Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 3 1982735 1951721 2026-10-15T02:29:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982735 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Finnland | nafn_á_frummáli = Suomen tasavalta {{mál|fi}}<br />Republiken Finland {{mál|sv}} | nafn_í_eignarfalli = Finnlands | fáni = Flag of Finland.svg | skjaldarmerki = Coat of arms of Finland.svg | staðsetningarkort = EU-Finland.svg | þjóðsöngur = [[Maamme]]/[[Vårt land]]<br/>[[File:United States Navy Band - Maamme.ogg]] | tungumál = [[finnska]], [[sænska]] | höfuðborg = [[Helsinki]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Finnlands|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Finnlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Alexander Stubb]] | nafn_leiðtoga2 = [[Petteri Orpo]] | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Rússland]]i | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = [[6. desember]] [[1917]] | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning2 = [[3. janúar]] [[1918]] | ESBaðild = [[1. janúar]] [[1995]] | stærðarsæti = 65 | flatarmál = 338.455 | hlutfall_vatns = 9,71 | fólksfjöldi = 5.536.146 | mannfjöldaár = 2020 | mannfjöldasæti = 116 | íbúar_á_ferkílómetra = 16 | VLF_ár = 2020 | VLF = 257 | VLF_sæti = 60 | VLF_á_mann = 49.334 | VLF_á_mann_sæti = 19 | VÞL = {{hækkun}} 0.938 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 11 | gjaldmiðill = [[evra]] € | tímabelti = [[UTC]]+2 (+3 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | umferð = hægra | tld = fi | símakóði = 358 }} '''Finnland''' ([[finnska]] ''Suomi''; [[sænska]]: ''Finland''), formlegt heiti '''Lýðveldið Finnland''' (finnska: ''Suomen tasavalta''; sænska: ''Republiken Finland'') er eitt [[Norðurlönd|Norðurlandanna]] í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]]. Landið liggur að tveimur flóum úr [[Eystrasalt]]i: [[Helsingjabotn]]i í vestri og [[Kirjálabotn]]i í suðri, gegnt [[Eistland]]i. Það á landamæri að [[Svíþjóð]] í vestri, [[Noregur|Noregi]] í norðri og [[Rússland]]i í austri. [[Álandseyjar]] í Eystrasaltinu eru undir finnskri stjórn, en njóta víðtækrar sjálfstjórnar. Finnland er tæplega 340 þúsund ferkílómetrar og þar búa 5,6 milljónir. [[Helsinki]] er bæði höfuðborg og stærsta borg landsins. Aðrar stórar borgir eru [[Espoo]], [[Tampere]], [[Vantaa]], [[Turku]] og [[Oulu]]. Espoo og Vantaa ásamt Helsinki mynda höfuðborgarsvæðið og Tampere myndar annað stórt þéttbýli. Langflestir íbúar eru [[Finnar]] að uppruna. Landið hefur tvö opinber tungumál: finnsku og sænsku, en 5,2% íbúa eiga sænsku að móðurmáli.<ref>{{cite web |url=https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland |language=sv |title=Språk i Finland |trans-title=Language in Finland |date= |website=Institute for the Languages of Finland |access-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104021948/https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland |archive-date=2023-01-04 |url-status=dead}}</ref> Í suðurhluta landsins er [[meginlandsloftslag]] ríkjandi, en [[kaldtemprað loftslag]] í norðurhlutanum. Stór hluti landsins er í [[barrskógabeltið|barrskógabeltinu]] og þakinn skógi. Finnland er stundum nefnt „þúsund vatna landið“, en þar eru yfir 180 þúsund skráð stöðuvötn.<ref>{{cite journal|author=Sigurjón Guðjónsson|url=http://www.timarit.is/?issueID=418303&pageSelected=4&lang=0|title=Þúsund vatna ljúfa land|journal=Lesbók Morgunblaðsins|year=1953|volume=28|number=13|pages=195-198}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="thousand">{{cite web|last=Li|first=Leslie|date=16 April 1989|title=A Land of a Thousand Lakes|url=https://www.nytimes.com/1989/04/16/travel/a-land-of-a-thousand-lakes.html|access-date=20 September 2020|work=The New York Times}}</ref><ref name="travel+leisure">{{cite web|url=https://www.travelandleisure.com/best-places-to-visit-in-finland-8402256|title=15 Best Places to Visit in Finland, From the Sauna Capital of the World to Santa Claus Village|first=Lydia|last=Mansel|work=[[Travel + Leisure]]|date=15 November 2023|access-date=2 January 2024}}</ref> Elstu ummerki um mannabyggð í Finnlandi eru frá lokum [[síðasta ísöld|síðustu ísaldar]], um 9000 árum f.o.t.<ref>{{Cite book|title=Muinaisuutemme jäljet|first1=Georg|last1=Haggren|first2=Petri|last2=Halinen|first3=Mika|last3=Lavento|first4=Sami|last4=Raninen|first5=Anna|last5=Wessman|publisher=Gaudeamus|year=2015|isbn=978-952-495-363-4|location=Helsinki|page=23}}</ref> Frá [[steinöld]] má greina nokkur ólík menningarsamfélög eftir gerð leirkerja. [[Bronsöld]] og [[járnöld]] einkenndust af auknum samskiptum við önnur samfélög í [[Skandinavía|Skandinavíu]] og við Eystrasalt.<ref>{{Cite book|title=Muinaisuutemme jäljet|first1=Georg|last1=Haggren|first2=Petri|last2=Halinen|first3=Mika|last3=Lavento|first4=Sami|last4=Raninen|first5=Anna|last5=Wessman|publisher=Gaudeamus|year=2015|isbn=978-952-495-363-4|location=Helsinki|page=339}}</ref> Seint á 13. öld varð Finnland hluti af [[Svíaveldi]], í kjölfar [[norrænu krossferðirnar|norrænu krossferðanna]]. Eftir [[finnska stríðið]] 1809 lagði [[Rússaveldi]] landið undir sig og stofnaði þar [[Stórhertogadæmið Finnland]]. Á þeim tíma blómstraði [[gullöld finnskrar myndlistar|myndlist]] og hugmyndir um sjálfstætt Finnland komust á kreik. Árið 1906 varð Finnland fyrsta landið sem innleiddi [[almennur kosningaréttur|almennan kosningarétt]] og veitti öllum fullorðnum einstaklingum rétt til að bjóða sig fram.<ref name="eduskunta">{{cite web |url=http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parliament/aboutparliament/presentation/history.htx |work=eduskunta.fi |url-status=dead |archive-date=6 December 2015 |author=Parliament of Finland |title=History of the Finnish Parliament |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20151206184816/http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parliament/aboutparliament/presentation/history.htx }}</ref> Eftir [[rússneska byltingin|rússnesku byltinguna]] 1917 lýsti Finnland yfir sjálfstæði, en árið eftir braust [[finnska borgarastyrjöldin]] út. Í [[síðari heimsstyrjöld]] réðust [[Sovétríkin]] inn í Finnland í [[vetrarstríðið|vetrarstríðinu]] og [[framhaldsstríðið|framhaldsstríðinu]]. Seinna börðust Finnar gegn [[Þriðja ríkið|Þriðja ríki]] Hitlers í [[Lapplandsstríðið|Lapplandsstríðinu]]. Í þessum átökum missti Finnland stór landsvæði, en hélt sjálfstæði sínu. Eftir styrjöldina og í [[kalda stríðið|kalda stríðinu]] hélt Finnland lengi fast við [[hlutleysi]]sstefnu. Landið iðnvæddist hratt eftir stríð og byggði upp [[norrænt velferðarsamfélag]]. Finnland gekk í [[Evrópusambandið]] árið 1995 og er eina Norðurlandaþjóðin sem hefur tekið upp [[Evra|evruna]] sem gjaldmiðil. Árið 2023 gekk Finnland af hlutleysisstefnu sinni og gerðist aðili að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. Finnland á aðild að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Norðurlandaráð]]i, [[Schengen-samningurinn|Schengen-samningnum]], [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni og [[Efnahags- og framfarastofnunin]]ni. Finnland situr hátt á listum yfir lönd eftir menntun, samkeppnishæfni, frelsi, lífsgæðum og þróun.<ref name="World Audit">{{cite web |url=http://www.worldaudit.org/countries/finland.htm |title=Finland: World Audit Democracy Profile |work=WorldAudit.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030113921/http://www.worldaudit.org/countries/finland.htm |archive-date=30 October 2013}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.oecd-ilibrary.org/education/tertiary-education-graduation-rates_20755120-table1 |title=Tertiary education graduation rates—Education: Key Tables from OECD |doi=10.1787/20755120-table1 |publisher=OECD iLibrary |date=14 June 2010 |doi-broken-date=31 January 2024 |access-date=6 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430055650/http://www.oecd-ilibrary.org/education/tertiary-education-graduation-rates_20755120-table1 |archive-date=30 April 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://e24.no/makro-og-politikk/article3803493.ece |title=Her er verdens mest konkurransedyktige land—Makro og politikk |publisher=E24.no |date=9 September 2010 |access-date=6 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014010931/http://e24.no/makro-og-politikk/article3803493.ece |archive-date=14 October 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prosperity.com/country.aspx?id=FI |title=The 2009 Legatum Prosperity Index |publisher=Prosperity.com |access-date=4 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029140547/http://www.prosperity.com/country.aspx?id=FI |archive-date=29 October 2009 }}</ref> == Heiti == Uppruni nafnsins Suomi er óljós. Orðið ''suo'' merkir „kjarr“ eða „mosi“. Það gæti líka verið tökuorð úr öðrum málum, og sé þá skylt [[Eystrasaltslöndin|baltneska]] orðinu ''zeme'', sem merkir „grund“, „jörð“ eða „þjóð“;<ref name="finnar"/> eða dregið af indóevrópsku orði yfir mann (sbr. ''homo'' í latínu). Nafnið Finnland, sem haft er um landið á mörgum öðrum tungumálum, líkist öðrum [[Skandinavía|skandinavískum]] staðarheitum. Þar má nefna [[Finnmörk]], [[Finnveden]] og [[Finnskogen]]. Öll eiga þau rætur að rekja til [[Germönsk tungumál|germanska]] orðsins ''finn'', sem er heiti yfir hirðingjaveiðimenn (sem er andstæða við kyrrsetubændur).<ref name="finnar">{{cite book | last=Grünthal | first=Riho | title=Livvistä liiviin | publisher=Suomalais-Ugrilainen Laitos [u.a.] | publication-place=Helsinki | date=1997 | isbn=952-5150-00-3 | language=fi|url=https://www.sgr.fi/ct/ct51.pdf}} [https://web.archive.org/web/20040708174734/http://www.sgr.fi/ct/ct51.html English abstract]</ref> [[Tacitus]] nefnir ''Fenni'' í ritinu ''[[Germanía (Tacitus)|Germaníu]]'', en það er talið eiga við [[Samar|Sama]] fremur en Finna. Hvernig þetta heiti komst yfir Finna er að mestu leyti óþekkt. Á meðal fyrstu rituðu heimilda þar sem „land Finna“ er nefnt eru tveir rúnasteinar. Annar þeirra er í [[Söderby]] í [[Svíþjóð]] með áletruninni ''finlont'' og hinn á [[Gotland]]i með áletruninni ''finlandi'' frá 11. öld. Á miðöldum var heitið Finnland notað yfir svæðið í kringum [[Åbo]]. Aðrir hlutar þess sem í dag nefnist Finnland hétu þá [[Tavastland]], [[Kirjálaland]] og [[Lappland]], eftir þeim ólíku þjóðum sem bjuggu á þessum svæðum ([[Finnar]], [[Tavastar]], [[Kirjálar]] og [[Samar|Lappar]]). Á 15. öld var tekið að nota nafnið Finnland yfir allt land Svíþjóðar austan við [[Botnhaf]], þar á meðal [[Álandseyjar]] sem tilheyrðu biskupsdæminu í Åbo. Þegar Svíþjóð var „klofin í tvennt“ árið 1809 voru landamærin dregin samkvæmt málamiðlun milli Rússa og Svía í friðarsamningum. == Saga == Af [[fornleifafræði|fornleifum]] má ráða að það svæði, sem nú er Finnland, byggðist á [[9. öldin f.Kr.