Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 2410 1982536 1798036 2026-10-12T04:57:40Z TKSnaevarr 53243 /* Dáin */ 1982536 wikitext text/x-wiki {{dagatal|mars}} '''6. mars''' er 65. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (66. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 300 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1447]] - [[Nikulás 5.]] varð [[páfi]]. * [[1454]] - [[Kasimír 4. Póllandskonungur]] hafnaði bandalagi við [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddarana]]. * [[1521]] - [[Ferdinand Magellan]] kom til [[Gvam]], fyrstur Evrópubúa. * [[1836]] - [[Orrustan um Alamo|Orrustunni um Alamo]] lauk með ósigri Texasbúa. * [[1853]] - [[Ópera]]n ''[[La Traviata]]'' eftir [[Giuseppe Verdi]] var frumsýnd í [[Vínarborg]]. * [[1857]] - [[Dred Scott-málið]]: [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] kvað upp þann úrskurð að svertingjar væru ekki bandarískir ríkisborgarar og gætu því ekki farið í mál til að krefjast [[þrælahald|frelsis]]. * [[1857]] - Sex vermenn á leið frá [[Þingvellir|Þingvöllum]] til [[Reykjavík]]ur urðu úti á [[Mosfellsheiði]]. Átta komust af. * [[1869]] - [[Dmitri Mendelejev]] kynnti [[lotukerfið]] í fyrsta sinn. * [[1873]] - Við [[Vestrahorn]] við suðausturströnd [[Ísland]]s fórust fimmtán franskar [[skúta|skútur]] og rak tugi líka á land. Margir Frakkar voru jarðsettir á [[Stafafell í Lóni|Stafafelli í Lóni]]. * [[1890]] - [[Tröllafjarðarorrustan]] milli gufuknúins togara og árabáta átti sér stað í Noregi. * [[1905]] - Fyrsti togarinn í eigu [[Ísland|Íslendinga]], ''[[Coot]]'', kom til [[Hafnarfjörður|Hafnarfjarðar]]. * [[1930]] - [[Fryst matvæli]] voru seld í fyrsta skipti í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[1940]] - [[Vopnahlé]] í stríði [[Finnland|Finna]] og [[Sovétríkin|Rússa]] gekk í gildi. * [[1957]] - [[Gana]] lýsti yfir sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[1970]] - Þrír meðlimir hryðjuverkahópsins [[Weathermen]] dóu þegar sprengja sem þeir ætluðu að koma fyrir á dansleik hersins sprakk. * [[1975]] - [[Íran]] og [[Írak]] gerðu með sér [[Alsírsáttmálinn|Alsírsáttmálann]] sem batt endi á landamæradeilur ríkjanna. * [[1978]] - Bandaríski klámblaðakóngurinn [[Larry Flint]] var skotinn í [[Lawrenceville (Georgíu)|Lawrenceville]] í Georgíu. * [[1980]] - [[Marguerite Yourcenar]] varð fyrsta konan sem fékk inngöngu í [[Franska akademían|Frönsku akademíuna]]. * [[1983]] - [[Konrad Hallenbarter]] skíðaði [[Vasahlaupið]] á innan við 4 tímum fyrstur manna. * [[1984]] - [[Kolanáma|Kolanámumenn]] í [[Bretland]]i hófu [[verkfall]] sem stóð í ár. * [[1987]] - 193 fórust þegar bresku ferjunni ''[[Herald of Free Enterprise]]'' hvolfdi í höfninni í [[Zeebrugge]] í Belgíu. * [[1988]] - [[Flavíusaðgerðin]]: Breskir sérsveitarmenn skutu tvo írska lýðveldishermenn á [[Gíbraltar]]. Fjöldi hefndaraðgerða fylgdi í kjölfarið. * [[1989]] - [[Frjálsíþróttafélag ÍBV]] var stofnað í Vestmannaeyjum. * [[1992]] - [[Tölvuvírus]]inn [[Michelangelo (vírus)|Michelangelo]] hóf að smitast milli tölva. * [[1994]] - [[Moldóva]]r höfnuðu sameiningu við [[Rúmenía|Rúmeníu]] í þjóðaratkvæðagreiðslu. * [[1995]] - [[Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um fátækt og félagslegt misrétti]] hófst í Kaupmannahöfn. * [[1996]] - Íslenska tímaritið ''[[Séð og heyrt]]'' kom út í fyrsta sinn. * [[1996]] - [[Téténía|Téténskir]] uppreisnarmenn réðust á höfuðstöðvar [[rússneski herinn|rússneska hersins]] í [[Grosní]] með þeim afleiðingum að 70 rússneskir hermenn og 130 uppreisnarmenn létu lífið. * [[1997]] - [[Borgarastyrjöldin á Srí Lanka]]: [[Tamíltígrar]] náðu herstöð á sitt vald og drápu 200. <onlyinclude> * [[2007]] - Fyrrum aðstoðamaður Bandaríkjaforseta, [[I. Lewis Libby]], var dæmdur sekur fyrir meinsæri og hindrun réttvísinnar í tengslum við [[Plame-málið]] þar sem nafni [[Bandaríska leyniþjónustan|leyniþjónustumanns]] var lekið í [[fjölmiðill|fjölmiðla]]. * [[2010]] - Fyrsta [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|þjóðaratkvæðagreiðsla]] á [[Ísland]]i frá stofnun [[lýðveldi]]s fór fram. Kosið var um svonefnd Icesave-lög, sem [[forseti Íslands]], [[Ólafur Ragnar Grímsson]], hafði synjað staðfestingar. Þátttaka var 62%; þar af sögðu rúm 93% nei. * [[2012]] - [[Sádíhneykslið]] hófst þegar sænska ríkisútvarpið sagði frá samstarfi Svía og Sádiaraba um stofnun vopnaverksmiðju í Sádi-Arabíu. * [[2013]] - Á skömmum tíma snjóaði mikið og hvessti veður á Íslandi. Færð varð mjög slæm víða um land og 15 til 20 bíla árekstur varð á [[Hafnarfjarðarvegur|Hafnarfjarðarvegi]] við [[Kópavogslækur|Kópavogslæk]]. * [[2015]] - Geimfarið ''[[Dawn (geimfar)|Dawn]]'' komst á braut um dverg­reiki­stjörnuna [[Ceres (dvergreikistjarna)|Ceres]]. Þetta var í fyrsta sinn í sögu mannkyns sem geimfar komst á braut um dvergreikistjörnu. * [[2021]] - Erkiklerkurinn [[Ali al-Sistani]] og [[Frans páfi]] hittust í [[Nadjaf]] í Írak, sem var fyrsti fundur páfa og erkiklerks.</onlyinclude> == Fædd == * [[1340]] - [[John af Gaunt]], fyrsti hertoginn af [[Lancaster]] (d. [[1399]]). * [[1405]] - [[Jóhann 2. Kastilíukonungur|Jóhann 2.]], konungur Kastilíu (d. [[1454]]). * [[1459]] - [[Jacob Fugger]], þýskur bankamaður (d. [[1525]]). * [[1475]] - [[Michelangelo Buonarroti]], ítalskur listamaður (d. [[1564]]). * [[1619]] - [[Cyrano de Bergerac]], franskt skáld (d. [[1655]]). * [[1761]] - [[Antoine-Francois Andreossy]], franskur herforingi (d. [[1828]]). * [[1902]] - [[Sigfús Sigurhjartarson]], stjórnmálamaður og ritstjóri (d. [[1952]]). * [[1917]] - [[Donald Davidson]], bandarískur heimspekingur (d. [[2003]]). * [[1923]] - [[Ingólfur Guðbrandsson]], íslenskur ferðamálafrömuður. * [[1926]] - [[Jón Nordal]], íslenskt tónskáld. * [[1927]] - [[Gabriel García Márquez]], kólumbískur rithöfundur, blaðamaður og [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunahafi]] (d. [[2014]]). * [[1929]] - [[Tom Foley]], bandarískur stjórnmálamaður (d. [[2013]]). * [[1936]] - [[Choummaly Sayasone]], forseti Laos. * [[1937]] - [[Valentína Tereshkova]], rússneskur geimfari. * [[1946]] - [[David Gilmour]], fyrrum gítarleikari [[Pink Floyd]]. * [[1951]] - [[Jón Sigurðsson (körfuknattleiksmaður)|Jón Sigurðsson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[1961]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur fjölmiðlamaður. * [[1968]] - [[Moira Kelly]], bandarísk leikkona. * [[1969]] - [[Jintara Poonlarp]], taílensk söngkona. * [[1972]] - [[Shaquille O'Neal]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[1977]] - [[Giorgos Karagounis]], grískur knattspyrnumaður. * [[1991]] - [[Vignir Fannar Víkingsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1996]] - [[Timo Werner]], þýskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[1052]] - [[Emma af Normandí]], Englandsdrottning (f. um 985). * [[1683]] - [[Guarino Guarini]], ítalskur arkitekt (f. [[1624]]). * [[1754]] - [[Henry Pelham]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1694]]). * [[1888]] - [[Louisa May Alcott]], bandarískur rithöfundur (f. [[1832]]). * [[1950]] - [[Albert Lebrun]], franskur stjórnmálamaður (f. [[1871]]). * [[1968]] - [[Jón Eyþórsson]], íslenskur veðurfræðingur (f. [[1895]]). * [[1973]] - [[Pearl S. Buck]], bandarískur rithöfundur (f. [[1892]]). * [[1982]] - [[Ayn Rand]], bandarískur rithöfundur (f. [[1905]]). * [[1983]] - [[Donald Duart Maclean]], breskur njósnari fyrir [[Sovétríkin]] (f. [[1913]]). * [[1986]] - [[Georgia O'Keeffe]], bandarísk myndlistarkona (f. [[1887]]). * [[1993]] - [[Tryggvi Emilsson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1902]]). * [[1997]] - [[Eyjólfur Konráð Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1928]]). * [[2016]] - [[Jenna Jensdóttir]], íslenskur rithöfundur (f. [[1918]]). * [[2016]] - [[Nancy Reagan]], bandarísk leikkona, forsetafrú Bandaríkjanna (f. [[1921]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Mars]] 7ecy3vv29vypngntpzxt8h7obe37jne 1982537 1982536 2026-10-12T05:00:30Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1982537 wikitext text/x-wiki {{dagatal|mars}} '''6. mars''' er 65. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (66. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 300 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1447]] - [[Nikulás 5.]] varð [[páfi]]. * [[1454]] - [[Kasimír 4. Póllandskonungur]] hafnaði bandalagi við [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddarana]]. * [[1521]] - [[Ferdinand Magellan]] kom til [[Gvam]], fyrstur Evrópubúa. * [[1836]] - [[Orrustan um Alamo|Orrustunni um Alamo]] lauk með ósigri Texasbúa. * [[1853]] - [[Ópera]]n ''[[La Traviata]]'' eftir [[Giuseppe Verdi]] var frumsýnd í [[Vínarborg]]. * [[1857]] - [[Dred Scott-málið]]: [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] kvað upp þann úrskurð að svertingjar væru ekki bandarískir ríkisborgarar og gætu því ekki farið í mál til að krefjast [[þrælahald|frelsis]]. * [[1857]] - Sex vermenn á leið frá [[Þingvellir|Þingvöllum]] til [[Reykjavík]]ur urðu úti á [[Mosfellsheiði]]. Átta komust af. * [[1869]] - [[Dmitri Mendelejev]] kynnti [[lotukerfið]] í fyrsta sinn. * [[1873]] - Við [[Vestrahorn]] við suðausturströnd [[Ísland]]s fórust fimmtán franskar [[skúta|skútur]] og rak tugi líka á land. Margir Frakkar voru jarðsettir á [[Stafafell í Lóni|Stafafelli í Lóni]]. * [[1890]] - [[Tröllafjarðarorrustan]] milli gufuknúins togara og árabáta átti sér stað í Noregi. * [[1905]] - Fyrsti togarinn í eigu [[Ísland|Íslendinga]], ''[[Coot]]'', kom til [[Hafnarfjörður|Hafnarfjarðar]]. * [[1930]] - [[Fryst matvæli]] voru seld í fyrsta skipti í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[1940]] - [[Vopnahlé]] í stríði [[Finnland|Finna]] og [[Sovétríkin|Rússa]] gekk í gildi. * [[1957]] - [[Gana]] lýsti yfir sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[1970]] - Þrír meðlimir hryðjuverkahópsins [[Weathermen]] dóu þegar sprengja sem þeir ætluðu að koma fyrir á dansleik hersins sprakk. * [[1975]] - [[Íran]] og [[Írak]] gerðu með sér [[Alsírsáttmálinn|Alsírsáttmálann]] sem batt endi á landamæradeilur ríkjanna. * [[1978]] - Bandaríski klámblaðakóngurinn [[Larry Flint]] var skotinn í [[Lawrenceville (Georgíu)|Lawrenceville]] í Georgíu. * [[1980]] - [[Marguerite Yourcenar]] varð fyrsta konan sem fékk inngöngu í [[Franska akademían|Frönsku akademíuna]]. * [[1983]] - [[Konrad Hallenbarter]] skíðaði [[Vasahlaupið]] á innan við 4 tímum fyrstur manna. * [[1984]] - [[Kolanáma|Kolanámumenn]] í [[Bretland]]i hófu [[verkfall]] sem stóð í ár. * [[1987]] - 193 fórust þegar bresku ferjunni ''[[Herald of Free Enterprise]]'' hvolfdi í höfninni í [[Zeebrugge]] í Belgíu. * [[1988]] - [[Flavíusaðgerðin]]: Breskir sérsveitarmenn skutu tvo írska lýðveldishermenn á [[Gíbraltar]]. Fjöldi hefndaraðgerða fylgdi í kjölfarið. * [[1989]] - [[Frjálsíþróttafélag ÍBV]] var stofnað í Vestmannaeyjum. * [[1992]] - [[Tölvuvírus]]inn [[Michelangelo (vírus)|Michelangelo]] hóf að smitast milli tölva. * [[1994]] - [[Moldóva]]r höfnuðu sameiningu við [[Rúmenía|Rúmeníu]] í þjóðaratkvæðagreiðslu. * [[1995]] - [[Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um fátækt og félagslegt misrétti]] hófst í Kaupmannahöfn. * [[1996]] - Íslenska tímaritið ''[[Séð og heyrt]]'' kom út í fyrsta sinn. * [[1996]] - [[Téténía|Téténskir]] uppreisnarmenn réðust á höfuðstöðvar [[rússneski herinn|rússneska hersins]] í [[Grosní]] með þeim afleiðingum að 70 rússneskir hermenn og 130 uppreisnarmenn létu lífið. * [[1997]] - [[Borgarastyrjöldin á Srí Lanka]]: [[Tamíltígrar]] náðu herstöð á sitt vald og drápu 200. <onlyinclude> * [[2007]] - Fyrrum aðstoðamaður Bandaríkjaforseta, [[I. Lewis Libby]], var dæmdur sekur fyrir meinsæri og hindrun réttvísinnar í tengslum við [[Plame-málið]] þar sem nafni [[Bandaríska leyniþjónustan|leyniþjónustumanns]] var lekið í [[fjölmiðill|fjölmiðla]]. * [[2010]] - Fyrsta [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|þjóðaratkvæðagreiðsla]] á [[Ísland]]i frá stofnun [[lýðveldi]]s fór fram. Kosið var um svonefnd Icesave-lög, sem [[forseti Íslands]], [[Ólafur Ragnar Grímsson]], hafði synjað staðfestingar. Þátttaka var 62%; þar af sögðu rúm 93% nei. * [[2012]] - [[Sádíhneykslið]] hófst þegar sænska ríkisútvarpið sagði frá samstarfi Svía og Sádiaraba um stofnun vopnaverksmiðju í Sádi-Arabíu. * [[2013]] - Á skömmum tíma snjóaði mikið og hvessti veður á Íslandi. Færð varð mjög slæm víða um land og 15 til 20 bíla árekstur varð á [[Hafnarfjarðarvegur|Hafnarfjarðarvegi]] við [[Kópavogslækur|Kópavogslæk]]. * [[2015]] - Geimfarið ''[[Dawn (geimfar)|Dawn]]'' komst á braut um dverg­reiki­stjörnuna [[Ceres (dvergreikistjarna)|Ceres]]. Þetta var í fyrsta sinn í sögu mannkyns sem geimfar komst á braut um dvergreikistjörnu. * [[2021]] - Erkiklerkurinn [[Ali al-Sistani]] og [[Frans páfi]] hittust í [[Nadjaf]] í Írak, sem var fyrsti fundur páfa og erkiklerks.</onlyinclude> == Fædd == * [[1340]] - [[John af Gaunt]], fyrsti hertoginn af [[Lancaster]] (d. [[1399]]). * [[1405]] - [[Jóhann 2. Kastilíukonungur|Jóhann 2.]], konungur Kastilíu (d. [[1454]]). * [[1459]] - [[Jacob Fugger]], þýskur bankamaður (d. [[1525]]). * [[1475]] - [[Michelangelo Buonarroti]], ítalskur listamaður (d. [[1564]]). * [[1619]] - [[Cyrano de Bergerac]], franskt skáld (d. [[1655]]). * [[1761]] - [[Antoine-Francois Andreossy]], franskur herforingi (d. [[1828]]). * [[1902]] - [[Sigfús Sigurhjartarson]], stjórnmálamaður og ritstjóri (d. [[1952]]). * [[1917]] - [[Donald Davidson]], bandarískur heimspekingur (d. [[2003]]). * [[1923]] - [[Ingólfur Guðbrandsson]], íslenskur ferðamálafrömuður (d. [[2009]]). * [[1926]] - [[Jón Nordal]], íslenskt tónskáld (d. [[2024]]). * [[1927]] - [[Gabriel García Márquez]], kólumbískur rithöfundur, blaðamaður og [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunahafi]] (d. [[2014]]). * [[1929]] - [[Tom Foley]], bandarískur stjórnmálamaður (d. [[2013]]). * [[1936]] - [[Choummaly Sayasone]], forseti Laos. * [[1937]] - [[Valentína Tereshkova]], rússneskur geimfari. * [[1946]] - [[David Gilmour]], fyrrum gítarleikari [[Pink Floyd]]. * [[1951]] - [[Jón Sigurðsson (körfuknattleiksmaður)|Jón Sigurðsson]], íslenskur körfuknattleiksmaður. * [[1961]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur fjölmiðlamaður. * [[1968]] - [[Moira Kelly]], bandarísk leikkona. * [[1969]] - [[Jintara Poonlarp]], taílensk söngkona. * [[1972]] - [[Shaquille O'Neal]], bandarískur körfuknattleiksmaður. * [[1977]] - [[Giorgos Karagounis]], grískur knattspyrnumaður. * [[1991]] - [[Vignir Fannar Víkingsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1996]] - [[Timo Werner]], þýskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[1052]] - [[Emma af Normandí]], Englandsdrottning (f. um 985). * [[1683]] - [[Guarino Guarini]], ítalskur arkitekt (f. [[1624]]). * [[1754]] - [[Henry Pelham]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1694]]). * [[1888]] - [[Louisa May Alcott]], bandarískur rithöfundur (f. [[1832]]). * [[1950]] - [[Albert Lebrun]], franskur stjórnmálamaður (f. [[1871]]). * [[1968]] - [[Jón Eyþórsson]], íslenskur veðurfræðingur (f. [[1895]]). * [[1973]] - [[Pearl S. Buck]], bandarískur rithöfundur (f. [[1892]]). * [[1982]] - [[Ayn Rand]], bandarískur rithöfundur (f. [[1905]]). * [[1983]] - [[Donald Duart Maclean]], breskur njósnari fyrir [[Sovétríkin]] (f. [[1913]]). * [[1986]] - [[Georgia O'Keeffe]], bandarísk myndlistarkona (f. [[1887]]). * [[1993]] - [[Tryggvi Emilsson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1902]]). * [[1997]] - [[Eyjólfur Konráð Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1928]]). * [[2016]] - [[Jenna Jensdóttir]], íslenskur rithöfundur (f. [[1918]]). * [[2016]] - [[Nancy Reagan]], bandarísk leikkona, forsetafrú Bandaríkjanna (f. [[1921]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Mars]] lyumqmsvk07zu3iyk4ub7yorq1dfno2 0 2547 1982528 1870341 2026-10-11T21:20:00Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1982528 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|júlí}} '''11. júlí''' er 192. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (193. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 173 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[138]] - [[Antonínus Píus]] var krýndur [[keisari Rómar]]. * [[472]] - [[Anþemíus]] keisari Vestrómverska ríkisins var tekinn af lífi í Rómaborg eftir að hafa beðið lægri hlut gegn [[Ricimer]]. * [[911]] - [[Karl einfaldi]] gerði samning við víkingaforingjann [[Göngu-Hrólfur|Hrólf]] um að hann fengi leyfi til að setjast að í [[Nevstrasía|Nevstrasíu]] þar sem [[Normandí]] varð síðar til. * [[1276]] - [[Hadríanus 5.]] (Ottobuono de' Fieschi) var kjörinn páfi. * [[1302]] - [[Flandur|Flæmingjar]] unnu sigur á [[Frakkland|Frökkum]] í [[Gullsporaorrustan|Gullsporaorrustunni]]. * [[1346]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Játvarður 3.]] Englandskonungur gerði innrás í [[Frakkland]]. * [[1673]] - [[Holland]] og [[Danmörk]] gerðu með sér varnarsamning. * [[1789]] - [[Loðvík 16.]] gerði [[Jacques Necker]], ráðgjafa sinn, útlægan sem leiddi til uppþota í [[París]]. * [[1800]] - [[Alþingi]] var afnumið með konunglegri tilskipun og þess í stað stofnaður [[Landsyfirréttur]]. * [[1809]] - Önnur auglýsing [[Jörundur hundadagakonungur|Jörundar hundadagakonungs]] birtist þar sem hann tilkynnti að hann hefði tekið að sér stjórn landsins. * [[1863]] - [[Brasilíufararnir|Fjórir menn úr Þingeyjarsýslu]] sigldu frá [[Akureyri]] til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] með [[Skonnorta|skonnortunni]] ''Jóhönnu'', en þeir hugðust nema land í [[Brasilía|Brasilíu]]. Þangað komu þeir eftir þriggja mánaða ferð. * [[1890]] - Samþykkt voru [[lög]] um stofnun sjóða í sérhverju [[sveitarfélag]]i með það að markmiði að styrkja heilsubilað og ellihrumt alþýðufólk. * [[1897]] - Svíinn [[S.A. Andrée]] lagði af stað ásamt tveimur öðrum mönnum í leiðangur í [[loftbelgur|loftbelg]] sem átti að fljúga yfir [[Norðurheimskautið]]. * [[1911]] - Samþykkt voru [[lög um sjúkrasamlög]] á frjálsum grundvelli með styrk úr [[Landssjóður|landssjóði]]. * 1911 - Konungur staðfesti lög um [[Jafnrétti|jafnan rétt]] kvenna á við karla til [[menntun]]ar og [[Embætti|embætta]]. [[Frumvarp]]ið flutti [[Hannes Hafstein]]. * [[1923]] - Í [[Reykjavík]] urðu fjöldaslagsmál á milli sjómanna og útgerðarmanna vegna launadeilu. Þessi átök hafa verið nefnd [[Blöndahlsslagurinn]]. * [[1937]] - Bein [[Miklabæjar-Solveig|Miklabæjar-Solveigar]] voru flutt frá [[Miklibær í Blönduhlíð|Miklabæ]] og jarðsett í kirkjugarðinum í [[Glaumbær (bær)|Glaumbæ]]. * [[1970]] - Fyrstu göngin undir [[Pýreneafjöll]], milli franska bæjarins [[Aragnouet]] og spænska bæjarins [[Bielsa]], voru vígð. * [[1971]] - [[Beint útvarp úr Matthildi]] undir stjórn [[Davíð Oddsson|Davíðs Oddssonar]], [[Hrafn Gunnlaugsson|Hrafns Gunnlaugssonar]] og [[Þórarinn Eldjárn|Þórarins Eldjárns]] hóf göngu sína og náði fljótt miklum vinsældum. * [[1972]] - Skákeinvígi á milli [[Boris Spasskí]], þáverandi heimsmeistara í skák og [[Bobby Fischer|Roberts (Bobby) Fischers]], áskoranda, hófst í Reykjavík. Það hefur verið nefnt [[Einvígi aldarinnar]] og lauk með sigri Fischers. * [[1973]] - Farþegaþota frá [[Varig]] fórst við [[Orly]] í [[Frakkland]]i. 123 létust. * [[1978]] - Yfir 200 ferðamenn létust þegar [[tankbíll]] sprakk á tjaldstæði í [[Costa Daurada]] á Spáni. * [[1979]] - [[Skylab]], fyrsta geimstöð [[NASA]], hóf að falla til jarðar eftir 6 ár og 2 mánuði á braut um jörðu. * [[1980]] - [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1980|Evrópukeppnin í knattspyrnu]] hófst á Ítalíu, í fyrsta sinn með átta liðum í stað fjögurra. * [[1982]] - Ítalía sigraði [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]] með 3-1 sigri á Vestur-Þýskalandi. * [[1987]] - [[Einar Vilhjálmsson]] setti Norðurlandamet í [[spjótkast]]i, 82,96 metra á landsmóti [[Ungmennafélag Íslands|UMFÍ]] á [[Húsavík (Skjálfanda)|Húsavík]]. Keppt var með nýrri gerð af spjóti. * [[1987]] - Fjöldi manna er talinn hafa náð 5 milljörðum þennan dag. * [[1988]] - Dómur féll vegna [[blóðbaðið í Bologna|blóðbaðsins í Bologna]]. Fjórir hægriöfgamenn hlutu lífstíðardóma. * [[1990]] - Armenskir hryðjuverkamenn sprengdu áætlunarbifreið milli [[Kalbajar]] og [[Tartar]] í [[Aserbaídjan]]. 14 létust og 35 slösuðust. * [[1993]] - Plata [[Björk Guðmundsdóttir|Bjarkar Guðmundsdóttur]], ''[[Debut]]'', fór beint í þriðja sæti breska vinsældalistans er hún kom út, en Björk varð með þessu fyrst íslenskra listamanna til að komast inn á topp tíu. * [[1995]] - [[Fjöldamorðin í Srebrenica]]: Hersveitir [[Republika Srpska|Bosníuserba]] undir stjórn [[Ratko Mladić]], [[Fall Srebrenica og Žepa|hertóku Srebrenica]] myrtu þúsundir karla og drengja og nauðguðu konum. * [[1996]] - [[Russell-dómurinn]] gaf út handtökutilskipanir á hendur [[Radovan Karadžić]] og [[Ratko Mladić]] fyrir stríðsglæpi. * [[1997]] - Yfir 90 létust þegar eldur kom upp á hóteli á [[Pattaya]] í Taílandi. * [[1998]] - [[Hvalfjarðargöng]]in voru opnuð. * [[1999]] - [[Indlandsher]] náði [[Kargilhérað]]i í Kasmír á sitt vald. <onlyinclude> * [[2006]] - 209 manns létust og yfir 700 slösuðust í sjö [[sprenging]]um í [[hryðjuverk]]aárás á neðanjarðarlestirnar í [[Mumbai]] á [[Indland]]i. * [[2008]] - [[iPhone]] kom á markað í 22 löndum. * [[2010]] - [[Spánn|Spánverjar]] urðu [[Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu 2010|heimsmeistarar í knattspyrnu]] eftir 1:0 sigur á [[Holland|Hollendingum]] í úrslitaleik keppninnar. [[Andrés Iniesta]] skoraði sigurmark Spánverja. * [[2010]] - 60 létust í sprengjutilræðum í [[Kampala]], Úganda. Hryðjuverkasamtökin [[Al-Shabaab]] lýstu ábyrgð á hendur sér. * [[2021]] - Ítalía sigraði [[Evrópukeppni í knattspyrnu 2021]] með 4-3 sigri á Englandi eftir vítaspyrnukeppni. * [[2022]] - Fyrsta ljósmyndin frá [[James Webb-geimsjónaukinn|James Webb-geimsjónaukanum]] birtist almenningi.</onlyinclude> == Fædd == * [[1274]] - [[Róbert 1. Skotakonungur]] (d. [[1329]]). * [[1366]] - [[Anna af Bæheimi, Englandsdrottning]], kona [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharðs 2.]] (d. 1394). * [[1628]] - [[Tokugawa Mitsukuni]], herstjóri í Japan (d. [[1701]]). * [[1657]] - [[Friðrik 1. Prússakonungur]] (d. [[1713]]). * [[1662]] - [[Maximilían 2. Emmanúel]], kjörfursti í Bæjaralandi (d. [[1726]]). * [[1767]] - [[John Quincy Adams]], Bandarikjaforseti (d. [[1848]]). * [[1844]] - [[Pétur 1. Serbíukonungur]] (d. [[1921]]). * [[1857]] - [[Alfred Binet]], franskur sálfræðingur (d. [[1911]]). * [[1896]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (d. [[1961]]). * [[1934]] - [[Giorgio Armani]], ítalskur tískuhönnuður. * [[1950]] - [[Bruce McGill]], bandarískur leikari. * [[1956]] - [[Sela Ward]], bandarísk leikkona. * [[1958]] - [[Barry Nalebuff]], bandarískur leikjafræðingur. * [[1959]] - [[Richie Sambora]], bandarískur gítarleikari ([[Bon Jovi]]) . * [[1959]] - [[Suzanne Vega]], bandarísk söngkona. * [[1959]] - [[Grétar Örvarsson]], íslenskur tónlistarmaður. * [[1960]] - [[Jafar Panahi]], íranskur kvikmyndagerðarmaður. * [[1966]] - [[Greg Grunberg]], bandarískur leikari. * [[1974]] - [[Hermann Hreiðarsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1975]] - [[Lil' Kim]], bandarískur rappari. * [[1975]] - [[Jon Wellner]], bandarískur leikari. * [[1977]] - [[Ryan Dunn]], bandarískur áhættuleikari (d. [[2011]]). * [[1977]] - [[Edward Moss]], bandarískur leikari. * [[1977]] - [[Anna S. Þorvaldsdóttir]], íslenskt tónskáld. * [[1984]] - [[Rachael Taylor]], áströlsk leikkona. == Dáin == * [[472]] - [[Anþemíus]], Rómarkeisari (f. um 420). * [[969]] - [[Olga af Kænugarði|Olga]], drottning í Kænugarði (f. u. þ. b. 890–925). * [[1362]] - [[Anna von Schweidnitz]], þriðja kona [[Karl 4. keisari|Karls 4.]] keisara (f. [[1339]]). * [[1581]] - [[Peder Skram]], danskur sjóliðsforðingi (f. [[1500]]). * [[1766]] - [[Elísabet Farnese]] Spánardrottning, kona [[Filippus 5. Spánarkonungur|Filippusar 5.]] (f. [[1692]]). * [[1916]] - [[Jón Ólafsson (ritstjóri)|Jón Ólafsson]], ritstjóri (f. [[1850]]). * [[1920]] - [[Evgenía keisaradrottning|Evgenía]], fyrrum keisaradrottning Frakklands (f. [[1826]]). * [[1974]] - [[Pär Lagerkvist]], sænskur rithöfundur og handhafi [[Bókmenntaverðlaun Nóbels|Bókmenntaverðlauna Nóbels]] (f. [[1891]]). * [[1989]] - [[Laurence Olivier]], enskur leikari (f. [[1907]]). * [[2016]] - [[Elaine Fantham]], kanadískur fornfræðingur (f. [[1933]]). * [[2023]] - [[Milan Kundera]], tékkneskur rithöfundur (f. 1929). {{commons|Category:11 July}} {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Júlí]] 34l7buvz4vfp2l7ya9n5yaa7kqo59lj 0 5068 1982505 1913116 2026-10-11T11:59:33Z Berserkur 10188 1982505 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''1644''' ('''MDCXLIV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 44. [[ár]] [[17. öldin|17. aldar]] og [[hlaupár]] sem hófst á [[föstudagur|föstudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]] en [[mánudagur|mánudegi]] samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]] sem er tíu dögum á eftir. ==Ísland== * [[Jens Søffrensen]] varð [[Hirðstjórar á Íslandi|hirðstjóri á Íslandi]]. * [[Hallgrímur Pétursson]] varð prestur á [[Hvalsnes]]i. * [[Þorláksbiblía]] var prentuð á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]]. * [[Mislingar]] bárust til landsins með komu [[Danmörk|danska]] kaupskipins til [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] og urðu mannskæð sótt. ===Fædd=== ===Dáin=== == Erlendis == [[Mynd:Battle of Marston Moor 1644 by John Barker.png|thumb|right|''Orrustan við Marston Moor'' eftir J. Baker.]] * [[26. janúar]] - Þingherinn sigraði konungssinna í [[orrustan við Nantwich|orrustunni við Nantwich]]. * [[30. janúar]] - [[Abel Tasman]] hélt út frá Indónesíu til að kanna norðurströnd Ástralíu. * [[14. mars]] - [[Roger Williams]] fékk konungsleyfi fyrir [[Rhode Island-nýlendan|Rhode Island-nýlendunni]]. * [[18. apríl]] - Frumbyggjar drápu 300 enska nýlendubúa í Jamestown, Virginíu. * [[25. apríl]] - Uppreisn [[Li Zicheng]] rændi [[Beijing]] sem leiddi til sjálfsmorðs síðasta [[Mingveldið|Mingkeisarains]] [[Chongzhen]]. * [[3. júní]] - [[Li Zicheng]] lýsti sjálfan sig [[Keisari Kína|keisara Kína]]. * [[6. júní]] - [[Kingveldið|Mansjútímabilið]] hófst í [[Kína]] þegar [[Mansjúría|Mansjúríumenn]] hertóku [[Peking]]. * [[1. júlí]] - [[Torstensonófriðurinn]]: Danaveldi og Svíþjóð áttust við í sjóorrustu við strendur [[Slésvík-Holtsetaland]]s [[Orrustan á Kolbergerheiði|þar sem Svíar biðu ósigur]]. * [[2. júlí]] - Stærsta orrusta [[Enska borgarastyrjöldin|ensku borgarastyrjaldarinnar]], [[orrustan við Marston Moor]], átti sér stað. * [[15. september]] - [[Innósentíus 10.]] tók við sem páfi eftir lát [[Úrbanus 8.|Úrbanusar 8.]]. * [[23. nóvember]] - Svíar unnu sigur á her Hins heilaga rómverska keisaradæmis í [[Orrustan við Jüterbog|orrustunni við Jüterbog]]. * [[8. desember]] - [[Kristín Svíadrottning]] varð lögráða. === Ódagsettir atburðir === * Heimspekiritið ''[[Lögmál heimspekinnar]]'' eftir [[René Descartes]] kom út. === Fædd === * [[28. september]] - [[Ole Rømer]], danskur stjörnufræðingur (d. [[1710]]). * [[14. október]] - [[William Penn]], enskur [[kvekari]] og stofnandi [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] (d. [[1718]]). === Ódagsett === * [[Jacob Reenhielm]], sænskur aðalsmaður, fornfræðingur og þjóðminjavörður (d. [[1691]]) * [[Antonio Stradivari]], ítalskur fiðlusmiður (d. [[1737]]). * [[Matsuo Bashō]], japanskt skáld (d. [[1694]]). === Dáin === * [[21. apríl]] - [[Torsten Stålhandske]], finnskur riddaraliðsforingi í sænska hernum. (f. [[1593]]) * [[25. apríl]] - [[Chongzen]], keisari í Kína (f. [[1611]]). * [[29. júlí]] - [[Úrbanus 8.]] páfi (f. [[1568]]). * [[7. september]] - [[Guido Bentivoglio]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1579]]). * [[13. október]] - [[Pros Mund]], danskur sjóliðsforingi og hirðstjóri á Íslandi (f. [[1589]]). [[Flokkur:1641-1650]] [[Flokkur:1644]] rn83vsd7jqig45pxkhtzrvytr1h2q7k 0 5613 1982530 1965252 2026-10-11T22:22:20Z ~2026-54895-77 121719 /* */ Upplýsingar uppfærðar. 1982530 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Borgarbyggð | nafn_í_eignarfalli = Borgarbyggðar | mynd = 2005-05-25 12 31 51 Iceland-Hjarðarholt.JPG | mynd_texti = Norðurárdalur séður frá [[Þjóðvegur 1|Hringveginum]] | skjaldarmerki = Skjaldarmerki_Borgarbyggdar.png | kort = Borgarbyggð frá 2005 kort.png | hnit = {{hnit|64.540|N|21.917|W|display=inline|source:dewiki}} | kjördæmi = [[Norðvesturkjördæmi]] | þéttbýli = {{Plainlist| * [[Borgarnes]] * [[Bifröst (þorp)|Bifröst]] * [[Hvanneyri]] * [[Kleppjárnsreykir]] * [[Reykholt (Borgarfirði)|Reykholt]] }} | sveitarstjóri_titill = [[Sveitarstjóri]] | sveitarstjóri = Unnur Brá Konráðsdóttir | póstnúmer = 310, 311, 320 | sveitarfélagsnúmer = 3609 | vefsíða = {{Url|borgarbyggd.is}} }} [[Mynd:Vista de Borgarnes, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 023.JPG|thumbnail|Borgarnes.]] [[Mynd:Borgarnes seen from Brákarey.jpg|thumb|280px|Stærsti þéttbýliskjarni Borgarbyggðar, Borgarnes séð frá [[Brákarey]]]] {{CommonsCat}} '''Borgarbyggð''' er sameinað [[sveitarfélag]] á [[Vesturland]]i með nokkrum þéttbýliskjörnum; [[Borgarnes]]i, [[Bifröst (þorp)|Bifröst]], [[Hvanneyri]], [[Reykholt (Borgarfirði)|Reykholti]] og [[Varmaland]]i og er stærsta sveitarfélag á Íslandi, sem stendur við sjó, en byggir ekki afkomu sína að neinu leyti á [[sjávarútvegur|sjávarútvegi]]. ==Sameining== Sveitarfélagið varð til þegar [[Borgarnes]]bær, [[Hraunhreppur]], [[Norðurárdalshreppur]] og [[Stafholtstungnahreppur]] sameinuðust í eitt sveitarfélag [[11. júní]] [[1994]]. Síðar, [[7. júní]] [[1998]], sameinuðust [[Álftaneshreppur (Mýrasýslu)|Álftaneshreppur]], [[Borgarhreppur]] og [[Þverárhlíðarhreppur]] Borgarbyggð. [[23. apríl]] [[2005]] var svo kosið um sameiningu við [[Borgarfjarðarsveit]], [[Hvítársíðuhreppur|Hvítársíðuhrepp]], [[Kolbeinsstaðahreppur|Kolbeinsstaðahrepp]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshrepp]]. Öll sveitarfélögin samþykktu sameiningu nema Skorradalshreppur, þar var kosið í annað sinn [[4. júní]] sama ár og sameiningartillagan felld í annað sinn. Hin fjögur sveitarfélögin sameinuðust þó og tók sú sameining gildi [[10. júní]] í kjölfar [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006|sveitarstjórnarkosninganna 2006]]. Skorradalshreppur sameinaðist Borgarbyggð að lokum árið [[2026]]. ==Staðsetning== Borgarbyggð nær allt yfir alla [[Mýrasýsla|Mýrasýslu]] og [[Borgarfjarðarsýsla|Borgarfjarðarsýslu]] norðan [[Skarðsheiði|Skarðsheiðar]] og [[Skorradalur|Skorradal]], það er að segja frá frá norðanverðri Skarðsheiði í suðri, að [[Eyja- og Miklaholtshreppur|Eyja- og Miklaholtshreppi]] í norðri og að [[Holtavörðuheiði]] í austri. ==Atvinnuvegir== Aðalatvinnuvegir Borgarbyggðar eru [[landbúnaður]], [[þjónusta]] og [[iðnaður]], ([[byggingaiðnaður|bygginga]], [[málmiðnaður|málm]] og [[matvælaiðnaður]]). Meirihluti atvinnustarfsemi Borgarbyggðar fyrir utan landbúnað fer fram í Borgarnesi. ==Menntun== Í Borgarbyggð eru tveir [[grunnskóli|grunnskólar]]; [https://grunnborg.is/ Grunnskólinn í Borgarnesi] og [http://www.gbf.is/ Grunnskóli Borgarfjarðar] (varð til við sameiningu [[Kleppjárnsreykjaskóli|Kleppjárnsreykjaskóla]], [[Andakílsskóli|Andakílsskóla]] og Varmalandsskóla) og fimm [[leikskóli|leikskólar]], Klettaborg og Ugluklettur í Borgarnesi, Hraunborg á Bifröst, Andabær á Hvanneyri og Hnoðraból í Reykholtsdal. Auk þess eru tveir [[Háskóli|háskólar]] í sveitarfélaginu, [[Háskólinn á Bifröst]] (áður Viðskiptaháskólinn og þar áður Samvinnuháskólinn Samvinnuskólinn) og [[Landbúnaðarháskóli Íslands]] (áður Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og þar áður Bændaskólinn á Hvanneyri). Borgarbyggð á aðild að [[Fjölbrautaskóli Vesturlands|Fjölbrautaskóla Vesturlands]] á [[Akranes]]i og [[Menntaskóli Borgarfjarðar|Menntaskóla Borgarfjarðar]] í Borgarnesi. {{Sveitarfélög Íslands}} {{SSV}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Borgarbyggð| ]] pl42bvtkdqbz8srj732nha824593sfr 0 6538 1982534 1930330 2026-10-12T01:17:51Z Evernit 121678 [[Móeiður Júníusdóttir (Móa)|Móeiður Júníusdóttir]] 1982534 wikitext text/x-wiki '''Söngkeppni framhaldsskólanna''' er keppni sem hefur verið haldin á vegum Félags framhaldsskólanema frá árinu 1990 til ársins 2006 þegar félagið sameinaðist Iðnnemasambandi Íslands og varð að [[Samband íslenskra framhaldsskólanema|Sambandi íslenskra framhaldsskólanema]] en það félag hefur séð um keppnina frá árinu 2006. Undankeppni er haldin í hverjum skóla fyrir sig og síðan keppa fulltrúar allra skólanna á lokakvöldi keppninnar, sem venjulega er haldið undir lok skólaársins. Enginn einn skóli hefur „einokað“ þessa keppni, öfugt við [[Gettu betur]]. == 2020 == Söngkeppnin, sem átti 30 ára afmæli það ár, átti að fara fram í Íþróttahöllinni á Akureyri þann 18. apríl 2020 en var frestað vegna [[COVID-19|Covid-19]] faraldursins og samkomubanns vegna hans. Var keppnin í staðinn haldin í húsakynnum Exton í Kópavogi þann 26. september 2020 án áhorfenda í sal og send út beint á [[Ríkisútvarpið|RÚV]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.songkeppni.is/|title=Söngkeppni framhaldsskólanna|website=www.songkeppni.is|access-date=2020-08-26|archive-date=2020-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505153457/https://www.songkeppni.is/|url-status=dead}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202017229d|title=Siglósveitin sigraði og hlakkar til að mæta í skólann - Vísir|website=visir.is|access-date=2020-09-27}}</ref> ==Sigurvegarar frá upphafi== Margir af frægustu söngvurum Íslands hafa tekið þátt í keppninni. <div class="floatright"></div> {| class="wikitable" |+ !Ár !Keppnisstaður !Dagsetning !Sigurvegari !Lag !Skóli !2. sæti !3. sæti !Vinsælasta atriðið |- |1990 |Hótel Ísland |15.3.1990 |Lárus Ingi Magnússon<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1719765|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2020-08-26}}</ref> |''Eltu mig uppi'' ([[Sálin hans Jóns míns (hljómsveit)|Sálin hans Jóns míns]]) |[[Fjölbrautaskóli Suðurlands]] |[[Móeiður Júníusdóttir (Móa)|Móeiður Júníusdóttir]], [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] |[[Páll Óskar Hjálmtýsson]], [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|MH]] | |- |1991 |Hótel Ísland |7.3.1991 |[[Margrét Eir Hjartardóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4062629|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2020-08-26}}</ref> |''Glugginn'' |[[Flensborgarskólinn í Hafnarfirði]] |[[Hera Björk Þórhallsdóttir]], [[Fjölbrautaskólinn í Breiðholti|FB]] |Otto Tynes, [[Menntaskólinn við Sund|MS]] | |- |1992 |Hótel Ísland |19.3.1992 |Margrét Sigurðardóttir |''Látúnsbarkinn'' ([[Stuðmenn]]) |[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | | | |- |1993 |Hótel Ísland |18.3.1993 |[[Þóranna Jónbjörnsdóttir]] |''Dimmar rósir'' |[[Menntaskólinn í Reykjavík]] | | | |- |1994 |Hótel Ísland |16.3.1994 |[[Emilíana Torrini]] |''Betra líf'' |[[Menntaskólinn í Kópavogi]] | | | |- |1995 |Hótel Ísland |23.3.1995 |Hrafnhildur Ýr Víglundsdóttir |''Wind Beneath My Wings'' |[[Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra]] |Sara Guðmundsdóttir, [[Flensborgarskóli|Flensborg]] |[[Svavar Knútur Kristinsson]], [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|MH]] | |- |1996 |[[Laugardalshöll]] |28.3.1996 |[[Þórey Heiðdal Vilhjálmsdóttir]] |''Hetja/Hero'' (Mariah Carey) |[[Menntaskólinn í Kópavogi]] |[[Regína Ósk]], [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|MH]] | | |- |1997 |Laugardalshöll |19.3.1997 |Haukur Halldórsson og Flóki Guðmundsson(Dúettinn Limó) |''Harmleikur/Tragedy'' (Bee Gees) |[[Menntaskólinn við Hamrahlíð]] |[[Menntaskólinn í Kópavogi|MK]] |Harpa Heiðarssdóttir, [[Menntaskólinn á Akureyri|MA]] | |- |1998 |Laugardalshöll |4.4.1998 |Aðalsteinn Bergdal, Davíð Olgeirsson, Kristbjörn Helgason, Orri Páll Jóhannsson og Viktor Már Bjarnason (Brooklyn fæv) |''Óralanga leið/For the Longest Time'' (Billy Joel) |[[Menntaskólinn við Hamrahlíð]] | | | |- |1999 |Laugardalshöll |10.4.1999 |Guðrún Árný Karlsdóttir |''To Love You More'' (Celine Dion) |[[Flensborgarskólinn í Hafnarfirði]] |Þorvaldur Þorvaldsson, [[Menntaskólinn við Sund|MS]] |Arnbjörg Ösp Matthíasdóttir, Lára Bryndís Eggertsdóttir, Lovísa Árnadóttir og Sigríður Rafnar Pétursdóttir (Djúsí-systur), [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] | |- |2000 |Laugardalshöll |15.4.2000 |[[Sverrir Bergmann]] |''Always'' (Bon Jovi) |[[Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra]] |[[Jóhannes Haukur Jóhannesson]], [[Flensborgarskóli|Flensborg]] |Helgi Valur Ásgeirsson, [[Fjölbrautaskóli Suðurlands|FSu]] | |- |2001 |[[Háskólabíó]] |28.4.2001 |[[Arnar Þór Viðarsson]] |''Þakklæti/To be Grateful'' ([[Trúbrot]]) |[[Flensborgarskólinn í Hafnarfirði]] | | | |- |2002 |Íþróttahús [[Breiðablik|Breiðabliks]] |23.4.2002 |Eva Karlotta Einarsdóttir & the Sheep River Hooks |Ekki meir. Frumsamið lag |[[Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra]] |Eva Dögg Sveinsdóttir, [[Kvennaskólinn í Reykjavík|Kvennaskólinn]] | | |- |2003 |Íþróttahöllin á Akureyri |29.3.2003 |[[Anna Katrín Guðbrandsdóttir]] |''Vísur Vatnsenda-Rósu'' (Útsetning: Ólafur Haukur Árnason og Styrmir Hauksson) |[[Menntaskólinn á Akureyri]] |Sigþór Árnason, [[Fjölbrautaskóli Suðurlands|FSu]] |Elísabet Eyþórsdóttir, [[Borgarholtsskóli]]<ref>{{Cite web|url=https://stebbifr.blog.is/blog/stebbifr/entry/35888/|title=Engin fyrirsögn - stebbifr.blog.is|website=stebbifr.blog.is|access-date=2022-03-15}}</ref> | |- |2004 |[[Kaplakriki]], Hafnarfirði |3.4.2004 |Sunna Ingólfsdóttir og Sigurlaug Gísladóttir |''Green Eyes'' (Erykah Badu) |[[Menntaskólinn við Hamrahlíð]] |Heimir Bjarni Ingimarsson, [[Verkmenntaskólinn á Akureyri|VMA]] |Birgir Olgeirsson, [[Menntaskólinn á Ísafirði|MÍ]] | |- |2005 |Íþróttahöllin á Akureyri |16.4.2005 |Hrund Ósk Árnadóttir |''Sagan af Gunnu'' |[[Menntaskólinn í Reykjavík]] |Dagný Elísa Halldórsdóttir, [[Verkmenntaskólinn á Akureyri|VMA]] |Elísabet Ásta Bjarkadóttir, [[Fjölbrautaskóli Suðurlands|FSu]] | |- |2006 |Mýrin, Garðabæ |8.4.2006 |Helga Ingibjörg Guðjónsdóttir |''Ruby Tuesday'' (Rolling Stones) |[[Fjölbrautaskóli Vesturlands]] |[[Menntaskólinn í Kópavogi|MK]] | |Brynjar Páll Rögnvaldsson og Helgi Sæmundur Guðmundsson |- |2007 |Íþróttahöllin á Akureyri |14.4.2007 |[[Eyþór Ingi Gunnlaugsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.akureyri.is/is/frettir/eythor-ingi-song-til-sigurs|title=Eyþór Ingi söng til sigurs|last=Akureyrarkaupstaður|website=Akureyrarbær|language=is|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203044219/https://www.akureyri.is/is/frettir/eythor-ingi-song-til-sigurs|url-status=dead}}</ref> |''Framtíð bíður'' |[[Verkmenntaskólinn á Akureyri]] |Arnar Már Friðriksson, [[Fjölbrautaskólinn við Ármúla|FÁ]] |Nanna Bryndís Hilmarsdóttir, [[Fjölbrautaskóli Suðurnesja|FS]] |Friends 4 Ever, [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|MH]] |- |2008 |Íþróttahöllin á Akureyri |12.4.2008 |Sigurður Þór Óskarsson |''The Professor'' ([[Damien Rice]]) |[[Verzlunarskóli Íslands]] |Ingunn Kristjánsdóttir, [[Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra|FNV]] |Dagur Sigurðsson, [[Fjölbrautaskólinn við Ármúla|FÁ]] | |- |2009 |Íþróttahöllin á Akureyri<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/04/18/kristin_sigradi_i_songkeppni_framhaldsskolanna/|title=Kristín sigraði í Söngkeppni framhaldsskólanna|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-08-26}}</ref> |18.4.2009<ref name=":0" /> |Kristín Þóra Jóhannsdóttir<ref name=":0" /> |''Einmanna sál'' (Angels - Robbie Williams) |[[Fjölbrautaskóli Vesturlands á Akranesi|Fjölbrautarskóli Vesturlands]] |Hall­dór Smára­son og Daði Már Guðmunds­son, [[Menntaskólinn á Ísafirði|MÍ]]<ref name=":0" /> |[[Daníel E. Arnarsson]], [[Fjölbrautaskóli Suðurlands|FSu]]<ref name=":0" /> | |- |2010 |Íþróttahöllin á Akureyri |10.4.2010 |[[Kristmundur Axel]] og [[Júlí Heiðar]] |''Komdu til baka/Tears in Heaven'' (Eric Clapton) |[[Borgarholtsskóli]] |Darri Rafn Hólmarsson og Rakel Sigurðardóttir, [[Menntaskólinn á Akureyri|MA]] |Hallfríður Þóra Tryggvadóttir, [[Verzlunarskóli Íslands|Verzló]] | |- |2011 |Íþróttahöllin á Akureyri |9.4.2011<ref>{{Cite web|url=http://www.landpostur.is/is/frettir/songvakeppni_framhaldsskolanna_2011|title=Söngvakeppni framhaldsskólanna 2011|last=fjölmiðlafræðinema|first=Landpósturinn {{!}} fréttavefur|website=Landpósturinn {{!}} fréttavefur fjölmiðlafræðinema|language=is|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130174952/http://www.landpostur.is/is/frettir/songvakeppni_framhaldsskolanna_2011|url-status=dead}}</ref> |Dagur Sigurðsson |''Vitskert vera''/''Helter Skelter'' (The Beatles) |[[Tækniskólinn]] |Rakarasvið [[Menntaskólinn við Sund|MS]] |Sabína Siv, [[Fjölbrautaskóli Suðurnesja|FS]] | |- |2012 |Vodafonehöllin |21.4.2012 |Karlakór Sjómannaskólans |''Stolt siglir fleyið mitt'' (Gylfa Ægisson) |[[Tækniskólinn]] |Jóhann Freyr Óðinsson, [[Verkmenntaskólinn á Akureyri|VMA]] |Rut Ragnarsdóttir og Ragnar Þór Jónsson, [[Framhaldsskólinn á Húsavík|FSH]] | |- |2013 |Íþróttahöllin á Akureyri |19.4.2013<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/monitor/frettir/2013/04/19/songkeppni_framhaldsskolanna_i_kvold/|title=Söngkeppni framhaldsskólanna|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-08-26}}</ref> |Ásdís María Ingvarsdóttir og Oddur Ingi Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mh.is/is/frettir/mh-vann-songkeppni-framhaldsskolanna-2013|title=MH vann Söngkeppni framhaldsskólanna 2013|last=Hamrahlíð|first=Menntaskólinn við|website=Menntaskólinn við Hamrahlíð|language=is|access-date=2020-08-26}}</ref> |''Pink Matter'' ([[Frank Ocean]]) |[[Menntaskólinn við Hamrahlíð]] |Þóra María Rögnvaldsdóttir, [[Fjölbrautaskólinn í Breiðholti|FB]] |[[Menntaskólinn að Laugarvatni]] | |- |2014 |[[Menningarhúsið Hof|Hof]], Akureyri |5.4.2014<ref name=":2">{{cite web|url=https://neminn.is/2014/04/songkeppni-framhaldsskolanna-2014/|title=Söngkeppni Framhaldsskólanna 2014|date=2014-04-23|website=Neminn.is|language=en-US|access-date=2020-08-26|archive-date=2016-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913183836/http://www.neminn.is/2014/04/songkeppni-framhaldsskolanna-2014/|url-status=dead}}</ref> |[[Glowie|Sara Pétursdóttir]]<ref name=":2" /> |''Make You Feel My Love'' (Bob Dylan)<ref name=":2" /> |[[Tækniskólinn]]<ref name=":2" /> |[[Menntaskólinn í Kópavogi|MK]]<ref name=":2" /> |[[Verzlunarskóli Íslands|Verzló]]<ref name=":2" /> | |- |2015 |Stúdíó Sagafilm, Reykjavík |11.4.2015<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2020130656d|title=MR vann söngkeppni framhaldsskólanna - Vísir|website=visir.is|access-date=2020-08-26}}</ref> |Karólína Jóhannsdóttir<ref name=":3" /> |''Go Slow'' (HAIM)<ref name=":3" /> |[[Menntaskólinn í Reykjavík]]<ref name=":3" /> |[[Aron Hannes Emilsson]], [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]]<ref name=":3" /> |[[Saga Matthildur Árnadóttir]], [[Fjölbrautaskólinn í Garðabæ|FG]]<ref name=":3" /> | |- |2016 |Stúdíó Sagafilm, Reykjavík<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/mh-vann-songkeppni-framhaldsskolanna|title=MH vann söngkeppni framhaldsskólanna|date=2016-04-09|website=RÚV|language=is|access-date=2020-08-26}}</ref> |9.4.2016<ref name=":4" /> |Náttsól ([[Elín Hall|Elín Sif Halldórsdóttir]], Guðrún Ólafsdóttir og Hranfhildur Magnea Ingólfsdóttir)<ref name=":4" /> |''Hyperballad'' (Björk Guðmundsdóttir)<ref name=":4" /> |[[Menntaskólinn við Hamrahlíð]]<ref name=":4" /> |Jóna Alla Axelsdóttir og Ari Jónsson, [[Fjölbrautaskóli Vesturlands á Akranesi|FVA]]<ref name=":4" /> |Guðbjörg Viðja Antonsdóttir, Aron Ýmir Antonsson, Elva Rún Pétursdóttir, Guðjón Andri Jóhannsson og Sigrún Birna Pétursdóttir, [[Menntaskólinn að Laugarvatni|ML]]<ref name=":4" /> | |- |2017 |colspan=8 style="text-align:center"| – – – – – Ekki haldin. – – – – –<ref>[https://timarit.is/page/6962963?iabr=on#page/n75/mode/1up ''Fulltrúi Simons Cowells verður á söngkeppni framhaldsskólanna''], Morgunblaðið, 14. desember 2017, bls. 76. („Áhugi fyrir keppninni hafi verið lítið og fjármagn til þess að halda hana af skornum skammti.“]</ref><ref>[https://timarit.is/page/6934871?iabr=on#page/n137/mode/1up ''Söngkeppni framhaldsskólanna aftur á dagskrá''], Fréttablaðið, 24. mars 2018, bls. 70. („[...] keppninni var aflýst í fyrra, ástæðurnar voru sagðar áhugaleysi og skortur á fjármagni [...].“)</ref><ref>[https://timarit.is/page/6971464?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Hún verður víst haldin í ár''], Morgunblaðið (sérblað – Söngkeppni framhaldsskólanna), 25. apríl 2018, bls. 2. („Keppnin er það umfangsmikil og dýr í framkvæmd að það gengur ekki upp lengur að framhaldsskólanemar geri allt sjálfir. Síðustu ár hefur það ekki verið hægt.