archive-date=27. október 2005}}

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

[[Flokkur:Skaftárhreppur]]
[[Flokkur:Fjöll á Íslandi]]</text>
      <sha1>amcglistyl5u7oypstllhh3fo0zkb3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>J. M. Coetzee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32885</id>
    <revision>
      <id>1982398</id>
      <parentid>1533558</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2007" sha1="dgwxuddg3qluec5ekeci9azhfz3kbik" xml:space="preserve">[[Mynd:J.M. Coetzee.JPG|thumb|J. M. Coetzee]]
'''John Maxwell Coetzee''' (fæddur [[9. febrúar]], [[1940]]) er [[Suður-Afríka|suðurafrískur]] rithöfundur og [[bókmenntafræði]]ngur. Hann er [[Ástralía|ástralskur]] ríkisborgari og býr í [[Adelaide]] í [[Suður-Ástralía|Suður-Ástralíu]]. Coetzee hefur hlotið margvísleg verðlaun á rithöfundarferli sínum, þ.á m. [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]] árið [[2003]] og bresku [[Booker-verðlaunin]] en hann var fyrsti rithöfundurinn til að hljóta [[Booker-verðlaunin]] tvisvar. 

== Verk ==

=== Skáldsögur ===
* ''[[Dusklands]]'' (1974). 
* ''[[In the Heart of the Country]]'' (1977)
* ''[[Waiting for the Barbarians]]'' (1980)
* ''[[Life &amp; Times of Michael K]]'' (1983)
* ''[[Foe (novel)|Foe]]'' (1986) 
* ''[[Age of Iron (book)|Age of Iron]]'' (1990)
* ''[[The Master of Petersburg]]'' (1994)
* ''[[The Lives of Animals]]'' (1999) 
* ''[[Disgrace (novel)|Disgrace]]'' (1999), þýdd á íslensku sem [[Vansæmd]]
* ''[[Elizabeth Costello]]'' (2003) 
* ''[[Slow Man]]'' (2005) 
* ''[[Diary of a Bad Year]]'' (2007)

===Skáldævisögur===
* ''[[Boyhood: Scenes from Provincial Life]]'' (1997), þýdd á íslensku sem [[Barndómur: Svipmyndir frá uppvaxtarárum í Suður-Afríku]]
* ''[[Youth: Scenes from Provincial Life II]]'' (2002)
* ''[[Summertime (novel)|Summertime]]'' (2009)

===Önnur verk===
* ''[[White Writing: On the Culture of Letters in South Africa (book)|White Writing: On the Culture of Letters in South Africa]]''
* ''[[Doubling the Point: Essays and Interviews (book)|Doubling the Point: Essays and Interviews]]'' (1992)
* ''[[Giving Offense: Essays on Censorship]]'' (1996)
* ''[[Stranger Shores: Literary Essays, 1986–1999]]'' (2002)
* ''[[Inner Workings: Literary Essays, 2000–2005]]'' (2007)
{{Nóbelsverðlaun í bókmenntum}}
{{DEFAULTSORT:Coetzee, J.M.}}
{{f|1940}}
[[Flokkur:Suðurafrískir rithöfundar]]
[[Flokkur:Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels]]</text>
      <sha1>dgwxuddg3qluec5ekeci9azhfz3kbik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Víkin (Noregi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33771</id>
    <revision>
      <id>1982372</id>
      <parentid>1376974</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1982372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="8lb26xhqsbsak6wbn74rdku564ruk24" xml:space="preserve">{{Fyrir|fylkið|Viken}}
'''Víkin''' er sögulegt heiti á svæðinu umhverfis [[Oslóarfjörður|Oslóarfjörð]] í [[Noregur|Noregi]]. Á [[miðaldir|miðöldum]] var talað um Víkina sem sérstakt landsvæði, aðskilið frá [[Firðirnir (Noregur)|Fjörðunum]] og [[Þrándheimur|Þrándheimi]] enda eru náttúrulegar hindranir á samgöngum milli þessara svæða; [[fjall|fjöll]] í vestri og skógi vaxnir [[Dalirnir (Noregur)|Dalirnir]] í norðri. Þegar [[Haraldur hárfagri]] sameinaði Noreg var hann í raun að stækka konungsríki sitt í Víkinni, meðal annars með því að fara með her í gegnum Dalina, sem ekki hafði áður verið reynt. Eftir hans tíð kom oft fyrir að ólíkir konungar ríktu annars vegar í Víkinni og hins vegar yfir Fjörðunum og Þrándheimi. [[Danakonungar]] töldu sig eiga mikilla hagsmuna að gæta í Víkinni og reyndu þannig að ná yfirráðum yfir því svæði þótt norskir konungar eða jarlar ríktu yfir afgangnum af Noregi. 

Víkin telur héruðin [[Vestfold]], [[Austfold]], [[Ránríki]], [[Vingulmörk]] og [[Bohuslän]].

[[Flokkur:Noregur]]
[[Flokkur:Víkingaöld]]</text>
      <sha1>8lb26xhqsbsak6wbn74rdku564ruk24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34091</id>
    <revision>
      <id>1982383</id>
      <parentid>1980236</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11667" sha1="g3mad5gy5yeadypocnd6a83ljgd1e8o" xml:space="preserve">{{félagasamtök
|nafn = Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn&lt;br&gt;{{collapsible list
 | titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%;
 | title = {{nobold|''(á opinberum tungumálum)''}}
 | {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:77%;font-weight:normal;
  | rowclass1 = mergedrow |label1=[[Enska]]: |data1={{Lang|en|International Criminal Court}}
  | rowclass2 = mergedrow |label2=[[Franska]]: |data2={{Lang|fr|Cour pénale internationale}}
  | rowclass3 = mergedrow |label3=[[Arabíska]]:|data3={{Lang|ar|المحكمة الجنائية الدولية}}
  | rowclass4 = mergedrow |label4=[[Kínverska]]: |data4={{Lang|zh|国际刑事法院}}
  | rowclass5 = mergedrow |label5=[[Rússneska]]: |data5={{Lang|ru|Международный уголовный суд}}
  | rowclass6 = mergedrow |label6=[[Spænska]]: |data6={{Lang|es|Corte Penal Internacional}}
 }}}}
|mynd = International Criminal Court logo.svg
|myndaheiti ={{small|Merki Alþjóðlega sakamáladómstólsins}}
|skammstöfun= ICC
|kort = ICC member states.svg
|kortastærð=200px
|kortaheiti=Kort sem sýnir aðildarríki Alþjóðlega sakamáladómstólsins.&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;{{legend|#00AA00|Aðildarríki}}
{{legend|#EEEE00|Ríki sem hafa undirritað en ekki fullgilt Rómarsamþykkt}}
{{legend|purple|Aðildarríki sem dró aðild sína til baka}}
{{legend|orange|Undirskriftarríki sem dró undirskrift sína til baka}}
{{legend|#FF1111|Hvorki aðildarríki né undirskriftarríki}}
|stofnun=Rómarsamþykkt gerð: {{start date and age|1998|7|17}}&lt;br&gt;Tók gildi: {{start date and age|2002|7|1}}
|höfuðstöðvar={{NED}} [[Haag]], [[Holland]]i
|titill_leiðtoga = Forseti
|nafn_leiðtoga = [[Tomoko Akane]]
|vefsíða={{URL|www.icc-cpi.int}}
|hnit = {{coord|52|6|20|N|4|19|4|E|region:NL|display=inline, title}}
}}
'''Alþjóðlegi sakamáladómstólinn''' er milliríkjastofnun sem situr í [[Haag]] í [[Holland]]i. Hann hefur sjálfvirka lögsögu sem sóknaraðili gegn einstaklingum sem grunaðir eru um alþjóðaglæpi sem þýðir að dómstólinn er óháður sérstöku samþykki viðkomandi ríkja. Dæmi um mál sem dómstólinn getur látið til sín taka eru [[þjóðarmorð]], [[glæpir gegn mannúð]] og [[stríðsglæpir]]. Í nánustu framtíð er hægt að sjá dómstólinn sækja mál er varðar brot á „almennum“ friði í heiminum. 

Dómstólnum er ætlað að vera framlenging við núverandi innlend dómskerfi hjá þjóðum heimsins. Dómstólinn getur aðeins beitt lögsögu sinni þegar ákveðin skilyrði eru uppfyllt, svo sem þegar innlendir dómstólar eru ófúsir eða ófærir um að sækja glæpamenn til saka. Einnig er það skilyrði að annaðhvort þegnríki hins ákærða eða ríkið þar sem ákært brot var framið í sé aðili að [[Rómarsamþykktin]]ni. Í málum sem tengjast [[stríðsglæpur|stríðsglæpum]] er aðildarríkjum heimilt að undanþiggja sig lögsögu dómsins í allt að sjö ár frá aðild ríkisins að samþykktinni. Einnig getur [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] vísað málum til dómstólsins og einnig einstök ríki. Dómstólinn var stofnsettur 1. júlí 2002, sama dagsetning og Rómarsamþykktin gekk í gildi. Rómarsamþykktin er samþykkt sem lögð er til grundvallar dómstólnum. Hún er [[þjóðréttarsamningur]] sem ríki gerast aðilar að með undirritun Rómarsamþykktarinnar og verða þar með aðilar að dómstólnum. 

Á alþjóðaráðstefnu í Róm 1998, samþykktu 120 ríki að koma dómstólnum á legg. Síðustu ellefu samþykktirnar sem nauðsynlegar voru fyrir samþykkt dómstólsins voru fullgiltar 11. apríl 2002. [[Ísland]] varð tíunda aðildarríkið til þess að fullgilda samþykktina þann 25. maí árið 2000. Með fullgildingu samþykktarinnar hafa 122 ríki gerst aðilar að Alþjóðasakamáladómstólnum. Alþjóðasakamáladómstóllinn er varanlegt [[dómsvald]], ólíkt til dæmis [[Alþjóðastríðsglæpadómstóllinn|Alþjóðastríðsglæpadómstólnum]] sem fékkst við málefni fyrrum [[Júgóslavía|Júgóslavíu]] og [[Rúanda]] þar sem er takmörkuð lögsaga er varðar tíma og rúm. Mál sem dómstóllinn getur tekið til meðferðar verða að hafa verið framin eftir stofnun hans 1. júlí 2002.

== Uppbygging ==
Dómstóllinn hefur fjórar meginstoðir í sínu innra kerfi. Það er formennska fyrir dómstólnum sem er skipuð þremur dómurum sem eru valdir af jafningjum sínum í dómstólaráði dómstólsins. Forseti dómstólsins er [[Tomoko Akane]] (Japan). [[Rosario Salvatore Aitala]] (Ítalía) er fyrsti varaforseti og [[Reine Alapini-Gansou]] (Benín) er annar varaforseti. Dómstólaráðið  hlustar á mál sem eru sótt fyrir dómnum. Það er skipað 18 dómurum sem er skipt  upp í deildir. 

=== Dómarar ===
Eftirtaldir dómarar skipa dómstólinn og þar með dómstólsráðið.
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
|+'''Dómarar við Alþjóðlega sakamáladómstólinn'''
! Nafn !! Ríki !! Tók við embætti !! Lætur af embætti !! Deild &lt;br/&gt; !! Athugasemdir
|-
|{{sortname|Tomoko|Akane}} || {{flag|Japan}} || 2018 || 2027 || Áfrýjunardeild || Forseti
|-
|{{sortname|Rosario|Salvatore Aitala}} || {{flag|Ítalía}} || 2018 || 2027 || Forréttardeild || Fyrsti varaforseti
|-
|{{sortname|Reine|Alapini-Gansou}} || {{flag|Benín}} || 2018 || 2027 || Forréttardeild || Annar varaforseti
|-
|{{sortname|Luz del|Carmen Ibáñez Carranza}} || {{flag|Perú}} || 2018 || 2027 || Áfrýjunardeild || 
|-
|{{sortname|Solomy Balungi|Bossa}} || {{flag|Úganda}} || 2018 || 2027 || Áfrýjunardeild ||
|-
|{{sortname|Kimberly|Prost}} || {{flag|Kanada}} || 2018 || 2027 || Réttardeild ||
|-
|{{sortname|Joanna|Korner}} || {{flag|Bretland}} || 2021 || 2030 || Réttardeild ||
|-
|{{sortname|Gocha|Lordkipanidze}} || {{flag|Georgía}} || 2021 || 2030 || Áfrýjunardeild ||
|-
|{{sortname|Socorro|Flores Liera}}|| {{flag|Mexíkó}} || 2021 || 2030 || Forréttardeild ||
|-
|{{sortname|Sergio Gerardo|Ugalde Godinez}} || {{flag|Kosta Ríka}} || 2021 || 2030 || Forréttardeild ||
|-
|{{sortname|Miatta Maria|Samba}} || {{flag|Síerra Leóne}} || 2021 || 2030 || Réttardeild ||
|-
|{{sortname|Althea Violet|Alexis-Windsor}} || {{flag|Trínidad og Tóbagó}} || 2021 || 2030 || Réttardeild ||
|-
|{{sortname|Keebong|Paek}} || {{flag|Suður-Kórea}} || 2024 || 2033 || Réttardeild ||
|-
|{{sortname|Erdenebalsuren|Damdin}} || {{flag|Mongólía}} || 2024 || 2033 || Áfrýjunardeild ||
|-
|{{sortname|Iulia|Motoc}} || {{flag|Rúmenía}} || 2024 || 2033 || Forréttardeild ||
|-
|{{sortname|Haykel|Ben Mahfoudh}} || {{flag|Túnis}} || 2024 || 2033 || Forréttardeild ||
|-
|{{sortname|Nicolas|Guillou}} || {{flag|Frakkland}} || 2024 || 2033 || Réttardeild ||
|-
|{{sortname|Beti|Hohler}} || {{flag|Slóvenía}} || 2024 || 2033 || Réttardeild || 
|}

Skrifstofa saksóknara er undir stjórn saksóknara sem rannsakar og sækir mál fyrir dómstólnum. Skrifstofunni veitir forstöðu [[Karim Ahmad Khan]] (Bretland) sem var kosin af aðildarríkjunum til að gegna embætti í níu ár. Saksóknara til aðstoðar er aðstoðarsaksóknarinn [[Nazhat Shameem]] (Fídjí).

Að lokum heyrir almenn stjórnsýsla réttarins undir dómritara, hann er kosinn til fimm ára í senn af dómurum. Þar fellur undir stjórn höfuðstöðva, framkvæmd gæsluvarðhalda og aðstaða verjenda auk annars. Að auki eru nokkrar undirstofnanir starfandi við réttinn. Þar má meðal annars nefna skrifstofu verjenda fórnarlamba og skrifstofu verjenda ákærðra við dómstólinn. 

Einnig er starfandi sjóður innan dómstólsins stofnaður af aðildarríkjum hans sem styður við fórnarlömb og aðstandendur mála sem falla undir lögsögu hans.

==Handtökuskipanir==
Þann 17. mars 2023 gáfu dómarar Alþjóðlega sakamáladómstólsins út handtökuskipun á hendur [[Vladímír Pútín]], forseta Rússlands, og [[María Lvova-Belova|Maríu Lvova-Belova]], umboðsmanni barna í Rússlandi, vegna tilkynninga um að fjölda úkraínskra barna hefði verið rænt í [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022–|innrás Rússa í Úkraínu]] og þau flutt til Rússlands.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Gefa út handtökuskipun á hendur Pútín|url=https://www.visir.is/g/20232390943d/gefa-ut-handtokuskipun-a-hendur-putin|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=17. mars 2023|skoðað=2022|mánuðurskoðað=17. mars 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt; Í júní 2024 gaf dómstóllinn einnig út handtökuskipun gegn rússneska varnarmálaráðherranum [[Sergej Shojgú]] og [[Valeríj Gerasímov]], yfirmanni rússneska herráðsins, vegna ætlaðra stríðsglæpa sem þeir hefðu framið með því að beina árásum gegn óbreyttum borgurum og borgaralegum innviðum í Úkraínu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/06/25/handtokuskipun_gefin_ut_fyrir_gerasim_ov_og_shoigu/|titill=Handtökuskipun gefin út fyrir Gerasím­ov og Shoígú
|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=25. júní 2024|mánuðurskoðað=25. júní 2024}}&lt;/ref&gt;

Þann 20. maí 2024 fór [[Karim Ahmad Khan]], saksóknari við sakamáladómstólinn, fram á að alþjóðleg handtökuskipun yrði gefin út á hendur [[Benjamín Netanjahú]], forsætisráðherra Ísraels, [[Yoav Gall­ant]], varnarmálaráðherra Ísraels, og gegn háttsettum leiðtogum innan [[Hamas]]-samtakanna, vegna ætlaðra [[Stríðsglæpir|stríðsglæpa]] og [[Glæpir gegn mannúð|glæpa gegn mannúð]] sem framdir hefðu verið í [[Stríð Ísraels og Hamas 2023–|stríði Ísraels og Hamas]] frá því í október 2023.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn vill handtaka Netanjahú|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/05/20/althjodlegi_sakamaladomstollinn_vill_handtaka_netan/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=20. maí 2024|skoðað=22. maí 2024}}&lt;/ref&gt; Dómstóllinn gaf síðar út handtökuskipun gegn Netanjahú, Gallant og Hamas-leiðtoganum [[Múhameð Diab Ibrahim al-Masri]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Handökuskipun vegna Gasa og munurinn á alþjóðadómstólunum í Haag|url=https://unric.org/is/althjoda-glaepadomstollinn-althjodadomstollinn/|útgefandi=Upplýsingaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna fyrir Vestur-Evrópu|dags=22. maí 2024|skoðað=12. maí 2025}}&lt;/ref&gt;

Þann 11. mars 2025 var fyrrum forseti Filippseyja, [[Rodrigo Duterte]], handtekinn í Maníla og framseldur til Haag vegna handtökunar sem Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn hafði gefið út gegn honum. Hann var sakaður um glæpi gegn mannúð vegna stríðs gegn eiturlyfjum í forsetatíð hans þar sem talið er að tugþúsundir fólks hafi verið tekið af lífi án dóms og laga.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Duterte sakaður um glæpi gegn mann­kyninu og hand­tekinn í Manila|url=https://www.visir.is/g/20252699508d/duterte-sakadur-um-glaepi-gegn-mann-kyninu-og-hand-tekinn-i-manila|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 11. mars 2025 |skoðað= 11. mars 2025 |höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
*http://www.unhcr.ch (sótt 20. nóv 2014).
*https://www.un.org/law/icc/index.html (sótt 20. nóv 2014).
*https://web.archive.org/web/20150821060843/http://www.icc-cpi.int/en_menus/icc/Pages/default.aspx (sótt 20. nóv 2014).
*http://aiic.net/page/1660 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303010710/http://aiic.net/page/1660 |date=2013-03-03 }} (sótt 20. nóv 2014).
*https://www.un.org/en/index.shtml (sótt 20. nóv 2014).

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{s|2002}}
[[Flokkur:Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn| ]]
[[Flokkur:Yfirþjóðlegir dómstólar]]</text>
      <sha1>g3mad5gy5yeadypocnd6a83ljgd1e8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stuttur Frakki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38680</id>
    <revision>
      <id>1982412</id>
      <parentid>1539771</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54290-55</username>
        <id>121654</id>
      </contributor>
      <comment>Móeiður Júníusdóttir (Móa)</comment>
      <origin>1982412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="21y9ltfudiyypg621fu96kitpi43lvw" xml:space="preserve">{{kvikmynd
| nafn = Stuttur Frakki
| upprunalegt heiti= 
| leikstjóri = [[Gísli Snær Erlingsson]]
| handritshöfundur = [[Friðrik Erlingsson]]
| leikarar = 
* [[Jean Philippe-Labadie]]
* [[Hjálmar Hjálmarsson]]
* [[Elva Ósk Ólafsdóttir]]
* [[Björn Karlsson]]
* [[Eggert Þorleifsson]]
* [[Örn Árnason]]
* [[Randver Þorláksson]]
* [[Ingibjörg Gréta Gísladóttir]]
* [[Móeiður Júníusdóttir (Móa)|Móeiður Júníusdóttir]] 
* [[Jón Bjarni Guðmundsson]] &lt;small&gt;sem Óli&lt;/small&gt;
| framleiðandi = [[Kristinn Þórðarson]] &lt;br&gt;[[Arni Þór Þórhallsson]] &lt;br&gt;[[Art film]]
| dreifingaraðili = 
| útgáfudagur = [[1993]]
| sýningartími = 95 mín.
| aldurstakmark = Leyfð
| tungumál = [[íslenska]]
| ráðstöfunarfé = 
| framhald af = 
| framhald = 
| verðlaun = 
| imdb_id = 0178045
| iksg_id =17
}}

'''''Stuttur Frakki''''' (enskur titill ''Behind Schedule'') er fyrsta kvikmynd [[Gísli Snær Erlingsson|Gísla Snæs Erlingssonar]] í fullri lengd, og var gerð [[1992]]. Hún segir í stuttu máli frá Rúnari ([[Hjálmar Hjálmarsson]]) sem ætlar að halda stórtónleika í [[Laugardalshöll]]inni með mörgum af helstu hljómsveitum [[Ísland]]s. Hann hefur fengið André ([[Jean Philippe-Labadie]]), fulltrúa tónlistarútgefanda frá [[Frakkland]]i, til Íslands og í því skyni að velja bestu hljómsveitina. Hjólin fara þó að snúast þegar André villist í Reykjavík og Rúnar virðist ekki geta haft upp á honum fyrir tónleikana.  [[Friðrik Erlingsson]], handritshöfundur myndarinnar, hefur sagt að hann hafi upphaflega ætlað að gera heimildarmynd um tónlistina á Íslandi sem átti að verða einhverskonar framhald á [[heimildarmynd]]arinni [[Rokk í Reykjavík]]. Hann hafi þó fljótlega hætt við og ákveðið að gera leikna kvikmynd í staðinn. Titill myndarinnar er orðaleikur, þar sem hann getur hvortveggja þýtt að André sé stuttur maður sem kemur frá [[Frakkland]]i og hins vegar stutta yfirhöfn (þ.e.a.s. frakka).

{{stubbur|kvikmynd|ísland}}
[[Flokkur:íslenskar kvikmyndir]]
{{K|1993}}</text>
      <sha1>21y9ltfudiyypg621fu96kitpi43lvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nadine Gordimer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50906</id>
    <revision>
      <id>1982397</id>
      <parentid>1952699</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="991" sha1="f3x3mtu3s6vmkc0uwpi7sjro760yp3h" xml:space="preserve">[[Mynd:Nadine Gordimer 01.JPG|thumb|right|Nadine Gordimer (2010)]]

'''Nadine Gordimer''' ([[20. nóvember]] [[1923]] - [[13. júlí]] [[2014]]) var [[Suður-Afríka|suður-afrískur]] [[rithöfundur]] og pólitískur [[aðgerðastefnusinni]]. Bækur Gordimer fjalla fyrst og fremst um siðferðilega þætti samfélagsins og málefni kynþáttanna, einkum áhrif [[aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunnar í Suður-Afríku]] á samfélagið. Hún hlaut [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]] árið [[1991]]. 

== Tenglar ==
* [http://www.timarit.is/?issueID=419147&amp;pageSelected=1&amp;lang=0 ''Engisprettan''; smásaga; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1966]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
{{Stubbur|æviágrip}}
{{Nóbelsverðlaun í bókmenntum}}
{{DEFAULTSORT:Gordimer, Nadine}}
[[Flokkur:Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels]]
[[Flokkur:Suðurafrískir rithöfundar|Gordimer, Nadine]]
{{fde|1923|2014|Gordimer, Nadine}}</text>
      <sha1>f3x3mtu3s6vmkc0uwpi7sjro760yp3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Suðurafrískir rithöfundar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>50912</id>
    <revision>
      <id>1982396</id>
      <parentid>1601253</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Suður-afrískir rithöfundar]] á [[Flokkur:Suðurafrískir rithöfundar]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1601253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="mx3e5gbxmu4omq51mbn8bc01dhne32r" xml:space="preserve">{{CommonsCat|Writers from South Africa}}

[[Flokkur:Rithöfundar eftir löndum]]
[[Flokkur:Suður-Afríkumenn|Rithöfundar]]</text>
      <sha1>mx3e5gbxmu4omq51mbn8bc01dhne32r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peter Abrahams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51513</id>
    <revision>
      <id>1982399</id>
      <parentid>1917721</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="eiw41mf7e7ikgdtto6nm5u2twhrk54e" xml:space="preserve">{{Rithöfundur
 | nafn           = Peter Henry Abrahams
 | mynd           = 
 | myndastærð     = 
 | myndalýsing    = 
 | dulnefni       = 
 | fæðingardagur  = {{Fæðingardagur|1919|3|3}}
 | fæðingarstaður = [[Vrededorp]], [[Suður-Afríka]]
 | dauðadagur     = {{Dánardagur og aldur|2017|1|18|1919|3|3}}
 | dauðastaður    = 
 | starf          = 
 | þjóðerni       = {{ZAF}} [[Suður-Afríka]]
 | virkur         = 
 | tegund         = 
 | umfangsefni    = Kynþáttahatur
 | stefna         = 
 | frumraun       = 
 | meðáhrifumfrá  = 
 | hafðiáhrifá    = 
 | undirskrift    = 
 | vefsíða        = 
 | neðanmálsgreinar = 
}}

'''Peter Henry Abrahams''' (f. [[3. mars]] [[1919]]; d. 18. janúar [[2017]]) var [[Suður-Afríka|suðurafrískur]] skáldsagnahöfundur, blaðamaður og fréttaskýrandi sem fjallaði um kynþáttahatur og félagsleg mál. Hann starfaði fyrst í [[Lundúnaborg|Lundúnum]], flutti síðar til [[Jamaíka]] og hafði alþjóðleg áhrif með verkum sínum gegn ójafnrétti.