|níundu öld fyrir Krist]], þegar íshella síðustu [[ísöld|ísaldar]] hörfaði undan. Fyrstu íbúar á svæðinu bjuggu við steinaldarmenningu og lifðu á því sem freðmýrin og sjórinn gáfu. Ekki er vitað hvenær [[finnsk-úgrísk mál|finnsk-úgrískumælandi]] þjóðflokkar hafa fyrst numið land á því svæði sem nú kallast Finnland. Elstu leifar akuryrkju eru frá seinni hluta þriðja árþúsundsins fyrir Krist en veiðimennska og söfnun voru lengi eftir það algengasti lífsmátinn, ekki síst í austur- og norðurhluta landsins<ref>{{cite web |url=http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=25919 |title=Virtual Finland: Prehistory |access-date=2006-04-26 |archive-date=2007-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027152656/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=25919 |url-status=dead }}</ref>. [[Bronsöld]] (1500—500 f. Kr.) og [[járnöld]] (500 f. Kr. — 1200 e. Kr.) einkenndust mjög af nánum samskiptum við [[Skandinavía|Skandinavíu]], norðurhluta [[Rússland]]s og Eystrarsaltssvæðið. Finnar og Kvenir eru nefndir á nokkrum stöðum í rómverskum heimildum og í Íslendingasögunum, þó er sennilegast að átt sé við [[Samar|Sama]] en ekki Finna. Fáeinar ritaðar heimildir um sögu Finnlands eru til frá [[13. öld]] en það er ekki fyrr en á [[14. öld|14.]] og [[15. öld]] sem raunveruleg rituð saga hefst. Finnland og Svíþjóð eiga nærri 700 ára sameiginlega sögu. Sögur herma að upphaf þess sé [[krossferð]] undir stjórn [[Eiríkur helgi|Eiríks IX]] [[Svíakonungar|Svíakonungs]], sem á að hafa átt sér stað árið [[1154]]. Óvíst er hvort þessi krossferð var farin eða hvort þetta er einungis sögusögn. Ritaðar heimildir eru hins vegar fyrir því að Finnland var hluti af ríki [[Birgir jarl|Birgis jarls]] þegar krossferð var gerð þangað [[1249]]. [[Mynd:Finland1932physical.jpg|thumb|right|250px|Finnland 1920-1940]] [[Mynd:Fi-map.jpg|190px|thumb|right|Kort af Finnlandi]] [[Sænska]] var ráðandi meðfram allri strandlengjunni og í stórum hluta Suður-Finnlands allt fram undir lok [[19. öld|19. aldar]] og var þar að auki tungumál yfirvalda og menntunar enda landið hluti Svíaríkis. Lengi var það sem nú er Finnland ekki skilgreint sem sérstakt svæði innan sænska ríkisins, frekar var að miðhluti Svíþjóðar og suðurhluti Finnlands væru álitin sameiginlegt meginsvæði ríkisins enda voru samgöngur sjóleiðina mun auðveldari en yfir land. Sænskir kóngar leituðust við að flytja landamæri ríkisins lengra austur á bóginn og voru meira og minna stöðugar erjur við Rússa gegnum aldirnar af þeim sökum. Á [[18. öld]] snerist taflið og rússneskur her hertók nánast allt það sem nú er Finnland tvisvar ([[1714]]—[[1721]] og svo aftur [[1742]]—[[1743]]). Upp frá þessu fer hugtakið „Finnland“ að eiga við allt landsvæðið frá [[Helsingjabotn]]<nowiki/>i að rússnesku landamærunum, bæði í umræðum innan sænska ríkisins og í Rússlandi. Suðurhluti Finnlands, það sem áður hafði verið kallað Finnland, fékk nú nafnið Eiginlega Finnland (''Egentliga Finland'' á sænsku, ''Varsinais-Suomi'' á finnsku) og heitir svo enn. Árið [[1808]] hertók rússneskur her Finnland og Svíar neyddust til að afsala sér yfirráðarétti yfir því. Finnland varð sjálfstjórnarsvæði, [[Stórfurstadæmið Finnland]], innan rússneska keisaradæmisins allt fram til [[1917]]. [[Alexander 1. Rússakeisari|Alexander I]], Rússlandskeisari, varð fyrsti stórfursti Finnlands. Smám saman fékk [[finnska]]n mikilvægara hlutverk í opinberu lífi, upphaflega sem hluti af rússneskri viðleitni til að draga úr sambandinu við sænska menningu og menningarhefð en meir og meir sem hluti af finnskri þjóðernishreyfingu. Mikilvægt skref var söfnun og útgáfa sagnaverksins [[Kalevala]] árið [[1835]] og ekki síður þegar finnska var gerð jafnrétthá sænsku sem opinbert mál [[1892]]. Finnsk ritmenning hófst á fyrri hluta 19. aldar og voru það ekki síst sænskumælandi menntamenn sem stóðu fremst í að smíða þetta nýja ritmál, m.a. með slagorðinu: „''Svenskar äro vi icke, ryssar vilja vi icke vara, låt oss bli finnar''“. Fljótlega eftir byltingu [[bolsévíkar|bolsévíka]] í Rússlandi lýsti finnska þingið yfir sjálfstæði Finnlands, hinn [[6. desember]] [[1917]]. Bolsévíkastjórnin viðurkenndi sjálfstæðið en í Finnlandi braust út [[Finnska borgarastyrjöldin|blóðug borgarastyrjöld]] [[1918]] í kjölfar baráttu hvítliða og rauðliða í Rússlandi. Í Finnlandi endaði styrjöldin með sigri hvítliða. Frá stríðslokum og fram undir miðjan fjórða áratug tuttugustu aldar voru tengsl Finnlands og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] nokkurn veginn hlutlaus. Árið [[1939]] gerðu Sovétríkin talsverðar landakröfur á Finnland sem ekki var orðið við og hóf þá sovéski herinn það sem nefnt er [[Vetrarstríðið|Finnska vetrarstríðið]] með innrás í Finnland. Finnar vörðust mánuðum saman en máttu sín á endanum lítils gegn ofureflinu. Mikil hefndarhugur var í mörgum Finnum eftir lok vetrarstríðsins [[1940]] og Finnland tengdist náið [[Þýskaland]]i undir stjórn [[nasismi|nasista]]. Finnar drógust aftur út í stríð við Sovétríkin [[1941]] og börðust þá með Þjóðverjum. Eftir stríðið neyddust Finnar til að láta af hendi stór landsvæði til Sovétríkjanna og greiða þeim stríðsskaðabætur árum saman. Tímabilið frá lokum seinni heimstyrjaldarinnar fram að upplausn Sovétríkjanna einkenndist af hlutleysi Finnlands í alþjóðamálum og nánu samstarfi við grannann í austri. Þótti mörgum nóg um undirgefni Finna og varð til úr þessu alþjóðlega hugtakið „''finlandisering''“. Finnland fékk inngöngu í [[Evrópusambandið]] árið [[1995]] um leið og Svíþjóð og Austurríki og er hið eina Norðurlandanna sem hefur tekið upp [[evra|evru]] sem gjaldmiðil. Finnland gekk jafnframt í [[Atlantshafsbandalagið]] árið 2023 og batt þannig enda á áratugalangt hlutleysi sitt. == Landfræði == Finnland prýða mörg þúsund vatna og eyja. [[Stöðuvatn|Stöðuvötn]] sem eru 500 m² að flatarmáli eða meira eru 187.888 talsins og eyjarnar 179.584. Saimaa-vatn er eitt þessara vatna og er það 5. stærsta stöðuvatn í [[Evrópa|Evrópu]]. Finnskt landslag er að mestu leyti flatt, en þó er það hólótt á svæðum. Hæsti punktur landsins er [[Halti]] (1328 m) í norðurhluta [[Lappland]]s, við landamæri Noregs. [[Barrskógur]] þekur landið að mestu leyti og lítið er af ræktanlegu landi. Algengasta bergtegundin er [[granít]]. Það er alltaf nálægt yfirborðinu og sjáanlegt þar sem jarðvegur er af skornum skammti. [[Jökulruðningur]] er algengastur lausra jarðefna, gjarnan þakinn þunnu lagi af mold. Meirihluti eyjanna eru í suðvesturhluta [[Finnska eyjahafið|Eyjahafsins]] (hluti af eyjaklasa Álandseyja) og með fram suðurströnd Kirjálabotns. === Plöntu- og dýraríki === [[Mynd:Wolverine on rock.jpg|thumb|200px|right|[[Jarfi]], fyrirfinnst í [[Lappland]]i.]] [[Mynd:Cygnus cygnus Oulu, Finland 2021-05-03 (3).jpg|thumb|200px|left|[[Álft]] er þjóðarfugl Finnlands]] [[Flóra (líffræði)|Gróður-]] og [[dýr]]alíf í Finnlandi er mjög fjölbreytt. Plöntu- og dýrategundir eru mismunandi eftir landshlutum, vegna mismunandi loftslags á milli norður-, vestur- og suðurhluta Finnlands. Í landinu eru yfir 1200 tegundir af [[æðplöntur|æðplöntum]], 800 af [[mosaplöntur|mosaplöntum]] og 1000 tegundir af [[flétta|fléttum]], og er auðugasta gróðurfarið í suðurhluta landsins og á Álandseyjum. Líkt og allt annað í vistfræði Finnlands, á plöntulíf auðvelt með að aðlagast og þola ólíkar [[árstíð]]ir og veðurskilyrði. Um það bil tveir þriðju af flatarmáli landsins er þakinn [[Barrtré|barrskógi]], [[Skógarfura|furu]] og [[Rauðgreni|greni]]. Í nyrsta hlutanum vex þó einungis [[birki]]. [[Eik (tré)|Eik]] og önnur lauftré vaxa á Álandseyjum og í syðsta hluta landsins. Landið klæddist skógi eftir því sem ísjaðarinn hopaði í lok síðustu [[Ísöld|ísaldar]], fyrst birkitegundum en síðan furu fyrir um 10.000 árum síðan. Frá því fyrir um 6.000 árum fór greni að breiðast út austan frá og náði vesturströndinni fyrir um það bil 3.000 árum.<ref>Opas, L.L. (ritsjóri), ''Finnish Forests'', University of Joensuu, 1997, ISBN 951-708-584-2</ref> 72 % flatarmáls Finnlands er skógur, það hæsta í Evrópu. Einnig býr Finnland yfir fjölbreyttu og víðtæku dýralífi. Þó þurrkuðust öll dýr nánast út á meðan að síðasta [[ísöld]] stóð yfir. Dýrin komu til Finnlands á ný fyrir u.þ.b. 10.000 árum síðan, fylgdu hopi [[jökull|jökla]] og framsókn gróðurs. Núorðið eru þar a.m.k. sextíu innlendar tegundir spendýra, 248 tegundir varpfugla, rúmlega 70 fiskategundir og ellefu skriðdýra- og froskdýrategundir. Af stórum villtum spendýrum eru þau algengustu [[brúnbjörn|skógarbjörn]] (þjóðardýrið), [[Úlfur|gráúlfur]], [[elgur]] og [[hreindýr]]. Önnur algeng spendýr eru [[rauðrefur]], [[rauðíkorni]] og [[fjallahéri]]. Meðal sjaldgæfari skepna eru [[flugíkorni]], [[kóngsörn]], [[hringanóri]] og [[heimskautarefur]], sem er talinn vera í mestri útrýmingarhættu finnskra dýra. Þjóðarfugl Finnlands er [[álft]]. Algengustu fuglategundirnar eru [[laufsöngvari]], [[bókfinka]] og [[skógarþröstur]]. Á [[Saimaa]]-vatnasvæðinu í Suðaustur-Finnlandi býr [[hringanóri|Saimaa-hringanóri]] (''Phoca hispida saimensis''), ein af þremur [[ferskvatnsselur|ferskvatnsselategundum]] í heiminum. Samtök finnskra náttúruverndarsinna hafa barist fyrir verndun hringanórans og hefur tekist vel að bjarga honum frá útrýmingu. Samt sem áður telst tegundin enn þá vera í útrýmingarhættu. Nú er talið að um 270 Saimaa-hringanórar séu á lífi. Talið er að þeim þurfi að fjölga upp í 400 seli til þess að stofninn komist úr útrýmingarhættu. Vegna veiða og áreitis í gegnum tíðina hefur mörgum dýrum á borð við kóngsörn, skógarbjörn og [[Gaupa|gaupu]] fækkað mjög. En vegna mikillar verndunar og stofnunar víðlendra [[þjóðgarður|þjóðgarða]] hefur þeim fjölgað á ný undanfarin ár. === Loftslag === Loftslagið í Suður-Finnlandi er kaldtemprað. Í Norður-Finnlandi, sérstaklega í Lapplandi, ríkir heimskautaloftslag sem einkennist af köldum, jafnvel hörðum vetrum og nokkuð heitum sumrum. Það sem á stærstan þátt í loftslagi Finnlands er lega þess á milli 60. og 70. breiddarbaugslínu á [[Evrasía|evrasísku]] strandlengjunni, sem veldur því að þar er bæði sjávarloftslag og meginlandsloftslag, breytilegt eftir vindátt. Finnland er nógu nálægt Atlantshafinu til að njóta hlýrra áhrifa Golfstraumsins, sem útskýrir fremur hlýtt loftslag miðað við legu. Fjórðungur af Finnlandi nær norður fyrir [[Norðurheimskautsbaugurinn|heimskautsbaug]], það veldur því að miðnætursól er þar á lofti í marga daga. Á nyrsta punkti Finnlands sest sól ekki í 73 daga samfellt yfir sumarið og rís ekki í 51 dag yfir veturinn. == Stjórnmál == {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 220 | caption_align = center | image1 = Alexander Stubb EPP October 2018 (44474967285) (cropped).jpg | caption1 = [[Alexander Stubb]],<br /><small>13. forseti Finnlands<br />frá 1. mars 2024</small> | image2 = Petteri-Orpo-01 (cropped).jpg | caption2 = [[Petteri Orpo]],<br /><small>47. forsætisráðherra Finnlands<br />frá 20. júní 2023</small> }} Finnland er [[lýðveldi]] með [[þingræði]], en hefur ekki [[þingbundin konungsstjórn|þingbundna konungsstjórn]] eins og hin [[Skandinavía|skandinavísku löndin]]. [[Forseti Finnlands]] er þjóðhöfðingi landsins. Forsetinn fer líka með utanríkismál utan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]], í samstarfi við finnska þingið. [[Forsætisráðherra Finnlands]] er valdamesta embætti Finnlands. [[Finnska þingið]] er yfirlöggjafarvald Finnlands. Þar sitja 200 manns. Á finnsku nefnist það ''Eduskunta'' og á sænsku ''Riksdag''. Í Finnlandi eru haldnar þingkosningar, sveitarstjórnarkosningar, forsetakosningar og kosningar til [[Evrópuþingið|Evrópuþingsins]]. Forseti Finnlands er [[þjóðhöfðingi]] landsins. Samkvæmt [[stjórnarskrá Finnlands]] fer forsetinn með [[framkvæmdavald]] ásamt [[ríkisstjórn Finnlands]]. Íbúar landsins kjósa forsetann í beinum kosningum og er [[kjörtímabil]]ið sex ár. Frá árinu 1991 hefur enginn forseti mátt sitja lengur en tvö kjörtímabil. Forsetinn verður að vera innfæddur ríkisborgari. Lengst af bjó Finnland við [[forsetaþingræði]], en síðustu ár hafa völd forseta minnkað og með nýrri stjórnarskrá árið 2000 varð hlutverk hans fyrst og fremst táknrænt.