“)</ref> |- |2018 |Íþróttahúsið við Vesturgötu, Akranesi<ref name=":5">{{Cite web|url=https://skessuhorn.is/2018/04/29/birkir-blaer-sigradi-songkeppni-framhaldsskolanna/|title=Birkir Blær sigraði í Söngkeppni framhaldsskólanna|date=2018-04-29|website=Skessuhorn|language=is|access-date=2020-08-26}}</ref> |28.4.2018<ref name=":5" /> |[[Birkir Blær Óðinsson]]<ref name=":5" /> |''I Put a Spell on You'' (Screamin’ Jay Hawkins)<ref name=":5" /> |[[Menntaskólinn á Akureyri]]<ref name=":5" /> | | |Valdís Valbjörnsdóttir, [[Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra|FNV]]<ref name=":5" /> |- |2019 |Bíóhöllin, Akranesi<ref name=":6">{{Cite web|url=https://skessuhorn.is/2019/04/14/taekniskolinn-sigurvegari-i-songkeppni-framhaldsskolanna/|title=Tækniskólinn sigurvegari í Söngkeppni framhaldsskólanna|date=2019-04-14|website=Skessuhorn|language=is|access-date=2020-08-26}}</ref> |13.4.2019<ref name=":6" /> |–<ref name=":6_1">{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20222242436d/svipta-aaron-isak-sigrinum-i-song-keppni-fram-halds-skolanna|title=Svipta Aaron Ísak sigrinum í Söng­keppni fram­halds­skólanna|website=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|access-date=2022-04-05}}</ref> |–<ref name=":6_1" /> |[[Tækniskólinn]]<ref name=":6" /> |Anna Róshildur Benediktsdóttir, [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|MH]]<ref name=":6" /> |[[Diljá Pétursdóttir]], [[Verzlunarskóli Íslands|Verzló]]<ref name=":6" /> | |- |2020 |Exton, Kópavogi<ref name=":1" /> |26.9.2020<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2020/09/26/tviburar_fra_trollaskaga_sigrudu/|title=Tvíburar frá Tröllaskaga sigruðu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-09-27}}</ref><ref name=":7" /> |Tryggvi Þorvaldsson, Hörður Ingi Kristjánsson, Júlíus Þorvaldsson og Mikael Sigurðsson<ref name=":8" /><ref name=":7" /> |''I'm Gonna Find Another You'' (John Mayer)<ref name=":7" /> |Menntaskólinn á Tröllaskaga<ref name=":7" /> |Dag­mar Lilja Óskars­dótt­ir, FAS<ref name=":8" /> |Sig­ríður Halla Ei­ríks­dótt­ir, MR<ref name=":8" /> | |- |2021 |Hljómahöll Keflavík |9.10.2021 |Jóhanna Björk Snorradóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212167639d|title=MR vann Söng­keppni fram­halds­skólanna - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|website=visir.is|language=is|access-date=2021-12-13}}</ref> |''Distance'' (Yebba) |[[Menntaskólinn í Reykjavík]] |Þorsteinn Helgi Kristjánsson, [[Fjölbrautaskóli Suðurnesja]] |Rakel Björgvinsdóttir, Menntaskólinn í Tónlist | |- |2022 |Íþróttahöllin á Húsavík |3.4.2022 |Emilía Hugrún og skólahljómsveit Fjölbrautaskóla Suðurlands<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/03/fsu-eru-siguvegarar-songkeppni-framhaldsskolanna-2022|title=FSu eru siguvegarar Söngkeppni framhaldsskólanna 2022|last=Olofre|date=2022-04-03|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-04|archive-date=2022-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403232235/https://www.ruv.is/frett/2022/04/03/fsu-eru-siguvegarar-songkeppni-framhaldsskolanna-2022|url-status=dead}}</ref> |I'd Rather Go Blind (Etta James) |[[Fjölbrautaskóli Suðurlands]] |Rakel Björgvins, Menntaskólinn í Tónlist |Þorsteinn Helgi Kristjánsson, [[Fjölbrautaskóli Suðurnesja]] | |- |2023 |Hitt Húsið, Reykjavík |1.4.2023 |Sesselja Ósk Stefánsdóttir |Turn Me On (Norah Jones) |[[Fjölbrautaskólinn í Garðabæ]] |Erla Hlín Guðmundsdóttir, [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|MH]] |Viktoria Tómasdóttir, MÍT | |- |2024 |Íþróttahúsið Iða, Selfossi<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/409487|title=Emelíana Lillý Guðbrandsdóttir sigraði í Söngkeppni framhaldsskólanna 2024|last=Hrólfsson|first=Ragnar Jón|date=2024-04-06|website=RÚV|access-date=2024-04-07}}</ref> |6.4.2024 |Emelíana Lillý Guðbrandsdóttir |Aldrei/Never Enough (Loren Allred) |Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra |Bára Katrín Jóhannsdóttir, Verzló |Jada Birna Long Guðnadóttir, MÍT | |} ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Sjá einnig== * [https://www.songkeppni.is/ Vefsíða keppninnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505153457/https://www.songkeppni.is/ |date=2020-05-05 }} * [https://neminn.is/um-sambandid/songkeppni/ Söngkeppni framhaldsskólanna] (á vefsíðu sambands íslenskra framhaldsskólanema) {{S|1990}} [[Flokkur:Keppnir íslenskra framhaldsskóla]] k4ixqsol4rvh0lsrrqwcpdhyq5ajeze 0 12766 1982512 1979610 2026-10-11T16:08:20Z Bjarki S 9 /* Þingmenn kjörnir úr kjördæminu */ 1982512 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Reykjavíkurkjördæmi norður | kort = Reykjavíkurkjördæmi norður.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 9 | jöfnunarmenn = 2 | þingsæti = 11 | mannfjöldi = 139.804 | mannfjöldi_ár = {{small|Í Reykjavík allri, 2026}} | sveitarfélög = 1 {{small|(að hluta)}} | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 47.486 | kjósendur_á_þingsæti = 4.317 | kjörsókn = 79,0% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur1 = S | þingmaður2 = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur2 = D | þingmaður3 = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur3 = C | þingmaður4 = [[Dagur B. Eggertsson]] | flokkur4 = S | þingmaður5 = [[Ragnar Þór Ingólfsson]] | flokkur5 = F | þingmaður6 = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur6 = M | þingmaður7 = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur7 = D | þingmaður8 = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur8 = S | þingmaður9 = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur9 = C | þingmaður10 = [[Grímur Grímsson]] | flokkur10 = C | þingmaður11 = [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] | flokkur11 = S }} '''Reykjavíkurkjördæmi norður''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 11 sæti á [[Alþingi]], þar af tvö [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]] með því að skipta upp [[Reykjavíkurkjördæmi]]. Fyrst var kosið samkvæmt þessari nýju kjördæmaskipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. [[Mynd:Reykjavík nærmynd.svg|thumb|left|Kort af skiptingu Reykjavíkur í norður- og suðurkjördæmi.]] Í [[stjórnarskrá Íslands]] er mælt fyrir um að mörk kjördæma eigi að skilgreina í lögum en að heimilt sé að fela [[Landskjörstjórn]] afmörkun á kjördæmamörkum í [[Reykjavík]] og [[Höfuðborgarsvæðið|nágrenni]]. Í [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html kosningalögunum] er mælt fyrir um að skipta skuli [[Reykjavík]]urborg frá austri til vesturs í norðurkjördæmi og suðurkjördæmi. Landskjörstjórn afmarkar kjördæmin og miðar þar við [[þjóðskrá]] fimm vikum fyrir kjördag, reynt er að gæta þess að álíka margir búi í hvoru kjördæmi og að þau myndi sem samfelldasta heild. Mörk kjördæmanna liggja í grófum dráttum meðfram [[Hringbraut]], [[Miklabraut|Miklubraut]] og [[Vesturlandsvegur|Vesturlandsvegi]] og svo um [[Grafarholt og Úlfarsárdalur|Grafarholtshverfi]] þar sem skiptingin hefur færst lítillega til við hverjar kosningar eftir því hvernig íbúaþróun er í hverfum borgarinnar. Grafarholt var þannig allt í norðurkjördæminu við kosningarnar 2003 en við kosningarnar 2021 var hverfið að mestu komið yfir í suðurkjördæmið. Hinn forni [[Kjalarneshreppur]] fellur innan marka norðurkjördæmisins þannig að það er mun víðfeðmara en suðurkjördæmið þó að íbúafjöldi sé sambærilegur. Þrátt fyrir skiptingu Reykjavíkur í tvö kjördæmi hafa flestir [[Íslenskir stjórnmálaflokkar|stjórnmálaflokkar]] áfram skipulagt starf sitt í Reykjavík sem einni heild. Þeir flokkar sem halda [[prófkjör]] hafa t.d. iðulega haldið sameiginlegt prófkjör fyrir bæði Reykjavíkurkjördæmin þar sem sigurvegari prófkjörsins tekur fyrsta sætið á lista í öðru kjördæminu og sá sem lendir í öðru sæti tekur fyrsta sætið í hinu kjördæminu. Í þeim átta kosningum sem haldnar hafa verið frá því að núgildandi kjördæmaskipan var tekin upp hefur [[Sjálfstæðisflokkurinn]] fimm sinnum átt fyrsta þingmann kjördæmisins en [[Samfylkingin]] þrisvar. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 42.812 | <small>á ekki við</small> | 36.615 | 85,5% | 3.971 | 10,8% | 11 | 3.892 | 86% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 43.756 | {{Hækkun}}944 | 35.625 | 81,4% | 4.942 | 13,9% | 11 | 3.978 | 88% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 43.767 | {{Hækkun}}11 | 36.440 | 83,3% | 4.938 | 13,6% | 11 | 3.979 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 45.523 | {{Hækkun}}1.756 | 35.969 | 79,0% | 6.424 | 17,9% | 11 | 4.138 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 46.051 | {{Hækkun}}528 | 35.864 | 77,9% | 5.807 | 16,2% | 11 | 4.186 | 93% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 46.073 | {{Hækkun}}22 | 36.744 | 79,8% | 6.473 | 17,6% | 11 | 4.188 | 94% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 45.368 | {{Lækkun}}705 | 35.728 | 78,8% | 8.319 | 23,3% | 11 | 4.124 | 98% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 47.486 | {{hækkun}}2.118 | 37.500 | 79,0% | 7.837 | 20,9% | 11 | 4.317 | 99% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í þessu kjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===[[Alþingiskosningar 2003]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 13110 |seats1= 4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 12833 |seats2= 4 |sc2= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 4199 |seats3= 2 |sc3= |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes4= 3537 |seats4= 1 |sc4= |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 2002 |seats5= 0 |sc5= |party6=Nýtt afl (N) |votes6= 464 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 131 |blank= 339 |electorate= 42812 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Davíð Oddsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2005 }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Bryndís Hlöðversdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2005 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Björn Bjarnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Guðrún Ögmundsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Halldór Ásgrímsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til = 2006 }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Kolbrún Halldórsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Sigurður Kári Kristjánsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Árni Magnússon (f. 1965)|Árni Magnússon]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til = 2006 }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2005 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Ásta Möller]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2005 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Guðjón Ólafur Jónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2006 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Sæunn Stefánsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2006 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2007]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 12760 |seats1= 4 |sc1= – |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 10248 |seats2= 5 |sc2= +1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5928 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes4= 2216 |seats4= 0 |sc4= – |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2186 |seats5= 0 |sc5= -2 |party6=[[Íslandshreyfingin]] (I) |votes6= 1706 |seats6= 0 |sc6= – |invalid= 71 |blank= 510 |electorate= 43756 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Guðfinna S. Bjarnadóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigurður Kári Kristjánsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Steinunn Valdís Óskarsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ellert B. Schram]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2009]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 11568 |seats1= 4 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 8432 |seats2= 3 |sc2= +1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes3= 7508 |seats3= 2 |sc3= -2 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 3375 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes5= 3357 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes6= 556 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 325 |seats7= 0 |sc7= – |invalid= 174 |blank= 1145 |electorate= 43767 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Valgerður Bjarnadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Þráinn Bertelsson]] | flokkur = Borgarahreyfingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Álfheiður Ingadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Steinunn Valdís Óskarsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2010 }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Mörður Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2010 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2013]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8187 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5759 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5493 |seats3= 2 |sc3= -1 |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4996 |seats4= 2 |sc4= -2 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 3576 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Píratar]] (Þ) |votes6= 2407 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=Lýðræðisvaktin (L) |votes7= 1398 |seats7= 0 |sc7= – |party8=Flokkur heimilanna (I) |votes8= 1289 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 1073 |seats9= 0 |sc9= – |party10=Hægri grænir (G) |votes10= 556 |seats10= 0 |sc10= – |party11=Regnboginn (J) |votes11= 181 |seats11= 0 |sc11= – |party12=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes12= 71 |seats12= 0 |sc12= – |party13=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes13= 64 |seats13= 0 |sc13= – |invalid= 146 |blank= 767 |electorate= 45523 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Frosti Sigurjónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björt Ólafsdóttir]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Sigrún Magnúsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | frá = upphafi | til = 2014 }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Valgerður Bjarnadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2014 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2016]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8539 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 7318 |seats2= 3 |sc2= +1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 6663 |seats3= 3 |sc3= +2 |party4=[[Viðreisn]] (C) |votes4= 4064 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 2673 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes6= 1988 |seats6= 0 |sc6= -2 |party7=[[Samfylkingin]] (S) |votes7= 1822 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 1321 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 496 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 104 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 175 |blank= 700 |electorate= 46051 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Birgitta Jónsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Þorsteinn Víglundsson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Björt Ólafsdóttir]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2017]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8109 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 7727 |seats2= 3 |sc2= – |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 4887 |seats3= 2 |sc3= -1 |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4575 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |votes5= 3013 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 2546 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes7= 2509 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes8= 1901 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9= 506 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 105 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 144 |blank= 711 |electorate= 46073 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helga Vala Helgadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Þorsteinn Víglundsson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | til = 2020 }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ólafur Ísleifsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur = Viðreisn | frá = 2020 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2021]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 7353 |seats1= 2 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 5597 |seats2= 2 |sc2= -1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 4508 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4427 |seats4= 2 |sc4= +1 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 4329 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Viðreisn]] (C) |votes6= 2706 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes7= 2694 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes8= 1976 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes9= 1234 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O) |votes10= 150 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Ábyrg framtíð]] (Y) |votes11= 144 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 127 |blank= 483 |electorate= 45361 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = upphafi | til = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helga Vala Helgadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2023 }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ásmundur Einar Daðason]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Tómas A. Tómasson]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2023 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Eva Dögg Davíðsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2024 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2024]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 9653 |seats1= 4 |sc1= +2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 6459 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Viðreisn]] (C) |votes3= 6043 |seats3= 3 |sc3= +2 |party4=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes4= 4400 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes5= 3284 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes6= 2194 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Píratar]] (P) |votes7= 2006 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes8= 1492 |seats8= 0 |sc8= -1 |party9=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes9= 1080 |seats9= 0 |sc9= -2 |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |votes10= 367 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Ábyrg framtíð]] (Y) |votes11= 42 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 81 |blank= 399 |electorate= 47595 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Þórður Snær Júlíusson]] | flokkur = Samfylkingin | tók_ekki_sæti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ragnar Þór Ingólfsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Dagur B. Eggertsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Grímur Grímsson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók sæti í stað [[Þórður Snær Júlíusson|ÞSJ]] þegar þing kom fyrst saman | röð = - | nafn = [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2025 | í_embætti = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{hnit|64|08|25|N|21|52|39|W|display=title|type:city_region:IS}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] dpwzy1o06ocm6thqg2s5ndy31p8l11v 0 12767 1982513 1979611 2026-10-11T16:15:47Z Bjarki S 9 /* Þingmenn kjörnir úr kjördæminu */ 1982513 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Reykjavíkurkjördæmi suður | kort = Reykjavíkurkjördæmi suður.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 9 | jöfnunarmenn = 2 | þingsæti = 11 | mannfjöldi = 139.804 | mannfjöldi_ár = {{small|Í Reykjavík allri, 2026}} | sveitarfélög = 1 {{small|(að hluta)}} | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 47.503 | kjósendur_á_þingsæti = 4.318 | kjörsókn = 79,3% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur1 = S | þingmaður2 = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur2 = C | þingmaður3 = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur3 = D | þingmaður4 = [[Inga Sæland]] | flokkur4 = F | þingmaður5 = [[Ragna Sigurðardóttir (f. 1992)|Ragna Sigurðardóttir]] | flokkur5 = S | þingmaður6 = [[Snorri Másson]] | flokkur6 = M | þingmaður7 = [[Jón Gnarr]] | flokkur7 = C | þingmaður8 = [[Jón Pétur Zimsen]] | flokkur8 = D | þingmaður9 = [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]] | flokkur9 = S | þingmaður10 = [[Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir]] | flokkur10 = F | þingmaður11 = [[Sigurður Örn Hilmarsson]] | flokkur11 = D }} '''Reykjavíkurkjördæmi suður''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 11 sæti á [[Alþingi]], þar af tvö [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]] með því að skipta upp [[Reykjavíkurkjördæmi]]. Fyrst var kosið samkvæmt þessari nýju kjördæmaskipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. [[Mynd:Reykjavík nærmynd.svg|thumb|250px|left|Kort af skiptingu Reykjavíkur í norður- og suðurkjördæmi.]] Í [[stjórnarskrá Íslands]] er mælt fyrir um að mörk kjördæma eigi að skilgreina í lögum en að heimilt sé að fela [[Landskjörstjórn]] afmörkun á kjördæmamörkum í [[Reykjavík]] og [[Höfuðborgarsvæðið|nágrenni]]. Í [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html kosningalögunum] er mælt fyrir um að skipta skuli [[Reykjavík]]urborg frá austri til vesturs í norðurkjördæmi og suðurkjördæmi. Landskjörstjórn afmarkar kjördæmin og miðar þar við [[þjóðskrá]] fimm vikum fyrir kjördag, reynt er að gæta þess að álíka margir búi í hvoru kjördæmi og að þau myndi sem samfelldasta heild. Mörk kjördæmanna liggja í grófum dráttum meðfram [[Hringbraut]], [[Miklabraut|Miklubraut]] og [[Vesturlandsvegur|Vesturlandsvegi]] og svo um [[Grafarholt og Úlfarsárdalur|Grafarholtshverfi]] þar sem skiptingin hefur færst lítillega til við hverjar kosningar eftir því hvernig íbúaþróun er í hverfum borgarinnar. Grafarholt var þannig allt í norðurkjördæminu við kosningarnar 2003 en við kosningarnar 2021 var hverfið að mestu komið yfir í suðurkjördæmið. Þrátt fyrir skiptingu Reykjavíkur í tvö kjördæmi hafa flestir [[Íslenskir stjórnmálaflokkar|stjórnmálaflokkar]] áfram skipulagt starf sitt í Reykjavík sem einni heild. Þeir flokkar sem halda [[prófkjör]] hafa t.d. iðulega haldið sameiginlegt prófkjör fyrir bæði Reykjavíkurkjördæmin þar sem sigurvegari prófkjörsins tekur fyrsta sætið á lista í öðru kjördæminu og sá sem lendir í öðru sæti tekur fyrsta sætið í hinu kjördæminu. Í þeim sjö kosningum sem haldnar hafa verið frá því að núgildandi kjördæmaskipan var tekin upp hefur [[Sjálfstæðisflokkurinn]] sex sinnum átt fyrsta þingmann kjördæmisins en [[Samfylkingin]] einu sinni. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 42.761 | <small>á ekki við</small> | 37.327 | 87,3% | 3.812 | 10,2% | 11 | 3.887 | 86% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 43.391 | {{Hækkun}}630 | 35.846 | 81,4% | 4.609 | 12,9% | 11 | 3.945 | 89% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 43.747 | {{Hækkun}}356 | 36.926 | 84,4% | 4.607 | 12,5% | 11 | 3.977 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 45.187 | {{Hækkun}}1.430 | 36.228 | 80,2% | 5.877 | 16,2% | 11 | 4.108 | 92% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 45.770 | {{Hækkun}}583 | 35.787 | 78,2% | 5.537 | 15,5% | 11 | 4.161 | 94% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 45.584 | {{Lækkun}}186 | 36.598 | 80,3% | 6.065 | 16,6% | 11 | 4.144 | 95% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 45.725 | {{Hækkun}}141 | 36.201 | 79,2% | 8.683 | 24,0% | 11 | 4.157 | 98% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 47.503 | {{hækkun}}1.778 | 37.665 | 79,3% | 7.168 | 19,0% | 11 | 4.318 | 99% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í þessu kjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===[[Alþingiskosningar 2003]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 14029 |seats1= 5 |sc1= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 12286 |seats2= 4 |sc2= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 4185 |seats3= 1 |sc3= |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes4= 3438 |seats4= 1 |sc4= |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 2448 |seats5= 0 |sc5= |party6=Nýtt afl (N) |votes6= 504 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 58 |blank= 379 |electorate= 42761 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Geir H. Haarde]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Sólveig Pétursdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Jónína Bjartmarz]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Mörður Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Guðmundur Hallvarðsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Ögmundur Jónasson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2007]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 13846 |seats1= 5 |sc1= – |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 10234 |seats2= 3 |sc2= -1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5065 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes4= 2385 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2081 |seats5= 0 |sc5= -1 |party6=[[Íslandshreyfingin]] (I) |votes6= 1680 |seats6= 0 |sc6= – |invalid= 93 |blank= 462 |electorate= 43391 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Geir H. Haarde]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Kolbrún Halldórsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björn Bjarnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Ásta Möller]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Magnússon (f. 1946)|Jón Magnússon]] | flokkur = Frjálslyndi flokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Álfheiður Ingadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2009]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 11667 |seats1= 4 |sc1= +1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 8211 |seats2= 3 |sc2= -2 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 8106 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 3435 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes5= 3076 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes6= 700 |seats6= 0 |sc6= -1 |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 226 |seats7= 0 |sc7= – |invalid= 117 |blank= 1388 |electorate= 43747 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Ólöf Nordal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Lilja Mósesdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Skúli Helgason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Vigdís Hauksdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgitta Jónsdóttir]] | flokkur = Borgarahreyfingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2013]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 9466 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5931 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 5007 |seats3= 2 |sc3= -2 |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 4279 |seats4= 1 |sc4= -1 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 3790 |seats5= 2 |sc5= +2 |party6=[[Píratar]] (Þ) |votes6= 2179 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=Flokkur heimilanna (I) |votes7= 1394 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Dögun]] (T) |votes8= 1163 |seats8= 0 |sc8= – |party9=Lýðræðisvaktin (L) |votes9= 1025 |seats9= 0 |sc9= – |party10=Hægri grænir (G) |votes10= 575 |seats10= 0 |sc10= – |party11=Sturla Jónsson (K) |votes11= 222 |seats11= 0 |sc11= – |party12=Regnboginn (J) |votes12= 161 |seats12= 0 |sc12= – |party13=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes13= 55 |seats13= 0 |sc13= – |party14=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes14= 54 |seats14= 0 |sc14= – |invalid= 133 |blank= 794 |electorate= 45187 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Hanna Birna Kristjánsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Vigdís Hauksdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2015 | lést = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Róbert Marshall]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Karl Garðarsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Þór Ólafsson]] | flokkur = Píratar | frá = upphafi | til = 2015 }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Óttarr Proppé]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2015 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Ásta Guðrún Helgadóttir]] | flokkur = Píratar | frá = 2015 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2016]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8930 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 6149 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 6030 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |votes4= 4440 |seats4= 2 |sc4= +2 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2564 |seats5= 1 |sc5= -1 |party6=[[Björt framtíð]] (A) |votes6= 2518 |seats6= 1 |sc6= -1 |party7=[[Samfylkingin]] (S) |votes7= 1945 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 1614 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 578 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 79 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes11= 33 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 150 |blank= 755 |electorate= 45770 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Ólöf Nordal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2017 | lést = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ásta Guðrún Helgadóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Kolbeinn Óttarsson Proppé]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Gunnar Hrafn Jónsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Nichole Leigh Mosty]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2017 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2017]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8145 |seats1= 2 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 6750 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 4661 |seats3= 1 |sc3= +1 |party4=[[Píratar]] (P) |votes4= 4076 |seats4= 2 |sc4= – |party5=[[Viðreisn]] (C) |votes5= 3043 |seats5= 1 |sc5= -1 |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 2914 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes7= 2897 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes8= 2701 |seats8= 1 |sc8= +1 |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9= 449 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 85 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 108 |blank= 769 |electorate= 45584 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Þórhildur Sunna Ævarsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Kolbeinn Óttarsson Proppé]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Þorsteinn Sæmundsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2021]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8089 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 5212 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 4720 |seats3= 1 |sc3= – |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 4077 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Píratar]] (P) |votes5= 3875 |seats5= 2 |sc5= – |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 3169 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Viðreisn]] (C) |votes7= 3067 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes8= 1691 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes9= 1456 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O) |votes10= 148 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 117 |blank= 580 |electorate= 45716 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Orri Páll Jóhannsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2024]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 8541 |seats1= 3 |sc1= +2 |party2=[[Viðreisn]] (C) |votes2= 6581 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes3= 6553 |seats3= 3 |sc3= – |party4=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes4= 5022 |seats4= 2 |sc4= +1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes5= 3917 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes6= 2091 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes7= 1638 |seats7= 0 |sc7= -1 |party8=[[Píratar]] (P) |votes8= 1445 |seats8= 0 |sc8= -2 |party9=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes9= 1080 |seats9= 0 |sc9= -2 |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |votes10= 388 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 72 |blank= 337 |electorate= 47617 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2026 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ragna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Snorri Másson]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Jón Gnarr]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Pétur Zimsen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Sigurður Örn Hilmarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2026 | í_embætti = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{hnit|64|07|22|N|21|52|36|W|display=title|type:city_region:IS}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] gmwi212nfta0o8i5ucbce15hxcobw1z 1982514 1982513 2026-10-11T16:20:45Z Bjarki S 9 1982514 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Reykjavíkurkjördæmi suður | kort = Reykjavíkurkjördæmi suður.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 9 | jöfnunarmenn = 2 | þingsæti = 11 | mannfjöldi = 139.804 | mannfjöldi_ár = {{small|Í Reykjavík allri, 2026}} | sveitarfélög = 1 {{small|(að hluta)}} | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 47.503 | kjósendur_á_þingsæti = 4.318 | kjörsókn = 79,3% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur1 = S | þingmaður2 = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur2 = C | þingmaður3 = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur3 = D | þingmaður4 = [[Inga Sæland]] | flokkur4 = F | þingmaður5 = [[Ragna Sigurðardóttir (f. 1992)|Ragna Sigurðardóttir]] | flokkur5 = S | þingmaður6 = [[Snorri Másson]] | flokkur6 = M | þingmaður7 = [[Jón Gnarr]] | flokkur7 = C | þingmaður8 = [[Jón Pétur Zimsen]] | flokkur8 = D | þingmaður9 = [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]] | flokkur9 = S | þingmaður10 = [[Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir]] | flokkur10 = F | þingmaður11 = [[Sigurður Örn Hilmarsson]] | flokkur11 = D }} '''Reykjavíkurkjördæmi suður''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 11 sæti á [[Alþingi]], þar af tvö [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]] með því að skipta upp [[Reykjavíkurkjördæmi]]. Fyrst var kosið samkvæmt þessari nýju kjördæmaskipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. [[Mynd:Reykjavík nærmynd.svg|thumb|250px|left|Kort af skiptingu Reykjavíkur í norður- og suðurkjördæmi.]] Í [[stjórnarskrá Íslands]] er mælt fyrir um að mörk kjördæma eigi að skilgreina í lögum en að heimilt sé að fela [[Landskjörstjórn]] afmörkun á kjördæmamörkum í [[Reykjavík]] og [[Höfuðborgarsvæðið|nágrenni]]. Í [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html kosningalögunum] er mælt fyrir um að skipta skuli [[Reykjavík]]urborg frá austri til vesturs í norðurkjördæmi og suðurkjördæmi. Landskjörstjórn afmarkar kjördæmin og miðar þar við [[þjóðskrá]] fimm vikum fyrir kjördag, reynt er að gæta þess að álíka margir búi í hvoru kjördæmi og að þau myndi sem samfelldasta heild. Mörk kjördæmanna liggja í grófum dráttum meðfram [[Hringbraut]], [[Miklabraut|Miklubraut]] og [[Vesturlandsvegur|Vesturlandsvegi]] og svo um [[Grafarholt og Úlfarsárdalur|Grafarholtshverfi]] þar sem skiptingin hefur færst lítillega til við hverjar kosningar eftir því hvernig íbúaþróun er í hverfum borgarinnar. Grafarholt var þannig allt í norðurkjördæminu við kosningarnar 2003 en við kosningarnar 2021 var hverfið að mestu komið yfir í suðurkjördæmið. Þrátt fyrir skiptingu Reykjavíkur í tvö kjördæmi hafa flestir [[Íslenskir stjórnmálaflokkar|stjórnmálaflokkar]] áfram skipulagt starf sitt í Reykjavík sem einni heild. Þeir flokkar sem halda [[prófkjör]] hafa t.d. iðulega haldið sameiginlegt prófkjör fyrir bæði Reykjavíkurkjördæmin þar sem sigurvegari prófkjörsins tekur fyrsta sætið á lista í öðru kjördæminu og sá sem lendir í öðru sæti tekur fyrsta sætið í hinu kjördæminu. Í þeim sjö kosningum sem haldnar hafa verið frá því að núgildandi kjördæmaskipan var tekin upp hefur [[Sjálfstæðisflokkurinn]] sex sinnum átt fyrsta þingmann kjördæmisins en [[Samfylkingin]] einu sinni. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 42.761 | <small>á ekki við</small> | 37.327 | 87,3% | 3.812 | 10,2% | 11 | 3.887 | 86% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 43.391 | {{Hækkun}}630 | 35.846 | 81,4% | 4.609 | 12,9% | 11 | 3.945 | 89% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 43.747 | {{Hækkun}}356 | 36.926 | 84,4% | 4.607 | 12,5% | 11 | 3.977 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 45.187 | {{Hækkun}}1.430 | 36.228 | 80,2% | 5.877 | 16,2% | 11 | 4.108 | 92% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 45.770 | {{Hækkun}}583 | 35.787 | 78,2% | 5.537 | 15,5% | 11 | 4.161 | 94% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 45.584 | {{Lækkun}}186 | 36.598 | 80,3% | 6.065 | 16,6% | 11 | 4.144 | 95% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 45.725 | {{Hækkun}}141 | 36.201 | 79,2% | 8.683 | 24,0% | 11 | 4.157 | 98% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 47.503 | {{hækkun}}1.778 | 37.665 | 79,3% | 7.168 | 19,0% | 11 | 4.318 | 99% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í þessu kjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===[[Alþingiskosningar 2003]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 14029 |seats1= 5 |sc1= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 12286 |seats2= 4 |sc2= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 4185 |seats3= 1 |sc3= |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes4= 3438 |seats4= 1 |sc4= |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 2448 |seats5= 0 |sc5= |party6=Nýtt afl (N) |votes6= 504 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 58 |blank= 379 |electorate= 42761 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Geir H. Haarde]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Sólveig Pétursdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Jónína Bjartmarz]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Mörður Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Guðmundur Hallvarðsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Ögmundur Jónasson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2007]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 13846 |seats1= 5 |sc1= – |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 10234 |seats2= 3 |sc2= -1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5065 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes4= 2385 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2081 |seats5= 0 |sc5= -1 |party6=[[Íslandshreyfingin]] (I) |votes6= 1680 |seats6= 0 |sc6= – |invalid= 93 |blank= 462 |electorate= 43391 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Geir H. Haarde]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Kolbrún Halldórsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björn Bjarnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Ásta Möller]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Magnússon (f. 1946)|Jón Magnússon]] | flokkur = Frjálslyndi flokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Álfheiður Ingadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2009]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 11667 |seats1= 4 |sc1= +1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 8211 |seats2= 3 |sc2= -2 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 8106 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 3435 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes5= 3076 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes6= 700 |seats6= 0 |sc6= -1 |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 226 |seats7= 0 |sc7= – |invalid= 117 |blank= 1388 |electorate= 43747 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Ólöf Nordal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Lilja Mósesdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Skúli Helgason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Vigdís Hauksdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgitta Jónsdóttir]] | flokkur = Borgarahreyfingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2013]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 9466 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5931 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 5007 |seats3= 2 |sc3= -2 |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 4279 |seats4= 1 |sc4= -1 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 3790 |seats5= 2 |sc5= +2 |party6=[[Píratar]] (Þ) |votes6= 2179 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=Flokkur heimilanna (I) |votes7= 1394 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Dögun]] (T) |votes8= 1163 |seats8= 0 |sc8= – |party9=Lýðræðisvaktin (L) |votes9= 1025 |seats9= 0 |sc9= – |party10=Hægri grænir (G) |votes10= 575 |seats10= 0 |sc10= – |party11=Sturla Jónsson (K) |votes11= 222 |seats11= 0 |sc11= – |party12=Regnboginn (J) |votes12= 161 |seats12= 0 |sc12= – |party13=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes13= 55 |seats13= 0 |sc13= – |party14=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes14= 54 |seats14= 0 |sc14= – |invalid= 133 |blank= 794 |electorate= 45187 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Hanna Birna Kristjánsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Vigdís Hauksdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2015 | lést = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Róbert Marshall]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Karl Garðarsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Þór Ólafsson]] | flokkur = Píratar | frá = upphafi | til = 2015 }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Óttarr Proppé]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2015 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Ásta Guðrún Helgadóttir]] | flokkur = Píratar | frá = 2015 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2016]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8930 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 6149 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 6030 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |votes4= 4440 |seats4= 2 |sc4= +2 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2564 |seats5= 1 |sc5= -1 |party6=[[Björt framtíð]] (A) |votes6= 2518 |seats6= 1 |sc6= -1 |party7=[[Samfylkingin]] (S) |votes7= 1945 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 1614 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 578 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 79 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes11= 33 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 150 |blank= 755 |electorate= 45770 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Ólöf Nordal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2017 | lést = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ásta Guðrún Helgadóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Kolbeinn Óttarsson Proppé]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Gunnar Hrafn Jónsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Nichole Leigh Mosty]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2017 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2017]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8145 |seats1= 2 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 6750 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 4661 |seats3= 1 |sc3= +1 |party4=[[Píratar]] (P) |votes4= 4076 |seats4= 2 |sc4= – |party5=[[Viðreisn]] (C) |votes5= 3043 |seats5= 1 |sc5= -1 |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 2914 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes7= 2897 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes8= 2701 |seats8= 1 |sc8= +1 |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9= 449 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 85 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 108 |blank= 769 |electorate= 45584 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Þórhildur Sunna Ævarsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Kolbeinn Óttarsson Proppé]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Þorsteinn Sæmundsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2021]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8089 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 5212 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 4720 |seats3= 1 |sc3= – |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 4077 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Píratar]] (P) |votes5= 3875 |seats5= 2 |sc5= – |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 3169 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Viðreisn]] (C) |votes7= 3067 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes8= 1691 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes9= 1456 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O) |votes10= 148 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 117 |blank= 580 |electorate= 45716 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Orri Páll Jóhannsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir|Arndís Anna Kristínard. Gunnarsd.]