{{DEFAULTSORT:Abrahams, Peter}}
{{stubbur|æviágrip|bókmenntir}}
{{fde|1919|2017|Abrahams, Peter}}
[[Flokkur:Suðurafrískir rithöfundar]]</text>
      <sha1>eiw41mf7e7ikgdtto6nm5u2twhrk54e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suður-Þrændalög</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60888</id>
    <revision>
      <id>1982367</id>
      <parentid>1982337</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T14:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <comment>snið</comment>
      <origin>1982367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3188" sha1="cj6bnz0cnauowikmzb2hc2idpzsr0hn" xml:space="preserve">{{Byggð
| nafn                     = Suður-Þrændalög
| nafn_í_eignarfalli       = Suður-Þrændalaga
| nafn_á_frummáli          = Sør-Trøndelag
| tegund_byggðar           = [[Fylki Noregs|Fyrrum fylki]]
| mynd                     = 
| mynd_stærð               = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = Flag of Sør-Trøndelag.svg
| fáni_stærð               = 
| skjaldarmerki            = Sør-Trøndelag våpen.svg
| kort                     = Norway Counties Sør-Trøndelag Position.svg
| kort_stærð               = 170px
| kort_texti               = Staðsetning í Noregi
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline,title}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = {{fáni|Noregur}}
| undirskipting_gerð1      = Landshluti
| undirskipting_nafn1      = [[Þrændalög]]
| sæti_gerð                = Höfuðstaður
| sæti                     = [[Þrándheimur]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 
| endalok_titill           = Lagt niður
| endalok_dagsetning       = 1. janúar 2018
| flatarmál_neðan          = 
| flatarmál_heild_km2      = 18.848
| mannfjöldi_neðan         = &lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/295664/population-1-january.the-whole-country-counties-and-municipalities |title=Population, by counties. 1 January 2017 |publisher=Hagstofa Noregs |date=2017-02-23 |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;
| mannfjöldi_frá_og_með    = 2017
| mannfjöldi_heild         = 317.363
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto
| iso_kóði                 = NO-16
}}

'''Suður-Þrændalög''' ([[norska]]: ''Sør-Trøndelag'') var [[Fylki Noregs|fylki]] í miðju [[Noregur|Noregs]], 18.848 {{km2}} að stærð og íbúarnir voru um það bil 317.400 (2017).&lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt; Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu var [[Þrándheimur]]. Þrándheimur er einnig þriðja stærsta borg Noregs. Fylkið er nú hluti af fylkinu [[Þrændalög]] sem varð til 1. janúar 2018.

== Sveitarfélög ==
Sveitarfélögin í fylkinu voru 25.
* [[Agdenes (sveitarfélag)|Agdenes]]
* [[Bjugn (sveitarfélag)|Bjugn]]
* [[Frøya (sveitarfélag)|Frøya]]
* [[Hemne (sveitarfélag)|Hemne]]
* [[Hitra (sveitarfélag)|Hitra]]
* [[Holtålen (sveitarfélag)|Holtålen]]
* [[Klæbu (sveitarfélag)|Klæbu]]
* [[Malvik (sveitarfélag)|Malvik]]
* [[Meldal (sveitarfélag)|Meldal]]
* [[Melhus (sveitarfélag)|Melhus]]
* [[Midtre Gauldal (sveitarfélag)|Midtre Gauldal]]
* [[Oppdal (sveitarfélag)|Oppdal]]
* [[Orkdal (sveitarfélag)|Orkdal]]
* [[Osen (sveitarfélag)|Osen]]
* [[Rennebu (sveitarfélag)|Rennebu]]
* [[Rissa (sveitarfélag)|Rissa]]
* [[Roan (sveitarfélag)|Roan]]
* [[Røros (sveitarfélag)|Røros]]
* [[Selbu (sveitarfélag)|Selbu]]
* [[Skaun (sveitarfélag)|Skaun]]
* [[Snillfjord (sveitarfélag)|Snillfjord]]
* [[Þrándheimur (sveitarfélag)|Trondheim]] (''Þrándheimur'')
* [[Tydal (sveitarfélag)|Tydal]]
* [[Ørland (sveitarfélag)|Ørland]]
* [[Åfjord (sveitarfélag)|Åfjord]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Fylki Noregs}}
[[Flokkur:Fyrrum fylki Noregs]]
[[Flokkur:Þrændalög]]
[[Flokkur:Lagt niður 2018]]</text>
      <sha1>cj6bnz0cnauowikmzb2hc2idpzsr0hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Norður-Þrændalög</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61659</id>
    <revision>
      <id>1982366</id>
      <parentid>1982336</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T14:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <comment>snið</comment>
      <origin>1982366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3070" sha1="0l46i24fin9a4gee3vwxxdmcugf65wv" xml:space="preserve">{{Byggð
| nafn                     = Norður-Þrændalög
| nafn_í_eignarfalli       = Norður-Þrændalaga
| nafn_á_frummáli          = Nord-Trøndelag
| tegund_byggðar           = [[Fylki Noregs|Fyrrum fylki]]
| mynd                     = 
| mynd_stærð               = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = Flag of Nord-Trøndelag.svg
| fáni_stærð               = 
| skjaldarmerki            = Nord-Trøndelag våpen.svg
| kort                     = Norway Counties Nord-Trøndelag Position.svg
| kort_stærð               = 170px
| kort_texti               = Staðsetning í Noregi
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline,title}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = {{fáni|Noregur}}
| undirskipting_gerð1      = Landshluti
| undirskipting_nafn1      = [[Þrændalög]]
| sæti_gerð                = Höfuðstaður
| sæti                     = [[Steinkjer]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 
| endalok_titill           = Lagt niður
| endalok_dagsetning       = 1. janúar 2018
| flatarmál_neðan          = 
| flatarmál_heild_km2      = 22.412
| mannfjöldi_neðan         = &lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/295664/population-1-january.the-whole-country-counties-and-municipalities |title=Population, by counties. 1 January 2017 |publisher=Hagstofa Noregs |date=2017-02-23 |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;
| mannfjöldi_frá_og_með    = 2017
| mannfjöldi_heild         = 137.233
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto
| iso_kóði                 = NO-17
}}

'''Norður-Þrændalög''' ([[norska]]: ''Nord-Trøndelag'') var [[Fylki Noregs|fylki]] í miðju [[Noregur|Noregs]], 22.412 {{km2}} að stærð og íbúarnir voru um það bil 137.200 (2017).&lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt; Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu var [[Steinkjer]]. Fylkið er nú hluti af fylkinu [[Þrændalög]] sem varð til 1. janúar 2018.

== Sveitarfélög ==
Sveitarfélögin í fylkinu voru 23.
* [[Flatanger (sveitarfélag)|Flatanger]]
* [[Fosnes (sveitarfélag)|Fosnes]]
* [[Frosta (sveitarfélag)|Frosta]]
* [[Grong (sveitarfélag)|Grong]]
* [[Høylandet (sveitarfélag)|Høylandet]]
* [[Inderøy (sveitarfélag)|Inderøy]]
* [[Leka (sveitarfélag)|Leka]]
* [[Leksvik (sveitarfélag)|Leksvik]]
* [[Levanger (sveitarfélag)|Levanger]]
* [[Lierne (sveitarfélag)|Lierne]]
* [[Meråker (sveitarfélag)|Meråker]]
* [[Namdalseid (sveitarfélag)|Namdalseid]]
* [[Namsos (sveitarfélag)|Namsos]]
* [[Namsskogan (sveitarfélag)|Namsskogan]]
* [[Nærøy (sveitarfélag)|Nærøy]]
* [[Overhalla (sveitarfélag)|Overhalla]]
* [[Røyrvik (sveitarfélag)|Røyrvik]]
* [[Snåsa (sveitarfélag)|Snåsa]]
* [[Steinkjer (sveitarfélag)|Steinkjer]]
* [[Stjørdal (sveitarfélag)|Stjørdal]]
* [[Verdal (sveitarfélag)|Verdal]]
* [[Verran (sveitarfélag)|Verran]]
* [[Vikna (sveitarfélag)|Vikna]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Fylki Noregs}}
[[Flokkur:Fyrrum fylki Noregs]]
[[Flokkur:Þrændalög]]
[[Flokkur:Lagt niður 2018]]</text>
      <sha1>0l46i24fin9a4gee3vwxxdmcugf65wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fylki Noregs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62611</id>
    <revision>
      <id>1982373</id>
      <parentid>1982076</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fyrrum fylki */</comment>
      <origin>1982373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6462" sha1="25nhqqjjmehhp9bqlevc91h6aaakgpj" xml:space="preserve">'''Fylki [[Noregur|Noregs]]''' ([[norska]]: ''fylke'') eru [[stjórnsýslueining]]ar sem skipta landinu í hluta. Fylkin voru kölluð ''amt'', þangað til árið [[1918]], þegar nafnið ''amt'' var breytt í ''fylke''. [[Svalbarði|Svalbarða]] er stjórnað af ríkinu og er ekki talinn fylki. Árið 2020 lét Stórþingið sameina fylki svo að þau urðu 11 (áður voru þau 19). Frá árinu 2024 hafa þau verið 15 talsins.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 July 2022 |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/}}&lt;/ref&gt;

[[Mynd:Fylkesinndeling2024 original.webp|250px|center|Fylki Noregs]]

== Listi ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=100%
! class=&quot;unsortable&quot; |
! Fylki
! ISO-kóði
! Höfuðstaður
! Stærsta byggð
! Stærð&lt;br /&gt;(km{{sup|2}})&lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Statistics Norway |access-date=2026-10-07}}&lt;/ref&gt;
! Íbúar&lt;br /&gt;(2026)&lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; | Kort
|-
| align=center | [[Mynd:Oslo komm.svg|40px]]
| [[Ósló]]&lt;br /&gt;''Oslo''
| align=center | NO-03
| colspan=&quot;2&quot; | Ósló&lt;br /&gt;''Oslo''
| align=right | {{nts|454}}
| align=right | {{nts|728714}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Oslo Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Rogaland våpen.svg|40px]]
| [[Rogaland]]&lt;br /&gt;{{small|(''Ryggjafylki'')}}
| align=center | NO-11
| colspan=&quot;2&quot; | [[Stafangur]]&lt;br /&gt;''Stavanger''
| align=right | {{nts|9377}}
| align=right | {{nts|508922}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Rogaland Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Møre og Romsdal våpen.svg|40px]]
| [[Mæri og Raumsdalur]]&lt;br /&gt;''Møre og Romsdal''
| align=center | NO-15
| [[Molde]]
| [[Álasund]]&lt;br /&gt;''Ålesund''
| align=right | {{nts|14356}}
| align=right | {{nts|273169}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Møre og Romsdal Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Nordland våpen.svg|40px]]
| [[Norðurland (fylki í Noregi)|Norðurland]]&lt;br /&gt;''Nordland''
| align=center | NO-18
| colspan=&quot;2&quot; | [[Bodø (borg)|Bodø]]
| align=right | {{nts|38155}}
| align=right | {{nts|243272}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Nordland Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Østfold våpen.svg|40px]]
| [[Austfold]]&lt;br /&gt;''Østfold''
| align=center | NO-31
| [[Sarpsborg]]
| [[Fredrikstad]]
| align=right | {{nts|4003}}
| align=right | {{nts|316448}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Østfold Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Akershus våpen.svg|40px]]
| [[Akurshús]]&lt;br /&gt;''Akershus''
| align=center | NO-32
| [[Ósló]]&lt;br /&gt;''Oslo''
| [[Bærum]]
| align=right | {{nts|5895}}
| align=right | {{nts|749207}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Akershus Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Buskerud våpen.svg|40px]]
| [[Buskerud]]&lt;br /&gt;{{small|(''Biskupsruð'')}}
| align=center | NO-33
| colspan=&quot;2&quot; | [[Drammen]]
| align=right | {{nts|14694}}
| align=right | {{nts|272981}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Buskerud Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Innlandet våpen.svg|40px]]
| [[Innlandet]]
| align=center | NO-34
| [[Hamar (Noregi)|Hamar]]
| [[Ringsaker]]
| align=right | {{nts|52072}}
| align=right | {{nts|379488}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Innlandet Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Vestfold våpen.svg|40px]]
| [[Vestfold]]
| align=center | NO-39
| [[Tønsberg]]
| [[Sandefjord]]&lt;br /&gt;{{small|(''Sandar'')}}
| align=right | {{nts|2168}}
| align=right | {{nts|259332}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Vestfold Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Telemark våpen.svg|40px]]
| [[Þelamörk]]&lt;br /&gt;''Telemark''
| align=center | NO-40
| colspan=&quot;2&quot; | [[Skien]]
| align=right | {{nts|15298}}
| align=right | {{nts|177923}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Telemark Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Agder våpen.svg|40px]]
| [[Agðir]]&lt;br /&gt;''Agder''
| align=center | NO-42
| colspan=&quot;2&quot; | [[Kristjánssandur]]&lt;br /&gt;''Kristiansand''
| align=right | {{nts|16434}}
| align=right | {{nts|323930}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Agder Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Vestland våpen.svg|40px]]
| [[Vesturland (fylki í Noregi)|Vesturland]]&lt;br /&gt;''Vestland''
| align=center | NO-46
| colspan=&quot;2&quot; | [[Björgvin]]&lt;br /&gt;''Bergen''
| align=right | {{nts|33871}}
| align=right | {{nts|658342}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Vestland Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Trøndelag våpen.svg|40px]]
| [[Þrændalög]]&lt;br /&gt;''Trøndelag''&lt;br /&gt;''Trööndelage''
| align=center | NO-50
| [[Steinkjer]]
| [[Þrándheimur]]&lt;br /&gt;''Trondheim''
| align=right | {{nts|42202}}
| align=right | {{nts|489166}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Trøndelag Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Troms våpen.svg|40px]]
| [[Troms]]&lt;br /&gt;''Romsa''&lt;br /&gt;''Tromssa''
| align=center | NO-55
| colspan=&quot;2&quot; | [[Tromsø]]
| align=right | {{nts|26190}}
| align=right | {{nts|171218}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Troms Position.svg|105px]]
|-
| align=center | [[Mynd:Finnmark våpen.svg|40px]]
| [[Finnmörk]]&lt;br /&gt;''Finnmark''&lt;br /&gt;''Finnmárku''&lt;br /&gt;''Finmarkku''
| align=center | NO-56
| [[Vadsø]]
| [[Alta]]
| align=right | {{nts|48638}}
| align=right | {{nts|75288}}
| align=center | [[Mynd:Norway Counties Finnmark Position.svg|105px]]
|}

== Fyrrum fylki ==
[[Mynd:Norway counties (1972–2017).svg|Hér eru gömlu fylkin á árunum 1972 til 2017 með Svalbarða í sviga.|thumb|right|300px]]
* [[Austur-Agðir]] (''Aust-Agder'') (1685–2019)
* [[Björgvin]] (''Bergen'') (1831–1971)
* [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] (''Hedmark'') (1781–2019)
* [[Hörðaland]] (''Hordaland'') (1763–2019)
* [[Norður-Þrændalög]] (''Nord-Trøndelag'') (1804–2017)
* [[Sogn og Firðafylki]] (''Sogn og Fjordane'') (1763–2019)
* [[Suður-Þrændalög]] (''Sør-Trøndelag'') (1804–2017)
* [[Troms og Finnmörk]] (''Troms og Finnmark'') (2020–2023)
* [[Upplönd]] (''Oppland'') (1781–2019)
* [[Vestfold og Þelamörk]] (''Vestfold og Telemark'') (2020–2023)
* [[Vestur-Agðir]] (''Vest-Agder'') (1685–2019)
* [[Viken]] (2020–2023)

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Fylki Noregs}}

[[Flokkur:Fylki Noregs| ]]
[[Flokkur:Listar tengdir Noregi]]
[[Flokkur:Listar yfir stjórnsýslueiningar|Noregur]]</text>
      <sha1>25nhqqjjmehhp9bqlevc91h6aaakgpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eugene Terre'Blanche</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86479</id>
    <revision>
      <id>1982401</id>
      <parentid>1702374</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5875" sha1="bnn1a5om5t22fengo15lfnziq3ir4f6" xml:space="preserve">[[Mynd:Eugene Terreblanche (386542672).jpg|thumb|right|250px|Eugene Ney Terre'Blanche var kunnur talsmaður kynþáttahyggju og nýfasisma í Suður-Afríku sem barðist á níunda áratug síðustu aldar fyrir áframhaldandi aðskilnaði hvítra og svartra]]
'''Eugène Ney Terre'Blanche''' ([[31. janúar]] [[1941]] – [[3. apríl]] [[2010]]) var [[Afríkanska|afríkanskur]] [[Búar|Búi]] sem stofnaði samtökin [[Afrikaner Weerstandsbeweging]] (AWB) á tímum [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðar hvítra og svartra]] í [[Suður-Afríka|Suður Afríku]]. Þau börðust hatrammlega gegn afnámi aðskilnaðarstefnunnar og hótuðu borgarastyrjöld í aðdraganda fyrstu frjálsu kosninganna í landinu. Terre'Blanche var um aldamótin dæmdur í 6 ára fangelsi fyrir morðtilraun og afplánaði þrjú ár af dómnum. Allt til dauðadags var hann leiðtogi AWB og þrýsti á um sérstakt ríki hvítra Búa innan Suður-Afríku.

== Bakgrunnur ==
Terre'Blanche fæddist árið 1941 á sveitabýli í Transvaal bænum Ventersdorp í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Afi hans barðist fyrir Búa í [[Seinna Búastríðið|seinna Búastríðinu]], og faðir hans var ofursti í landher Suður-Afríku. 

Nafnið Terre'Blanche („Hið hvíta land“ eða „Hin hvíta jörð“ úr frönsku) má rekja til franska [[Húgenottar|húganottans]] Estienne Terreblanche frá Toulon, sem kom til [[Höfðaborg]]ar árið 1704.

== Stjórnmálaferill ==
=== Afrikaner Weerstandsbeweging ===
Terre'Blanche barist á [[1961-1970|sjöunda áratugnum]] gegn því sem hann kallaði „frjálslynda stefnu“ í [[B.J. Vorster]], þá forsætisráðherra í Suður-Afríku. Terre'Blanche stofnaði árið 1970 með sex öðrum Búum, samtökin Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB). Samtökin náðu á sínum tíma 70.000 félagsmönnum af hægri væng hvítra íbúa Suður Afríku. Megináherslan var á kynþáttahyggju með yfirráðum hvíta kynstofnsins og nýfasisma. 

=== Hótanir og hryðjuverk ===
Terre'Blanche leit á endalok aðskilnaðarstefnunnar sem uppgjöf við kommúnisma og hótaði borgarastyrjöld ef þáverandi forseti Suður-Afríku [[Frederik Willem de Klerk|F. W. de Klerk]] afhenti völd til [[Nelson Mandela]] og samtaka hans [[Afríska þjóðarráðið|Afríska þjóðarráðsins]]. Þegar De Klerk hélt fund í Ventersdorp heimabæ Terre'Blanche, árið 1991, stýrði Terre'Blanche mótmælum sem enduðu í átökum AWB við lögreglu og fjöldi fólks lét lífið. Árið 1993 stýrði hann meðal annars innrás í World Trade Centre í Kempton Park í Höfðaborg til að trufla samningaviðræður milli minnihlutastjórnar hvítra og leiðtoga svartra. 

[[Mynd:Three sevens.svg|thumb|right|250px|Merki samtakanna „Afrikaner Weerstandsbeweging“ (á ensku: Afrikaner Resistance Movement) eða AWB, sem Eugene Ney Terre'Blanche stofnaði 1973 til að berjast fyrir sjálfstæðu lýðveldi Afríkanskra Búa (&quot;Volkstaat /Boerestaat&quot;) innan Suður Afríku, byggðum á gildum nýfasisma og yfirráðum hvíta kynstofnsins.]]

===Átök og fangelsi===

Terre'Blanche og samtök hans AWB voru mjög áberandi í suðurafrískum og alþjóðlegum fjölmiðlum á [[1971-1980|áttunda]] og [[1981-1990|níunda áratugnum]]. Samtökin biðu verulegan hnekki í átökum þegar sjálfsstjórnarríkið Bophuthatswana sameinaðist að fullu Suður Afríku. Tugir manna létu þá lífið. Hótun Terre'Blanche um borgarastríð gekk aldrei eftir.

Þann 17. júní 2001 var Terre'Blanche dæmdur í sex ára fangelsi, fyrir mjög alvarlega líkamsárás á starfsmann bensínstöðvar og morðtilraunar á öryggisverði árið 1996. Hann var látinn laus eftir þrjú ár.

=== Náðun ===

Eftir lok aðskilnaðarstefnu, leituðu Terre'Blanche og stuðningsmenn hans náðunar vegna árásarinnar á World Trade Centre, átakanna í Ventersdorp, og annarra gerða. Náðun var veitt „Sannleiks og sáttanefndinni“ svokölluðu sem sett var á fót þegar aðskilnaðarstefnan var afnumin.

Í mars 2008 boðuðu AWB samtökin endurkomu í stjórnmál Suður Afrískra stjórnmála. Ástæður þess voru meðal annars sagðar opinber spilling og hömlulaus glæpastarfsemi. Í júní sama ár var tilkynnt um stofnun æskulýðssamtaka AWB. Terre'Blanche var einn stofnandi þeirra.
 
Eugene Terre'Blanche var barinn til bana á búgarði sínum í norðvesturhluta Suður-Afríku 3. apríl 2010. Tveir voru handteknir fyrir að berja hann til dauða.

== Skáldið Terre'Blanche ==
Terre'Blanche var einnig skáld. Verk hans voru á kennsluskrá í skólum í Natal héraði. Hann gaf einnig út á geisladisk safn ljóða sinna og nú síðast á DVD disk.

== Heimildir ==
* {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Truth and Reconciliation Commission (South Africa)|mánuðurskoðað = 4. apríl|árskoðað = 2010}}
* {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Afrikaner Weerstandsbeweging|mánuðurskoðað = 4. apríl|árskoðað = 2010}}
* {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Eugène Terre'Blanche|mánuðurskoðað = 4. apríl|árskoðað = 2010}}
* http://www.polity.org.za/polity/govdocs/commissions/1998/tebbutt/tebbutt1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607155519/http://www.polity.org.za/polity/govdocs/commissions/1998/tebbutt/tebbutt1.html |date=2011-06-07 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/erlent/2010/04/04/haegriofgamadur_myrtur_i_sudur_afriku/?ref=morenews „Hægriöfgamaður myrtur í Suður-Afríku“] á Mbl.is
* [http://www.mbl.is/frettir/erlent/2012/08/22/daemdur_fyrir_mord_a_kynthattahatara/ &quot;Dæmdur fyrir morð á kynþáttahatara&quot;] Morgunblaðið: 22. ágúst 2012: Chris Mahlangu morðingi Eugene Terre'Blanche dæmdur.
{{DEFAULTSORT:Terre'Blanche, Eugene}}
[[Flokkur:Suðurafrískir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Fasistaleiðtogar]]
{{fde|1941|2010|Terre'Blanche, Eugene}}</text>
      <sha1>bnn1a5om5t22fengo15lfnziq3ir4f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Friðarverðlaun Nóbels</title>
    <ns>10</ns>
    <id>87410</id>
    <revision>
      <id>1982364</id>
      <parentid>1941263</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7065" sha1="cs3dfxfuaqlyeds2ixzebd38fik186v" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Friðarverðlaun Nóbels
| title = [[Friðarverðlaun Nóbels]] 
|state=collapsed
| group1 = 1901–1925
| list1 = [[Henri Dunant]] og [[Frédéric Passy]] (1901) &amp;nbsp;• [[Élie Ducommun]] og [[Charles Albert Gobat]] (1902) &amp;nbsp;• [[Randal Cremer]] (1903) &amp;nbsp;• [[Institut de droit international]] (1904) &amp;nbsp;• [[Bertha von Suttner]] (1905) &amp;nbsp;• [[Theodore Roosevelt]] (1906) &amp;nbsp;• [[Ernesto Teodoro Moneta]] og [[Louis Renault]] (1907) &amp;nbsp;• [[Klas Pontus Arnoldson]] og [[Fredrik Bajer]] (1908) &amp;nbsp;• [[Auguste Beernaert]] og [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant]] (1909) &amp;nbsp;• [[Alþjóðafriðarskrifstofan]] (1910) &amp;nbsp;• [[Tobias Asser]] og [[Alfred Hermann Fried]] (1911) &amp;nbsp;• [[Elihu Root]] (1912) &amp;nbsp;• [[Henri La Fontaine]] (1913) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1914) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1915) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1916) &amp;nbsp;• [[Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] (1917) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1918) &amp;nbsp;• [[Woodrow Wilson]] (1919) &amp;nbsp;• [[Léon Bourgeois]] (1920) &amp;nbsp;• [[Hjalmar Branting]] og [[Christian Lous Lange]] (1921) &amp;nbsp;• [[Fridtjof Nansen]] (1922) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1923) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1924) &amp;nbsp;• [[Austen Chamberlain]] og [[Charles G. Dawes]] (1925) 


| group2 = 1926–1950
| list2 = [[Aristide Briand]] og [[Gustav Stresemann]] (1926) &amp;nbsp;• [[Ferdinand Buisson]] og [[Ludwig Quidde]] (1927) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1928) &amp;nbsp;• [[Frank B. Kellogg]] (1929) &amp;nbsp;• [[Nathan Söderblom]] (1930) &amp;nbsp;• [[Jane Addams]] og [[Nicholas Murray Butler]] (1931) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1932) &amp;nbsp;• [[Norman Angell]] (1933) &amp;nbsp;• [[Arthur Henderson]] (1934) &amp;nbsp;• [[Carl von Ossietzky]] (1935) &amp;nbsp;• [[Carlos Saavedra Lamas]] (1936) &amp;nbsp;• [[Robert Cecil, 1. vísigreifinn Cecil af Chelwood|Robert Cecil]] (1937) &amp;nbsp;• [[Nansenskrifstofan]] (1938) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1939) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1940) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1941) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1942) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1943) &amp;nbsp;• [[Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] (1944) &amp;nbsp;• [[Cordell Hull]] (1945) &amp;nbsp;• [[Emily Greene Balch]] og [[John Raleigh Mott]] (1946) &amp;nbsp;• [[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]] og [[American Friends Service Committee]] (1947) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1948) &amp;nbsp;• [[John Boyd Orr]] (1949) &amp;nbsp;• [[Ralph Bunche]] (1950) 