<ref name="Parliamentary">{{Cite journal |last=Nousiainen |first=Jaakko |date=June 2001 |title=From semi-presidentialism to parliamentary government: political and constitutional developments in Finland |url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-political-studies_2001-06_24_2/page/94 |journal=Scandinavian Political Studies |volume=24 |issue=2 |pages=95–109 |doi=10.1111/1467-9477.00048 | issn=0080-6757}}</ref> Forsetinn skipar forsætisráðherra sem þingið kýs, skipar aðra ráðherra ríkisstjórnar samkvæmt beiðni forsætisráðherrans, setur þing og tekur á móti erlendum tignargestum. Samt sem áður ber forsetinn enn ábyrgð á utanríkisstefnu Finnlands (að Evrópusambandsmálum undanskildum), þar með talið stríði og friði, og er yfirmaður heraflans. Í þessum málum á forsetinn að ráðfæra sig við ríkisstjórnina, en álit hennar er ekki bindandi. Forsetinn hefur heimild til að synja lögum undirskriftar, náða sakamenn, og skipa opinbera embættismenn. Forsetinn setur líka af ríkisstjórnina ef vantraust er samþykkt af þinginu.<ref>{{Cite web|url=https://constituteproject.org/constitution/Finland_2011?lang=en|title=Constitution of Finland, 1999 (rev. 2011)|publisher=Constitute Project|access-date=5 March 2022|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305070137/https://constituteproject.org/constitution/Finland_2011?lang=en|url-status=live}}</ref> Núverandi forseti landsins er [[Alexander Stubb]]. Hann tók við embætti árið 2024 og kjörtímabili hans lýkur árið 2030. Hann er þrettándi forseti Finnlands. [[Mynd:Eduskuntatalo (Finnish Parliament building).JPG|right|200px|thumb|Aðalbygging finnska þingsins (Eduskunta) í Helsinki]] Finnska þingið kemur saman í einni deild með tvö hundruð þingmönnum, sem eru kosnir til fjögurra ára í senn með [[hlutfallskosning]]u. Þingið fer með æðsta [[löggjafarvald]] Finnlands. Þingið getur breytt stjórnarskránni, sett ríkisstjórnina af og hunsað neitunarvald forsetans. Dómsvaldið hefur ekki úrskurðarvald um lög sem þingið setur, en þingnefnd um stjórnskipunarrétt sker úr um að lög samræmist stjórnarskrá. Helstu flokkar á finnska þinginu eru [[Sósíaldemókratar (Finnlandi)|Sósíaldemókratar]], [[Miðflokkurinn (Finnlandi)|Miðflokkurinn]], [[Kristilegir demókratar (Finnlandi)|Kristilegir demókratar]], [[Sannfinnar]], [[Græna bandalagið]], [[Vinstribandalagið (Finnlandi)|Vinstribandalagið]], [[Sambandsflokkurinn (Finnlandi)|Sambandsflokkurinn]] og [[Sænski þjóðarflokkurinn (Finnlandi)|Sænski þjóðarflokkurinn]]. Samkvæmt stjórnarskrá Finnlands kýs þingið forsætisráðherra, sem forsetinn skipar í embætti. Aðra ráðherra skipar forsetinn í embætti eftir tilnefningum frá forsætisráðherra. Ríkisstjórnin þarf að hljóta einfaldan meirihluta atkvæða í kosningu á þinginu. Stjórnin fer með megnið af framkvæmdavaldinu og á upptökin að flestum lagafrumvörpum sem koma fyrir þingið. Yfirleitt eru ríkisstjórnir Finnlands [[samsteypustjórn]]ir þar sem enginn einn flokkur fer með hreinan meirihluta á þinginu. Yfirleitt er forsætisráðherra formaður stærsta flokksins og fjármálaráðherra formaður þess næststærsta. Núverandi ríkisstjórn er samsteypustjórn Sambandsflokksins, Sannfinna, Sænska þjóðarflokksins og Kristilegra demókrata. Forsætisráðherra er [[Petteri Orpo]], formaður Sambandsflokksins.<ref>{{Cite web |title=Finland's conservative party picks ministers for right-wing coalition government – The Seattle Times |url=https://www.seattletimes.com/business/finlands-conservative-party-picks-ministers-for-right-wing-coalition-government/?amp=1 |access-date=18 June 2023 |website=www.seattletimes.com |date=18 June 2023 |archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618202805/https://www.seattletimes.com/business/finlands-conservative-party-picks-ministers-for-right-wing-coalition-government/?amp=1 |url-status=live }}</ref> === Utanríkisstefna === Utanríkisstefna Finnlands byggir á náinni samvinnu við aðrar Norðurlandaþjóðir bæði formlega, í gegnum samstarfið í [[Norðurlandaráð]]i og óformlega, ekki síst innan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. Frá því að Finnland gerðist aðili að Evrópubandalaginu 1995 hefur þátttakan í starfi þess í vaxandi mæli verið þungamiðja utanríkisstefnunnar. Stærstan hluta 20. aldar var sambúðin við [[Sovétríkin]] hins vegar helsti þáttur í utanríkismálum landsins. Frá lokum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] hefur Finnland ekki átt í neinum alþjóðlegum deilum um landamæri landsins. Formlega er finnski herinn eingöngu til [[sjálfsvörn|sjálfsvarnar]] og heimilar finnska stjórnarskráin honum einungis þátttöku í hernaðaraðgerðum sem [[Sameinuðu þjóðirnar]] eða [[OSCE|ÖSE]] heimila. Finnland er mjög háð utanríkisverslun, sem gefur af sér u.þ.b. þriðjung þjóðartekna. Landið er mjög háð innflutningi [[hráefni|hráefna]], [[Málmur|málma]] og [[Olía|olíu]]. === Varnarmál === Her Finnlands er skipt upp í þrjár greinar, [[landher]], [[sjóher]] og [[flugher]]. Herinn gegnir ekki landamæragæslu á friðartímum, sú gæsla er undir stjórn innanríkisráðuneytisins. Almenn [[herskylda]] karlmanna er í landinu, að undanteknum [[Áland|Álendingum]], og um 80 % hvers árgangs karla gegnir herþjónustu. Herskylda nær ekki til kvenna en frá [[1995]] geta þær boðið sig fram til herþjónustu til jafns við karla. Herþjónustutíminn er 6, 9 eða 12 mánuðir allt eftir ábyrgð og verkefni. Um 34.000 manns eru að jafnaði undir vopnum en samanlagt eru um 350.000 manns þar að auki reiðubúnir að vera kallaðir inn ef á þarf að halda. Mögulegt er að inna aðra þegnskylduþjónustu af hendi í 12 mánuði í stað þess að gegna herþjónustu. Fjármagn til varna jafngildir u.þ.b. 1,4% af [[landsframleiðsla|landsframleiðslu]]. Finnland hefur átt aðild að [[NATO]] frá árinu 2023. === Stjórnsýslueiningar === ==== Fyrrum fylki ==== [[Mynd:FI-provinces-numbered.svg|right|150px|Umdæmi Finnlands]] Til ársins 2009 var landinu skipt í sex [[fylki]] (á [[finnska|finnsku]] ''lääni'', [[fleirtala|fl.]] ''läänit'', á [[sænska|sænsku]] ''län'') en þá voru þau afnumin. Fylkin voru stjórnsýslueiningar ríkisvaldsins og sáu m.a. um löggæslu og dómsmál.<ref>[http://siteresources.worldbank.org/PSGLP/Resources/LocalGovernanceinIndustrial.pdf Local Governance in Industrial Countries – ISBN 0-8213-6328-X]</ref> Fylkisstjóri og fylkisstjórn voru skipuð af ríkisstjórninni og engar kosningar fóru fram til embætta innan fylkisins. Fylkjaskipunin var upphaflega sett á laggirnar árið [[1634]] en síðasta uppskipting var gerð árið [[1997]] og þá voru fylkin eftirfarandi (sjá mynd til hægri): # [[Suður-Finnland]] # [[Vestur-Finnland]] # [[Austur-Finnland]] # [[Oulu]] # [[Lappland (Finnland)|Lappland]] # [[Álandseyjar|Áland]] ====Núverandi héruð==== [[Mynd:Regions of Finland labelled EN.svg|thumb|Héruð Finnlands.]] Nú eru í Finnlandi 19 héruð: #[[Lappland (Finnland)|Lappland]] #[[Norður-Austurbotn]] #[[Suður-Austurbotn]] #[[Mið-Austurbotn]] #[[Austurbotn]] #[[Kainuu]] #[[Norður-Karelía]] #[[Suður-Karelía]] #[[Suður-Savonía]] #[[Norður-Savonía]] #[[Mið-Finnland]] #[[Pirkanmaa]] #[[Satakunta]] #[[Päijät-Häme]] #[[Kanta-Häme]] #[[Kymenlaakso]] #[[Uusimaa]] #[[Suðvestur-Finnland]] #[[Álandseyjar]]{{efn|Álandseyjar eru [[sjálfsstjórnarsvæði]] innan finnska ríkisins. Lögþing og heimastjórn Álandseyja hafa sjálfstjórn um ýmsa málaflokka, t.d. mennta- og heilsugæslumál, útvarp og sjónvarp og lögreglu- og atvinnumál. Á Álandseyjum er sænska eina opinbera málið og er því strangt framfylgt m. a. geta einungis sænskumælandi íbúar verið landeigendur.<ref>{{cite web |url=http://www.aland.ax/aland/ |title=Åland kort och gott - Upplýsingar um Áland |access-date=2007-06-19 |archive-date=2007-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070721104333/http://www.aland.ax/aland/ |url-status=dead }}</ref>}} ==== Sveitarfélög ==== [[Mynd:Municipalities of Finland labelled - FI.svg|thumb|300px|right|Sveitarfélög Finnlands (2020).]] Aðalstjórnsýslueiningar Finnlands eru [[Sveitarfélag|sveitarfélögin]] (á [[finnska|finnsku]] ''kunta'', [[sænska|sænsku]] ''kommun''), 310 að tölu árið 2020<ref>[http://www.kommunerna.net/ Kommunerna vefur finnskra sveitarfélaga]</ref>. Kosið er til sveitarstjórna í beinum kosningum fjórða hvert ár. [[Sveitarstjórn]] og [[borgarstjórn]] eru í grófum dráttum það sama, fyrir utan muninn á dreifbýli og þéttbýli. Frá árinu [[1977]] hefur ekki verið greint á milli [[borg]]a, [[bær|bæja]] og [[dreifbýli]]s. Sveitarfélög eru sjálfstætt stjórnvald innan ramma laga sem sett eru af ríkinu. Enginn getur áfrýjað ákvörðunum sveitarfélags svo lengi sem þær eru löglegar. Sveitarfélög hafa með sér tvenns konar skipulagt samstarf. Annars vegar í tuttugu samstarfseiningum sem eru nefndar á [[finnska|finnsku]] ''maakunta'' og á [[sænska|sænsku]] ''landskap.'' Hlutverk þessara héraðssamtaka er menntunar- og heilsugæslusamstarf. Hins vegar eru sjötíu og fjórar samstarfseiningar sem nefndar eru á [[finnska|finnsku]] ''seutukunta'' og ''ekonomisk region'' á [[sænska|sænsku]]. Hlutverk þessara samstarfseininga er efnahagssamvinna. [[Álandseyjar|Áland]] hefur sjálfstæða stöðu innan finnska ríkisins með eigið lögþing og heimastjórn og er þar að auki formlega sérstakt fylki. [[Samar]] hafa takmarkaða sjálfstjórn á sviði [[tungumál|tungumála]] og menningarmála í Lapplandi. ==== Stærstu bæir og sveitafélög ==== Taflan hér að neðan sýnir fjölda íbúa fjölmennustu sveitarfélaganna í heild, ekki einungis þéttbýlis. [[Tala (stærðfræði)|Tölurnar]] eru frá [[31. mars]] [[2011]]. [[Höfuðborgarsvæði]]ð, sem samanstendur af [[Helsinki]], [[Vantaa]], [[Espoo]] og [[Kauniainen]], myndar samtals milljón manna byggð. <!