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2024]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 8541 |seats1= 3 |sc1= +2 |party2=[[Viðreisn]] (C) |votes2= 6581 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes3= 6553 |seats3= 3 |sc3= – |party4=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes4= 5022 |seats4= 2 |sc4= +1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes5= 3917 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes6= 2091 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes7= 1638 |seats7= 0 |sc7= -1 |party8=[[Píratar]] (P) |votes8= 1445 |seats8= 0 |sc8= -2 |party9=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes9= 1080 |seats9= 0 |sc9= -2 |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |votes10= 388 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 72 |blank= 337 |electorate= 47617 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir|Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsd.]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2026 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ragna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Snorri Másson]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Jón Gnarr]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir|Kolbrún Baldursdóttir]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Pétur Zimsen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Sigurður Örn Hilmarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2026 | í_embætti = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{hnit|64|07|22|N|21|52|36|W|display=title|type:city_region:IS}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] 33t3sufeoboz9ovq577jyrvh0nyp8ru 0 19199 1982532 1820876 2026-10-12T01:13:48Z Evernit 121678 /* Þekktir nafnhafar */ [[Móeiður Júníusdóttir (Móa)|Móeiður Júníusdóttir]] 1982532 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Móeiður | kyn = kvk | nefnifall = Móeiður | þolfall = Móeiði | þágufall = Móeiði | eignarfall = Móeiðar | eiginnöfn = 37 | millinöfn = 2 | dagsetning = júlí 2007 }} '''Móeiður''' er [[íslenskt kvenmannsnafn]]. == Dreifing á Íslandi == {{Þjóðskrártölfræði}} <timeline> ImageSize = width:600 height:320 PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1949 till:2008 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 Colors = id:canvas value:white id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7) id:seinna value: rgb(1,0.7,0) Backgroundcolors = canvas:canvas TextData = pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S text:Fjöldi pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S text:Ár pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Móeiður pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S text:fyrsta nafn pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S text:seinni nöfn BarData = bar:5 text:5 bar:4 text:4 bar:3 text:3 bar:2 text:2 bar:1 text:1 LineData= color:fyrsta width:5 at:1953 frompos:40 tillpos:190 #3 at:1957 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1960 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1966 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1970 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1972 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1976 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1977 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1983 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1988 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1990 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1992 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1993 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1994 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1995 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1996 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1997 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1998 frompos:40 tillpos:140 #2 at:2000 frompos:40 tillpos:140 #2 at:2001 frompos:40 tillpos:140 #2 at:2004 frompos:40 tillpos:140 #2 at:2005 frompos:40 tillpos:190 #3 at:2006 frompos:40 tillpos:90 #1 color:seinna width:1 at:1964 frompos:40 tillpos:90 #1 at:2005 frompos:40 tillpos:90 #1 </timeline> <timeline> ImageSize = width:600 height:320 PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1949 till:2008 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 Colors = id:canvas value:white id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7) id:seinna value: rgb(1,0.7,0) Backgroundcolors = canvas:canvas TextData = pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S text:Hlutfall pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S text:Ár pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M text:Hlutfall nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Móeiður pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S text:fyrsta nafn pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S text:seinni nöfn BarData = bar:5 text:1 % bar:4 text:0.8 % bar:3 text:0.6 % bar:2 text:0.4 % bar:1 text:0.2 % LineData= color:fyrsta width:5 at:1953 frompos:40 tillpos:63 #0.09% at:1957 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1960 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1966 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1970 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1972 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1976 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1977 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1983 frompos:40 tillpos:45 #0.02% at:1988 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1990 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1992 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1993 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1994 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1995 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1996 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1997 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1998 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:2000 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:2001 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:2004 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:2005 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:2006 frompos:40 tillpos:48 #0.03% color:seinna width:1 at:1964 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:2005 frompos:40 tillpos:53 #0.05% </timeline> == Þekktir nafnhafar == * [[Móeiður Júníusdóttir (Móa)|Móeiður Júníusdóttir]] söngkona == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * {{þjóðskrárheimild|nóvember 2005}} [[Flokkur:Íslensk kvenmannsnöfn]] kdn1jk1zvggvboc0cqzkc9hzvfd7h7k 0 26219 1982540 1906857 2026-10-12T10:41:37Z Berserkur 10188 1982540 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1388]]|[[1389]]|[[1390]]|[[1391]]|[[1392]]|[[1393]]|[[1394]]| [[1381–1390]]|[[1391–1400]]|[[1401–1410]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Heliga Birgitta på ett altarskåp i Salems kyrka.jpg|thumb|right|[[Heilög Birgitta]].]] Árið '''1391''' ('''MCCCXCI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Jarðskjálfti|Landskjálfti]] um [[Grímsnes]], [[Flói|Flóa]] og [[Ölfus]]. Nokkrir bæir féllu alveg. * [[Vilchin Hinriksson]] varð biskup í Skálholti eftir að [[Mikael (biskup)|Mikael]] biskup sagði af sér biskupsdómi. * [[Pétur Nikulásson]] varð biskup á Hólum. * [[Þorsteinn Eyjólfsson]] varð lögmaður norðan og vestan í fjórða og síðasta sinn. Hann gegndi embættinu líklega til dauðadags [[1402]]. * [[Þorsteinn Snorrason]] var vígður ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]]. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[4. mars]] - Háskóli var stofnaður í [[Ferrara]] á Ítalíu. * [[6. júní]] - [[gyðingdómur|Gyðingaofsóknir]] hófust í [[Sevilla]] Spáni. Þær breiddust út til Spánar og Portúgals, sér í lagi [[Tóledó]], [[Mallorca]] og [[Barcelona]]. Mörg þúsund gyðingar voru drepnir. * [[18. júlí]] - [[Tímúrveldið]]: [[Tímúr]] lagði Tokhtamysh, khan [[gullna hordan|Gullnu hordunar]], í orrustu við Kondurcha-fljót þar sem nú er suðaustur-Rússland. * [[7. október]] - [[Heilög Birgitta|Birgitta Birgisdóttir]] var tekin í dýrlingatölu. ;Fædd * [[Michelozzo]], ítalskur listmálari (d. [[1472]]). * [[Gedun Drub]], fyrsti [[Dalai Lama]] (d. [[1474]]). ;Dáin * [[Jóhann 5. Palaíológos]], keisari Austrómverska ríkisins (f. [[1332]]). [[Flokkur:1391]] [[Flokkur:1391-1400]] igdt2tktqsytyox2imjjodhb3f9deur 0 27677 1982538 1906865 2026-10-12T10:27:26Z Berserkur 10188 1982538 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1389]]|[[1390]]|[[1391]]|[[1392]]|[[1393]]|[[1394]]|[[1395]]| [[1381–1390]]|[[1391–1400]]|[[1401–1410]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Madness of Charles VI.jpg|thumb|right|[[Karl 6. Frakkakonungur|Karl 6.]] í fyrsta geðveikikasti sínu.]] Árið '''1392''' ('''MCCCXCII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * Ófaraár mikið í skiptöpum og byrleysum að sögn ''[[Lögmannsannáll|Lögmannsannáls]]''. Aðeins eitt skip af tíu sem ætluðu frá [[Björgvin]] til Íslands, ''Pétursbollinn'', komst til landsins en strandaði og brotnaði í spón á milli [[Krýsuvík]]ur og [[Grindavík]]ur. Mannbjörg varð en allur varningur tapaðist. * [[Pétur Nikulásson]] [[Hólabiskupar|Hólabiskup]] kom til landsins með Pétursbollanum og komst til [[Hólar í Hjaltadal|Hóla]] fyrir [[Mikjálsmessa|Mikjálsmessu]]. * Miklar [[rigning]]ar á [[Norðurland]]i. * [[Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir]] giftist fyrri manni sínum, [[Jón Guttormsson (d. 1403)|Jóni Guttormssyni]]. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[20. janúar]] - [[Lýðveldið Flórens]] og [[Hertogadæmið Mílanó]] gerðu vopnahlé eftir að Flórens frelsaði [[Padúa]] frá Mílanó. * [[5. ágúst]]: ** Fyrstu merkja um [[geðsjúkdómur|geðveiki]] varð vart hjá [[Karl 6. Frakkakonungur|Karli 6. Frakkakonungi]]. Hann réðst á eigin hermenn þegar hann fór gegn hertoganum í [[Bretanía|Bretaníu]]. **Goryeo-veldið endaði í Kóreu og Joseon-veldið tók við næstu 500 árin. * [[19. nóvember]] - Japanski keisarinn Go-Kameyama sem stjórnaði suðurhluta [[Japan]]s viðurkenndi nyrðri keisarann Go-Komatsu sem ráðanda alls landsins og sagði af sér. * [[María Sikileyjardrottning]] bældi niður uppreisn aðalsmanna. * [[Háskólinn í Erfurt]] var stofnaður. ;Fædd * [[18. desember]] - [[Jóhann 8. Palaíológos]], Býsanskeisari (d. [[1448]]). * [[Filippo Maria Visconti]], hertogi í [[Mílanó]] (d. [[1447]]). ;Dáin [[Flokkur:1392]] [[Flokkur:1391-1400]] shc298nkunhd1b5gab7v2kuibm3k10n 1982539 1982538 2026-10-12T10:28:10Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1982539 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1389]]|[[1390]]|[[1391]]|[[1392]]|[[1393]]|[[1394]]|[[1395]]| [[1381–1390]]|[[1391–1400]]|[[1401–1410]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Madness of Charles VI.jpg|thumb|right|[[Karl 6. Frakkakonungur|Karl 6.]] í fyrsta geðveikikasti sínu.]] Árið '''1392''' ('''MCCCXCII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * Ófaraár mikið í skiptöpum og byrleysum að sögn ''[[Lögmannsannáll|Lögmannsannáls]]''. Aðeins eitt skip af tíu sem ætluðu frá [[Björgvin]] til Íslands, ''Pétursbollinn'', komst til landsins en strandaði og brotnaði í spón á milli [[Krýsuvík]]ur og [[Grindavík]]ur. Mannbjörg varð en allur varningur tapaðist. * [[Pétur Nikulásson]] [[Hólabiskupar|Hólabiskup]] kom til landsins með Pétursbollanum og komst til [[Hólar í Hjaltadal|Hóla]] fyrir [[Mikjálsmessa|Mikjálsmessu]]. * Miklar [[rigning]]ar á [[Norðurland]]i. * [[Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir]] giftist fyrri manni sínum, [[Jón Guttormsson (d. 1403)|Jóni Guttormssyni]]. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[20. janúar]] - [[Lýðveldið Flórens]] og [[Hertogadæmið Mílanó]] gerðu vopnahlé eftir að Flórens frelsaði [[Padúa]] frá Mílanó. * [[5. ágúst]]: ** Fyrstu merkja um [[geðsjúkdómur|geðveiki]] varð vart hjá [[Karl 6. Frakkakonungur|Karli 6. Frakkakonungi]]. Hann réðst á eigin hermenn þegar hann fór gegn hertoganum í [[Bretanía|Bretaníu]]. **Goryeo-veldið endaði í [[Kórea|Kóreu]] og Joseon-veldið tók við næstu 500 árin. * [[19. nóvember]] - Japanski keisarinn Go-Kameyama sem stjórnaði suðurhluta [[Japan]]s viðurkenndi nyrðri keisarann Go-Komatsu sem ráðanda alls landsins og sagði af sér. * [[María Sikileyjardrottning]] bældi niður uppreisn aðalsmanna. * [[Háskólinn í Erfurt]] var stofnaður. ;Fædd * [[18. desember]] - [[Jóhann 8. Palaíológos]], Býsanskeisari (d. [[1448]]). * [[Filippo Maria Visconti]], hertogi í [[Mílanó]] (d. [[1447]]). ;Dáin [[Flokkur:1392]] [[Flokkur:1391-1400]] 89jwzhj92fiqtu782tfj175fn4llpff 0 31806 1982510 1970234 2026-10-11T15:28:56Z ~2026-54651-43 121706 1982510 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Reynir | image = Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg | image_width = 250px | image_caption = Reyniber | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = * [[Ilmreynir]] (''[[Sorbus aucuparia]]'') * [[Gráreynir]] (''[[Sorbus hybrida]]'') * [[Koparreynir]] (''[[Sorbus fruticosa]]'') * [[Knappareynir]] (''[[Sorbus americana]]'') * [[Kasmírreynir]] (''[[Sorbus cashmeriana]]'') * [[Postulínsreynir]] (''[[Sorbus koehneana]]'') * [[Alpareynir]] (''[[Sorbus mougeotii]]'') * [[Úlfareynir]] (''[[Sorbus hostii]]'') * [[Runnareynir]] (''[[Sorbus sambucifolia]]'') * [[Skotareynir]] (''[[Sorbus arranensis]]'') * [[Skrautreynir]] (''[[Sorbus decora]]'') * [[Blikreynir]] (''[[Sorbus chamaemespilus]]'') ** Súdetareynir<br />(''Sorbus chamaemespilus var. sudetica'') * [[Fjallareynir]] (''[[Sorbus commixta]]'') * [[Kögurreynir]] (''[[Sorbus discolor]]'') * [[Silfurreynir]] (''[[Sorbus intermedia]]'') * [[Goðareynir]] (''[[Sorbus latifolia]]'') * [[Strandreynir]] (''[[Sorbus meinichii]]'') * [[Mjallarreynir]] (''[[Sorbus prattii]]'') * [[Dvergreynir]] (''[[Sorbus reducta]]'') * [[Urðareynir]] (''[[Sorbus rupicola]]'') * [[Klettareynir]] (''[[Sorbus scopulina]]'') * [[Sitkareynir]] (''[[Sorbus sitchensis]]'') * [[Hirðingjareynir]] (''[[Sorbus tianshanica]]'') * [[Flipareynir]] (''[[Sorbus torminalis]]'') * [[Seljureynir]] (''[[Sorbus aria]]'') }} '''Reyniviðir''' eða '''reynir''' er [[ættkvísl (flokkunarfræði)|ættkvísl]] 100–200 tegunda runna og trjáa af [[rósaætt]] sem finnst um allt [[norðurhvel]] [[jörðin|jarðar]]. Listi yfir [[reynitegundir]] er ekki endanlegur vegna fjölda smátegunda. <blockquote>Ég elska að gera það með davíði. er stór hluti af lífinu hjá reyninni </blockquote> *'''''Sorbus'' subgenus ''Sorbus''''' (genus ''Sorbus'' s.s.), einkennistegund; '''[[Ilmreynir]]''' , með samsett blöð, vanalega hárlaus eða lítið hærð að neðan. Útbreiðsla: Kaldtemprað norðurhvel. (Genus ''Sorbus'' s.s.) *'''''Sorbus'' subgenus ''Aria''''' (genus ''Aria''), einkennistegund [[Seljureynir]] ([[Sorbus aria]]), með heil blöðin vanalega mikið hvíthærð að neðan (nafnið á þýsku er ''Weissbaum'', 'hvítt tré'). Útbreiðsla: Tempruð svæði í Evrópu og Asíu. :*'''''Sorbus'' subgenus ''Micromeles''''' (genus ''Aria''), er óljós hópur nokkurra austur-asískra tegunda (t.d. ''[[Sorbus alnifolia]]'') með mjó blöð; vafasamt hvort að sé aðskilin og oft talin til ''Aria''. Útbreiðsla: Tempruð svæði norðaustur-[[Asía|Asíu]]. *'''''Sorbus'' subgenus ''Cormus''''' (genus ''Cormus''), Með samsett blöð svipað og í undirættkvíslinni ''Sorbus'', einungis ein tegund, ''[[Sorbus domestica]]''. Útbreiðsla: Norður-Afríka, heittempruð svæði Evrópu, vestur-Asía. *'''''Sorbus'' subgenus ''Torminaria''''' (genus ''Torminalis''), með frekar hlynlíkum blöðum; einungis ein tegund, ''[[Sorbus torminalis]]''. Útbreiðsla: Tempruð svæði Evrópu, suður að fjöllum Norður-Afríku og austur að Kákasusfjöllum. *'''''Sorbus'' subgenus ''Chamaemespilus''''' (genus ''Chamaemespilus''), tvær runnkenndar tegundir; ''[[Sorbus chamaemespilus]]'' og Sorbus sudetica með heilum sléttum blöðum og bleikum blómum. Útbreiðsla: Fjöll suður-Evrópu. *'''Hybrid''' eða '''blendingar''' eru algengir í ættkvíslinni, einnig á milli undirættkvísla; mjög oft eru blendingarnir apomictic (fjölga sér með geldæxlun), og geta þannig í raun fjölgað sér klónað með fræi án breytingar. Þetta hefur leitt til mikils fjölda örtegunda, sérstaklega í vestur-Evrópu og hluta Kína. == Reynitré á Íslandi == * [[Ilmreynir]] (''Sorbus aucuparia'') er algengur á [[Ísland]]i, sérstaklega í görðum. Ilmreynir óx villtur hér á landi við landnám, líkt og [[birki]], [[einir]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðir]]. Nafnið ''Reyniviður'' á í daglegu tali við þessa trjátegund. * [[Silfurreynir]] (''Sorbus intermedia'') er [[Svíþjóð|sænskur]] að uppruna en hefur verið gróðursettur aðallega í görðum á Íslandi. Þekktasti silfurreynir Íslands stendur við [[Aðalstræti|Aðalstræti]] og er elsta tré [[Reykjavík]]ur, gróðursett [[1884]]. * [[Gráreynir]] (''Sorbus hybrida'') er upprunninn frá suðurhluta Skandinavíu og Finnlands og hefur verið plantað nokkuð á Íslandi og er víða í görðum. Ýmsar aðrar reynitegundir hafa verið reyndar á Íslandi og þar á meðal: [[Skrautreynir]], [[ koparreynir]], [[alpareynir]], [[kasmírreynir]], [[kínareynir]] og [[úlfareynir]]. <ref>[http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/reynitegundir/ Reynitegundir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914165957/http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/reynitegundir/ |date=2015-09-14 }} Skógrækt ríkisins. Skoðað 16. apríl, 2016.</ref> == Þjóðtrú == Það þótti til heilla að rækta reyni við heimili sitt. Reyniviður var helgaður [[Þór_(norræn_goðafræði)|Þór]] í [[Norræn goðafræði|norræni goðafræði]] og í kristnum sið var reyniviður einnig helgur og mátti ekki skemma hann. Sem dæmi um þessa trú, er þess getið í [[Sturlunga_saga|Sturlungu]] að [[Geirmundur heljarskinn]] hafi hýtt smala fyrir að hafa notað reynivönd til að reka fé. == Lækningarmáttur == Ber reyniviðar eru talin barkandi, stilla blóðlát, niðurgang, eru þvagaukandi, góð við nýrnaveiki og þvagteppu. Búa skal til berjamauk og taka tvær teskeiðar í senn og drekka einn bolla þrisvar á dag. {{Heimild vantar}} ==Tengt efni== *[[Listi yfir reynitegundir]] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=Björn Jónsson|titill=Íslenskar lækninga og drykkjarjurtir|ár=1973}} == Tenglar == * Morgunblaðið, [http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1085841/ „Reyniviður er heillatré“]. {{Wikiorðabók|reyniviður}} {{commonscat|Sorbus|Reynivið}} {{Wikilífverur|Sorbus|Reynivið}} [[Flokkur:Reynisætt]] [[Flokkur:Lækningajurtir]] 7295mbuv8knav2ttfapgsvvln21pdgp 1982511 1982510 2026-10-11T15:29:33Z ~2026-54651-43 121706 1982511 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Reynir | image = Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg | image_width = 250px | image_caption = Reyniber | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = * [[Ilmreynir]] (''[[Sorbus aucuparia]]'') * [[Gráreynir]] (''[[Sorbus hybrida]]'') * [[Koparreynir]] (''[[Sorbus fruticosa]]'') * [[Knappareynir]] (''[[Sorbus americana]]'') * [[Kasmírreynir]] (''[[Sorbus cashmeriana]]'') * [[Postulínsreynir]] (''[[Sorbus koehneana]]'') * [[Alpareynir]] (''[[Sorbus mougeotii]]'') * [[Úlfareynir]] (''[[Sorbus hostii]]'') * [[Runnareynir]] (''[[Sorbus sambucifolia]]'') * [[Skotareynir]] (''[[Sorbus arranensis]]'') * [[Skrautreynir]] (''[[Sorbus decora]]'') * [[Blikreynir]] (''[[Sorbus chamaemespilus]]'') ** Súdetareynir<br />(''Sorbus chamaemespilus var. sudetica'') * [[Fjallareynir]] (''[[Sorbus commixta]]'') * [[Kögurreynir]] (''[[Sorbus discolor]]'') * [[Silfurreynir]] (''[[Sorbus intermedia]]'') * [[Goðareynir]] (''[[Sorbus latifolia]]'') * [[Strandreynir]] (''[[Sorbus meinichii]]'') * [[Mjallarreynir]] (''[[Sorbus prattii]]'') * [[Dvergreynir]] (''[[Sorbus reducta]]'') * [[Urðareynir]] (''[[Sorbus rupicola]]'') * [[Klettareynir]] (''[[Sorbus scopulina]]'') * [[Sitkareynir]] (''[[Sorbus sitchensis]]'') * [[Hirðingjareynir]] (''[[Sorbus tianshanica]]'') * [[Flipareynir]] (''[[Sorbus torminalis]]'') * [[Seljureynir]] (''[[Sorbus aria]]'') }} '''Reyniviðir''' eða '''reynir''' er [[ættkvísl (flokkunarfræði)|ættkvísl]] 100–200 tegunda runna og trjáa af [[rósaætt]] sem finnst um allt [[norðurhvel]] [[jörðin|jarðar]]. Listi yfir [[reynitegundir]] er ekki endanlegur vegna fjölda smátegunda. *'''''Sorbus'' subgenus ''Sorbus''''' (genus ''Sorbus'' s.s.), einkennistegund; '''[[Ilmreynir]]''' , með samsett blöð, vanalega hárlaus eða lítið hærð að neðan. Útbreiðsla: Kaldtemprað norðurhvel. (Genus ''Sorbus'' s.s.) *'''''Sorbus'' subgenus ''Aria''''' (genus ''Aria''), einkennistegund [[Seljureynir]] ([[Sorbus aria]]), með heil blöðin vanalega mikið hvíthærð að neðan (nafnið á þýsku er ''Weissbaum'', 'hvítt tré'). Útbreiðsla: Tempruð svæði í Evrópu og Asíu. :*'''''Sorbus'' subgenus ''Micromeles''''' (genus ''Aria''), er óljós hópur nokkurra austur-asískra tegunda (t.d. ''[[Sorbus alnifolia]]'') með mjó blöð; vafasamt hvort að sé aðskilin og oft talin til ''Aria''. Útbreiðsla: Tempruð svæði norðaustur-[[Asía|Asíu]]. *'''''Sorbus'' subgenus ''Cormus''''' (genus ''Cormus''), Með samsett blöð svipað og í undirættkvíslinni ''Sorbus'', einungis ein tegund, ''[[Sorbus domestica]]''. Útbreiðsla: Norður-Afríka, heittempruð svæði Evrópu, vestur-Asía. *'''''Sorbus'' subgenus ''Torminaria''''' (genus ''Torminalis''), með frekar hlynlíkum blöðum; einungis ein tegund, ''[[Sorbus torminalis]]''. Útbreiðsla: Tempruð svæði Evrópu, suður að fjöllum Norður-Afríku og austur að Kákasusfjöllum. *'''''Sorbus'' subgenus ''Chamaemespilus''''' (genus ''Chamaemespilus''), tvær runnkenndar tegundir; ''[[Sorbus chamaemespilus]]'' og Sorbus sudetica með heilum sléttum blöðum og bleikum blómum. Útbreiðsla: Fjöll suður-Evrópu. *'''Hybrid''' eða '''blendingar''' eru algengir í ættkvíslinni, einnig á milli undirættkvísla; mjög oft eru blendingarnir apomictic (fjölga sér með geldæxlun), og geta þannig í raun fjölgað sér klónað með fræi án breytingar. Þetta hefur leitt til mikils fjölda örtegunda, sérstaklega í vestur-Evrópu og hluta Kína. == Reynitré á Íslandi == * [[Ilmreynir]] (''Sorbus aucuparia'') er algengur á [[Ísland]]i, sérstaklega í görðum. Ilmreynir óx villtur hér á landi við landnám, líkt og [[birki]], [[einir]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðir]]. Nafnið ''Reyniviður'' á í daglegu tali við þessa trjátegund. * [[Silfurreynir]] (''Sorbus intermedia'') er [[Svíþjóð|sænskur]] að uppruna en hefur verið gróðursettur aðallega í görðum á Íslandi. Þekktasti silfurreynir Íslands stendur við [[Aðalstræti|Aðalstræti]] og er elsta tré [[Reykjavík]]ur, gróðursett [[1884]]. * [[Gráreynir]] (''Sorbus hybrida'') er upprunninn frá suðurhluta Skandinavíu og Finnlands og hefur verið plantað nokkuð á Íslandi og er víða í görðum. Ýmsar aðrar reynitegundir hafa verið reyndar á Íslandi og þar á meðal: [[Skrautreynir]], [[ koparreynir]], [[alpareynir]], [[kasmírreynir]], [[kínareynir]] og [[úlfareynir]]. <ref>[http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/reynitegundir/ Reynitegundir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914165957/http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/reynitegundir/ |date=2015-09-14 }} Skógrækt ríkisins. Skoðað 16. apríl, 2016.</ref> == Þjóðtrú == Það þótti til heilla að rækta reyni við heimili sitt. Reyniviður var helgaður [[Þór_(norræn_goðafræði)|Þór]] í [[Norræn goðafræði|norræni goðafræði]] og í kristnum sið var reyniviður einnig helgur og mátti ekki skemma hann. Sem dæmi um þessa trú, er þess getið í [[Sturlunga_saga|Sturlungu]] að [[Geirmundur heljarskinn]] hafi hýtt smala fyrir að hafa notað reynivönd til að reka fé. == Lækningarmáttur == Ber reyniviðar eru talin barkandi, stilla blóðlát, niðurgang, eru þvagaukandi, góð við nýrnaveiki og þvagteppu. Búa skal til berjamauk og taka tvær teskeiðar í senn og drekka einn bolla þrisvar á dag. {{Heimild vantar}} ==Tengt efni== *[[Listi yfir reynitegundir]] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=Björn Jónsson|titill=Íslenskar lækninga og drykkjarjurtir|ár=1973}} == Tenglar == * Morgunblaðið, [http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1085841/ „Reyniviður er heillatré“]. {{Wikiorðabók|reyniviður}} {{commonscat|Sorbus|Reynivið}} {{Wikilífverur|Sorbus|Reynivið}} [[Flokkur:Reynisætt]] [[Flokkur:Lækningajurtir]] l9kj65o7xklzrz2bfvllw43a5gzvxiw 1982516 1982511 2026-10-11T16:38:10Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-54651-43|~2026-54651-43]] ([[User talk:~2026-54651-43|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Berserkur|Berserkur]] 1970234 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Reynir | image = Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg | image_width = 250px | image_caption = Reyniber | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'') | genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'') | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = * [[Ilmreynir]] (''[[Sorbus aucuparia]]'') * [[Gráreynir]] (''[[Sorbus hybrida]]'') * [[Koparreynir]] (''[[Sorbus fruticosa]]'') * [[Knappareynir]] (''[[Sorbus americana]]'') * [[Kasmírreynir]] (''[[Sorbus cashmeriana]]'') * [[Postulínsreynir]] (''[[Sorbus koehneana]]'') * [[Alpareynir]] (''[[Sorbus mougeotii]]'') * [[Úlfareynir]] (''[[Sorbus hostii]]'') * [[Runnareynir]] (''[[Sorbus sambucifolia]]'') * [[Skotareynir]] (''[[Sorbus arranensis]]'') * [[Skrautreynir]] (''[[Sorbus decora]]'') * [[Blikreynir]] (''[[Sorbus chamaemespilus]]'') ** Súdetareynir<br />(''Sorbus chamaemespilus var. sudetica'') * [[Fjallareynir]] (''[[Sorbus commixta]]'') * [[Kögurreynir]] (''[[Sorbus discolor]]'') * [[Silfurreynir]] (''[[Sorbus intermedia]]'') * [[Goðareynir]] (''[[Sorbus latifolia]]'') * [[Strandreynir]] (''[[Sorbus meinichii]]'') * [[Mjallarreynir]] (''[[Sorbus prattii]]'') * [[Dvergreynir]] (''[[Sorbus reducta]]'') * [[Urðareynir]] (''[[Sorbus rupicola]]'') * [[Klettareynir]] (''[[Sorbus scopulina]]'') * [[Sitkareynir]] (''[[Sorbus sitchensis]]'') * [[Hirðingjareynir]] (''[[Sorbus tianshanica]]'') * [[Flipareynir]] (''[[Sorbus torminalis]]'') * [[Seljureynir]] (''[[Sorbus aria]]'') }} '''Reyniviðir''' eða '''reynir''' er [[ættkvísl (flokkunarfræði)|ættkvísl]] 100–200 tegunda runna og trjáa af [[rósaætt]] sem finnst um allt [[norðurhvel]] [[jörðin|jarðar]]. Listi yfir [[reynitegundir]] er ekki endanlegur vegna fjölda smátegunda. Almennt er tegundunum skipt í tvær aðalundirættkvíslir og þrjár til fjórar minni undirættkvíslir: *'''''Sorbus'' subgenus ''Sorbus''''' (genus ''Sorbus'' s.s.), einkennistegund; '''[[Ilmreynir]]''' , með samsett blöð, vanalega hárlaus eða lítið hærð að neðan. Útbreiðsla: Kaldtemprað norðurhvel. (Genus ''Sorbus'' s.s.) *'''''Sorbus'' subgenus ''Aria''''' (genus ''Aria''), einkennistegund [[Seljureynir]] ([[Sorbus aria]]), með heil blöðin vanalega mikið hvíthærð að neðan (nafnið á þýsku er ''Weissbaum'', 'hvítt tré'). Útbreiðsla: Tempruð svæði í Evrópu og Asíu. :*'''''Sorbus'' subgenus ''Micromeles''''' (genus ''Aria''), er óljós hópur nokkurra austur-asískra tegunda (t.d. ''[[Sorbus alnifolia]]'') með mjó blöð; vafasamt hvort að sé aðskilin og oft talin til ''Aria''. Útbreiðsla: Tempruð svæði norðaustur-[[Asía|Asíu]]. *'''''Sorbus'' subgenus ''Cormus''''' (genus ''Cormus''), Með samsett blöð svipað og í undirættkvíslinni ''Sorbus'', einungis ein tegund, ''[[Sorbus domestica]]''. Útbreiðsla: Norður-Afríka, heittempruð svæði Evrópu, vestur-Asía. *'''''Sorbus'' subgenus ''Torminaria''''' (genus ''Torminalis''), með frekar hlynlíkum blöðum; einungis ein tegund, ''[[Sorbus torminalis]]''. Útbreiðsla: Tempruð svæði Evrópu, suður að fjöllum Norður-Afríku og austur að Kákasusfjöllum. *'''''Sorbus'' subgenus ''Chamaemespilus''''' (genus ''Chamaemespilus''), tvær runnkenndar tegundir; ''[[Sorbus chamaemespilus]]'' og Sorbus sudetica með heilum sléttum blöðum og bleikum blómum. Útbreiðsla: Fjöll suður-Evrópu. *'''Hybrid''' eða '''blendingar''' eru algengir í ættkvíslinni, einnig á milli undirættkvísla; mjög oft eru blendingarnir apomictic (fjölga sér með geldæxlun), og geta þannig í raun fjölgað sér klónað með fræi án breytingar. Þetta hefur leitt til mikils fjölda örtegunda, sérstaklega í vestur-Evrópu og hluta Kína. == Reynitré á Íslandi == * [[Ilmreynir]] (''Sorbus aucuparia'') er algengur á [[Ísland]]i, sérstaklega í görðum. Ilmreynir óx villtur hér á landi við landnám, líkt og [[birki]], [[einir]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðir]]. Nafnið ''Reyniviður'' á í daglegu tali við þessa trjátegund. * [[Silfurreynir]] (''Sorbus intermedia'') er [[Svíþjóð|sænskur]] að uppruna en hefur verið gróðursettur aðallega í görðum á Íslandi. Þekktasti silfurreynir Íslands stendur við [[Aðalstræti|Aðalstræti]] og er elsta tré [[Reykjavík]]ur, gróðursett [[1884]]. * [[Gráreynir]] (''Sorbus hybrida'') er upprunninn frá suðurhluta Skandinavíu og Finnlands og hefur verið plantað nokkuð á Íslandi og er víða í görðum. Ýmsar aðrar reynitegundir hafa verið reyndar á Íslandi og þar á meðal: [[Skrautreynir]], [[ koparreynir]], [[alpareynir]], [[kasmírreynir]], [[kínareynir]] og [[úlfareynir]]. <ref>[http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/reynitegundir/ Reynitegundir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914165957/http://www.skogur.is/utgafa-og-fraedsla/trjategundir/lauftre/reynitegundir/ |date=2015-09-14 }} Skógrækt ríkisins. Skoðað 16. apríl, 2016.</ref> == Þjóðtrú == Það þótti til heilla að rækta reyni við heimili sitt. Reyniviður var helgaður [[Þór_(norræn_goðafræði)|Þór]] í [[Norræn goðafræði|norræni goðafræði]] og í kristnum sið var reyniviður einnig helgur og mátti ekki skemma hann. Sem dæmi um þessa trú, er þess getið í [[Sturlunga_saga|Sturlungu]] að [[Geirmundur heljarskinn]] hafi hýtt smala fyrir að hafa notað reynivönd til að reka fé. == Lækningarmáttur == Ber reyniviðar eru talin barkandi, stilla blóðlát, niðurgang, eru þvagaukandi, góð við nýrnaveiki og þvagteppu. Búa skal til berjamauk og taka tvær teskeiðar í senn og drekka einn bolla þrisvar á dag. {{Heimild vantar}} ==Tengt efni== *[[Listi yfir reynitegundir]] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=Björn Jónsson|titill=Íslenskar lækninga og drykkjarjurtir|ár=1973}} == Tenglar == * Morgunblaðið, [http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1085841/ „Reyniviður er heillatré“]. {{Wikiorðabók|reyniviður}} {{commonscat|Sorbus|Reynivið}} {{Wikilífverur|Sorbus|Reynivið}} [[Flokkur:Reynisætt]] [[Flokkur:Lækningajurtir]] 2ggv15z0y8m93d8t7jq4ktg6psxnet4 0 34477 1982544 1946605 2026-10-12T11:11:25Z Berserkur 10188 1982544 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1387]]|[[1388]]|[[1389]]|[[1390]]|[[1391]]|[[1392]]|[[1393]]| [[1371–1380]]|[[1381–1390]]|[[1391–1400]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Robert III and Annabella Drummond.jpg|thumb|right|Róbert 3. Skotakonungur og Annabella drottning.]] Árið '''1390''' ('''MCCCXC''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Heklugos árið 1389|Heklugos]] sem hófst [[1389]] hélt áfram. * [[17. nóvember]] - Mikil skriðuföll í [[Hörgárdalur|Hörgárdal]] í kjölfar stórrigninga. Skriða féll á Lönguhlíð ytri og þar fórst [[Hrafn Bótólfsson]] lögmaður, kona hans og 14 aðrir. Skriða féll einnig á Búðarnes og þar fórust 12. * [[Vigfús Ívarsson]] kom út með hirðstjórn. * [[Ingibjörg Örnólfsdóttir]] var vígð abbadís í [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]]. * [[Jarðskjálfti]] á [[Suðurland]]i. Margir bæir féllu. * Markús Þorsteinsson í [[Skógar|Skógum]] undir [[Eyjafjöll]]um var veginn af tengdasyni sínum. * [[Flateyjarbók]] var rituð. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[17. nóvember]] - [[Hrafn Bótólfsson]] lögmaður. * [[Jón skalli Eiríksson]] Hólabiskup. * Guðmundur Arason ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]]. == Erlendis == * [[19. apríl]] - [[Róbert 3. Skotakonungur|Róbert 3.]] varð Skotakonungur. * [[26. maí]] - [[Þýsku riddararnir]] og Samógítar í Litáen gerðu friðarsamning í [[Königsberg]]. * [[1. júlí]] - [[Konungsríkið Frakkland]] og [[Lýðveldið Genúa]] fóru í krossferð gegn [[Sjóræningjar frá Barbaríinu|Barbarí-sjóræningjum]] í Túnis nútímans. * [[9. október]] - [[Hinrik 3. Kastilíukonungur|Hinrik 3.]] tók við af föður sínum, [[Jóhann 1. Kastilíukonungur|Jóhanni 1.]], sem konungur [[Konungsríkið Kastilía|Kastilíu]] og [[Konungsríkið León|León]]. Jóhann lést við fall af hesti. ===Fædd=== * [[27. desember]] - [[Anne Mortimer]], ensk aðalskona, móðir [[Ríkharður 3. hertogi af Jórvík|Ríkharðs]] Plantagenent hertoga af Jórvík og amma [[Játvarður 4.|Játvarðs 4.]] og [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríharðs 3.]]. * Moctezuma 1., leiðtogi Asteka (d. [[1469]]). * (hugsanlega) - [[Nils Jönsson Oxenstierna]], sænskur biskup og ríkisstjóri. * (hugsanlega) - [[Engelbrekt Engelbrektsson]], sænskur byltingarmaður. ===Dáin=== * [[2. mars]] - [[Róbert 2. Skotakonungur]] (f.1316). * [[Jóhann 1. Kastilíukonungur|Jóhann 1.]] Kastilíukonungur dó eftir fall af hestbaki (f. 1358). * [[Hafez]], persneskt skáld (f. [[1325]]). [[Flokkur:1390]] [[Flokkur:1381-1390]] h7o7ysg8v43tlu3l69n603c8ulrkpqq 0 34478 1982546 1905493 2026-10-12T11:45:32Z Berserkur 10188 1982546 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1386]]|[[1387]]|[[1388]]|[[1389]]|[[1390]]|[[1391]]|[[1392]]| [[1371–1380]]|[[1381–1390]]|[[1391–1400]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Hekla_(A._Ortelius)_Detail_from_map_of_Iceland_1585.jpg|thumb|right|[[Hekla|Heklugos]].]] Árið '''1389''' ('''MCCCLXXXIX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Heklugos árið 1389|Heklugos]]. Nokkrir bæir hurfu undir hraun. * Bein [[Þórður Jónsson helgi|Þórðar Jónssonar helga]] grafin upp og flutt í [[Stafholt]]. * [[Vigfús Ívarsson]] varð hirðstjóri. * Hallsteinn Pálsson var [[kviksetning|kviksettur]] fyrir fjögur morð. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Oddbjörg Jónsdóttir]] abbadís í [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]]. == Erlendis == * [[24. janúar]] - [[Háskólinn í Köln]] hóf starfsemi. * [[24. febrúar]] - [[Margrét Valdimarsdóttir mikla]] varð drottning Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar eftir að hún steypti [[Albrekt af Mecklenburg]] af stóli. * [[14. mars]] - Soldáninn af [[Delí]] var ráðinn af dögum. * [[1. apríl]] - Svissneska ríkjasambandið og Hertogadæmið Austurríki gerðu sjö ára friðarsamning. * [[15. júní]] - [[Orrustan um Kósovó]]: [[Ottómanveldið]] og Serbar áttust við í bardaga og misstu báðir aðilar marga menn. Murat I soldán Ottómana og serbneski prinsinn Lazar Hrebeljanovic létust. * [[17. júní]] - Käpplinge-morðin: Þýskumælandi borgarastétt í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] tóku til fanga og brenndu 76 menn á báli, þar á meðal borgarstjóra borgarinnar. * [[12. júlí]] - Enska skáldið [[Geoffrey Chaucer]] hlaut starf frá konunginum sem eftirlitsmaður konunglegara bygginga. * [[18. júlí]] - Annað friðartímabil [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðsins]] hófst. Það stóð í 13 ár. * [[8. september]] - [[Eiríkur af Pommern]] varð konungur Noregs. * [[2. nóvember]] - [[Bónifasíus IX]] (Pietro Tomacelli) varð páfi. * Vladislás 2. Póllandskonungur og Mircea 1. af Vallakíu gerðu með sér bandalag gegn Ottómönum og útþenslu þeirra. * [[Margrét Valdimarsdóttir mikla]] ættleiddi [[Eiríkur af Pommern|Eirík af Pommern]]. ===Fædd=== * [[9. nóvember]] - [[Ísabella af Valois]], Englandsdrottning, kona [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharðs 2.]] (d. [[1409]]). * [[Cosimo de'Medici]], leiðtogi lýðveldisins Flórens (d. 1464). ===Dáin=== * [[15. október]] - [[Úrbanus VI]] páfi. * [[Murat 1.]] Tyrkjasoldán (f. [[1319]]). [[Flokkur:1389]] [[Flokkur:1381-1390]] n78fgulr0yd998rppn4tta3hzn9ilkz 0 51558 1982547 1933807 2026-10-12T11:50:37Z Makenzis 56151 1982547 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Íþróttafélagið Leiknir | Mynd = [[Mynd:Leiknir.svg|150px]] | Gælunafn = ''Leiknismenn'' | Stytt nafn = Leiknir | Stofnað = [[17. maí]] [[1973]] | Leikvöllur = Domusnova-völlurinn | Stærð = Um 1.500 | Stjórnarformaður = Oscar Clausen | Þjálfari = | Deild = [[1. deild karla]] | Staðsetning = Austurberg 1, 111 Reykjavík }} '''Íþróttafélagið Leiknir, Reykjavík''' var stofnað [[17. maí]] [[1973]] í vinnuskúr sem staðsettur var við Iðufell. Besti árangur liðsins er 8.sæti í A-deild 2021 og undanúrslit í bikarkeppni KSÍ 2017. Þekktasti leikmaður Leiknis frá upphafi er Hannes Þór Halldórsson, fulltrúi félagsins á [[EM 2016]] og [[HM 2018]]. Félagið er staðsett í Efra-[[Breiðholt]]i í [[Reykjavík]] og hefur nú til umráða félagsheimili sem það tók í gagnið 2010. == Íslandsmeistaratitlar == * 6.flokkur karla A-lið 1994 * 2.flokkur karla innanhúss 2005 * 4.flokkur kvenna B-lið 1993 * 2.deild karla 2005 * 1.deild karla 2014 ==Árangur í Íslandsmóti== {| class="wikitable" style="width:73%; align:center; text-align:center" |+ ! Tímabil !! Deild !! # !! L !! S !! J !! T !! + !! - !! +/- !! Stig |- |''2019'' |B |3 |22 |12 |4 |6 |37 |28 |9 |40 |- |''2018'' |B |7 |22 |7 |4 |11 |23 |29 | -6 |25 |- |''2017'' |B |5 |22 |10 |6 |6 |38 |31 |7 |36 |- |''2016'' |B |7 |22 |8 |5 |9 |21 |28 | -7 |29 |- |''2015'' |''A'' |''11'' |''22'' |''3'' |''6'' |''13'' |''20'' |''34'' |''-14'' |''15'' |- |''2014'' |B |1 |22 |14 |6 |2 |43 |19 |24 |48 |- |''2013'' |B |7 |22 |9 |5 |8 |36 |31 |5 |32 |- |''2012'' |B |10 |22 |6 |7 |9 |33 |36 | -3 |25 |- | ''2011'' || B || 10 || 22 || 5 || 5 || 12 || 31 || 32 || -1 || 20 |- | ''2010'' || B || 3 || 22 || 13 || 4 || 5 || 32 || 19 || 13 || 43 |- | ''2009'' || B || 7 || 22 || 7 || 8 || 7 || 32 || 33 || -1 || 29 |- | ''2008'' || B || 7 || 22 || 7 || 5 || 10 || 33 || 40 || -7 || 26 |- | ''2007'' || B || 6 || 22 || 6 || 7 || 9 || 22 || 27 || -5 || 25 |- | ''2006'' || B || 9 || 18 || 4 || 6 || 8 || 21 || 25 || -4 || 18 |- | ''2005'' || C || 1 || 18 || 11 || 4 || 3 || 38 || 10 || 28 || 37 |- | '''2004''' || C || 3 || 18 || 11 || 5 || 2 || 42 || 17 || 25 || 38 |- | '''2003''' || D (Úrslit) || 2 || 5 || 3 || 0 || 2 || 11 || 8 || 3 || - |- | '''''' || D (B riðill) || 1 || 14 || 13 || 1 || 0 || 78 || 10 || 68 || 40 |- | '''2002''' || C || 9 || 18 || 4 || 3 || 11 || 27 || 44 || -17 || 15 |- | '''2001''' || C || 8 || 18 || 4 || 6 || 8 || 26 || 29 || -3 || 18 |- | '''2000''' || C || 6 || 18 || 7 || 3 || 8 || 40 || 31 || 9 || 24 |- | '''1999''' || C || 5 || 18 || 7 || 6 || 5 || 30 || 27 || 3 || 27 |- | '''1998''' || C || 3 || 18 || 9 || 5 || 4 || 34 || 20 || 14 || 32 |- | '''1997''' || C || 5 || 18 || 7 || 6 || 5 || 42 || 25 || 17 || 27 |- | '''1996''' || B || 10 || 18 || 1 || 3 || 14 || 17 || 48 || -31 || 6 |- | '''1995''' || C || 2 || 18 || 12 || 2 || 4 || 49 || 24 || 25 || 38 |- | '''1994''' || D (Úrslit) || 2 || 5 || 3 || 1 || 1 || 15 || 10 || 5 || - |- | '''''' || D (A riðill) || 2 || 11 || 8 || 0 || 3 || 49 || 10 || 39 || 24 |- | '''-1993'' || Í vinnslu |- |} :<small>Tímabil = Ár; Deild = A-efsta, D-neðsta; # = Sæti; L = Leikir; S = Sigrar; J = Jafntefli; T = Töp;</small> :<small>+ = Skoruð mörk; - = Mörk fengin á sig; +/- = Markatala; Stig = Heildarstigafjöldi; * = Tímabili ólokið</small> == Þjálfarar == {| class="wikitable" style="width:40%; align:center; text-align:center" |+ ! Tímabil !! Nafn |- |''2019-'' |Sigurður Heiðar Höskuldsson |- |''2019*'' |[[Stefán Gíslason]] |- |''2018*'' |Vigfús Arnar Jósefsson |- |''2017-2018*'' |Kristófer Sigurgeirsson |- |''2016'' |Kristján Guðmundsson |- |''2013-2015'' |[[Davíð Snorri Jónasson og Freyr Alexandersson]] |- |''2012*''|| Davíð Snorri Jónasson |- | ''2012 *'' || [[Willum Þór Þórsson]] |- | ''2011 *'' || [[Zoran Miljkovic]] |- |''2009-2011*''||[[Sigursteinn Gíslason]] |- | ''2008 '' || [[Garðar Ásgeirsson]] |- | ''2007 *'' || [[Jesper Tollefsen]] |- | ''2007 *'' || [[Óli Halldór Sigurjónsson]] |- | ''2006 '' || [[Garðar Ásgeirsson]] |- | ''2005'' || [[Garðar Ásgeirsson]] |- | ''2004'' || [[Garðar Ásgeirsson]] |- | ''2003'' || [[Magnús Einarsson]] |- | ''2002'' || [[Magnús Einarsson]] |- | ''2001'' || [[Magnús Einarsson]] |- | ''2000'' || [[Jóhann Gunnarsson]] |- | ''1999'' || [[Jóhann Gunnarsson]] |- | ''1998'' || [[Magnús Pálsson]] |- | ''1997'' || [[Magnús Pálsson]] |- | ''1996'' || [[Pétur Arnþórsson]] |- | ''1995''' || [[Pétur Arnþórsson]] |- | '''1994''' || [[Pétur Arnþórsson]] |- | '''-1993''' || Í vinnslu |- |} * [[Jesper Tollefsen]] stýrði liðinu síðustu 8 leikina (4 sigrar, 2 jafntefli og 2 tap) * [[Zoran Miljkovic]] stýrði liðinu síðustu 12 leikina (5 sigrar, 1 jafntefli og 6 tap) ==Núverandi leikmenn== *'''Markmenn:''' **{{ISL}} Ásgeir Þór Magnússon **{{ISL}} Viktor Freyr Sigurðsson **{{ISL}} Brynjar Örn Sigurðsson *'''Varnarmenn:''' **{{ISL}} Ósvald Jarl Traustason **{{ISL}} Bjarki Aðalsteinsson **{{ISL}} Dagur Austmann **{{ISL}} Alfreð Hjaltalín **{{ISL}} Jamal Klængur Jónsson **{{ISL}} Patryk Hryniewcki **{{ISL}} Robert Vattnes Mbah Nto *'''Miðjumenn:''' **{{ISL}} Vuk Oskar Dimitrijevic **{{ISL}} Daníel Finns Matthíasson **{{ISL}} Ernir "Vélin" Bjarnason **{{ISL}} Brynjar Hlöðversson **{{ISL}} Gyrður Hrafn Guðbrandsson **{{ISL}} Árni Elvar Árnason **{{ISL}} Birkir Bjarnason **{{ISL}} Sævin Alexander Símonarson **{{ISL}} Ragnar Páll Sigurðsson **{{ISL}} Daði Bærings Halldórsson *'''Framherjar:''' **{{ISL}} Sólon Breki Leifsson Welding **{{ISL}} Sævar Atli Magnússon **{{ISL}} Viktor Marel Kjærnested **{{ISL}} Magnús Andri Ólafsson **{{ISL}} Máni Austmann == Tengill == * [http://www.leiknir.com leiknir.com] {{Aðildarfélög ÍBR}} {{stubbur|íþrótt|ísland}} [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Leiknir]] {{S|1973}} {{Lið í 1. deild karla í knattspyrnu}} [[Flokkur:Breiðholt]] fjjgm6w5uiynhto6oa2wlh4uziwvqzc 0 52032 1982535 1952118 2026-10-12T03:13:57Z Stephan1000000 67773 num_episodes = 340 |num_seasons = 29 1982535 wikitext text/x-wiki {{Sjónvarpsþáttur |show_name = South Park |bgcolour = #7DBEA2 |image = [[Mynd:Southparkseason10opening.png|200px]] |caption = |format = [[Hreyfimynd]]<br />[[Skemmtun]] |runtime = 22 min |creator = [[Trey Parker]]<br />[[Matt Stone]] |executive_producer = [[Trey Parker]]<br />[[Matt Stone]] |voices = [[Trey Parker]]<br />[[Matt Stone]]<br />[[Isaac Hayes]] (1997–2006)<br />[[Mary Kay Bergman]] (1997–1999)<br />[[Eliza Schneider]] (1999–2003)<br />[[Mona Marshall]]<br />[[April Stewart]]<br />[[John 'Nancy' Hansen|John Hansen]]<br />[[Jennifer Howell]]<br /> [[Adrien Beard]] |opentheme = „South Park Theme“ eftir [[Primus]] |country = {{USA}} [[Bandaríkin]] |network = {{USA}} [[Comedy Central]]<br />{{ISL}} [[Stöð 3]] |first_aired = 13. ágúst 1997 |last_aired = Nú |num_episodes = 340 |num_seasons = 29 |list_episodes = |website = http://www.southparkstudios.com |imdb_id = 0121955 |tv_com_id = 344 | }} '''''South Park''''' ('''''SP'''''), áður sýnt á Íslandi undir titlinum '''''Trufluð tilvera''''', er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[teiknimynd]]a-[[gamanþáttur]]. Þættirnir fjalla um fjóra stráka ([[Stan Marsh|Stan]], [[Kyle Broflovski|Kyle]], [[Eric Cartman|Cartman]] og [[Kenny McCormick|Kenny]]) sem eru í þriðja og fjórða bekk í smábænum [[South Park (bær)|South Park]] í [[Colorado]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Þáttaröðin, sem er ætluð fullorðnum, er þekkt fyrir gróft orðbragð og dökkt skopskyn. Þáttaröðin var sköpuð af [[Trey Parker]] og [[Matt Stone]] og hefur verið sýnd á [[Comedy Central]] frá 1997 og hefur allt frá því verið ein vinsælasta þáttaröð stöðvarinnar. == Saga == === Uppruni === Upphaf ''South Park'' má rekja til ársins [[1992]] þegar [[Trey Parker|Parker]] og [[Matt Stone|Stone]], sem þá voru nemendur í [[Colorado-háskóli|Colorado-háskóla]], hittust í kvikmyndakennslutíma og sköpuðu stuttmynd sem kallaðist ''[[Jesus vs. Frosty]]''. Stuttmyndin innihélt upprunalegt útlit aðalpersónanna í ''South Park''. Stuttmyndin fjallaði um aðalpersónurnar fjórar sem vöktu til lífs snjókarl með töfrahatti. Árið [[1995]] sá [[Brian Graden]], framkvæmdarstjóri [[FOX]], stuttmyndina og veitti [[Trey Parker|Parker]] og [[Matt Stone|Stone]] umboðslaun til að gera aðra stuttmynd, ''[[Jesus vs. Santa]]''. Stuttmyndin var vinsæl og mikið notuð sem jólapóstkort á [[Internetið|internetinu]]. Hún var síðar aftur birt í þættinum ''[[A Very Crappy Christmas]]''. === Sjónvarpssamingur === Eftir útgáfu ''[[Jesus vs. Santa]]'' hófust umræður um gerð á sjónvarpsþáttum, fyrst með [[FOX]] og síðar með [[Comedy Central]]. Fyrsti sjónvarpsþátturinn, ''[[Cartman Gets an Anal Probe]]'', var sýndur [[13. ágúst]] [[1997]] á Comedy Central. Þátturinn var í 3 mánuði í vinnslu en hann var búinn til með skærum og pappír. Núna eru þættirnir unnir í hreyfimyndarforritum, fyrst [[PowerAnimator]] og síðar [[Autodesk Maya|Maya]]. Með notkun hreyfimyndaforrita tókst að minnka framleiðslutímann umtalsvert (niðri í eina viku), sem gerði [[Trey Parker|Parker]] og [[Matt Stone|Stone]] kleift að fjalla um nýliðna atburði í þáttunum sínum. == Persónur == {{Aðalgrein|South Park persónur}} [[Matt Stone]] og [[Trey Parker]] talsetja flestar karlkynspersónurnar í ''South Park'' en [[April Stewart]] og [[Mona Marshall]] (áður [[Mary Kay Bergman]] og [[Eliza Schneider]]) talsetja flestar kvenkynspersónurnar. Aðrir sem talsetja einnig í ''South Park'' eru [[Adrien Beard]] ([[Tolkien Black]]), [[Vernon Chatman]] ([[Towelie]]), [[Jennifer Howell]] ([[Bebe Stevens]]) og [[John Hansen]] ([[Mr. Slave]]). == Þættir == {{Aðalgrein|Listi yfir South Park þætti}} Sýndir hafa verið 338 ''South Park'' þættir í 28 þáttaröðum (2025). == Verðlaun == === Hlotið === * ''South Park'' hlaut [[Emmy-verðlaun]] árið [[2005]] fyrir þáttinn ''[[Best Friends Forever]]''<ref>{{cite web |url=http://animatedtv.about.com/cs/news/a/awards_2.htm |title=Geymd eintak |access-date=2007-10-05 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207065703/http://animatedtv.about.com/cs/news/a/awards_2.htm |url-status=dead }}</ref> og árið [[2007]] fyrir þáttinn ''[[Make Love, Not Warcraft]]''.