| group3 = 1951–1975 
| list3 = [[Léon Jouhaux]] (1951) &amp;nbsp;• [[Albert Schweitzer]] (1952) &amp;nbsp;• [[George Marshall]] (1953) &amp;nbsp;• [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]] (1954) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1955) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1956) &amp;nbsp;• [[Lester B. Pearson]] (1957) &amp;nbsp;• [[Dominique Pire]] (1958) &amp;nbsp;• [[Philip Noel-Baker]] (1959) &amp;nbsp;• [[Albert Luthuli]] (1960) &amp;nbsp;• [[Dag Hammarskjöld]] (1961) &amp;nbsp;• [[Linus Pauling]] (1962) &amp;nbsp;• [[Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] og [[Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] (1963) &amp;nbsp;• [[Martin Luther King, Jr.|Martin Luther King yngri]] (1964) &amp;nbsp;• [[Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna]] (1965) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1966) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1967) &amp;nbsp;• [[René Cassin]] (1968) &amp;nbsp;• [[Alþjóðavinnumálastofnunin]] (1969) &amp;nbsp;• [[Norman Borlaug]] (1970) &amp;nbsp;• [[Willy Brandt]] (1971) &amp;nbsp;• ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1972) &amp;nbsp;• [[Henry Kissinger]] og [[Lê Đức Thọ]] ''&lt;small&gt;(afþakkaði verðlaunin)&lt;/small&gt;'' (1973) &amp;nbsp;• [[Seán MacBride]] og [[Eisaku Satō]] (1974) &amp;nbsp;• [[Andrej Sakharov]] (1975)


| group4 = 1976–2000
| list4 = [[Betty Williams]] og [[Mairead Corrigan]] (1976) &amp;nbsp;• [[Amnesty International]] (1977) &amp;nbsp;• [[Anwar Sadat]] og [[Menachem Begin]] (1978) &amp;nbsp;• [[Móðir Teresa]] (1979) &amp;nbsp;• [[Adolfo Pérez Esquivel]] (1980) &amp;nbsp;• [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]] (1981) &amp;nbsp;• [[Alva Myrdal]] og [[Alfonso García Robles]] (1982) &amp;nbsp;• [[Lech Wałęsa]] (1983) &amp;nbsp;• [[Desmond Tutu]] (1984) &amp;nbsp;• [[Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá]] (1985) &amp;nbsp;• [[Elie Wiesel]] (1986) &amp;nbsp;• [[Óscar Arias Sánchez]] (1987) &amp;nbsp;• [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna]] (1988) &amp;nbsp;• [[Tenzin Gyatso]] (1989) &amp;nbsp;• [[Míkhaíl Gorbatsjov]] (1990) &amp;nbsp;• [[Aung San Suu Kyi]] (1991) &amp;nbsp;• [[Rigoberta Menchú Tum]] (1992) &amp;nbsp;• [[Nelson Mandela]] og [[Frederik Willem de Klerk]] (1993) &amp;nbsp;• [[Yasser Arafat]], [[Shimon Peres]] og [[Yitzhak Rabin]] (1994) &amp;nbsp;• [[Józef Rotblat]] og [[Pugwash-ráðstefnurnar]] (1995) &amp;nbsp;• [[Carlos Filipe Ximenes Belo]] og [[José Ramos-Horta]] (1996) &amp;nbsp;• [[Alþjóðleg herferð fyrir jarðsprengjubanni]] (ICBL) og [[Jody Williams]] (1997) &amp;nbsp;• [[John Hume]] og [[David Trimble]] (1998) &amp;nbsp;• [[Læknar án landamæra]] (1999) &amp;nbsp;• [[Kim Dae-jung]] (2000) 


| group5 = 2001–2025
| list5 = [[Sameinuðu þjóðirnar]] og [[Kofi Annan]] (2001) &amp;nbsp;• [[Jimmy Carter]] (2002) &amp;nbsp;• [[Shirin Ebadi]] (2003) &amp;nbsp;• [[Wangari Maathai]] (2004) &amp;nbsp;• [[Alþjóðakjarnorkumálastofnunin]] og [[Mohamed ElBaradei]] (2005) &amp;nbsp;• [[Muhammad Yunus]] og [[Grameen-banki]] (2006) &amp;nbsp;• [[Milliríkjavettvangur um loftslagsbreytingar]] og [[Al Gore]] (2007) &amp;nbsp;• [[Martti Ahtisaari]] (2008) &amp;nbsp;• [[Barack Obama]] (2009) &amp;nbsp;• [[Liu Xiaobo]] (2010) &amp;nbsp;• [[Ellen Johnson Sirleaf]], [[Leymah Gbowee]] og [[Tawakkol Karman]] (2011) &amp;nbsp;• [[Evrópusambandið]] (2012) &amp;nbsp;• [[Stofnunin um bann við efnavopnum]] (2013) &amp;nbsp;• [[Kailash Satyarthi]] og [[Malala Yousafzai]] (2014) &amp;nbsp;• [[Túniski þjóðarsamræðukvartettinn]] (2015) &amp;nbsp;• [[Juan Manuel Santos]] (2016) &amp;nbsp;• [[ICAN]] (2017) &amp;nbsp;• [[Denis Mukwege]] og [[Nadia Murad]] (2018) &amp;nbsp;• [[Abiy Ahmed]] (2019) &amp;nbsp;• [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] (2020) &amp;nbsp;• [[Maria Ressa]] og [[Dmítríj Múratov]] (2021) &amp;nbsp;• [[Ales Bjaljatskí]], [[Memorial]] og [[Miðstöð borgaralegra réttinda]] (2022) &amp;nbsp;• [[Narges Mohammadi]] (2023) &amp;nbsp;• [[Nihon Hidankyo]] (2024) &amp;nbsp;• [[María Corina Machado]] (2025)

| group6 = 2026–
| list6 = [[Navi Pillay]] (2026)
}}&lt;noinclude&gt;
{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Flokkur:Þemasnið]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cs3dfxfuaqlyeds2ixzebd38fik186v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982407</id>
      <parentid>1982364</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <origin>1982407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6240" sha1="s43f8g285m8ok1051d8wx471rd0uik1" xml:space="preserve">{{Navbox
| name        = Friðarverðlaun Nóbels
| title       = [[Friðarverðlaun Nóbels]]
| state       = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass   = hlist

| group1      = 1901–1925
| list1       = 
* [[Henri Dunant]] og [[Frédéric Passy]] (1901)
* [[Élie Ducommun]] og [[Charles Albert Gobat]] (1902)
* [[Randal Cremer]] (1903)
* [[Institut de droit international]] (1904)
* [[Bertha von Suttner]] (1905)
* [[Theodore Roosevelt]] (1906)
* [[Ernesto Teodoro Moneta]] og [[Louis Renault]] (1907)
* [[Klas Pontus Arnoldson]] og [[Fredrik Bajer]] (1908)
* [[Auguste Beernaert]] og [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant]] (1909)
* [[Alþjóðafriðarskrifstofan]] (1910)
* [[Tobias Asser]] og [[Alfred Hermann Fried]] (1911)
* [[Elihu Root]] (1912)
* [[Henri La Fontaine]] (1913)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1914)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1915)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1916)
* [[Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] (1917)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1918)
* [[Woodrow Wilson]] (1919)
* [[Léon Bourgeois]] (1920)
* [[Hjalmar Branting]] og [[Christian Lous Lange]] (1921)
* [[Fridtjof Nansen]] (1922)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1923)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1924)
* [[Austen Chamberlain]] og [[Charles G. Dawes]] (1925) 

| group2      = 1926–1950
| list2       = 
* [[Aristide Briand]] og [[Gustav Stresemann]] (1926)
* [[Ferdinand Buisson]] og [[Ludwig Quidde]] (1927)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1928)
* [[Frank B. Kellogg]] (1929)
* [[Nathan Söderblom]] (1930)
* [[Jane Addams]] og [[Nicholas Murray Butler]] (1931)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1932)
* [[Norman Angell]] (1933)
* [[Arthur Henderson]] (1934)
* [[Carl von Ossietzky]] (1935)
* [[Carlos Saavedra Lamas]] (1936)
* [[Robert Cecil, 1. vísigreifinn Cecil af Chelwood|Robert Cecil]] (1937)
* [[Nansenskrifstofan]] (1938)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1939)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1940)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1941)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1942)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1943)
* [[Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] (1944)
* [[Cordell Hull]] (1945)
* [[Emily Greene Balch]] og [[John Raleigh Mott]] (1946)
* [[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]] og [[American Friends Service Committee]] (1947)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1948)
* [[John Boyd Orr]] (1949)
* [[Ralph Bunche]] (1950) 

| group3      = 1951–1975 
| list3       =
* [[Léon Jouhaux]] (1951)
* [[Albert Schweitzer]] (1952)
* [[George Marshall]] (1953)
* [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]] (1954)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1955)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1956)
* [[Lester B. Pearson]] (1957)
* [[Dominique Pire]] (1958)
* [[Philip Noel-Baker]] (1959)
* [[Albert Luthuli]] (1960)
* [[Dag Hammarskjöld]] (1961)
* [[Linus Pauling]] (1962)
* [[Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] og [[Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] (1963)
* [[Martin Luther King, Jr.|Martin Luther King yngri]] (1964)
* [[Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna]] (1965)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1966)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1967)
* [[René Cassin]] (1968)
* [[Alþjóðavinnumálastofnunin]] (1969)
* [[Norman Borlaug]] (1970)
* [[Willy Brandt]] (1971)
* ''&lt;small&gt;Engin verðlaun voru veitt&lt;/small&gt;'' (1972)
* [[Henry Kissinger]] og [[Lê Đức Thọ]] ''&lt;small&gt;(afþakkaði verðlaunin)&lt;/small&gt;'' (1973)
* [[Seán MacBride]] og [[Eisaku Satō]] (1974)
* [[Andrej Sakharov]] (1975)

| group4      = 1976–2000
| list4       =
* [[Betty Williams]] og [[Mairead Corrigan]] (1976)
* [[Amnesty International]] (1977)
* [[Anwar Sadat]] og [[Menachem Begin]] (1978)
* [[Móðir Teresa]] (1979)
* [[Adolfo Pérez Esquivel]] (1980)
* [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]] (1981)
* [[Alva Myrdal]] og [[Alfonso García Robles]] (1982)
* [[Lech Wałęsa]] (1983)
* [[Desmond Tutu]] (1984)
* [[Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá]] (1985)
* [[Elie Wiesel]] (1986)
* [[Óscar Arias Sánchez]] (1987)
* [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna]] (1988)
* [[Tenzin Gyatso]] (1989)
* [[Míkhaíl Gorbatsjov]] (1990)
* [[Aung San Suu Kyi]] (1991)
* [[Rigoberta Menchú Tum]] (1992)
* [[Nelson Mandela]] og [[Frederik Willem de Klerk]] (1993)
* [[Yasser Arafat]], [[Shimon Peres]] og [[Yitzhak Rabin]] (1994)
* [[Józef Rotblat]] og [[Pugwash-ráðstefnurnar]] (1995)
* [[Carlos Filipe Ximenes Belo]] og [[José Ramos-Horta]] (1996)
* [[Alþjóðleg herferð fyrir jarðsprengjubanni]] (ICBL) og [[Jody Williams]] (1997)
* [[John Hume]] og [[David Trimble]] (1998)
* [[Læknar án landamæra]] (1999)
* [[Kim Dae-jung]] (2000) 

| group5      = 2001–2025
| list5       =
* [[Sameinuðu þjóðirnar]] og [[Kofi Annan]] (2001)
* [[Jimmy Carter]] (2002)
* [[Shirin Ebadi]] (2003)
* [[Wangari Maathai]] (2004)
* [[Alþjóðakjarnorkumálastofnunin]] og [[Mohamed ElBaradei]] (2005)
* [[Muhammad Yunus]] og [[Grameen-banki]] (2006)
* [[Milliríkjavettvangur um loftslagsbreytingar]] og [[Al Gore]] (2007)
* [[Martti Ahtisaari]] (2008)
* [[Barack Obama]] (2009)
* [[Liu Xiaobo]] (2010)
* [[Ellen Johnson Sirleaf]], [[Leymah Gbowee]] og [[Tawakkol Karman]] (2011)
* [[Evrópusambandið]] (2012)
* [[Stofnunin um bann við efnavopnum]] (2013)
* [[Kailash Satyarthi]] og [[Malala Yousafzai]] (2014)
* [[Túniski þjóðarsamræðukvartettinn]] (2015)
* [[Juan Manuel Santos]] (2016)
* [[ICAN]] (2017)
* [[Denis Mukwege]] og [[Nadia Murad]] (2018)
* [[Abiy Ahmed]] (2019)
* [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] (2020)
* [[Maria Ressa]] og [[Dmítríj Múratov]] (2021)
* [[Ales Bjaljatskí]], [[Memorial]] og [[Miðstöð borgaralegra réttinda]] (2022)
* [[Narges Mohammadi]] (2023)
* [[Nihon Hidankyo]] (2024)
* [[María Corina Machado]] (2025)

| group6      = 2026–
| list6       =
* [[Navi Pillay]] (2026)

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Þemasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s43f8g285m8ok1051d8wx471rd0uik1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Nóbelsverðlaun í hagfræði</title>
    <ns>10</ns>
    <id>87587</id>
    <revision>
      <id>1982408</id>
      <parentid>1932838</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <origin>1982408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3111" sha1="fnp3qmwvlax4eaujneoz2atysvy0e7b" xml:space="preserve">{{Navbox
| name        = Nóbelsverðlaun í hagfræði
| title       = [[Nóbelsverðlaunin í hagfræði]] 
| state       = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass   = hlist

| group1      = 1969–1975
| list1       = 
* [[Ragnar Frisch]] og [[Jan Tinbergen]] (1969)
* [[Paul A. Samuelson]] (1970)
* [[Simon Kuznets]] (1971)
* [[John R. Hicks]] og [[Kenneth J. Arrow]] (1972)
* [[Wassily Leontief]] (1973)
* [[Gunnar Myrdal]] og [[Friedrich Hayek|Friedrich August von Hayek]] (1974)
* [[Leoníd Vítaljevítsj Kantorovítsj]] og [[Tjalling C. Koopmans]] (1975)

| group2      = 1976–2000
| list2       = 
* [[Milton Friedman]] (1976)
* [[Bertil Ohlin]] og [[James E. Meade]] (1977)
* [[Herbert A. Simon]] (1978)
* [[Theodore W. Schultz]] og [[Arthur Lewis]] (1979)
* [[Lawrence R. Klein]] (1980)
* [[James Tobin]] (1981)
* [[George J. Stigler]] (1982)
* [[Gerard Debreu]] (1983)
* [[Richard Stone]] (1984)
* [[Franco Modigliani]] (1985)
* [[James M. Buchanan]] (1986)
* [[Robert Solow|Robert M. Solow]] (1987)
* [[Maurice Allais]] (1988)
* [[Trygve Haavelmo]] (1989)
* [[Harry M. Markowitz]], [[Merton H. Miller]] og [[William F. Sharpe]] (1990)
* [[Ronald Coase]] (1991)
* [[Gary Becker]] (1992)
* [[Robert W. Fogel]] og [[Douglass C. North]] (1993)
* [[John C. Harsanyi]], [[John Forbes Nash]] og [[Reinhard Selten]] (1994)
* [[Robert E. Lucas yngri]] (1995)
* [[James A. Mirrlees]] og [[William Vickrey]] (1996)
* [[Robert C. Merton]] og [[Myron S. Scholes]] (1997)
* [[Amartya Sen]] (1998)
* [[Robert A. Mundell]] (1999)
* [[James J. Heckman]] og [[Daniel L. McFadden]] (2000)

| group3      = 2001–2025
| list3       = 
* [[George A. Akerlof]], [[Andrew Michael Spence]] og [[Joseph E. Stiglitz]] (2001)
* [[Daniel Kahneman]] og [[Vernon L. Smith]] (2002)
* [[Robert F. Engle]] og [[Clive W.J. Granger]] (2003)
* [[Finn E. Kydland]] og [[Edward C. Prescott]] (2004)
* [[Robert Aumann]] og [[Thomas Schelling]] (2005)
* [[Edmund S. Phelps]] (2006)
* [[Leonid Hurwicz]], [[Eric S. Maskin]] og [[Roger B. Myerson]] (2007)
* [[Paul Krugman]] (2008)
* [[Elinor Ostrom]] og [[Oliver E. Williamson]] (2009)
* [[Peter A. Diamond]], [[Dale T. Mortensen]] og [[Christopher A. Pissarides]] (2010)
* [[Thomas J. Sargent]] og [[Christopher A. Sims]] (2011)
* [[Alvin Roth]] og [[Lloyd Shapley]] (2012)
* [[Eugene Fama]], [[Robert J. Shiller]] og [[Lars Peter Hansen]] (2013)
* [[Jean Tirole]] (2014)
* [[Angus Deaton]] (2015)
* [[Oliver Hart]] og [[Bengt Holmström]] (2016)
* [[Richard Thaler]] (2017)
* [[William Nordhaus]] og [[Paul Romer]] (2018)
* [[Abhijit Banerjee]], [[Esther Duflo]] og [[Michael Kremer]] (2019)
* [[Paul Milgrom]] og [[Robert Wilson (hagfræðingur)|Robert Wilson]] (2020)
* [[David Card]], [[Joshua Angrist]] og [[Guido Imbens]] (2021)
* [[Ben Bernanke]], [[Douglas Diamond]] og [[Philip Dybvig]] (2022)
* [[Claudia Goldin]] (2023)
* [[Daron Acemoglu]], [[Simon Johnson]] og [[James A. Robinson]] (2024)
* [[Joel Mokyr]], [[Philippe Aghion]] og [[Peter Howitt]] (2025)

| group4      = 2026–
| list4       = 

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Þemasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnp3qmwvlax4eaujneoz2atysvy0e7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Forsetar Suður-Afríku</title>
    <ns>14</ns>
    <id>119101</id>
    <revision>
      <id>1982403</id>
      <parentid>1710492</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="ofk8u1fmvvaifal05s03aq6h85nrp1o" xml:space="preserve">[[Flokkur:Afrískir þjóðhöfðingjar|Suður-Afríka]]
[[Flokkur:Suðurafrískir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Forsetar eftir löndum|Suður-Afríka]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar eftir löndum|Suður-Afríka]]</text>
      <sha1>ofk8u1fmvvaifal05s03aq6h85nrp1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elon Musk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144396</id>
    <revision>
      <id>1982389</id>
      <parentid>1967418</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9176" sha1="dlta8zq7gk53gertdasv93rt8lblw1w" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Elon Musk
| búseta         = 
| mynd           = Elon Musk Royal Society.jpg
| myndatexti     = Elon Musk árið 2018.
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur og aldur|1971|6|28}}
| fæðingarstaður = [[Pretoría|Pretoríu]], [[Transvaal]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| þjóðerni = [[Suður-Afríka|Suðurafrískur]]
| ríkisfang = [[Suður-Afríka]]&lt;br&gt;[[Kanada]]&lt;br&gt;[[Bandaríkin]]
| maki = Justine Wilson (g. 2000; sk. 2008)&lt;br&gt;Talulah Riley (g. 2010; sk. 2012; g. 2013; sk. 2016)&lt;br&gt;[[Grimes]] (í sambúð 2018–2021)
| börn = 14
| starf          = Athafnamaður
| háskóli        = [[Pennsylvaníuháskóli]] (BA, BS)
| undirskrift    = Elon Musk Signature.svg}}
'''Elon Reeve Musk''' fæddist [[28. júní]] [[1971]] í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], er suðurafrískur og bandarískur athafnamaður og &lt;!-- [[business magnate]] and investor --&gt; fjárfestir. Hann er stofnandi, forstjóri og yfirverkfræðingur flug- og geimferðafyrirtækisins [[SpaceX]]; &lt;!--[[angel investor]] Talk page consensus is that &quot;founder&quot; or &quot;co-founder&quot; should not be placed here; see [[Talk:Elon Musk#Musk is Tesla's retroactive co-founder]] --&gt;, forstjóri rafbílafyrirtækisins [[Tesla, Inc.]]; eigandi og forstjóri [[Twitter|Twitter, Inc.]]; stofnandi [[The Boring Company]]; með-stofnandi [[Neuralink]] og [[OpenAI]].

Musk var talinn 21. af áhrifamesta fólki heims á lista [[Forbes]] frá [[2016]]. Hann var 23. ríkasta manneskja heims árið [[2020]]. Í janúar árið [[2021]] var hann metinn ríkasti maður í heimi&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Musk tekur fram úr Bezos|url=https://www.visir.is/g/20212058355d/musk-tekur-fram-ur-bezos|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2021|mánuður=7. janúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. janúar|höfundur=Sylvía Hall}}&lt;/ref&gt; en hann féll niður um sæti næsta mánuð eftir lækkun á hlutabréfaverði Tesla.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Ekki ríkastur lengur eftir lækkun Tesla|url=https://www.vb.is/frettir/ekki-rikastur-lengur-eftir-laekkun-tesla/167003/|útgefandi=''[[Viðskiptablaðið]]''|ár=2021|mánuður=23. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. febrúar}}&lt;/ref&gt; Hann var aftur metinn ríkasti maður heims undir lok ársins.

Tímaritið ''[[Time]]'' valdi Musk sem [[manneskja ársins hjá Time|mann ársins]] árið 2021.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Elon Musk valinn maður ársins|url=https://www.frettabladid.is/frettir/elon-musk-valinn-madur-arsins/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2021|mánuður=13. desember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. desember|höfundur=Þorvarður Pálsson|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230402184534/https://www.frettabladid.is/frettir/elon-musk-valinn-madur-arsins/|safndags=2. apríl 2023}}&lt;/ref&gt; 

==Æviágrip==
Elon Musk fæddist í Suður-Afríku árið 1971. Faðir hans, Errol Musk, er verkfræðingur og athafnamaður sem á meðal annars [[Smaragður|smaragðanámu]] í [[Sambía|Sambíu]]. Móðir hans, Maye, er fyrirsæta og næringarfræðingur. Musk ólst upp við töluvert ríkidæmi í Suður-Afríku. Þegar foreldrar hans skildu ákvað Musk að búa áfram með föður sínum.&lt;ref name=heimildin&gt;{{Vefheimild|titill=Skuggar og skaði eins valdamesta manns heims|url=https://heimildin.is/grein/20431/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags=7. febrúar 2024|skoðað=7. september 2024|höfundur=Jón Ferdínand Estherarson}}&lt;/ref&gt; Musk flutti til móður sinnar í [[Kanada]] þegar hann var sautján ára til að komast hjá því að gegna herskyldu í suðurafríska hernum. Hann flutti frá Kanada til Bandaríkjanna og hóf doktorsnám við [[Stanford-háskóli|Stanford-háskóla]] þegar hann var 24 ára gamall en hætti eftir aðeins tvo daga.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Auðkýfingurinn sem vill kaupa Twitter|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2022-04-26-audkyfingurinn-sem-vill-kaupa-twitter|útgefandi=[[RÚV]]|dags=26. apríl 2022|skoðað=7. september 2024|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir}}&lt;/ref&gt; 

Árið 1995 stofnaði Musk fyrirtækið Zip2, sem sá um fyrirtækjaskráningar, með 28 þúsund Bandaríkjadollurum í stofnfé frá föður sínum. Hann seldi fyrirtækið fjórum árum síðar fyrir 307 milljónir dollara. Árið 1999 stofnaði hann X.com, sem sameinaðist síðar [[Confinity]] og varð að [[PayPal]]. Musk og aðrir eigendur þess seldu PayPal fyrir einn og hálfan milljarð dollara árið 2002.&lt;ref name=heimildin/&gt;

Árið 2022 sló Musk það heimsmet að tapa meiri fjármunum á einu ári en nokkur annar. Hann tapaði 165 millj­örðum banda­ríkja­dala frá nóv­em­ber 2021 til des­em­ber 2022 vegna hruns í andvirði Teslu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Enginn tapað meiri auðæfum|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2023/01/12/enginn_tapad_meiri_audaefum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=12. janúar 2023|skoðað=13. janúar 2023}}&lt;/ref&gt;

Í júní 2026 varð Musk fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= SpaceX orðið sjöunda verðmætasta fyrirtæki heims |url=https://vb.is/frettir/spacex-ordid-sjounda-verdmaetasta-fyrirtaeki-heims/|útgefandi=''[[Viðskiptablaðið]]''|dags= 12. júní 2026 |skoðað= 12. júní 2026}}&lt;/ref&gt;

===Kaup Musks á Twitter===
Árið 2022 keypti Musk samfélagsmiðilinn [[X (samfélagsmiðill)|Twitter]] fyrir 44 milljarða Bandaríkjadala eða tæplega 5.700 milljarða íslenskra króna.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Kaup Elon Musk á Twitter stað­fest|url=https://www.frettabladid.is/markadurinn/kaup-elon-musk-a-twitter-stadfest/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=25. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=10. apríl|höfundur=Georg Gylfason|vefslóð=https://vefsafn.is/is/20230401184251/https://www.frettabladid.is/markadurinn/kaup-elon-musk-a-twitter-stadfest/|vefdags= 1. apríl 2023}}&lt;/ref&gt;

Athygli vakti árið 2023 þegar [[Haraldur Þorleifsson]], athafnamaður, sendi Musk skilaboð um stöðu sína hjá fyrirtækinu en hann virtist ekki lengur vera starfsmaður Twitter og lokað var fyrir aðgang hans. Í mars sendi hann Musk spurningu á Twitter um uppsögn sína og fékk síðar staðfestingu á því frá mannauðsstjórn fyrirtækisins. Musk var á því að Haraldur þjónaði ekki nokkrum mikilvægum störfum á Twitter sem kallað gæti og væri að bera fyrir sig fötlun. Musk baðst síðar afsökunar og sagðist hafa fengið rangar upplýsingar og bauð honum að halda áfram hjá fyrirtækinu.&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-03-08-musk-segir-harald-afram-a-launum-hja-twitter-og-bidst-afsokunar Musk segir Harald áfram á launum hjá Twitter og biðst afsökunar] Rúv, sótt 8/3 2023&lt;/ref&gt;

===Ferill í bandarískum stjórnmálum===
Musk studdi [[Donald Trump]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024|forsetakosningum 2024]] og eftir að Trump tók við embætti forseta á ný skipaði hann Musk sem yfirmann [[DOGE]] (e. ''Department of Government Efficiency'') sem er ný stofnun sem á að leggja fram tillögur um niðurskurð hjá [[Bandaríska alríkið|bandaríska alríkinu]]. Deilt er um hversu mikið vald Trump má fela Musk og þá hefur einnig verið deilt um lögmæti stofnunarinnar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242648915d/musk-settur-i-nidurskurdinn-og-sjonvarpsmadur-verdur-varnarmalaradherra|title=Musk settur í niður­skurðinn og sjón­varps­maður verður varnar­mála­ráð­herra - Vísir|last=Gísladóttir|first=Hólmfríður|date=2024-11-13|website=visir.is|language=is|access-date=2025-04-20}}&lt;/ref&gt;