--Please note that these numbers are from the Finnish Wikipedia, where these numbers are kept more up to date.--> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! Sveitarfélag !! Íbúafjöldi !! Landsvæði ([[Ferkílómetri|km²]])!! Þéttleiki byggðar (íb./km²)</tr> |align="left"| '''[[Helsinki]]''' || ''{{Nts|590072}}'' || {{Nts|213.75}} || {{Nts|2761.00}}</tr> |align="left"| ''[[Espoo]]'' || ''{{Nts|248902}}'' || {{Nts|312.26}} || {{Nts|797.10}}</tr> |align="left"| ''[[Tampere]]'' || ''{{Nts|213383}}'' || {{Nts|525.03}} || {{Nts|406.40}}</tr> |align="left"| ''[[Vantaa]]'' || ''{{Nts|200945}}'' || {{Nts|238.37}} || {{Nts|843.00}}</tr> |align="left"| ''[[Turku]]'' || ''{{Nts|177477}}'' || {{Nts|245.67}} || {{Nts|722.40}}</tr> |align="left"| ''[[Oulu]]'' || ''{{Nts|142007}}'' || {{Nts|1410.17}} || {{Nts|100.7}}</tr> |align="left"| ''[[Jyväskylä]]'' || ''{{Nts|131149}}'' || {{Nts|1170.99}} || {{Nts|112.00}} </tr> |align="left"| ''[[Lahti]]'' || ''{{Nts|101757}}'' || {{Nts|135.05}} || {{Nts|753.50}}</tr> |align="left"| ''[[Kuopio]]'' || ''{{Nts|96785}}'' || {{Nts|1597.39}} || {{Nts|60.59}} </tr> |align="left"| ''[[Kouvola]]'' || ''{{Nts|87964}}'' || {{Nts|2558.24}} || {{Nts|34.38}} </tr> |align="left"| ''[[Pori]]'' || ''{{Nts|83016}}'' || {{Nts|834.06}} || {{Nts|99.53}} </tr> |align="left"| ''[[Joensuu]]'' || ''{{Nts|73423}}'' || {{Nts|2381.76}} || {{Nts|30.83}} </tr> |align="left"| ''[[Lappeenranta]]'' || ''{{Nts|72029}}'' || {{Nts|1433.36}} || {{Nts|50.25}} </tr> |align="left"| '''[[Hämeenlinna]]''' || '''{{Nts|66889}}''' || {{Nts|1785.76}} || {{Nts|37.46}} </tr> |align="left"| '''[[Rovaniemi]]''' || '''{{Nts|60169}}''' || {{Nts|7581.97}} || {{Nts|7.94}} </tr> |align="left"| '''[[Vaasa]]''' || '''{{Nts|59679}}''' || {{Nts|183.81}} || {{Nts|316.10}}</tr> |align="left"| '''[[Seinäjoki]]''' || '''{{Nts|58038}}''' || {{Nts|1431.64}} || {{Nts|40.54}} </tr> |align="left"| '''[[Salo]]''' || '''{{Nts|55312}}''' || {{Nts|1986.49}} || {{Nts|27.84}} </tr> |align="left"| '''[[Kotka]]''' || '''{{Nts|54801}}''' || {{Nts|271.29}} || {{Nts|202.00}}</tr> |align="left"| '''[[Mikkeli]]''' || '''{{Nts|48799}}''' || {{Nts|1699.90}} || {{Nts|28.71}} </tr> |align="left"| '''[[Porvoo]]''' || '''{{Nts|48794}}''' || {{Nts|654.70}} || {{Nts|74.53}} </tr> |align="left"| '''[[Kokkola]]''' || '''{{Nts|46316}}''' || {{Nts|1444.20}} || {{Nts|32.07}} </tr> |} == Efnahagslíf == Árið 2022 var Finnland í 16. sæti yfir [[lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)|lönd eftir vergri landsframleiðslu á mann að nafnvirði]] samkvæmt [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]]. Finnland er því eitt af ríkustu löndum heims, en er líka þekkt fyrir þróað [[velferðarkerfi]] með gjaldfrjálsri menntun og fullkomnu heilbrigðiskerfi. [[Þjónustugeirinn]] er stærsti geiri efnahagslífsins með 66% af vergri landsframleiðslu. Þar á eftir koma iðnaður og málmhreinsun með 31%. [[Frumframleiðsla]] stendur undir 2,9%.<ref>{{cite web |url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |title=Finland in Figures—National Accounts |work=Statistics Finland |access-date=26 April 2007 |archive-date=22 ágúst 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822190524/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |url-status=dead }}</ref> Ef miðað er við utanríkisverslun er iðnaðurinn lykilgeiri atvinnulífsins. Stærstu iðngreinarnar árið 2007<ref>{{cite web |url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |title=Finland in Figures—Manufacturing |work=Statistics Finland |access-date=26 April 2007 |archive-date=16 ágúst 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |url-status=dead }}</ref> voru [[rafeindatækni]] (22%); vélar, bifreiðar og annar stáliðnaður (21,1%); skógrækt (13%) og efnaiðnaður (11%). Verg landsframleiðsla náði hápunkti árið 2021.<ref name="statista">{{cite web | url = https://www.statista.com/topics/6910/key-economic-indicators-in-finland/#topicOverview |title = Key economic indicators of Finland |work =statista.com |date =Nov 28, 2022}}</ref> Árið 2022 var Finnland í 9. sæti yfir mestu nýsköpunarlönd heims í [[Nýsköpunarvísitalan|Nýsköpunarvísitölunni]].<ref>{{Cite book |last=WIPO |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |access-date=16 November 2022 |website=www.wipo.int |series=Global Innovation Index |year=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |isbn=9789280534320 |language=en}}</ref> Finnland býr yfir miklum auðlindum timburs, jarðefna ([[járn]]s, [[króm]]s, [[kopar]]s, [[nikkel]]s og [[gull]]s) og ferskvatns. [[Skógrækt]], [[pappír]]sverksmiðjur og landbúnaður eru mikilvæg starfsemi á landsbyggðinni. Um einn þriðji af vergri landsframleiðslu Finnlands verður til á [[stórborgarsvæði Helsinki]]. Einkarekin þjónustufyrirtæki eru stærstu vinnuveitendur landsins. Loftslag og jarðvegur í Finnlandi gerir jarðrækt sérstaklega erfiða. Vetur eru harðir og vaxtartímabilið hlutfallslega stutt og stundum með hretum. Vegna temprandi áhrifa [[Golfstraumurinn|Golfstraumsins]] býr Finnland samt yfir helmingi alls ræktanlegs lands norðan við 60. breiddargráðu. Ársúrkoma er oftast nægileg, en fellur nær eingöngu yfir vetrarmánuðina, þannig að þurrkasumur eru stöðug ógn. Til að bregðast við þessum áskorunum hafa bændur treyst á hraðvaxta og frostþolin afbrigði, og rækta í hlíðum sem snúa í suður og frjósamari dalverpum til að tryggja jafna framleiðni þrátt fyrir sumarfrost. Oft þarf að gera afrennsli til að þurrka landið.<ref name="LOC">US Library of Congress: ''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/fitoc.html A Country Study: Finland]'', Library of Congress Call Number DL1012 .A74 1990.</ref> [[File:Finland Exports Treemap 2017.svg|thumb|upright=1.45|Hlutfallsleg skipting helstu útflutningsvara Finnlands árið 2017.]] Skógar leika lykilhlutverk í efnahag landsins. Finnland er einn stærsti framleiðandi hráefnis fyrir [[viðarvinnsla|viðarvinnslu]]iðnaðinn. Líkt og í landbúnaði hefur ríkið lengi verið í leiðandi hlutverki í skógrækt með lögum um skógarhögg, styrkjum til tækniþróunar og langtímastefnumótun til að tryggja að skógar landsins framleiði áfram nægjanlegt hráefni.<ref name="LOC" /> Árið 2008 voru kaupmáttarjafnaðar tekjur svipaðar og á Ítalíu, í Svíþjóð, Þýskalandi og Frakklandi.<ref name="incomecomparison">{{cite web |url=http://www.tilastokeskus.fi/artikkelit/2008/art_2008-06-09_001.html |title=Suomalaisten tulot Euroopan keskitasoa. Hyvinvointipalvelut eivät paranna sijoitusta |publisher=Tilastokeskus.fi |date=9 June 2008 |access-date=26 August 2010}}</ref> Árið 2006 störfuðu 62% mannaflans fyrir fyrirtæki með innan við 250 starfsmenn sem stóðu undir 49% af heildarveltu fyrirtækja.<ref>{{cite web |url=http://www.helsinkitimes.fi/htimes/index.php?option=com_content&view=article&id=895:small-enterprises-grow-faster-than-the-big-ones&catid=33:general&Itemid=201 |title=Small enterprises grow faster than the big ones |publisher=Helsinkitimes.fi |date=11 April 2008 |access-date=26 August 2010}}</ref> Atvinnuleysi er mikið meðal kvenna og skipting milli starfa þar sem karlar eru ráðandi annars vegar og konur hins vegar, er meiri en í Bandaríkjunum.<ref name="niels">The Nordic Model of Welfare: A Historical Reappraisal, by Niels Finn Christiansen</ref> Hlutfall fólks í hlutastarfi var með því lægsta meðal OECD-ríkja árið 1999.<ref name="niels" /> Árið 2013 voru 10 stærstu einkareknu fyrirtækin í Finnlandi [[Itella]], [[Nokia]], [[OP Financial Group|OP-Pohjola]], [[ISS A/S|ISS]], [[VR (fyrirtæki)|VR]], [[Kesko]], [[UPM-Kymmene]], [[YIT]], [[Metso]] og [[Nordea]].<ref>{{cite web|url=https://www.talouselama.fi/uutiset/sata-suurinta-tyonantajaa-nokia-jai-kakkoseksi/72619deb-427d-3852-8a82-edfa4a7e818e|title=Sata suurinta työnantajaa: Nokia jäi kakkoseksi|first=Antti|last=Mikkonen|website=Talouselämä}}</ref> Atvinnuleysi var 6,8% árið 2022.<ref>{{cite web | url=https://yle.fi/uutiset/3-12588671 | title=Tilastokeskus: Työllisyysasteen trendiluku heinäkuussa 73,7 prosenttia | date=23 August 2022 }}</ref> Árið 2022 voru einstæðingar á 46% heimila í Finnlandi, tveir einstaklingar á 32% heimila og þrír eða fleiri á 22% heimila.<ref>{{cite web|author= |url=https://www.doria.fi/bitstream/handle/10024/187235/yyti_fif_202300_2023_net.pdf;jsessionid=CEBC8DDF671F478AC3ABDB483177047E?sequence=1 |title=Finland in Figures|publisher=Statistics Finland|access-date=12 July 2023}}</ref> Meðalfermetrafjöldi á mann er 40 m².<ref>{{cite web|author= |url=https://www.infofinland.fi/en/housing/housing-in-finland |title=Housing in Finland|publisher=Statistics Finland|access-date=22 December 2022}}</ref> Árið 2021 náði verg landsframleiðsla í Finnlandi 251 milljörðum evra.<ref name="statista"/> Árið 2022 störfuðu 74% mannaflans í þjónustu og stjórnsýslu, 21% í iðnaði og byggingariðnaði, og 4% í landbúnaði og skógrækt.<ref>{{cite web|author=|url=https://www.stat.fi/uutinen/finland-in-figures-2023-key-figures-about-us|title=Finland in Figures 2023 – key figures about us|publisher=Statistics Finland|date=1 June 2023|access-date=12 July 2023|archive-date=11 júlí 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711215418/https://www.stat.fi/uutinen/finland-in-figures-2023-key-figures-about-us|url-status=dead}}</ref> Í Finnlandi er hæst hlutfall [[samvinnufélag]]a miðað við íbúafjölda.<ref>{{cite web |url=http://maine.coop/Finland.php |title=Finland: Globalization Insurance: Finland's Leap of Caution |website=Cooperatives Build a Better Maine|publisher=Cooperative Maine Business Alliance & Cooperative Development Institute |access-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202042001/http://maine.coop/Finland.php |archive-date=2 February 2019 |url-status=dead }}</ref> Stærsta verslunarkeðjan, sem er líka stærsti vinnuveitandinn, [[S Group]], og stærsti bankinn, [[OP Group]], eru bæði samvinnufélög. == Íbúar == [[Mynd:Population_map_of_Finland.svg|thumb|[[Þéttleiki byggðar]] í Finnlandi.]] <div style="font-size: 80%"> {|class="wikitable" align=right border=1 style="border-collapse: collapse; margin-left: 10pt" !colspan=4|Íbúafjöldi Finnlands, 1750–2000<ref>{{cite book | author1=Aunesluoma, Juhana |author2=Heikkonen, Esko|author3= Ojakoski, Matti | title=Lukiolaisen yhteiskuntatieto | publisher=[[SanomaWSOY|WSOY]] | date=[[2006]]}}</ref> |- !Ár!!Íbúafjöldi!!Ár!!