<ref>{{Cite web |url=http://www.emmys.org/awards/2007pt/nominations_crtv.php?action=search_db#1 |title=Geymd eintak |access-date=2007-10-05 |archive-date=2007-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070906023154/http://www.emmys.org/awards/2007pt/nominations_crtv.php?action=search_db#1 |url-status=dead }}</ref> * [[5. apríl]] [[2006]] hlaut þátturinn [[Peabody-verðlaunin]]. * [[CableACE-verðlaunin]] árið [[1997]] fyrir besta hreyfimynda sjónvarpsþáttinn. Þetta var í síðast skipti sem verðlaunin voru veitt. === Tilnefndur === * ''South Park'' hefur verið tilnefnt til [[Emmy-varðlaunin|Emmy-verðlaunanna]] sjö sinnum ([[1998]], [[2000]], [[2002]], [[2004]], [[2005]], [[2006]] og [[2007]]) fyrir framúrskarandi árangur á hreyfimynda sjónvarpsþætti. * [[Teen Choice-verðlaunin]] árið [[2006]]. * Óskarsverðlaun fyrir besta upprunalega lag í kvikmyndinni ''[[South Park: Bigger, Longer & Uncut]]''. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.southparkstudios.com/ www.southparkstudios.com/] - Opinber heimasíða * {{imdb titill|0121955}} * ''[http://www.tv.com/show/344/summary.html South Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423004113/http://www.tv.com/show/344/summary.html |date=2009-04-23 }}'' á TV.com [[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]] [[Flokkur:South Park| ]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1997]] edt4hw2kezxshno2t7y796oygfm41pd 0 58643 1982517 1940879 2026-10-11T16:40:48Z User.57298540 121672 1982517 wikitext text/x-wiki '''''Kryddsíld''''' er [[viðtalsþáttur]] sem sendur er út á [[Sýn|Sýn (áður Stöð 2)]] um hver [[áramót]] ([[gamlársdagur|gamlársdag]]) og er í umsjón [[fréttastofa|fréttastofu]] stöðvarinnar. Í þáttinn mæta [[stjórnmál]]amenn saman og svara spurningum fréttamanns stöðvarinnar. Yfirleitt er þátturinn á fremur léttum nótum þar sem farið er yfir helstu hitamál stjórnmálanna á liðnu ári. Þátturinn hóf göngu sína á útvarpsstöðinni [[Bylgjan|Bylgjunni]] áramótin [[1990]] en frá [[1991]] var hann sendur út í sjónvarpinu. Árið [[2008]] varð að ljúka útsendingu vegna aðgerða mótmælenda, sem t.d. brenndu sundur kapal sem lá frá útsendingarbíl inn á [[Hótel Borg]]. <ref>[http://www.visir.is/article/20081231/FRETTIR01/717214126/-1 Visir.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Þættirnir == {| class="wikitable" |+ !Ártal !Umsjónarmenn !Forsætisráðherra !Tökustaður !Flokkar !Viðmælendur |- |'''[[1991]]'' |[[Elín Hirst]] og [[Sigursteinn Másson]] |[[Davíð Oddsson|Davíð Oddson]] (ekki viðstaddur) |[[Hótel Borg]] |[[Framsóknarflokkurinn]], [[Alþýðubandalagið]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Kvennalistinn]] og [[Alþýðuflokkurinn]] (5 flokkar) |[[Friðrik Sophusson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Jón Baldvin Hannibalsson]] ([[Alþýðuflokkurinn|A]]), [[Kristín Einarsdóttir]] ([[Kvennalistinn|V]]), [[Ólafur Ragnar Grímsson]] ([[Alþýðubandalagið|G]]), [[Steingrímur Hermannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]) |- |''[[1992]]'' |[[Elín Hirst]] og [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] |[[Davíð Oddsson]] |[[Perlan]] |[[Framsóknarflokkurinn]], [[Alþýðubandalagið]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Kvennalistinn]] og [[Alþýðuflokkurinn]] (5 flokkar) |[[Anna Ólafsdóttir Björnsdóttir]] ([[Kvennalistinn|V]]), [[Davíð Oddsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Jón Baldvin Hannibalsson]] ([[Alþýðuflokkurinn|A]]), [[Ólafur Ragnar Grímsson]] ([[Alþýðubandalagið|G]]), [[Steingrímur Hermannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]) |- |''[[1993]]'' |[[Elín Hirst]] og [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] |[[Davíð Oddsson]] |[[Hótel Borg]] |[[Framsóknarflokkurinn]], [[Alþýðubandalagið]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Kvennalistinn]] og [[Alþýðuflokkurinn]] (5 flokkar) |[[Davíð Oddsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Steingrímur Hermannsson]] ([[B]]), [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] ([[Kvennalistinn|V]]), [[Ólafur Ragnar Grímsson]] ([[G]]), [[Jón Baldvin Hannibalsson]] ([[A]]) |- |''1994'' | | | | | |- |''1995'' | | | | | |- |''1996'' | | | | | |- |''1997'' | | | | | |- |''1998'' | | | | | |- |''1999'' | | | | | |- |''2000'' | | | | | |- |''2001'' | | | | | |- |''2002'' | | | | | |- |''2003'' | | | | | |- |''2004'' | | | | | |- |''2005'' | | | | | |- |''2006'' | | | | | |- |''2007'' | | | | | |- |''2008'' | | | | | |- |''2009'' | | | | | |- |''2010'' | | | | | |- |''2011'' |Kristján Már Unnarsson |[[Jóhanna Sigurðardóttir]] | |[[Samfylkingin]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]], [[Hreyfingin]], |[[Jóhanna Sigurðardóttir]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Ólöf Nordal]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Steingrímur J. Sigfússon]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]), [[Margrét Tryggvadóttir]] ([[Hreyfingin]]), |- |''2012'' |Lóa Pind Aldísardóttir og Kristján Már Unnarsson |[[Jóhanna Sigurðardóttir]] | |[[Samfylkingin]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]], [[Hreyfingin]], [[Björt framtíð]] |[[Jóhanna Sigurðardóttir]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Steingrímur J. Sigfússon]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]), [[Þór Saari]] ([[Borgarahreyfingin|Hreyfingin]]), [[Guðmundur Steingrímsson]] ([[Björt framtíð|A]]) |- |''2013'' |Heimir Már Pétursson og Lóa Pind Aldísardóttir |[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | |[[Samfylkingin]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]], [[Björt framtíð]] |[[Árni Páll Árnason]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Birgitta Jónsdóttir]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]), [[Guðmundur Steingrímsson]] ([[Björt framtíð|A]]) |- |''2014'' |Heimir Már Pétursson og Lóa Pind Aldísardóttir |[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] |Myndver Stöðvar 2 |[[Samfylkingin]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]], [[Björt framtíð]] |[[Árni Páll Árnason]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]), [[Guðmundur Steingrímsson]] ([[Björt framtíð|A]]) |- |''2015'' |Fanney Birna Jónsdóttir og [[Logi Bergmann]] |[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] |[[Harpa (tónlistarhús)|Harpa]] |[[Samfylkingin]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]], [[Björt framtíð]] |[[Árni Páll Árnason]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Birgitta Jónsdóttir]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]), [[Óttarr Proppé]] ([[Björt framtíð|A]]) |- |''2016'' |[[Logi Bergmann]] og Telma Tómasson |[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |[[Harpa (tónlistarhús)|Harpa]] |[[Samfylkingin]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]], [[Björt framtíð]] |[[Logi Einarsson]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Benedikt Jóhannesson]] ([[Viðreisn|C]]), [[Smári McCarthy]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]), [[Óttarr Proppé]] ([[Björt framtíð|A]]) |- |'''2017''' |Heimir Már Pétursson og Telma Tómasson |[[Katrín Jakobsdóttir]] |[[Perlan]] |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]] |[[Logi Einarsson]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorsteinn Víglundsson (f. 1969)|Þorsteinn Víglundsson]] ([[Viðreisn|C]]), [[Þórhildur Sunna Ævarsdóttir]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]) |- |'''2018''' |Erla Björg Gunnarsdóttir og Heimir Már Pétursson |[[Katrín Jakobsdóttir]] |Vinnustofa Kjarvals |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]] |[[Logi Einarsson]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]), [[Halldóra Mogensen]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]) |- |'''2019''' |Hrund Þórsdóttir og Þórir Guðmundsson |[[Katrín Jakobsdóttir]] |Vinnustofa Kjarvals |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]] |[[Logi Einarsson]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]), [[Halldóra Mogensen]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]) |- |'''2020''' |Erla Björg Gunnarsdóttir og Þórir Guðmundsson |[[Katrín Jakobsdóttir]] |Sjáland |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]] |[[Logi Einarsson]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]), [[Þórhildur Sunna Ævarsdóttir]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]) |- |'''2021''' |Erla Björg Gunnarsdóttir og Snorri Másson |[[Katrín Jakobsdóttir]] |[[Hótel Borg]] |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]] |[[Logi Einarsson]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]), [[Halldóra Mogensen]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]) |- |2022 |Erla Björg Gunnarsdóttir og Snorri Másson |[[Katrín Jakobsdóttir]] | |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]] |[[Kristrún Frostadóttir]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]), [[Björn Leví Gunnarsson]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]) |- |2023 |Erla Björg Gunnarsdóttir og Kolbeinn Tumi Daðason |[[Katrín Jakobsdóttir]] | |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]], [[Píratar]], [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Græn]] |[[Kristrún Frostadóttir]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]), [[Gísli Rafn Ólafsson]] ([[Píratar|P]]), [[Katrín Jakobsdóttir]] ([[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]) |- |2024 |Erla Björg Gunnarsdóttir og Kolbeinn Tumi Daðason |[[Kristrún Frostadóttir]] | |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]] |[[Kristrún Frostadóttir]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]) |- |2025 |Erla Björg Gunnarsdóttir og Kolbeinn Tumi Daðason |[[Kristrún Frostadóttir]] | |[[Samfylkingin]], [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]], [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Flokkur fólksins]], [[Framsóknarflokkurinn]], [[Viðreisn]] |[[Kristrún Frostadóttir]] ([[Samfylkingin|S]]), [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ([[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]), [[Guðrún Hafsteinsdóttir]] ([[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]), [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]), [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] ([[Framsóknarflokkurinn|B]]), [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]) |} ==Nafnið== Heiti þáttarins má rekja til misskilnings sem kom fyrst fram í smágrein í [[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]] [[13. janúar]] [[1981]] (sjá [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1536161 hér]) þar sem tekin var upp frétt úr [[Berlingske Tidende]] um að forseta Íslands, [[Vigdís Finnbogadóttir|Vigdísi Finnbogadóttur]], og [[Margrét Þórhildur|Margréti Þórhildi]] Danadrottningu, hefði verið boðið í ''krydsild''. ''Krydsild'' er í [[danska|dönsku]] bein þýðing á [[enska]] orðinu ''crossfire'' sem merkir „skothríð úr báðum áttum“ og er notað yfir [[viðtal|viðtöl]] þar sem tveir eða fleiri viðmælendur eru spurðir „í kross“ af blaðamanni eða -mönnum. Í greininni í Morgunblaðinu hafði blaðamaður, sem ekki var sleipur í dönsku, skilið það þannig að þjóðhöfðingjunum hefði verið boðið í „kryddsíldarveislu“. Mistökin urðu frægt dæmi um meinlega [[þýðing|þýðingarvillu]] í dagblöðum. Orðið „kryddsíld“ er stundum notað yfir sams konar viðtalsþætti á öðrum stöðvum og í íslenskri umfjöllun um slíka þætti erlendis. == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Íslenskir sjónvarpsþættir]] nk5d4errycfm31y9i7clpanlkrm28ub 0 62886 1982529 1765120 2026-10-11T21:58:45Z Berserkur 10188 1982529 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spain Andalusia Malaga BW 2015-10-24 09-52-48.jpg|thumb|right|250px|Malaga]] '''Malaga''' er hafnarborg í [[Andalúsía|Andalúsíu]] á Suður-[[Spánn|Spáni]]. Íbúar borgarinnar voru tæp 600.000 árið 2025 en um helmingi fleiri búa á stórborgarsvæðinu. Malaga er sjötta stærsta borg Spánar. Líklegast er talið að heitið sé komið úr fönikísku (og hét þá Malaka) og dregið af salti sbr. hebreska מלח (melak) + arabíska ملح (milh). {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Andalúsíu]] l9qw47v0xnve7i8fmi934w9pnsk8l1w 0 76499 1982515 1856345 2026-10-11T16:24:59Z FDagsson 121707 uppfærði lista yfir framlag íslendinga 1982515 wikitext text/x-wiki '''Feneyjatvíæringurinn''' (eða '''Tvíæringurinn í Feneyjum''') er umfangsmikil alþjóðleg [[myndlistarsýning]] helguð samtímalist sem er haldin annað hvert ár (var á oddatöluári en er nú á sléttri tölu vegna Covid) í [[Feneyjar|Feneyjum]]. Tengd hátíðinni eru líka [[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum]] og [[Sýning byggingarlistar í Feneyjum]] (''Mostra di Architettura di Venezia''). Tvíæringurinn hefur verið haldinn frá því [[1895]]. Árið [[1907]] hófu einstök ríki að reisa sérstaka sýningarskála í [[Giardini di Castello]] fyrir listamenn sína og nú eru þar um 30 varanlegir sýningarskálar. [[Noregur]], [[Svíþjóð]] og [[Finnland]] sameinuðust um einn skála, [[Norræni skálinn|Norræna skálann]], sem [[Sverre Fehn]] hannaði árið [[1962]] en [[Danmörk]] var áður búin að reisa skála sem [[Carl Brummer]] teiknaði og sem [[Peter Koch]] síðar stækkaði. [[Ísland]] tók fyrst þátt árið 1960 með verkum [[Ásmundur Sveinsson|Ásmundar Sveinssonar]] og [[Jóhannes Kjarval|Jóhannesar Kjarval]] og sýndi fyrst annaðhvort á alþjóðlegu sýningunni eða sem gestur í danska eða Norræna skálanum. Þegar Finnar ákváðu að taka þátt í Norræna skálanum [[1984]] tóku Íslendingar eldri timburskála þeirra á leigu. Skálann hannaði [[Alvar Aalto]] en honum var aðeins ætlað að standa tímabundið. Árið [[2007]] ákváðu Finnar að nota hann sjálfir og því sýndi [[Steingrímur Eyfjörð]] fyrir Íslands hönd í [[Palazzo Bianchi Michiel]] við [[Canal Grande]] það ár og [[Ragnar Kjartansson]] sýndi þar líka 2009. Árið 2011 sýndu [[Libia Castro]] og [[Ólafur Ólafsson (myndlistarmaður)|Ólafur Ólafsson]] í [[Palazzo Zenobio]] og það sama gerði [[Katrín Sigurðardóttir]] árið 2013. ==Fulltrúar Íslands== * 1960 — [[Jóhannes Sveinsson Kjarval]], [[Ásmundur Sveinsson]] * 1972 — [[Svavar Guðnason]], [[Þorvaldur Skúlason]] *1978 — [[Sigurður Guðmundsson (f. 1942)|Sigurður Guðmundsson]] * 1980 — [[Magnús Pálsson]] * 1982 — [[Jón Gunnar Árnason]], [[Kristján Guðmundsson]] * 1984 — [[Kristján Davíðsson]] * 1986 — [[Erró]] * 1988 — [[Gunnar Örn Gunnarsson]] * 1990 — [[Helgi Þorgils Friðjónsson]] *1993 — [[Hreinn Friðfinnsson]], [[Jóhann Eyfells]] * 1995 — [[Birgir Andrésson]] * 1997 — [[Steina Vasulka]] * 1999 — [[Sigurður Árni Sigurðsson]] * 2001 — [[Finnbogi Pétursson]] * 2003 — [[Rúrí]] * 2005 — [[Gabríela Friðriksdóttir]] * 2007 — [[Steingrímur Eyfjörð]] (Sýningarstjóri: Hanna Styrmisdóttir) * 2009 — [[Ragnar Kjartansson (myndlistarmaður)]] (Sýningarstjórar: Markús Thór Andrésson, Dorothée Kirch) * 2011 — [[Libia Castro]] & [[Ólafur Ólafsson (myndlistamaður)]] (Sýningarstjóri: Ellen Blumenstein) * 2013 — [[Katrín Sigurðardóttir]] (Sýningarstjóri: Mary Ceruti, Ilaria Bonacossa) * 2015 — [[Christoph Büchel]] (Sýningarstjóri: Nína Magnúsdóttir) *2017 — [[Egill Sæbjörnsson]] (Sýningarstjóri: Stefanie Böttcher) *2019 — [[Hrafnhildur Arnardóttir]] (Sýningarstjóri: Birta Guðjónsdóttir) *2022 — [[Sigurður Guðjónsson (myndlistamaður)|Sigurður Guðjónsson]] (Enginn tvíæringur var 2021 vegna Covid) *2024 — Hildigunnur Birgisdóttir (Sýningarstjóri: Dan Byers) *2026 — Ásta Fanney Sigurðardóttir (Sýningarstjórar: Margrét Áskelsdóttir og Unnar Örn) ==Tenglar== * [http://www.labiennale.org/ Vefur sýningarinnar] {{commonscat|Venice Biennale|Feneyjatvíæringnum}} {{stubbur|myndlist}} {{s|1895}} [[Flokkur:Myndlistarsýningar]] [[Flokkur:Samtímalist]] [[Flokkur:Feneyjar]] f68cgerdmlgo61bv46gkwfyhoj9xiq0 0 80017 1982520 1405624 2026-10-11T16:58:34Z Bjarki S 9 Bjarki S færði [[Einingarlögin]] á [[Einingarlög Evrópu]]: Algengari titill: skv. árnastofnun og evrópuvef HÍ 1405624 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Single European Act Ratification Map.svg|thumb|right|Þau lönd sem voru aðilar að Evrópubandalaginu árið 1986.]] '''Einingarlögin''' er [[alþjóðlegur sáttmáli]] sem settur var árið [[1986]]. Einingarlögin voru fyrsta stóra endurskoðunin á [[Rómarsáttmálinn|Rómarsáttmálanum]] sem stofnaði [[Evrópubandalagið]]. Með Einingarlögunum var komið á tímaramma á það ferli sem leiða ætti að sameiginlegum frjálsum markaði innan Evrópubandalagsins en lengi hafði staðið til að ná því markmiði. Stefnt var að því að ljúka því fyrir [[31. desember]] [[1992]]. Með sáttmálanum var einnig komið á sameiginlegri utanríkisstefnu í formi [[Evrópska Stjórnmálasambandið|Evrópska Stjórnmálasambandsins]] sem seinna varð að [[Sameiginleg utanríkis- og varnarmálastefna Evrópusambandsins|Sameiginlegri utanríkis- og varnarmálastefnu Evrópusambandsins]] með setningu [[Maastrichtsamningurinn|Maastrichtsamningsins]]. Einingarlögin voru samin á ráðstefnu sem haldin var frá september [[1985]] til janúar [[1986]]. Einn af hvötum þess að til þeirra var stofnað var sú aukna spenna sem hlaupið hafði í [[kalda stríðið]] milli stórveldanna tveggja, [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Löggjafarþing allra aðildarríkja EB nema [[Danmörk|Danmerkur]] samþykktu Einingarlögin en í kjölfarið var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í Danmörku þar sem þau voru samþykkt. [[Flokkur:Evrópusambandssamningar]] intlypt2kqtqt1et2d135dd7b25ez1p 1982522 1982520 2026-10-11T17:01:18Z Bjarki S 9 1982522 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Single European Act Ratification Map.svg|thumb|right|Þau lönd sem voru aðilar að Evrópubandalaginu árið 1986.]] '''Einingarlög Evrópu''' voru samþykkt árið [[1986]] og fólu í sér fyrstu stóru endurskoðunina á [[Rómarsáttmálinn|Rómarsáttmálanum]] sem stofnaði [[Evrópubandalagið]]. Með Einingarlögunum var komið á tímaramma á það ferli sem leiða ætti að sameiginlegum frjálsum markaði innan Evrópubandalagsins en lengi hafði staðið til að ná því markmiði. Stefnt var að því að ljúka því fyrir [[31. desember]] [[1992]]. Með sáttmálanum var einnig komið á sameiginlegri utanríkisstefnu í formi [[Evrópska Stjórnmálasambandið|Evrópska Stjórnmálasambandsins]] sem seinna varð að [[Sameiginleg utanríkis- og varnarmálastefna Evrópusambandsins|Sameiginlegri utanríkis- og varnarmálastefnu Evrópusambandsins]] með setningu [[Maastrichtsamningurinn|Maastrichtsamningsins]]. Einingarlögin voru samin á ráðstefnu sem haldin var frá september [[1985]] til janúar [[1986]]. Einn af hvötum þess að til þeirra var stofnað var sú aukna spenna sem hlaupið hafði í [[kalda stríðið]] milli stórveldanna tveggja, [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Löggjafarþing allra aðildarríkja EB nema [[Danmörk|Danmerkur]] samþykktu Einingarlögin en í kjölfarið var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í Danmörku þar sem þau voru samþykkt. [[Flokkur:Evrópusambandssamningar]] 7ouq9ncawouv0twkk18olis5luq87ny 0 91284 1982548 1797695 2026-10-12T11:51:24Z Berserkur 10188 1982548 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jielbeaumadier Calais 2008 35.jpeg|thumb|Calais.]] [[Mynd:Calais pier.jpg|thumb|250px|Bryggjan í Calais.]] '''Calais''' (borið fram {{IPA link|[kaˈlɛ]}}, [[hollenska]]: ''Kales'') er bær í Norður-[[Frakkland]]i í umdæminu [[Pas-de-Calais]]. Þó Calais sé stærsti bærinn í umdæminu er höfuðborg þess [[Arras]], sem er þriðji stærsti bær umdæmisins. Íbúar Calais voru um 68.000 árið 2023 en 145.000 á stórborgarsvæðinu. Calais liggur að [[Ermarsund]]inu þar sem það er aðeins 34 km að breidd, og er sá bær í Frakklandi sem er næstur [[England]]i. Einu sinni var bærinn og svæðið í kring hann [[Calaisis|undir stjórn Englands]]. Þegar skýrt er, eru [[hvítu klettarnir í Dover]] sjáanlegir frá Calais. Gamli bærinn, Calais-Nord, er staddur á mannbyggðri eyju sem er umkringd [[skurður|skurðum]] og [[höfn]]um. Nýrri hluti bæjarins, St-Pierre, liggur suðvestan við gamla bæinn. Vegna legu sinnar hefur Calais verið mikilvæg höfn í margar aldir. Ferjur sigla þangað frá [[Dover]] í Englandi og þetta er aðalleið á milli þessara landa. Munni [[Ermarsundsgöngin|Ermarsundsganganna]] er nálægur Calais í [[Coquelles]]. Fólk hefur búið í Calais frá ómunatíð, en [[Rómaveldi|Rómverjar]] kölluðu bæinn ''Caletum''. Með tíð og tíma varð Calais mikilvægur hafnarbær. Bærinn var undir stjórn ýmislegra landa og talaði fólkið aðallega [[hollenska|hollensku]]. [[Játvarður 3.]] Englandskonungur hélt að hann væri lögmætur konungur Frakklands og ákvað að gera innrás á Calais árið [[1347]], vegna legu hans við England. [[Brétigny-sáttmálinn]] lét Calais af hendi til Englands. Í tvær aldir var Calais hluti Englands og var með fulltrúa í [[Enska þingið|Enska þinginu]]. Loksins tók Frakkland Calais aftur í sínar hendur árið [[1558]]. Árið [[1805]] komu hermenn [[Napóleon Bónaparte|Napóleons]] saman í Calais fyrir áætlaða innrás á Englandi. Á [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni var [[Breski herinn]] staðsettur í bænum, en á [[seinni heimsstyrjöldin]]ni var [[orrustan við Calais]] háð þar. Nafnið kemur fyrst fyrir 1180 sem Calesium á latínu og Kales á gamal-flæmsku. líklegast er að nafnið sé komið úr keltnesk caleto-, sem merkir hart, sbr. staðarnafnið Caleti, og þjóðflokksheitið Caletes, yfir þjóðflokk sem bjó þar sem nú er Belgía og svæðið Caux dregur nafn sitt af. {{heimild vantar}} == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Calais | mánuðurskoðað = 7. september| árskoðað = 2010}} [[Flokkur:Borgir í Frakklandi]] dsoffycdf7np9y5vo2vafofefz274hl 0 97297 1982518 1884766 2026-10-11T16:48:05Z Bjarki S 9 var aldrei aðalmaður á þingi 1982518 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður |nafn=Andie Sophia Fontaine | fæddur ={{Fæðingardagur og aldur|1971|12|18}} |fæðingarstaður=[[Baltimore]] |stjórnmálaflokkur=Vinstri græn | AÞ_CV =1026 |neðanmálsgreinar= }} '''Andie Sophia Fontaine''' (f. [[18. desember]] [[1971]]) er Íslendingur af bandarískum uppruna, fædd í Baltimore. Hún var varaþingmaður fyrir Vinstrihreyfinguna - grænt framboð í Reykjavíkurkjördæmi norður 2007-2009 og tók tvisvar sæti á þingi. Hún var fyrsti innflytjandinn til að sitja á Alþingi. Andie starfar nú sem ritstjóri fyrir tímaritið [[Iceland Review]]. {{f|1971}} [[Flokkur:Íslenskar blaðakonur‎]] [[Flokkur:Þingmenn Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs]] tp0yl1mz45mdpb75ckj0etdt06gfnoz 0 99855 1982545 1963131 2026-10-12T11:42:30Z Makenzis 56151 1982545 wikitext text/x-wiki {{fyrir|kvennaliðið|Vestri (knattspyrna kvenna)}} {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Íþróttafélagið Vestri | Mynd = | Gælunafn = ''Djúpmenn'' | Stytt nafn = Vestri | Stofnað = [[1986]] sem Badmintonfélag Ísafjarðar<br>[[1988]] sem BÍ88<br>[[2006]] sem BÍ/Bolungarvík<br>[[2016]] sem Vestri | Leikvöllur = Torfnesvöllur | Stærð = 800 | Stjórnarformaður = Samúel Samúelsson | Knattspyrnustjóri = [[Daniel Osafo-Badu]] | Aðstoðarþjálfari = | Liðstjóri = | Deild = 1. deild karla | Tímabil = 2026 | Staðsetning = 9. sæti | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=000099|body1=000099|rightarm1=000099|shorts1=FF0000|socks1=000099| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FFFFFF|socks2=FF0000| }} '''Karlalið Vestra í knattspyrnu''' er hluti af knattspyrnudeild [[Íþróttafélagið Vestri|Íþróttafélagsins Vestra]] í [[Ísafjarðarbær|Ísafjarðarbæ]].<ref>{{cite web|url=http://www.ksi.is/um-ksi/adildarfelog/adildarfelag/?Felag=142389|title=Vestri - Knattspyrnusamband Íslands|author=|date=|website=www.ksi.is|accessdate=25 August 2017|archive-date=11 júlí 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711073040/http://www.ksi.is/um-ksi/adildarfelog/adildarfelag/?Felag=142389|url-status=dead}}</ref> Félagið var stofnað árið 1986 sem deild innan Badmintonfélags Ísafjarðar (BÍ) og tók þátt í 3. deild karla það ár.<ref name="origin">{{cite news |title="Gömlu mennirnir í B.Í. velgja þeim yngri undur uggum í 4. deildinni |url=https://timarit.is/page/7332784 |access-date=28. ágúst 2021 |work=Bæjarins Besta |date=1. júlí 1986 |page=7}}</ref> Árið 1988 lagðist meistaraflokkur karla hjá [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|Íþróttabandalagi Ísafjarðar]] niður og færðust flestir leikmennirnir yfir til BÍ. Í kjölfarið fylgdi meistaraflokkur kvenna hjá ÍBÍ með og hafði BÍ því tekið við af ÍBÍ sem stærsta knattpsyrnuliðið á Vestfjörðum. Eftir þessar tilfæringar tók liðið upp nafnið BÍ'88.<ref>{{cite news |title=Ísfirðingar spila undir nafninu BÍ 88 |url=https://timarit.is/page/7345616 |access-date=28. ágúst 2021 |work=Bæjarins Besta |date=25. maí 1988 |page=18 }}</ref> Á árunum 2006 til 2016 tefldi það fram sameiginlegu liði með [[Ungmennafélag Bolungarvíkur|Ungmennafélagi Bolungarvíkur]] undir heitinu BÍ/Bolungarvík.<ref name="knattsp-saga">{{cite book|author1=Sigurður Pétursson|title=Knattspyrnusaga Ísfirðinga|date=2017|publisher=Púkamót, félag|isbn=978-9935-24-189-4}}</ref> Árið 2016 gekk Boltafélagið inn í nýstofnað Íþróttafélagið Vestra og varð að knattspyrnudeild þess.<ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/sport/efstadeild/2015/07/10/vestri_raedur_rikjum_a_vestfjordum/|title=Vestri ræður ríkjum á Vestfjörðum|author=|date=|website=mbl.is|accessdate=25 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hsv.is/frettir/Ithrottafelagid_Vestri/ |title=/ Fréttir / Íþróttafélagið Vestri |publisher=Hsv.is |date= |accessdate=2016-11-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ksi.is/mot/2016/03/03|title=Vestri kemur í stað BÍ/Bolungarvíkur - Knattspyrnusamband Íslands|author=|date=|website=www.ksi.is|accessdate=25 August 2017|archive-date=25 ágúst 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825193050/http://www.ksi.is/mot/2016/03/03|url-status=dead}}</ref> Árið 2025 varð félagið bikarmeistari karla í fyrsta sinn. ==Saga== Badmintonfélag Ísafjarðar (BÍ) hóf keppni í Vestfjarðariðli Íslandsmótsins í knattspyrnu sumarið 1986. Í kappliði þess var meðal annars að finna ýmsar gamlar kempur úr liði ÍBÍ frá fyrri árum.<ref name="origin"/> Fyrstu tvö árin hafnaði liðið um miðja deild en allar forsendur breyttust árið 1988 þegar meistaraflokkur ÍBÍ var lagður niður og leikmennirnir gengu allir til liðs við BÍ. Um leið tók félagið upp nafnið BÍ ´88, sem gaf til kynna að litið væri svo á að 1988 væri nýtt stofnár félagsins. BÍ ´88 fór upp um deild í fyrstu tilraun og varð deildarmeistari eftir sigur á Austra Eskifirði í úrslitaleik. Við tók þriggja ára dvöl í þriðju efstu deild. Fyrsta árið tókst Ísfirðingum að halda sæti sínu sem þótti vel að verki staðið þar sem fallið var frá því að keppa í tveimur landshlutariðlum og liðum fækkað í tíu. Árið eftir var BÍ ´88 einu sæti frá því að falla eftir æsilegt einvígi við [[Ungmennafélagið Einherji|Einherja frá Vopnafirði]]. Sumarið 1991 gekk hins vegar allt að óskum og Ísafjarðarliðið hafnaði í öðru sæti á eftir Leiftri Ólafsfirði og var komið í næstefstu deild. Sjöunda sætið varð niðurstaðan sumarið 1992, en róðurinn reyndist þyngri á öðru ári félagsins í deildinni og haustið 1993 höfnuðu Ísfirðingar í næstneðsta sæti, stigi á eftir [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR-ingum]] og féllu niður um deild. Eftir bærilega frammistöðu sumarið 1994 lentu Ísfirðingar í miklum vandræðum á sínu seinna ári í þriðju deildinni og enduðu sumarið 1995 í neðsta sæti og voru á ný komnir í neðstu deild. Það voru [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] sem féllu með Ísfirðingum og árið eftir var það Hafnarfjarðarliðið sem sló BÍ ´88 út úr úrslitakeppni fjórðu deildar. Þetta reyndist síðasta BÍ ´88 sem var komið í fjárhagslegt þrot. Félagið sendi því ekki lið til keppni sumarið 1997, en leikmenn gengu flestir til liðs við Knattspyrnufélagið Erni sem hóf þátttöku á Íslandsmóti árið áður. Ernir komust í úrslitakeppni deildarinnar árið 1997 en féllu þar úr leik fyrir [[Glímufélagið Ármann|Ármenningum]]. Árið 1998 gengu nokkrir lykilmenn úr Ísafjarðarliðinu til liðs við Bolvíkinga, sem gerðu atlögu að því að komast upp um deild. Það mistókst naumlega en í kjölfarið kviknuðu umræður um að sameina kapplið bæjanna tveggja. Með sameiningu meistaraflokks Ungmennafélags Bolungarvíkur og Knattspyrnufélagsins Ernis sumarið 1999 varð til KÍB, Knattspyrnufélag Ísafjarðar og Bolungarvíkur. Hið sameinaða lið komst upp um deild strax í fyrstu tilraun eftir að hafa lent í öðru sæti á eftir Aftureldingu. Tilveran í næstu deild fyrir ofan reyndist erfiðari. KÍB hélt sér naumlega uppi sumarið 2000 en kolféll árið eftir með markatöluna 27:71. Í kjölfarið var ákveðið að slíta samstarfi félaganna tveggja. Bolvíkingar sendu sitt eigið lið til keppni sumarið 2002 og Boltafélag Ísafjarðar var endurvakið. Árin 2002-5 hafnaði BÍ einatt um eða fyrir neðan miðju í sínum riðli í deildinni. Rýr uppskera Vestfjarðaliðanna varð til þess að ákveðið var að ráðast í nýja sameiningartilraun fyrir sumarið 2006. BÍ/Bolungarvík, sem stundum var kallað Djúpmenn eða einfaldlega „skástrikið“ af gárungum byrjaði rólega, en sumarið 2008 tókst liðinu að ná 2. sæti í deildinni og komast upp í þriðju efstu deild. Sumarið 2010 komst BÍ/Bolungarvík upp í næstefstu deild og munaði þar miklu um 19 mörk [[Andri Rúnar Bjarnason|Andra Rúnars Bjarnasonar]], markakóngs deildarinnar. Það vakti mikla athygli þegar nýliðar BÍ/Bolungarvíkur tilkynntu ráðningu nýs þjálfara fyrir sumarið 2011. [[Guðjón Þórðarson]], fyrrum landsliðsþjálfari Íslands, sneri þá aftur til heimalandsins eftir margra ára dvöl í útlöndum. Liðið var í efri hluta deildarinnar stóran hluta tímabilsins, en hafnaði að lokum í sjötta sæti. Betur gekk í [[bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]]þar sem Vestfjarðaliðið sló út Íslandsmeistara [[Ungmennafélagið Breiðablik|Breiðabliks]] og [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þrótt Reykjavík]], en féll úr leik gegn [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR-ingum]] í undanúrslitum að viðstöddum fjölda áhorfenda á Torfnsnesvelli. Samstarfi Guðjóns Þórðarsonar og BÍ/Bolungarvíkur lauk eftir þetta eina sumar. Liðið var í neðri hlutanum árið eftir en 2013 náðu Djúpmenn sínum besta árangri þegar liðið hafnaði í 5. sæti með 40 stig, aðeins tveimur stigum minna en [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur Reykjavík]] sem náði 2. sætinu. Ekki tókst að fylgja þessum árangri eftir. Tveimur árum síðar endaði BÍ/Bolungarvík á botninum. Um það leyti var ráðist í sameiningu íþróttafélaga við [[Ísafjarðardjúp]] undir merkjum Vestra. Hafa knattspyrnumenn keppt undir Vestranafninu upp frá því. Fyrst í þriðju efstu deild, en 2020 í næstefstu deild. Árið 2023 tryggði félagið sig í Bestu deild karla eftir umspil. Þann 22. ágúst 2025, vann liðið sinn fyrsta stóra titil er það sigraði [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]] í úrslitum [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppninnar]].<ref>{{cite news |author1=Andri Már Eggertsson |author2=Ágúst Orri Arnarson |title=Uppgjörið: Valur - Vestri 0-1 - Vestri bikarmeistari í fyrsta sinn |url=https://www.visir.is/g/20252765414d/upp-gjorid-valur-vestri-0-1-vestri-bikar-meistari-i-fyrsta-sinn-i-sogu-fe-lagsins |access-date=23 August 2025 |work=[[Vísir.is]] |date=22 August 2025 |language=Icelandic}}</ref> ==Þjálfarar== {| class="wikitable" |- !Tímabil<ref name="knattsp-saga"/> !Nafn !Athugasemdir |- |1986 |{{flagicon|ISL}} [[Björn Helgason]] | |- |1987 |{{flagicon|ISL}} Jakob Ólason | |- |1988 |{{flagicon|ISL}} Jóhann Króknes Torfason | |- |1989 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | Spilandi þjálfari |- |1990 |{{flagicon|ISL}} Jóhann Króknes Torfason | |- |1991–1992 |{{flagicon|ISL}} Ámundi Sigmundsson | Spilandi þjálfari |- |1993 |{{flagicon|ISL}} Helgi Helgason | |- |1994 |{{flagicon|ISL}} Einar Friðþjófsson | |- |1995 |{{flagicon|ISL}} Björn Ingimarsson | Rekinn um mitt tímabil |- |1995 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | Spilandi þjálfari |- |1996 |{{flagicon|ISL}} [[Ómar Torfason]] | Spilandi þjálfari |- |2002–2004 |{{flagicon|ISL}} Haukur Benediktsson | Spilandi þjálfari |- |2005 |{{flagicon|ISL}} Örnólfur Oddsson | |- |2006–2007 |{{flagicon|ISL}} Jónas Leifur Sigursteinsson | |- |2008 |[[Mynd:Flag_of_Serbia.svg|20px]] Slobodan Milisic | |- |2009 |[[Mynd:Flag_of_Serbia.svg|20px]] Dragan Kazic | |- |2010 |{{flagicon|ISL}} Alfreð Elías Jóhannsson | Spilandi þjálfari |- |2011 |{{flagicon|ISL}} [[Guðjón Þórðarson]] | |- |2012–2014 |{{flagicon|ISL}} [[Jörundur Áki Sveinsson]] | |- |2015 |{{flagicon|ISL}} Jón Hálfdán Pétursson | |- |2016 |{{flagicon|ISL}} Ásgeir Guðmundsson | |- |2017 |[[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] Daniel Osafo-Badu | Spilandi þjálfari |- |2017–2020 |{{flagicon|ISL}} [[Bjarni Jóhannsson]] | |- |2021 |{{flagicon|ISL}} [[Jón Þór Hauksson]] | |- |2022 |{{flagicon|ISL}} [[Gunnar Heiðar Þorvaldsson]] | |- |2023-2025 |{{flagicon|ISL}} [[Davíð Smári Lamude]] | Leiddi liðið upp í efstu deild og gerði að bikarmeisturum. |- |2025 |{{flagicon|ISL}} [[Jón Þór Hauksson]] | Stýrði síðustu þremur leikjunum |- |2026-nú |{{flagicon|ENG}} [[Daniel Osafo-Badu]] | |} ==Titlar== *'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarkeppni KSÍ]]''' ** '''Sigurvegarar (1):''' 2025 *'''[[3. deild karla í knattspyrnu]]''' ** '''Sigurvegarar (1):''' 1988 ** ''Annað sæti (1):'' 2008 *'''[[2. deild karla í knattspyrnu]]''' ** ''Annað sæti (2):'' 1991, 2010 ==Heimildir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://www.vestri.is/knattspyrna Opinber vefsíða] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög á Vestfjörðum]] mrghpn886mnrob34lhrus44pslespp9 0 114882 1982509 1852149 2026-10-11T14:59:01Z ~2026-54603-36 121704 /* */ 1982509 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | merki = [[Mynd:Warner Bros. 2026.svg|200px]] | nafn = Warner Bros. Entertainment, Inc. | gerð = Dótturfyrirtæki [[Time Warner]] | stofnað = [[4. apríl]] [[1923]] | staðsetning = [[Burbank]], [[Kalifornía]] | lykilmenn = [[Kevin Tsujihara]] (framkvæmdastjóri) | starfsemi = [[Kvikmyndagerð]] | vefur = [http://www.warnerbros.com/ warnerbros.com] }} '''Warner Bros. Entertainment, Inc.''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[kvikmynd]]aframleiðandi stofnaður [[4. apríl]] [[1923]]. Ásamt kvikmyndum framleiðir fyrirtækið [[sjónvarpsþáttur|sjónvarpsþætti]] og [[tónlist]]. Warner Bros. er einn sá helsti kvikmyndaframleiðandi í dag og er í eigu [[Time Warner]]. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í [[Burbank]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] og [[New York-borg|New York]]. Warner Bros. á nokkur dótturfyrirtæki, þar á meðal [[ Warner Bros. Interactive Entertainment]], [[Warner Bros. Television]], [[Warner Bros. Animation]], [[Warner Home Video]], [[New Line Cinema]], [[TheWB.com]] og [[DC Entertainment]]. Warner Bros. er meðlimur í [[Motion Picture Association of America]]. {{stubbur|fyrirtæki|kvikmynd}} {{S|1923}} [[Flokkur:Bandarísk kvikmyndafyrirtæki]] ccscp5ykljvsaz16wyaobtwyyg0p6kb 0 145459 1982549 1980984 2026-10-12T11:55:50Z Makenzis 56151 1982549 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Njarðvík | Mynd = [[Mynd:Njarðvík.jpg|130px]] | Gælunafn = ''Njarðvíkingar'' | Stytt nafn = Njarðvík | Stofnað = [[1944]] | Leikvöllur = JBÓ Völlurinn | Stærð = 500 | Framkvæmdarstjóri knattspyrnudeildar = Ingi Þór Þórisson | Knattspyrnustjóri = Davíð Smári Lamude | Deild = 1. deild karla | Tímabil = 2026 | Staðsetning = 5. sæti | pattern_la1 = _macroncanopus19gg | pattern_b1 = _macroncanopus19gg | pattern_ra1 = _macroncanopus19gg | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _macrontureis21wg | pattern_b2 = _macrontureis21wg | pattern_ra2 = _macrontureis21wg | pattern_sh2 = _macron18g | pattern_so2 = _hostert1819h | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _macrontureis21wg | pattern_b3 = _macrontureis21wg | pattern_ra3 = _macrontureis21wg | pattern_sh3 = _macron18g | pattern_so3 = _hostert1819h | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF }} '''Knattspyrnudeild Njarðvíkur''' heldur úti meistaraflokki karla á Íslandsmótinu í knattspyrnu.<ref>[./Https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag%3Fid=2089Aðildarfélag {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260607054141/https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag?id=2089 |date=2026-06-07 }} - Njarðvík] {{Cite web |url=https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag?id=2089 |title=Geymd eintak |access-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607054141/https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag?id=2089 |archive-date=2026-06-07 |url-status=bot: unknown}}</ref> == Árangur == Besti árangur: 2 sæti í B deild 2025. Bikarkeppni KSÍ: 8 liða úrslit 2019. *'''[[2. deild karla|Meistarar í C-deild]]: 2''' ** 1981 ** 2017 ** 2022 *'''[[Deildabikar B|Deildabikarmeistarar B]]: 1''' ** 2003. Stærstu deildarsigrar: 13-0 gegn Hvatberum D. deild 1993. 10-0 gegn Sindra C. deild 2006. Stærstu deildarsigrar: 0 - 8 gegn Víði C. deild 1972. 0 - 8 gegn Þrótti R. B. deild 1986. . Flestir deildarleikir: Haukur Jóhannsson 181 Flest deildarmörk: Sævar Eyjólfsson 63. == Ferill á Íslandsmóti == C deild: 1968 - 1973 C deild: 1975 - 1981 B deild: 1982 - 1986 C deild: 1987 - 1988 D deild: 1989 - 2001 C deild: 2002 B deild: 2003 - 2004 C deild: 2005 - 2006 B deild: 2007 - 2008 C deild: 2009 B deild: 2010 C deild: 2011 - 2017 B deild: 2018 ==Heimildir== {{reflist}} == Ytri tenglar == * [https://www.umfn.is/flokkur/fotbolti/ Opinber heimasíða] * [https://www.facebook.com/umfnknattspyrna facebook] * [https://int.soccerway.com/teams/iceland/umf-njardvik/2507/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/njardvik/EmdDbQ5p/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/umf-njardvik/startseite/verein/21877 Transfermarkt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/umf-njardvikur/21223/ Globalsportsarchive] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Ungmennafélag Njarðvíkur]] tcdsz3nh22arassmoq1yncyvasmzyf6 0 157195 1982508 1981320 2026-10-11T14:43:34Z TKSnaevarr 53243 /* Tilvísanir */ 1982508 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Louis Renault | mynd = Louis Renault jurist.gif | myndatexti = | fæðingardagur = [[21. maí]] [[1843]] | fæðingarstaður = [[Autun]], [[Frakkland]]i | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1918|2|8|1844|10|27}} | dauðastaður = [[Barbizon]], [[Frakkland]]i | þekkt_fyrir = | stjórnmálaflokkur = | háskóli = [[Háskólinn í Búrgúnd]] | þjóðerni = [[Frakkland|Franskur]] | starf = Dómari, lögfræðingur | maki = Juliette Thiaffait (g. 1873) | trú = | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1907) | undirskrift = }} '''Louis Renault''' (21. maí 1843 – 8. febrúar 1918) var [[Frakkland|franskur]] prófessor í [[Alþjóðaréttur|alþjóðarétti]]. Hann hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1907. == Æviágrip == Louis Renault var sonur bóksala og hóf störf við [[Háskólinn í Búrgúnd|lagaháskólann í Dijon]] árið 1868. Hann varð kennari við lagaháskólann í París árið 1873 og varð prófessor í þjóðarétti við sömu stofnun árið 1881. Frá árinu 1890 starfaði Remault sem lögfræðiráðgjafi utanríkisráðherra Frakklands og síðan sem dómari við [[Fasti gerðardómurinn|Fasta gerðardóminn]] í [[Haag]]. Hann var jafnframt virkur meðlimur í [[Þjóðaréttarstofnunin]]ni. Louis Renault var í forsvari fyrir stofnun alþjóðlegra gerðardómstóla. Hann var fulltrúi Frakka ásamt [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant]] og [[Léon Bourgeois]] á [[Friðarráðstefnurnar í Haag|friðarráðstefnunum í Haag]] árin 1899 og 1907. Árið 1900 varð Renault heiðursdoktor við [[Jagielloński-háskólinn í Kraká|Jagielloński-háskólann í Kraká]].<ref>[https://www.uj.edu.pl/uniwersytet/nagrody-i-wyroznienia/doktorzy-hc Doktorzy ''honoris causa''], á heimasíðu [[Jagielloński-háskólinn í Kraká|Jagielloński-háskólans í Kraká]].</ref> Renault varð jafnframt meðlimur í frönsku siðfræði- og stjórnmálafræðiakademíunni árið 1901 og hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] ásamt [[Ernesto Teodoro Moneta]] árið 1907. Frá 1916 til 1918 stýrði Renault Hjálparsamtökum fyrir særða hermenn (fr. ''Société de Secours aux Blessés Militaires''), sem rann árið 1940 inn í franska [[Rauði krossinn|Rauða krossinn]]. Árið 1873 kvæntist Renault Juliette Thiaffait.<ref> « Un Autunois prix Nobel de la paix il y a un siècle », article de Lucien Taupenot paru dans la revue « Images de Saône-et-Loire » n° 151 de septembre 2007 (page 21).</ref> == Minnisvarðar == Myndhöggvarinn [[Jules Chaplain]] bjó til bronsplötu með mynd af Louis Renault árið 1906. ==Ítarefni== * Paul Fauchille, ''Louis Renault (1843-1918) : sa vie, son œuvre'', París, Pedone, 1918. * ''L’œuvre internationale de Louis Renault'', Les éditions internationales, París, 1932, þrjú bindi. ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Renault, Louis}} {{fd|1843|1918}} [[Flokkur:Franskir dómarar]] [[Flokkur:Franskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] 5cpi9ickw2aceffz0uj0xws0e61j2nf 0 164832 1982506 1977854 2026-10-11T12:00:51Z MatthiasArmann 120431 1982506 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = John Law | mynd = John Law-Casimir Balthazar mg 8450.jpg | myndatexti = {{small|Mynd af John Law eftir Casimir Balthazar.}} | fæðingardagur = [[21. apríl]] [[1671]] | fæðingarstaður = [[Edinborg]], [[Konungsríkið Skotland|Skotlandi]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1729|3|21|1671|4|21}} | dauðastaður = [[Feneyjar|Feneyjum]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | maki = Katherine Knowles | þjóðerni = [[Konungsríkið Skotland|Skoskur]] | starf = Hagfræðingur, bankamaður | börn = 2 | undirskrift = Signatur John Law.PNG }} '''John Law of Lauriston''' (21. apríl 1671 í [[Edinborg]] í [[Skotland]]i – 21. mars 1729 í [[Feneyjar|Feneyjum]]) var skoskur [[hagfræðingur]] og fjármálamaður sem hafði mikil áhrif á þróun fjármálakerfis [[Frakkland]]s í byrjun 18. aldar og varð um skeið æðsti fjármálastjóri Frakklands.