Musk hætti störfum hjá stjórn Trumps í júní 2025 og Trump þakkaði honum fyrir vel unnin störf.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Musk hættur hjá Trump – Töluðu ekki saman undir lokin|url=https://www.dv.is/eyjan/2025/06/03/musk-haettur-hja-trump-toludu-ekki-saman-undir-lokin/|útgefandi=[[DV]]|dags= 3. júní 2025 |skoðað=7. júní 2025}}&lt;/ref&gt; Stuttu eftir að Musk lauk störfum hjá ríkisstjórninni kom til illdeilna milli þeirra Trumps vegna ósættis Musks með fjárlög sem [[Repúblikanaflokkurinn]] vann að því að koma í gegnum þingið fyrir Trump. Í kjölfarið kom til vinslita þar sem Musk sagði nafn Trumps vera að finna í leyniskjölum um kynferðisafbrotamanninn [[Jeffrey Epstein]] og hvatti til þess að Trump yrði [[Embættismissir (Bandaríkin)|sviptur embætti]]. Trump sagði Musk hafa misst vitið og að óvíst væri að þeir gætu enn átt í vinsamlegu sambandi.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Fyrir­sjáan­legar deilur: Valda­mesti maður heims og sá ríkasti hnakkrífast|url=https://www.visir.is/g/20252736006d/fyrirsjaanlegar-deilur-valdamesti-madur-heims-og-sa-rikasti-hnakkrifast|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 6. júní 2025 |skoðað=7. júní 2025|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|æviágrip}}
{{fe|1971|Musk, Elon}}
{{DEFAULTSORT:Musk, Elon}}
[[Flokkur:Bandarískir athafnamenn]]
[[Flokkur:Bandarískir milljarðamæringar]]
[[Flokkur:Ráðgjafar Bandaríkjaforseta]]
[[Flokkur:Suðurafrískir athafnamenn]]</text>
      <sha1>dlta8zq7gk53gertdasv93rt8lblw1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Suðurafrískir stjórnmálamenn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>145342</id>
    <revision>
      <id>1982400</id>
      <parentid>1682824</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Suður-afrískir stjórnmálamenn]] á [[Flokkur:Suðurafrískir stjórnmálamenn]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1682824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="fl78j5m9pplht9y298k1naceogp74s0" xml:space="preserve">[[Flokkur:Afrískir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Suður-Afríkumenn|Stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Stjórnmálamenn eftir löndum]]
[[Flokkur:Suður-afrísk stjórnmál|Stjórnmálamenn]]</text>
      <sha1>fl78j5m9pplht9y298k1naceogp74s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Suðurafrískir prestar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>146348</id>
    <revision>
      <id>1982393</id>
      <parentid>1606897</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Suður-afrískir prestar]] á [[Flokkur:Suðurafrískir prestar]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1606897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="gck3ceoozoavklut5o7m55xjs3x5hiz" xml:space="preserve">[[Flokkur:Prestar eftir löndum]]
[[Flokkur:Suður-Afríkumenn|Prestar]]</text>
      <sha1>gck3ceoozoavklut5o7m55xjs3x5hiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cyril Ramaphosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146853</id>
    <revision>
      <id>1982390</id>
      <parentid>1954029</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8735" sha1="1hgqziuiqfmlbcd7gjvwpkve3wiljwi" xml:space="preserve">{{Forseti
| nafn =  Cyril Ramaphosa
| mynd = 21.11.2025 – Presidente da República da África do Sul, Cyril Ramaphosa (54938010569) (cropped).jpg
| myndatexti1 = Ramaphosa árið 2025.
| titill= [[Forseti Suður-Afríku]]
| stjórnartíð_start = [[15. febrúar]] [[2018]]
| stjórnartíð_end = 
| vara_forseti = [[David Mabuza]] (2018–2023)&lt;br&gt;[[Paul Mashatile]] (2023–)
| forveri = [[Jacob Zuma]]
| fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1952|11|17}}
| fæðingarstaður = [[Soweto]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| þjóderni = [[Suður-Afríka|Suðurafrískur]]
| maki = Tshepo Motsepe
| stjórnmálaflokkur = [[Afríska þjóðarráðið]]
| börn = 5
| háskóli = Háskólinn í Limpópó&lt;br&gt;Háskóli Suður-Afríku
| starf =
|undirskrift = 
}}
'''Matamela Cyril Ramaphosa''' (f. 17. nóvember 1952) er [[Suður-Afríka|suðurafrískur]] stjórnmálamaður sem er fimmti og núverandi [[forseti Suður-Afríku]]. Hann varð forseti eftir að [[Jacob Zuma]] sagði af sér.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Zuma sagði af sér í skugga vantrausts |url=https://www.visir.is/g/2018180219318|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''| skoðað-dags = 23. júlí 2018}}&lt;/ref&gt; Hann hafði áður verið baráttumaður gegn [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunni í Suður-Afríku]], verkalýðsleiðtogi og viðskiptajöfur. Ramaphosa hafði verið varaforseti Zuma frá 2014 til 2018 og aðalræðismaður [[Ísland]]s í Jóhannesarborg.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/12/18/islandsvinur_kjorinn_leidtogi_anc/|titill=Íslandsvinur kjörinn leiðtogi ANC|safnslóð=|safnár=|safnmánuður=|höfundur=|eftirnafn=|fornafn=|höfundatengill=|höfundur2=|ár=2017|mánuður=18. desember|ritstjóri=|tungumál=|snið=|vefsíða=|bls=|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2018|tilvitnun=}}&lt;/ref&gt; Hann var kjörinn forseti [[Afríska þjóðarráðið|Afríska þjóðarráðsins]] (ANC) á 54. flokksþingi þess í desember árið 2017. Hann er einnig fyrrverandi formaður áætlananefndar Suður-Afríku, sem sér um framtíðaráætlanir sem miða að því að fylkja Suður-Afríkumönnum að baki „sameiginlegum markmiðum og forgangsröðun til að styrkja langtímaþróun landsins“. Ramaphosa tilheyrir [[Venda]]-þjóðarbrotinu og er fyrsti forseti landsins af því þjóðerni.

Ramaphosa hefur verið kallaður „slyngur samningamaður“.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vardberg.is/frettir/kongo-rambar-a-barmi-borgarastyrjaldar/|titill=Kongó rambar á barmi borgarastyrjaldar|safnslóð=|safnár=|safnmánuður=|höfundur=Kristinn Valdimarsson|eftirnafn=|fornafn=|höfundatengill=|höfundur2=|ár=2018|mánuður=27. febrúar|ritstjóri=|tungumál=|snið=|vefsíða=|bls=|útgefandi=[[Varðberg]]|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2018|tilvitnun=''Það væri líka mjög jákvætt ef nýr forseti Suður-Afríku, Cyril Ramaphosa, tæki að sér friðarumleitanir í landinu en hann þykir slyngur samningamaður en hann var einn þeirra sem batt enda á aðskilnaðarstefnuna í Suður-Afríku og einnig kom hann að friðarferlinu á Norður-Írlandi.''}}&lt;/ref&gt; Hann var helsti samningamaður Afríska þjóðarráðsins við lýðræðisvæðingu Suður-Afríku. Ramaphosa byggði upp stærstu og voldugustu verkalýðssamtök í Suður Afríku, Þjóðarsamband námuverkamanna (''National Union of Mineworkers'' eða NUM). Hann lék lykilhlutverk ásamt [[Roelf Meyer]] úr [[Þjóðarflokkur Suður-Afríku|Þjóðarflokknum]] í að semja um friðsamleg endalok aðskilnaðarstefnunnar og fyrstu lýðræðislegu kosningar landsins árið 1994. [[Nelson Mandela]] mælti með Ramaphosa sem eftirmanni sínum á forsetastól landsins en talið er að hann hafi að endingu látið undan þrýstingi og valið [[Thabo Mbeki]] sem eftirmann sinn þótt Ramaphosa hafi notið meiri almannahylli.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/602915/|titill=Er líf Thabos Mbekis forseta í hættu?|safnslóð=|safnár=|safnmánuður=|höfundur=|eftirnafn=|fornafn=|höfundatengill=|höfundur2=|ár=2001|mánuður=3. maí|ritstjóri=|tungumál=|snið=|vefsíða=|bls=|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2018|tilvitnun=|aðgengi=áskrift}}&lt;/ref&gt; Ramaphosa er kunnur viðskiptajöfur og talið er að auðæfi hans nemi um 6,4 milljónum suðurafrískra randa. Hann hefur meðal annars verið eignaraðili í [[McDonald's]]-skyndibitakeðjunni í Suður-Afríku, framkvæmdastjóri fjarskiptafyrirtækisins [[MTN Group]] og meðlimur í framkvæmdastjórn fyrirtækisins [[Lonmin]].

Þrátt fyrir að hafa getið sér góðan orðstír með hlutverki sínu í lýðræðisvæðingu landsins hefur Ramaphosa einnig verið gagnrýndur fyrir viðskiptahætti sína. Þessi gagnrýni hefur þó aldrei leitt til ákæra á hendur honum fyrir ólöglegt athæfi. Ramaphosa hefur meðal annars verið sakaður um að hagnast á ólöglegan máta á kolasölu ásamt fyrirtækinu [[Glencore]]. Sem meðlimur í framkvæmdastjórn Lomnin var hann einnig gagnrýndur fyrir að kalla á eftir aðgerðum gegn verkfalli námuverkamanna árið 2012, stuttu áður en ríkisstjórnin beitti ofbeldi til að brjóta niður verkfallið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/24/lonmin-emails-anc-elder-baron|titill=Lonmin emails paint ANC elder as a born-again robber baron|safnslóð=|safnár=|safnmánuður=|höfundur=David Smith|eftirnafn=|fornafn=|höfundatengill=|höfundur2=|ár=2018|mánuður=24. október|ritstjóri=|tungumál= Enska|snið=|vefsíða=|bls=|útgefandi=[[The Guardian]]|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2018|tilvitnun=}}&lt;/ref&gt;

Frá því að Ramaphosa varð forseti hefur hann lagt áherslu á landeignarumbætur í Suður-Afríku.&lt;ref name=vb&gt;{{Vefheimild|url=http://www.vb.is/frettir/samthykkja-eignarnam-lands-bota/148827/|titill=Samþykkja eignarnám lands án bóta|safnslóð=|safnár=|safnmánuður=|höfundur=|eftirnafn=|fornafn=|höfundatengill=|höfundur2=|ár=2018|mánuður=1. ágúst|ritstjóri=|tungumál=|snið=|vefsíða=|bls=|útgefandi=[[Viðskiptablaðið]]|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2018|tilvitnun=}}&lt;/ref&gt; Þrátt fyrir lok aðskilnaðarstefnunnar er mikill meirihluti besta ræktarlandsins í Suður-Afríku í enn höndum hvíta minnihlutans. Þessi misskipting er mörgum Suður-Afríkumönnum bitbein og líta þeir á þetta sem arfleifð kynþáttamismununar aðskilnaðartímans. Stefna Ramaphosa hefur verið sú að gera breytingar á stjórnarskrá landsins til þess að leyfa ríkisstjórninni að taka jarðir hvítra landeigenda eignarnámi án endurgjalds.&lt;ref name=vb/&gt; Stefna Ramaphosa er ekki óumdeild og hefur Thabo Mbeki, fyrrverandi forseti landsins, meðal annars gagnrýnt stefnubreytinguna.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/mbeki-gagnrynir-stefnubreytingu-anc|titill=Mbeki gagnrýnir stefnubreytingu ANC|safnslóð=|safnár=|safnmánuður=|höfundur=Ásrún Brynja Ingvarsdóttir|eftirnafn=|fornafn=|höfundatengill=|höfundur2=|ár=2018|mánuður=25. september|ritstjóri=|tungumál=|snið=|vefsíða=|bls=|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=4. október|árskoðað=2018|tilvitnun=}}&lt;/ref&gt;

Í kosningum í stjórnartíð Ramaphosa árið 2024 tapaði Afríska þjóðarráðið hreinum þingmeirihluta sínum í fyrsta skipti frá lokum aðskilnaðarstefnunnar en var þó áfram stærsti flokkurinn á þingi. Fylgishrun ANC skýrðist meðal annars vegna klofningsframboðs Jacobs Zuma, sem hafði sagt sig úr flokknum eftir málaferli gegn honum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Versta útkoma Afríska þjóðarráðsins í 30 ár|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-06-01-versta-utkoma-afriska-thjodarradsins-i-30-ar-414450|útgefandi=[[RÚV]]|dags=1. júní 2024|skoðað=2. júní 2024|höfundur=Hallgrímur Indriðason}}&lt;/ref&gt; Ramaphosa var engu að síður endurkjörinn forseti með aðstoð [[Lýðræðisbandalagið (Suður-Afríka)|Lýðræðisbandalagsins]], sem myndaði „stjórn þjóðarsáttar“ með ANC.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Ramaphosa verður áfram forseti Suður-Afríku|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-06-14-ramaphosa-verdur-afram-forseti-sudur-afriku-415752|útgefandi=[[RÚV]]|dags=14. júní 2024|skoðað=23. júní 2024|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla 
| fyrir=[[Jacob Zuma]] 
| titill=[[Forseti Suður-Afríku]] 
| frá=[[15. febrúar]] [[2018]]
| til=
| eftir=Enn í embætti}}
{{töfluendir}}
{{Forsetar Suður-Afríku}}
{{DEFAULTSORT:Ramaphosa, Cyril}}
{{f|1952}}
[[Flokkur:Forsetar Suður-Afríku]]
[[Flokkur:Suðurafrískir athafnamenn]]</text>
      <sha1>1hgqziuiqfmlbcd7gjvwpkve3wiljwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Í fréttum...</title>
    <ns>4</ns>
    <id>154362</id>
    <revision>
      <id>1982409</id>
      <parentid>1982281</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1982409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="919" sha1="t69lq9dxef1etlz5aqdal8g0fj0lvpg" xml:space="preserve">[[Mynd: Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 2 (cropped).jpg |200px|right|alt=Anne Carson|Anne Carson]]
* [[8. október]]: Kanadíski rithöfundurinn '''[[Anne Carson]]''' (''sjá mynd'') hlýtur [[Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]].
* [[27. september]]: '''[[Aleksandar Vučić]]''', forseti Serbíu, segir af sér.
* [[17. september]]: '''[[Ulf Kristersson]]''' segir af sér sem [[forsætisráðherra Svíþjóðar]] eftir að stjórn hans missir meirihluta sinn í þingkosningum.
* [[16. september]]: '''[[Hashim Thaçi]]''', fyrrum forseti [[Kósovó]], er dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]].

'''Yfirstandandi:'''  [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &amp;nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]
&lt;br&gt;
'''Nýleg andlát''': [[Dennis Hastert]] (3. október) &amp;nbsp;• [[Margaret Hamilton]] (30. september)</text>
      <sha1>t69lq9dxef1etlz5aqdal8g0fj0lvpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albert Luthuli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156443</id>
    <revision>
      <id>1982395</id>
      <parentid>1754797</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8135" sha1="3y3rvo7w2pofumx7d8to3mwymid5jju" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Albert Luthuli
| mynd           = Albert Lutuli nobel.jpg
| myndatexti     = Albert Luthuli árið 1960.
| fæðingardagur  = Um [[1898]]
| fæðingarstaður = [[Bulawayo]], [[Suður-Ródesía|Suður-Ródesíu]] (nú [[Simbabve]])
| dauðadagur     = [[21. júlí]] [[1967]]
| dauðastaður    = [[KwaDukuza|Stanger]], [[Natal]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| trú            = [[Meþódismi]]
| maki = Nokukhanya Bhengu 
| verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1960)
| stjórnmálaflokkur = [[Afríska þjóðarráðið]]
| undirskrift = 
}}
'''Albert John Luthuli''' (f. í kringum 1898; d. 21. júlí 1967), einnig stafað '''Lutuli''', var [[Suður-Afríka|suðurafrískur]] kennari, aðgerðasinni og stjórnmálamaður. Luthuli var forseti [[Afríska þjóðarráðið|Afríska þjóðarráðsins]] frá árinu 1952 til dauðadags og var sem slíkur áberandi í baráttunni gegn [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunni í Suður-Afríku]] og gegn yfirráðum hvíta minnihlutans í landinu. Luthuli hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1960 fyrir friðsamlega baráttu sína gegn aðskilnaðarstefnunni og öðrum kynþáttalögum.

==Æviágrip==
Albert Luthuli fæddist í [[Suður-Ródesía|Suður-Ródesíu]] (nú [[Simbabve]]) en fluttist ungur ásamt móður sinni til [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Þau settust að í þorpinu Groutville, þar sem föðurafi Alberts hafði verið ættflokkshöfðingi og öldungur kristins safnaðar. Albert Luthuli hlaut menntun í barnaskóla kristniboðsins í Groutville og síðan í kennaraskóla þess. Luthuli vann síðar sem kennari í skólunum og kenndi meðal annars tónlist, landafræði, kennsluæfingar, sagnfræði og [[súlú]]mál.&lt;ref name=óliólafs&gt;{{Vefheimild|titill=Albert Luthuli: Þjóðfrelsishetja S.-Afríku-lýðveldisins|höfundur=Ólafur Ólafsson|url=https://timarit.is/page/3288707|útgefandi=Lesbók ''Morgunblaðsins''|ár=1964|mánuður=14. júní|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. mars}}&lt;/ref&gt;

Luthuli varð ritari kennarasamtaka blökkumanna í Suður-Afríku árið 1927 og formaður þeirra árið 1933. Sem fulltrúi svörtu kennarastéttarinnar átti Luthuli í stirðu sambandi við yfirvöld hvíta minnihlutans í landinu. Álits svartra kennara var ekki leitað í lagasetningum um hagsmuni starfsstéttarinnar og aðgangur svartra barna að grunnnámi var mjög skertur eftir að Luthuli hafði lokið skólagöngu sinni.&lt;ref name=óliólafs/&gt;

Árið 1936 voru blökkumenn alfarið sviptir kosningarétti í Suður-Afríku með Herzog-lögunum svokölluðu.&lt;ref name=frelsisvon&gt;{{Vefheimild|titill=Frelsisvon S.-Afríku – Albert Luthuli|url=https://timarit.is/page/1339105|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|ár=1961|mánuður=5. nóvember|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. mars}}&lt;/ref&gt; Luthuli, sem hafði verið kjörinn ættbálkshöfðingi í heimabæ sínum sama ár, sagði upp kennarastarfinu og hóf feril í þjónustu hins opinbera. Luthuli tók meðal annars þátt í stofnun Sambands sykurframleiðenda í Suður-Afríku og var kjörinn fyrsti formaður þeirra. Ræktun [[sykurreyr]]s var þá einn helsti atvinnuvegur blökkumanna í Suður-Afríku og stjórnvöld höfðu nýlega gefið út bráðabirgðalög til að takmarka sykurframleiðslu vegna markaðsörðugleika. Stuttu eftir stofnun samtakanna tókst að tryggja sanngjarnt söluverð og örugga sölu á sykrinum.&lt;ref name=óliólafs/&gt; Luthuli stofnaði jafnframt til hreyfinga til að koma í veg fyrir stofnunar ölkráa í þéttbýlum landsins.&lt;ref name=óliólafs/&gt; 

Árið 1945 gekk Luthuli í [[Afríska þjóðarráðið]] og stofnaði til friðsamlegrar þjóðernishreyfingar í anda [[Mohandas Gandhi|Gandhi]]s. Undir forystu Luthuli stóðu afrískir og indverskir meðlimir Þjóðarráðsins fyrir herferð [[Borgaraleg óhlýðni|borgaralegrar óhlýðni]] gegn kynþáttalögum í Suður-Afríku. Þeldökkir landsmenn voru hvattir til að fara inn á bókasöfn og önnur rými sem voru aðeins ætluð hvíta minnihlutanum, setjast á bekki hvítra í almenningsgörðum og nýta sér banka, póst og aðrar almenningsþjónustur hinna hvítu. Andófsherferðin var árangursrík þar til stjórnvöld settu strangari refsingar upp á allt að þriggja ára fangelsisvist gegn hvers kyns brotum gegn kynþáttalögunum.&lt;ref name=frelsisvon/&gt;

Árið 1952 lét ríkisstjórn Suður-Afríku svipta Luthuli höfðingjatign sinni og senda hann heim til Groutville. Hið sama ár var Luthuli kjörinn forseti Þjóðarráðsins. Árið 1956 var Luthuli handtekinn fyrir landráð og byltingaráróður og sendur í fangelsi í [[Jóhannesarborg]] ásamt 155 öðrum andófsmönnum. Luthuli var sleppt eftir eins árs fangavist en ákæran gegn honum var ekki felld niður fyrr en árið 1961 eftir að sannað þótti að hann hefði aldrei talað fyrir valdbeitingu.&lt;ref name=frelsisvon/&gt;

Luthuli hélt ræður víðs vegar um landið gegn kynþáttalögum og minnihlutastjórn og vitnaði þar m.a. gjarnan í [[Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna|Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna]]. Árið 1959 var Luthuli bannað að ferðast til Jóhannesarborgar til að tala við ársþing Þjóðarráðsins og skipað að halda sig í Groutville í fimm ár. Luthuli óhlýðnaðist banninu og fór með lest til Jóhannesarborgar en var nær samstundis handtekinn er hann steig út á brautarstöð borgarinnar. Eftir [[fjöldamorðin í Sharpeville]] árið 1960 greip Luthuli til þess að brenna vegabréf sitt í þúsunda vitna viðurvist til þess að mótmæla lögum sem skylduðu þeldökka landsmenn til að ganga með vegabréf með persónuupplýsingum hvert sem þeir fóru.&lt;ref name=frelsisvon/&gt;&lt;ref name=óliólafs/&gt; Þessi gjörningur Luthuli leiddi til þess að hann var dæmdur í eins og hálfs árs varðhald fyrir lagabrot.&lt;ref name=óliólafs/&gt;

Luthuli var sæmdur [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] árið 1960 fyrir friðsamlega baráttu sína í þágu svarta meirihlutans í Suður-Afríku.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Friðarvinurinn Albert Luthuli|url=https://timarit.is/page/3643367|útgefandi=''[[Frjáls þjóð]]''|ár=1961|mánuður=16. desember|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. mars}}&lt;/ref&gt; Við verðlaunaafhendinguna í Ósló hélt Luthuli ræðu þar sem hann gagnrýndi hvít nýlenduyfirráð í Afríku en hrósaði kristniboðum fyrir að hafa unnið að þjóðfélagsumbótum fyrir innfædda Afríkubúa.&lt;ref name=óliólafs/&gt;

Á árunum eftir verðlaunaafhendinguna fór að gæta óánægju með Luthuli innan Þjóðarráðsins meðal meðlima sem þótti hann of hæglátur. Margir meðlimir vildu gerast róttækari og hefja vopnaða baráttu gegn hvítu minnihlutastjórninni. Þessi gagnrýni, samhliða banni minnihlutastjórnarinnar á starfsemi stjórnmálasamtaka blökkumanna, skertu mjög áhrif Luthuli á síðustu æviárum hans.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Að Luthuli látnum|url=https://timarit.is/page/2630422|útgefandi=''[[Alþýðublaðið]]''|ár=1967|mánuður=27. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. mars}}&lt;/ref&gt;

Árið 1962 var Luthuli kjörinn rektor [[Háskólinn í Glasgow|Háskólans í Glasgow]], en var ekki leyft að ferðast frá Suður-Afríku til að þiggja embættið formlega við heiðursathöfn í skólanum. Luthuli lést árið 1967 af slysförum eftir að hafa orðið undir vöruflutningalest.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Albert Lutuli, kunnasti blökkumannaleiðtogi Suður-Afríku, nýlátinn af sökum slyss|url=https://timarit.is/page/2392650|útgefandi=''[[Vísir (dagblað)|Vísir]]''|ár=1967|mánuður=24. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. mars}}&lt;/ref&gt;
==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Friðarverðlaun Nóbels}}
{{DEFAULTSORT:Luthuli, Albert}}
{{fd|1898|1967}}
[[Flokkur:Dýrlingar ensku biskupakirkjunnar]]
[[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]]
[[Flokkur:Suðurafrískir prestar]]
[[Flokkur:Suðurafrískir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Súlúmenn]]</text>
      <sha1>3y3rvo7w2pofumx7d8to3mwymid5jju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Troms og Finnmörk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156446</id>
    <revision>
      <id>1982368</id>
      <parentid>1982338</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T14:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <comment>snið</comment>
      <origin>1982368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2981" sha1="end5qphy6y7of95ul8sfh7zb55xztov" xml:space="preserve">{{Byggð
| nafn                     = Troms og Finnmörk
| nafn_í_eignarfalli       = Troms og Finnmerkur
| nafn_á_frummáli          = Troms og Finnmark
| tegund_byggðar           = [[Fylki Noregs|Fyrrum fylki]]
| mynd                     = 
| mynd_stærð               = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = Flag of Troms og Finnmark County.svg
| fáni_stærð               = 
| skjaldarmerki            = Troms og Finnmark våpen.svg
| kort                     = Norway Counties Troms og Finnmark Position.svg
| kort_stærð               = 170px
| kort_texti               = Staðsetning í Noregi
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline,title}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = {{fáni|Noregur}}
| undirskipting_gerð1      = Landshluti
| undirskipting_nafn1      = [[Norður-Noregur]]
| sæti_gerð                = Höfuðstaður
| sæti                     = [[Tromsø]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 1. janúar 2020
| endalok_titill           = Lagt niður
| endalok_dagsetning       = 1. janúar 2024
| flatarmál_neðan          = &lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;
| flatarmál_heild_km2      = 74.831
| mannfjöldi_neðan         = &lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt;
| mannfjöldi_frá_og_með    = 2023
| mannfjöldi_heild         = 242.452
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto
| iso_kóði                 = NO-54
}}