Íbúafjöldi |- ||[[1750]]||align=right|421.000||[[1880]]||align=right|2.060.800 |- ||[[1760]]||align=right|491.000||[[1890]]||align=right|2.380.100 |- ||[[1770]]||align=right|561.000||[[1900]]||align=right|2.655.900 |- ||[[1780]]||align=right|663.000||[[1910]]||align=right|2.943.400 |- ||[[1790]]||align=right|705.600||[[1920]]||align=right|3.147.600 |- ||[[1800]]||align=right|832.700||[[1930]]||align=right|3.462.700 |- ||[[1810]]||align=right|863.300||[[1940]]||align=right|3.695.617 |- ||[[1820]]||align=right|1.177.500||[[1950]]||align=right|4.029.803 |- ||[[1830]]||align=right|1.372.100||[[1960]]||align=right|4.446.222 |- ||[[1840]]||align=right|1.445.600||[[1970]]||align=right|4.598.336 |- ||[[1850]]||align=right|1.636.900||[[1980]]||align=right|4.787.778 |- ||[[1860]]||align=right|1.746.700||[[1990]]||align=right|4.998.478 |- ||[[1870]]||align=right|1.768.800||[[2000]]||align=right|5.181.000 |} </div> Í Finnlandi búa um 5,5 milljónir manna og er þéttleiki byggðar að meðaltali 17 íbúar á hvern [[ferkílómetri|ferkílómetra]]. Það gerir landið að þriðja strjálbýlasta landi Evrópu, á eftir [[Noregur|Noregi]] og [[Ísland]]i. Suðurhluti landsins hefur alltaf verið fjölmennastur og þar jókst íbúafjöldinn enn meir við [[þéttbýlisþróun]] [[20. öldin|20. aldar]]. Stærstu og mikilvægustu borgir í Finnlandi eru Stór-<nowiki/>[[Helsinki]] (sem nær yfir [[Helsinki]], [[Vantaa]], [[Espoo]] og [[Kauniainen]]), [[Tampere]], [[Turku]] og [[Oulu]]. Eftir [[Vetrarstríðið]] árið [[1939]] (og [[Framhaldsstríðið]] 1941), urðu 12% af íbúum Finnlands að flytjast búferlum. [[Stríðsskaðabætur]], [[atvinnuleysi]] og óvissa um [[þjóðhöfðingi|þjóðhöfðingja]] og [[sjálfstæði]] frá [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] olli miklum [[fólksflótti|fólksflótta]], sem ekki fór að draga úr fyrr enn á 8. áratug [[20. öld|20. aldar]]. Um hálf milljón Finna fluttist til Svíþjóðar á áratugunum frá 1950 fram til 1980, en allstór hluti þeirra hefur flust heim að nýju. Frá seinni hluta [[1991-2000|10. áratugar]] [[20. öld|20. aldar]] hefur Finnland tekið á móti svipuðum fjölda [[flóttamaður|flóttamanna]] og [[innflytjandi|innflytjenda]] og hin [[Norðurlönd]]in. Finnland er þjóðfræðilega mjög einsleitt land. Útlendingar eru einungis 4% af heildaríbúatölu landsins. Umtalsvert hlutfall innflytjenda á rætur sínar að rekja til fyrrum [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Innflytjendur tala á þriðja tug tungumála í Finnlandi í dag, miðað við að a.m.k. 1000 manns tali hvert mál. === Tungumál === [[Finnska]] og [[sænska]] eru bæði opinber tungumál í Finnlandi og jafnrétthá samkvæmt finnskum lögum. Meirihluti Finna (88%) hefur [[Finnska|finnsku]] að [[móðurmál]]i. Finnska tilheyrir [[finnsk-úgrísk mál|finnsk-úgrísku]] tungumálafjölskyldunni og er á milli þess að vera [[samloðunarmál]] og [[beygingamál]]. Í finnsku breytast og beygjast [[nafnorð]], [[lýsingarorð]], [[fornöfn]], [[töluorð]] og [[sagnorð]] eftir hlutverki þeirra í [[Setning (setningafræði)|setningunni]]. Finnland er eitt af þremur sjálfstæðum ríkjum þar sem meirihluti þjóðarinnar talar finnsk-úgrískt mál. Hin eru [[Eistland]] og [[Ungverjaland]]. Stærstu minnihlutamálin í Finnlandi eru [[sænska]] (5,2%), [[rússneska]] (1,4%) og [[eistneska]] (0,9%). Tæplega 2000 samar hafa [[samísku]] að móðurmáli, einkum í norðurhluta landsins. Samísku málin eru einnig finnsk-úgrísk mál. Alls eru þrjú samísk mál töluð í Finnlandi: [[norðursamíska]], [[inarisamíska]] og [[skoltsamíska]]. Auk finnsku er sænska opinbert tungumál í Finnlandi. Sænskumælandi Finnum fækkaði talsvert á síðustu öld af ýmsum ástæðum. T.d. flutti mikill fjöldi sænskumælenda til [[Svíþjóð]]ar, fjölskyldur sænskumælenda eru minni og ekki síst varð fjölskyldumálið finnska í fjölmörgum blönduðum fjölskyldum. Sænska er samkvæmt lögum eina opinbera tungumálið á Álandseyjum. Minnihlutahópar hafa rétt á að hlúa að menningu sinni og tungumálin eru vernduð með lögum, þar hafa Samar sérstöðu. [[Samísk tungumál|Samíska]] er opinbert minnihlutamál. Sænska er skyldunámsgrein í finnskum skólum sem og finnska í skólum sænskumælandi Finna og Finnar læra einnig [[enska|ensku]] í skólum og af ljósvakamiðlum til að vera samræðufærir á því máli. Margir læra að auki [[þýska|þýsku]] eða [[franska|frönsku]]. === Frumbyggjar === [[Samar]] eru frumbyggjar sem búa í Finnlandi, [[Svíþjóð]], [[Noregur|Noregi]] og [[Rússland]]i. Áður fyrr voru Samar oft kallaðir Lappar, en nú til dags telja margir Samar það vera niðrandi heiti. Auk eigin [[tungumál]]a hafa Samar sinn eigin [[lífsstíl]], yfirbragð og [[menning]]u. Svipuð [[saga]], [[hefð]]ir, [[lifnaðarhættir|lifnaðarhætti]] og [[siður|siðir]] sameina Sama sem búa í mismunandi [[land|löndum]]. Samtals eru Samar um 75.000 til 100.000 en af þeim búa færri en 7.000 í Finnlandi, sem þýðir að Samar eru einungis 0,13% af íbúum Finnlands. === Trúarbrögð === [[Mynd:Helsinki Lutheran Chathedral and the statue.jpg|thumb|250px|right|[[Dómkirkja]]n í [[Helsinki]] ásamt styttu af [[Alexander 2. Rússakeisari|Alexander II]] Rússakeisara]] Meirihluti Finna (um 65,2%) eru [[mótmælendatrú]]ar og tilheyra [[Þjóðkirkja Finnlands|Þjóðkirkju Finnlands]]. Einnig tilheyrir minnihluti Finnsku [[rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjunni]] (1,1%). Aðrir mótmælenda[[söfnuður|söfnuðir]] og [[kaþólska kirkjan]] eru talsvert minni sem og [[Íslam]], [[gyðingdómur]] og önnur trúarbrögð (samtals 1,8%). Rúm 32,0% af íbúunum eru utan trúfélaga.<ref>[http://tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#structure Finland population structure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018134205/http://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#structure |date=2017-10-18 }} Statistics Finland</ref> Meirihluti þeirra sem tilheyra þjóðkirkjunni tekur lítinn þátt í starfi hennar. === Menntun === [[Mynd:Helsinki University of Technology auditorium.jpg|thumb|250px|right|Fyrirlestrarsalur aðalbyggingar [[Tækniháskólinn í Helsinki|Tækniháskólans í Helsinki]], sem hönnuð er af [[Alvar Aalto]].]] [[Menntun|Menntakerfið]] í Finnlandi er ekki ólíkt því sem er á öðrum [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]]. Nemendur í fullu námi þurfa ekki að borga nein námsgjöld. Skólaskylda er frá aldrinum 7-18 ára og fá nemendur í [[grunnskóli|grunn-]] og [[menntaskóli|menntaskólum]] máltíðir sér að kostnaðarlausu á skólatíma. Skólaskylda er fyrstu níu ár skólagöngunnar og sækja nemendurnir skóla í nágrenni við heimili sitt. Framhaldsnám er ekki skylda en það fer annaðhvort fram í [[iðnskóli|iðnskóla]] eða skóla sem undirbýr fyrir áframhaldandi nám, í [[verknámsskóli|verknámsskólum]] eða [[háskóli|háskólum]]. Samkvæmt alþjóðlegu [[PISA-mat]]i [[Efnahags- og framfarastofnunin|OECD samtakanna]] á frammistöðu 15 ára unglinga í námi eru Finnar ofarlega á blaði. Árið [[2006]] voru 15 ára finnskir unglingar hæstir á heimsvísu hvað varðaði [[læsi|lesskilning]], [[náttúruvísindi]] og [[stærðfræði]]<ref>[http://bella.mrn.stjr.is/utgafur/pisa2006.pdf Færni og þekking nemendavið lok grunnskóla]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Heilsugæsla === [[Heilbrigði]]skerfi Finnlands þykir mjög þróað á heimsvísu. Heimilin sjálf greiða 18,9% af kostnaði við [[heilsugæsla|heilsugæslu]], 76,6% borgar [[ríki|ríkið]] og það sem eftir stendur aðrir aðilar. Um hvern [[læknir|lækni]] eru 307 íbúar. Á áttunda áratugnum gerðu Finnar miklar breytingar á [[lífsvenjur|lífsvenjum]] sínum, í ljósi þess að [[dánartíðni]] þeirra af völdum [[hjartasjúkdómur|hjartasjúkdóma]] var ein sú hæsta í heiminum. Í dag eru Finnar meðal heilbrigðari þjóða. [[Lífslíkur]] kvenna eru 82 ár og karla 75 ár. {{heimild vantar}} == Menning == [[Mynd:Pekka_Halonen_-_Saunassa.jpg|thumb|right|''Saunassa'' eftir [[Pekka Halonen]] frá 1925.]] Finnsk menning er blönduð úr menningu ólíkra þjóða sem byggja landið: [[Finnar|Finna]], [[Sænsk-Finnar|Sænsk-Finna]], [[Samar|Sama]], [[Kirjálar|Kirjála]] og [[Tatarar|Tatara]], meðal annarra. Menning Finnlands hefur líka orðið fyrir áhrifum frá fyrrum herraþjóðum, [[Svíþjóð]] og [[Rússland]]i. Meðal þess sem einkennir finnska menningu er [[kynjajafnrétti]], [[jöfnuður]] með sterku [[velferðarkerfi]], [[sumarbústaður|sumarbústaðamenning]] og sterk tengsl við sveitina. Finnar þykja stundum [[innhverfa|innhverfir]] í háttum, jafnvel miðað við aðra Norðurlandabúa, og hafa ríka þörf fyrir [[persónurými]]. Ýmsir siðir sem einkenna finnska menningu eru [[sána]]böð sem fólk notar bæði í hreinlætis- og lækningaskyni, [[jónsmessa|jónsmessubál]] þegar margir Finnar halda í frí út á land, og [[jól]]ahátíðin með finnska jólasveininum [[Joulupukki]]. Fyrir miðja 19. öld skiptust íbúar Finnlands í alþýðufólk sem flest talaði [[finnska|finnsku]], og [[sænska|sænskumælandi]] menntastétt í suðvesturhluta landsins. Þessi sama menntastétt var leiðandi í að gera finnsku að þjóðtungu landsins í viðleitni við að öðlast aukna sjálfstjórn innan [[Rússaveldi]]s.<ref>{{cite journal|author=Anttonen, P.|year=2012|chapter=Oral traditions and the making of the Finnish nation|title=Folklore and nationalism in Europe during the long nineteenth century|pages=325-350|publisher=Brill}}</ref> Meðal þekktra finnskra rithöfunda sem skrifuðu á sænsku má nefna [[Johan Ludvig Runeberg]] sem samdi finnska þjóðsönginn, „Vårt land“ („[[Maamme]]“), og [[Zachris Topelius]] sem samdi hinn vinsæla bókaflokk ''[[Sögur herlæknisins]]''. Vegna tungumálsins hefur finnsk menning sérstöðu í sínum heimshluta. Fyrir utan [[eistneska|eistnesku]] og [[karelíska|karelísku]], er finnska óskyld indóevrópskum málum sem eru töluð allt í kring, en er fjarskyld [[samíska|samísku]]. Lítils háttar mállýskumunur er á finnsku eftir héruðum sem lýsir sér aðallega í framburðarmun. Á fyrri hluta 19. aldar safnaði finnski læknirinn [[Elias Lönnrot]] gömlum kvæðum í austurhéruðum Finnlands og samdi upp úr þeim sagnakvæðið ''[[Kalevala]]''. Kvæðið er helsta [[þjóðkvæði]] Finna, þótt [[Kirjálar]] geri sérstakt tilkall til þess.<ref>{{cite book|author=Anttonen, P.|year=2014|chapter=The Kalevala and the Authenticity Debate|title=Manufacturing a Past for the Present: Forgery and Authenticity in Medievalist Texts and Objects in Nineteenth-Century Europe|pages=56-80}}</ref> Um aldamótin 1900 hófst [[gullöld finnskrar myndlistar]] í kjölfar [[þjóðarvakning Finna|þjóðarvakningar Finna]]. Listamenn sem tengjast gullöldinni eru meðal annars [[Akseli Gallen-Kallela]], [[Hugo Simberg]] og arkitektinn [[Eliel Saarinen]]. Á sama tíma var [[Jean Sibelius]] að semja tónverk sem áttu að endurspegla þjóðarvitund Finna. Eftir að landið fékk sjálfstæði vöktu finnskir [[hönnun|hönnuðir]] heimsathygli, meðal annars arkitektinn [[Alvar Aalto]], postulínsverksmiðjan [[Arabia (fyrirtæki)|Arabia]] og textílframleiðandinn [[Marimekko]].