<ref name="dnb">„[https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Law,_John_(1671-1729) Law, John (1671–1729)]“. (1892). ''Dictionary of National Biography'', 32. bindi. London: Smith, Elder & Co.</ref><ref name="eb-law">„[https://www.britannica.com/money/John-Law John Law]“. (e.d.). ''Encyclopaedia Britannica'' (Britannica Money). Sótt 5. september 2026.</ref> Law hafði nýjar og framsæknar hugmyndir um pappírspeninga, hlutverk [[banki|banka]] og mikilvægi lánsfjár í hagkerfinu, og taldi að aukið framboð peninga og lánsfjár gæti komið vannýttum framleiðsluþáttum í notkun og þannig stuðlað að efnahagslegum vexti.<ref name="murphy">Murphy, Antoin E. (2008). „[https://www.encyclopedia.com/social-sciences/applied-and-social-sciences-magazines/law-john-0 Law, John (1671–1729)]“. Í William A. Darity (ritstj.), ''International Encyclopedia of the Social Sciences'' (2. útgáfa). Detroit: Macmillan Reference USA. Sótt 5. september 2026.</ref><ref name="velde">Velde, François R. (2004). [https://www.heraldica.org/econ/law.pdf ''Government Equity and Money: John Law's System in 1720 France''] (útgáfa 1.1). Chicago: Federal Reserve Bank of Chicago.</ref>{{rp|44}} Hann hélt því einnig fram, sem var umdeilt á sínum tíma, að peningar þyrftu ekki að byggjast á [[gull]]i og [[silfur|silfri]], en þær hugmyndir setti hann fram í ritinu ''Money and Trade Considered'' árið 1705.<ref name="schumpeter">Schumpeter, Joseph A. (1954). ''History of Economic Analysis''. Elizabeth Boody Schumpeter bjó til útgáfu. London: George Allen & Unwin.</ref>{{rp|321–322}} Law fékk tækifæri til að framkvæma hugmyndir sínar í Frakklandi þegar landið glímdi við miklar ríkisskuldir og efnahagsleg vandamál. Árið 1716 stofnaði hann bankann ''Banque Générale'', sem gaf út seðla, og árið eftir hlutafélagið ''Compagnie d'Occident'', síðar kallað Mississippi-félagið, sem gegndi lykilhlutverki í svokölluðu „kerfi Law“ (''le Système'').<ref name="velde" />{{rp|10–13}} Hlutabréfaverð félagsins hækkaði gríðarlega árið 1719, ekki síst vegna þess að Law studdi sjálfur við verðið, áður en kerfið hrundi árið 1720.<ref name="velde" />{{rp|49–51}} Mississippi-bólan er talin ein fyrsta stóra fjármálabóla Evrópu.<ref name="garber">Garber, Peter M. (1990). „[https://doi.org/10.1257/jep.4.2.35 Famous First Bubbles]“. ''Journal of Economic Perspectives'', 4(2), 35–54.</ref> Arfleifð Law er tvíræð: [[Joseph Schumpeter]] taldi hann í fremstu röð peningafræðinga allra tíma, en nafn hans er jafnframt tengt sterkum böndum við eina frægustu fjármálabólu sögunnar.<ref name="velde" />{{rp|1}} == Uppruni og fyrstu ár == Law fæddist í Edinborg í Skotlandi árið 1671. Faðir hans, William Law, var gullsmiður og lánveitandi í Edinborg, en á þessum tíma sinntu gullsmiðir ýmsum verkefnum sem urðu síðar hluti af hefðbundinni bankastarfsemi, meðal annars varðveislu verðmæta og lánveitingum.<ref name="dnb" /> Law varð því snemma kunnugur peningum, lánum og fjármálum. Fjölskyldan tilheyrði efnaðri borgarastétt, og eftir kaup hennar á Lauriston-kastala kom nafnið „Law of Lauriston“.<ref name="eb1911">„[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Law,_John Law, John]“. (1911). ''Encyclopædia Britannica'' (11. útgáfa), 16. bindi.</ref> Law fékk menntun í Edinborg og sýndi snemma mikla hæfileika í [[stærðfræði]] og [[líkindafræði|líkindareikningi]].<ref name="dnb" /> Faðir hans lést þegar Law var ungur og nokkrum árum síðar flutti Law til [[London]], þar sem hann varð þekktur fyrir dýran lífsstíl og [[fjárhættuspil]].<ref name="eb1911" /> == Útlegð og ''Money and Trade'' (1694–1715) == Í apríl 1694 skoraði Edward „Beau“ Wilson á Law að mæta honum í [[einvígi]] á Bloomsbury Square í London.<ref name="dnb" /> Ekki er staðfest hvað deilurnar snerust um, en flestar heimildir herma að þær hafi snúist um konu.<ref name="eb1911" /> Law felldi Wilson í einvíginu og var í kjölfarið dæmdur til dauða fyrir morð, en dómnum var síðar breytt í fangelsisdóm.<ref name="dnb" /> Law tókst hins vegar að sleppa úr haldi og flýja til meginlands Evrópu.<ref name="eb1911" /> Næstu tuttugu árin ferðaðist hann um álfuna, kynnti sér bankastarfsemi í [[Holland]]i og á [[Ítalía|Ítalíu]], skrifaði um hagfræði og reyndi að fá ýmsa þjóðhöfðingja til að stofna banka eftir sínum hugmyndum.<ref name="murphy" /><ref name="velde" />{{rp|10}} Tillögur Law voru í anda enskra jarðabankatillagna (''land bank'') 17. aldar. Samkvæmt þeim átti banki að gefa út pappírspeninga sem væru lögeyrir upp að ákveðnu hlutfalli af verðmæti jarða, í stað þess að peningar byggðust eingöngu á gulli og silfri.<ref name="schumpeter" />{{rp|295}}<ref name="velde" />{{rp|44}} Law sneri aftur til Skotlands á árunum 1704–05, en þá hafði Skotland nýlega staðið í Darién-ævintýrinu, misheppnaðri tilraun Skota til að stofna nýlendu í [[Panama]]. Tilraunin reyndist svo misheppnuð að kostnaður þjóðarinnar er áætlaður fjórðungur af lausu fjármagni hennar á þeim tíma.<ref name="nms">National Museums Scotland. (e.d.). „[https://www.nms.ac.uk/discover-catalogue/the-darien-scheme The Darien Scheme: Scotland's failed venture to colonise part of Panama]“. Sótt 4. september 2026.</ref> Í andrúmslofti þessarar kreppu gaf Law út ritið ''Money and Trade Considered, with a Proposal for Supplying the Nation with Money'' (þýðist lauslega sem: ''Peningar og viðskipti íhuguð, með tillögu um framboð peninga til þjóðarinnar'') árið 1705.<ref name="eb-law" /> Ritið var ætlað skoskum lesendum. Law hélt því fram að Skotland væri í raun auðugt land en að auðlindir þess væru vannýttar, og að lausnin væri að auka peningamagn með útgáfu pappírspeninga.<ref name="brewer">Brewer, Anthony (2003). „Pre-Classical Economics in Britain“. Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought'' (bls. 78–93). Malden, MA og Oxford: Blackwell Publishing.</ref>{{rp|86}} Skoska þingið hafnaði tillögum hans og beindi kröftum sínum í staðinn að sameiningu Englands og Skotlands árið 1707.<ref name="eb1911" /> Eftir sameininguna var Law ekki lengur óhultur í Skotlandi. Hann flúði því aftur til meginlandsins, þar sem hann framfleytti sér meðal annars sem atvinnufjárhættuspilari.<ref name="brewer" />{{rp|86}} == Kerfi Law í Frakklandi == Þegar [[Loðvík 14.]] lést árið 1715 skildi hann eftir sig 2.800 milljónir lífra í skuldir, sem var álíka há upphæð og [[verg landsframleiðsla]] Frakklands á þeim tíma. Skuldin skiptist í þrennt: ævarandi rentur (''rentes''), seld embætti (''offices'') sem ríkið greiddi vexti af líkt og af [[skuldabréf]]um, og lausaskuldir, þ.e. ýmsar ógreiddar kröfur og skuldaviðurkenningar. [[Loðvík 15.]] varð nýr konungur, aðeins fimm ára að aldri, og frændi hins látna konungs, [[Filippus 2. af Orléans|Philippe d'Orléans]], varð ríkisstjóri.<ref name="velde" />{{rp|7–8}} Hann fékk æðsta dómstól ríkisins (''Parlement de Paris'') til að ógilda erfðaskrá Loðvíks 14. og viðurkenna sig sem ríkisstjóra með full völd.<ref name="eb-orleans">„[https://www.britannica.com/biography/Philippe-II-duc-dOrleans Philippe II, duc d'Orléans]“. (e.d.). ''Encyclopaedia Britannica''. Sótt 3. september 2026.</ref> Stjórn ríkisstjórans greip fyrst til hefðbundinna úrræða: myntbreytinga til að ná inn myntsláttugjaldi og greiðslufalls og vaxtalækkana að hluta. Lausaskuldunum var breytt í svonefnd ''billets d'État'' sem báru 4% vexti en seldust fljótt með miklum afföllum.<ref name="velde" />{{rp|8–10}} Law kom til Frakklands snemma árs 1715 og lagði tillögur sínar um ríkisbanka fyrir stjórnvöld. Ríkisstjórinn var þeim hlynntur, en vegna andstöðu innan stjórnarinnar fékk Law aðeins leyfi til að stofna einkabanka, ''Banque Générale'', sem tók til starfa í maí 1716. Bankinn gaf út seðla sem handhafar gátu innleyst í silfurmynt (''écus'') hvenær sem var, og á árunum 1716–1717 var ákveðið að greiða mætti skatta með seðlunum.<ref name="velde" />{{rp|10–12}} Þar sem seðlarnir hljóðuðu upp á tiltekinn fjölda silfurpeninga veittu þeir vörn gegn gengisfellingum konungs. Þegar nafnverð myntarinnar var hækkað árið 1718 til að ná inn myntsláttugjaldi voru seðlarnir teknir á nýja og hærra verðinu, og því varð eftirsóknarverðara að eiga seðla en mynt. Í desember 1718 keypti konungur hluthafa bankans út og fékk bankinn þá nafnið ''Banque Royale''. Law stýrði honum áfram fyrir hönd konungs, og franska ríkið hafði þar með í fyrsta sinn yfir eiginlegri seðlaprentsmiðju að ráða.<ref name="velde" />{{rp|12–13}} Samhliða stofnaði Law hlutafélagið ''Compagnie d'Occident'' í ágúst 1717, sem jafnan er kallað Mississippi-félagið. Félagið fékk [[Louisiana]], franska nýlendu í Norður-Ameríku sem nefnd var eftir Loðvík 14., til eignar og 25 ára einkaleyfi á verslun við hana. Nýlendan hafði fram að því skilað litlu og hlutafjárútboð félagsins gekk hægt, en á árunum 1718–1719 óx félagið hratt með kaupum á öðrum verslunarfélögum og á réttinum til að innheimta skatta og reka myntsláttu ríkisins.<ref name="velde" />{{rp|13–17}} Kaupin voru fjármögnuð með nýjum hlutafjárútboðum á sífellt hærra verði. Í júní og júlí 1719 var gefið út nýtt hlutafé með því skilyrði að kaupendur ættu eldri bréf fyrir: til að fá eitt bréf úr júlíútboðinu („dótturdóttur“) þurfti að eiga fjögur upphafleg bréf („mæður“) og eitt bréf úr júníútboðinu („dóttur“). Að sögn Velde átti þetta skilyrði sinn þátt í æðinu sem greip um sig í viðskiptum með eldri bréfin.<ref name="velde" />{{rp|18}} Í ágúst 1719 tók félagið að sér innheimtu helstu óbeinna skatta (''Fermes Générales'') og bauð ríkinu lán, sem endaði í 1.600 milljónum lífra á 3% vöxtum, til að greiða upp ríkisskuldirnar.<ref name="velde" />{{rp|16, 19}} Kröfuhafar ríkisins fengu greitt með ávísunum á félagið. Þar sem félagið tók aðeins við slíkum ríkispappírum, en ekki reiðufé, fyrir ný hlutabréf, var aðgerðin í raun gríðarleg skipti á ríkisskuldabréfum fyrir hlutafé í félaginu.<ref name="velde" />{{rp|20–22}} Hlutabréfaverðið hækkaði mikið og hratt og fjárfestar flykktust til [[París]]ar til að verða hluthafar.<ref name="murphy" /> ''Banque Royale'' lánaði félaginu seðla eftir þörfum og seðlamagnið fór úr 40 milljónum lífra í desember 1718 í um milljarð lífra í janúar 1720. Sama mánuð, 5. janúar 1720, var Law skipaður ''contrôleur général des finances'', æðsti fjármálastjóri Frakklands,<ref name="velde" />{{rp|19}} en hann hafði skömmu áður tekið upp [[kaþólsk kirkja|kaþólska trú]] til að verða gjaldgengur í embættið.<ref name="dnb" /> Hlutabréf félagsins, sem upphaflega höfðu verið boðin út á 500 lífrur, náðu þá hámarki í um 10.000 lífrum.<ref name="velde" />{{rp|18, 45–46}} == Hrun kerfisins (1720) == Kerfið stóð og féll með því að hlutabréfaverðið héldist hátt, því aðeins þannig borgaði sig fyrir kröfuhafa ríkisins að skipta skuldabréfum sínum fyrir hlutabréf.<ref name="velde" />{{rp|29}} Félagið skilaði litlum arði miðað við verð bréfanna og verðmæti þeirra byggðist á væntingum um framtíðargróða fremur en á raunverulegu tekjustreymi.<ref name="garber" /> Þegar verðið tók að lækka í desember 1719 opnaði félagið skrifstofu sem keypti og seldi bréf á verði sem það ákvað sjálft dag hvern, og 5. mars 1720 var verðið bundið við 9.000 lífrur. Hver sem vildi selja gat því fengið nýprentaða seðla fyrir bréfin sín. Frá mars til maí 1720 varði félagið rúmlega 1.200 milljónum lífra í kaup á eigin bréfum og peningamagn í umferð margfaldaðist.<ref name="velde" />{{rp|30}} Verðlag í París hækkaði um 25% í janúar 1720 einum saman og gengi seðlanna gagnvart silfri og erlendum gjaldmiðlum féll jafnt og þétt á fyrri hluta ársins. Til að viðhalda eftirspurn eftir seðlunum gripu stjórnvöld til hafta. Í febrúar 1720 var bannað að eiga meira en 500 lífrur í gull- eða silfurmynt, og í mars var tilkynnt að gull og silfur yrðu að mestu tekin úr umferð sem gjaldmiðill.<ref name="velde" />{{rp|24–29}} Þetta jók enn á vantrú almennings á kerfinu. Hinn 21. maí 1720 var gefin út tilskipun, samin af Law sjálfum, um að lækka verð hlutabréfa úr 9.000 í 5.000 lífrur og nafnverð seðla um helming í nokkrum áföngum fram í desember. Ætlunin var að hleypa lofti úr kerfinu í stað þess að það spryngi, en tilskipunin vakti mikla reiði og var dregin til baka 27. maí. Daginn eftir var Law vikið úr embætti og hann settur í stofufangelsi, en hann var látinn laus nokkrum dögum síðar og tók aftur sæti í stjórninni.<ref name="velde" />{{rp|31}} Trúverðugleiki kerfisins var þó hruninn.<ref name="murphy" /> Þrátt fyrir tilraunir Law um sumarið til að draga seðla úr umferð hætti bankinn að innleysa þá í júlí 1720, og um haustið voru seðlarnir teknir úr umferð.<ref name="velde" />{{rp|31–35}} Í september 1720 var verð hlutabréfa komið niður í 2.000 lífrur og í september 1721 í 500 lífrur, þar sem það hafði byrjað.<ref name="moen">Moen, Jon (2001). „[https://www.mshistorynow.mdah.ms.gov/issue/john-law-and-the-mississippi-bubble-1718-1720 John Law and the Mississippi Bubble: 1718–1720]“. ''Mississippi History Now''. Mississippi Department of Archives and History.</ref> Law yfirgaf Frakkland í byrjun desember 1720. Í kjölfarið fór fram umfangsmikil endurskoðun, kölluð ''Visa'', þar sem allir pappírar kerfisins voru skráðir og þeim breytt í ríkisskuldabréf eftir því hvernig eigendurnir höfðu eignast þá. Að meðaltali fengu seðlaeigendur að lokum um fimmtung af nafnverði seðla sinna.<ref name="velde" />{{rp|36–39}} Hrunið í Frakklandi stóð ekki eitt og sér, því sama ár sprakk [[Suðurhafsbólan]] í [[Bretland]]i, sem sprottin var af svipuðum hugmyndum og kerfi Law.<ref name="garber" /> == Eðli Mississippi-bólunnar == Anthony Brewer lýsir atburðarásinni þannig að Law hafi, með því að hagræða peningalegum aðstæðum, komið af stað stórkostlegri spákaupmennskubólu í hlutabréfum félagsins.<ref name="brewer" />{{rp|86}} Verð bréfanna fertugfaldaðist og féll aftur á innan við fjórum árum. Árið 1718 stóðu þau í um 250 lífrum, í janúar 1720 í um 10.000 lífrum, og eftir endurskipulagningu félagsins árið 1722 var verðið aftur svipað og í upphafi, að teknu tilliti til breytinga á fjölda hluta og myntfæti. Spurningin hvort slík hækkun og lækkun verði skýrð með raunhæfum væntingum um framtíðartekjur, eða hvort hún hafi verið bóla, hefur verið rædd allt frá árinu 1720.<ref name="velde" />{{rp|45–46}} Peter Garber hefur varað við því að slíkir atburðir séu kallaðir bólur fyrr en útilokað hefur verið að þeir eigi sér skynsamlegar efnahagslegar skýringar. Hann leitar skýringa á Mississippi-bólunni í grundvallarþáttum markaðarins (''market fundamentals''), það er að verðið hafi endurspeglað væntingar fjárfesta um að efnahagsáætlun Law myndi heppnast,<ref name="garber" /> og telur að kerfið hafi búið yfir meiri möguleikum en oft er haldið fram.<ref name="moen" /> François Velde metur það hins vegar svo að hlutabréfin hafi verið ofmetin tvö- til fimmfalt þegar verðið var hæst, jafnvel miðað við bjartsýnar forsendur um tekjur félagsins. Hann leggur þó áherslu á að ofmat sé ekki það sama og bóla eða óskynsemi, því verðið sem sást síðla árs 1719 var í raun ekki markaðsverð. Law hafði lengi haft áhrif á verð bréfanna, ef ekki beinlínis hagrætt því, meðal annars með lánum gegn veði í bréfunum, beinum inngripum á markaði og loks með fastri kaup- og söluskrifstofu. Frá janúar 1720 í síðasta lagi endurspeglaði „markaðsverðið“ að mati Velde ekkert annað en stefnu Law. Velde telur að hækkunin hafi verið afleiðing af leynilegum og síðar opinberum verðstuðningi, sem meðal annars var ætlað að fá kröfuhafa ríkisins til að taka sjálfviljugir þátt í skuldabreytingunni, og að Law hafi líklega misreiknað hvaða verð kerfið þyldi til lengdar.<ref name="velde" />{{rp|2, 49, 51}} Samkvæmt þessari túlkun var Mississippi-bólan ekki fyrst og fremst sjálfsprottin bóla heldur að verulegu leyti afleiðing vísvitandi markaðsmisnotkunar sem blés upp verð bréfanna, þótt Law hafi að líkindum trúað á kerfi sitt og verið í góðri trú. Spákaupmennska almennings, sem æðið kringum útboðin 1719 ber vitni um, magnaði hækkunina, og þegar verðið var síðan bundið við of hátt gildi breyttust hlutabréfin í seðla og verðbólga fylgdi í kjölfarið.<ref name="velde" />{{rp|18, 50–51}} == Síðustu ár (1720–1729) == Eftir að Law hafði flúið Frakkland í desember 1720<ref name="leh">Louisiana Endowment for the Humanities. (e.d.). „[https://64parishes.org/entry/john-law-2 John Law]“. ''64 Parishes''. Sótt 5. september 2026.</ref> bjó hann síðustu æviár sín í Feneyjum. Til stóð að kalla Law aftur til Frakklands árið 1723 í boði Philippe d'Orléans, en óvænt andlát hertogans sama ár kom í veg fyrir það.<ref name="murphy" /> Hann bjó árum saman með konu að nafni Katherine Knowles, en þau gengu aldrei í hjónaband.<ref name="leh" /> Law lést í Feneyjum 21. mars 1729.<ref name="eb-law" /> == Framlög til hagfræði == Meginkenningar Law komu fram í ''Money and Trade Considered'' árið 1705. Law leit á peninga sem tæki til að örva framleiðslu og viðskipti fremur en sem auð í sjálfu sér. Peningar væru ekki það verðmæti sem vörum er skipt ''fyrir'', heldur það verðmæti sem þeim er skipt ''með''.<ref name="schumpeter" />{{rp|322}} Þessi sýn setti Law utan viðtekinnar hagfræði samtímans, sem gekk út frá því að þjóðir yrðu ríkar við það eitt að safna eðalmálmum.<ref name="murphy" /> Schumpeter rekur röksemdafærslu Law á eftirfarandi hátt: notkun vöru sem gjaldmiðils hefur áhrif á verðgildi hennar og verðgildi silfurs sem peninga ræðst af magni peninga miðað við magn vara. Þar sem silfur í umferð þjónar engum öðrum tilgangi en að kaupa vörur mætti allt eins nota ódýrara efni, jafnvel prentaðan pappír, sem hefði þann kost að hægt væri að stýra peningamagninu. Schumpeter telur Law því upphafsmann hugmyndarinnar um stýrðan gjaldmiðil (''managed currency''), þ.e. að stýra megi peningum og lánsfé til að stýra hagkerfinu, hugmyndar sem flestir hagfræðingar misstu sjónar á þar til eftir 1919.<ref name="schumpeter" />{{rp|321–322}} Law taldi að í hagkerfi með vannýtta framleiðsluþætti mætti, með auknu framboði peninga og lánsfjár til athafnamanna, auka atvinnu og framleiðslu án þess að verðlag hækkaði. Hann taldi jafnframt að lægri vextir væru æskileg afleiðing aukins peningamagns.<ref name="velde" />{{rp|44}} Law hefur stundum verið kallaður undanfari [[John Maynard Keynes|Keynes]], en Brewer bendir á að hann virðist hafa litið á skort á framboði, ekki eftirspurn, sem vandann. Aukið peningamagn átti að gera mönnum kleift að ráða fleiri í vinnu og auka framleiðslu, og aukin eftirspurn væri afleiðing aukinnar framleiðslu en ekki orsök hennar.<ref name="brewer" />{{rp|86–87}} Frumlegasti þáttur kerfisins var að breyta föstum kröfum á franska ríkið (rentum) í kröfur á breytilegt tekjustreymi (hlutabréf). Velde lýsir þessu sem umbreytingu ríkisskuldanna í eins konar eigið fé ríkisins (''government equity'') og bendir á að nýjungin hafi falist í að gera þetta í einu lagi, með einum aðila og fyrir allar skuldir ríkisins í senn.<ref name="velde" />{{rp|1, 50}} Sambærilegar aðgerðir eru nú þekktar sem skuldbreyting í hlutafé (''debt-to-equity swap''). Í ''Money and Trade'' notaði Law einnig dæmið um vatn og demanta: vatn er afar gagnlegt en ódýrt, en demantar eru lítt nauðsynlegir en dýrir. Schumpeter segir Law hafa gefið stutta en afbragðsgóða skýringu á þessari svonefndu mótsögn verðmætanna og á því hvernig notagildi kemur inn í verðmyndun, og bendir á að bæði [[Adam Smith]] og [[David Ricardo]] hafi síðar talið að mótsögnin útilokaði að skýra skiptaverð með notagildi.<ref name="schumpeter" />{{rp|300}} Murphy eignar Law einnig þann heiður að hafa innleitt hugtakið eftirspurn (''demand'') í hagfræðilegri merkingu í ensku.<ref name="murphy" /> === Mat fræðimanna === Schumpeter skrifaði í ''History of Economic Analysis'' að Law væri „í sérflokki“. Hann hefði unnið úr hugmyndum sínum af slíkri snilld og dýpt að hann ætti heima í fremstu röð peningafræðinga allra tíma. Schumpeter taldi að kenningar Law hefðu verið fordæmdar í um tvær aldir fyrst og fremst vegna þess að ''Banque Royale'' brást, en að kerfið hefði ekki verið einber svikamylla og að vafasamt væri að Frakkland hefði í heild farið verr út úr því.<ref name="schumpeter" />{{rp|294–295}} Velde tekur í sama streng um að Law hafi ekki verið svikahrappur. Félag hans var engin tóm skel heldur hóf strax verslun og landnám og stofnaði meðal annars [[New Orleans]], og Law fjárfesti auð sinn í frönskum fasteignum, sem væri undarlegt hjá manni sem hygðist flýja land. Velde telur einnig að kerfið hafi ekki falið í sér stórfellt greiðslufall, því ríkisskuldirnar voru svipaðar að kerfinu loknu og fyrir það. Hugmyndir Law um pappírspeninga sem tæki í hagstjórn fengu ekki uppreisn æru fyrr en á fjórða áratug 20. aldar, þegar þær urðu viðteknar.<ref name="velde" />{{rp|50–52}} Antoin E. Murphy hefur haldið því fram að gagnrýni síðari tíma hagfræðinga á Law, allt frá [[Richard Cantillon|Cantillon]] og Adam Smith til [[Karl Marx|Marx]] og [[Alfred Marshall|Marshalls]], hafi að hluta verið ósanngjörn í ljósi þess hve nútímalegar hugmyndir hans um peninga og bankastarfsemi voru.<ref name="murphy" /> Hagsögufræðingurinn [[Charles Kindleberger]] hefur talið að fyrirætlanir Law hafi verið heiðarlegar.<ref name="moen" /> Brewer telur að þrátt fyrir alla galla hafi kenningar Law vakið raunverulegar þjóðhagfræðilegar spurningar og bent á leiðir til að hugsa um þær, en að eftir hrunið hafi hugmyndir hans fallið í ónáð og haft lítil áhrif.<ref name="brewer" />{{rp|87}} Law hefur jafnan verið lýst sem ævintýramanni: fjárhættuspilara og einvígismanni á flótta sem varð æðsti fjármálastjóri stórveldis.<ref name="brewer" />{{rp|86}} == Arfleifð Mississippi-félagsins == Hrun kerfis Law hafði áhrif á franskt fjármálakerfi langt fram eftir 18. öld og seinkaði þróun þess í Frakklandi, og í minna mæli í Bretlandi, fram á 19. öld.<ref name="murphy" /> Hrunið skildi Frakka eftir með djúpa tortryggni í garð tilrauna í peningamálum.<ref name="brewer" />{{rp|86}} Frakkland fékk ekki eiginlegan seðlabanka fyrr en [[Napóleon Bónaparte]] stofnaði [[Banque de France]] árið 1800,<ref name="bdf">Banque de France. (e.d.). „[https://www.banque-france.fr/en/banque-de-france/institution-rooted-history/founding-history-banque-de-france The history of the Banque de France]“. Sótt 4. september 2026.</ref> um 80 árum eftir hrun kerfis Law. Á sama tíma hélt Bretland áfram að byggja fjármálakerfi sitt upp í kringum [[Englandsbanki|Englandsbanka]], sem stofnaður hafði verið árið 1694.<ref name="boe">Bank of England. (e.d.). „[https://www.bankofengland.co.uk/about/history History]“. Sótt 5. september 2026.</ref> Mississippi-félagið sjálft lifði hrunið af. Það var endurskipulagt, missti skattheimtuna og myntsláttuna og starfaði áfram sem verslunarfélag undir nafninu ''Compagnie des Indes'' þar til það var leyst upp um 1770.<ref name="velde" />{{rp|36, 41–42}} Alessandro Roncaglia nefnir Law, sem hann lýsir sem skoskum bankamanni og hagfræðingi, ásamt Richard Cantillon sem dæmi um þá sem áttu hlut að fjármálaævintýrunum sem fylgdu landnámi Frakka í Mississippi.<ref name="roncaglia">Roncaglia, Alessandro (2017). [https://doi.org/10.1017/9781316798416 ''A Brief History of Economic Thought'']. Cambridge: Cambridge University Press.</ref>{{rp|90}} Fræðimenn hafa síðar endurmetið umfang tjónsins. Stór hluti þess auðs sem virtist hverfa var pappírsgróði vegna hækkandi hlutabréfaverðs, sem aldrei hafði orðið að raunverulegum auði fyrir marga fjárfesta. Mississippi-bólan er engu að síður orðin klassískt dæmi um fjármálabólur, ásamt túlípanaæðinu í Hollandi og Suðurhafsbólunni,<ref name="garber" /> og hún er enn reglulega borin saman við nútímabólur á borð við netbóluna um aldamótin 2000.<ref name="moen" /> == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [https://avalon.law.yale.edu/18th_century/mon.asp ''Money and Trade Considered, with a Proposal for Supplying the Nation with Money''] (1705) – texti ritsins á vef Avalon-verkefnisins við Yale Law School. [[Flokkur:Skoskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Hagfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1671]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1729]] rnutvt18k2kuhje0kh24tecsj45k4dq 1982507 1982506 2026-10-11T12:06:59Z MatthiasArmann 120431 /* Arfleifð Mississippi-félagsins */ 1982507 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = John Law | mynd = John Law-Casimir Balthazar mg 8450.jpg | myndatexti = {{small|Mynd af John Law eftir Casimir Balthazar.}} | fæðingardagur = [[21. apríl]] [[1671]] | fæðingarstaður = [[Edinborg]], [[Konungsríkið Skotland|Skotlandi]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1729|3|21|1671|4|21}} | dauðastaður = [[Feneyjar|Feneyjum]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | maki = Katherine Knowles | þjóðerni = [[Konungsríkið Skotland|Skoskur]] | starf = Hagfræðingur, bankamaður | börn = 2 | undirskrift = Signatur John Law.PNG }} '''John Law of Lauriston''' (21. apríl 1671 í [[Edinborg]] í [[Skotland]]i – 21. mars 1729 í [[Feneyjar|Feneyjum]]) var skoskur [[hagfræðingur]] og fjármálamaður sem hafði mikil áhrif á þróun fjármálakerfis [[Frakkland]]s í byrjun 18. aldar og varð um skeið æðsti fjármálastjóri Frakklands.<ref name="dnb">„[https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Law,_John_(1671-1729) Law, John (1671–1729)]“. (1892). ''Dictionary of National Biography'', 32. bindi. London: Smith, Elder & Co.</ref><ref name="eb-law">„[https://www.britannica.com/money/John-Law John Law]“. (e.d.). ''Encyclopaedia Britannica'' (Britannica Money). Sótt 5. september 2026.</ref> Law hafði nýjar og framsæknar hugmyndir um pappírspeninga, hlutverk [[banki|banka]] og mikilvægi lánsfjár í hagkerfinu, og taldi að aukið framboð peninga og lánsfjár gæti komið vannýttum framleiðsluþáttum í notkun og þannig stuðlað að efnahagslegum vexti.<ref name="murphy">Murphy, Antoin E. (2008). „[https://www.encyclopedia.com/social-sciences/applied-and-social-sciences-magazines/law-john-0 Law, John (1671–1729)]“. Í William A. Darity (ritstj.), ''International Encyclopedia of the Social Sciences'' (2. útgáfa). Detroit: Macmillan Reference USA. Sótt 5. september 2026.</ref><ref name="velde">Velde, François R. (2004). [https://www.heraldica.org/econ/law.pdf ''Government Equity and Money: John Law's System in 1720 France''] (útgáfa 1.1). Chicago: Federal Reserve Bank of Chicago.</ref>{{rp|44}} Hann hélt því einnig fram, sem var umdeilt á sínum tíma, að peningar þyrftu ekki að byggjast á [[gull]]i og [[silfur|silfri]], en þær hugmyndir setti hann fram í ritinu ''Money and Trade Considered'' árið 1705.<ref name="schumpeter">Schumpeter, Joseph A. (1954). ''History of Economic Analysis''. Elizabeth Boody Schumpeter bjó til útgáfu. London: George Allen & Unwin.</ref>{{rp|321–322}} Law fékk tækifæri til að framkvæma hugmyndir sínar í Frakklandi þegar landið glímdi við miklar ríkisskuldir og efnahagsleg vandamál. Árið 1716 stofnaði hann bankann ''Banque Générale'', sem gaf út seðla, og árið eftir hlutafélagið ''Compagnie d'Occident'', síðar kallað Mississippi-félagið, sem gegndi lykilhlutverki í svokölluðu „kerfi Law“ (''le Système'').<ref name="velde" />{{rp|10–13}} Hlutabréfaverð félagsins hækkaði gríðarlega árið 1719, ekki síst vegna þess að Law studdi sjálfur við verðið, áður en kerfið hrundi árið 1720.<ref name="velde" />{{rp|49–51}} Mississippi-bólan er talin ein fyrsta stóra fjármálabóla Evrópu.<ref name="garber">Garber, Peter M. (1990). „[https://doi.org/10.1257/jep.4.2.35 Famous First Bubbles]“. ''Journal of Economic Perspectives'', 4(2), 35–54.</ref> Arfleifð Law er tvíræð: [[Joseph Schumpeter]] taldi hann í fremstu röð peningafræðinga allra tíma, en nafn hans er jafnframt tengt sterkum böndum við eina frægustu fjármálabólu sögunnar.<ref name="velde" />{{rp|1}} == Uppruni og fyrstu ár == Law fæddist í Edinborg í Skotlandi árið 1671. Faðir hans, William Law, var gullsmiður og lánveitandi í Edinborg, en á þessum tíma sinntu gullsmiðir ýmsum verkefnum sem urðu síðar hluti af hefðbundinni bankastarfsemi, meðal annars varðveislu verðmæta og lánveitingum.<ref name="dnb" /> Law varð því snemma kunnugur peningum, lánum og fjármálum. Fjölskyldan tilheyrði efnaðri borgarastétt, og eftir kaup hennar á Lauriston-kastala kom nafnið „Law of Lauriston“.<ref name="eb1911">„[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Law,_John Law, John]“. (1911). ''Encyclopædia Britannica'' (11. útgáfa), 16. bindi.</ref> Law fékk menntun í Edinborg og sýndi snemma mikla hæfileika í [[stærðfræði]] og [[líkindafræði|líkindareikningi]].<ref name="dnb" /> Faðir hans lést þegar Law var ungur og nokkrum árum síðar flutti Law til [[London]], þar sem hann varð þekktur fyrir dýran lífsstíl og [[fjárhættuspil]].<ref name="eb1911" /> == Útlegð og ''Money and Trade'' (1694–1715) == Í apríl 1694 skoraði Edward „Beau“ Wilson á Law að mæta honum í [[einvígi]] á Bloomsbury Square í London.<ref name="dnb" /> Ekki er staðfest hvað deilurnar snerust um, en flestar heimildir herma að þær hafi snúist um konu.<ref name="eb1911" /> Law felldi Wilson í einvíginu og var í kjölfarið dæmdur til dauða fyrir morð, en dómnum var síðar breytt í fangelsisdóm.<ref name="dnb" /> Law tókst hins vegar að sleppa úr haldi og flýja til meginlands Evrópu.<ref name="eb1911" /> Næstu tuttugu árin ferðaðist hann um álfuna, kynnti sér bankastarfsemi í [[Holland]]i og á [[Ítalía|Ítalíu]], skrifaði um hagfræði og reyndi að fá ýmsa þjóðhöfðingja til að stofna banka eftir sínum hugmyndum.<ref name="murphy" /><ref name="velde" />{{rp|10}} Tillögur Law voru í anda enskra jarðabankatillagna (''land bank'') 17. aldar. Samkvæmt þeim átti banki að gefa út pappírspeninga sem væru lögeyrir upp að ákveðnu hlutfalli af verðmæti jarða, í stað þess að peningar byggðust eingöngu á gulli og silfri.<ref name="schumpeter" />{{rp|295}}<ref name="velde" />{{rp|44}} Law sneri aftur til Skotlands á árunum 1704–05, en þá hafði Skotland nýlega staðið í Darién-ævintýrinu, misheppnaðri tilraun Skota til að stofna nýlendu í [[Panama]]. Tilraunin reyndist svo misheppnuð að kostnaður þjóðarinnar er áætlaður fjórðungur af lausu fjármagni hennar á þeim tíma.<ref name="nms">National Museums Scotland. (e.d.). „[https://www.nms.ac.uk/discover-catalogue/the-darien-scheme The Darien Scheme: Scotland's failed venture to colonise part of Panama]“. Sótt 4. september 2026.</ref> Í andrúmslofti þessarar kreppu gaf Law út ritið ''Money and Trade Considered, with a Proposal for Supplying the Nation with Money'' (þýðist lauslega sem: ''Peningar og viðskipti íhuguð, með tillögu um framboð peninga til þjóðarinnar'') árið 1705.<ref name="eb-law" /> Ritið var ætlað skoskum lesendum. Law hélt því fram að Skotland væri í raun auðugt land en að auðlindir þess væru vannýttar, og að lausnin væri að auka peningamagn með útgáfu pappírspeninga.<ref name="brewer">Brewer, Anthony (2003). „Pre-Classical Economics in Britain“. Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought'' (bls. 78–93). Malden, MA og Oxford: Blackwell Publishing.</ref>{{rp|86}} Skoska þingið hafnaði tillögum hans og beindi kröftum sínum í staðinn að sameiningu Englands og Skotlands árið 1707.<ref name="eb1911" /> Eftir sameininguna var Law ekki lengur óhultur í Skotlandi. Hann flúði því aftur til meginlandsins, þar sem hann framfleytti sér meðal annars sem atvinnufjárhættuspilari.<ref name="brewer" />{{rp|86}} == Kerfi Law í Frakklandi == Þegar [[Loðvík 14.]] lést árið 1715 skildi hann eftir sig 2.800 milljónir lífra í skuldir, sem var álíka há upphæð og [[verg landsframleiðsla]] Frakklands á þeim tíma. Skuldin skiptist í þrennt: ævarandi rentur (''rentes''), seld embætti (''offices'') sem ríkið greiddi vexti af líkt og af [[skuldabréf]]um, og lausaskuldir, þ.e. ýmsar ógreiddar kröfur og skuldaviðurkenningar. [[Loðvík 15.]] varð nýr konungur, aðeins fimm ára að aldri, og frændi hins látna konungs, [[Filippus 2. af Orléans|Philippe d'Orléans]], varð ríkisstjóri.<ref name="velde" />{{rp|7–8}} Hann fékk æðsta dómstól ríkisins (''Parlement de Paris'') til að ógilda erfðaskrá Loðvíks 14. og viðurkenna sig sem ríkisstjóra með full völd.<ref name="eb-orleans">„[https://www.britannica.com/biography/Philippe-II-duc-dOrleans Philippe II, duc d'Orléans]“. (e.d.). ''Encyclopaedia Britannica''. Sótt 3. september 2026.</ref> Stjórn ríkisstjórans greip fyrst til hefðbundinna úrræða: myntbreytinga til að ná inn myntsláttugjaldi og greiðslufalls og vaxtalækkana að hluta. Lausaskuldunum var breytt í svonefnd ''billets d'État'' sem báru 4% vexti en seldust fljótt með miklum afföllum.<ref name="velde" />{{rp|8–10}} Law kom til Frakklands snemma árs 1715 og lagði tillögur sínar um ríkisbanka fyrir stjórnvöld. Ríkisstjórinn var þeim hlynntur, en vegna andstöðu innan stjórnarinnar fékk Law aðeins leyfi til að stofna einkabanka, ''Banque Générale'', sem tók til starfa í maí 1716. Bankinn gaf út seðla sem handhafar gátu innleyst í silfurmynt (''écus'') hvenær sem var, og á árunum 1716–1717 var ákveðið að greiða mætti skatta með seðlunum.<ref name="velde" />{{rp|10–12}} Þar sem seðlarnir hljóðuðu upp á tiltekinn fjölda silfurpeninga veittu þeir vörn gegn gengisfellingum konungs. Þegar nafnverð myntarinnar var hækkað árið 1718 til að ná inn myntsláttugjaldi voru seðlarnir teknir á nýja og hærra verðinu, og því varð eftirsóknarverðara að eiga seðla en mynt. Í desember 1718 keypti konungur hluthafa bankans út og fékk bankinn þá nafnið ''Banque Royale''. Law stýrði honum áfram fyrir hönd konungs, og franska ríkið hafði þar með í fyrsta sinn yfir eiginlegri seðlaprentsmiðju að ráða.<ref name="velde" />{{rp|12–13}} Samhliða stofnaði Law hlutafélagið ''Compagnie d'Occident'' í ágúst 1717, sem jafnan er kallað Mississippi-félagið. Félagið fékk [[Louisiana]], franska nýlendu í Norður-Ameríku sem nefnd var eftir Loðvík 14., til eignar og 25 ára einkaleyfi á verslun við hana. Nýlendan hafði fram að því skilað litlu og hlutafjárútboð félagsins gekk hægt, en á árunum 1718–1719 óx félagið hratt með kaupum á öðrum verslunarfélögum og á réttinum til að innheimta skatta og reka myntsláttu ríkisins.<ref name="velde" />{{rp|13–17}} Kaupin voru fjármögnuð með nýjum hlutafjárútboðum á sífellt hærra verði. Í júní og júlí 1719 var gefið út nýtt hlutafé með því skilyrði að kaupendur ættu eldri bréf fyrir: til að fá eitt bréf úr júlíútboðinu („dótturdóttur“) þurfti að eiga fjögur upphafleg bréf („mæður“) og eitt bréf úr júníútboðinu („dóttur“). Að sögn Velde átti þetta skilyrði sinn þátt í æðinu sem greip um sig í viðskiptum með eldri bréfin.<ref name="velde" />{{rp|18}} Í ágúst 1719 tók félagið að sér innheimtu helstu óbeinna skatta (''Fermes Générales'') og bauð ríkinu lán, sem endaði í 1.600 milljónum lífra á 3% vöxtum, til að greiða upp ríkisskuldirnar.<ref name="velde" />{{rp|16, 19}} Kröfuhafar ríkisins fengu greitt með ávísunum á félagið. Þar sem félagið tók aðeins við slíkum ríkispappírum, en ekki reiðufé, fyrir ný hlutabréf, var aðgerðin í raun gríðarleg skipti á ríkisskuldabréfum fyrir hlutafé í félaginu.<ref name="velde" />{{rp|20–22}} Hlutabréfaverðið hækkaði mikið og hratt og fjárfestar flykktust til [[París]]ar til að verða hluthafar.<ref name="murphy" /> ''Banque Royale'' lánaði félaginu seðla eftir þörfum og seðlamagnið fór úr 40 milljónum lífra í desember 1718 í um milljarð lífra í janúar 1720. Sama mánuð, 5. janúar 1720, var Law skipaður ''contrôleur général des finances'', æðsti fjármálastjóri Frakklands,<ref name="velde" />{{rp|19}} en hann hafði skömmu áður tekið upp [[kaþólsk kirkja|kaþólska trú]] til að verða gjaldgengur í embættið.<ref name="dnb" /> Hlutabréf félagsins, sem upphaflega höfðu verið boðin út á 500 lífrur, náðu þá hámarki í um 10.000 lífrum.<ref name="velde" />{{rp|18, 45–46}} == Hrun kerfisins (1720) == Kerfið stóð og féll með því að hlutabréfaverðið héldist hátt, því aðeins þannig borgaði sig fyrir kröfuhafa ríkisins að skipta skuldabréfum sínum fyrir hlutabréf.<ref name="velde" />{{rp|29}} Félagið skilaði litlum arði miðað við verð bréfanna og verðmæti þeirra byggðist á væntingum um framtíðargróða fremur en á raunverulegu tekjustreymi.<ref name="garber" /> Þegar verðið tók að lækka í desember 1719 opnaði félagið skrifstofu sem keypti og seldi bréf á verði sem það ákvað sjálft dag hvern, og 5. mars 1720 var verðið bundið við 9.000 lífrur. Hver sem vildi selja gat því fengið nýprentaða seðla fyrir bréfin sín. Frá mars til maí 1720 varði félagið rúmlega 1.200 milljónum lífra í kaup á eigin bréfum og peningamagn í umferð margfaldaðist.<ref name="velde" />{{rp|30}} Verðlag í París hækkaði um 25% í janúar 1720 einum saman og gengi seðlanna gagnvart silfri og erlendum gjaldmiðlum féll jafnt og þétt á fyrri hluta ársins. Til að viðhalda eftirspurn eftir seðlunum gripu stjórnvöld til hafta. Í febrúar 1720 var bannað að eiga meira en 500 lífrur í gull- eða silfurmynt, og í mars var tilkynnt að gull og silfur yrðu að mestu tekin úr umferð sem gjaldmiðill.<ref name="velde" />{{rp|24–29}} Þetta jók enn á vantrú almennings á kerfinu. Hinn 21. maí 1720 var gefin út tilskipun, samin af Law sjálfum, um að lækka verð hlutabréfa úr 9.000 í 5.000 lífrur og nafnverð seðla um helming í nokkrum áföngum fram í desember. Ætlunin var að hleypa lofti úr kerfinu í stað þess að það spryngi, en tilskipunin vakti mikla reiði og var dregin til baka 27. maí. Daginn eftir var Law vikið úr embætti og hann settur í stofufangelsi, en hann var látinn laus nokkrum dögum síðar og tók aftur sæti í stjórninni.<ref name="velde" />{{rp|31}} Trúverðugleiki kerfisins var þó hruninn.<ref name="murphy" /> Þrátt fyrir tilraunir Law um sumarið til að draga seðla úr umferð hætti bankinn að innleysa þá í júlí 1720, og um haustið voru seðlarnir teknir úr umferð.<ref name="velde" />{{rp|31–35}} Í september 1720 var verð hlutabréfa komið niður í 2.000 lífrur og í september 1721 í 500 lífrur, þar sem það hafði byrjað.<ref name="moen">Moen, Jon (2001). „[https://www.mshistorynow.mdah.ms.gov/issue/john-law-and-the-mississippi-bubble-1718-1720 John Law and the Mississippi Bubble: 1718–1720]“. ''Mississippi History Now''. Mississippi Department of Archives and History.</ref> Law yfirgaf Frakkland í byrjun desember 1720. Í kjölfarið fór fram umfangsmikil endurskoðun, kölluð ''Visa'', þar sem allir pappírar kerfisins voru skráðir og þeim breytt í ríkisskuldabréf eftir því hvernig eigendurnir höfðu eignast þá. Að meðaltali fengu seðlaeigendur að lokum um fimmtung af nafnverði seðla sinna.<ref name="velde" />{{rp|36–39}} Hrunið í Frakklandi stóð ekki eitt og sér, því sama ár sprakk [[Suðurhafsbólan]] í [[Bretland]]i, sem sprottin var af svipuðum hugmyndum og kerfi Law.<ref name="garber" /> == Eðli Mississippi-bólunnar == Anthony Brewer lýsir atburðarásinni þannig að Law hafi, með því að hagræða peningalegum aðstæðum, komið af stað stórkostlegri spákaupmennskubólu í hlutabréfum félagsins.<ref name="brewer" />{{rp|86}} Verð bréfanna fertugfaldaðist og féll aftur á innan við fjórum árum. Árið 1718 stóðu þau í um 250 lífrum, í janúar 1720 í um 10.000 lífrum, og eftir endurskipulagningu félagsins árið 1722 var verðið aftur svipað og í upphafi, að teknu tilliti til breytinga á fjölda hluta og myntfæti. Spurningin hvort slík hækkun og lækkun verði skýrð með raunhæfum væntingum um framtíðartekjur, eða hvort hún hafi verið bóla, hefur verið rædd allt frá árinu 1720.<ref name="velde" />{{rp|45–46}} Peter Garber hefur varað við því að slíkir atburðir séu kallaðir bólur fyrr en útilokað hefur verið að þeir eigi sér skynsamlegar efnahagslegar skýringar. Hann leitar skýringa á Mississippi-bólunni í grundvallarþáttum markaðarins (''market fundamentals''), það er að verðið hafi endurspeglað væntingar fjárfesta um að efnahagsáætlun Law myndi heppnast,<ref name="garber" /> og telur að kerfið hafi búið yfir meiri möguleikum en oft er haldið fram.<ref name="moen" /> François Velde metur það hins vegar svo að hlutabréfin hafi verið ofmetin tvö- til fimmfalt þegar verðið var hæst, jafnvel miðað við bjartsýnar forsendur um tekjur félagsins. Hann leggur þó áherslu á að ofmat sé ekki það sama og bóla eða óskynsemi, því verðið sem sást síðla árs 1719 var í raun ekki markaðsverð. Law hafði lengi haft áhrif á verð bréfanna, ef ekki beinlínis hagrætt því, meðal annars með lánum gegn veði í bréfunum, beinum inngripum á markaði og loks með fastri kaup- og söluskrifstofu. Frá janúar 1720 í síðasta lagi endurspeglaði „markaðsverðið“ að mati Velde ekkert annað en stefnu Law. Velde telur að hækkunin hafi verið afleiðing af leynilegum og síðar opinberum verðstuðningi, sem meðal annars var ætlað að fá kröfuhafa ríkisins til að taka sjálfviljugir þátt í skuldabreytingunni, og að Law hafi líklega misreiknað hvaða verð kerfið þyldi til lengdar.<ref name="velde" />{{rp|2, 49, 51}} Samkvæmt þessari túlkun var Mississippi-bólan ekki fyrst og fremst sjálfsprottin bóla heldur að verulegu leyti afleiðing vísvitandi markaðsmisnotkunar sem blés upp verð bréfanna, þótt Law hafi að líkindum trúað á kerfi sitt og verið í góðri trú. Spákaupmennska almennings, sem æðið kringum útboðin 1719 ber vitni um, magnaði hækkunina, og þegar verðið var síðan bundið við of hátt gildi breyttust hlutabréfin í seðla og verðbólga fylgdi í kjölfarið.<ref name="velde" />{{rp|18, 50–51}} == Síðustu ár (1720–1729) == Eftir að Law hafði flúið Frakkland í desember 1720<ref name="leh">Louisiana Endowment for the Humanities. (e.d.). „[https://64parishes.org/entry/john-law-2 John Law]“. ''64 Parishes''. Sótt 5. september 2026.</ref> bjó hann síðustu æviár sín í Feneyjum. Til stóð að kalla Law aftur til Frakklands árið 1723 í boði Philippe d'Orléans, en óvænt andlát hertogans sama ár kom í veg fyrir það.<ref name="murphy" /> Hann bjó árum saman með konu að nafni Katherine Knowles, en þau gengu aldrei í hjónaband.<ref name="leh" /> Law lést í Feneyjum 21. mars 1729.<ref name="eb-law" /> == Framlög til hagfræði == Meginkenningar Law komu fram í ''Money and Trade Considered'' árið 1705. Law leit á peninga sem tæki til að örva framleiðslu og viðskipti fremur en sem auð í sjálfu sér. Peningar væru ekki það verðmæti sem vörum er skipt ''fyrir'', heldur það verðmæti sem þeim er skipt ''með''.<ref name="schumpeter" />{{rp|322}} Þessi sýn setti Law utan viðtekinnar hagfræði samtímans, sem gekk út frá því að þjóðir yrðu ríkar við það eitt að safna eðalmálmum.<ref name="murphy" /> Schumpeter rekur röksemdafærslu Law á eftirfarandi hátt: notkun vöru sem gjaldmiðils hefur áhrif á verðgildi hennar og verðgildi silfurs sem peninga ræðst af magni peninga miðað við magn vara. Þar sem silfur í umferð þjónar engum öðrum tilgangi en að kaupa vörur mætti allt eins nota ódýrara efni, jafnvel prentaðan pappír, sem hefði þann kost að hægt væri að stýra peningamagninu. Schumpeter telur Law því upphafsmann hugmyndarinnar um stýrðan gjaldmiðil (''managed currency''), þ.e. að stýra megi peningum og lánsfé til að stýra hagkerfinu, hugmyndar sem flestir hagfræðingar misstu sjónar á þar til eftir 1919.<ref name="schumpeter" />{{rp|321–322}} Law taldi að í hagkerfi með vannýtta framleiðsluþætti mætti, með auknu framboði peninga og lánsfjár til athafnamanna, auka atvinnu og framleiðslu án þess að verðlag hækkaði. Hann taldi jafnframt að lægri vextir væru æskileg afleiðing aukins peningamagns.<ref name="velde" />{{rp|44}} Law hefur stundum verið kallaður undanfari [[John Maynard Keynes|Keynes]], en Brewer bendir á að hann virðist hafa litið á skort á framboði, ekki eftirspurn, sem vandann. Aukið peningamagn átti að gera mönnum kleift að ráða fleiri í vinnu og auka framleiðslu, og aukin eftirspurn væri afleiðing aukinnar framleiðslu en ekki orsök hennar.<ref name="brewer" />{{rp|86–87}} Frumlegasti þáttur kerfisins var að breyta föstum kröfum á franska ríkið (rentum) í kröfur á breytilegt tekjustreymi (hlutabréf). Velde lýsir þessu sem umbreytingu ríkisskuldanna í eins konar eigið fé ríkisins (''government equity'') og bendir á að nýjungin hafi falist í að gera þetta í einu lagi, með einum aðila og fyrir allar skuldir ríkisins í senn.<ref name="velde" />{{rp|1, 50}} Sambærilegar aðgerðir eru nú þekktar sem skuldbreyting í hlutafé (''debt-to-equity swap''). Í ''Money and Trade'' notaði Law einnig dæmið um vatn og demanta: vatn er afar gagnlegt en ódýrt, en demantar eru lítt nauðsynlegir en dýrir. Schumpeter segir Law hafa gefið stutta en afbragðsgóða skýringu á þessari svonefndu mótsögn verðmætanna og á því hvernig notagildi kemur inn í verðmyndun, og bendir á að bæði [[Adam Smith]] og [[David Ricardo]] hafi síðar talið að mótsögnin útilokaði að skýra skiptaverð með notagildi.<ref name="schumpeter" />{{rp|300}} Murphy eignar Law einnig þann heiður að hafa innleitt hugtakið eftirspurn (''demand'') í hagfræðilegri merkingu í ensku.