'''Troms og Finnmörk''' ([[norska]]: ''Troms og Finnmark'') var [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]] sem stofnað var 1. janúar 2020 með sameiningu [[Troms]] og [[Finnmörk|Finnmarkar]]. Íbúar Finnmarkar voru andsnúnir samrunanum. Stærð fylkisins voru tæpir 75.000 ferkílómetrar.&lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt; Árið 2024 var fylkinu leyst upp.&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 July 2022 |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |access-date=2 May 2023 |website=regjeringen.no}}&lt;/ref&gt;

== Sveitarfélög ==
Sveitarfélögin í fylkinu voru 39.
* [[Alta]]
* [[Balsfjord]]
* [[Bardu]]
* [[Berlevåg]]
* [[Båtsfjord]]
* [[Dyrøy]]
* [[Gamvik]]
* [[Gratangen]]
* [[Hammerfest]]
* [[Harstad]]
* [[Hasvik]]
* [[Ibestad]]
* [[Karasjok]]
* [[Karlsøy]]
* [[Kautokeino]]
* [[Kvæfjord]]
* [[Kvænangen]]
* [[Kåfjord]]
* [[Lavangen]]
* [[Lebesby]]
* [[Loppa]]
* [[Lyngen]]
* [[Målselv]]
* [[Måsøy]]
* [[Nesseby]]
* [[Nordkapp]]
* [[Nordreisa]]
* [[Porsanger]]
* [[Salangen]]
* [[Senja]]
* [[Skjervøy]]
* [[Storfjord]]
* [[Sør-Varanger]]
* [[Sørreisa]]
* [[Tana]]
* [[Tjeldsund]]
* [[Tromsø]]
* [[Vadsø]]
* [[Vardø]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Fylki Noregs}}
[[Flokkur:Fyrrum fylki Noregs]]
[[Flokkur:Troms]]
[[Flokkur:Finnmörk]]
{{sa|2020|2024}}</text>
      <sha1>end5qphy6y7of95ul8sfh7zb55xztov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vestfold og Þelamörk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156448</id>
    <revision>
      <id>1982369</id>
      <parentid>1982339</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <comment>snið</comment>
      <origin>1982369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2855" sha1="2ew036zuh24ad53qri4pfo7oe26bq4c" xml:space="preserve">{{Byggð
| nafn                     = Vestfold og Þelamörk
| nafn_í_eignarfalli       = Vestfold og Þelamerkur
| nafn_á_frummáli          = Vestfold og Telemark
| tegund_byggðar           = [[Fylki Noregs|Fyrrum fylki]]
| mynd                     = 
| mynd_stærð               = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = Flag of Vestfold and Telemark.svg
| fáni_stærð               = 
| skjaldarmerki            = Vestfold og Telemark våpen.svg
| kort                     = Norway Counties Vestfold og Telemark Position.svg
| kort_stærð               = 170px
| kort_texti               = Staðsetning í Noregi
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline,title}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = {{fáni|Noregur}}
| undirskipting_gerð1      = Landshluti
| undirskipting_nafn1      = [[Austur-Noregur]]
| sæti_gerð                = Höfuðstaðir
| sæti                     = [[Skien]] og [[Tønsberg]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 1. janúar 2020
| endalok_titill           = Lagt niður
| endalok_dagsetning       = 1. janúar 2024
| flatarmál_neðan          = &lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;
| flatarmál_heild_km2      = 17.466
| mannfjöldi_neðan         = &lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt;
| mannfjöldi_frá_og_með    = 2023
| mannfjöldi_heild         = 429.101
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto
| iso_kóði                 = NO-38
}}

'''Vestfold og Þelamörk''' ([[norska]]: ''Vestfold og Telemark'') var [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]] sem stofnað var 1. janúar 2020 með sameiningu [[Vestfold]] og [[Þelamörk|Þelamerkur]]. Höfuðstaðurinn var [[Skien]]. Stærð fylkisins voru tæpir 17.500 ferkílómetrar.&lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt; Árið 2024 skiptist sveitarfélagið aftur í Vestfold og Þelamörk en kosið var um að skilja þau að árið 2022.&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 July 2022 |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |access-date=2 May 2023 |website=regjeringen.no}}&lt;/ref&gt;

== Sveitarfélög ==
Sveitarfélögin í fylkinu voru 23.
* [[Bamble]]
* [[Drangedal]]
* [[Fyresdal]]
* [[Færder]]
* [[Hjartdal]]
* [[Holmestrand]]
* [[Horten]]
* [[Kragerø]]
* [[Kviteseid]]
* [[Larvik]]
* [[Midt-Telemark]]
* [[Nissedal]]
* [[Nome]]
* [[Notodden]]
* [[Porsgrunn]]
* [[Sandefjord]]
* [[Seljord]]
* [[Siljan]]
* [[Skien]]
* [[Tinn]]
* [[Tokke]]
* [[Tønsberg]]
* [[Vinje]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Fylki Noregs}}
[[Flokkur:Fyrrum fylki Noregs]]
[[Flokkur:Vestfold]]
[[Flokkur:Þelamörk]]
{{sa|2020|2024}}</text>
      <sha1>2ew036zuh24ad53qri4pfo7oe26bq4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Erkibiskupar Höfðaborgar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>156464</id>
    <revision>
      <id>1982392</id>
      <parentid>1667345</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="9cpyr9hvktsnj1xgcycuji77rh1dp0k" xml:space="preserve">[[Flokkur:Erkibiskupar biskupakirkjunnar|Höfðaborg]]
[[Flokkur:Suðurafrískir biskupar|Höfðaborg]]</text>
      <sha1>9cpyr9hvktsnj1xgcycuji77rh1dp0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Suðurafrískir biskupar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>156465</id>
    <revision>
      <id>1982391</id>
      <parentid>1667346</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Suður-afrískir biskupar]] á [[Flokkur:Suðurafrískir biskupar]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1667346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="gf13k1vjyr4urlshhc0nlh4t2csdqaf" xml:space="preserve">[[Flokkur:Biskupar eftir löndum]]
[[Flokkur:Suður-afrískir prestar|Biskupar]]</text>
      <sha1>gf13k1vjyr4urlshhc0nlh4t2csdqaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982394</id>
      <parentid>1982391</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="axiztv105agvrjfoh9inyka5jtlyexo" xml:space="preserve">[[Flokkur:Biskupar eftir löndum]]
[[Flokkur:Suðurafrískir prestar|Biskupar]]</text>
      <sha1>axiztv105agvrjfoh9inyka5jtlyexo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156519</id>
    <revision>
      <id>1982370</id>
      <parentid>1982340</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <comment>snið</comment>
      <origin>1982370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="czi562jeu5wkf2ilxnjn4ng6r913eyv" xml:space="preserve">{{Fyrir|sögulega héraðið|Víkin (Noregi)}}
{{Byggð
| nafn                     = Viken
| nafn_í_eignarfalli       = Viken
| nafn_á_frummáli          = 
| tegund_byggðar           = [[Fylki Noregs|Fyrrum fylki]]
| mynd                     = 
| mynd_stærð               = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = 
| fáni_stærð               = 
| skjaldarmerki            = Viken våpen.svg
| kort                     = Norway Counties Viken Position.svg
| kort_stærð               = 170px
| kort_texti               = Staðsetning í Noregi
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline,title}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = {{fáni|Noregur}}
| undirskipting_gerð1      = Landshluti
| undirskipting_nafn1      = [[Austur-Noregur]]
| sæti_gerð                = Höfuðstaður
| sæti                     = [[Ósló]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 1. janúar 2020
| endalok_titill           = Lagt niður
| endalok_dagsetning       = 1. janúar 2024
| flatarmál_neðan          = &lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;
| flatarmál_heild_km2      = 24.592
| mannfjöldi_neðan         = &lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt;
| mannfjöldi_frá_og_með    = 2023
| mannfjöldi_heild         = 1.292.241
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto
| iso_kóði                 = NO-54
}}

'''Viken''' var [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]] sem stofnað var 1. janúar 2020 þegar [[Akurshús]], [[Buskerud]] og [[Austfold]] sameinuðust. Nafnið kemur frá [[Víkin (Noregi)|sögulegu héraði á svæðinu]]. Stjórnsýsla var í [[Ósló]], þó er það sér fylki. Stærð fylkisins voru tæpir 24.600 ferkílómetrar. Íbúar voru um 1,3 milljónir árið 2023.&lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt; Árið 2024 var fylkinu leyst upp.&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 July 2022 |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |access-date=2 May 2023 |website=regjeringen.no}}&lt;/ref&gt;

== Sveitarfélög ==
Sveitarfélögin í fylkinu voru 51.
* [[Aremark]]
* [[Asker]]
* [[Aurskog-Høland]]
* [[Bærum]]
* [[Drammen]]
* [[Eidsvoll]]
* [[Enebakk]]
* [[Flesberg]]
* [[Flå]]
* [[Fredrikstad]]
* [[Frogn]]
* [[Gjerdrum]]
* [[Gol]]
* [[Halden]]
* [[Hemsedal]]
* [[Hol]]
* [[Hole]]
* [[Hurdal]]
* [[Hvaler]]
* [[Indre Østfold]]
* [[Jevnaker]]
* [[Kongsberg]]
* [[Krødsherad]]
* [[Lier]]
* [[Lillestrøm]]
* [[Lunner]]
* [[Lørenskog]]
* [[Marker]]
* [[Modum]]
* [[Moss]]
* [[Nannestad]]
* [[Nes (Noregi)|Nes]]
* [[Nesbyen]]
* [[Nesodden]]
* [[Nittedal]]
* [[Nordre Follo]]
* [[Nore og Uvdal]]
* [[Rakkestad]]
* [[Ringerike]]
* [[Rollag]]
* [[Rælingen]]
* [[Råde]]
* [[Sarpsborg]]
* [[Sigdal]]
* [[Skiptvet]]
* [[Ullensaker]]
* [[Vestby]]
* [[Våler]]
* [[Øvre Eiker]]
* [[Ål]]
* [[Ås]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Fylki Noregs}}
[[Flokkur:Fyrrum fylki Noregs]]
{{sa|2020|2024}}</text>
      <sha1>czi562jeu5wkf2ilxnjn4ng6r913eyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982371</id>
      <parentid>1982370</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1982371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="seavfmzmlcfeo4hutkv6j43yn4vzh1s" xml:space="preserve">{{Fyrir|sögulega héraðið|Víkin (Noregi)}}
{{Byggð
| nafn                     = Viken
| nafn_í_eignarfalli       = Viken
| nafn_á_frummáli          = 
| tegund_byggðar           = [[Fylki Noregs|Fyrrum fylki]]
| mynd                     = 
| mynd_stærð               = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = 
| fáni_stærð               = 
| skjaldarmerki            = Viken våpen.svg
| kort                     = Norway Counties Viken Position.svg
| kort_stærð               = 170px
| kort_texti               = Staðsetning í Noregi
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline,title}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = {{fáni|Noregur}}
| undirskipting_gerð1      = Landshluti
| undirskipting_nafn1      = [[Austur-Noregur]]
| sæti_gerð                = Höfuðstaður
| sæti                     = [[Ósló]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 1. janúar 2020
| endalok_titill           = Lagt niður
| endalok_dagsetning       = 1. janúar 2024
| flatarmál_neðan          = &lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/statbank1/table/11342/ |title=Population and area, by region, contents and year |publisher=Hagstofa Noregs |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;
| flatarmál_heild_km2      = 24.592
| mannfjöldi_neðan         = &lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt;
| mannfjöldi_frá_og_með    = 2023
| mannfjöldi_heild         = 1.292.241
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto
| iso_kóði                 = NO-30
}}

'''Viken''' var [[Fylki Noregs|fylki]] í [[Noregur|Noregi]] sem stofnað var 1. janúar 2020 þegar [[Akurshús]], [[Buskerud]] og [[Austfold]] sameinuðust. Nafnið kemur frá [[Víkin (Noregi)|sögulegu héraði á svæðinu]]. Stjórnsýsla var í [[Ósló]], þó er það sér fylki. Stærð fylkisins voru tæpir 24.600 ferkílómetrar. Íbúar voru um 1,3 milljónir árið 2023.&lt;ref name=&quot;ssb&quot; /&gt; Árið 2024 var fylkinu leyst upp.&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 July 2022 |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |access-date=2 May 2023 |website=regjeringen.no}}&lt;/ref&gt;

== Sveitarfélög ==
Sveitarfélögin í fylkinu voru 51.
* [[Aremark]]
* [[Asker]]
* [[Aurskog-Høland]]
* [[Bærum]]
* [[Drammen]]
* [[Eidsvoll]]
* [[Enebakk]]
* [[Flesberg]]
* [[Flå]]
* [[Fredrikstad]]
* [[Frogn]]
* [[Gjerdrum]]
* [[Gol]]
* [[Halden]]
* [[Hemsedal]]
* [[Hol]]
* [[Hole]]
* [[Hurdal]]
* [[Hvaler]]
* [[Indre Østfold]]
* [[Jevnaker]]
* [[Kongsberg]]
* [[Krødsherad]]
* [[Lier]]
* [[Lillestrøm]]
* [[Lunner]]
* [[Lørenskog]]
* [[Marker]]
* [[Modum]]
* [[Moss]]
* [[Nannestad]]
* [[Nes (Noregi)|Nes]]
* [[Nesbyen]]
* [[Nesodden]]
* [[Nittedal]]
* [[Nordre Follo]]
* [[Nore og Uvdal]]
* [[Rakkestad]]
* [[Ringerike]]
* [[Rollag]]
* [[Rælingen]]
* [[Råde]]
* [[Sarpsborg]]
* [[Sigdal]]
* [[Skiptvet]]
* [[Ullensaker]]
* [[Vestby]]
* [[Våler]]
* [[Øvre Eiker]]
* [[Ål]]
* [[Ås]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Fylki Noregs}}
[[Flokkur:Fyrrum fylki Noregs]]
{{sa|2020|2024}}</text>
      <sha1>seavfmzmlcfeo4hutkv6j43yn4vzh1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Winnie Mandela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158760</id>
    <revision>
      <id>1982402</id>
      <parentid>1968422</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7881" sha1="1hp3kl1elrvj0hi5l5nwmqctpc8o2pv" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Winnie Mandela
| mynd           = Winnie Mandela.jpg
| myndatexti = Winnie Mandela árið 1996.
| fæðingarnafn= Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur|1936|9|26}}
| fæðingarstaður = [[Mbizana]], [[Pondoland]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| dauðadagur     = {{Dánardagur og aldur|2018|4|2|1936|9|26}}
| dauðastaður    = [[Jóhannesarborg]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| þjóðerni       = [[Suður-Afríka|Suðurafrísk]]
| orsök_dauða = [[Sykursýki]]
| starf          = Stjórnmálamaður
| stjórnmálaflokkur =[[Afríska þjóðarráðið]]
| háskóli = [[Háskólinn í Witwatersrand]]
| maki = {{gifting|[[Nelson Mandela]]|1958|1996|orsök=skildu}}
| börn = 2
}}
'''Winnie Madikizela-Mandela''' (fædd undir nafninu '''Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela'''; 26. september 1936 – 2. apríl 2018), einnig kölluð '''Winnie Mandela''', var [[Suður-Afríka|suðurafrísk]] stjórnmálakona og baráttukona gegn [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunni í Suður-Afríku]]. Hún var önnur eiginkona [[Nelson Mandela|Nelsons Mandela]], fyrsta forseta Suður-Afríku eftir endalok aðskilnaðarstefnunnar. Winnie Mandela sat á þingi Suður-Afríku frá 1994 til 2003 og frá 2009 til dauðadags og var aðstoðarráðherra í lista- og menntamálum frá 1994 til 1996. Hún var meðlimur í [[Afríska þjóðarráðið|Afríska þjóðarráðinu]] og sat í framkvæmdanefnd flokksins og leiddi kvennabandalag hans. Stuðningsmenn Winnie Mandela kölluðu hana „móður þjóðarinnar“.

==Æviágrip==
Winnie Mandela fæddist undir nafninu Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela í smábæ í [[Transkei]] í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Hún gekk í skóla í [[Jóhannesarborg]] og varð síðar fyrst suðurafrískra blökkumanna til að ljúka námi fyrir tiltekin læknastörf. Árið 1958 giftist hún [[Nelson Mandela]], einum af leiðtogum frelsisbaráttu svartra Suður-Afríkumanna, og vann með honum í aðgerðarstefnu hans gegn hvítu minnihlutastjórninni.&lt;ref name=mbl1986&gt;{{Tímarit.is|1645076|Winnie Mandela|útgáfudagsetning=30. nóvember 1986|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=27. ágúst 2020|blaðsíða=6-7}}&lt;/ref&gt; Winnie og Nelson eignuðust saman tvíburadætur en þar sem Nelson var dæmdur í lífstíðarfangelsi árið 1962 þurfti Winnie að mestu að ala þær upp ein.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1626885|Hún hefur ekki látið deigan síga í baráttu fyrir mannréttindum svertingja|útgáfudagsetning=21. janúar 1986|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=27. ágúst 2020|blaðsíða=19|höfundur=[[Jóhanna Kristjónsdóttir]]}}&lt;/ref&gt;

Vegna baráttu sinnar gegn minnihlutastjórninni var Winnie Mandela frá árinu 1968 oft handtekin, sett í stofufangelsi og gerð brottræk frá heimalandi sínu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Konan sem Mandela gat ekki fyrirgefið|url=https://www.visir.is/g/2018682062d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kolbrún Bergþórsdóttir|ár=2018|mánuður=7. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=28. desember}}&lt;/ref&gt; Árið 1977 var hún flutt með valdi frá heimili sínu í [[Soweto]] til bæjarins [[Brandfort]]. Eftir að bensínsprengju var kastað á heimili hennar þar fluttist hún aftur til Sowoto í óþökk stjórnvalda en var flutt aftur til Brandfort í lögreglufylgd árið 1985. Síðar var útlegðardómurinn yfir henni mildaður og henni leyft að búa hvar sem er í landinu nema í Jóhannesarborg og nágrenni, en hún fór ítrekað á sveig við þær takmarkanir.&lt;ref name=mbl1986/&gt; Winnie Mandela varð einn þekktasti leiðtoginn í [[Afríska þjóðarráðið|Afríska þjóðarráðinu]] og varð sameiningartákn í frelsisbaráttu suðurafrískra blökkumanna. Hún var meðal annars tilnefnd til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] og var kjörin rektor [[Háskólinn í Glasgow|Háskólans í Glasgow]].&lt;ref name=evita&gt;{{Tímarit.is|1699319|Fall svörtu Evitu|útgáfudagsetning=5. mars 1989|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=27. ágúst 2020|höfundur=Guðmundur Halldórsson|blaðsíða=13}}&lt;/ref&gt;
 
Eftir að Mandela sneri aftur til Soweto í seinna skiptið fór samband hennar við forystu þjóðarráðsins að versna. Hún varð fyrir áhrifum af yngri meðlimum hreyfingarinnar sem vildu beita ofbeldisfyllri aðferðum til að kollvarpa hvítu minnihlutastjórninni í Suður-Afríku. Í apríl árið 1986 lýsti Mandela yfir stuðningi við „hálsmenaaðferðina“ svokölluðu sem fólst í því að lífláta andstæðinga með því að varpa hjólbörðum yfir höfuð þeirra og kveikja síðan í þeim. Hún olli einnig deilum þegar hún lét reisa 22 herbergja stórhýsi fyrir sig og fjölskyldu sína í Soweto fyrir um 460.000 pund. Nelson bannaði henni að flytja inn í það og húsið stóð því autt.&lt;ref name=evita/&gt; 

Winnie Mandela stofnaði fótboltaklúbbinn „Mandela United Football Club“, en meðlimir hans voru jafnframt lífverðir hennar. Klúbbfélagarnir urðu brátt þekktir fyrir ofbeldi og ofríki gagnvart íbúum Soweto. Árið 1989 voru átta klúbbfélagar ákærðir fyrir morð á 14 ára gömlum dreng að nafni Stompie Seipei og voru grunaðir um aðild að fleiri morðum.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|4086899|Hafði safnað um sig liði misindismanna|útgáfudagsetning=31. mars 1989|blað=[[Tíminn]]|skoðað=27. ágúst 2020|blaðsíða=14}}&lt;/ref&gt; Árið 1988 mótmæltu nemendur úr gagnfræðiskólanum Orlando West fyrir framan hús Mandela-fjölskyldunnar vegna ofbeldis og nauðgana fótboltakappanna úr Mandela-klúbbnum. Þegar ljóst var að Winnie var ekki heima réðust nemendurnir á húsið og kveiktu í því. Þessir atburðir vöktu heimsathygli á því hve Mandela var orðin umdeild og jafnvel hötuð af samborgurum sínum í Soweto.&lt;ref name=evita/&gt; 

Ofbeldisverk fótboltaklúbbsins leiddu til þess að Winnie Mandela féll mjög í áliti annarra baráttumanna gegn aðskilnaðarstefnunni og að stjórnmálahreyfingar blökkumanna í Suður-Afríku fóru hver af öðrum að fordæma hana.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2555450|Winnie Mandela fordæmd|útgáfudagsetning=20. febrúar 1989|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|blaðsíða=11|skoðað=27. ágúst 2020}}&lt;/ref&gt; Orðstír Winnie bað enn frekari hnekki þegar [[F. W. de Klerk]] varð forseti Suður-Afríku og lét leysa Nelson úr haldi. Frelsisbarátta suðurafrískra blökkumanna varð friðsamlegri og ofbeldisverkin sem Winnie hafði stutt þóttu enn síður réttlætanleg en áður. Samband hjónanna versnaði jafnframt eftir að Nelson var leystur úr haldi og svo fór að leiðir þeirra skildu árið 1992 eftir að upplýst var að Winnie hafði átt í ástarsambandi við einn lífvarða sinna.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1764342|Viðhorfsbreytingin varð „móður þjóðarinnar“ að falli|útgáfudagsetning=10. maí 1992|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=27. ágúst 2020|höfundur=Anthony Heard|blaðsíða=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mbl2018/&gt;

Winnie var dæmd fyrir mannrán og líkamsárás á Stompie Seipei árið 1991 en dómurinn gegn henni var mildaður úr fangelsisvist í fjársekt. Þegar Nelson varð forseti Suður-Afríku árið 1994 varð Winnie aðstoðarráðherra í ríkisstjórn hans en var síðar rekin fyrir óhlýðni. Hún var dæmd fyrir fjársvik árið 2003 en tókst að snúa aftur á stjórnmálasviðið þegar hún náði kjöri á þing í kosningum árið 2009.&lt;ref name=mbl2018&gt;{{Vefheimild|titill=Winnie Mandela: Um­deild hetja|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/04/03/winnie_mandela_umdeild_hetja/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2018|mánuður=3. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=30. ágúst}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Mandela, Winnie}}
{{fd|1936|2018}}
[[Flokkur:Suðurafrískir stjórnmálamenn]]</text>
      <sha1>1hp3kl1elrvj0hi5l5nwmqctpc8o2pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fljótshverfi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162779</id>
    <revision>
      <id>1982426</id>
      <parentid>1824498</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54646-77</username>
        <id>121658</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Leiðrétt stafsetningarvilla.</comment>
      <origin>1982426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1092" sha1="i8uawfbff8alyapyckfm5p2a3rhxnkd" xml:space="preserve">'''Fljótshverfi''' er heiti sem þekkt er frá elstu textum og á við um austustu sveit í Vestur–Skaftafellssýslu, frá [[Hverfisfljót]]i austur að [[Núpsvötn]]um. Á [[landnámsöld]] fór Bárður Heyangurs-Bjarnasson ([[Gnúpa-Bárður]]) frá [[Skjálfandi|Skjálfanda]] og flutti í Fljótshverfi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timarit.is/page/3551121|title=Tíminn Sunnudagsblað|date=18-11-1962|accessdate=2-12-2022|pp=1}}&lt;/ref&gt; Sonarsonur hans, Geiri bjó í Lundi í Fljótshverfi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timarit.is/page/6022507|title=Uppruni íslenskrar skáldmenntar|work=Helgafell|date=01-12-1942|accessdate=02-12-2022|pp=304}}&lt;/ref&gt; Torfbæir voru í Fljótshverfi til 19. aldar og lítið um beitarland. Í [[Skaftáreldar|Skaftáreldum]] innan Eldsveita var mannfall mest í Fljótshverfi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timarit.is/page/4259054|title=Þankabrot um landbrot|date=01-03-1995|work=Náttúrufræðingurinn|accessdate=02-12-2022|pp=35}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|landafræði}}
[[Flokkur:Íslenskar sveitir]]
[[Flokkur:Skaftárhreppur]]</text>
      <sha1>i8uawfbff8alyapyckfm5p2a3rhxnkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Namskogan(sveitarfélag)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174050</id>
    <redirect title="Namsskogan (sveitarfélag)" />
    <revision>
      <id>1982406</id>
      <parentid>1803717</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6441</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Namsskogan (sveitarfélag)]]</comment>
      <origin>1982406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="dxhg2vcj6yoheloo0tg8j6xx6m7z330" xml:space="preserve">#tilvísun [[Namsskogan (sveitarfélag)]]</text>
      <sha1>dxhg2vcj6yoheloo0tg8j6xx6m7z330</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miriam Makeba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178677</id>
    <revision>
      <id>1982405</id>
      <parentid>1956938</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4453" sha1="gz8a5ptgd93pl4jzkfuylkicqer497g" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
| heiti            = Miriam Makeba
| mynd             = Miriam makeba 01.jpg
| stærð            = 
| myndatexti       = {{small|Miriam Makeba á tónleikum.}}
| nafn             = Zenzile Miriam Makeba
| nefni            = Mama Africa
| fæðing           = [[4. mars]] [[1932]]&lt;br&gt;Prospect Township, [[Suður-Afríka|S-Afríku]]
| dauði            = {{Dánardagur og aldur|2008|11|9|1932|03|04}}&lt;br&gt;Castel Volturne, [[Ítalía|Ítalíu]]
| uppruni          = [[Suður-Afríka|S-Afrísk]]
| gerð             = 
| rödd             = 
| stefna           = Afrísk-[[þjóðlagatónlist]], [[Marabi]], afrískur-[[djass]], heimstónlist og afró-popp
| titill           = 
| ár               = 1953–2008
| útgefandi        = {{hlist|Manteca|[[Strut Records|Strut]]|[[RCA Victor]]|[[Mercury Records|Mercury]]|[[Kapp Records|Kapp]]|[[Collectables Records|Collectables]]|Suave|[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]|[[Reprise Records|Reprise]]|[[PolyGram]]|Drg|Stern's Africa|Kaz|Sonodisc}}
| samvinna         = 
| vefsíða          = 
| meðlimir         = 
| fyrri_meðlimir   = 
| börn             = [[Bongi Makeba]]
| maki             = James Kubay (1949-1951)
Stokely Carmichael (1968-1973)
}}

'''Zenzile Miriam Makeba''' (f. 4. mars 1932, látin 9. nóvember 2008 ) var suðurafrísk [[söngkona]]. Hún fæddist í Jóhannesarborg, af Xhosa og Svasi ættum. Hún giftist 17 ára og eignaðist sitt eina barn 1950. Hjónabandið stóð stutt. Tónlistarhæfileikar hennar voru þekktir þegar frá barnæsku og varð hún atvinnusöngvari 1950 með the Cuban Brothers, the Manhattan Brothers og kvensönghópnum Skylarks. Lögin voru oft bræðingur úr jass, afrískum söngvum og vestrænni tónlist. Makeba tók þátt í and-aðskilnaðarmyndinni Come back, Africa 1959, sem kom henni á sjónarsviðið á heimsvísu og var hún með tónleika í Feneyum, London, og New York-borg. Í London kynntist hún [[Harry Belafonte]] sem kom henni enn fremur á framfæri.