<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1573165|title=Aukablað um Finnland|journal=Morgunblaðið|date=24. apríl 1983|pages=19-26}}</ref> Barnabókahöfundarnir [[Tove Jansson]] og [[Mauri Kunnas]] hafa notið vinsælda um allan heim. Aðrir þekktir finnskir rithöfundar eru meðal annars [[Väinö Linna]], [[Mika Waltari]] og [[Sofi Oksanen]]. Finnland sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2006]] með laginu [[Hard Rock Hallelujah]]. == Neðanmálsgreinar == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.presidentti.fi/sv/startsida/ Vefur forseta Finnlands] * [https://valtioneuvosto.fi/en/frontpage Ríkisstjórn Finnlands] * [https://finland.fi/ Vefgátt Finnlands] * [https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-finnland Staðreyndir um Finnland á Norden.org] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Norðurlandaráð}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Evrópulönd]] [[Flokkur:Evrópusambandslönd]] [[Flokkur:Norðurlönd]] [[Flokkur:Finnland]] c1n6vy3ue5zyj7hvvgjvsiqfh7shmap 0 970 1982753 1978385 2026-10-15T11:35:34Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982753 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill}} {{Byggð | nafn = Keflavík | nafn_í_eignarfalli = Keflavíkur | tegund_byggðar = [[Bær]] | mynd = 20190621 CPH-KEF 7364 (48453776572).jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Keflavík séð úr lofti | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=12|shape=none|stroke-width=0}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Keflavíkur | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Suðurnes]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Suðurkjördæmi|Suður]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Reykjanesbær]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = Keflavík | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref>{{Cite web|url=https://www.reykjanesbaer.is/is/stjornsysla/fjarmal-og-rekstur/gagnatorg|title=Gagnatorg – Íbúaþróun í Reykjanesbæ|website=reykjanesbaer.is|date=Janúar 2026|access-date=2025-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114233419/https://www.reykjanesbaer.is/is/stjornsysla/fjarmal-og-rekstur/gagnatorg|archive-date=2025-01-14|url-status=dead}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 10427 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_eyða1_titill = Keflavík og [[Njarðvík]]{{efn|[[Hagstofa Íslands|Hagstofan]] telur Keflavík og Njarðvík saman sem einn byggðarkjarna. Tölur frá {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}}.{{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}}}} | mannfjöldi_eyða1 = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Keflavík og Njarðvík}} | mannfjöldi_heiti_íbúa = Keflvíkingar<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/67067|title=Keflvíkingar|website=Málfarsbankinn|access-date=2025-02-24|archive-date=2025-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20250531233429/https://malfar.arnastofnun.is/grein/67067|url-status=dead}}</ref> | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 230 | vefsíða = {{URL|reykjanesbaer.is}} }} '''Keflavík''' er bær austan megin á [[Miðnes]]i á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]] og heyrir undir sveitarfélagið [[Reykjanesbær|Reykjanesbæ]]. Keflavík er helst þekkt fyrir [[Keflavíkurstöðin|herstöðina á Miðnesheiði]], eina alþjóðaflugvöllinn á Íslandi, [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvöll]] og blómlegt tónlistarlíf á seinni hluta 20. aldar. Bærinn dregur nafn sitt af samnefndri vík, sem liggur á milli [[Hólmsberg]]s að norðan og [[Vatnsnes]]s að sunnan og gengur til vesturs inn úr [[Stakksfjörður|Stakksfirði]]. Víkin er opin á móti austri og þótti aldrei gott skipalægi. Hún var samt grundvöllur þeirrar verslunar sem þar þróaðist frá 17. öld og varð grundvöllur bæjarins. == Saga == Samkvæmt [[Landnáma|Landnámu]] var [[Steinunn gamla]], landnámskona, fyrsti eigandi lands á Suðurnesjum, þar með talið Keflavík. Keflavíkur er fyrst getið í rituðum heimildum um [[1270]].<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4052721 Fast þeir sóttu sjóinn] Tíminn, 1. apríl 1989</ref> Keflavíkurjörðin heyrði undir [[Rosmhvalaneshreppur|Rosmhvalaneshrepp]] frá fornu fari. Fram eftir [[15. öld]] stunduðu Englendingar veiðar í kringum Suðurnes og hafa sjálfsagt komið á land í Keflavík. Árið [[1579]] gaf [[Danakonungur]] út fyrsta verslunarleyfið til [[Hansasambandið|Hansakaupmanna]] að þeir mættu versla í Keflavík. Frá og með [[1602]] hefst [[einokunarverslun Dana]]. Elstu heimildir um byggð í Keflavík eru frá [[1627]]. Fyrsti bóndinn sem nafngreindur er í Keflavík var [[Grímur Bergsson]], fyrrverandi sýslumaður í [[Kjósarsýsla|Kjósarsýslu]] og [[lögréttumaður]] á Suðurnesjum sem samkvæmt [[Setbergsannáll|Setbergsannál]] dó við störf sín árið [[1649]].<ref>{{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5182467|titill=Drög að sögu Keflavíkur}}</ref> Þar settist [[Hallgrímur Pétursson]] að árið [[1637]] ásamt konu sinni [[Guðríður Símonardóttir|Guðríði Símonardóttur]] þar sem þau bjuggu til ársins [[1641]] þegar þau fluttu á [[Hvalnes]]. Miðað er við að byggð hafi fyrst farið að þéttast í kjölfar þess að [[Holger Jacobaeus]] var skipaður kaupmaður í Keflavík árið [[1772]] á vegum [[Almenna verslunarfélagið|Almennna verslunarfélagsins]] sem fór með [[einokunarverslunin|einokun]] á verslun á Íslandi. [[Mynd:Keflavik 1804.png|thumb|right|Teikning af Keflavík frá um 1804 eftir danska sæfarann og kortagerðamanninn Poul de Løvenørn (1751-1826).]] Með vexti kauptúnsins á seinni hluta 19. aldar reyndist landrými of lítið fyrir byggðina. [[1891]] var löggilt stækkun á verslunarlóðinni til suðurs, í landi [[Njarðvíkurhreppur|Njarðvíkurhrepps]], sem stofnaður hafði verið tveimur árum áður. Keflavík var þannig í tveimur hreppum samtímis og hélst svo til ársins [[1908]]. Hinn [[15. júní]] 1908 var Rosmhvalaneshreppi skipt upp. Varð nyrðri hlutinn að [[Gerðahreppur|Gerðahreppi]] en Keflavíkurjörðin í suðri var sameinuð [[Njarðvíkurhreppur|Njarðvíkurhreppi]] undir heitinu ''[[Keflavíkurhreppur]]''. Njarðvíkurhreppur klauf sig aftur frá hreppnum [[1. janúar]] [[1942]]. Í kjölfar [[seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjaldarinnar]] fjölgaði hratt í Keflavík enda var mikið um uppgrip og vinnu að fá í kring um Keflavíkurstöðina og Keflavíkurflugvöll. Keflavík fékk kaupstaðarréttindi [[22. mars]] [[1949]]. Hinn [[11. júní]] [[1994]] sameinaðist Keflavík [[Njarðvík]]urkaupstað og [[Hafnahreppur|Hafnahreppi]] undir nafninu ''Reykjanesbær''. == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{Commons}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3562480 Keflavík á fyrri öldum], Skúli Magnússon * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5182467 Drög að sögu Keflavíkur], Skúli Magnússon (framhald í nokkrum tölublöðum) * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3561166 Tvær aldir í Keflavík], grein eftir Dr. [[Fríða Sigurðsson|Fríðu Sigurðsson]] í Tímanum 1972 * {{Vísindavefurinn|51096|Hvaðan fær Keflavík nafn sitt?}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5178343 ''Fyrstu ár Keflavíkur''], Faxi, 5. tölublað (01.05.1947), Blaðsíða 1 * [http://mitt.is/faxi/Faxi_2_07.pdf Áhrif og umsvif í Keflavík : Úr sögu Duus-veldisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095948/http://mitt.is/faxi/Faxi_2_07.pdf |date=2016-03-04 }}, bls 5 Faxi, 2. tbl. 2007 {{Borgir og bæir á Íslandi}} [[Flokkur:Keflavík| ]] [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir Íslands]] [[Flokkur:Aðsetur sýslumanna á Íslandi]] 0zl2j1i00z2yfntcegop03nmlwrz7gm 4 1746 1982746 1982585 2026-10-15T09:17:25Z NDG 108276 Reporting [[Special:Contributions/~2026-55279-30|~2026-55279-30]] ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1d) 1982746 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Heimildir og tungumál == Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC) :Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC) == Report concerning User:~2026-52481-48 == [[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] &ndash; x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC) == Orðabókarnefnd == Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC) :Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC) ::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC) :::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út&nbsp;... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC) :::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC) ::::Orðabók Háskóla Íslands fékkst aðallega við málsögurannsóknir (sögulegt orðasafn) og gerð sérhæfðra orðasafna. Það má sjá afrakstur þeirrar vinnu í dag á [https://malid.is], [https://idordabanki.arnastofnun.is] og [https://ritmalssafn.arnastofnun.is/]. Hún er nú hluti af [[Árnastofnun]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:59 (UTC) :::::Ó, ég skil. Takk fyrir hjálpina þína! Jæja, ég geri ráð fyrir að Wikipedia-greinin mín um [[:de:Alexander Jóhannesson]] sé nú fullgerð. --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 16:31 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 9. október 2026 kl. 09:28 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == Report concerning User:SigurðurIngvarsson123 == [[Special:Contributions/SigurðurIngvarsson123|SigurðurIngvarsson123]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC) : What vandalism? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 12. október 2026 kl. 16:26 (UTC) ::Sjá eyddar breytingar notanda. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 13. október 2026 kl. 06:05 (UTC) == Report concerning User:~2026-55003-77 == [[Special:Contributions/~2026-55003-77|~2026-55003-77]] &ndash; Vandalism. Please check old tempaccounts and consider an IP block <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC) == Report concerning User:~2026-55279-30 == [[Special:Contributions/~2026-55279-30|~2026-55279-30]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 15. október 2026 kl. 09:17 (UTC) e2p8u4wdvzaxwtxep6v7v9gto65obtl 0 8336 1982703 1979887 2026-10-14T14:39:03Z ~2026-55149-10 121822 rangt ártal um útgáfu 10 krónaseðlinum, lög sem gáfu heimild um útgáfu þessum seðli komu 1928, en seðillinn sjálfur kom ekki fyrr en 1948 1982703 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill|Jón Sigurðsson|Jón Sigurðsson}} {{Forsætisráðherra | nafn = Jón Sigurðsson | mynd = Sigurðsson by Þorláksson.jpg | myndatexti1 = Málverk [[Þórarinn B. Þorláksson|Þórarins B. Þorlákssonar]] af Jóni Sigurðssyni. | titill= [[Forseti Alþingis]] | stjórnartíð_start = 2. júlí 1849 | stjórnartíð_end = 10. ágúst 1853 | stjórnartíð_start2 = 1. júlí 1857 | stjórnartíð_end2 = 17. ágúst 1857 | stjórnartíð_start3 = 1. júlí 1867 | stjórnartíð_end3 = 1877 | fæðingarnafn = Jón Sigurðsson | fæddur = 17. júní 1811 | fæðingarstaður = [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], [[Ísland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1879|12|7|1811|6|17}} | dánarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | þekktur_fyrir = Að vera leiðtogi íslensku sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld. | starf = Ritstjóri, stjórnmálamaður | háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]] | maki = [[Ingibjörg Einarsdóttir]] (g. 1845) | foreldrar = Sigurður Jónsson og Þórdís Jónsdóttir |AÞ_CV = 6 |AÞ_frá1 = 1845 |AÞ_til1 = 1879 |AÞ_kjördæmi1= [[Ísafjarðarsýsla|Ísafj.]] |undirskrift = Jón Sigurðsson undirskrift.png }} '''Jón Sigurðsson''' (17. júní 1811 – 7. desember 1879), oft nefndur '''Jón forseti''', var helsti leiðtogi Íslendinga í [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfstæðisbaráttunni]] á 19. öld. Til þess að minnast hans var fæðingardagur hans valinn sem sá dagur sem [[Háskóli Íslands]] var stofnaður árið 1911 og sem [[Íslenski þjóðhátíðardagurinn|þjóðhátíðardagur Íslendinga]] („17. júní“) þegar [[lýðveldið Ísland]] var stofnað þann 17. júní árið 1944. == Uppeldi og nám == Jón Sigurðsson fæddist 17. júní árið 1811 á [[Hrafnseyri]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Hann fæddist á Bótolfsvöku (á laugardegi). Hann var skírður í höfuðið á móðurafa sínum, Jóni Ásgeirssyni. Faðir hans var Sigurður Jónsson, prestur og móðir hans Þórdís Jónsdóttir, húsfreyja. Jón átti tvö systkini: Jens og Margréti. Margrét ól manninn á Vestfjörðum og gerðist bóndi á [[Steinanes]]i í Arnarfirði. Jens fluttist síðar til [[Reykjavík]]ur og gerðist kennari og rektor [[Lærði skólinn|Lærða skólans]]. Á uppvaxtarárunum stundaði Jón nám hjá föður sínum. Jón fluttist til [[Reykjavík]]ur átján ára gamall og tók stúdentspróf árið 1829 með ágætiseinkunn. Í Reykjavík vann hann í verslun föðurbróður síns, Einars Jónssonar, og þannig kynntist hann verðandi eiginkonu sinni Ingibjörgu, sem var dóttir Einars. Vorið 1830 réðist Jón til starfa sem [[biskupsritari]] hjá [[Steingrímur Jónsson|Steingrími Jónssyni]], [[biskup Íslands|biskupi Íslands]] í [[Laugarnes]]i. Steingrímur átti stæðilegt bókasafn og fékk Jón afnot af því. Þar vaknaði áhugi hans á [[saga Íslands|sögu Íslands]] og [[íslensk menning|menningu]]. Jón hélt til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] árið 1833 til náms og þar bjó hann til æviloka. Í fyrstu nam hann [[málfræði]] en þá fékk hann styrk frá gjafasjóði Árna Magnússonar og sneri sér að lestri íslenskra bókmennta og seinna sögu við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]]. Hann lauk þó aldrei prófi. Hann vann sem málvísindamaður hjá [[Árnasafn]]i. Sem slíkur var hann fenginn til að aðstoða færeyska prestinn Hammershaimb við að gera færeyskt ritmál og réð því að færeysk stafsetning tekur mið af uppruna orða miklu fremur en framburði. Þá var hann aðalmaðurinn á bak við tímaritið [[Ný félagsrit]] allan tímann sem það kom út á árunum 1841-73. Jón var kosinn þingmaður [[Ísafjarðarsýsla|Ísafjarðarsýslu]] árið 1844 og sótti hann Ísland heim á ný árið 1845 til þess að geta setið á Alþingi. Jón sat sem [[forseti Alþingis]] árin 1849-53, einn og hálfan mánuð árið 1857 og loks frá 1867–77. Viðurnefnið ''forseti'' fékk hann hins vegar vegna þess að hann var frá 1851 forseti Hafnardeildar [[Hið íslenska bókmenntafélag|Hins íslenska bókmenntafélags]]. Á tímabilinu sem Jón var þingmaður kom Alþingi saman annað hvert ár og stóð í sex vikur. Jón gat því búið í Kaupmannahöfn en komið heim og sótt þing. Einn helsti stuðningsmaður heima í héraði var varaþingmaður Jóns, [[Magnús Einarsson á Hvilft]] í [[Önundarfjörður|Önundarfirði]] og segir í skrifum [[Lúðvík Kristjánsson|Lúðvíks Kristjánssonar]], fræðimaður, að berlega sé ljóst að Magnús á Hvilft er maðurinn sem Íslendingar eiga að þakka hina traustu forystu í baklandi Jóns á Vestfjörðum og gaf honum undirstöðu til sinnar kröftugu sjálfstæðisbaráttu. Eiginkona Jóns var [[Ingibjörg Einarsdóttir]], sem sat í festum heima á Íslandi í tólf ár frá 1833 en þau giftust loks þegar hann kom heim á þingið 1845 þann 4. september. Nokkur aldursmunur var á hjónunum, hún var sjö árum eldri. Hjónin voru bræðrabörn eignuðust engin börn. Þau ólu upp systurson Jóns, Sigurð Jónsson, frá því hann var átta ára. Þau fluttust saman til Kaupmannahafnar og bjuggu lengst á Øster Voldgade 8 (sem núna heitir Øster Voldgade 12 ([[Jónshús]])), en þar voru þau frá árinu 1852 til andláts Jóns 1879. Götuna kölluðu Íslendingar ''Austurvegg''. == Sjálfstæðisbaráttan == Frá Danmörku átti Jón í samskiptum við fjölda Íslendinga bréfleiðis. Varðveist hafa yfir 6.000 sendibréf til Jóns frá um 870 bréfriturum. Jón var sérlega iðjusamur og tilbúinn að gera samlöndum sínum ýmsa greiða. Hann var í ágætri stöðu til áhrifa í Kaupmannahöfn og leituðu margir til hans, meðal annars til þess að biðja um lán. Fyrir vikið varð Jón vinsæll meðal Íslendinga. Einn helsti samstarfsmaður Jóns var nafni hans [[Jón Guðmundsson]], ritstjóri. Hann var stundum kallaður skuggi Jóns Sigurðssonar. {{tilvitnun2|Alþing á að vekja og glæða þjóðlífið og þjóðarandann, skólinn á að tendra hið andliga ljós , og hið andliga afl, og veita alla þá þekkíngu sem gjöra má menn hæfiliga til framkvæmdar öllu góðu, sem auðið má verða. Verzlunin á að styrkja þjóðaraflið líkamliga, færa velmegun í landið, auka og bæta atvinnuvegi og handiðnir, og efla með því aptur hið andliga, svo það verði á ny stofn annarra enn æðri og betri framfara og blómgunar eptir því sem tímar líða fram.|[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2015210 Ný félagsrit, Megintexti (01.01.1842), Blaðsíða 67]}} [[Konungur Danmerkur]] afsalaði sér [[einveldi]] árið 1848 og við það tækifæri ritaði Jón ''[[Hugvekja til Íslendinga|Hugvekju til Íslendinga]]'' þar sem hann hvatti Íslendinga til baráttu fyrir sjálfstæði. Greinin birtist í Nýjum félagsritum það ár. Rök hans voru þau að við afnám einveldisins væri Ísland orðið að sjálfstæðu landi, líkt og fyrir [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]]. Á [[þjóðfundurinn 1851|þjóðfundinum 1851]] lagði hópur Íslendinga fram mótfrumvarp við frumvarp Danakonungs um stjórnskipun Íslands. [[Jørgen Ditlev Trampe]], stiftamtmaður Danakonungs á Íslandi, neitaði frumvarpinu framgöngu og brást þá Jón við og mótmælti framgöngu Trampe. Undir tóku viðstaddir með hinum fleygu orðum „[[Vér mótmælum allir]]“. Þessi atburður er talin marka þau tímamót að þaðan af var Jón talinn óumdeildur leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar. Eftir þjóðfundinn ganga sögur um að dönsk yfirvöld vildu ráða Jón af dögum en seinni rannsóknir benda til þess að ekkert sé til í því.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/frett.html?nid=1091907|titill=Ráðgerðu dönsk yfirvöld að myrða Jón Sigurðsson?|ár=2004|mánuður=4. júlí|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Jón beitti sér fyrir [[verslunarfrelsi]], m.a. með útgáfu ritgerðar um verslun á Íslandi sem kom út árið 1843 þar sem hann vísar í verk [[Adam Smith]]s. Þrátt fyrir afnám [[einokunarverslun]]ar 1787 var verslun við aðra en þegna Danakonungs áfram bönnuð. [[Mynd:Reykjavik-Holavallakg-Jonforseti.JPG|thumb|right|Á legsteini Jóns í Hólavallagarði stendur „''Stein þenna reistu honum landar hans 1881''“.]] Jón lést 7. desember 1879 eftir langvinn veikindi. Ingibjörg eiginkona hans lést níu dögum seinna og eru þau bæði grafin í [[Hólavallagarður|Hólavallagarði]]. == Minning Jóns == [[Mynd:Iceland 10 Kronur 1928 Banknote, Obverse only.jpg|thumb|right|Jón á tíu króna seðli frá árinu 1948.]] [[Mynd:Funeral of Jón Sigurdsson.jpg|thumb|Jarðarför Jóns Sigurðssonar.]] [[Mynd:JónS.gröf.jpg|thumb|Krans á gröf Jóns rétt eftir 17. júní.]] Húsið, sem Jón og Ingibjörg kona hans bjuggu í Kaupmannahöfn, er á Øster Voldgade 12 (var áður númer 8) og heitir [[Jónshús]]. Það er í eigu íslensku ríkisstjórnarinnar og er rekið sem safn í minningu hans. Við Hrafnseyri, fæðingarstað Jóns, er einnig rekið Safn Jóns Sigurðssonar. Stytta af Jóni, eftir [[Einar Jónsson]], stóð upphaflega fyrir framan [[Stjórnarráðshúsið]] við Lækjargötu og var afhjúpuð 10. september 1911 af [[Kristján Jónsson (dómsstjóri og ráðherra)|Kristjáni Jónssyni]] ráðherra. Styttan var flutt árið 1931 á [[Austurvöllur|Austurvöll]] fyrir framan [[Alþingishúsið]], líkt og fyrst var lagt til og hefur verið þar síðan. 17. júní er einnig haldinn hátíðlegur þar sem minningu Jóns er haldið á lofti. Mynd af Jóni prýðir íslenska 500 króna seðilinn. Andlit hans er einnig [[vatnsmerki]]ð á öllum íslenskum peningaseðlum. Jóns er getið í [[söguleg skáldsaga|sögulegu skáldsögunni]] ''[[Þegar kóngur kom]]'' eftir [[Helgi Ingólfsson|Helga Ingólfsson]]. == Tilvitnanir == {{reflist}} == Heimildir == * Guðjón Friðriksson. 2002. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Fyrra bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. * Guðjón Friðriksson. 2003. ''Jón Sigurðsson- Ævisaga- Seinna bindi.'' Mál og menning, Reykjavík. == Tenglar == {{commonscat|Jón Sigurðsson|Jóni Sigurðssyni}} * [http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ Þingstörf Jóns Sigurðssonar á vef Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412161137/http://www.althingi.is/jon_sigurdsson/ |date=2012-04-12 }} * [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=6 Æviágrip á vef Alþingis] * [https://www.hrafnseyri.is/ Vefur um Hrafnseyrar-safnið] * [http://www.jonshus.is Heimasíða Jónshúss] * [http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ Vefur um Heimastjórnina 1904 umfjöllun um Jón] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111202331/http://www.heimastjorn.is/leidin-til-sjalfstaedis/Jon-Sigurdsson/ |date=2012-01-11 }} * [http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR Verk eftir Jón Sigurðsson á Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523123754/http://baekur.is/is/search/J$00f3n+Sigur$00f0sson/AUTHOR |date=2013-05-23 }} * [https://www.jonsigurdsson.is/ Vefur tileinkaður Jóni Sigurðssyni] * [https://handrit.is/is/biography/view/JonSig004 Handrit Jóns Sigurðssonar á Handrit.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} === Vísindavefurinn === * {{vísindavefurinn|3569|Hver var Jón Sigurðsson?}} * {{vísindavefurinn|3573|Fyrir framan hvaða byggingu stóð minnisvarðinn um Jón Sigurðsson upphaflega?}} * {{vísindavefurinn|3589|Getið þið sagt mér hvað faðir Jóns Sigurðsonar og móðir unnu við? Hvar fæddust þau?}} * {{vísindavefurinn|6113|Hver var röksemdafærsla Jóns Sigurðssonar fyrir aukinni sjálfstjórn Íslendinga?}} * {{vísindavefurinn|2006|Hvað voru Ný félagsrit?