<ref name="murphy" /> === Mat fræðimanna === Schumpeter skrifaði í ''History of Economic Analysis'' að Law væri „í sérflokki“. Hann hefði unnið úr hugmyndum sínum af slíkri snilld og dýpt að hann ætti heima í fremstu röð peningafræðinga allra tíma. Schumpeter taldi að kenningar Law hefðu verið fordæmdar í um tvær aldir fyrst og fremst vegna þess að ''Banque Royale'' brást, en að kerfið hefði ekki verið einber svikamylla og að vafasamt væri að Frakkland hefði í heild farið verr út úr því.<ref name="schumpeter" />{{rp|294–295}} Velde tekur í sama streng um að Law hafi ekki verið svikahrappur. Félag hans var engin tóm skel heldur hóf strax verslun og landnám og stofnaði meðal annars [[New Orleans]], og Law fjárfesti auð sinn í frönskum fasteignum, sem væri undarlegt hjá manni sem hygðist flýja land. Velde telur einnig að kerfið hafi ekki falið í sér stórfellt greiðslufall, því ríkisskuldirnar voru svipaðar að kerfinu loknu og fyrir það. Hugmyndir Law um pappírspeninga sem tæki í hagstjórn fengu ekki uppreisn æru fyrr en á fjórða áratug 20. aldar, þegar þær urðu viðteknar.<ref name="velde" />{{rp|50–52}} Antoin E. Murphy hefur haldið því fram að gagnrýni síðari tíma hagfræðinga á Law, allt frá [[Richard Cantillon|Cantillon]] og Adam Smith til [[Karl Marx|Marx]] og [[Alfred Marshall|Marshalls]], hafi að hluta verið ósanngjörn í ljósi þess hve nútímalegar hugmyndir hans um peninga og bankastarfsemi voru.<ref name="murphy" /> Hagsögufræðingurinn [[Charles Kindleberger]] hefur talið að fyrirætlanir Law hafi verið heiðarlegar.<ref name="moen" /> Brewer telur að þrátt fyrir alla galla hafi kenningar Law vakið raunverulegar þjóðhagfræðilegar spurningar og bent á leiðir til að hugsa um þær, en að eftir hrunið hafi hugmyndir hans fallið í ónáð og haft lítil áhrif.<ref name="brewer" />{{rp|87}} Law hefur jafnan verið lýst sem ævintýramanni: fjárhættuspilara og einvígismanni á flótta sem varð æðsti fjármálastjóri stórveldis.<ref name="brewer" />{{rp|86}} == Arfleifð Mississippi-félagsins == Hrun kerfis Law hafði áhrif á franskt fjármálakerfi langt fram eftir 18. öld og seinkaði þróun þess í Frakklandi, og í minna mæli í Bretlandi, fram á 19. öld.<ref name="murphy" /> Hrunið skildi Frakka eftir með djúpa tortryggni í garð tilrauna í peningamálum.<ref name="brewer" />{{rp|86}} Frakkland fékk ekki eiginlegan seðlabanka fyrr en [[Napóleon Bónaparte]] stofnaði Banque de France árið 1800,<ref name="bdf">Banque de France. (e.d.). „[https://www.banque-france.fr/en/banque-de-france/institution-rooted-history/founding-history-banque-de-france The history of the Banque de France]“. Sótt 4. september 2026.</ref> um 80 árum eftir hrun kerfis Law. Á sama tíma hélt Bretland áfram að byggja fjármálakerfi sitt upp í kringum [[Englandsbanki|Englandsbanka]], sem stofnaður hafði verið árið 1694.<ref name="boe">Bank of England. (e.d.). „[https://www.bankofengland.co.uk/about/history History]“. Sótt 5. september 2026.</ref> Mississippi-félagið sjálft lifði hrunið af. Það var endurskipulagt, missti skattheimtuna og myntsláttuna og starfaði áfram sem verslunarfélag undir nafninu ''Compagnie des Indes'' þar til það var leyst upp um 1770.<ref name="velde" />{{rp|36, 41–42}} Alessandro Roncaglia nefnir Law, sem hann lýsir sem skoskum bankamanni og hagfræðingi, ásamt Richard Cantillon sem dæmi um þá sem áttu hlut að fjármálaævintýrunum sem fylgdu landnámi Frakka í Mississippi.<ref name="roncaglia">Roncaglia, Alessandro (2017). [https://doi.org/10.1017/9781316798416 ''A Brief History of Economic Thought'']. Cambridge: Cambridge University Press.</ref>{{rp|90}} Fræðimenn hafa síðar endurmetið umfang tjónsins. Stór hluti þess auðs sem virtist hverfa var pappírsgróði vegna hækkandi hlutabréfaverðs, sem aldrei hafði orðið að raunverulegum auði fyrir marga fjárfesta. Mississippi-bólan er engu að síður orðin klassískt dæmi um fjármálabólur, ásamt túlípanaæðinu í Hollandi og Suðurhafsbólunni,<ref name="garber" /> og hún er enn reglulega borin saman við nútímabólur á borð við netbóluna um aldamótin 2000.<ref name="moen" /> == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [https://avalon.law.yale.edu/18th_century/mon.asp ''Money and Trade Considered, with a Proposal for Supplying the Nation with Money''] (1705) – texti ritsins á vef Avalon-verkefnisins við Yale Law School. [[Flokkur:Skoskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Hagfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1671]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1729]] fx1bg9iauti73x6mjers9j1vwua4mbl 0 164993 1982526 1851498 2026-10-11T17:29:15Z Hhrafn 120257 1982526 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Léon Walras.jpg|thumb|Léon Walras.]] '''Marie-Esprit-Léon Walras''' (16. desember 1834 – 5. janúar 1910) var franskur [[hagfræðingur]] og einn af frumkvöðlum [[jaðarbyltingin|jaðarbyltingarinnar]], ásamt [[William Stanley Jevons]] og [[Carl Menger]]. Hann er einkum þekktur fyrir [[almenn jafnvægiskenning|almenna jafnvægiskenningu]], þar sem verð og magn á mörkuðum hagkerfisins ákvarðast samtímis. Helsta rit hans, ''Éléments d'économie politique pure'', kom fyrst út í tveimur hlutum árin 1874 og 1877.<ref name="Walker278">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 278.</ref><ref name="Sandelin50-51">Bo Sandelin, Hans-Michael Trautwein og Richard Wundrak, ''[https://www.routledgehistoricalresources.com/economic-thought/books/a-short-history-of-economic-thought A Short History of Economic Thought]'', 3. útgáfa (Abingdon: Routledge, 2014), bls. 50–51.</ref> Walras starfaði við kennslu og rannsóknir í [[Lausanne]] í [[Sviss]]. Hann og eftirmaður hans, [[Vilfredo Pareto]], tengdust því sem síðar var nefnt Lausanne-skólinn, þar sem stærðfræðileg greining á almennu jafnvægi var í fyrirrúmi. Rannsóknir Walras náðu einnig til framleiðslu, fjármagnsmyndunar, peninga og félagslegra umbóta.<ref name="Sandelin50-51"/><ref name="Maks467-468">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 467–468.</ref> == Ævi og störf == Walras fæddist í [[Évreux]] í [[Frakkland|Frakklandi]]. Faðir hans, Auguste Walras, var hagfræðingur og hafði mikil áhrif á áhuga hans á efnahags- og samfélagsmálum. Léon hóf nám við École des mines í París en lauk því ekki. Hann sneri sér að skáldskap og blaðamennsku og starfaði meðal annars við dagblöð og járnbrautarfélag. Á sjöunda áratug 19. aldar tók hann þátt í útgáfu tímarits um samvinnumál og rak samvinnubanka sem varð gjaldþrota árið 1868.<ref name="Roncaglia169">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 169.</ref><ref name="Maks466-467">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 466–467.</ref> Árið 1860 sótti Walras ráðstefnu um skattamál í Lausanne og kynntist þar Louis Ruchonnet. Sá síðarnefndi hvatti hann síðar til að sækja um nýtt kennaraembætti í hagfræði við akademíuna í Lausanne, sem varð síðar hluti af háskólanum þar. Walras hóf kennslu árið 1870, fyrst með ráðningu til eins árs, en fékk fasta ráðningu árið eftir. Hann lét af kennslu árið 1892 og hélt áfram rannsóknum sínum. Pareto tók við embætti hans.<ref name="Maks467-468"/><ref name="Roncaglia169"/> [[Mynd:GraveAlineAndLeonWalras-CimetiereClarensVD RomanDeckert29022024.jpg|thumb|Gröf Walras og dóttur hans, Marie Aline, í Clarens í Sviss.]] Walras lést í Clarens í Sviss 5. janúar 1910. Rit hans höfðu komið út í mörgum endurskoðuðum útgáfum á starfsævinni. Ensk þýðing William Jaffé á ''Éléments d'économie politique pure'' kom út árið 1954 og byggðist á frönsku útgáfunni frá 1926, sem birtist að Walras látnum.<ref name="Walker278"/><ref name="Maks468">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 468.</ref> == Hagfræðikenningar == === Jaðarnyt og verðmyndun === Walras var einn þeirra hagfræðinga sem þróuðu jaðarnytjakenningu á áttunda áratug 19. aldar. Í greiningu hans leitast neytendur við að hámarka nytjar sínar innan þeirra marka sem ráðstöfunarfé þeirra setur. Þegar neytandi getur breytt kaupum sínum á vörum er hámarki náð þegar síðasta peningaeiningin sem varið er til hverrar vöru veitir jafnmiklar viðbótarnytjar. Eftirspurn eftir einni vöru tengist því bæði verði hennar og verði annarra vara.<ref name="Walker279-280">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 279–280.</ref> Walras notaði hugmyndina um jaðarnyt til að greina samtímis hegðun þátttakenda á mörgum mörkuðum. Í upphaflegri framsetningu sinni gerði hann ráð fyrir að hægt væri að mæla nytjar og að nytjar af hverri vöru væru óháðar neyslu annarra vara. Pareto þróaði síðar neytendakenninguna þannig að nægði að neytendur gætu raðað valkostum eftir því hversu eftirsóknarverðir þeir væru.<ref name="Walker279-280"/><ref name="Walker284-285">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 284–285.</ref> === Almenn jafnvægiskenning === Meginframlag Walras var kerfisbundin greining á gagnkvæmum tengslum markaða. Verðbreyting á einni vöru getur breytt eftirspurn eftir öðrum vörum og verðmæti þeirra eigna sem fólk hefur til ráðstöfunar. Því er ekki hægt að lýsa öllu hagkerfinu með því að skoða hvern markað án tillits til hinna. Í almennu jafnvægi þurfa áætlanir kaupenda og seljenda að samræmast samtímis á öllum mörkuðum líkansins.<ref name="Roncaglia170-172">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 170–172.</ref> Walras setti þessi tengsl fram með jöfnukerfi. Í einföldu skiptihagkerfi eru óskir einstaklinga og upphaflegar birgðir þeirra af vörum gefnar. Verð og það magn sem hver einstaklingur kaupir eða selur ákvarðast hins vegar innan líkansins. Ein vara er valin sem viðmiðunareining, svokallaður ''numéraire'', og verð annarra vara er mælt í einingum hennar. Þannig fjallar líkanið um hlutfallslegt verð.<ref name="Roncaglia170-172"/><ref name="Sandelin50-51"/> Greiningin var ekki takmörkuð við tvær vörur. Walras byrjaði á einföldum vöruskiptum en útvíkkaði líkanið til margra vara og síðan til framleiðslu, fjármagnsmyndunar, lánsfjár og peninga. Almenn jafnvægiskenning hans tengdi þannig saman vörumarkaði og markaði fyrir þjónustu framleiðsluþátta.<ref name="Roncaglia170">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 170.</ref><ref name="Walker278"/> === Framleiðsla og frumkvöðlar === Í framleiðslulíkani Walras tengja frumkvöðlar saman markaði fyrir aðföng og afurðir. Þeir kaupa vinnu og þjónustu lands og fjármagns, skipuleggja framleiðslu og selja afurðirnar. Tekjur eigenda framleiðsluþátta verða síðan grundvöllur neyslu og sparnaðar þeirra. Eftirspurn eftir vörum og eftirspurn eftir framleiðsluþáttum eru því hlutar sama kerfis.<ref name="Walker281-282">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 281–282.</ref> Sé söluverð hærra en meðalkostnaður myndast hagnaður og hvati til að auka framleiðslu, en tap hvetur til samdráttar. Í samkeppnisjafnvægi líkansins er söluverð jafnt framleiðslukostnaði og hagnaður frumkvöðulsins sem slíks því enginn. Það útilokar ekki greiðslur fyrir vinnu, stjórnun eða þjónustu fjármagns, enda teljast þær til framleiðslukostnaðar.<ref name="Walker281-282"/><ref name="Roncaglia173">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 173.</ref> === Þreifunarferli === Walras nefndi aðlögun að jafnvægi ''tâtonnement'', sem má lýsa sem þreifunarferli. Sett eru fram verð og framboð og eftirspurn borin saman. Verð hækkar þegar eftirspurn er meiri en framboð og lækkar þegar framboð er meira en eftirspurn. Breyting á verði einnar vöru getur þó raskað jafnvægi á öðrum mörkuðum, svo að ferlið þarf að taka mið af samspili þeirra.<ref name="Roncaglia170-172"/><ref name="Walker280-281">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 280–281.</ref> Framsetning Walras á ferlinu breyttist milli útgáfa. Donald A. Walker greinir á milli víðtækara líkans Walras frá 1889, þar sem framleiðsla og viðskipti geta átt sér stað áður en almennt jafnvægi næst, og síðari tilraunar hans til að láta þátttakendur gefa skrifleg fyrirheit um viðskipti. Í þeirri síðari átti fyrst að finna verð sem samræmdu framboð og eftirspurn á öllum mörkuðum og framkvæma síðan viðskiptin. Ekki er því rétt að lýsa öllum líkönum Walras með einni óbreyttri forsendu um viðskipti utan jafnvægis.<ref name="Walker282-283">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 282–283.</ref> Í síðari kennslubókum er ferlinu oft lýst með ímynduðum uppboðshaldara sem kallar upp verð þar til jafnvægi næst. Maks og van Daal benda á að Walras sjálfur hafi ekki notað slíkan uppboðshaldara í líkönum sínum.<ref name="Maks465-466">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 465–466.</ref> === Lögmál Walras === Lögmál Walras lýsir tengslum fjárhagslegra takmarkana einstaklinga og jafnvægis á mörkuðum. Í skiptihagkerfi þar sem hver einstaklingur ráðstafar verðmæti upphaflegra eigna sinna til vörukaupa er heildarverðmæti fyrirhugaðra kaupa jafnt heildarverðmæti þess sem er til ráðstöfunar. Summa verðveginnar umframeftirspurnar er því núll.<ref name="Roncaglia171-172">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 171–172.</ref> Með <math>p_i</math> sem verði vöru <math>i</math> og <math>z_i</math> sem umframeftirspurn eftir henni má rita sambandið þannig: <math display="block">\sum_{i=1}^{n} p_i z_i = 0.</math> Ef allir markaðir nema einn eru í jafnvægi, og verð á síðustu vörunni er jákvætt, verður síðasti markaðurinn einnig að vera í jafnvægi. Lögmálið felur þannig í sér að ekki eru allar markaðsjafnvægisjöfnurnar óháðar hver annarri. Það segir hins vegar ekki eitt og sér að verðaðlögun leiði til jafnvægis.<ref name="Roncaglia171-172"/><ref name="Sandelin51">Bo Sandelin, Hans-Michael Trautwein og Richard Wundrak, ''[https://www.routledgehistoricalresources.com/economic-thought/books/a-short-history-of-economic-thought A Short History of Economic Thought]'', 3. útgáfa (Abingdon: Routledge, 2014), bls. 51.</ref> === Tilvist og stöðugleiki jafnvægis === Greina þarf á milli þess hvort jafnvægi sé til, hvort aðeins eitt slíkt jafnvægi sé mögulegt og hvort aðlögunarferli leiði hagkerfið að því. Jafnmargar jöfnur og óþekktar stærðir tryggja ekki einar og sér að til sé lausn með efnahagslega merkingarbæru verði og magni. Greining Walras opnaði leið að rannsókn þessara spurninga en leysti þær ekki almennt. Síðari jafnvægisfræðingar þróuðu nákvæmari stærðfræðileg skilyrði fyrir eiginleikum jafnvægis.<ref name="Walker280">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 280.</ref><ref name="Walker291-292">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 291–292.</ref> == Félagsleg hagfræði og hlutverk ríkisins == Walras skipti viðfangsefnum hagfræðinnar í hreina hagfræði, hagnýta hagfræði og félagslega hagfræði. Hrein hagfræði fjallaði um skipti og verðmyndun, hagnýt hagfræði um framleiðslu og skipulag hennar og félagsleg hagfræði um dreifingu auðs, eignarrétt og réttlæti. Hugmyndir hans um samkeppni voru því hluti af víðtækari rannsókn á efnahags- og samfélagsskipan.<ref name="Roncaglia169-170">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 169–170.</ref> Þótt Walras rannsakaði frjálsa samkeppni taldi hann hana ekki æskilega við allar aðstæður. Hann gerði ráð fyrir afskiptum ríkisins þar sem samkeppni væri takmörkuð, til dæmis í vatnsveitum, gasveitum og járnbrautum, og taldi ríkið þurfa að sinna þjónustu í almannaþágu, meðal annars menntun og innviðum.<ref name="Maks469">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 469.</ref><ref name="Maks481-482">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 481–482.</ref> Walras studdi einnig að land yrði í eigu ríkisins. Hann taldi það sameiginlega auðlind sem allir ættu rétt á að njóta og lagði til að ríkið keypti land af eigendum þess. Landrenta gæti þá staðið undir útgjöldum ríkisins og komið í stað annarra skatta. Hugmyndin tengdi þannig saman sjónarmið hans um eignarrétt, jöfnuð tækifæra og fjármögnun opinberrar starfsemi.<ref name="Maks482-483">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 482–483.</ref> == Áhrif og arfleifð == Almenn jafnvægiskenning Walras varð mikilvægur þáttur í þróun [[nýklassísk hagfræði|nýklassískrar hagfræði]]. Lausanne-skólinn tengdist starfi hans og Pareto, og Gustav Cassel átti þátt í að miðla hugmyndum almennu jafnvægiskenningarinnar til annarra hagfræðinga.<ref name="Sandelin50-51"/> Á 20. öld þróuðu meðal annars Kenneth Arrow, Gérard Debreu og Frank Hahn almennu jafnvægiskenninguna áfram. Þeir byggðu á hugmyndum um samtímis jafnvægi á mörkuðum, en líkön síðari tíma voru jafnframt frábrugðin ýmsum útgáfum Walras sjálfs. Arfleifð hans fólst bæði í lýsingu á jafnvægisskilyrðum og í spurningum um hvernig ákvarðanir einstaklinga og fyrirtækja samræmast í hagkerfi margra samtengdra markaða.<ref name="Walker291-292"/> [[Joseph Schumpeter]] mat framlag Walras mikils. Í ''History of Economic Analysis'' taldi hann Walras fremstan hagfræðinga að því er varðaði hreina hagfræðikenningu og leit á almenna jafnvægiskerfið sem mikilvægt skref í átt að nákvæmri, stærðfræðilegri hagfræðigreiningu. Þetta mat hans laut að fræðilegri greiningu Walras en fól ekki í sér samþykki við allar tillögur hans um samfélagsskipan.<ref name="Schumpeter827-828">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 827–828.</ref> == Helstu rit == * ''Éléments d'économie politique pure, ou théorie de la richesse sociale'' (1874 og 1877). Fyrsta útgáfa kom út í tveimur hlutum. Endurskoðaðar útgáfur komu út 1889, 1896 og 1900; útgáfa með frekari breytingum höfundar birtist 1926, eftir lát hans.<ref name="Maks468"/> * ''Études d'économie sociale'' (1896). Safn ritgerða um félagslega hagfræði og skiptingu auðs.<ref name="Roncaglia169"/> * ''Études d'économie politique appliquée'' (1898). Safn ritgerða um hagnýta hagfræði.<ref name="Roncaglia169"/> == Heimildir == <references /> == Tenglar == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:L%C3%A9on_Walras Myndir og annað efni um Léon Walras á Wikimedia Commons] <!-- Flokkarnir birtast sjálfkrafa þegar textinn er í aðalnafnrými Wikipedia, en ekki í notandasandkassa. --> {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|| {{DEFAULTSORT:Walras, Leon}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1834]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1910]] [[Flokkur:Franskir hagfræðingar]] }} a96n5fo6yko4ilb0i7id9p3wlbaojv3 0 169315 1982527 1967775 2026-10-11T17:29:48Z Hhrafn 120257 1982527 wikitext text/x-wiki [[Mynd:John Bates Clark.jpg|thumb|John Bates Clark.]] '''John Bates Clark''' (26. janúar 1847 – 21. mars 1938) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem gegndi mikilvægu hlutverki í þróun [[nýklassísk hagfræði|nýklassískrar hagfræði]] í Bandaríkjunum á síðari hluta 19. aldar. Hann var meðal þeirra hagfræðinga sem þróuðu jaðargreiningu og fjallaði meðal annars um [[jaðarnytjar]] og [[jaðarframleiðni]].<ref name="Sandelin52">Bo Sandelin, Hans-Michael Trautwein og Richard Wundrak, ''[https://www.routledgehistoricalresources.com/economic-thought/books/a-short-history-of-economic-thought A Short History of Economic Thought]'', 3. útgáfa (Abingdon: Routledge, 2014), bls. 52.</ref> Clark er einkum þekktur fyrir framlag sitt til kenninga um tekjuskiptingu. Hann rannsakaði hvernig greiðslur til framleiðsluþátta, svo sem vinnuafls og fjármagns, ákvarðast út frá jaðarframleiðni þeirra við tilteknar forsendur um samkeppni. Eitt helsta rit hans er ''The Distribution of Wealth: A Theory of Wages, Interest and Profits'' (1899), þar sem hann setti fram og útfærði kenningar sínar um jaðarframleiðni og skiptingu tekna í hagkerfinu.<ref name="Roncaglia194-195">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 194–195.</ref> == Æviágrip == John Bates Clark fæddist og ólst upp í Providence í Rhode Island. Hann lauk námi við Amherst College í Massachusetts árið 1872. Á árunum 1872 til 1875 stundaði hann framhaldsnám í Zürich og Heidelberg. Í Heidelberg lærði hann meðal annars hjá Karl Knies, fulltrúa þýska söguskólans.<ref name="ClarkAEvi">„[https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/john-bates-clark John Bates Clark]“, ''Encyclopedia of World Biography'', á Encyclopedia.com, uppfært 21. maí 2018, sótt 11. október 2026.</ref> Eftir heimkomuna til Bandaríkjanna kenndi Clark við Carleton College í Minnesota frá 1875 til 1881 og meðal nemenda hans þar var [[Thorstein Veblen]]. Hann kenndi síðar við fleiri bandaríska háskóla, þar á meðal Smith, Amherst og Johns Hopkins.<ref name="Carleton">Carleton College, „[https://www.carleton.edu/economics/overview/economists/ Famous Carleton Economists]“, kaflinn „John Bates Clark“, sótt 11. október 2026.</ref> Árið 1895 hóf hann störf við Columbia-háskóla. Clark tók einnig þátt í stofnun American Economic Association árið 1885.<ref name="Roncaglia194">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 194.</ref> Á fyrstu árum ferils síns lagði Clark áherslu á félagsleg og siðferðileg álitaefni í hagkerfinu. Síðar beindi hann athyglinni í auknum mæli að fræðilegum líkönum af samkeppni og tekjuskiptingu. Hagfræðisagnfræðingurinn William J. Barber bendir þó á að áhugi hans á tengslum hagfræði og siðfræði hafi haldist. Um miðjan tíunda áratug 19. aldar leit Clark á líkanagerð sem leið til að skilja siðferðilegar hliðar tekjuskiptingar.<ref name="Barber243">William J. Barber, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch15 American Economics to 1900]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 231–245, hér bls. 243.</ref> == Framlög til hagfræði == === Jaðarnytjakenning === Clark var meðal þeirra bandarísku hagfræðinga sem þróuðu jaðarnytjakenninguna á síðari hluta 19. aldar. Í ''The Philosophy of Wealth'' (1886) fjallaði hann um minnkandi jaðarnytjar og notaði heitið ''effective utility'' um jaðarnytjar. Hugmyndin er sú að viðbótarnyt af einni einingu vöru fari minnkandi eftir því sem meira er til af henni. Við verðmat skiptir því máli hvaða nytjar tapast ef síðasta einingin er tekin frá neytandanum, fremur en hversu gagnleg varan er almennt.<ref name="Henderson">David R. Henderson, „[https://www.econlib.org/library/enc/bios/clark.html John Bates Clark]“, ''The Concise Encyclopedia of Economics'', Econlib, Liberty Fund, án ártals, sótt 11. október 2026.</ref> === Jaðarframleiðni og tekjuskipting === Eitt helsta framlag Clarks til hagfræðinnar var kenning hans um jaðarframleiðni og tekjuskiptingu. Kenningin kemur sérstaklega fram í ''The Distribution of Wealth'', sem kom út árið 1899. Þar fjallaði hann um hagkerfi með tvo meginframleiðsluþætti, vinnuafl og fjármagn, og hvernig framleiðslan ræðst af magni þeirra og samsetningu.<ref name="Roncaglia194-195"/> Í samkeppnisjafnvægi líkansins ráðast laun og ávöxtun fjármagns af jaðarframleiðni þessara framleiðsluþátta. Jaðarframleiðni vinnuafls er sú viðbótarframleiðsla sem fæst þegar vinnuafl er aukið að magni annarra aðfanga óbreyttu. Á sama hátt tengdi Clark ávöxtun fjármagns við þá viðbótarframleiðslu sem fæst með aukinni notkun þess.<ref name="Roncaglia194-195"/> Þessi kenning var jafnframt skýring Clarks á tekjuskiptingu milli vinnuafls og fjármagns. Hann hafnaði því að líta á annan tekjuflokkinn sem afgang eftir að hinn hefði verið ákveðinn. Laun og vextir skyldu skýrð með sambærilegum hætti út frá jaðarframleiðni hvors framleiðsluþáttar.<ref name="Roncaglia194-195"/> === Fjármagn === Clark greindi á milli fjármagns sem heildar og einstakra fjármuna, svo sem véla, bygginga og annars framleiðslubúnaðar. Í greiningu hans var fjármagn varanlegur sjóður framleiðslugetu þótt einstakir fjármunir slitnuðu og væru endurnýjaðir. Schumpeter lýsir þessari aðgreiningu með líkingu Clarks af fossi: formið helst þótt vatnið renni stöðugt í gegnum það.<ref name="Schumpeter902">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 902.</ref> Þessi aðgreining tengdist jaðarframleiðnikenningu Clarks. Þegar hann skýrði vexti með jaðarframleiðni fjármagns var það fjármagn sem heild sem var til skoðunar, fremur en framlag einnar tiltekinnar vélar. Alessandro Roncaglia bendir á að Clark hafi í þessari greiningu lagt áherslu á fjármagn sem einn samansafnaðan framleiðsluþátt.<ref name="Roncaglia194-195"/> === Kyrrstæð og kvik hagfræði === Clark greindi á milli kyrrstæðrar og kvikrar hagfræði. Í kyrrstæðri greiningu rannsakaði hann jafnvægisskilyrði hagkerfis við óbreyttar grunnforsendur. Kvik greining átti hins vegar að fjalla um hagkerfi sem tæki breytingum. Schumpeter tengir þessa aðgreiningu við greinarmun Clarks á kyrrstæðu og þróandi hagkerfi og umfjöllun hans um hlutverk frumkvöðla og hagnaðar.<ref name="Schumpeter868">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 868.</ref> Þessi aðgreining gerði Clark kleift að setja fram kenningu um tekjuskiptingu við tilteknar jafnvægisaðstæður áður en áhrif breytinga á hagkerfinu væru tekin til skoðunar. Roncaglia telur aðgreininguna á kyrrstæðri og kvikri greiningu meðal mikilvægra framlaga hans.<ref name="Roncaglia194-195"/> == Helstu rit == === The Philosophy of Wealth (1886) === Í ''The Philosophy of Wealth: Economic Principles Newly Formulated'' fjallaði Clark meðal annars um nytjar og verðmæti gæða. Ritið er meðal fyrstu verka hans þar sem fram kemur jaðarnytjagreining.<ref name="Henderson"/> Það kom út árið 1886 og telst til helstu rita hans.<ref name="Carleton"/> === The Distribution of Wealth (1899) === ''The Distribution of Wealth: A Theory of Wages, Interest and Profits'' er eitt helsta fræðirit Clarks. Þar setti hann fram kenningu sína um tekjuskiptingu og rannsakaði hvernig tekjur skiptast milli framleiðsluþátta, einkum vinnuafls og fjármagns. Meginkenning ritsins var að við tiltekin samkeppnisskilyrði réðust laun og vextir af jaðarframleiðni vinnuafls og fjármagns.<ref name="Roncaglia194-195"/> Schumpeter lýsir bókinni sem fullmótaðri framsetningu kenninga sem Clark hafði þróað í fyrri ritum. Hann tengir hana meðal annars við sjálfstæða þróun Clarks á jaðargreiningu, tekjuskiptingu og aðgreiningu kyrrstæðrar og kvikrar hagfræði.<ref name="Schumpeter868"/> === Önnur rit === Meðal annarra rita Clarks eru ''The Control of Trusts'' (1901), um fyrirtækjasamsteypur og samkeppni, ''The Problem of Monopoly'' (1904) og ''Essentials of Economic Theory'' (1907).<ref name="Schumpeter869">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 869.</ref> == Áhrif og staða í sögu hagfræðinnar == Clark hafði mikilvæga stöðu í þróun bandarískrar hagfræði undir lok 19. aldar og byrjun þeirrar 20. Kenningar hans um jaðarframleiðni urðu hluti af nýklassískum skýringum á framleiðslu og tekjuskiptingu. Sandelin, Trautwein og Wundrak telja hann til annarrar kynslóðar jaðargreiningarhagfræðinga og tengja hann við útvíkkun jaðarframleiðni í almenna kenningu um tekjuskiptingu.<ref name="Sandelin52"/> [[Joseph Schumpeter]] taldi Clark meðal helstu bandarísku hagfræðinga síns tíma og lagði áherslu á sjálfstæða þróun hans á jaðargreiningu. Hann taldi áhrif Clarks hafa náð langt út fyrir Bandaríkin, en tók jafnframt fram að erfitt væri að aðgreina þau frá áhrifum annarra jaðargreiningarhagfræðinga.<ref name="Schumpeter868-869">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 868–869.</ref> == Gagnrýni og umræða um kenningar Clarks == Kenningar Clarks hafa verið viðfangsefni umræðu um bæði fræðilegar forsendur og siðferðilegar ályktanir. Schumpeter gagnrýndi þá ályktun að greiðslur samkvæmt jaðarframleiðni sýndu sjálfkrafa að tekjuskipting væri réttlát. Að hans mati þurfti að greina á milli notagildis jaðargreiningar sem fræðilegs verkfæris og pólitískra eða siðferðilegra niðurstaðna sem menn drægju af henni.<ref name="Schumpeter870">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 870.</ref> Thorstein Veblen var meðal gagnrýnenda Clarks. Í umfjöllun Guglielmo Forges Davanzati og Andrea Pacella um deilur þeirra er sérstaklega bent á ágreining um eðli fjármagns og starfsemi vinnumarkaðarins.<ref name="VeblenClark">Guglielmo Forges Davanzati og Andrea Pacella, „[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00213624.2017.1287499 A Capital Controversy in Early Twentieth Century: Veblen vs. Clark]“, ''Journal of Economic Issues'' 51, nr. 1 (2017), bls. 118–136; hér er stuðst við útdrátt greinarinnar.</ref> Síðar komu einnig fram álitamál um hvernig mæla ætti fjármagn sem eina heild og ákvarða jaðarframleiðni þess. [[Joan Robinson]] var meðal þeirra sem gagnrýndu notkun slíks fjármagnshugtaks í samansöfnuðu framleiðslufalli. G. C. Harcourt og Prue Kerr rekja hvernig þessi gagnrýni þróaðist yfir í víðtækari umræðu um fjármagnskenningu og tekjuskiptingu. Sú umræða beindist að víðari nýklassískri kenningu en ekki eingöngu skrifum Clarks.<ref name="HarcourtKerr349">G. C. Harcourt og Prue Kerr, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch22 Keynes and the Cambridge School]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 343–359, hér bls. 349.</ref> == Heimildir == <references /> <!-- Flokkarnir birtast í aðalnafnrými Wikipedia en ekki í notandasandkassa. --> {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|| {{DEFAULTSORT:Clark, John Bates}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1847]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1938]] [[Flokkur:Bandarískir hagfræðingar]] }} 7frc48r9v1d1jmqygoxrnev42dxrup0 0 175987 1982533 1852386 2026-10-12T01:15:04Z Evernit 121678 /* Plata 1 */ [[Móeiður Júníusdóttir (Móa)|Móeiður Júníusdóttir]] 1982533 wikitext text/x-wiki '''Pottþétt 9''' er [[Geisladiskur|geislaplata]] sem kom út árið [[1997]] og tilheyrir Pottþétt safninu þ.e. safnplötum sem innihéldu vinsælustu löginn á hverju tímabili fyrir sig. Upphaf platnanna má rekja til útgáfufyrirtækjanna Spors og [[Skífan|Skífunnar]], þar sem bæði fyrirtækin komu sínu vinsælasta efni að. Fyrsta Pottþétt platan kom út árið 1995 en gjarnan komu út þrjár safnplötur á ári. Pottþétt 9 innihélt 39 lög á tveimur geislaplötum === Plata 1 === # Sé þig aldrei meir - [[Greifarnir]] # Di da di (and so the story goes...) - Maria Montell # Black eyed boy - Texas # Everybody (Backstreet's back) - Backstreet Boys # Fly - Sugar Ray # Joy & pain - [[Móeiður Júníusdóttir (Móa)|Móeiður Júníusdóttir]] # Gotham city - Robert Kelly # Say a little prayer - Diana King # Slow flow (radio edit) - Braxtons # You're the one I love (C & J radio edit) - Shola Ama # Bleikur - [[Helgi Björnsson]] # Where have all the cowboys gone? - Paula Cole # Vöðvastæltur - [[Land og synir (hljómsveit)|Land og synir]] # Brown eyed girl - Steel Pulse # Flauel - [[Nýdönsk]] # Karma police - [[Radiohead]] # Filmstar - [[Suede]] # D'you know what I mean? - [[Oasis]] # 90 kr. perla - [[Maus]] === Plata 2 === # Dans, dans, dans - Housebuilders # Sunchyme (radio edit) - Dario G # Freed from desire - Gala Rizzatto # In my mind - Antiloop # Free (radio edit) - Ultra Naté # My side of town - Lutricia McNeal # Uh la la la - Alexia # (Freak) and U know it (radio edit) - Adina Howard # Stay (original single edit) - Sash!, La Trec # Oh la la la - 2 Eivissa # Something goin on (Tee's radio edit) - Todd Terry # Samba de Janeiro - Bellini # You sexy thing (radio edit) - T- Shirt # No tengo dinero - Umbrellos # Sandman - Blue Boy # Stratus - [[Mezzoforte]] # The rain (Supa dupa fly) - Missy Elliott # Get up! Go insane! - Stretch ´N´ Vern, Maddog # Baby boy - Whigfield # Higher, higher - Gigabyte, [[Sigga Beinteins|Sigríður Beinteinsdóttir]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1997]] 4ci1jinzyzdfaens20pl8w5fl0w1bu5 0 182501 1982541 1982139 2026-10-12T10:44:52Z ~2026-53076-02 121411 1982541 wikitext text/x-wiki '''Ríkardískir sósíalistar''' voru hópur breskra hugsuða og hagfræðinga á fyrri hluta 19. aldar sem byggðu hugmyndir sínar á kenningum [[David Ricardo]] og tengdu þær við [[Sósíalismi|sósíalísk]] sjónarmið. Þeir gagnrýndu [[Kapítalismi|kapítalískt]] hagkerfi á grundvelli [[vinnugildiskenningar]] Ricardo og lögðu til félagslegrar umbóta sem þeir töldu stuðla að réttlátari dreifingu auðs.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge Universiy Press|bls=208|ár=2005}}</ref> Meðal þeirra sem oft eru kenndir við ríkadískan sósíalisma eru [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson,]] [[Thomas Hodgskin]], [[John Francis Bray]], [[John Gray]] og [[Robert Owen|Robert Owen.]] Þeir sóttu meðal annars í hugmyndir Ricardo og annarra klassískra hagfræðinga í gagnýni sinni ríkjandi efnahagsskipan. Þeir gagnrýndu sérstaklega ójafna dreifingu tekna og notuðu vinnugildiskenningar til að styðja þá skoðun að verkafólk fengi ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003-184-185">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 184–185.</ref> Á fyrstu áratugum 19. aldar upplifði Bretland miklar samfélagslegar breytingar í kjölfar [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]]. Vaxandi ójöfnuður og erfiðar aðstæður verkafólks leiddu til aukinnar gagnrýni á ríkjandi efnahagskerfi. Ríkardískir sósíalistar sóttu allir innblástur í kenningar David Ricardo, sérstaklega [[vinnugildiskenningu]] hans, sem segir að verðmæti vöru ráðist nær eingöngu af vinnunni sem fer í framleiðslu hennar, en hver þeirra um sig hafði sína eigin skoðun á hvernig best sé að passa upp á réttláta dreifingu tekna.<ref name=":5">King, J. E. “Non-Marxian Socialism.” í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritsjt. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle, og John B. Davis (Blackwell Publishing, 2003), bls. 184–200. </ref> == Kenningar og hugmyndir == Ríkardískir sósíalistar byggðu á vinnugildiskenningu [[David Ricardo|Ricardo]] til að sýna fram á að verðmæti vöru væri skapað af vinnu verkamanna, ekki vegna fjármagns eða lands. Þeir héldu því fram að hagnaður og renta væru óverðskuldaðar tekjur sem væru teknar frá verkamönnum, og lagt á þá í formi verðlags, leiðandi til ójafnrar skiptingu auðs.<ref name=":0" /> [[Vinnugildiskenningin]] var þannig notuð til að réttlæta þá skoðun að arður, sem fjármagnseigendur taka til sín, sé óverðskuldaður og tilheyri í raun verkamönnunum sjálfum. Þessi nálgun veitti ríkardískum sósíalistum vopn gegn kapítalisma sem byggði á gróðasókn fjármagns fremur en á sanngirni í verðmætasköpun.<ref name=":5" /> Þeir gagnrýndu einkaeign á framleiðslutækjum og sögðu hana leiða til [[Arðrán|arðráns]] og ójöfnuðar. Lausnir þeirra fólust meðal annars í stofnun samvinnufélaga, þar sem verkamenn myndu eiga saman framleiðsluþættina, og stjórna framleiðslu sjálfir til að tryggja sanngjarna dreifingu auðs.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221-224}}</ref> Þessi hugmynd um samvinnufélög var ekki aðeins leið til að tryggja réttláta tekjuskiptingu heldur einnig til að valdefla verkafólk og bæta þeirra aðstæður. Með því að hafa beina stjórn á framleiðslu væri minni hætta á ójafnri skiptingu tekna þar sem rentan sem áður hafði farið til fjármagnseigenda yrði í staðinn hluti af tekjum verkamanna.<ref name=":1" /> Ríkardískir sósíalistar lögðu þannig grundvöllinn að mörgum meginhugmyndum sósíalískra stefna, sérstaklega hvað varðar samvinnu og jafnræði innan hagkerfisins. Þeirra áheyrslur á sanngirni í verðmætasköpun hafa haft mikil áhrif á hugmyndir um framleiðslusamvinnu og pólitíska baráttu fyrir réttlæti í efnahagslífi, sem síðar varð mikilvægur þáttur í verkalýðsbaráttu víða um [[Evrópa|Evrópu]].<ref name=":6">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx|höfundur=Hunt, E. K.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|bls=192-193|url=https://www.jstor.org/stable/40402242}}</ref> Hugmyndir ríkardískra sósíalista áttu margt sameiginlegt með síðari gagnrýni [[Karl Marx|Marx]] á kapítalískt hagkerfi. Marx var ekki sammála ríkardísku sósíalistunum um allt en taldi sumar hugmyndir þeirra mikilvægar, sérstaklega gagnrýni þeirra á kapítalískt samfélag.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|bls=21}}</ref> == Ágreiningur milli ríkardískra sósíalista == [[William Thompson (heimspekingur)|Thompson]] og [[Thomas Hodgskin|Hodgskin]] eru taldir meðal mikilvægustu ríkardísku sósíalistanna og hafa verið nefndir forverar [[Karl Marx]]. Þeir gagnrýndu báðir kapítalískt hagkerfi en höfðu ólíkar hugmyndir um markaðssamkeppni.<ref name=":7" /> Hodgskin var fylgjandi frjálsum markaði og taldi að við frjálsa samkeppni gæti skapast náttúrulegt jafnvægi. Árið 1825 gaf hann út ''Labour Defended against the Claims of Capital'' þar sem hann hélt því fram að réttlæti gagnvart verkafólki yrði best tryggt í gegnum frjálsa markaði og einstaklingsbundið eignarhaldi. Sá sem ynni og framleiddi ætti að eiga framleiðslutækin og njóta afraksturins. Samkvæmt Hodgskin væri vandamálið ekki markaðurinn sjálfur heldur einkaleyfi sem ríkið veitir kapítalistum.<ref name=":6" /> Thompson taldi kerfi Hodgskin framför frá [[Kapítalismi|kapítalisma]] en stóð enn á því að samkeppni skapaði ýmis samfélagsleg vandamál. Hann taldi að á samkeppnismarkaði yrðu verkamenn, iðnaðarmenn og kaupmenn keppinautar og að hagsmunir einstakra starfsgreina gætu farið gegn hagsmunum almennings. Einnig taldi Thompson markaðsamkeppni hægja á framförum og miðlun þekkingar þar sem framleiðendur hefðu hvata til að halda aðferðum leyndum sem veittu þeim samkeppnisforsskot.<ref name=":6" /> Thompson taldi að kúgun kvenna væri afleiðing [[Einstaklingshyggja|einstaklingshyggju]] og samkeppni í hagkerfi. Hann taldi kynjastaðla takmarka þátttöku kvenna á vinnumarkaði þar sem þær væru að miklu leyti bundnar við heimilisstörf og barnuppeldi. Vinnuafl kvenna væri því efnahagsleg sóun þar sem þær gætu verið jafn framleiðnar og karlar. Thompson var að þessu leyti á undan sinni samtíð í kvennréttindamálum.<ref name=":6" /> == Helstu fulltrúar == Þegar talað er um ríkardíska sósíalista er almennt átt við Thomas Hodgskin, William Thompson, John Gray og John Francis Bray.<ref name=":7">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|höfundur=Hunt, E. K.|bls=177}}</ref> Því hefur þó verið haldið fram að fleiri hagfræðingar megi telja til ríkardískra sósíalista, þar á meðal Piercy Ravenstone, Thomas Rowe Edmonds og Charles Hall.<ref>{{Bókaheimild|titill=Utopian or scientific? A reconsideration of the Ricardian Socialists|höfundur=King, J. E.|ár=1983|útgefandi=History of Political Economy. 15 (3).|bls=345}}</ref> === Thomas Hodgskin === [[Thomas Hodgskin]] (1787-1869) fæddist í Chatham á Englandi og gekk ungur til liðs við sjóherinn. Eftir að hafa yfirgefið herinn árið 1812 varð hann þekktur sem blaðamaður og rithöfundur. Í ritum sínum, þar á meðal ''Popular Political Economy'' frá árinu 1827, gagnrýndi hann kapítalísk kerfi fyrir að leyfa eigendum fjármagns að hagnast á kostnað verkamanna. Hann gerði greinarmun á náttúrulegu verði sem hann skilgreindi sem raunvirði orkunnar og tímans sem fór í framleiðsluna, og samfélagslegu verði, sem er það verð sem varan sé seld á, þar innifalin öll renta og hagnaður. Hann taldi að söluverð ætti að vera í takt við náttúrulegt verð og að verkamennirnir ættu að fá allan, eða svo gott sem allan peninginn í sínar hendur fyrir vinnuna.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=223-224}}</ref> [[Karl Marx|Marx]] lýsti mikilli virðingu fyrir hugmyndum Hodgskin og taldi þær jafnvel snjallari og sannari en margra annarra gagnrýnenda kapítalismans. Marx samræmdi sig sérstaklega með þeirri skoðun Hodgskins að framleiðsla aukist samhliða fólksfjölgun og verkaskiptingu, og að eftir að verkaskipting hefur átt sér stað á vinnustað sé ógerlegt að ákvarða framlag hvers starfsmanns til framleiðslunnar. Þess vegna taldi Marx að öll verðmæti ættu að vera í sameign. Hann samþykkti einnig þá skoðun Hodgskin að í kapítalísku kerfi fari verðmæti fyrst til kapítalistans en ekki til landeigandans, sem var annars algengur milliliður á þeim tíma.<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=22|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir þessa samstöðu var Marx ósammála Hodgskin um réttmæti þess að kapítalistinn ætti rétt á einhverjum launum. Hodgskin taldi að kapítalistinn mætti hljóta laun, þó þau væru jafn lág og laun starfsmanna. Marx á hinn bóginn hélt því fram að kapítalistinn ætti ekki skilið nein laun, þar sem hann lagði ekkert af mörkum til raunverulegrar framleiðslu.<ref name=":2" /> === William Thompson === [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson]] (1775-1833) var írskur landeigandi, hagfræðingur og umbótasinni, þekktur fyrir að boða [[Sósíalismi|sósíalisma]] og samvinnu í framleiðslu ásamt því að styðja réttindi kvenna. Hann fæddist í auðugri fjölskyldu í Cork á Írlandi en gagnrýndi síðar þá óréttlátu dreifingu auðs sem fylgdi kapítalismanum og kallaði sig „meðlim hinnar iðjulausu stétta.“<ref name=":4">{{Vefheimild|url=https://booksandideas.net/William-Thompson-a-Pioneer-of-European-Socialism|titill=William Thompson, a Pioneer of European Socialism|höfundur=Caroline Gomes|útgefandi=booksandideas.net|mánuður=desember|ár=2019}}</ref> Thompson var undir áhrifum [[Nytjastefna|nytjastefnu]] [[Jeremy Bentham]] og barðist fyrir "sem mestri hamingju fyrir sem flesta." Hann lagði til umbætur í menntamálum í Cork, með áherslu á hagnýta og jafna menntun. Eftir að hafa kynnst [[Robert Owen]] þróaði hann hugmyndir sínar um samvinnufélög.<ref name=":4" /> Árið 1824 gaf Thompson út ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth'' þar sem hann gagnrýndi kapítalisma fyrir að skapa ójöfnuð og lagði til samvinnufélög þar sem verkamenn myndu eiga og stjórna framleiðslu til að tryggja réttláta skiptingu auðs . Hann vildi þó ekki að kapítalistar fengu ekkert í hendurnar fyrir að eiga og stjórna fjármagninu, heldur vildi hann tilhluta þeim þann hluta hagnaðarins sem nam afskriftum fjármagnsstofnsins, og laun á við bestu starfsmennina.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=25|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Francis Bray === [[John Francis Bray]] (1809-1897) fæddist í Washington, D.C., en flutti til Englands í æsku. Hann starfaði sem prentari í Leeds og tók virkan þátt í verkalýðshreyfingunni. Í bók sinni ''Labour's Wrongs and Labour's Remedy'' frá árinu 1839 setti hann fram hugmyndir um samvinnufélög og [[Lýðræði|lýðræðislegt]] hagkerfi þar sem verkamenn stjórnuðu framleiðslunni og nutu ávaxta vinnu sinnar. Hjá honum var sameign lykilatriði, því þá væri minni hvati og geta hjá kapítalistum og landeigendum til að skapa rentu og hagnað.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=224}}</ref> Marx hélt því fram að Bray hefði skrifað margt betur en Proudhon, en að uppástungur hans skorti dýpt, og voru því “bersýnilegt bull”.<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of theVirginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=23|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Gray === [[John Gray]] (ca. 1799-1883) var breskur sósíalisti sem setti fram hugmyndir um vinnu, eignarétt og skiptingu auðs. Á yngri árum starfaði Gray við iðnað og verslun í London en árið 1818 fór hann til Skotlands þar sem að hann tók þátt í tilraun Roberts Owen til að koma á fót samvinnufélagi. Gray dró sig þó úr því verkefni nokkru síðar og gagnrýndi ýmis atriði þess.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|ár=1911|útgefandi=Columbia University|bls=47-48}}</ref> Ein af aðal hugmyndum Gray var að vinna skapaði verðmæti og væri grundvöllur [[Eignarréttur|eignarréttar]]. Hann skipti samfélaginu í tvær stéttir annars vegar óframleiðandi stétt (e. unproductive class) sem meðal annars náði til kapítalista og landeiganda og hins vegar framleiðandi stétt (e. productive class) sem samanstóð af verkafólki. Gray taldi að framleiðandi stéttin fengi aðeins lítinn hluta þeirra verðmæta sem hún skapaði en stærri hluti þeirra rynni til landeiganda og kapítalista. Hann gagnrýndi þessa skiptingu og taldi að verkafólk ætti rétt á afrakstri eigin vinnu.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=49-51}}</ref> Gray var gagnrýninn á samkeppni í atvinnulífinu þar sem að hann taldi hana stuðla að óréttlátri skiptingu auðs og sóunar. Hann taldi að framleiðsla ætti frekar að byggjast á samvinnu og vann að samvinnufélögum um tíma en hugmyndir hans þróuðust hins vegar með tímanum og á seinni árum fór hann að sjá ákveðna kosti við samkeppni.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=54-56}}</ref> === Piercy Ravenstone === [[Piercy Ravenstone]] (1789-1831) var breskur hagfræðingur og einn af fyrstu talsmönnum kenninga um umframvirði.<ref name=":8">{{Bókaheimild|titill=On Some Neglected British Economists-II|höfundur=Seligman, Edwin|ár=1903|útgefandi=The Economic Journal. 13 (52)|bls=514-515}}</ref> Bæði [[David Ricardo|Ricardo]] og [[Karl Marx|Marx]] veittu skrifum hans athygli.