==Helstu lög og plötur==
Þetta er listi yfir lög og plötur sem Miriam er helst þekktust fyrir:
{{Div col|colwidth=50em}}
;Plötur
* ''Miriam Makeba'' (1960){{sfn|Poet|2009|p=1}} 
* ''The Many Voices of Miriam Makeba'' (1962){{sfn|Sizemore-Barber|2012|p=264}}
* ''An Evening with Belafonte/Makeba'' (1965)&lt;ref name=&quot;Awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/miriam-makeba-mn0000496097/awards|title=Miriam Makeba Charts &amp; Awards |website=Allmusic|access-date=18 November 2010}}&lt;/ref&gt;
* ''Comme une symphonie d'amour'' (1979)
* ''The Queen of African Music'' (1987)
* ''Sangoma'' (1988)
* ''Welela'' (1989)&lt;ref name=&quot;Cheyney 1990&quot;&gt;{{cite journal|last1=Cheyney|first1=Tom|title=Miriam Makeba Welela|url=https://archive.org/details/sim_musician_1990-03_137/page/84|journal=Musician|date=1 March 1990|issue=137|page=84}}&lt;/ref&gt;
* ''Eyes on Tomorrow'' (1991){{sfn|Poet|2009|p=2}}
* ''Homeland'' (2000)&lt;ref name=Jaggi&gt;{{cite news|last=Jaggi|first=Maya|author-link=Maya Jaggi|title=The return of Mama Africa|website=[[The Guardian]]|date=29 April 2000}}&lt;/ref&gt;

;Lög
* &quot;Lakutshn, Ilanga/Lovely Lies&quot; (1956){{sfn|Feldstein|2013|pp=59, 62}}
* &quot;Sophiatown is Gone&quot;{{sfn|Schumann|2008|p=24}}
* &quot;The Click Song&quot; / &quot;Mbube&quot; (1963){{sfn|Sizemore-Barber|2012|pp=262–263}}
* &quot;Pata Pata&quot; (1967){{sfn|Sizemore-Barber|2012|pp=262–263}}
* &quot;Lumumba&quot; (1970){{sfn|Sizemore-Barber|2012|pp=265–266}}
* &quot;Malcolm X&quot; (1974){{sfn|Sizemore-Barber|2012|pp=265–266}}
* &quot;Soweto Blues&quot; (1977)
* &quot;Thula Sizwe/I Shall Be Released&quot; (1991)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Miriam Makeba Thula Sizwe/I Shall Be Released|url=https://www.allmusic.com/song/thula-sizwe-i-shall-be-released-mt0011982815|website=AllMusic|access-date=29 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gray|first1=Chris|title=R.I.P. Miriam Makeba|url=http://www.houstonpress.com/music/rip-miriam-makeba-6765368|access-date=29 May 2017|work=Houston Press|date=11 November 2008|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011080216/http://www.houstonpress.com/music/rip-miriam-makeba-6765368|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Malaika&quot;&lt;ref name=economist&gt;{{cite news|url= http://www.economist.com/node/12591050?story_id=12591050&amp;fsrc=rss|title=Miriam Makeba obituary|date=13 November 2008|newspaper=The Economist}}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{stubbur|tónlist}}
{{fde|1932|2008|Makeba, Miriam}}
{{DEFAULTSORT:Makeba, Miriam}}
[[Flokkur:Suðurafrískir söngvarar]]</text>
      <sha1>gz8a5ptgd93pl4jzkfuylkicqer497g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Suðurafrískir söngvarar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>178678</id>
    <revision>
      <id>1982404</id>
      <parentid>1847716</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Suður-afrískir söngvarar]] á [[Flokkur:Suðurafrískir söngvarar]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1847708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="gdg7zvx6smsavebanv5ap78b47evnfr" xml:space="preserve">[[Flokkur:Söngvarar eftir löndum]]
[[Flokkur:Suður-Afríkumenn|Söngvarar]]</text>
      <sha1>gdg7zvx6smsavebanv5ap78b47evnfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naðurkollur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179594</id>
    <revision>
      <id>1982365</id>
      <parentid>1871312</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Turbogauchiste</username>
        <id>121639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1982365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1146" sha1="e00yz8g26ezrb2yho9vchlyn5z25anu" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Naðurkollur
| image = 87 Echium vulgare.jpg
| image_caption = 
| image_width = 250px
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| familia = [[Munablómaætt]] (''Boraginaceae'')
| genus = [[Slönguhöfuð]] (''Echium'')
| species = '''Naðurkollur''' (''E. vulgare'')
| binomial = Echium vulgare
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = 
}}

'''Naðurkollur''' ([[fræðiheiti]]: ''Echium vulgare''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/38MH4|title=Echium vulgare L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-01}}&lt;/ref&gt;) er [[tvíær jurt]] til einblómga jurt af [[munablómaætt]], ættuð frá Evrasíu, en hefur breiðst víða út. Hún ber stök blá blóm í uppréttum skúf. Hæðin er 30 til 80 sm.  

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Echium vulgare}}
{{wikilífverur|Echium vulgare}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Munablómaætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>e00yz8g26ezrb2yho9vchlyn5z25anu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Suðurafrískir athafnamenn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>186066</id>
    <revision>
      <id>1982388</id>
      <parentid>1912690</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Suður-afrískir athafnamenn]] á [[Flokkur:Suðurafrískir athafnamenn]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1912690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="1mjd48e7gr0c65c4yc4jp76x89gs8gn" xml:space="preserve">[[Flokkur:Athafnamenn eftir löndum]]
[[Flokkur:Suður-Afríkumenn|Athafnamenn]]</text>
      <sha1>1mjd48e7gr0c65c4yc4jp76x89gs8gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>JaVale McGee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186800</id>
    <revision>
      <id>1982415</id>
      <parentid>1973668</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <origin>1982415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="tcjo3ljtchrhbp9nzm0i3dw5xiczzfo" xml:space="preserve">{{Infobox basketball biography
| name = JaVale McGee
| image = 34McGee2010.jpg
| image_size = 
| caption = McGee árið 2010
| position = Miðherji
| height_ft = 7
| height_in = 0
| weight_lb = 270
| league = [[Chinese Basketball Association|CBA]]
| team = Shanghai Sharks
| number = 
| birth_date = {{birth date and age|1988|1|19}}
| birth_place = Flint, [[Michigan]], Bandaríkin
| national_team = {{flagdeco|USA}} [[Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik|Bandaríkin]] (2021)
| college = Nevada (2006–2008)
| draft_year = 2008
| draft_round = 1
| draft_pick = 18
| draft_team = [[Washington Wizards]]
| career_start = 2008
| career_end = 
| years1 = 2008–2012
| team1 = [[Washington Wizards]]
| years2 = 2011–2015
| team2 = [[Denver Nuggets]]
| years3 = 2014–2015
| team3 = [[Philadelphia 76ers]]
| years4 = 2015–2016
| team4 = [[Dallas Mavericks]]
| years5 = 2016–2018
| team5 = [[Golden State Warriors]]
| years6 = 2018–20120
| team6 = [[Los Angeles Lakers]]
| years7 = 2020–2021
| team7 = [[Cleveland Cavaliers]]
| years8 = 2021
| team8 = Denver Nuggets
| years9 = 2021–2022
| team9 = [[Phoenix Suns]]
| years10 = 2022–2023
| team10 = Dallas Mavericks
| years11 = 2023–2024
| team11 = [[Sacramento Kings]]
| years12 = 2025
| team12 = [[Vaqueros de Bayamón]]
| years13 = 2025–2026
| team13 = [[Illawarra Hawks]]
| years14 = 2026
| team14 = [[Beijing Ducks]]
| years15 = 2026–nú
| team15 = [[Shanghai Sharks]]
| highlights = 
'''Landslið:'''
*[[Sumarólympíuleikarnir|Ólympíumeistari]] (2021)
'''Félagslið:'''
* 3× [[NBA]] meistari (2017, 2018, 2020)
*[[Baloncesto Superior Nacional|BSN]] meistari (2025)
*Varnarmaður ársins í BSN (2025)
| medal_templates = 
}}

'''JaVale Lindy McGee''' (fæddur 19. janúar 1988) er bandarískur atvinnumaður í körfubolta. Eftir að hafa spilað háskólakörfubolta fyrir Nevada og var hann valinn af [[Washington Wizards]] í nýliðavali NBA árið 2008. Á 16 ára ferli í NBA hefur JaVale unnið NBA meistaratitilinn þrívegis; með [[Golden State Warriors]] árin 2017 og 2018 og með [[Los Angeles Lakers]] árið 2020.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-10-26 |title=Kings signing JaVale McGee, per sources: What role will he fill? |url=https://www.nytimes.com/athletic/4824058/2023/08/31/kings-javale-mcgee-signing/ |access-date=2025-06-26 |author1=Shams Charania|author2=Sam Amick|work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Árið 2021 vann hann til gullverðlauna með landsliði Bandaríkjanna á Ólympíuleikunum.&lt;ref name=&quot;espn-2021&quot;/&gt;

Móðir JaVale er fyrrum körfuknattleikskonan Pamela McGee sem vann gull með Bandaríkjunum á Ólympíuleikunum árið 1984.&lt;ref name=&quot;espn-2021&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espn.com/olympics/story/_/id/31977111/pamela-javale-mcgee-become-first-mom-son-gold-medal-duo-olympics-history|title=Golden Child: Pamela and JaVale McGee become first mother and son to win Olympic golds|author=Ashton Edmunds
|date=2021-08-07|website=ESPN.com|language=en|access-date=2025-06-26}}&lt;/ref&gt;

Árið 2025 varð hann [[Púertó Ríkó]]-meistari með [[Vaqueros de Bayamón]] er það lagði [[Leones de Ponce]] í úrslitum [[Baloncesto Superior Nacional]]-deildarinnar.&lt;ref&gt;{{cite news |title=¡Vaqueros Campeones! |url=https://www.bsnpr.com/vaqueros-campeones/ |access-date=13 August 2025 |work=bsnpr.com |date=11 August 2025 |language=es }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist|30em}}
{{DEFAULTSORT:McGee, JaVale}}
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1988]]
[[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]]
[[Flokkur:CBA leikmenn]]
[[Flokkur:NBA leikmenn]]
[[Flokkur:Bandarískir Ólympíuverðlaunahafar]]</text>
      <sha1>tcjo3ljtchrhbp9nzm0i3dw5xiczzfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982425</id>
      <parentid>1982415</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1982425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="q0m429pkt1l57k2mqscsju7wnfqy3ig" xml:space="preserve">{{Infobox basketball biography
| name = JaVale McGee
| image = 34McGee2010.jpg
| image_size = 
| caption = McGee árið 2010
| position = Miðherji
| height_ft = 7
| height_in = 0
| weight_lb = 270
| league = [[Chinese Basketball Association|CBA]]
| team = Shanghai Sharks
| number = 
| birth_date = {{birth date and age|1988|1|19}}
| birth_place = Flint, [[Michigan]], Bandaríkin
| national_team = {{flagdeco|USA}} [[Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik|Bandaríkin]] (2021)
| college = Nevada (2006–2008)
| draft_year = 2008
| draft_round = 1
| draft_pick = 18
| draft_team = [[Washington Wizards]]
| career_start = 2008
| career_end = 
| years1 = 2008–2012
| team1 = [[Washington Wizards]]
| years2 = 2011–2015
| team2 = [[Denver Nuggets]]
| years3 = 2014–2015
| team3 = [[Philadelphia 76ers]]
| years4 = 2015–2016
| team4 = [[Dallas Mavericks]]
| years5 = 2016–2018
| team5 = [[Golden State Warriors]]
| years6 = 2018–2020
| team6 = [[Los Angeles Lakers]]
| years7 = 2020–2021
| team7 = [[Cleveland Cavaliers]]
| years8 = 2021
| team8 = Denver Nuggets
| years9 = 2021–2022
| team9 = [[Phoenix Suns]]
| years10 = 2022–2023
| team10 = Dallas Mavericks
| years11 = 2023–2024
| team11 = [[Sacramento Kings]]
| years12 = 2025
| team12 = [[Vaqueros de Bayamón]]
| years13 = 2025–2026
| team13 = [[Illawarra Hawks]]
| years14 = 2026
| team14 = [[Beijing Ducks]]
| years15 = 2026–nú
| team15 = [[Shanghai Sharks]]
| highlights = 
'''Landslið:'''
*[[Sumarólympíuleikarnir|Ólympíumeistari]] (2021)
'''Félagslið:'''
* 3× [[NBA]] meistari (2017, 2018, 2020)
*[[Baloncesto Superior Nacional|BSN]] meistari (2025)
*Varnarmaður ársins í BSN (2025)
| medal_templates = 
}}

'''JaVale Lindy McGee''' (fæddur 19. janúar 1988) er bandarískur atvinnumaður í körfubolta. Eftir að hafa spilað háskólakörfubolta fyrir Nevada og var hann valinn af [[Washington Wizards]] í nýliðavali NBA árið 2008. Á 16 ára ferli í NBA hefur JaVale unnið NBA meistaratitilinn þrívegis; með [[Golden State Warriors]] árin 2017 og 2018 og með [[Los Angeles Lakers]] árið 2020.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-10-26 |title=Kings signing JaVale McGee, per sources: What role will he fill? |url=https://www.nytimes.com/athletic/4824058/2023/08/31/kings-javale-mcgee-signing/ |access-date=2025-06-26 |author1=Shams Charania|author2=Sam Amick|work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Árið 2021 vann hann til gullverðlauna með landsliði Bandaríkjanna á Ólympíuleikunum.&lt;ref name=&quot;espn-2021&quot;/&gt;

Móðir JaVale er fyrrum körfuknattleikskonan Pamela McGee sem vann gull með Bandaríkjunum á Ólympíuleikunum árið 1984.&lt;ref name=&quot;espn-2021&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espn.com/olympics/story/_/id/31977111/pamela-javale-mcgee-become-first-mom-son-gold-medal-duo-olympics-history|title=Golden Child: Pamela and JaVale McGee become first mother and son to win Olympic golds|author=Ashton Edmunds
|date=2021-08-07|website=ESPN.com|language=en|access-date=2025-06-26}}&lt;/ref&gt;

Árið 2025 varð hann [[Púertó Ríkó]]-meistari með [[Vaqueros de Bayamón]] er það lagði [[Leones de Ponce]] í úrslitum [[Baloncesto Superior Nacional]]-deildarinnar.&lt;ref&gt;{{cite news |title=¡Vaqueros Campeones! |url=https://www.bsnpr.com/vaqueros-campeones/ |access-date=13 August 2025 |work=bsnpr.com |date=11 August 2025 |language=es }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist|30em}}
{{DEFAULTSORT:McGee, JaVale}}
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1988]]
[[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]]
[[Flokkur:CBA leikmenn]]
[[Flokkur:NBA leikmenn]]
[[Flokkur:Bandarískir Ólympíuverðlaunahafar]]</text>
      <sha1>q0m429pkt1l57k2mqscsju7wnfqy3ig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>186984</id>
    <revision>
      <id>1982382</id>
      <parentid>1923458</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="i1sgq5xbcfeme0tgnva5sjylbzinrhd" xml:space="preserve">{{skoða meira|Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn}}
{{s|2002}}
[[Flokkur:Yfirþjóðlegir dómstólar]]</text>
      <sha1>i1sgq5xbcfeme0tgnva5sjylbzinrhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yao Ming</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188983</id>
    <revision>
      <id>1982416</id>
      <parentid>1942279</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tilvísanir */</comment>
      <origin>1982416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2596" sha1="5zb7i24oq6gdmsonisqwd24zlg4stkj" xml:space="preserve">::: ''Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Yao, eiginnafnið er Ming.''
{{Infobox basketball biography
| name = Yao Ming
| image = YaoMingonoffense2.jpg
| caption = Yao með Rockets árið 2006
| birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1980|9|12}}
| birth_place = [[Shanghai]], [[Kína]]
| height_cm = 229
| weight_kg = 141
| draft_round = 1
| draft_pick = 1
| draft_team = [[Houston Rockets]]
| draft_year = 2002
| career_position = Miðherji
| national_team = {{flagdeco|China}} [[Kínverska karlalandsliðið í körfuknattleik|Kína]]
| career_start = 1997
| career_end = 2011
| years1 = 1997–2002
| team1 = [[Shanghai Sharks]] 
| years2 = 2002–2011
| team2 = [[Houston Rockets]]
| stats_league = NBA
| stat1label = Stig
| stat1value = 9.247 (19,0)
| stat2label = Fráköst
| stat2value = 4.494 (9,2)
| stat3label = Varin skot
| stat3value = 920 (1,9)
}}
'''Yao Ming''' (Kínverska: 姚明; fæddur 12. september 1980) er kínverskur fyrrum körfuknattleiksmaður. Yao er 229 cm á hæð og lék stöðu miðherja. Hann byrjaði ferilinn í heimalandi sínum með [[Shanghai Sharks]] árið 1997 og lék með þeim þar til hann gekk til liðs við [[Houston Rockets]] í [[NBA|NBA-deildinni]] árið 2002 þar sem hann lék til 2011. Hann var valinn í [[Stjörnuleikur NBA-deildarinnar|stjörnuleik NBA]] leikinn átta sinnum og var þekktur fyrir blöndu af stærð, tækni og mjúkum skotum. Hann lagði skóna á hilluna árið 2011 vegna þrálátra fóta- og öklameiðsla.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{Cite news |title=Yao Ming {{!}} Biography &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Yao-Ming |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515074112/https://www.britannica.com/biography/Yao-Ming |archive-date=2025-05-15 |access-date=2025-12-20 |work=Encyclopedia Britannica |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Eftir að leikferlinum lauk hefur Yao verið áhrifamikill í framþróun körfuboltans í Kína og meðal annars gegnt embætti forseta kínverska körfuboltasambandsins.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;/&gt;

==Titlar==
===Shanghai Sharks===
*'''[[Chinese Basketball Association|CBA deildin]]'''
**Meistari: 2001
**Tap í úrslitum (2): 1999, 2000
===Landslið===
*'''[[Asíumeistaramót karla í körfuknattleik|Asíumeistaramótið]]'''
**Gull (4): 1999, 2001, 2003, 2005
*'''Asíuleikarnir'''
**Silfur: 2002
*'''Universiade leikarnir'''
**Silfur: 2001
*'''Austur-Asíuleikarnir'''
**Gull: 2001

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{f|1980}}
[[Flokkur:CBA leikmenn]]
[[Flokkur:Kínverskir körfuknattleiksmenn]]
[[Flokkur:NBA leikmenn]]</text>
      <sha1>5zb7i24oq6gdmsonisqwd24zlg4stkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stephon Marbury</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191330</id>
    <revision>
      <id>1982417</id>
      <parentid>1966578</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1982417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="neka9dhf7ou17doik48tojbzqcmnpeq" xml:space="preserve">{{Infobox basketball biography
| name = Stephon Marbury
| image = Stephon Marbury  @ Amazon Fishbowl 2.jpg
| caption = Marbury árið 2009
| birth_date = {{Fæðingardagur og aldur|1977|2|20}}
| birth_place = [[Brooklyn]], New York, Bandaríkin
| height_cm = 188
| weight_kg = 82
| national_team = {{flagdeco|USA}} [[Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik|Bandaríkin]]
| college = Georgia Tech (1995–1996)
| draft_year = 1996
| draft_round = 1
| draft_pick = 4
| draft_team = [[Milwaukee Bucks]]
| career_start = 1996
| career_end = 2018
| career_position = Leikstjórnandi
| coach_start = 2019
| coach_end = 2023
| years1 = 1996–1999
| team1 = [[Minnesota Timberwolves]]
| years2 = 1999–2001
| team2 = [[New Jersey Nets]]
| years3 = 2001–2004
| team3 = [[Phoenix Suns]]
| years4 = 2004–2009
| team4 = [[New York Knicks]]
| years5 = 2009
| team5 = [[Boston Celtics]]
| years6 = 2010
| team6 = [[Shanxi Zhongyu|Shanxi Zhongyu Brave Dragons]]
| years7 = 2010–2011
| team7 = [[Foshan Dralions]]
| years8 = 2011–2017
| team8 = [[Beijing Ducks]]
| years9 = 2017–2018
| team9 = [[Beijing Fly Dragons]]
| cyears1 = 2019–2023
| cteam1 = [[Beijing Royal Fighters]]
| stats_league = NBA
| stat1label = Stig
| stat1value = 16,297 (19.3)
| stat2label = Stoðsendingar
| stat2value = 6,471 (7.6)
| stat3label = Stolnir
| stat3value = 1,022 (1.2)
}}
'''Stephon Xavier Marbury''' (fæddur 20. febrúar 1977) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður og þjálfari. Hann lék 13 tímabil í [[NBA]]-deildinni með [[Minnesota Timberwolves]], [[New Jersey Nets]], [[New York Knicks]] og [[Boston Celtics]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2015-12-24 |title=Stephon Marbury: The NBA player who embraced China |author=Heather Chen|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-35173689 |access-date=2026-06-08 |work=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Árið 2010 hélt Marbury til Kína&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://andscape.com/features/stephon-marbury-re-made-in-china/|title=Stephon Marbury: Remade in China|author=Marc J. Spears|date=2016-12-21|website=Andscape|language=en-US|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt; þar sem hann lék í 9 ár og varð þrívegis kínverskur meistari.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/22286344/stephon-marbury-tired-retirement-looming-china-basketball-association-season|title=Stephon Marbury ending career in China, 'going out the way I want to go out'|author=Marc J. Spears|date=2018-02-01|website=www.espn.com|access-date=2026-06-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Marbury lék með [[Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik|bandaríska landsliðinu]] á Ólympíuleikunum árið 2004 þar sem liðið vann brons.

==Titlar==
===Félagslið===
*'''[[Chinese Basketball Association|CBA]]'''
**Meistari (3): 2012, 2014, 2015

===Landslið===
*'''[[Ólympíuleikarnir]]'''
**Brons: 2004

==Tilvísanir==
{{reflist}}

==Tenglar==
*[https://www.basketball-reference.com/players/m/marbust01.html NBA tölfræði] á Basketball-Reference.com

{{f|1977}}
[[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]]
[[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksþjálfarar]]
[[Flokkur:CBA leikmenn]]
[[Flokkur:NBA leikmenn]]</text>
      <sha1>neka9dhf7ou17doik48tojbzqcmnpeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beijing Ducks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191348</id>
    <revision>
      <id>1982420</id>
      <parentid>1966655</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <origin>1982420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1840" sha1="o5zp7v7dd59zu9vtcp66a09k8gsl5tc" xml:space="preserve">{{Infobox basketball club
| color1        = #FFFFFF
| color2        = #000000
| color3        = #6C99C3
| logo          = 
| pixels        = 
| league        = [[Chinese Basketball Association|CBA]]
| founded       = {{start date and age|1956}}
| history       = '''Beijing Basketball Team''' &lt;br /&gt; (1956–1988) &lt;br /&gt; '''Beijing Ducks''' &lt;br /&gt; (1988–nú)
| location      = [[Beijing]], China
| colors        = Steel blue, Black, White&lt;br /&gt;{{color box|#6c99c3}} {{color box|black}} {{color box|white}}
| championships = '''3''' (2012, 2014, 2015)
| retired_numbers = '''3''' ([[Zhang Yunsong|15]], [[Ji Zhe|51]], [[Stephon Marbury|3]])
}}
'''Beijing Ducks''' er kínverkst atvinnumannalið í körfuknattleik, staðsett í [[Peking]], og leikur í [[Chinese Basketball Association]] (CBA). Félagið var stofnað árið 1956 og lék upphaflega í [[National Basketball League (Kína)|National Basketball League]] (NBL). Það varð eitt af upphafsliðum CBA-deildarinnar þegar hún var stofnuð árið 1995. Liðið vann sinn fyrsta CBA meistaratitil árið 2012 er [[Stephon Marbury]] var þeirra besti leikmaður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/22286344/stephon-marbury-tired-retirement-looming-china-basketball-association-season|title=Stephon Marbury ending career in China, 'going out the way I want to go out'|author=Marc J. Spears|date=2018-02-01|website=www.espn.com|access-date=2026-06-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==Titlar==
*'''[[Chinese Basketball Association|CBA]]'''
**Meistarar (3): 2012, 2014, 2015

==Þekktir leikmenn==
*{{flagdeco|China}} [[Mengke Bateer]]
*{{flagdeco|China}} [[Sun Yue]]
*{{flagdeco|USA}} [[JaVale McGee]]
*{{flagdeco|USA}} [[Jeremy Lin]]
*{{flagdeco|USA}} [[Stephon Marbury]]
*{{flagdeco|USA}} [[Steve Francis]]

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{s|1956}}
[[Flokkur:CBA lið]]</text>
      <sha1>o5zp7v7dd59zu9vtcp66a09k8gsl5tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kvika banki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192073</id>
    <revision>
      <id>1982411</id>
      <parentid>1980454</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T02:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <origin>1982411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11657" sha1="csidev434n0bgkrp375k7gxzfz1pzd6" xml:space="preserve">[[Mynd:Kvika hq.jpg|thumb|Höfuðstöðvar Kviku banka við Katrínartún í Reykjavík.]]
'''Kvika banki hf.''' er íslenskt fjármálafyrirtæki sem var stofnað árið 2015. Bankinn byggir starfsemi sína á fjórum meginstoðum, eignastýringu, viðskiptabankastarfsemi, fjárfestingarbankastarfsemi og fjármálaþjónustu á Bretlandseyjum. Dótturfélög bankans eru Kvika eignastýring og Kvika Limited. Í árslok 2025 nam markaðsverðmæti Kviku rúmum 60 milljörðum króna og var fjöldi starfsmanna 250.

== Kvika verður til ==
Kvika var stofnuð við samruna [[MP Fjárfestingabanki|MP Banka]] og Straums fjárfestingarbanka í júlí 2015. Hluthafar MP banka eignuðust 58,7% hlutafjár í sameinuðum banka en 41,3% hlutur féll í hendur eigenda Straums. Fyrsti forstjóri félagsins var Sigurður Atli Jónsson.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/hluthafar-mp-og-straums-samthykktu-samruna/|title=Hluthafar MP og Straums samþykktu samruna|website=www.vb.is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Nafni félagsins var breytt úr MP Straumur í Kviku í október 2015. Á fyrsta heila starfsári bankans, árið 2016, hagnaðist Kvika um tvo milljarða króna og nam arðsemi eiginfjár tæpum 35%.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/kvika-hagnast-um-taepa-2-milljarda/|title=Kvika hagnast um tæpa 2 milljarða|website=www.vb.is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; 

=== Vöxtur og skráning á hlutabréfamarkað ===
Fyrstu ár Kviku einkenndust af miklum vexti í eigna- og sjóðastýringu. [[:en:Ármann_Þorvaldsson|Ármann Þorvaldsson]] hafði tekið við starfi forstjóra bankans í maí 2017 og Marinó Örn Tryggvason var samhliða ráðinn aðstoðarforstjóri. Síðar sama ár eignaðist Kvika allt hlutafé í verðbréfafyrirtækinu Virðingu hf. Kaupverðið nam 2.560 milljónum króna. Tilgangurinn var einkum sá að stækka innan eignastýringar fyrir einstaklinga, fyrirtæki og stofnanafjárfesta. Jafnframt eignaðist Kvika allt hlutafé í eignastýringarfyrirtækinu Alda sjóðir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2017/06/20/kvika_gerir_tilbod_i_virdingu/|title=Kvika gerir kauptilboð í Virðingu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; 

Árið 2018 keypti Kvika allt hlutafé í GAMMA Capital Management fyrir 2,4 milljarða króna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2018470853d/kvika-kaupir-gamma-a-2-4-milljarda|title=Kvika kaupir GAMMA á 2,4 milljarða - Vísir|last=Ólafsdóttir|first=Kristín|date=2018-11-19|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Sama ár voru hlutabréf í Kviku tekin til viðskipta á First North-markaðnum og nam markaðsvirði bankans á þeim tíma um tólf milljörðum króna. Skráningin var liður í því að gera hluthöfum Kvika auðveldara að eiga viðskipti með hlutabréf bankans og eins gefa smærri fjárfestum kost á að eignast hluti í bankankum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2018223218d/kvika-banki-skradur-a-markad-a-fostudag|title=Kvika banki skráður á markað á föstudag - Vísir|last=Jónsson|first=Kristinn Ingi|date=2018-03-14|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Stærsti hluthafi bankans á þessum tíma var [[VÍS|tryggingafélagið VÍS]] sem hélt utan um 23,3% hlut. Rúmu ári síðan var Kvika skráð á aðalmarkað [[Kauphöll Íslands|Kauphallarinnar]] (Nasdaq Iceland).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/kvika-maett-adalmarkad/|title=Kvika mætt á Aðalmarkað|website=www.vb.is|access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Samruni við TM ==
Í lok nóvember 2020 var gengið frá samruna Kviku, tryggingafélagsins TM og Lykils fjármögnunar undir merkjum Kviku. TM og Lykill urðu í kjölfarið sjálfstæð dótturfélög bankans. Hluthafar í TM fengu 54,4% hlut í sameinuðu félagi en hluthafar í Kviku rest. Fjárfestingafélagið [[Stoðir]] varð stærsti hluthafi bankans eftir sameininguna með 8,7% hlut. Marinó Örn, sem hafði haft sætaskipti við Ármann árið 2019, gegndi áfram stöðu forstjóra en Sigurður Viðarsson varð áfram forstjóri TM. Stjórnir félaganna töldu raunhæft að ná fram kostnaðarsamlegð sem svaraði til 1,2-1,5 milljarða á ári. Að megninu til átti sú samlegð að koma fram í gegnum bætt fjármögnunarkjör Lykils.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kvika.is/frettir/samruni-kviku-tm-og-lykils-samthykktur/|title=Samruni Kviku, TM og Lykils samþykktur|website=kvika.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Á næstu árum fór mikill kraftur í að samþætta starfsemi Kviku, TM og Lykils en auk þess færði bankinn frekar út kvíarnar með kaupum á Aur og Netgíró árið 2021 og greiðslumiðlunarfyrirtækinu Straumi árið 2023. Ákveðin þáttaskil urðu svo árið 2022 þegar bankinn eignaðist um 80% hlut í breska útlánafyrirtækinu, Ortus Secured Finance Ltd., sem hafði verið stofnað árið 2013. Kvika hafði verið fyrsta íslenska fjármálafyrirtækið til að hefja starfsemi erlendis eftir [[Bankahrunið á Íslandi|íslenska bankahrunið]] þegar bankinn opnaði skrifstofu í Lundúnum árið 2017. Heildarvirði Ortus í viðskiptunum var metið á sex milljarða króna. Fram kom að stefnt yrði á að 20% af hagnaði Kviku-samstæðunnar kæmi frá Bretlandseyjum innan þriggja ára.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212183390d/forstjori-kviku-vid-erum-rett-ad-byrja-|title=Forstjóri Kviku: „Við erum rétt að byrja“|last=Halldórsson|first=Þorsteinn Friðrik|date=2021-11-16|website=Innherji|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Annað mikilvægt skref Kviku á þessum árum í því að efla fjármögnun bankans var mikill vöxtur innlána í gegnum Auði, fjármálaþjónustu Kviku. Auður hafði frá stofnun árið 2019 aukið samkeppni meðal fjármálafyrirtækja á innlánamarkaði og á fimm ára afmæli hennar fóru innlán á efnahagsreikningi Kviku yfir 100 milljarða og fjöldi viðskipamanna með sparnaðarreikninga yfir 50.000 talsins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252732127d/audur-hefur-inn-reid-sina-a-husnaedislana-markad|title=Auður hefur inn­reið sína á húsnæðislána­markað - Vísir|last=Ísleifsson|first=Atli|date=2025-05-28|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

=== Viðræður við Íslandsbanka og sala á TM ===
Snemma árs 2023 hófust samrunaviðræður milli Kviku og [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]]. &quot;Stjórnir félaganna telja að verulegur ávinningur geti falist í samrunanum fyrir bæði hluthafa og viðskiptavini beggja félaga“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2023/05/03/2660731/0/is/Sameiginleg-tilkynning-fr%C3%A1-%C3%8Dslandsbanka-og-Kviku-um-st%C3%B6%C3%B0u-samrunavi%C3%B0r%C3%A6%C3%B0na.html|title=Sameiginleg tilkynning frá Íslandsbanka og Kviku um stöðu samrunaviðræðna|last=hf|first=Kvika banki|date=2023-05-03|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Upp úr viðræðunum slitnaði þó um mitt ár 2023 eftir að boðað hafði verið til hluthafafundar í Íslandsbanka.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2023/06/29/2697269/0/is/Kvika-banki-hf-Tilkynning-um-slit-%C3%A1-samrunavi%C3%B0r%C3%A6%C3%B0um-vi%C3%B0-%C3%8Dslandsbanka-hf.html|title=Kvika banki hf.: Tilkynning um slit á samrunaviðræðum við Íslandsbanka hf.|last=hf|first=Kvika banki|date=2023-06-29|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2023/07/02/stjorn_islandsbanka_bodar_til_hluthafafundar/|title=Stjórn Íslandsbanka boðar til hluthafafundar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt; Stuttu síðar lét Marinó Örn af störfum sem forstjóri Kviku en í stað hans kom Ármann Þorvaldsson sem hafði verið forstjóri bankans 2017-2019. Liður í nýrri stefnumörkun bankans var að skoða sölu á TM tryggingum og eftir söluferli var ákveðið að ganga að kauptilboði Landsbankans í mars 2024. Kaupverð samkvæmt tilboðinu nam 28,6 milljörðum króna en endaði í 32,3 milljörðum þegar gengið var endanlega frá viðskiptunum í febrúar 2025. Í kjölfarið greiddi Kvika út sérstaka arðgreiðslu vegna sölunnar á TM sem hljóðaði upp á 23 milljarða króna eða fimm krónur á hvern hlut. Salan gaf bankanum ennfremur færi á að auka útlán á Bretlandseyjum og bjóða í fyrsta skipti upp á óverðtryggð húsnæðislán til almennings.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252688466d/greidslur-til-hlut-hafa-kviku-munu-nema-um-thrja-tiu-milljordum-eftir-soluna-a-tm|title=Greiðslur til hlut­hafa Kviku munu nema um þrjá­tíu milljörðum eftir söluna á TM|last=Ægisson|first=Hörður|date=2025-02-13|website=Innherji|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Hætt við samruna við Arion ==
Rétt um það leyti er Kvika fagnaði tíu ára afmæli, haustið 2025, hófst næsta atrenna að frekari samþjöppun á íslenskum fjármálamarkaði. Í júlí 2025 ákváðu stjórnir Kviku og [[Arion banki|Arion banka]] að hefja viðræður um sameiningu bankanna í því augnamiði að skapa til öflugri bankaþjónustu fyrir viðskiptavini. Stjórn Íslandsbanka hafði aukinheldur um sama leyti lýst yfir vilja til að ganga til viðræðna við Kviku um samruna. Í væntum samruna við Arion banka var gert ráð fyrir að hluthafar Kviku fengju 26% fyrir sinn snúð í sameinuðu félagi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252748087d/arion-og-kvika-i-samrunavidraedur|title=Arion og Kvika í samrunaviðræður - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-06-07|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Samanlagður banki hefði orðið annar stærsti banki Íslands á eftir Landsbankanum. Eftir ítarlegar forviðræður við [[Samkeppniseftirlitið]] var samtali bankanna slitið í apríl 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262869795d/arion-banki-og-kvika-blasa-af-sam-runann|title=Arion banki og Kvika blása af sam­runann - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-04-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Í ljósi sterkar eiginfjárstöðu Kviku að viðræðum loknum, ákvað stjórn bankans að leggja til sértaka arðgreiðslu að fjárhæð tíu milljarðar króna sem samþykkt var í maí 2026. Skömmu síðar tilkynnti Ármann Þorvaldsson um að hann hefði óskað eftir að láta af störfum sem forstjóri Kviku í árslok 2026 eftir tæplega áratugastarf fyrir bankann.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2026/06/10/armann_hefur_akvedid_ad_lata_af_storfum/|title=Ármann hefur ákveðið að láta af störfum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Um haustið var tilkynnt að Jón Birgir Jónsson, sem hafði starfað fyrir JP Morgan Asset Management og Neuberger Berman, hefði verið ráðinn sem eftirmaður Ármanns.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2026/09/13/3360666/0/is/kvika-banki-hf-j%C3%B3n-birgir-j%C3%B3nsson-r%C3%A1%C3%B0inn-forstj%C3%B3ri-kviku-banka.html|title=Kvika banki hf.: Jón Birgir Jónsson ráðinn forstjóri Kviku banka|last=hf|first=Kvika banki|date=2026-09-13|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-09-26}}&lt;/ref&gt;

== Forstjórar Kviku banka ==
* Sigurður Atli Jónsson (2015–2017)
* Ármann Þorvaldsson (2017–2019 og 2023–2026)
* Marinó Örn Tryggvason (2019–2023)
* Jón Birgir Jónsson (2026–)

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

[[Flokkur:Íslenskir bankar]]</text>
      <sha1>csidev434n0bgkrp375k7gxzfz1pzd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notandi spjall:Councilgem/Varða</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192485</id>
    <revision>
      <id>1982410</id>
      <parentid>1975766</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fyxi</username>
        <id>84003</id>
      </contributor>
      <origin>1982410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="bdyxjna1a7tznfokj2g1mldxx0kd493" xml:space="preserve">{{eyða|rangt nafnarými}}
'''Conflict of interest.''' I am a co-founder of Varða. I am posting this draft for review and will not move it into mainspace myself.</text>
      <sha1>bdyxjna1a7tznfokj2g1mldxx0kd493</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Whately</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192696</id>
    <revision>
      <id>1982385</id>
      <parentid>1982174</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48160-79</username>
        <id>120361</id>
      </contributor>
      <comment>breytti Fræðistörf og kirkjustörf. bætti stafsetningarvillur og nokkrum heimildum.</comment>
      <origin>1982385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11550" sha1="qusypbys1o5qiifcqyk69zczldemhps" xml:space="preserve">
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
| dánarstaður        = Dublin, Írland
| skóli              = Oriel College við Oxford-háskóla
| titill             = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}}
| maki               = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}}
| börn               = 5
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

''Helstu verk hans eru Elements of Logic'' (1826), ''Elements of Rhetoric'' (1828) og ''Historic Doubts to Napoleon Buonaparte'' (1819). &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Fjölskylda og menntun ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. 

== Fræðistörf og kirkjustörf ==

=== Oxford og fræðileg verk ===
Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, ''Elements of Logic''. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir alfræðiritið ''Encyclopaedia Metropolitana''. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, ''Elements of Logic'' frá 1826 og ''Elements of Rhetoric'' frá 1828.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Whately skrifaði einnig um bókmenntir. Árið 1821 birti hann nafnlausan ritdóm um skáldsögurnar ''Northanger Abbey'' og ''Persuasion'' eftir Jane Austen í tímaritinu ''The Quarterly Review''. Í ritdómnum hrósaði hann meðal annars persónusköpun hennar og því hvernig siðferðileg sjónarmið komu fram í verkunum. Ritdómurinn var einn af fyrstu mikilvægum ritdómunum um verk Austen.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Northanger Abbey |date=2015-02-19 |work=The Cambridge Introduction to Jane Austen |pages=38–49 |url=https://doi.org/10.1017/cbo9781316178591.005 |access-date=2026-10-09 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-10025-1}}&lt;/ref&gt;

=== Prófessorsstaða í stjórnmálahagfræði við Oxford ===
Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford, þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu ''Introductory Lectures on Political Economy''. Whately gegndi prófessorsstöðunni aðeins í stuttan tíma. Árið 1831 var hann skipaður erkibiskup í Dublin og flutti þá til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að sinna fræðastarfi og menntamálum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Menntastarf á Írlandi ===
Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hagfræðimenntun við Trinity College í Dublin ===
Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=History of Economic Analysis|höfundur=Joseph A. Schumpeter|útgefandi=George Allen &amp; Unwin|ár=1954|bls=483-484}}&lt;/ref&gt; Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Samstarf við Nassau William Senior ===
Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á skýra og rökfræðilega greiningu í hagfræði. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Framlag til hagfræði ==

=== Aðgreining hagfræði og siðfræði ===
Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilegt mat á auð eða auðsöfnun, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig efnahagsleg starfsemi og viðskipti virka. Með því að gera greinarmun á hagfræðilegri greiningu og siðferðilegu mati vildi hann styrkja stöðu hagfræðinnar sem sjálfstæðrar fræðigreinar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}&lt;/ref&gt;

Whately lagði jafnframt áherslu á að viðfangsefni hagfræðinnar væru skipti og viðskipti milli einstaklinga. Til að undirstrika þessa áherslu mælti hann með því að hagfræði yrði kölluð ''catallactics'', sem má þýða sem fræði um skipti eða viðskipti. Hjá Whately fól hugtakið einnig í sér gagnkvæmni, þar sem skipti byggjast á því að báðir aðilar telji sig hafa hag af þeim.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A companion to the history of economic thought|last=Samuels|first=Warren J.|last2=Biddle|first2=Jeff|last3=Davis|first3=John Bryan|date=2003|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-22573-7|series=Blackwell companions to contemporary economics|location=Malden, MA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=A companion to the History of Economic Thought|höfundur=Warren J. Samuels|höfundur2=Jeff E. Biddle|höfundur3=John B. Davis|útgefandi=Blackwell Publishing|ár=2003|bls=130-136}}&lt;/ref&gt;

=== Huglægt gildi og gagnrýni á vinnugildiskenninguna ===
Whately var hluti af þeirri þróun í breskri hagfræði sem síðar leiddi frá klassískri hagfræði yfir í nýklassíska hagfræði. Hann lagði meiri áherslu á huglægt mat einstaklinga og notagildi við útskýringu á verðmæti en algengt var innan klassískrar hagfræði. Eitt mikilvægasta framlag Whately til hagfræðinnar var gagnrýni hans á vinnugildiskenninguna, sem var mikilvæg í klassískri hagfræði. Í stað þess að líta á verðmæti vöru sem eitthvað sem réðist fyrst og fremst af þeirri vinnu sem fór í að framleiða hana, taldi Whately að verðmæti tengdist því hversu mikils fólk metur vöruna, fremur en eingöngu þeim kostnaði sem fólst í framleiðslu hennar. Þessi hugmynd var hluti af þeirri þróun í átt að huglægri gildiskenningu sem síðar varð mikilvæg í nýklassískri hagfræði.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Whately notaði meðal annars dæmið um perlur til að útskýra þessa hugmynd. Menn leggja ekki vinnu í að kafa eftir perlum vegna þess að vinnan gerir perlurnar verðmætar, þeir gera það vegna þess að þeir telja perlurnar verðmætar. Með þessu sýndi Whately að verðmæti tengist mati fólks og eftirspurn, en ekki aðeins þeirri vinnu sem þarf til að finna eða framleiða vöruna sjálfa.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=is&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}}&lt;/ref&gt; Þótt Whately setti ekki fram fullmótaða kenningu um jaðarnyt lagði hann þannig áherslu á að mat einstaklinga skipti máli þegar verðmæti væri ákveðið. Þess vegna má líta á hann sem forgöngumann jaðarhyggjunnar (e. proto-marginalist) og nýklassískrar hagfræði.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar ===
Whately var ósammála mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Malthusar]]. Malthus taldi að mannfjöldi gæti vaxið hraðar en matvælaframleiðsla og að skortur á mat myndi því að lokum takmarka fólksfjölgun. Whately lagði meiri áherslu á að hegðun fólks gæti breyst eftir efnahagslegum aðstæðum. Hann taldi því ekki sjálfgefið að fólksfjölgun myndi alltaf halda áfram á sama hátt. Þessi gagnrýni sýnir hvernig Whately lagði áherslu á raunverulega hegðun einstaklinga í stað þess að byggja eingöngu á föstum forsendum um fólksfjölgun.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{Fd|1787|1863}}
[[Flokkur:Breskir hagfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir guðfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir heimspekingar]]</text>
      <sha1>qusypbys1o5qiifcqyk69zczldemhps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anne Carson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193116</id>
    <revision>
      <id>1982374</id>
      <parentid>1982284</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stillbusy</username>
        <id>42433</id>
      </contributor>
      <origin>1982374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9769" sha1="iqax9jkq0a2hn9wk9jnudk6d2fgb62p" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Anne Carson
| mynd           = Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 2 (cropped).jpg
| mynd_alt       = 
| mynd_texti     = Anne Carson, 2024
| fæðingarnafn   = 
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur og aldur|1950|06|21}}
| fæðingarstaður = [[Toronto]], Kanada
| þjóðerni       = Kanadísk
| ríkisfang = [[Kanada]]&lt;br&gt;[[Ísland]]
| önnur_nöfn     = 
| starf          = Ljóðskáld, ritstjóri, þýðandi og prófessor
| ár             = 
| þekkt_fyrir    = 
| þekktustu_verk = 
}}
'''Anne Patricia Carson''' (fædd 21. júní 1950)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |title=Anne Carson |last1=Morra |first1=Linda |last2=McIntosh |first2=Andrew |date=2026-10-08 |website=[[The Canadian Encyclopedia]] |access-date=2026-10-09 |language=en}}&lt;/ref&gt; er [[Kanada|kanadískt]] [[ljóðskáld]], ritstjóri, [[þýðandi]] og [[prófessor]]. Hún hefur verið búsett á [[Ísland|Íslandi]] frá 2022 og er með íslenskan ríkisborgararétt. Árið 2026 hlaut Carson [[Nóbelsverðlaunin í bókmenntum|Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]].&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-10-08-tilfinningin-er-klikkud-segir-nyi-nobelsverdlaunahafinn-489234 Tilfinningin er klikkuð, segir nýi Nóbelsverðlaunahafinn (RÚV 8. október 2026)]&lt;/ref&gt;

Carson  stundaði nám í [[Háskólinn í Torontó|Háskólanum í Torontó]] og hefur kennt [[fornfræði]], samanburðarbókmenntir og skapandi skrif við háskóla í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og Kanada frá árinu [[1979]], þar á meðal [[McGill-háskóli|McGill]], [[Michigan-háskóli|Michigan-háskóla]], [[New York-háskóli|New York-háskólanum]] og [[Princeton-háskóli|Princeton-háskólann]].

Eftir hana hafa komið út  meira en tuttugu ritverk og þýðingar. Carson hefur hlotið Guggenheim og MacArthur-styrki, unnið [[Lannan-bókmenntaverðlaunin|Lannan-bókmenntaverðlaun]], tvenn [[Griffin Poetry Prizes|Griffin Poetry-verðlaun]], [[T. S. Eliot-verðlaunin]], [[Verðlaun prinsessunnar af Astúríu]], verðlaun landstjóra Kanada fyrir ljóðagerð á ensku og PEN/Nabokov-verðlaun. Hún var sæmd [[Kanadaorðan|Kanadaorðunni]] árið 2005 fyrir framlag sitt til kanadískra bókmennta. Árið 2026 hlaut hún [[Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]]  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/|title=Nobel Prize in Literature 2026|website=NobelPrize.org|publisher=[[Nobel Foundation]]|language=en-US|access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Æskuár og menntun ==
Anne Carson fæddist í Toronto 21. júní 1950.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Faðir hennar var bankamaður og hún ólst upp í nokkrum litlum kanadísku borgum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson|title=Anne Carson|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson|archive-date=2 July 2022|access-date=2 July 2022}}&lt;/ref&gt; Í menntaskóla kynnti  kennari  í [[Latína|latínu]] Carson fyrir heimsmenningu og  [[Forngríska|forngrísku]].&lt;ref name=&quot;LitEncyc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&amp;UID=758|title=Anne Carson|last=Rae|first=Ian|date=27 December 2001|website=The Literary Encyclopedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&amp;UID=758|archive-date=16 September 2020|access-date=16 September 2020}}&lt;/ref&gt; Hún innritaðist í St. Michael's College við [[Háskólinn í Torontó|Háskólinn í Toronto]], hvarf tvisvar frá námi en lauk  lauk svo  [[Baccalaureus Artium|Bachelor of Arts]] árið 1974, Master of Arts árið 1975 og [[Philosophiae Doctor|Ph.D.]] árið 1981.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=23 March 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=16 September 2020 |access-date=16 September 2020}}&lt;/ref&gt; Hún var  einnig eitt ár í grísku bókmenntanámi við Háskólinn í St Andrews.&lt;ref name=&quot;Cove Park&quot;&gt;{{Cite journal |last=Munoz |first=Theresa |date=9 October 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=17 September 2020 |access-date=16 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== Ritun ==
Carson er menntuð í [[fornfræði]] með áhuga á [[Bókmenntafræði|samanburðarbókmenntum]], [[mannfræði]], sögu og listum. Carson sameinar hugmyndir og þemu  frá mörgum sviðum í skrifum sínum. Hún vísar oft til, og þýðir  og tengir við nútímann [[Forngrískar bókmenntir|forngrískar]] og [[latneskar bókmenntir]] - rithöfunda  og skáld eins og  [[Æskýlos]], [[Catullus]], [[Evripídes]], [[Hómer]], [[Ibýkos]], [[Mímnermos]], [[Saffó]], [[Símonídes frá Keos|Símonídes]], [[Sófókles]], [[Stesikhoros]] og [[Þúkýdídes]]. Hún byggir einnig á verkum  rithöfunda og hugsuða sem eru nær nútímanum , svo sem [[Emily Brontë]], [[Paul Celan]], [[Emily Dickinson]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Martin Heidegger]], [[Friedrich Hölderlin]], [[Franz Kafka]], [[John Keats]], [[Gertrude Stein]], [[Simone Weil]] og [[Virginia Woolf]]. Í mörgum bóka hennar blandast saman ljóðlist, ritgerð, prósi, gagnrýni, þýðingar, dramatísk samtöl, skáldskapur og fagrit í mismunandi mæli.