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=4-6|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University}}</ref> Sumir fræðimenn hafa talið Ravenstone til ríkardískra sósíalista. Hann taldi að verkamenn ættu að njóta að fullu verðmæta eigin vinnu. Ólíkt sumum öðrum ríkardískum sósíalistum, sem studdust við [[Nytjastefna|nytjastefnu]] og lögðu áherslu á sem mesta hamingju sem flestra, leit Ravenstone á þetta sem siðferðislega skyldu. Hann taldi að fólk hefði náttúrulegan rétt til eigin vinnu, á meðan réttur til að hagnast á eignum væri tilbúinn réttur, skapaður af þeim sem meira áttu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=16|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Ravenstone hafði bæði bein og óbein áhrif á Marx. Marx vísaði tvisvar til Ravenstone í ''[[Auðmagnið|Auðmagninu]]'' (1861)''.'' Hugmyndir Ravenstone höfðu einnig áhrif á Marx í gegnum aðra enska sósíalista, þá sérstaklega Thomas Hodgskin, William Thompson og John Francis Bray. Marx veitti sérstakri athygli þeirri hugmynd Ravenstone að þróuð verkaskipting væri forsenda arðbærrar notkunar fjármagns.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=6-7|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.}}</ref> Helstu verk Ravenstone eru ''A Few Doubts as to the Correctness of Some Opinions Generally Entertained on the Subjects of Population and Political Economy'' (1821) og ''Thoughts on the Funding System and its effects'' (1824)''.''<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|bls=2-3|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|ár=1970|höfundur=Miles, John Jeffries}}</ref> == Áhrif og arfleifð == Þrátt fyrir að ríkardísku sósíalistarnir hafi ekki náð gríðarlegum pólitískum áhrifum á sínum tíma, hafa hugmyndir þeirra haft mikil áhrif á síðari hugsuði. Karl Marx og [[Friedrich Engels]] tóku upp vinnugildiskenninguna og þróuðu hana í sinni gagnrýni á [[Kapítalismi|kapítalískt]] hagkerfi. Ríkardísku sósíalistarnir lögðu þannig grunn að hagfræðilegri gagnrýni á kapítalisma sem byggði á rökfræði fremur en siðferðilegum álitamálum.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=244}}</ref> Ríkardískir sósíalistar voru einnig mikilvægur hlutur af þróun sósíalískrar hagfræði á fyrri hluta 19.aldar. Með því að byggja á hugmyndum [[Klassísk hagfræði|klassískrar hagfræði]] tengdu þeir spurningar um verðmæti og tekjuskiptingu við gagnrýni á eignarhald og skipulag kapítalísks hagkerfis. Þeir lögðu þannig sitt að mörkum til þeirrar hagfræðilegu hefðar sem þróaðist síðar áfram í ólíkum áttum innan sósíalískrar hagfræði.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221}}</ref> Margir telja líklegt að hluti ástæðurnar fyrir því að ríkardísk hagfræði hafi ekki náð miklum vinsældum meðal almennings síns tíma sé vegna neikvæðninnar sem ríkardísku sósíalistarnir héldu fram. Þeir bentu á hina sorglegu hluta klassískrar hagfræði, og á að lítið yrði hægt að betrumbæta þá innan kapítalismans. Hægt er að gera ráð fyrir að þessi neikvæðni hafi einnig haft slæm áhrif á vinsældir ríkardísku sósíalistanna og þeirra speki.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=20|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir það hafa hugmyndir ríkardísku sósíalistanna um samvinnu og sanngjarna skiptingu auðs haft varanleg áhrif á verkalýðshreyfingar og þróun sósíalískra hugmynda um efnahagslíf. [[Flokkur:Hagfræði]] === Tengsl við Karl Marx === Hugmyndir [[Karl Marx]] og ríkadísku sósíalistanna áttu ýmislegt sameiginlegt. Bæði Marx og ríkadísku sósíalistarnir fjölluðu meðal annars um vinnu, verðmæti og stöðu verkafólks í kapítalísku hagkerfi. Ríkadísku sósíalistarnir notuðu [[Vinnugildiskenning|vinnugildiskenningar]] til að gagnrýna ójafna dreifingu tekna og héldu því fram að verkafólk fengu ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 185.</ref> John Francis Bray setti fram kenningu um [[arðrán]] sem byggðist á hugmyndinni um umframvinnu.<ref name="King2003" /> Marx vísaði meðal annars til skrifa Thompson og Hodgskin, en var jafnframt gagnrýninn á margar hugmyndir þeirra. Þrátt fyrir þessi tengsl voru kenningar Marx og ríkadísku sósíalistanna því ekki þær sömu.<ref name="HuntLautzenheiser2011">Hunt, E. K. og Mark Lautzenheiser (2011). ''History of Economic Thought: A Critical Perspective''. 3. útg. M.E. Sharpe, bls. 203.</ref> == Heimildatilvísanir == 5m8oow2fd7n7e3itynpju6i57w0aozb 1982542 1982541 2026-10-12T10:47:50Z ~2026-53076-02 121411 1982542 wikitext text/x-wiki '''Ríkardískir sósíalistar''' voru hópur breskra hugsuða og hagfræðinga á fyrri hluta 19. aldar sem byggðu hugmyndir sínar á kenningum [[David Ricardo]] og tengdu þær við [[Sósíalismi|sósíalísk]] sjónarmið. Þeir gagnrýndu [[Kapítalismi|kapítalískt]] hagkerfi á grundvelli [[vinnugildiskenningar]] Ricardo og lögðu til félagslegrar umbóta sem þeir töldu stuðla að réttlátari dreifingu auðs.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge Universiy Press|bls=208|ár=2005}}</ref> Meðal þeirra sem oft eru kenndir við ríkadískan sósíalisma eru [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson,]] [[Thomas Hodgskin]], [[John Francis Bray]], [[John Gray]] og [[Robert Owen|Robert Owen.]] Þeir sóttu meðal annars í hugmyndir Ricardo og annarra klassískra hagfræðinga í gagnýni sinni ríkjandi efnahagsskipan. Þeir gagnrýndu sérstaklega ójafna dreifingu tekna og notuðu vinnugildiskenningar til að styðja þá skoðun að verkafólk fengi ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003-184-185">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 184–185.</ref> Á fyrstu áratugum 19. aldar upplifði Bretland miklar samfélagslegar breytingar í kjölfar [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]]. Vaxandi ójöfnuður og erfiðar aðstæður verkafólks leiddu til aukinnar gagnrýni á ríkjandi efnahagskerfi. Ríkardískir sósíalistar sóttu allir innblástur í kenningar David Ricardo, sérstaklega [[vinnugildiskenningu]] hans, sem segir að verðmæti vöru ráðist nær eingöngu af vinnunni sem fer í framleiðslu hennar, en hver þeirra um sig hafði sína eigin skoðun á hvernig best sé að passa upp á réttláta dreifingu tekna.<ref name=":5">King, J. E. “Non-Marxian Socialism.” í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritsjt. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle, og John B. Davis (Blackwell Publishing, 2003), bls. 184–200. </ref> == Kenningar og hugmyndir == Ríkardískir sósíalistar byggðu á vinnugildiskenningu [[David Ricardo|Ricardo]] til að sýna fram á að verðmæti vöru væri skapað af vinnu verkamanna, ekki vegna fjármagns eða lands. Þeir héldu því fram að hagnaður og renta væru óverðskuldaðar tekjur sem væru teknar frá verkamönnum, og lagt á þá í formi verðlags, leiðandi til ójafnrar skiptingu auðs.<ref name=":0" /> [[Vinnugildiskenningin]] var þannig notuð til að réttlæta þá skoðun að arður, sem fjármagnseigendur taka til sín, sé óverðskuldaður og tilheyri í raun verkamönnunum sjálfum. Þessi nálgun veitti ríkardískum sósíalistum vopn gegn kapítalisma sem byggði á gróðasókn fjármagns fremur en á sanngirni í verðmætasköpun.<ref name=":5" /> Þeir gagnrýndu einkaeign á framleiðslutækjum og sögðu hana leiða til [[Arðrán|arðráns]] og ójöfnuðar. Lausnir þeirra fólust meðal annars í stofnun samvinnufélaga, þar sem verkamenn myndu eiga saman framleiðsluþættina, og stjórna framleiðslu sjálfir til að tryggja sanngjarna dreifingu auðs.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221-224}}</ref> Þessi hugmynd um samvinnufélög var ekki aðeins leið til að tryggja réttláta tekjuskiptingu heldur einnig til að valdefla verkafólk og bæta þeirra aðstæður. Með því að hafa beina stjórn á framleiðslu væri minni hætta á ójafnri skiptingu tekna þar sem rentan sem áður hafði farið til fjármagnseigenda yrði í staðinn hluti af tekjum verkamanna.<ref name=":1" /> Ríkardískir sósíalistar lögðu þannig grundvöllinn að mörgum meginhugmyndum sósíalískra stefna, sérstaklega hvað varðar samvinnu og jafnræði innan hagkerfisins. Þeirra áheyrslur á sanngirni í verðmætasköpun hafa haft mikil áhrif á hugmyndir um framleiðslusamvinnu og pólitíska baráttu fyrir réttlæti í efnahagslífi, sem síðar varð mikilvægur þáttur í verkalýðsbaráttu víða um [[Evrópa|Evrópu]].<ref name=":6">{{Tímaritsgrein |höfundur=Hunt, E. K. |titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx |tímarit=Science & Society |ár=1980 |árgangur=44 |tölublað=2 |bls=192–193 |url=https://www.jstor.org/stable/40402242 }}</ref> Hugmyndir ríkardískra sósíalista áttu margt sameiginlegt með síðari gagnrýni [[Karl Marx|Marx]] á kapítalískt hagkerfi. Marx var ekki sammála ríkardísku sósíalistunum um allt en taldi sumar hugmyndir þeirra mikilvægar, sérstaklega gagnrýni þeirra á kapítalískt samfélag.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|bls=21}}</ref> == Ágreiningur milli ríkardískra sósíalista == [[William Thompson (heimspekingur)|Thompson]] og [[Thomas Hodgskin|Hodgskin]] eru taldir meðal mikilvægustu ríkardísku sósíalistanna og hafa verið nefndir forverar [[Karl Marx]]. Þeir gagnrýndu báðir kapítalískt hagkerfi en höfðu ólíkar hugmyndir um markaðssamkeppni.<ref name=":7" /> Hodgskin var fylgjandi frjálsum markaði og taldi að við frjálsa samkeppni gæti skapast náttúrulegt jafnvægi. Árið 1825 gaf hann út ''Labour Defended against the Claims of Capital'' þar sem hann hélt því fram að réttlæti gagnvart verkafólki yrði best tryggt í gegnum frjálsa markaði og einstaklingsbundið eignarhaldi. Sá sem ynni og framleiddi ætti að eiga framleiðslutækin og njóta afraksturins. Samkvæmt Hodgskin væri vandamálið ekki markaðurinn sjálfur heldur einkaleyfi sem ríkið veitir kapítalistum.<ref name=":6" /> Thompson taldi kerfi Hodgskin framför frá [[Kapítalismi|kapítalisma]] en stóð enn á því að samkeppni skapaði ýmis samfélagsleg vandamál. Hann taldi að á samkeppnismarkaði yrðu verkamenn, iðnaðarmenn og kaupmenn keppinautar og að hagsmunir einstakra starfsgreina gætu farið gegn hagsmunum almennings. Einnig taldi Thompson markaðsamkeppni hægja á framförum og miðlun þekkingar þar sem framleiðendur hefðu hvata til að halda aðferðum leyndum sem veittu þeim samkeppnisforsskot.<ref name=":6" /> Thompson taldi að kúgun kvenna væri afleiðing [[Einstaklingshyggja|einstaklingshyggju]] og samkeppni í hagkerfi. Hann taldi kynjastaðla takmarka þátttöku kvenna á vinnumarkaði þar sem þær væru að miklu leyti bundnar við heimilisstörf og barnuppeldi. Vinnuafl kvenna væri því efnahagsleg sóun þar sem þær gætu verið jafn framleiðnar og karlar. Thompson var að þessu leyti á undan sinni samtíð í kvennréttindamálum.<ref name=":6" /> == Helstu fulltrúar == Þegar talað er um ríkardíska sósíalista er almennt átt við Thomas Hodgskin, William Thompson, John Gray og John Francis Bray.<ref name=":7">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|höfundur=Hunt, E. K.|bls=177}}</ref> Því hefur þó verið haldið fram að fleiri hagfræðingar megi telja til ríkardískra sósíalista, þar á meðal Piercy Ravenstone, Thomas Rowe Edmonds og Charles Hall.<ref>{{Bókaheimild|titill=Utopian or scientific? A reconsideration of the Ricardian Socialists|höfundur=King, J. E.|ár=1983|útgefandi=History of Political Economy. 15 (3).|bls=345}}</ref> === Thomas Hodgskin === [[Thomas Hodgskin]] (1787-1869) fæddist í Chatham á Englandi og gekk ungur til liðs við sjóherinn. Eftir að hafa yfirgefið herinn árið 1812 varð hann þekktur sem blaðamaður og rithöfundur. Í ritum sínum, þar á meðal ''Popular Political Economy'' frá árinu 1827, gagnrýndi hann kapítalísk kerfi fyrir að leyfa eigendum fjármagns að hagnast á kostnað verkamanna. Hann gerði greinarmun á náttúrulegu verði sem hann skilgreindi sem raunvirði orkunnar og tímans sem fór í framleiðsluna, og samfélagslegu verði, sem er það verð sem varan sé seld á, þar innifalin öll renta og hagnaður. Hann taldi að söluverð ætti að vera í takt við náttúrulegt verð og að verkamennirnir ættu að fá allan, eða svo gott sem allan peninginn í sínar hendur fyrir vinnuna.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=223-224}}</ref> [[Karl Marx|Marx]] lýsti mikilli virðingu fyrir hugmyndum Hodgskin og taldi þær jafnvel snjallari og sannari en margra annarra gagnrýnenda kapítalismans. Marx samræmdi sig sérstaklega með þeirri skoðun Hodgskins að framleiðsla aukist samhliða fólksfjölgun og verkaskiptingu, og að eftir að verkaskipting hefur átt sér stað á vinnustað sé ógerlegt að ákvarða framlag hvers starfsmanns til framleiðslunnar. Þess vegna taldi Marx að öll verðmæti ættu að vera í sameign. Hann samþykkti einnig þá skoðun Hodgskin að í kapítalísku kerfi fari verðmæti fyrst til kapítalistans en ekki til landeigandans, sem var annars algengur milliliður á þeim tíma.<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=22|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir þessa samstöðu var Marx ósammála Hodgskin um réttmæti þess að kapítalistinn ætti rétt á einhverjum launum. Hodgskin taldi að kapítalistinn mætti hljóta laun, þó þau væru jafn lág og laun starfsmanna. Marx á hinn bóginn hélt því fram að kapítalistinn ætti ekki skilið nein laun, þar sem hann lagði ekkert af mörkum til raunverulegrar framleiðslu.<ref name=":2" /> === William Thompson === [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson]] (1775-1833) var írskur landeigandi, hagfræðingur og umbótasinni, þekktur fyrir að boða [[Sósíalismi|sósíalisma]] og samvinnu í framleiðslu ásamt því að styðja réttindi kvenna. Hann fæddist í auðugri fjölskyldu í Cork á Írlandi en gagnrýndi síðar þá óréttlátu dreifingu auðs sem fylgdi kapítalismanum og kallaði sig „meðlim hinnar iðjulausu stétta.“<ref name=":4">{{Vefheimild|url=https://booksandideas.net/William-Thompson-a-Pioneer-of-European-Socialism|titill=William Thompson, a Pioneer of European Socialism|höfundur=Caroline Gomes|útgefandi=booksandideas.net|mánuður=desember|ár=2019}}</ref> Thompson var undir áhrifum [[Nytjastefna|nytjastefnu]] [[Jeremy Bentham]] og barðist fyrir "sem mestri hamingju fyrir sem flesta." Hann lagði til umbætur í menntamálum í Cork, með áherslu á hagnýta og jafna menntun. Eftir að hafa kynnst [[Robert Owen]] þróaði hann hugmyndir sínar um samvinnufélög.<ref name=":4" /> Árið 1824 gaf Thompson út ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth'' þar sem hann gagnrýndi kapítalisma fyrir að skapa ójöfnuð og lagði til samvinnufélög þar sem verkamenn myndu eiga og stjórna framleiðslu til að tryggja réttláta skiptingu auðs . Hann vildi þó ekki að kapítalistar fengu ekkert í hendurnar fyrir að eiga og stjórna fjármagninu, heldur vildi hann tilhluta þeim þann hluta hagnaðarins sem nam afskriftum fjármagnsstofnsins, og laun á við bestu starfsmennina.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=25|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Francis Bray === [[John Francis Bray]] (1809-1897) fæddist í Washington, D.C., en flutti til Englands í æsku. Hann starfaði sem prentari í Leeds og tók virkan þátt í verkalýðshreyfingunni. Í bók sinni ''Labour's Wrongs and Labour's Remedy'' frá árinu 1839 setti hann fram hugmyndir um samvinnufélög og [[Lýðræði|lýðræðislegt]] hagkerfi þar sem verkamenn stjórnuðu framleiðslunni og nutu ávaxta vinnu sinnar. Hjá honum var sameign lykilatriði, því þá væri minni hvati og geta hjá kapítalistum og landeigendum til að skapa rentu og hagnað.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=224}}</ref> Marx hélt því fram að Bray hefði skrifað margt betur en Proudhon, en að uppástungur hans skorti dýpt, og voru því “bersýnilegt bull”.<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of theVirginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=23|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Gray === [[John Gray]] (ca. 1799-1883) var breskur sósíalisti sem setti fram hugmyndir um vinnu, eignarétt og skiptingu auðs. Á yngri árum starfaði Gray við iðnað og verslun í London en árið 1818 fór hann til Skotlands þar sem að hann tók þátt í tilraun Roberts Owen til að koma á fót samvinnufélagi. Gray dró sig þó úr því verkefni nokkru síðar og gagnrýndi ýmis atriði þess.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|ár=1911|útgefandi=Columbia University|bls=47-48}}</ref> Ein af aðal hugmyndum Gray var að vinna skapaði verðmæti og væri grundvöllur [[Eignarréttur|eignarréttar]]. Hann skipti samfélaginu í tvær stéttir annars vegar óframleiðandi stétt (e. unproductive class) sem meðal annars náði til kapítalista og landeiganda og hins vegar framleiðandi stétt (e. productive class) sem samanstóð af verkafólki. Gray taldi að framleiðandi stéttin fengi aðeins lítinn hluta þeirra verðmæta sem hún skapaði en stærri hluti þeirra rynni til landeiganda og kapítalista. Hann gagnrýndi þessa skiptingu og taldi að verkafólk ætti rétt á afrakstri eigin vinnu.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=49-51}}</ref> Gray var gagnrýninn á samkeppni í atvinnulífinu þar sem að hann taldi hana stuðla að óréttlátri skiptingu auðs og sóunar. Hann taldi að framleiðsla ætti frekar að byggjast á samvinnu og vann að samvinnufélögum um tíma en hugmyndir hans þróuðust hins vegar með tímanum og á seinni árum fór hann að sjá ákveðna kosti við samkeppni.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=54-56}}</ref> === Piercy Ravenstone === [[Piercy Ravenstone]] (1789-1831) var breskur hagfræðingur og einn af fyrstu talsmönnum kenninga um umframvirði.<ref name=":8">{{Bókaheimild|titill=On Some Neglected British Economists-II|höfundur=Seligman, Edwin|ár=1903|útgefandi=The Economic Journal. 13 (52)|bls=514-515}}</ref> Bæði [[David Ricardo|Ricardo]] og [[Karl Marx|Marx]] veittu skrifum hans athygli.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=4-6|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University}}</ref> Sumir fræðimenn hafa talið Ravenstone til ríkardískra sósíalista. Hann taldi að verkamenn ættu að njóta að fullu verðmæta eigin vinnu. Ólíkt sumum öðrum ríkardískum sósíalistum, sem studdust við [[Nytjastefna|nytjastefnu]] og lögðu áherslu á sem mesta hamingju sem flestra, leit Ravenstone á þetta sem siðferðislega skyldu. Hann taldi að fólk hefði náttúrulegan rétt til eigin vinnu, á meðan réttur til að hagnast á eignum væri tilbúinn réttur, skapaður af þeim sem meira áttu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=16|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Ravenstone hafði bæði bein og óbein áhrif á Marx. Marx vísaði tvisvar til Ravenstone í ''[[Auðmagnið|Auðmagninu]]'' (1861)''.'' Hugmyndir Ravenstone höfðu einnig áhrif á Marx í gegnum aðra enska sósíalista, þá sérstaklega Thomas Hodgskin, William Thompson og John Francis Bray. Marx veitti sérstakri athygli þeirri hugmynd Ravenstone að þróuð verkaskipting væri forsenda arðbærrar notkunar fjármagns.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=6-7|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.}}</ref> Helstu verk Ravenstone eru ''A Few Doubts as to the Correctness of Some Opinions Generally Entertained on the Subjects of Population and Political Economy'' (1821) og ''Thoughts on the Funding System and its effects'' (1824)''.''<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|bls=2-3|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|ár=1970|höfundur=Miles, John Jeffries}}</ref> == Áhrif og arfleifð == Þrátt fyrir að ríkardísku sósíalistarnir hafi ekki náð gríðarlegum pólitískum áhrifum á sínum tíma, hafa hugmyndir þeirra haft mikil áhrif á síðari hugsuði. Karl Marx og [[Friedrich Engels]] tóku upp vinnugildiskenninguna og þróuðu hana í sinni gagnrýni á [[Kapítalismi|kapítalískt]] hagkerfi. Ríkardísku sósíalistarnir lögðu þannig grunn að hagfræðilegri gagnrýni á kapítalisma sem byggði á rökfræði fremur en siðferðilegum álitamálum.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=244}}</ref> Ríkardískir sósíalistar voru einnig mikilvægur hlutur af þróun sósíalískrar hagfræði á fyrri hluta 19.aldar. Með því að byggja á hugmyndum [[Klassísk hagfræði|klassískrar hagfræði]] tengdu þeir spurningar um verðmæti og tekjuskiptingu við gagnrýni á eignarhald og skipulag kapítalísks hagkerfis. Þeir lögðu þannig sitt að mörkum til þeirrar hagfræðilegu hefðar sem þróaðist síðar áfram í ólíkum áttum innan sósíalískrar hagfræði.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221}}</ref> Margir telja líklegt að hluti ástæðurnar fyrir því að ríkardísk hagfræði hafi ekki náð miklum vinsældum meðal almennings síns tíma sé vegna neikvæðninnar sem ríkardísku sósíalistarnir héldu fram. Þeir bentu á hina sorglegu hluta klassískrar hagfræði, og á að lítið yrði hægt að betrumbæta þá innan kapítalismans. Hægt er að gera ráð fyrir að þessi neikvæðni hafi einnig haft slæm áhrif á vinsældir ríkardísku sósíalistanna og þeirra speki.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=20|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir það hafa hugmyndir ríkardísku sósíalistanna um samvinnu og sanngjarna skiptingu auðs haft varanleg áhrif á verkalýðshreyfingar og þróun sósíalískra hugmynda um efnahagslíf. [[Flokkur:Hagfræði]] === Tengsl við Karl Marx === Hugmyndir [[Karl Marx]] og ríkadísku sósíalistanna áttu ýmislegt sameiginlegt. Bæði Marx og ríkadísku sósíalistarnir fjölluðu meðal annars um vinnu, verðmæti og stöðu verkafólks í kapítalísku hagkerfi. Ríkadísku sósíalistarnir notuðu [[Vinnugildiskenning|vinnugildiskenningar]] til að gagnrýna ójafna dreifingu tekna og héldu því fram að verkafólk fengu ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 185.</ref> John Francis Bray setti fram kenningu um [[arðrán]] sem byggðist á hugmyndinni um umframvinnu.<ref name="King2003" /> Marx vísaði meðal annars til skrifa Thompson og Hodgskin, en var jafnframt gagnrýninn á margar hugmyndir þeirra. Þrátt fyrir þessi tengsl voru kenningar Marx og ríkadísku sósíalistanna því ekki þær sömu.<ref name="HuntLautzenheiser2011">Hunt, E. K. og Mark Lautzenheiser (2011). ''History of Economic Thought: A Critical Perspective''. 3. útg. M.E. Sharpe, bls. 203.</ref> == Heimildatilvísanir == rzrasnr67i7plxl9v5dkmaal78d0bi1 1982543 1982542 2026-10-12T10:54:51Z ~2026-53076-02 121411 /* Kenningar og hugmyndir */ 1982543 wikitext text/x-wiki '''Ríkardískir sósíalistar''' voru hópur breskra hugsuða og hagfræðinga á fyrri hluta 19. aldar sem byggðu hugmyndir sínar á kenningum [[David Ricardo]] og tengdu þær við [[Sósíalismi|sósíalísk]] sjónarmið. Þeir gagnrýndu [[Kapítalismi|kapítalískt]] hagkerfi á grundvelli [[vinnugildiskenningar]] Ricardo og lögðu til félagslegrar umbóta sem þeir töldu stuðla að réttlátari dreifingu auðs.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge Universiy Press|bls=208|ár=2005}}</ref> Meðal þeirra sem oft eru kenndir við ríkadískan sósíalisma eru [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson,]] [[Thomas Hodgskin]], [[John Francis Bray]], [[John Gray]] og [[Robert Owen|Robert Owen.]] Þeir sóttu meðal annars í hugmyndir Ricardo og annarra klassískra hagfræðinga í gagnýni sinni ríkjandi efnahagsskipan. Þeir gagnrýndu sérstaklega ójafna dreifingu tekna og notuðu vinnugildiskenningar til að styðja þá skoðun að verkafólk fengi ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003-184-185">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 184–185.</ref> Á fyrstu áratugum 19. aldar upplifði Bretland miklar samfélagslegar breytingar í kjölfar [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]]. Vaxandi ójöfnuður og erfiðar aðstæður verkafólks leiddu til aukinnar gagnrýni á ríkjandi efnahagskerfi. Ríkardískir sósíalistar sóttu allir innblástur í kenningar David Ricardo, sérstaklega [[vinnugildiskenningu]] hans, sem segir að verðmæti vöru ráðist nær eingöngu af vinnunni sem fer í framleiðslu hennar, en hver þeirra um sig hafði sína eigin skoðun á hvernig best sé að passa upp á réttláta dreifingu tekna.<ref name=":5">King, J. E. “Non-Marxian Socialism.” í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritsjt. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle, og John B. Davis (Blackwell Publishing, 2003), bls. 184–200. </ref> == Kenningar og hugmyndir == Ríkardískir sósíalistar byggðu á vinnugildiskenningu [[David Ricardo|Ricardo]] til að sýna fram á að verðmæti vöru væri skapað af vinnu verkamanna, ekki vegna fjármagns eða lands. Þeir héldu því fram að hagnaður og renta væru óverðskuldaðar tekjur sem væru teknar frá verkamönnum, og lagt á þá í formi verðlags, leiðandi til ójafnrar skiptingu auðs.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|bls=208|ár=2005}}</ref> [[Vinnugildiskenningin]] var þannig notuð til að réttlæta þá skoðun að arður, sem fjármagnseigendur taka til sín, sé óverðskuldaður og tilheyri í raun verkamönnunum sjálfum. Þessi nálgun veitti ríkardískum sósíalistum vopn gegn kapítalisma sem byggði á gróðasókn fjármagns fremur en á sanngirni í verðmætasköpun.<ref>King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 184–200.</ref> Þeir gagnrýndu einkaeign á framleiðslutækjum og sögðu hana leiða til [[Arðrán|arðráns]] og ójöfnuðar. Lausnir þeirra fólust meðal annars í stofnun samvinnufélaga, þar sem verkamenn myndu eiga saman framleiðsluþættina, og stjórna framleiðslu sjálfir til að tryggja sanngjarna dreifingu auðs.<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221-224}}</ref> Þessi hugmynd um samvinnufélög var ekki aðeins leið til að tryggja réttláta tekjuskiptingu heldur einnig til að valdefla verkafólk og bæta þeirra aðstæður. Með því að hafa beina stjórn á framleiðslu væri minni hætta á ójafnri skiptingu tekna þar sem rentan sem áður hafði farið til fjármagnseigenda yrði í staðinn hluti af tekjum verkamanna.<ref name=":1" /> Ríkardískir sósíalistar lögðu þannig grundvöllinn að mörgum meginhugmyndum sósíalískra stefna, sérstaklega hvað varðar samvinnu og jafnræði innan hagkerfisins. Þeirra áheyrslur á sanngirni í verðmætasköpun hafa haft mikil áhrif á hugmyndir um framleiðslusamvinnu og pólitíska baráttu fyrir réttlæti í efnahagslífi, sem síðar varð mikilvægur þáttur í verkalýðsbaráttu víða um [[Evrópa|Evrópu]]. <ref name=":6">Hunt, E. K. (1980). „The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.“ ''Science & Society'', 44(2), bls. 192–193. [https://www.jstor.org/stable/40402242 JSTOR].</ref> Hugmyndir ríkardískra sósíalista áttu margt sameiginlegt með síðari gagnrýni [[Karl Marx|Marx]] á kapítalískt hagkerfi. Marx var ekki sammála ríkardísku sósíalistunum um allt en taldi sumar hugmyndir þeirra mikilvægar, sérstaklega gagnrýni þeirra á kapítalískt samfélag.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|bls=21}}</ref> == Ágreiningur milli ríkardískra sósíalista == [[William Thompson (heimspekingur)|Thompson]] og [[Thomas Hodgskin|Hodgskin]] eru taldir meðal mikilvægustu ríkardísku sósíalistanna og hafa verið nefndir forverar [[Karl Marx]]. Þeir gagnrýndu báðir kapítalískt hagkerfi en höfðu ólíkar hugmyndir um markaðssamkeppni.<ref name=":7" /> Hodgskin var fylgjandi frjálsum markaði og taldi að við frjálsa samkeppni gæti skapast náttúrulegt jafnvægi. Árið 1825 gaf hann út ''Labour Defended against the Claims of Capital'' þar sem hann hélt því fram að réttlæti gagnvart verkafólki yrði best tryggt í gegnum frjálsa markaði og einstaklingsbundið eignarhaldi. Sá sem ynni og framleiddi ætti að eiga framleiðslutækin og njóta afraksturins. Samkvæmt Hodgskin væri vandamálið ekki markaðurinn sjálfur heldur einkaleyfi sem ríkið veitir kapítalistum.<ref name=":6" /> Thompson taldi kerfi Hodgskin framför frá [[Kapítalismi|kapítalisma]] en stóð enn á því að samkeppni skapaði ýmis samfélagsleg vandamál. Hann taldi að á samkeppnismarkaði yrðu verkamenn, iðnaðarmenn og kaupmenn keppinautar og að hagsmunir einstakra starfsgreina gætu farið gegn hagsmunum almennings. Einnig taldi Thompson markaðsamkeppni hægja á framförum og miðlun þekkingar þar sem framleiðendur hefðu hvata til að halda aðferðum leyndum sem veittu þeim samkeppnisforsskot.<ref name=":6" /> Thompson taldi að kúgun kvenna væri afleiðing [[Einstaklingshyggja|einstaklingshyggju]] og samkeppni í hagkerfi. Hann taldi kynjastaðla takmarka þátttöku kvenna á vinnumarkaði þar sem þær væru að miklu leyti bundnar við heimilisstörf og barnuppeldi. Vinnuafl kvenna væri því efnahagsleg sóun þar sem þær gætu verið jafn framleiðnar og karlar. Thompson var að þessu leyti á undan sinni samtíð í kvennréttindamálum.<ref name=":6" /> == Helstu fulltrúar == Þegar talað er um ríkardíska sósíalista er almennt átt við Thomas Hodgskin, William Thompson, John Gray og John Francis Bray.<ref name=":7">{{Bókaheimild|titill=The Relation of the Ricardian Socialists to Ricardo and Marx.|útgefandi=Science & Society, Vol. 44, No. 2|ár=1980|höfundur=Hunt, E. K.|bls=177}}</ref> Því hefur þó verið haldið fram að fleiri hagfræðingar megi telja til ríkardískra sósíalista, þar á meðal Piercy Ravenstone, Thomas Rowe Edmonds og Charles Hall.<ref>{{Bókaheimild|titill=Utopian or scientific? A reconsideration of the Ricardian Socialists|höfundur=King, J. E.|ár=1983|útgefandi=History of Political Economy. 15 (3).|bls=345}}</ref> === Thomas Hodgskin === [[Thomas Hodgskin]] (1787-1869) fæddist í Chatham á Englandi og gekk ungur til liðs við sjóherinn. Eftir að hafa yfirgefið herinn árið 1812 varð hann þekktur sem blaðamaður og rithöfundur. Í ritum sínum, þar á meðal ''Popular Political Economy'' frá árinu 1827, gagnrýndi hann kapítalísk kerfi fyrir að leyfa eigendum fjármagns að hagnast á kostnað verkamanna. Hann gerði greinarmun á náttúrulegu verði sem hann skilgreindi sem raunvirði orkunnar og tímans sem fór í framleiðsluna, og samfélagslegu verði, sem er það verð sem varan sé seld á, þar innifalin öll renta og hagnaður. Hann taldi að söluverð ætti að vera í takt við náttúrulegt verð og að verkamennirnir ættu að fá allan, eða svo gott sem allan peninginn í sínar hendur fyrir vinnuna.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=223-224}}</ref> [[Karl Marx|Marx]] lýsti mikilli virðingu fyrir hugmyndum Hodgskin og taldi þær jafnvel snjallari og sannari en margra annarra gagnrýnenda kapítalismans. Marx samræmdi sig sérstaklega með þeirri skoðun Hodgskins að framleiðsla aukist samhliða fólksfjölgun og verkaskiptingu, og að eftir að verkaskipting hefur átt sér stað á vinnustað sé ógerlegt að ákvarða framlag hvers starfsmanns til framleiðslunnar. Þess vegna taldi Marx að öll verðmæti ættu að vera í sameign. Hann samþykkti einnig þá skoðun Hodgskin að í kapítalísku kerfi fari verðmæti fyrst til kapítalistans en ekki til landeigandans, sem var annars algengur milliliður á þeim tíma.<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=22|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir þessa samstöðu var Marx ósammála Hodgskin um réttmæti þess að kapítalistinn ætti rétt á einhverjum launum. Hodgskin taldi að kapítalistinn mætti hljóta laun, þó þau væru jafn lág og laun starfsmanna. Marx á hinn bóginn hélt því fram að kapítalistinn ætti ekki skilið nein laun, þar sem hann lagði ekkert af mörkum til raunverulegrar framleiðslu.<ref name=":2" /> === William Thompson === [[William Thompson (heimspekingur)|William Thompson]] (1775-1833) var írskur landeigandi, hagfræðingur og umbótasinni, þekktur fyrir að boða [[Sósíalismi|sósíalisma]] og samvinnu í framleiðslu ásamt því að styðja réttindi kvenna. Hann fæddist í auðugri fjölskyldu í Cork á Írlandi en gagnrýndi síðar þá óréttlátu dreifingu auðs sem fylgdi kapítalismanum og kallaði sig „meðlim hinnar iðjulausu stétta.“<ref name=":4">{{Vefheimild|url=https://booksandideas.net/William-Thompson-a-Pioneer-of-European-Socialism|titill=William Thompson, a Pioneer of European Socialism|höfundur=Caroline Gomes|útgefandi=booksandideas.net|mánuður=desember|ár=2019}}</ref> Thompson var undir áhrifum [[Nytjastefna|nytjastefnu]] [[Jeremy Bentham]] og barðist fyrir "sem mestri hamingju fyrir sem flesta." Hann lagði til umbætur í menntamálum í Cork, með áherslu á hagnýta og jafna menntun. Eftir að hafa kynnst [[Robert Owen]] þróaði hann hugmyndir sínar um samvinnufélög.<ref name=":4" /> Árið 1824 gaf Thompson út ''An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth'' þar sem hann gagnrýndi kapítalisma fyrir að skapa ójöfnuð og lagði til samvinnufélög þar sem verkamenn myndu eiga og stjórna framleiðslu til að tryggja réttláta skiptingu auðs . Hann vildi þó ekki að kapítalistar fengu ekkert í hendurnar fyrir að eiga og stjórna fjármagninu, heldur vildi hann tilhluta þeim þann hluta hagnaðarins sem nam afskriftum fjármagnsstofnsins, og laun á við bestu starfsmennina.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=25|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Francis Bray === [[John Francis Bray]] (1809-1897) fæddist í Washington, D.C., en flutti til Englands í æsku. Hann starfaði sem prentari í Leeds og tók virkan þátt í verkalýðshreyfingunni. Í bók sinni ''Labour's Wrongs and Labour's Remedy'' frá árinu 1839 setti hann fram hugmyndir um samvinnufélög og [[Lýðræði|lýðræðislegt]] hagkerfi þar sem verkamenn stjórnuðu framleiðslunni og nutu ávaxta vinnu sinnar. Hjá honum var sameign lykilatriði, því þá væri minni hvati og geta hjá kapítalistum og landeigendum til að skapa rentu og hagnað.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=224}}</ref> Marx hélt því fram að Bray hefði skrifað margt betur en Proudhon, en að uppástungur hans skorti dýpt, og voru því “bersýnilegt bull”.<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of theVirginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=23|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> === John Gray === [[John Gray]] (ca. 1799-1883) var breskur sósíalisti sem setti fram hugmyndir um vinnu, eignarétt og skiptingu auðs. Á yngri árum starfaði Gray við iðnað og verslun í London en árið 1818 fór hann til Skotlands þar sem að hann tók þátt í tilraun Roberts Owen til að koma á fót samvinnufélagi. Gray dró sig þó úr því verkefni nokkru síðar og gagnrýndi ýmis atriði þess.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|ár=1911|útgefandi=Columbia University|bls=47-48}}</ref> Ein af aðal hugmyndum Gray var að vinna skapaði verðmæti og væri grundvöllur [[Eignarréttur|eignarréttar]]. Hann skipti samfélaginu í tvær stéttir annars vegar óframleiðandi stétt (e. unproductive class) sem meðal annars náði til kapítalista og landeiganda og hins vegar framleiðandi stétt (e. productive class) sem samanstóð af verkafólki. Gray taldi að framleiðandi stéttin fengi aðeins lítinn hluta þeirra verðmæta sem hún skapaði en stærri hluti þeirra rynni til landeiganda og kapítalista. Hann gagnrýndi þessa skiptingu og taldi að verkafólk ætti rétt á afrakstri eigin vinnu.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=49-51}}</ref> Gray var gagnrýninn á samkeppni í atvinnulífinu þar sem að hann taldi hana stuðla að óréttlátri skiptingu auðs og sóunar. Hann taldi að framleiðsla ætti frekar að byggjast á samvinnu og vann að samvinnufélögum um tíma en hugmyndir hans þróuðust hins vegar með tímanum og á seinni árum fór hann að sjá ákveðna kosti við samkeppni.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Ricardian Socialists|höfundur=Esther Lowenthal|útgefandi=Columbia University|ár=1911|bls=54-56}}</ref> === Piercy Ravenstone === [[Piercy Ravenstone]] (1789-1831) var breskur hagfræðingur og einn af fyrstu talsmönnum kenninga um umframvirði.<ref name=":8">{{Bókaheimild|titill=On Some Neglected British Economists-II|höfundur=Seligman, Edwin|ár=1903|útgefandi=The Economic Journal. 13 (52)|bls=514-515}}</ref> Bæði [[David Ricardo|Ricardo]] og [[Karl Marx|Marx]] veittu skrifum hans athygli.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=4-6|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University}}</ref> Sumir fræðimenn hafa talið Ravenstone til ríkardískra sósíalista. Hann taldi að verkamenn ættu að njóta að fullu verðmæta eigin vinnu. Ólíkt sumum öðrum ríkardískum sósíalistum, sem studdust við [[Nytjastefna|nytjastefnu]] og lögðu áherslu á sem mesta hamingju sem flestra, leit Ravenstone á þetta sem siðferðislega skyldu. Hann taldi að fólk hefði náttúrulegan rétt til eigin vinnu, á meðan réttur til að hagnast á eignum væri tilbúinn réttur, skapaður af þeim sem meira áttu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=16|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Ravenstone hafði bæði bein og óbein áhrif á Marx. Marx vísaði tvisvar til Ravenstone í ''[[Auðmagnið|Auðmagninu]]'' (1861)''.'' Hugmyndir Ravenstone höfðu einnig áhrif á Marx í gegnum aðra enska sósíalista, þá sérstaklega Thomas Hodgskin, William Thompson og John Francis Bray. Marx veitti sérstakri athygli þeirri hugmynd Ravenstone að þróuð verkaskipting væri forsenda arðbærrar notkunar fjármagns.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|höfundur=Miles, John Jeffries|ár=1970|bls=6-7|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.}}</ref> Helstu verk Ravenstone eru ''A Few Doubts as to the Correctness of Some Opinions Generally Entertained on the Subjects of Population and Political Economy'' (1821) og ''Thoughts on the Funding System and its effects'' (1824)''.''<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.|bls=2-3|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content|ár=1970|höfundur=Miles, John Jeffries}}</ref> == Áhrif og arfleifð == Þrátt fyrir að ríkardísku sósíalistarnir hafi ekki náð gríðarlegum pólitískum áhrifum á sínum tíma, hafa hugmyndir þeirra haft mikil áhrif á síðari hugsuði. Karl Marx og [[Friedrich Engels]] tóku upp vinnugildiskenninguna og þróuðu hana í sinni gagnrýni á [[Kapítalismi|kapítalískt]] hagkerfi. Ríkardísku sósíalistarnir lögðu þannig grunn að hagfræðilegri gagnrýni á kapítalisma sem byggði á rökfræði fremur en siðferðilegum álitamálum.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=244}}</ref> Ríkardískir sósíalistar voru einnig mikilvægur hlutur af þróun sósíalískrar hagfræði á fyrri hluta 19.aldar. Með því að byggja á hugmyndum [[Klassísk hagfræði|klassískrar hagfræði]] tengdu þeir spurningar um verðmæti og tekjuskiptingu við gagnrýni á eignarhald og skipulag kapítalísks hagkerfis. Þeir lögðu þannig sitt að mörkum til þeirrar hagfræðilegu hefðar sem þróaðist síðar áfram í ólíkum áttum innan sósíalískrar hagfræði.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Wealth of Ideas; A History of Economic Thought|höfundur=Roncaglia, Alessandro|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2005|bls=221}}</ref> Margir telja líklegt að hluti ástæðurnar fyrir því að ríkardísk hagfræði hafi ekki náð miklum vinsældum meðal almennings síns tíma sé vegna neikvæðninnar sem ríkardísku sósíalistarnir héldu fram. Þeir bentu á hina sorglegu hluta klassískrar hagfræði, og á að lítið yrði hægt að betrumbæta þá innan kapítalismans. Hægt er að gera ráð fyrir að þessi neikvæðni hafi einnig haft slæm áhrif á vinsældir ríkardísku sósíalistanna og þeirra speki.<ref>{{Bókaheimild|titill=Piercy Ravenstone: A Study in Nineteenth Century Radical Economics|höfundur=Miles, John Jeffries|útgefandi=Graduate Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University|ár=1970|bls=20|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/4dd46f50-8e48-4f68-8057-ecbab6bc10ce/content}}</ref> Þrátt fyrir það hafa hugmyndir ríkardísku sósíalistanna um samvinnu og sanngjarna skiptingu auðs haft varanleg áhrif á verkalýðshreyfingar og þróun sósíalískra hugmynda um efnahagslíf. [[Flokkur:Hagfræði]] === Tengsl við Karl Marx === Hugmyndir [[Karl Marx]] og ríkadísku sósíalistanna áttu ýmislegt sameiginlegt. Bæði Marx og ríkadísku sósíalistarnir fjölluðu meðal annars um vinnu, verðmæti og stöðu verkafólks í kapítalísku hagkerfi. Ríkadísku sósíalistarnir notuðu [[Vinnugildiskenning|vinnugildiskenningar]] til að gagnrýna ójafna dreifingu tekna og héldu því fram að verkafólk fengu ekki allan afrakstur vinnu sinnar.<ref name="King2003">King, J. E. (2003). „Non-Marxian Socialism.“ Í Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (ritstj.), ''A Companion to the History of Economic Thought''. Blackwell Publishing, bls. 185.</ref> John Francis Bray setti fram kenningu um [[arðrán]] sem byggðist á hugmyndinni um umframvinnu.<ref name="King2003" /> Marx vísaði meðal annars til skrifa Thompson og Hodgskin, en var jafnframt gagnrýninn á margar hugmyndir þeirra. Þrátt fyrir þessi tengsl voru kenningar Marx og ríkadísku sósíalistanna því ekki þær sömu.<ref name="HuntLautzenheiser2011">Hunt, E. K. og Mark Lautzenheiser (2011). ''History of Economic Thought: A Critical Perspective''. 3. útg. M.E. Sharpe, bls. 203.</ref> == Heimildatilvísanir == meuea8xwpcyepdw3h8vhk5fzg70m5ph 0 192681 1982523 1977858 2026-10-11T17:03:25Z ~2026-54461-10 121709 1982523 wikitext text/x-wiki {{Hagfræðingur | nafn = Michał Kalecki | mynd = Michal Kalecki.jpg | fæðingardagur = 22. júní 1899 | fæðingarstaður = [[Łódź]], [[Pólland]] | dauðadagur = 17. apríl 1970 | dauðastaður = [[Varsjá]], [[Pólland]] | þjóðerni = Pólskur | starf = [[Hagfræðingur]] | fræðasvið = [[Þjóðhagfræði]] | framlög = Virk eftirspurn, hagsveiflur, fjárfesting og tekjuskipting }} '''Michał Kalecki''' (22. júní 1899 – 17. apríl 1970) var pólskur, marxískur [[hagfræðingur]] og [[sósíalismi|sósíalisti]]. Hann var þekktur fyrir kenningar um virka eftirspurn, [[fjárfesting]]u, [[hagsveifla|hagsveiflur]], [[hagnaður|hagnað]], [[tekjuskipting]]u og verðmyndun. Kalecki byggði meðal annars á hugmyndum [[Karl Marx]] um stéttir og starfsemi [[kapítalismi|kapítalísks hagkerfis]], en nýtti einnig greiningaraðferðir úr samtímahagfræði. Hann gagnrýndi þá hugmynd að kapítalísk hagkerfi leituðu sjálfkrafa í jafnvægi við fulla atvinnu.<ref name="LopezSocialist">Julio López G. og Michaël Assous, ''Michal Kalecki'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010), bls. 192–213.</ref><ref name="Roncaglia">Alessandro Roncaglia, ''A Brief History of Economic Thought'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 212–213.</ref> Árið 1933 setti Kalecki fram kenningar um virka eftirspurn og hagsveiflur sem voru að mörgu leyti áþekkar hugmyndum sem [[John Maynard Keynes]] birti í bókinni ''The General Theory of Employment, Interest and Money'' (1936). Hann þróaði sjálfstæða skýringu á tengslum fjárfestingar, hagnaðar og atvinnustigs og hafði síðar áhrif á póst-keynesíska hagfræði.<ref name="LopezLife">Julio López G. og Michaël Assous, ''Michal Kalecki'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010), bls. 1–22.</ref><ref name="LopezLegacy">Julio López G. og Michaël Assous, ''Michal Kalecki'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010), bls. 214–225.</ref> == Æviferill == Kalecki fæddist í [[Łódź]] í júní 1899 inn í samlagaða pólsk-gyðinga fjölskyldu. Fjölskyldan virðist hafa verið tiltölulega vel stæð áður en faðir hans missti litla bómullarverksmiðju sína og tók síðar að starfa sem bókari hjá fyrirtæki bróður síns. Kalecki hóf nám í stærðfræði við [[Varsjárháskóli|Varsjárháskóla]] og fór síðar í verkfræðinám í [[Gdańsk]]. Hann lauk ekki háskólanámi vegna fjárhagsvanda fjölskyldunnar og var að mestu sjálfmenntaður í hagfræði.<ref name="LopezLife" /> Áhugi Kaleckis á sósíalisma varð til þess að hann kynnti sér snemma ''[[Auðmagnið]]'' eftir Karl Marx og önnur marxísk hagfræðirit. Pólitísk sannfæring hans og reynsla af efnahagskreppum mótuðu viðfangsefni hans síðar á ævinni. Hann bjó og starfaði í Póllandi, Bretlandi, Kanada og Bandaríkjunum en sneri aftur til heimalands síns árið 1955. Hann lést í [[Varsjá]] 17. apríl 1970.<ref name="LopezLife" /><ref name="LopezSocialist" /> == Starfsferill == Á fyrstu starfsárum sínum öðlaðist Kalecki hagnýta þekkingu á efnahagsmálum með störfum hjá lánshæfismatsfyrirtæki. Seint á þriðja áratugnum hóf hann einnig regluleg skrif fyrir pólsk efnahagsrit um stöðu einstakra markaða og alþjóðleg efnahagsmál. Í lok árs 1929 fékk hann starf við ''Institute for the Study of Business Cycles and Prices'' í [[Varsjá]] og gat þá einbeitt sér að hagfræði sem aðalstarfi. Þar vann hann meðal annars með Ludwik Landau að fyrstu áætlunum um fjárfestingu, neyslu og þjóðartekjur í Póllandi.<ref name="LopezLife" /> Árið 1933 gaf Kalecki út ''An Essay on the Theory of the Business Cycle'' og kynnti sama ár hugmyndir sínar á fundi ''Econometric Society'' í [[Leiden]]. Hagsveiflulíkan hans vakti athygli [[Ragnar Frisch]] og [[Jan Tinbergen]]. Í kjölfarið hlaut Kalecki Rockefeller-styrk til rannsókna erlendis og fór til [[Svíþjóð]]ar í janúar 1936. Þar las hann nýútkomna bók Keynes, ''The General Theory of Employment, Interest and Money'' (1936), og ákvað skömmu síðar að halda til [[England]]s.<ref name="LopezLife" /> Kalecki kom til Englands í mars 1936 og kynntist hagfræðingum úr hópi Keynes, þar á meðal [[Joan Robinson]]. Hann var þá lítt þekktur í enskumælandi fræðasamfélagi þótt nokkrar rannsóknir hans hefðu þegar birst á ensku og frönsku. Árið 1938 fékk hann styrk frá [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]] og tók þar þátt í rannsóknum á kostnaði, framleiðslu og verðmyndun ásamt Austin Robinson, Richard Kahn, [[Piero Sraffa]] og Keynes.