Anne hefur gefið út fjölda ljóðabóka en einnig skáldsögur og enskar þýðingar. Meðal þekktustu verka hennar eru ''Eros the Bittersweet'' 1986 og ''Autobiography of Red''. Árið 2022 gaf hún út tvímála ljóðabókina ''Vör/Lip''.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/6991387?iabr=on|titill=Morgunblaðið - 150. tölublað (28.06.2018)|mánuður=júní|ár=2018}}&lt;/ref&gt;

== Fjölskylda ==
Carson er gift listamanninum Robert Currie. Þau hafa unnið saman að bókahönnun og sýningum  fyrir Nox og Antigonick.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/|title=An interview with Anne Carson and Robert Currie|last=Carson|first=Anne|last2=Currie|first2=Robert|date=October 2013|website=Asymptote|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/|archive-date=14 October 2020|access-date=7 October 2020|author-mask=1|last3=Berkobien|first3=Megan}}&lt;/ref&gt; 

Þann 19. apríl 2022 fengu Carson og Currie íslenskan ríkisborgararétt.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2022.019.html |title=Lög um veitingu ríkisborgararéttar |website=althingi.is |access-date=2022-11-20}}&lt;/ref&gt;

Í grein í London Review of Books í ágúst 2024 sagði Carson frá því að hún hefði greinst með [[Parkinsonsveiki|Parkinsonssjúkdóm]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Carson |first=Anne |date=2024-08-15 |title=Gloves on! |url=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v46/n16/anne-carson/gloves-on |access-date=2024-08-11 |work=London Review of Books |language=en |volume=46 |issue=16 |issn=0260-9592}}&lt;/ref&gt;

== Tengsl við Ísland ==
Anne Carson kom til Ísland til 2009 og var þá í nokkra mánuði í gestaíbúð [[Vatnasafn|Vatnasafnsins]] í [[Stykkishólmur|Stykkishólmi]]. Hún vann þar að sonnettusveignum ''Cage A Swallow Can’t You But You Can’t Swallow A Cage Can You'' sem hún tileinkar [[Roni Horn]].&lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/5244472?iabr=on Orðin virðast óendanleg (Einar Falur Ingólfsson, Lesbók Morgunblaðsins - 18. apríl 2009 bls 8-9)]&lt;/ref&gt;  Frá þeim tíma hefur hún komið margoft til Íslands, fengið íslenskan ríkisborgararétt og býr núna á Íslandi og hefur tekið þátt í íslensku bókmenntasamfélagi, flutt verk sín og tekið þátt í bókmenntahátíð í Reykjavík.&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-10-08-hver-er-anne-carson-489236 Hver er Anne Carson? RÚV 8, október 2026 Jóhannes Ólafsson og Birgir Þór Harðarson]&lt;/ref&gt; Hún hlaut Vigdísarverðlaunin árið 2023. Árið 2018 kom út hjá Tunglforlaginu tvítyngd bók ''Naumt skömmtuð sonnettusyrpa'' eftir Anne myndskreytt af eiginmanni hennar Currie í þýðingu Ingibjargar Sigurjónsdóttur.&lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/7084671?iabr=on Ég er höfðinglega venjuleg (viðtal Kristínar Ómarsdóttur við Anne Carson, Tímarit Máls og menningar - 3. tölublað (01.09.2018)]&lt;/ref&gt; Anne Carson er vinur [[Ragnar Kjartansson (myndlistarmaður)|Ragnars Kjartanssonar]] og flutti ljóð um hann og myndbandsverk hans ''Dauðinn er annars staðar'' við sýningaropnun í Metropolitan-safninu í júní 2019.&lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/7125620?iabr=on Sýning Ragnars Kjartanssonar opnuð í Metropolitan safninum, Morgunblaðið 3. júní 2019]&lt;/ref&gt; Carson skrifaði leikrit fyrir verk Ragnars Raw Salon þar sem tíu mínútna atriði er endurtekið í sífellu.&lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/6883625?iabr=on Aska hins borgaralega leikhúss, Kristján Guðjónsson skrifar um sviðsverkið Raw Salon, Dagblaðið Vísir - DV  11.04.2017]&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;
{{Nóbelsverðlaun í bókmenntum}}
{{DEFAULTSORT:Carson, Anne}}
[[Flokkur:Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1950]]
[[Flokkur:Kanadískir rithöfundar]]</text>
      <sha1>iqax9jkq0a2hn9wk9jnudk6d2fgb62p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Navi Pillay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193133</id>
    <revision>
      <id>1982375</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Embættishafi | nafn =  Navi Pillay | mynd = Navi Pillay June 2014.jpg | titill= Mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna | stjórnartíð_start = 1. september 2008 | stjórnartíð_end = 31. ágúst 2014 | forveri = [[Louise Arbour]]	 | eftirmaður = [[Zeid bin Ra'ad]] | myndatexti1 = Navi Pillay árið 2014. | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1941|9|23}} | fæðingarstaður = [[Durban]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] | þjóderni = Suður-Afríka|...“</comment>
      <origin>1982375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="ojl2itdowxwzm27tdpzav2kdcsn23mx" xml:space="preserve">{{Embættishafi
| nafn =  Navi Pillay
| mynd = Navi Pillay June 2014.jpg
| titill= Mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna
| stjórnartíð_start = 1. september 2008
| stjórnartíð_end = 31. ágúst 2014
| forveri = [[Louise Arbour]]	
| eftirmaður = [[Zeid bin Ra'ad]]
| myndatexti1 = Navi Pillay árið 2014.
| fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1941|9|23}}
| fæðingarstaður = [[Durban]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| þjóderni = [[Suður-Afríka|Suðurafrísk]]
| maki = {{gifting|Gaby Pillay|1965}}
| börn = 2
| háskóli = [[Natal-háskóli]] (BA, LLB)&lt;br&gt;[[Harvard-háskóli]] (LLM, JSD)
}}
'''Navanethem „Navi“ Pillay''' (f. '''Naidoo'''; f. 23. september 1941) er suðurafrískur lögmaður sem var mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna frá 2008 til 2014. Pillay er Suður-Afríkumaður af [[Tamílar|tamílskum]] uppruna og var fyrsta þeldökka konan til að gegna embætti dómara við Hæstarétt Suður-Afríku. Hún hefur einnig verið dómari við [[Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn|Alþjóðlega sakamáladómstólinn]] og forseti [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir Rúanda|Alþjóðlega stríðsglæpadómstólsins fyrir Rúanda]]. Pillay hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 2026 fyrir störf sín í þágu friðar og alþjóðalaga.

==Æviágrip==
Pillay fæddist árið 1941 í [[Durban]] og ólst upp á tíma [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunnar í Suður-Afríku]]. Árið 1967 varð hún fyrsta konan til að stofna eigin lögmannsstofu í [[KwaZulu-Natal|Natal-héraði]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Navi Pillay fær friðarverðlaun Nóbels |url=https://heimildin.is/grein/27422/navi-pillay-faer-fridarverdlaun-nobels/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags=9. október 2026|skoðað=9. október 2026|höfundur=Aðalsteinn Kjartansson}}&lt;/ref&gt; Hún var ein fyrsta konan af indverskum uppruna til að starfa sem lögmaður í landinu. Sem lögmaður varði hún baráttufólk gegn aðskilnaðarstefnunni og barðist gegn mismunun í aðbúnaði fanga.&lt;ref name=sþ&gt;{{Vefheimild|titill= Navi Pillay fyrrverandi mannréttindastjóri SÞ hlýtur friðarverðlaun Nóbels|url=https://unric.org/is/navi-pillay-fyrrverandi-mannrettindastjori-sth-hlytur-fridarverdlaun-nobels/|útgefandi=Upplýsingaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna fyrir Vestur-Evrópu|dags=9. október 2026|skoðað=9. október 2026}}&lt;/ref&gt;

Eftir lok aðskilnaðarstefnunnar varð Pillay dómari við [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir Rúanda|Alþjóðlega stríðsglæpadómstólinn fyrir Rúanda]]. Þar átti hún þátt í að skapa tímamótafordæmi um viðurkenningu á [[nauðgun]] sem [[þjóðarmorð]]sverknaði. Hún var síðar dómari við [[Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn|Alþjóðlega sakamáladómstólinn]].&lt;ref name=sþ/&gt;

Pillay var jafnframt formaður alþjóðlegrar rannsóknarnefndar Sameinuðu þjóðirnar um hernumdu svæðin í [[Palestína|Palestínu]] en lét af því embætti á seinni hluta ársins 2025.&lt;ref name=sþ/&gt; Í niðurstöðum sínum í september 2025 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að háttsemi [[Ísrael]]a á [[Gaza]] jafngilti þjóðarmorði.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= „Mark­mið ríkis­stjórnar Ísraels er aug­ljóst þegar við höldum á­fram að verða vitni að tor­tímingu Palestínu­manna“ |url=https://www.visir.is/g/20252776302d/-markmid-rikisstjornar-israels-er-augljost-thegar-vid-holdum-afram-ad-verda-vitni-ad-tortimingu-palestinumanna-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 16. september 2025 |skoðað=9. október 2026|höfundur=Margrét Helga Erlingsdóttir}}&lt;/ref&gt; 

Navi Pillay hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 2026. Í tilkynningu um veitingu verðlaunanna sagði [[Jørgen Watne Frydnes]], formaður Nóbelsnefndarinnar, hana fá verðlaunin fyrir framlag sitt í þágu friðar og alþjóðalaga. Hún hefði aukið til muna umfang og áhrif alþjóðalaga og hefði af einstöku hugrekki rutt brautina að víðtækari alþjóðlegri réttarskipan.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Navanethem Pillay hlýtur friðarverðlaun Nóbels |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/10/09/navanethem_pillay_hlytur_fridarverdlaun_nobels/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 9. október 2026 |skoðað=9. október 2026}}&lt;/ref&gt; Nefndin sagðist jafnframt með verðlaunaveitingunni vilja undirstrika að réttarríkið væri undirstaða þess kerfis sem ætti að tryggja frið og leysa deilur án ofbeldis.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Navanethem Pillay hlaut friðar­verð­laun Nóbels |url=https://www.visir.is/g/20262946038d/navanethem-pillay-hlaut-fridar-verd-laun-nobels|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 9. október 2026 |skoðað=9. október 2026|höfundur=Silja Rún Sigurbjörnsdóttir }}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Friðarverðlaun Nóbels}}
{{DEFAULTSORT:Pillay, Navi}}
{{f|1965}}
[[Flokkur:Dómarar við Alþjóðlega sakamáladómstólinn]]
[[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]]
[[Flokkur:Mannréttindastjórar Sameinuðu þjóðanna]]
[[Flokkur:Suðurafrískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>ojl2itdowxwzm27tdpzav2kdcsn23mx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982384</id>
      <parentid>1982375</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="5n3ck3lor8wven86y9tn80vqt09iulc" xml:space="preserve">{{Embættishafi
| nafn =  Navi Pillay
| mynd = Navi Pillay June 2014.jpg
| titill= Mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna
| stjórnartíð_start = 1. september 2008
| stjórnartíð_end = 31. ágúst 2014
| forveri = [[Louise Arbour]]	
| eftirmaður = [[Zeid bin Ra'ad]]
| myndatexti1 = Navi Pillay árið 2014.
| fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1941|9|23}}
| fæðingarstaður = [[Durban]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| þjóderni = [[Suður-Afríka|Suðurafrísk]]
| maki = {{gifting|Gaby Pillay|1965}}
| börn = 2
| háskóli = [[Natal-háskóli]] (BA, LLB)&lt;br&gt;[[Harvard-háskóli]] (LLM, JSD)
}}
'''Navanethem „Navi“ Pillay''' (f. '''Naidoo'''; f. 23. september 1941) er suðurafrískur lögmaður sem var mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna frá 2008 til 2014. Pillay er Suður-Afríkumaður af [[Tamílar|tamílskum]] uppruna og var fyrsta þeldökka konan til að gegna embætti dómara við Hæstarétt Suður-Afríku. Hún hefur einnig verið dómari við [[Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn|Alþjóðlega sakamáladómstólinn]] og forseti [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir Rúanda|Alþjóðlega stríðsglæpadómstólsins fyrir Rúanda]]. Pillay hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 2026 fyrir störf sín í þágu friðar og alþjóðalaga.

==Æviágrip==
Pillay fæddist árið 1941 í [[Durban]] og ólst upp á tíma [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunnar í Suður-Afríku]]. Árið 1967 varð hún fyrsta konan til að stofna eigin lögmannsstofu í [[KwaZulu-Natal|Natal-héraði]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Navi Pillay fær friðarverðlaun Nóbels |url=https://heimildin.is/grein/27422/navi-pillay-faer-fridarverdlaun-nobels/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags=9. október 2026|skoðað=9. október 2026|höfundur=Aðalsteinn Kjartansson}}&lt;/ref&gt; Hún var ein fyrsta konan af indverskum uppruna til að starfa sem lögmaður í landinu. Sem lögmaður varði hún baráttufólk gegn aðskilnaðarstefnunni og barðist gegn mismunun í aðbúnaði fanga.&lt;ref name=sþ&gt;{{Vefheimild|titill= Navi Pillay fyrrverandi mannréttindastjóri SÞ hlýtur friðarverðlaun Nóbels|url=https://unric.org/is/navi-pillay-fyrrverandi-mannrettindastjori-sth-hlytur-fridarverdlaun-nobels/|útgefandi=Upplýsingaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna fyrir Vestur-Evrópu|dags=9. október 2026|skoðað=9. október 2026}}&lt;/ref&gt;

Eftir lok aðskilnaðarstefnunnar varð Pillay dómari við [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir Rúanda|Alþjóðlega stríðsglæpadómstólinn fyrir Rúanda]]. Þar átti hún þátt í að skapa tímamótafordæmi um viðurkenningu á [[nauðgun]] sem [[þjóðarmorð]]sverknaði. Hún var síðar dómari við [[Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn|Alþjóðlega sakamáladómstólinn]].&lt;ref name=sþ/&gt;

Pillay var jafnframt formaður alþjóðlegrar rannsóknarnefndar Sameinuðu þjóðirnar um hernumdu svæðin í [[Palestína|Palestínu]] en lét af því embætti á seinni hluta ársins 2025.&lt;ref name=sþ/&gt; Í niðurstöðum sínum í september 2025 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að háttsemi [[Ísrael]]a á [[Gaza]] jafngilti þjóðarmorði.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= „Mark­mið ríkis­stjórnar Ísraels er aug­ljóst þegar við höldum á­fram að verða vitni að tor­tímingu Palestínu­manna“ |url=https://www.visir.is/g/20252776302d/-markmid-rikisstjornar-israels-er-augljost-thegar-vid-holdum-afram-ad-verda-vitni-ad-tortimingu-palestinumanna-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 16. september 2025 |skoðað=9. október 2026|höfundur=Margrét Helga Erlingsdóttir}}&lt;/ref&gt; 

Navi Pillay hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 2026. Í tilkynningu um veitingu verðlaunanna sagði [[Jørgen Watne Frydnes]], formaður Nóbelsnefndarinnar, hana fá verðlaunin fyrir framlag sitt í þágu friðar og alþjóðalaga. Hún hefði aukið til muna umfang og áhrif alþjóðalaga og hefði af einstöku hugrekki rutt brautina að víðtækari alþjóðlegri réttarskipan.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Navanethem Pillay hlýtur friðarverðlaun Nóbels |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/10/09/navanethem_pillay_hlytur_fridarverdlaun_nobels/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 9. október 2026 |skoðað=9. október 2026}}&lt;/ref&gt; Nefndin sagðist jafnframt með verðlaunaveitingunni vilja undirstrika að réttarríkið væri undirstaða þess kerfis sem ætti að tryggja frið og leysa deilur án ofbeldis.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Navanethem Pillay hlaut friðar­verð­laun Nóbels |url=https://www.visir.is/g/20262946038d/navanethem-pillay-hlaut-fridar-verd-laun-nobels|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 9. október 2026 |skoðað=9. október 2026|höfundur=Silja Rún Sigurbjörnsdóttir }}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Friðarverðlaun Nóbels}}
{{DEFAULTSORT:Pillay, Navi}}
{{f|1941}}
[[Flokkur:Dómarar við Alþjóðlega sakamáladómstólinn]]
[[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]]
[[Flokkur:Mannréttindastjórar Sameinuðu þjóðanna]]
[[Flokkur:Suðurafrískir lögfræðingar]]</text>
      <sha1>5n3ck3lor8wven86y9tn80vqt09iulc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Navi Pillay</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193134</id>
    <revision>
      <id>1982376</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}}“</comment>
      <origin>1982376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up" xml:space="preserve">{{Æviágrip lifandi fólks}}</text>
      <sha1>b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Navanethem Pillay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193135</id>
    <redirect title="Navi Pillay" />
    <revision>
      <id>1982377</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Navi Pillay]]</comment>
      <origin>1982377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="646v4z8qmvl4l6y0oxaxoiqqbls9vks" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Navi Pillay]]</text>
      <sha1>646v4z8qmvl4l6y0oxaxoiqqbls9vks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Suðurafrískir lögfræðingar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193136</id>
    <revision>
      <id>1982378</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:Lögfræðingar]] [[Flokkur:Suður-Afríkumenn|Lögfræðingar]]“</comment>
      <origin>1982378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="bjm85jpqku5qorq6263kogb5mxbxr7n" xml:space="preserve">[[Flokkur:Lögfræðingar]]
[[Flokkur:Suður-Afríkumenn|Lögfræðingar]]</text>
      <sha1>bjm85jpqku5qorq6263kogb5mxbxr7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982379</id>
      <parentid>1982378</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1982379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="ma4skz43avo00ye6ojy5tu9s2n4iogd" xml:space="preserve">[[Flokkur:Lögfræðingar eftir löndum]]
[[Flokkur:Suður-Afríkumenn|Lögfræðingar]]</text>
      <sha1>ma4skz43avo00ye6ojy5tu9s2n4iogd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Dómarar við Alþjóðlega sakamáladómstólinn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193137</id>
    <revision>
      <id>1982380</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:Dómarar við alþjóðadómstóla|Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn]] [[Flokkur:Embættismenn Alþjóðlega sakamáladómstólsins]]“</comment>
      <origin>1982380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="t7vboodlorz2lkxk7eftk05reaylfgt" xml:space="preserve">[[Flokkur:Dómarar við alþjóðadómstóla|Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn]]
[[Flokkur:Embættismenn Alþjóðlega sakamáladómstólsins]]</text>
      <sha1>t7vboodlorz2lkxk7eftk05reaylfgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Embættismenn Alþjóðlega sakamáladómstólsins</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193138</id>
    <revision>
      <id>1982381</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn]] [[Flokkur:Embættismenn eftir alþjóðastofnun|Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn]]“</comment>
      <origin>1982381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="rz8h2k9x6ap5vjv6051dcjbejkrv0ha" xml:space="preserve">[[Flokkur:Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn]]
[[Flokkur:Embættismenn eftir alþjóðastofnun|Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn]]</text>
      <sha1>rz8h2k9x6ap5vjv6051dcjbejkrv0ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chinese Basketball Association</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193139</id>
    <revision>
      <id>1982413</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Íþróttadeild |nafn=Chinese Basketball Association |mynd =  |Íþrótt=[[Körfubolti]] |Stofnuð={{Start date and age|1995}} |Fjöldi liða=Um 20 |Land=[[Mynd:Flag of China.svg|21px]] [[Kína]] |Meistarar= |Sigursælast=  |Heimasíða={{URL|http://www.cbaleague.com/|CBALeague.com}} }} '''Chinese Basketball Association''' (skammstafað '''CBA''') er efsta deild karla í körfuknattleik í Kína og ein helsta atvinnumannadeild körfuknattleiks í Asíu. Deildin...“</comment>
      <origin>1982413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2354" sha1="8g8mxwjr7s3tx733l7m2nab9zfbymhf" xml:space="preserve">{{Íþróttadeild
|nafn=Chinese Basketball Association
|mynd = 
|Íþrótt=[[Körfubolti]]
|Stofnuð={{Start date and age|1995}}
|Fjöldi liða=Um 20
|Land=[[Mynd:Flag of China.svg|21px]] [[Kína]]
|Meistarar=
|Sigursælast= 
|Heimasíða={{URL|http://www.cbaleague.com/|CBALeague.com}}
}}
'''Chinese Basketball Association''' (skammstafað '''CBA''') er efsta deild karla í körfuknattleik í Kína og ein helsta atvinnumannadeild körfuknattleiks í Asíu. Deildin var stofnuð árið 1995 og hófst fyrsta keppnistímabilið 1995–1996 með þátttöku tólf liða.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fiba.basketball/en/news/2019-fiba-basketball-world-cup-bids--chinas-basketball-history|title=2019 FIBA Basketball World Cup bids - China's basketball history|date=2015-08-04|website=www.fiba.basketball|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

Í deildinni keppa atvinnumannalið frá ýmsum borgum og héruðum Kína. Keppnistímabilið skiptist í deildarkeppni og úrslitakeppni þar sem efstu liðin berjast um kínverska meistaratitilinn. Meðal þekktustu liða deildarinnar eru [[Guangdong Southern Tigers]], [[Beijing Ducks]] og [[Liaoning Flying Leopards]].

CBA hefur gegnt mikilvægu hlutverki í þróun körfuknattleiks í Kína og verið vettvangur fyrir marga af fremstu körfuknattleiksmönnum landsins. Fjöldi erlendra leikmanna hefur einnig leikið í deildinni, þar á meðal fyrrverandi leikmenn úr [[NBA]]-deildinni á borð við [[Stephon Marbury]], [[Tracy McGrady]], [[Gilbert Arenas]], [[Steve Francis]], [[Metta World Peace]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1821905-how-the-chinese-basketball-association-became-the-hot-destination-for-nba-talent|title=How the Chinese Basketball Association Became the Hot Destination for NBA Talent|last=Zwerling|first=Jared|website=bleacherreport.com|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; Kínverski körfuknattleiksmaðurinn [[Yao Ming]] lék með [[Shanghai Sharks]] áður en hann hóf feril sinn í NBA-deildinni árið 2002.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Yao-Ming|title=Yao Ming {{!}} Height, Position, Basketball, Biography, &amp; Facts {{!}} Britannica|date=2026-09-08|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{S|1995}}
[[Flokkur:Kínverskar körfuknattleiksdeildir]]</text>
      <sha1>8g8mxwjr7s3tx733l7m2nab9zfbymhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982422</id>
      <parentid>1982413</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <origin>1982422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="ati2mvtd5710qpqmy7hlv5avubpgu00" xml:space="preserve">{{Íþróttadeild
|nafn=Chinese Basketball Association
|mynd = 
|Íþrótt=[[Körfubolti]]
|Stofnuð={{Start date and age|1995}}
|Fjöldi liða=Um 20
|Land=[[Mynd:Flag of China.svg|21px]] [[Kína]]
|Meistarar=
|Sigursælast= 
|Heimasíða={{URL|http://www.cbaleague.com/|CBALeague.com}}
}}
'''Chinese Basketball Association''' (skammstafað '''CBA''') er efsta deild karla í körfuknattleik í Kína og ein helsta atvinnumannadeild körfuknattleiks í Asíu. Deildin var stofnuð árið 1995 og hófst fyrsta keppnistímabilið 1995–1996 með þátttöku tólf liða.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fiba.basketball/en/news/2019-fiba-basketball-world-cup-bids--chinas-basketball-history|title=2019 FIBA Basketball World Cup bids - China's basketball history|date=2015-08-04|website=www.fiba.basketball|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

Í deildinni keppa atvinnumannalið frá ýmsum borgum og héruðum Kína. Keppnistímabilið skiptist í deildarkeppni og úrslitakeppni þar sem efstu liðin berjast um kínverska meistaratitilinn. Meðal þekktustu liða deildarinnar eru [[Guangdong Southern Tigers]], [[Beijing Ducks]] og [[Liaoning Flying Leopards]].

CBA hefur gegnt mikilvægu hlutverki í þróun körfuknattleiks í Kína og verið vettvangur fyrir marga af fremstu körfuknattleiksmönnum landsins. Fjöldi erlendra leikmanna hefur einnig leikið í deildinni, þar á meðal fyrrverandi leikmenn úr [[NBA]]-deildinni á borð við [[Stephon Marbury]], [[Tracy McGrady]], [[Gilbert Arenas]], [[Steve Francis]], [[Metta World Peace]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1821905-how-the-chinese-basketball-association-became-the-hot-destination-for-nba-talent|title=How the Chinese Basketball Association Became the Hot Destination for NBA Talent|last=Zwerling|first=Jared|website=bleacherreport.com|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; Kínverski körfuknattleiksmaðurinn [[Yao Ming]] lék með [[Shanghai Sharks]] áður en hann hóf feril sinn í NBA-deildinni árið 2002.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Yao-Ming|title=Yao Ming {{!}} Height, Position, Basketball, Biography, &amp; Facts {{!}} Britannica|date=2026-09-08|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{S|1995}}
[[Flokkur:CBA]]
[[Flokkur:Kínverskar körfuknattleiksdeildir]]</text>
      <sha1>ati2mvtd5710qpqmy7hlv5avubpgu00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:CBA leikmenn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193140</id>
    <revision>
      <id>1982414</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:CBA]]“</comment>
      <origin>1982414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="2198oi3uo6x5ssyeen23qpkkcz4hjjk" xml:space="preserve">[[Flokkur:CBA]]</text>
      <sha1>2198oi3uo6x5ssyeen23qpkkcz4hjjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:CBA</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193141</id>
    <revision>
      <id>1982418</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{CommonsCat|Chinese Basketball Association}}  [[Flokkur:Körfuknattleikur]]“</comment>
      <origin>1982418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="c67clewq1kcxltglku02gdtptmci2v2" xml:space="preserve">{{CommonsCat|Chinese Basketball Association}}

[[Flokkur:Körfuknattleikur]]</text>
      <sha1>c67clewq1kcxltglku02gdtptmci2v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:CBA lið</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193142</id>
    <revision>
      <id>1982419</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:CBA]]“</comment>
      <origin>1982419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="2198oi3uo6x5ssyeen23qpkkcz4hjjk" xml:space="preserve">[[Flokkur:CBA]]</text>
      <sha1>2198oi3uo6x5ssyeen23qpkkcz4hjjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1982421</id>
      <parentid>1982419</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <origin>1982421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="or5iikaxetl0pmh1jigpc014mks26yk" xml:space="preserve">[[Flokkur:CBA]]
[[Flokkur:Kínversk körfuknattleikslið]]</text>
      <sha1>or5iikaxetl0pmh1jigpc014mks26yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Chinese Basketball Association</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193143</id>
    <revision>
      <id>1982423</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Titill */</comment>
      <origin>1982423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="g9zqn8drmuzckcmqkc8c1m03nt4rad2" xml:space="preserve">== Titill ==
Titillinn ætti að vera á íslensku... eða jafnvel kínversku. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 10. október 2026 kl. 10:26 (UTC)</text>
      <sha1>g9zqn8drmuzckcmqkc8c1m03nt4rad2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Kínverskar körfuknattleiksdeildir</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193144</id>
    <revision>
      <id>1982424</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:Íþróttir í Kína]]“</comment>
      <origin>1982424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="d2chsoe9ebiq7wrungv0cruv3ta3lg4" xml:space="preserve">[[Flokkur:Íþróttir í Kína]]</text>
      <sha1>d2chsoe9ebiq7wrungv0cruv3ta3lg4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>