<ref name="LopezLife" /> Árið 1939 hóf Kalecki rannsóknarstörf við ''Oxford University Institute of Statistics''. Hann starfaði í Bretlandi fram í mars 1945 og vann þar að kenningum sínum um kapítalísk hagkerfi. Á stríðsárunum rannsakaði hann fjármögnun stríðsreksturs, skömmtun og möguleika á fullri atvinnu. Hann átti jafnframt náin fagleg samskipti við Joan Robinson, [[Josef Steindl]], Piero Sraffa og Maurice Dobb.<ref name="LopezLife" /> Í mars 1945 hóf Kalecki störf hjá ''International Labour Office'' í [[Montreal]] við málefni atvinnu og efnahagslegrar endurreisnar. Í desember 1946 tók hann við starfi aðstoðarforstöðumanns í deild efnahagsstöðugleika og þróunar hjá [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] í [[New York]]. Þar vann hann að greiningu á [[atvinna|atvinnu]], [[verðbólga|verðbólgu]] og efnahagsþróun fram í ársbyrjun 1955. Á þessum árum lauk hann meðal annars við bókina ''Theory of Economic Dynamics'' (1954).<ref name="LopezLife" /> Eftir skipulagsbreytingar hjá Sameinuðu þjóðunum, sem hefðu skert stöðu hans verulega, sagði Kalecki starfi sínu lausu og sneri aftur til Póllands í febrúar 1955. Hann varð ráðgjafi Hilary Minc, þáverandi aðstoðarforsætisráðherra, og vann að efnahagslegri áætlanagerð. Á þessum árum beindi hann sjónum sínum í auknum mæli að hagvexti í sósíalískum hagkerfum og setti meðal annars fram kenningar sínar í ritinu ''Introduction to the Theory of Growth in a Socialist Economy'' (1963).<ref name="LopezLife" /><ref name="LopezSocialist" /> Síðar tók Kalecki að leggja meiri áherslu á rannsóknir og kennslu við ''Central School of Planning and Statistics'' í Varsjá. Í kringum hann myndaðist hópur yngri hagfræðinga sem tengdur hefur verið við svonefndan Kalecki-skóla. Pólitískar ofsóknir og hreinsanir í Póllandi árið 1968 urðu þessum fræðilega hópi mikið áfall.<ref name="LopezLife" /> == Hagfræðikenningar og framlög == === Marxískar rætur og gagnrýni á kapítalisma === Kalecki var sósíalisti og nálgaðist hagkerfið út frá ólíkri stöðu launafólks og eigenda fjármagns. Líkt og [[Karl Marx]] taldi hann að hagnaður, fjárfesting og átök um skiptingu þjóðartekna væru lykilatriði í starfsemi kapítalismans. Hann byggði meðal annars á hugmyndum Marx um endurframleiðslu og sölu framleiðslunnar, en lagði sjálfstæða áherslu á hvernig útgjöld kapítalista réðu því hvort mögulegur hagnaður yrði að raunverulegum tekjum.<ref name="LopezSocialist" /><ref name="Roncaglia" /> Kalecki fylgdi þó ekki öllum niðurstöðum Marx. Hann útskýrði meðal annars verðmyndun út frá kostnaði og markaðsvaldi fyrirtækja fremur en vinnugildiskenningu Marx og taldi ekki að launahækkanir þyrftu sjálfkrafa að draga úr heildarhagnaði. Hann nýtti hugtök úr kenningum um kostnað og ófullkomna samkeppni, sem höfðu einnig verið þróuð innan nýklassískrar hagfræði, en hafnaði þeirri forsendu að sveigjanleg laun og verð tryggðu sjálfkrafa fulla atvinnu. Þannig tengdi hann marxíska sýn á stéttir og tekjuskiptingu við eigin þjóðhagsgreiningu á eftirspurn, hagnaði og verðmyndun.<ref name="LopezSocialist" /><ref name="LopezPrices">Julio López G. og Michaël Assous, ''Michal Kalecki'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010), bls. 67–90.</ref><ref name="Roncaglia" /> Kalecki taldi [[hagsveifla|hagsveiflur]] spretta af innra gangverki kapítalískra hagkerfa, einkum óstöðugum fjárfestingaákvörðunum fyrirtækja. Þær væru því ekki aðeins tilfallandi áföll heldur eðlislægur þáttur í óstýrðum kapítalisma. Hann taldi þó að virk [[hagstjórn]], einkum opinber útgjöld, gæti mildað hagsveiflur og atvinnuleysi, þótt pólitískir hagsmunir gætu hindrað slíka stefnu.<ref name="LopezCycles">Julio López G. og Michaël Assous, ''Michal Kalecki'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010), bls. 91–128.</ref><ref name="LopezEmployment">Julio López G. og Michaël Assous, ''Michal Kalecki'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010), bls. 198–209.</ref> === Virk eftirspurn og sambandið við Keynes === Kenningar um virka eftirspurn komu fram á svipuðum tíma hjá Kalecki og [[John Maynard Keynes]]. Í ritinu ''An Essay on the Theory of the Business Cycle'' (1933) hélt Kalecki því fram að framleiðsla og atvinnustig réðust ekki sjálfkrafa af framleiðslugetu [[hagkerfi|hagkerfisins]], heldur af þeirri [[eftirspurn]] sem fyrirtæki gætu mætt á markaði. Jafnvægi gæti því myndast við [[atvinnuleysi]] og vannýtta framleiðslugetu.<ref name="LopezDemand">Julio López G. og Michaël Assous, ''Michal Kalecki'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010), bls. 23–41 og 42–66.</ref> Í kenningu Kaleckis gegna útgjöld kapítalista, einkum fjárfesting, lykilhlutverki við ákvörðun heildareftirspurnar. Aukin eftirspurn hvetur fyrirtæki til að auka framleiðslu og atvinnu. Auki þau hins vegar framleiðslu án samsvarandi aukningar í eftirspurn safnast upp óseldar birgðir og framleiðslan dregst síðar saman. Framleiðsla aðlagast þannig eftirspurn fremur en að eftirspurn aðlagist sjálfkrafa framleiðslunni.<ref name="LopezDemand" /> Þessi niðurstaða var svipuð meginniðurstöðu Keynes í ''The General Theory of Employment, Interest and Money'' (1936). [[Alessandro Roncaglia]] bendir á að hjá báðum sé full atvinna sérstakt tilfelli fremur en sjálfgefið ástand og að sjálfstæð útgjöld, einkum fjárfesting, hafi drífandi áhrif á atvinnu og framleiðslu. Munurinn fólst meðal annars í því að Keynes lagði meiri áherslu á óvissu og væntingar, en Kalecki tengdi virka eftirspurn nánar við hagnað, tekjuskiptingu og hagsveiflur.<ref name="Roncaglia" /><ref name="LopezLegacy" /> López og Assous leggja áherslu á að Kalecki hafi þróað mikilvæga þætti kenningarinnar sjálfstætt áður en bók Keynes kom út. Á fundi ''Econometric Society'' árið 1933 vöktu hugmyndir hans um hagsveiflur athygli, en greining hans á hagnaði og virkri eftirspurn fékk minni viðbrögð. Kenningar hans náðu síðar minni útbreiðslu en kenningar Keynes, meðal annars vegna tungumáls og þeirra fræðilegu tengsla sem Keynes hafði þegar komið sér upp.<ref name="LopezLife" /><ref name="LopezDemand" /> === Hagnaður, fjárfesting og hagsveiflur === Kenningar Kaleckis um hagnað og fjárfestingu tengjast hugmynd hans um virka eftirspurn. Í einfölduðu líkani þar sem launafólk eyðir öllum launum sínum og hvorki er tekið tillit til ríkis né utanríkisviðskipta verður sambandið: :<math>P = I + C_k</math> Hér táknar ''P'' heildarhagnað, ''I'' fjárfestingu og ''C_k'' neyslu kapítalista. Samkvæmt líkaninu er heildarhagnaður jafn fjárfestingu auk neyslu kapítalista. Kalecki lagði áherslu á orsakasamhengið: kapítalistar ákveða útgjöld sín til fjárfestingar og neyslu en geta ekki ákveðið beint hver heildarhagnaður þeirra verður. Þetta samband gildir undir þeim einfölduðu forsendum sem líkanið byggir á.<ref name="LopezProfits">Julio López G. og Michaël Assous, ''Michal Kalecki'' (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010), bls. 23–41.</ref> Fjárfesting gegnir tvöföldu hlutverki. Þegar hún fer fram eykur hún eftirspurn, framleiðslu, atvinnu og hagnað. Síðar eykur hún jafnframt framleiðslugetu hagkerfisins með nýjum vélum og öðrum framleiðslutækjum. Þetta samband var grundvallaratriði í hagsveiflukenningu Kaleckis. Aukin fjárfesting getur fyrst aukið hagnað og hvatt til frekari fjárfestingar, en stækkandi fjármagnsstofn getur síðar lækkað arðsemi og dregið úr fjárfestingarhvata.<ref name="LopezCycles" /> Kalecki benti einnig á að fjárfestingaákvarðanir væru teknar áður en fjárfestingin kæmi til framkvæmda. Fjárfesting á tilteknu tímabili væri því að hluta afleiðing eldri ákvarðana. Þessi tímamismunur milli ákvarðana, framleiðslu fjárfestingarvara og hagnaðar væri mikilvægur í skýringum hans á sveiflum í kapítalísku hagkerfi.<ref name="LopezProfits" /><ref name="LopezCycles" /> Síðar þróaði Kalecki áfram hugmyndina um ''vaxandi áhættu'' (e. ''principle of increasing risk''). Hagnaður væri bæði uppspretta fjármagns til nýrra fjárfestinga og vísbending um arðsemi. Eftir því sem stærri hluti fjárfestingar væri fjármagnaður með lánsfé ykist áhætta fyrirtækjaeigenda og lánsfjármögnun gæti orðið erfiðari eða dýrari. Þessi áhætta setti fjárfestingum takmörk.<ref name="LopezCycles" /> === Verðmyndun, markaðsvald og tekjuskipting === Á seinni hluta fjórða áratugarins þróaði Kalecki kenningar um verðmyndun og tekjuskiptingu og tengdi þær við hagnað og virka eftirspurn. Hann lagði áherslu á að fyrirtæki tækju ákvarðanir við óvissu og [[ófullkomin samkeppni|ófullkomna samkeppni]], fremur en að starfa á mörkuðum þar sem öll fyrirtæki væru verðþegar.<ref name="LopezPrices" /> Kalecki notaði hugtakið ''einokunarstig'' (e. ''degree of monopoly'') um markaðsvald fyrirtækja og tengdi það við hlutfallið milli verðs og kostnaðar. Því meira markaðsvald sem fyrirtæki hefðu, þeim mun meiri möguleika hefðu þau á að setja verð yfir framleiðslukostnað. Verðákvarðanir fyrirtækja hefðu því áhrif á skiptingu þjóðartekna milli launa og hagnaðar.<ref name="LopezPrices" /> Tekjuskiptingin hafði samkvæmt Kalecki einnig áhrif á heildareftirspurn vegna þess að launafólk og kapítalistar hefðu ólíka tilhneigingu til neyslu. Ef hlutur launa minnkaði og stærri hluti tekna færðist til hagnaðar gæti neysla dregist saman. Það gæti minnkað eftirspurn, framleiðslu og atvinnu. Kalecki taldi því ekki sjálfgefið að lækkun launa yki atvinnu; hún gæti þvert á móti aukið atvinnuleysi ef neyslueftirspurn drægist saman.<ref name="LopezPrices" /> Hlutfall launa í virðisauka réðst í kenningu hans meðal annars af markaðsvaldi fyrirtækja, hlutfalli hráefniskostnaðar og launakostnaðar og samsetningu atvinnugreina í hagkerfinu.<ref name="LopezPrices" /> === Full atvinna og stjórnmál === Á stríðsárunum beindi Kalecki athygli sinni að því hvort og þá hvernig hægt væri að draga úr atvinnuleysi og ná fullri atvinnu í þróuðu kapítalísku hagkerfi. Í greininni „Three Ways to Full Employment“ (1944) hélt hann því fram að stjórnvöld gætu, ef pólitískur vilji væri fyrir hendi, náð fullri atvinnu með viðeigandi hagstjórn. Hann lagði einkum áherslu á opinber útgjöld og tekjutilfærslur til tekjulágra hópa til að auka eftirspurn og atvinnu.<ref name="LopezEmployment" /> Kalecki taldi þó að helstu hindranir gegn varanlegri fullri atvinnu væru ekki aðeins hagfræðilegar heldur einnig pólitískar. Í greininni „Political Aspects of Full Employment“ (1943) hélt hann því fram að viðvarandi full atvinna gæti aukið starfsöryggi og samningsstöðu launafólks gagnvart atvinnurekendum. Þetta gæti valdið andstöðu ráðandi hópa við efnahagsstefnu sem miðaði að fullri atvinnu.<ref name="LopezEmployment" /> Hann tengdi þetta við hugmyndina um ''pólitíska hagsveiflu'' (e. ''political business cycle''). Ríkisvaldið gæti aukið útgjöld þegar atvinnuleysi væri mikið, en pólitískur þrýstingur gæti síðar leitt til samdráttar í sömu útgjöldum þegar atvinnustig hækkaði og samningsstaða launafólks styrktist. Þannig gætu hagsmunir og valdatengsl komið í veg fyrir að fullri atvinnu væri viðhaldið þótt hagstjórnartæki væru til staðar.<ref name="LopezEmployment" /><ref name="Roncaglia" /> == Helstu rit == Meðal þekktustu rita og greina Kaleckis eru eftirfarandi verk: * ''An Essay on the Theory of the Business Cycle'' (1933) – bók þar sem hann setti fram fyrstu heildstæðu hagsveiflukenningu sína.<ref name="LopezLife" /> * „A Macrodynamic Theory of Business Cycles“ (1935) – grein þar sem hann þróaði hagsveiflulíkan sitt áfram.<ref name="LopezCycles" /> * ''Essays in the Theory of Economic Fluctuations'' (1939) – bók um fjárfestingu, hagnað og hagsveiflur.<ref name="LopezCycles" /> * „Political Aspects of Full Employment“ (1943) – grein um pólitískar hindranir gegn viðvarandi fullri atvinnu.<ref name="LopezEmployment" /> * ''Studies in Economic Dynamics'' (1943) – bók um efnahagssveiflur og langtímaþróun kapítalískra hagkerfa.<ref name="LopezCycles" /> * „Three Ways to Full Employment“ (1944) – grein um hagstjórnaraðgerðir til að ná fullri atvinnu.<ref name="LopezEmployment" /> * ''Theory of Economic Dynamics'' (1954) – yfirlitsrit um hagnað, fjárfestingu, tekjuskiptingu og hagsveiflur.<ref name="LopezLife" /><ref name="LopezCycles" /> * ''Introduction to the Theory of Growth in a Socialist Economy'' (1963) – rit um hagvöxt og efnahagslega áætlanagerð í sósíalísku hagkerfi.<ref name="LopezSocialist" /> == Áhrif og arfleifð == === Samtímamenn og viðurkenning === Kalecki hafði þegar sett fram grundvallarhugmyndir um virka eftirspurn þegar bók Keynes, ''The General Theory of Employment, Interest and Money'' (1936), kom út. Framlög Keynes fengu þó meiri útbreiðslu, meðal annars þar sem hann var þegar þekktur í enskumælandi fræðasamfélagi og skrif hans voru aðgengilegri hagfræðingum í Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku. Fyrstu verk Kaleckis voru hins vegar að verulegu leyti birt í Póllandi og á pólsku. Þetta hafði áhrif á hversu fljótt kenningar hans urðu þekktar utan heimalandsins.<ref name="LopezLife" /><ref name="Roncaglia" /> [[Joan Robinson]] var meðal fyrstu samstarfsmanna Keynes sem viðurkenndu að Kalecki hefði sett fram ýmsar hugmyndir um virka eftirspurn á undan Keynes. Hún vakti ítrekað athygli á sjálfstæðu framlagi hans og hélt áfram að kynna kenningar hans. Austin Robinson viðurkenndi einnig mikilvægi þessara fyrri rannsókna. Kalecki tók þátt í fræðilegri umræðu í Cambridge og Oxford og átti meðal annars í samskiptum við [[Piero Sraffa]], Richard Kahn og [[Nicholas Kaldor]], sem fjallaði sjálfur um hagsveiflulíkön. Samt var samband Kaleckis við kenningar Keynes ekki aðeins spurning um hver hefði verið fyrstur: þeir nálguðust sömu þjóðhagslegu vandamál út frá ólíkum fræðilegum forsendum.<ref name="LopezLife" /><ref name="LopezCycles" /><ref name="LopezLegacy" /> === Síðari áhrif === [[Josef Steindl]], samstarfsmaður Kaleckis í Oxford, þróaði hugmyndir hans um fjárfestingu, áhættu og markaðsvald áfram. Í bókinni ''Maturity and Stagnation in American Capitalism'' (1952) fjallaði Steindl meðal annars um það hvernig aukin samþjöppun og fákeppni gætu stuðlað að stöðnun í kapítalísku hagkerfi. Áhrif Kaleckis komu einnig fram í starfi yngri pólskra hagfræðinga, meðal annars Kazimierz Łaski og Ignacy Sachs, sem störfuðu innan þess fræðasamfélags sem myndaðist í kringum hann í Varsjá.<ref name="Roncaglia" /><ref name="LopezLife" /> Kenningar Kaleckis um að fjárfesting, tekjuskipting og eftirspurn réðu framleiðslu og atvinnu urðu mikilvægur þáttur í þróun póst-keynesískrar hagfræði. López og Assous leggja sérstaklega áherslu á arfleifð hans í kenningum um hagnað, hagsveiflur og tekjuskiptingu. Umfjöllun hans um verðákvarðanir fyrirtækja og ólíka neysluhegðun launafólks og kapítalista lagði jafnframt grunn að frekari rannsóknum innan kaleckískrar þjóðhagfræði.<ref name="LopezLegacy" /> Áhrif hugmynda hans náðu einnig út fyrir þann fræðilega skóla. Í umfjöllun López og Assous er bent á að Michael Woodford hafi síðar nýtt aðgreiningu Kaleckis á launafólki og fjármagnseigendum í greiningu á takmörkunum fjármálamarkaða. Þeir bera einnig saman áherslu hans á innbyggðan óstöðugleika kapítalískra hagkerfa og síðari kenningar Hyman Minsky um fjármál og hagsveiflur, án þess að þær séu sama kenningin.<ref name="LopezLegacy" /> Pólitísk greining Kaleckis hefur jafnframt haldið gildi sínu innan sögu hagfræðikenninga. Með greininni „Political Aspects of Full Employment“ (1943) tengdi hann hagstjórn við hagsmuni atvinnurekenda, samningsstöðu launafólks og pólitískt vald. Þar birtist eitt helsta sérkenni arfleifðar hans: að skýringar á atvinnuleysi og hagsveiflum gætu ekki byggst eingöngu á efnahagslegum stærðum, heldur þyrftu einnig að taka mið af samfélagslegum valdatengslum.<ref name="LopezEmployment" /><ref name="LopezSocialist" /> == Heimildir == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Kalecki, Michał}} {{fd|1899|1970}} [[Flokkur:Pólskir hagfræðingar]] 0r41btvq3fvqozvpjnyvpbtudlrgrkp 0 192715 1982519 1980606 2026-10-11T16:56:14Z Evernit 121678 Móeiður Júníusdóttir (Móa) 1982519 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Þrír blóðdropar | týpa = Breiðskífa | flytjandi = Megas | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1992 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = Hljóðsmiðjan, Stúdíó Sýrland | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 64:54 | tungumál = | útgefandi = Skífan | leikstjóri = | upptökustjóri = [[Hilmar Örn Hilmarsson]], [[J%C3%B3n_%C3%93lafsson_(f._1963)|Jón Ólafsson]] | samansafn = | tímaröð = | síðasti_titill = ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' | síðasta_ár = 1990 | ár = 1992 | næsti_titill = ''[[Paradísarfuglinn_(hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' | næsta_ár = 1993 | misc = | litakóði = }} '''''Þrír blóðdropar''''' er tólfta breiðskífa [[Megas]]ar og kom út á geisladiski árið [[1992]]. Hún var endurútgefin árið [[2006]] með þremur aukalögum. == Lagalisti == {{Lagalisti | all_writing = Megasi nema annað sé tekið fram | headline = Lagalisti | title1 = Halla og Eyvindur | length1 = 03:56 | title2 = Viltu byrja með mér | length2 = 07:03 | title3 = Gamansemi guðanna | length3 = 03:23 | title4 = Mætta | length4 = 03:46 | title5 = Mæja, Mæja | length5 = 04:49 | title6 = Sehnsucht nach der Sehnsucht | length6 = 03:22 | title7 = Kvöld í Atlavík | length7 = 04:10 | title8 = Raunakvæði | lyrics8 = Stefán Ólafsson | music8 = þjóðlag | length8 = 04:50 | title9 = Vanskilablús (fógetablús) | length9 = 03:40 | title10 = Söngur mánans | length10 = 02:48 | title11 = Gefinn fyrir drama (Reykingar bannaðar í gasklefanum) | length11 = 04:04 | title12 = Reyndu mig | length12 = 03:09 | title13 = Ég get líka (boðlegir vinir - vænlegir synir) | length13 = 04:14 | title14 = Rósin | length14 = 04:18 | title15 = Súðavíkurlúða | length15 = 03:31 | title16 = Meyjarmissir | lyrics16 = Stefán Ólafsson | music16 = þjóðlag | length16 = 03:51 |total_length = 64:54 }} {{Lagalisti | headline = Aukalög 2006 | title1 = Reykingar bannaðar | length1 = 04:17 | title2 = Mæja Mæja | length2 = 04:48 | title3 = Halla og Eyvindur | length3 = 04:17 |total_length = 13:22 }} == Hljóðfæraleikur == *Guðlaugur Kristinn Óttarsson gítar *Jón Ólafsson hljómborð *Haraldur Þorsteinsson bassi *Sigtryggur Baldursson trommur og ásláttur *[[Móeiður Júníusdóttir (Móa)|Móeiður Júníusdóttir]] söngur (Rósin) *Bubbi Morthens söngur (Ég get líka) *Gregoríanski telpnakórinn söngur *Hilmar Örn Hilmarsson söngur *Megas söngur *Upptökur fóru fram í Hljóðsmiðjunni og Stúdíó Sýrlandi í júní 1992 *Upptökustjórn Hilmar Örn Hilmarsson og Jón Ólafsson *Þriðja eyrað Guðlaugur Kristinn Óttarsson *Útsetningar Megas, Hilmar Örn Hilmarsson, Þriðja eyrað og Jón Ólafsson *Hljóðblöndun Hilmar Örn Hilmarsson *Ljósmyndun Börkur Arnarsson *Útlitshönnun Gunnar Kr. Sigurjónsson *Þakkir Gunnar Smári Helgason og Tómas M. Tómasson [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1992]] b37x6vma0ct922kxpcg1egk4w7acuhc 2 192718 1982524 1981059 2026-10-11T17:24:41Z Hhrafn 120257 1982524 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Léon Walras.jpg|thumb|Léon Walras.]] '''Marie-Esprit-Léon Walras''' (16. desember 1834 – 5. janúar 1910) var franskur [[hagfræðingur]] og einn af frumkvöðlum [[jaðarbyltingin|jaðarbyltingarinnar]], ásamt [[William Stanley Jevons]] og [[Carl Menger]]. Hann er einkum þekktur fyrir [[almenn jafnvægiskenning|almenna jafnvægiskenningu]], þar sem verð og magn á mörkuðum hagkerfisins ákvarðast samtímis. Helsta rit hans, ''Éléments d'économie politique pure'', kom fyrst út í tveimur hlutum árin 1874 og 1877.<ref name="Walker278">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 278.</ref><ref name="Sandelin50-51">Bo Sandelin, Hans-Michael Trautwein og Richard Wundrak, ''[https://www.routledgehistoricalresources.com/economic-thought/books/a-short-history-of-economic-thought A Short History of Economic Thought]'', 3. útgáfa (Abingdon: Routledge, 2014), bls. 50–51.</ref> Walras starfaði við kennslu og rannsóknir í [[Lausanne]] í [[Sviss]]. Hann og eftirmaður hans, [[Vilfredo Pareto]], tengdust því sem síðar var nefnt Lausanne-skólinn, þar sem stærðfræðileg greining á almennu jafnvægi var í fyrirrúmi. Rannsóknir Walras náðu einnig til framleiðslu, fjármagnsmyndunar, peninga og félagslegra umbóta.<ref name="Sandelin50-51"/><ref name="Maks467-468">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 467–468.</ref> == Ævi og störf == Walras fæddist í [[Évreux]] í [[Frakkland|Frakklandi]]. Faðir hans, Auguste Walras, var hagfræðingur og hafði mikil áhrif á áhuga hans á efnahags- og samfélagsmálum. Léon hóf nám við École des mines í París en lauk því ekki. Hann sneri sér að skáldskap og blaðamennsku og starfaði meðal annars við dagblöð og járnbrautarfélag. Á sjöunda áratug 19. aldar tók hann þátt í útgáfu tímarits um samvinnumál og rak samvinnubanka sem varð gjaldþrota árið 1868.<ref name="Roncaglia169">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 169.</ref><ref name="Maks466-467">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 466–467.</ref> Árið 1860 sótti Walras ráðstefnu um skattamál í Lausanne og kynntist þar Louis Ruchonnet. Sá síðarnefndi hvatti hann síðar til að sækja um nýtt kennaraembætti í hagfræði við akademíuna í Lausanne, sem varð síðar hluti af háskólanum þar. Walras hóf kennslu árið 1870, fyrst með ráðningu til eins árs, en fékk fasta ráðningu árið eftir. Hann lét af kennslu árið 1892 og hélt áfram rannsóknum sínum. Pareto tók við embætti hans.<ref name="Maks467-468"/><ref name="Roncaglia169"/> [[Mynd:GraveAlineAndLeonWalras-CimetiereClarensVD RomanDeckert29022024.jpg|thumb|Gröf Walras og dóttur hans, Marie Aline, í Clarens í Sviss.]] Walras lést í Clarens í Sviss 5. janúar 1910. Rit hans höfðu komið út í mörgum endurskoðuðum útgáfum á starfsævinni. Ensk þýðing William Jaffé á ''Éléments d'économie politique pure'' kom út árið 1954 og byggðist á frönsku útgáfunni frá 1926, sem birtist að Walras látnum.<ref name="Walker278"/><ref name="Maks468">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 468.</ref> == Hagfræðikenningar == === Jaðarnyt og verðmyndun === Walras var einn þeirra hagfræðinga sem þróuðu jaðarnytjakenningu á áttunda áratug 19. aldar. Í greiningu hans leitast neytendur við að hámarka nytjar sínar innan þeirra marka sem ráðstöfunarfé þeirra setur. Þegar neytandi getur breytt kaupum sínum á vörum er hámarki náð þegar síðasta peningaeiningin sem varið er til hverrar vöru veitir jafnmiklar viðbótarnytjar. Eftirspurn eftir einni vöru tengist því bæði verði hennar og verði annarra vara.<ref name="Walker279-280">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 279–280.</ref> Walras notaði hugmyndina um jaðarnyt til að greina samtímis hegðun þátttakenda á mörgum mörkuðum. Í upphaflegri framsetningu sinni gerði hann ráð fyrir að hægt væri að mæla nytjar og að nytjar af hverri vöru væru óháðar neyslu annarra vara. Pareto þróaði síðar neytendakenninguna þannig að nægði að neytendur gætu raðað valkostum eftir því hversu eftirsóknarverðir þeir væru.<ref name="Walker279-280"/><ref name="Walker284-285">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 284–285.</ref> === Almenn jafnvægiskenning === Meginframlag Walras var kerfisbundin greining á gagnkvæmum tengslum markaða. Verðbreyting á einni vöru getur breytt eftirspurn eftir öðrum vörum og verðmæti þeirra eigna sem fólk hefur til ráðstöfunar. Því er ekki hægt að lýsa öllu hagkerfinu með því að skoða hvern markað án tillits til hinna. Í almennu jafnvægi þurfa áætlanir kaupenda og seljenda að samræmast samtímis á öllum mörkuðum líkansins.<ref name="Roncaglia170-172">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 170–172.</ref> Walras setti þessi tengsl fram með jöfnukerfi. Í einföldu skiptihagkerfi eru óskir einstaklinga og upphaflegar birgðir þeirra af vörum gefnar. Verð og það magn sem hver einstaklingur kaupir eða selur ákvarðast hins vegar innan líkansins. Ein vara er valin sem viðmiðunareining, svokallaður ''numéraire'', og verð annarra vara er mælt í einingum hennar. Þannig fjallar líkanið um hlutfallslegt verð.<ref name="Roncaglia170-172"/><ref name="Sandelin50-51"/> Greiningin var ekki takmörkuð við tvær vörur. Walras byrjaði á einföldum vöruskiptum en útvíkkaði líkanið til margra vara og síðan til framleiðslu, fjármagnsmyndunar, lánsfjár og peninga. Almenn jafnvægiskenning hans tengdi þannig saman vörumarkaði og markaði fyrir þjónustu framleiðsluþátta.<ref name="Roncaglia170">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 170.</ref><ref name="Walker278"/> === Framleiðsla og frumkvöðlar === Í framleiðslulíkani Walras tengja frumkvöðlar saman markaði fyrir aðföng og afurðir. Þeir kaupa vinnu og þjónustu lands og fjármagns, skipuleggja framleiðslu og selja afurðirnar. Tekjur eigenda framleiðsluþátta verða síðan grundvöllur neyslu og sparnaðar þeirra. Eftirspurn eftir vörum og eftirspurn eftir framleiðsluþáttum eru því hlutar sama kerfis.<ref name="Walker281-282">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 281–282.</ref> Sé söluverð hærra en meðalkostnaður myndast hagnaður og hvati til að auka framleiðslu, en tap hvetur til samdráttar. Í samkeppnisjafnvægi líkansins er söluverð jafnt framleiðslukostnaði og hagnaður frumkvöðulsins sem slíks því enginn. Það útilokar ekki greiðslur fyrir vinnu, stjórnun eða þjónustu fjármagns, enda teljast þær til framleiðslukostnaðar.<ref name="Walker281-282"/><ref name="Roncaglia173">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 173.</ref> === Þreifunarferli === Walras nefndi aðlögun að jafnvægi ''tâtonnement'', sem má lýsa sem þreifunarferli. Sett eru fram verð og framboð og eftirspurn borin saman. Verð hækkar þegar eftirspurn er meiri en framboð og lækkar þegar framboð er meira en eftirspurn. Breyting á verði einnar vöru getur þó raskað jafnvægi á öðrum mörkuðum, svo að ferlið þarf að taka mið af samspili þeirra.<ref name="Roncaglia170-172"/><ref name="Walker280-281">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 280–281.</ref> Framsetning Walras á ferlinu breyttist milli útgáfa. Donald A. Walker greinir á milli víðtækara líkans Walras frá 1889, þar sem framleiðsla og viðskipti geta átt sér stað áður en almennt jafnvægi næst, og síðari tilraunar hans til að láta þátttakendur gefa skrifleg fyrirheit um viðskipti. Í þeirri síðari átti fyrst að finna verð sem samræmdu framboð og eftirspurn á öllum mörkuðum og framkvæma síðan viðskiptin. Ekki er því rétt að lýsa öllum líkönum Walras með einni óbreyttri forsendu um viðskipti utan jafnvægis.<ref name="Walker282-283">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 282–283.</ref> Í síðari kennslubókum er ferlinu oft lýst með ímynduðum uppboðshaldara sem kallar upp verð þar til jafnvægi næst. Maks og van Daal benda á að Walras sjálfur hafi ekki notað slíkan uppboðshaldara í líkönum sínum.<ref name="Maks465-466">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 465–466.</ref> === Lögmál Walras === Lögmál Walras lýsir tengslum fjárhagslegra takmarkana einstaklinga og jafnvægis á mörkuðum. Í skiptihagkerfi þar sem hver einstaklingur ráðstafar verðmæti upphaflegra eigna sinna til vörukaupa er heildarverðmæti fyrirhugaðra kaupa jafnt heildarverðmæti þess sem er til ráðstöfunar. Summa verðveginnar umframeftirspurnar er því núll.<ref name="Roncaglia171-172">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 171–172.</ref> Með <math>p_i</math> sem verði vöru <math>i</math> og <math>z_i</math> sem umframeftirspurn eftir henni má rita sambandið þannig: <math display="block">\sum_{i=1}^{n} p_i z_i = 0.</math> Ef allir markaðir nema einn eru í jafnvægi, og verð á síðustu vörunni er jákvætt, verður síðasti markaðurinn einnig að vera í jafnvægi. Lögmálið felur þannig í sér að ekki eru allar markaðsjafnvægisjöfnurnar óháðar hver annarri. Það segir hins vegar ekki eitt og sér að verðaðlögun leiði til jafnvægis.<ref name="Roncaglia171-172"/><ref name="Sandelin51">Bo Sandelin, Hans-Michael Trautwein og Richard Wundrak, ''[https://www.routledgehistoricalresources.com/economic-thought/books/a-short-history-of-economic-thought A Short History of Economic Thought]'', 3. útgáfa (Abingdon: Routledge, 2014), bls. 51.</ref> === Tilvist og stöðugleiki jafnvægis === Greina þarf á milli þess hvort jafnvægi sé til, hvort aðeins eitt slíkt jafnvægi sé mögulegt og hvort aðlögunarferli leiði hagkerfið að því. Jafnmargar jöfnur og óþekktar stærðir tryggja ekki einar og sér að til sé lausn með efnahagslega merkingarbæru verði og magni. Greining Walras opnaði leið að rannsókn þessara spurninga en leysti þær ekki almennt. Síðari jafnvægisfræðingar þróuðu nákvæmari stærðfræðileg skilyrði fyrir eiginleikum jafnvægis.<ref name="Walker280">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 280.</ref><ref name="Walker291-292">Donald A. Walker, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch18 Early General Equilibrium Economics: Walras, Pareto, and Cassel]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 278–293, hér bls. 291–292.</ref> == Félagsleg hagfræði og hlutverk ríkisins == Walras skipti viðfangsefnum hagfræðinnar í hreina hagfræði, hagnýta hagfræði og félagslega hagfræði. Hrein hagfræði fjallaði um skipti og verðmyndun, hagnýt hagfræði um framleiðslu og skipulag hennar og félagsleg hagfræði um dreifingu auðs, eignarrétt og réttlæti. Hugmyndir hans um samkeppni voru því hluti af víðtækari rannsókn á efnahags- og samfélagsskipan.<ref name="Roncaglia169-170">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 169–170.</ref> Þótt Walras rannsakaði frjálsa samkeppni taldi hann hana ekki æskilega við allar aðstæður. Hann gerði ráð fyrir afskiptum ríkisins þar sem samkeppni væri takmörkuð, til dæmis í vatnsveitum, gasveitum og járnbrautum, og taldi ríkið þurfa að sinna þjónustu í almannaþágu, meðal annars menntun og innviðum.<ref name="Maks469">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 469.</ref><ref name="Maks481-482">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 481–482.</ref> Walras studdi einnig að land yrði í eigu ríkisins. Hann taldi það sameiginlega auðlind sem allir ættu rétt á að njóta og lagði til að ríkið keypti land af eigendum þess. Landrenta gæti þá staðið undir útgjöldum ríkisins og komið í stað annarra skatta. Hugmyndin tengdi þannig saman sjónarmið hans um eignarrétt, jöfnuð tækifæra og fjármögnun opinberrar starfsemi.<ref name="Maks482-483">J. A. Hans Maks og Jan van Daal, „[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4419-8336-7_18 Léon Walras: What Cutes Know and What They Should Know]“, í ''Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics'', ritstj. Jürgen Georg Backhaus (New York: Springer, 2012), bls. 465–494, hér bls. 482–483.</ref> == Áhrif og arfleifð == Almenn jafnvægiskenning Walras varð mikilvægur þáttur í þróun [[nýklassísk hagfræði|nýklassískrar hagfræði]]. Lausanne-skólinn tengdist starfi hans og Pareto, og Gustav Cassel átti þátt í að miðla hugmyndum almennu jafnvægiskenningarinnar til annarra hagfræðinga.<ref name="Sandelin50-51"/> Á 20. öld þróuðu meðal annars Kenneth Arrow, Gérard Debreu og Frank Hahn almennu jafnvægiskenninguna áfram. Þeir byggðu á hugmyndum um samtímis jafnvægi á mörkuðum, en líkön síðari tíma voru jafnframt frábrugðin ýmsum útgáfum Walras sjálfs. Arfleifð hans fólst bæði í lýsingu á jafnvægisskilyrðum og í spurningum um hvernig ákvarðanir einstaklinga og fyrirtækja samræmast í hagkerfi margra samtengdra markaða.<ref name="Walker291-292"/> [[Joseph Schumpeter]] mat framlag Walras mikils. Í ''History of Economic Analysis'' taldi hann Walras fremstan hagfræðinga að því er varðaði hreina hagfræðikenningu og leit á almenna jafnvægiskerfið sem mikilvægt skref í átt að nákvæmri, stærðfræðilegri hagfræðigreiningu. Þetta mat hans laut að fræðilegri greiningu Walras en fól ekki í sér samþykki við allar tillögur hans um samfélagsskipan.<ref name="Schumpeter827-828">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 827–828.</ref> == Helstu rit == * ''Éléments d'économie politique pure, ou théorie de la richesse sociale'' (1874 og 1877). Fyrsta útgáfa kom út í tveimur hlutum. Endurskoðaðar útgáfur komu út 1889, 1896 og 1900; útgáfa með frekari breytingum höfundar birtist 1926, eftir lát hans.<ref name="Maks468"/> * ''Études d'économie sociale'' (1896). Safn ritgerða um félagslega hagfræði og skiptingu auðs.<ref name="Roncaglia169"/> * ''Études d'économie politique appliquée'' (1898). Safn ritgerða um hagnýta hagfræði.<ref name="Roncaglia169"/> == Heimildir == <references /> == Tenglar == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:L%C3%A9on_Walras Myndir og annað efni um Léon Walras á Wikimedia Commons] <!-- Flokkarnir birtast sjálfkrafa þegar textinn er í aðalnafnrými Wikipedia, en ekki í notandasandkassa. --> {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|| {{DEFAULTSORT:Walras, Leon}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1834]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1910]] [[Flokkur:Franskir hagfræðingar]] }} a96n5fo6yko4ilb0i7id9p3wlbaojv3 2 193049 1982525 1981424 2026-10-11T17:25:11Z Hhrafn 120257 1982525 wikitext text/x-wiki [[Mynd:John Bates Clark.jpg|thumb|John Bates Clark.]] '''John Bates Clark''' (26. janúar 1847 – 21. mars 1938) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem gegndi mikilvægu hlutverki í þróun [[nýklassísk hagfræði|nýklassískrar hagfræði]] í Bandaríkjunum á síðari hluta 19. aldar. Hann var meðal þeirra hagfræðinga sem þróuðu jaðargreiningu og fjallaði meðal annars um [[jaðarnytjar]] og [[jaðarframleiðni]].<ref name="Sandelin52">Bo Sandelin, Hans-Michael Trautwein og Richard Wundrak, ''[https://www.routledgehistoricalresources.com/economic-thought/books/a-short-history-of-economic-thought A Short History of Economic Thought]'', 3. útgáfa (Abingdon: Routledge, 2014), bls. 52.</ref> Clark er einkum þekktur fyrir framlag sitt til kenninga um tekjuskiptingu. Hann rannsakaði hvernig greiðslur til framleiðsluþátta, svo sem vinnuafls og fjármagns, ákvarðast út frá jaðarframleiðni þeirra við tilteknar forsendur um samkeppni. Eitt helsta rit hans er ''The Distribution of Wealth: A Theory of Wages, Interest and Profits'' (1899), þar sem hann setti fram og útfærði kenningar sínar um jaðarframleiðni og skiptingu tekna í hagkerfinu.<ref name="Roncaglia194-195">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 194–195.</ref> == Æviágrip == John Bates Clark fæddist og ólst upp í Providence í Rhode Island. Hann lauk námi við Amherst College í Massachusetts árið 1872. Á árunum 1872 til 1875 stundaði hann framhaldsnám í Zürich og Heidelberg. Í Heidelberg lærði hann meðal annars hjá Karl Knies, fulltrúa þýska söguskólans.<ref name="ClarkAEvi">„[https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/john-bates-clark John Bates Clark]“, ''Encyclopedia of World Biography'', á Encyclopedia.com, uppfært 21. maí 2018, sótt 11. október 2026.</ref> Eftir heimkomuna til Bandaríkjanna kenndi Clark við Carleton College í Minnesota frá 1875 til 1881 og meðal nemenda hans þar var [[Thorstein Veblen]]. Hann kenndi síðar við fleiri bandaríska háskóla, þar á meðal Smith, Amherst og Johns Hopkins.<ref name="Carleton">Carleton College, „[https://www.carleton.edu/economics/overview/economists/ Famous Carleton Economists]“, kaflinn „John Bates Clark“, sótt 11. október 2026.</ref> Árið 1895 hóf hann störf við Columbia-háskóla. Clark tók einnig þátt í stofnun American Economic Association árið 1885.<ref name="Roncaglia194">Alessandro Roncaglia, ''[https://www.cambridge.org/core/books/brief-history-of-economic-thought/36D092BA5236C0816CC1C958C9B97CBA A Brief History of Economic Thought]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2017), bls. 194.</ref> Á fyrstu árum ferils síns lagði Clark áherslu á félagsleg og siðferðileg álitaefni í hagkerfinu. Síðar beindi hann athyglinni í auknum mæli að fræðilegum líkönum af samkeppni og tekjuskiptingu. Hagfræðisagnfræðingurinn William J. Barber bendir þó á að áhugi hans á tengslum hagfræði og siðfræði hafi haldist. Um miðjan tíunda áratug 19. aldar leit Clark á líkanagerð sem leið til að skilja siðferðilegar hliðar tekjuskiptingar.<ref name="Barber243">William J. Barber, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch15 American Economics to 1900]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 231–245, hér bls. 243.</ref> == Framlög til hagfræði == === Jaðarnytjakenning === Clark var meðal þeirra bandarísku hagfræðinga sem þróuðu jaðarnytjakenninguna á síðari hluta 19. aldar. Í ''The Philosophy of Wealth'' (1886) fjallaði hann um minnkandi jaðarnytjar og notaði heitið ''effective utility'' um jaðarnytjar. Hugmyndin er sú að viðbótarnyt af einni einingu vöru fari minnkandi eftir því sem meira er til af henni. Við verðmat skiptir því máli hvaða nytjar tapast ef síðasta einingin er tekin frá neytandanum, fremur en hversu gagnleg varan er almennt.<ref name="Henderson">David R. Henderson, „[https://www.econlib.org/library/enc/bios/clark.html John Bates Clark]“, ''The Concise Encyclopedia of Economics'', Econlib, Liberty Fund, án ártals, sótt 11. október 2026.</ref> === Jaðarframleiðni og tekjuskipting === Eitt helsta framlag Clarks til hagfræðinnar var kenning hans um jaðarframleiðni og tekjuskiptingu. Kenningin kemur sérstaklega fram í ''The Distribution of Wealth'', sem kom út árið 1899. Þar fjallaði hann um hagkerfi með tvo meginframleiðsluþætti, vinnuafl og fjármagn, og hvernig framleiðslan ræðst af magni þeirra og samsetningu.<ref name="Roncaglia194-195"/> Í samkeppnisjafnvægi líkansins ráðast laun og ávöxtun fjármagns af jaðarframleiðni þessara framleiðsluþátta. Jaðarframleiðni vinnuafls er sú viðbótarframleiðsla sem fæst þegar vinnuafl er aukið að magni annarra aðfanga óbreyttu. Á sama hátt tengdi Clark ávöxtun fjármagns við þá viðbótarframleiðslu sem fæst með aukinni notkun þess.<ref name="Roncaglia194-195"/> Þessi kenning var jafnframt skýring Clarks á tekjuskiptingu milli vinnuafls og fjármagns. Hann hafnaði því að líta á annan tekjuflokkinn sem afgang eftir að hinn hefði verið ákveðinn. Laun og vextir skyldu skýrð með sambærilegum hætti út frá jaðarframleiðni hvors framleiðsluþáttar.<ref name="Roncaglia194-195"/> === Fjármagn === Clark greindi á milli fjármagns sem heildar og einstakra fjármuna, svo sem véla, bygginga og annars framleiðslubúnaðar. Í greiningu hans var fjármagn varanlegur sjóður framleiðslugetu þótt einstakir fjármunir slitnuðu og væru endurnýjaðir. Schumpeter lýsir þessari aðgreiningu með líkingu Clarks af fossi: formið helst þótt vatnið renni stöðugt í gegnum það.<ref name="Schumpeter902">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 902.</ref> Þessi aðgreining tengdist jaðarframleiðnikenningu Clarks. Þegar hann skýrði vexti með jaðarframleiðni fjármagns var það fjármagn sem heild sem var til skoðunar, fremur en framlag einnar tiltekinnar vélar. Alessandro Roncaglia bendir á að Clark hafi í þessari greiningu lagt áherslu á fjármagn sem einn samansafnaðan framleiðsluþátt.<ref name="Roncaglia194-195"/> === Kyrrstæð og kvik hagfræði === Clark greindi á milli kyrrstæðrar og kvikrar hagfræði. Í kyrrstæðri greiningu rannsakaði hann jafnvægisskilyrði hagkerfis við óbreyttar grunnforsendur. Kvik greining átti hins vegar að fjalla um hagkerfi sem tæki breytingum. Schumpeter tengir þessa aðgreiningu við greinarmun Clarks á kyrrstæðu og þróandi hagkerfi og umfjöllun hans um hlutverk frumkvöðla og hagnaðar.<ref name="Schumpeter868">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 868.</ref> Þessi aðgreining gerði Clark kleift að setja fram kenningu um tekjuskiptingu við tilteknar jafnvægisaðstæður áður en áhrif breytinga á hagkerfinu væru tekin til skoðunar. Roncaglia telur aðgreininguna á kyrrstæðri og kvikri greiningu meðal mikilvægra framlaga hans.<ref name="Roncaglia194-195"/> == Helstu rit == === The Philosophy of Wealth (1886) === Í ''The Philosophy of Wealth: Economic Principles Newly Formulated'' fjallaði Clark meðal annars um nytjar og verðmæti gæða. Ritið er meðal fyrstu verka hans þar sem fram kemur jaðarnytjagreining.<ref name="Henderson"/> Það kom út árið 1886 og telst til helstu rita hans.<ref name="Carleton"/> === The Distribution of Wealth (1899) === ''The Distribution of Wealth: A Theory of Wages, Interest and Profits'' er eitt helsta fræðirit Clarks. Þar setti hann fram kenningu sína um tekjuskiptingu og rannsakaði hvernig tekjur skiptast milli framleiðsluþátta, einkum vinnuafls og fjármagns. Meginkenning ritsins var að við tiltekin samkeppnisskilyrði réðust laun og vextir af jaðarframleiðni vinnuafls og fjármagns.<ref name="Roncaglia194-195"/> Schumpeter lýsir bókinni sem fullmótaðri framsetningu kenninga sem Clark hafði þróað í fyrri ritum. Hann tengir hana meðal annars við sjálfstæða þróun Clarks á jaðargreiningu, tekjuskiptingu og aðgreiningu kyrrstæðrar og kvikrar hagfræði.<ref name="Schumpeter868"/> === Önnur rit === Meðal annarra rita Clarks eru ''The Control of Trusts'' (1901), um fyrirtækjasamsteypur og samkeppni, ''The Problem of Monopoly'' (1904) og ''Essentials of Economic Theory'' (1907).<ref name="Schumpeter869">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 869.</ref> == Áhrif og staða í sögu hagfræðinnar == Clark hafði mikilvæga stöðu í þróun bandarískrar hagfræði undir lok 19. aldar og byrjun þeirrar 20. Kenningar hans um jaðarframleiðni urðu hluti af nýklassískum skýringum á framleiðslu og tekjuskiptingu. Sandelin, Trautwein og Wundrak telja hann til annarrar kynslóðar jaðargreiningarhagfræðinga og tengja hann við útvíkkun jaðarframleiðni í almenna kenningu um tekjuskiptingu.<ref name="Sandelin52"/> [[Joseph Schumpeter]] taldi Clark meðal helstu bandarísku hagfræðinga síns tíma og lagði áherslu á sjálfstæða þróun hans á jaðargreiningu. Hann taldi áhrif Clarks hafa náð langt út fyrir Bandaríkin, en tók jafnframt fram að erfitt væri að aðgreina þau frá áhrifum annarra jaðargreiningarhagfræðinga.<ref name="Schumpeter868-869">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 868–869.</ref> == Gagnrýni og umræða um kenningar Clarks == Kenningar Clarks hafa verið viðfangsefni umræðu um bæði fræðilegar forsendur og siðferðilegar ályktanir. Schumpeter gagnrýndi þá ályktun að greiðslur samkvæmt jaðarframleiðni sýndu sjálfkrafa að tekjuskipting væri réttlát. Að hans mati þurfti að greina á milli notagildis jaðargreiningar sem fræðilegs verkfæris og pólitískra eða siðferðilegra niðurstaðna sem menn drægju af henni.<ref name="Schumpeter870">Joseph A. Schumpeter, ''[https://archive.org/details/HISTORYOFECONOMICANALYSISJOSEPHALOISSCHUMPETER History of Economic Analysis]'', ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter, 2. prentun (London: George Allen & Unwin, 1955), bls. 870.</ref> Thorstein Veblen var meðal gagnrýnenda Clarks. Í umfjöllun Guglielmo Forges Davanzati og Andrea Pacella um deilur þeirra er sérstaklega bent á ágreining um eðli fjármagns og starfsemi vinnumarkaðarins.<ref name="VeblenClark">Guglielmo Forges Davanzati og Andrea Pacella, „[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00213624.2017.1287499 A Capital Controversy in Early Twentieth Century: Veblen vs. Clark]“, ''Journal of Economic Issues'' 51, nr. 1 (2017), bls. 118–136; hér er stuðst við útdrátt greinarinnar.</ref> Síðar komu einnig fram álitamál um hvernig mæla ætti fjármagn sem eina heild og ákvarða jaðarframleiðni þess. [[Joan Robinson]] var meðal þeirra sem gagnrýndu notkun slíks fjármagnshugtaks í samansöfnuðu framleiðslufalli. G. C. Harcourt og Prue Kerr rekja hvernig þessi gagnrýni þróaðist yfir í víðtækari umræðu um fjármagnskenningu og tekjuskiptingu. Sú umræða beindist að víðari nýklassískri kenningu en ekki eingöngu skrifum Clarks.<ref name="HarcourtKerr349">G. C. Harcourt og Prue Kerr, „[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470999059.ch22 Keynes and the Cambridge School]“, í ''A Companion to the History of Economic Thought'', ritstj. Warren J. Samuels, Jeff E. Biddle og John B. Davis (Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2003), bls. 343–359, hér bls. 349.</ref> == Heimildir == <references /> <!-- Flokkarnir birtast í aðalnafnrými Wikipedia en ekki í notandasandkassa. --> {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|| {{DEFAULTSORT:Clark, John Bates}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1847]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1938]] [[Flokkur:Bandarískir hagfræðingar]] }} 7frc48r9v1d1jmqygoxrnev42dxrup0 0 193157 1982521 2026-10-11T16:58:34Z Bjarki S 9 Bjarki S færði [[Einingarlögin]] á [[Einingarlög Evrópu]]: Algengari titill: skv. árnastofnun og evrópuvef HÍ 1982521 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Einingarlög Evrópu]] 4wrfpl5kg88dq0o67gg502me9agp4m6 0 193158 1982531 2026-10-11T22:42:52Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Rúrik]] 1982531 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Rúrik]] tmwb5xqu24979rscupv5420dyyuedr8