}} * [http://islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html Ljósmyndir af safnahúsinu á Hrafnseyri í borði islandsmyndir.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926112731/http://www.islandsmyndir.is/html_skjol/vestfirdir/Hrafnseyri-2011/index.html |date=2012-09-26 }} === Blaða- og tímaritsgreinar === * [http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 Ný félagsrit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029192637/http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?t_id=300030&lang=0 |date=2007-10-29 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=304079&pageSelected=0&lang=0 Greinin „Hugvekja til Íslendinga“ í Nýjum félagsritum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=311422&pageSelected=0&lang=0 Ræða Jóns Jónssonar sagnfræðings á Alþingi þann 17. júní 1911]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Þjóðviljinn 23. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=312265&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein í tímaritinu Reykjavík 17. júní 1911 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 ''Nánustu ættingjar Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031311/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=2&lang=0 |date=2013-05-23 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 ''Á Hrafnseyri 17. júní 1911''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523031356/http://timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=8&lang=0 |date=2013-05-23 }}, Morgunblaðið 17. júní 1961 * [http://www.timarit.is/?issueID=414940&pageSelected=10&lang=0 ''Svipmyndir úr lífi Jóns forseta''; grein í Morgunblaðinu 17. júní 1961]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416485&pageSelected=2&lang=0 ''Á Jólum hjá Jóni Sigurðssyni''; í Lesbók Morgunblaðsins 1933]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} grein eftir [[Indriði Einarsson|Indriða Einarsson]] leikskáld * [http://www.timarit.is/?issueID=409714&pageSelected=0&lang=0 ''Jón Sigurðsson forseti - þjóðskörungur Íslands''; grein í Morgunblaðinu 1944]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3296606 ''O´Connell, hin irska fyrirmynd Jóns Sigurðssonar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2354720 ''Jón Sigurðsson''; grein í Vísi 1961] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1325785 ''Í íbúð Jóns Sigurðssonar''; grein í Morgunblaðinu 1959] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000524725 ''Jón Sigurðsson, fyrsti hagfræðingurinn'' ;Vísbending 20.12.2002] * [https://timarit.is/page/6531437?iabr=on#page/n65/mode/1up/search/sigurður%20s%C3%ADvertsen Hvers vegna var Jón Sigurðsson ekki á þjóðhátíðinni 1874?;] [[Lúðvík Kristjánsson]], Skírnir janúar 1979, bls. 64&ndash;99. * [https://timarit.is/page/4323426?iabr=on#page/n6/mode/1up Yfirlit yfir æfi Jóns Sigurðssonar;] Eiríkur Briem, Andvari janúar 1880, bls. 1&ndash;13. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Þórður Sveinbjörnsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=2. júlí 1849 | til=10. ágúst 1853 | eftir=[[Hannes Stephensen]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Hannes Stephensen]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1857 | til=17. ágúst 1857 | eftir=[[Jón Guðmundsson]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Halldór Jónsson]] | titill=[[Forseti Alþingis]] | frá=1. júlí 1867 | til=1877 | eftir=[[Pétur Pétursson]]}} {{Töfluendir}} {{fd|1811|1879}} [[Flokkur:Forsetar Alþingis]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Sjálfstæðisbarátta Íslendinga]] [[Flokkur:Íslenskir sjálfstæðismenn]] 6x5efwp67uq39pnzrarm723z2yx4i3o 0 22787 1982692 1456473 2026-10-14T13:53:16Z Akigka 183 1982692 wikitext text/x-wiki '''Jörundur Garðar Hilmarsson''' ([[15. mars]] [[1946]] – [[13. ágúst]] [[1992]]) var íslenskur málfræðingur með [[samanburðarmálfræði]] [[indóevrópsk tungumál|indóevrópskra]] mála sem sérgrein. Hann var stórvirkur fræðimaður og fékk fjölda greina birtar í ritum helguðum málvísindum. Jörundur varði doktorsritgerð sína við háskólann í [[Leiden]] 4. september 1986, og bar hún titilinn: ''Studies in Tocharian Phonology, Morphology and Etymology with special emphasis on the o-vocalism''. Eitt helsta áhugamál Jörundar var indóevrópska tungumálið [[tokkaríska]].<ref>{{tímarit.is|3312268|Brautryðjandi í tokkarískum fræðum|höfundur=Þröstur Helgason|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=1.2.1997|bls=7}}</ref> Hann tók sér það verk fyrir hendur að rita ítarlega [[orðsifjabók]] fyrir tungumálið, verk sem hann vann að af mikilli elju. Ótímabær dauði Jörundar varnaði honum þess að ljúka verkinu, en bróðurpartur þess var gefinn út 1996 í tímaritinu ''Tocharian and indo-european Studies'' undir heitinu „Materials for a Tocharian Historical and Etymological Dictionary“.<ref>{{cite journal|author1=Hilmarsson, J. G.|author2=Lubotsky, A. M.|author3=Þórhallsdóttir, G.|author4=Pálsson, S. H.|year=1996|title=Materials for a Tocharian historical and etymological dictionary|journal=Tocharian and Indo-European studies|volume=5}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1946|1992}} [[Flokkur:Indóevrópsk tungumál]] [[Flokkur:Íslenskir málfræðingar]] jhs43373jkjcshwzgyg7zsx6deugp4d 1982694 1982692 2026-10-14T13:54:15Z Akigka 183 1982694 wikitext text/x-wiki '''Jörundur Garðar Hilmarsson''' ([[15. mars]] [[1946]] – [[13. ágúst]] [[1992]]) var íslenskur málfræðingur með [[samanburðarmálfræði]] [[indóevrópsk tungumál|indóevrópskra]] mála sem sérgrein. Hann var stórvirkur fræðimaður og fékk fjölda greina birtar í ritum helguðum málvísindum. Jörundur varði doktorsritgerð sína við háskólann í [[Leiden]] 4. september 1986 og bar hún titilinn: ''Studies in Tocharian Phonology, Morphology and Etymology with special emphasis on the o-vocalism''. Eitt helsta áhugamál Jörundar var indóevrópska tungumálið [[tokkaríska]].<ref>{{tímarit.is|3312268|Brautryðjandi í tokkarískum fræðum|höfundur=Þröstur Helgason|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=1.2.1997|bls=7}}</ref> Hann tók sér það verk fyrir hendur að rita ítarlega [[orðsifjabók]] fyrir tungumálið, verk sem hann vann að af mikilli elju. Ótímabær dauði Jörundar varnaði honum þess að ljúka verkinu, en bróðurpartur þess var gefinn út 1996 í tímaritinu ''Tocharian and indo-european Studies'' undir heitinu „Materials for a Tocharian Historical and Etymological Dictionary“.<ref>{{cite journal|author1=Hilmarsson, J. G.|author2=Lubotsky, A. M.|author3=Þórhallsdóttir, G.|author4=Pálsson, S. H.|year=1996|title=Materials for a Tocharian historical and etymological dictionary|journal=Tocharian and Indo-European studies|volume=5}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1946|1992}} [[Flokkur:Indóevrópsk tungumál]] [[Flokkur:Íslenskir málfræðingar]] gt5ptpc42qn6m6io24ijd5jk23pdaqg 0 23022 1982751 1971310 2026-10-15T11:21:35Z Berserkur 10188 1982751 wikitext text/x-wiki [[Mynd:DIOCESE OF REYKJAVIK COAT OF ARMS.gif|thumb|alt=Skjaldamerki Reykjavíkurbiskups|Skjaldamerki Reykjavíkurbiskups]]'''Kaþólska kirkjan á Íslandi''' er [[Kristni|kristin]] [[kirkja]] á [[Ísland]]i og hluti af [[Kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku]] alheimskirkjunni undir nafninu [[Reykjavíkurbiskupsdæmi]]. Kirkjan er annað fjölmennasta [[Trúfélög á Íslandi|trúfélagið á Íslandi]] og voru skráðir um 16.064 safnaðarfélagar 1. október árið 2026 eða um 4% landsmanna. <ref>[https://www.skra.is/um-okkur/frettir/frett/2026/10/09/Skraning-i-tru-og-lifsskodunarfelog-fram-til-1.-oktober-2026/ Skráning í trú og lífsskoðunarfélög fram til 1. október 2026] Þjóðskrá, sótt 15. október 2026 </ref> Kaþólska kirkjan stofnaði sérstakt postullegt umdæmi (''Praefectura'' á [[Latína|latínu]]) á Íslandi [[12. júní]] [[1923]]. Umdæmið var gert að postullegu víkaríati (A''postolic vicariate'' á latínu''')''' [[6. júní]] [[1929]] og loks breytt í biskupsdæmi (''Episcopatus'' á latínu) [[18. október]] [[1968]]. Núverandi [[biskup]] er David Tencer. ==Kirkjustofnanir biskupsdæmisins== Reykjavíkurbiskupsdæmið var stofnað með stofnbréfi undirrituðu af [[Páll 6.|Páli 6. páfa]] 18. október 1968. Á árunum 1903 til 1968 var kaþólska kirkjan á Íslandi trúboðskirkja ([[latína]]: ''Ecclesia missionaria)'' en ekki ''dioecesis.'' Í kaþólsku kirkjunni er biskupsdæmi (dioecesis) virt og þroskuð kirkjueining undir forystu biskups, en trúboðskirkja (ecclesia missionaria) er kirkja í uppbyggingu og ''Stjórnardeild trúboðs'' (''Dicasterium pro Evangelizatione)'' alþjóðakirkjunnar hefur umsjón með starfsemi hennar. Þessi greinarmunur skilgreinir stjórnsýslufyrirkomulag, virðingarröð og sjálfstæði tiltekins svæðis. ===Kristskonungssókn=== [[Mynd:Landakotskirkja - panoramio (3).jpg|thumb|alt=Kristkirkjan í Reykjavík|Kristkirkjan í Reykjavík]] Kristskonungssóknin í Reykjavík er helguð ''Kristi konungi'' og er einnig biskupsstóll og kaþólsku kirkjunnar á Íslands og þar er móðurkirkja biskupsdæmisins. Upphaflega var sóknin stofnuð sem trúboðsstöð árið 1860 og náði í upphafi yfir allt Ísland en umdæmið hefur minkað þegar fleiri sóknir hafa verið stofnaðar og nær nú yfir [[Seltjarnarnes]] og Reykjavík austur að [[Elliðaár|Elliðaám]]. Sóknarkirkja safnuðarins er dómkirkjan, ''Basilíka Krists konungs'', sem var vígð árið 1929 á Landakoti í Reykjavík. Hún er langtum stærsta kaþólska kirkjan á Íslandi og hefur frá árinu 1999 verið eina kirkjan í [[Skandinavía|Skandinavíu]] sem er útnefnd af páfa sem ''basilíka'' (''Basilica minor''). ===Sókn heilags Frans frá Assisi=== Sókn heilags Frans frá Assisi nær yfir allt [[Vesturland]]. Sóknin var stofnuð 1. september 2018 og var áður hluti af Kristskonungssókn. Verndardýrlingur sóknarinnar er heilagur Frans frá Assisi. Sóknarkirkja er ''Kirkja heilags Frans frá Assisi'' í [[Stykkishólmur|Stykkishólmi]] en þar er einnig ''Kapella Maríu meyjar, hinnar ævarandi hjálpar''. Einnig eru haldnar mánaðarlegar guðsþjónustur á [[Akranes|Akranesi]], [[Borgarnes|Borgarnesi]] og [[Ólafsvík]]. Í sókninni er einnig [[Maríulind]] sem er ferskvatnsuppspretta nálægt Hellnum á Snæfellsnesi, sem er eini [[Pílagrímsferð|pílagrímastaður]] kaþólikka á Ísland. Þar er þó hvorki kirkja né kapella, en við lindina stendur líkneski af ''Maríu guðsmóður'' undir berum himni. [[Nunna|Nunnur]] frá [[Belgía|Belgíu]] og [[Holland|Hollandi]] af reglu Fransiskus starfræktu [[Sjúkrahús|spítala]], barnaskóla og [[Prentsmiðja|prentsmiðju]] í Stykkishólmi frá 1936 til 2009.<ref> Bonifatiuswerk der deutschen Katholiken, Abteilung Kommunikation und Fundraising (Hrsg.): Island, Diasporakirche in wilder Natur. Paderborn, (2013), Bls. 53.</ref> ''Þernur Drottins og Maríu meyjar frá Matará'' sem komu frá [[Argentína|Argentínu]] tóku við klaustrinu 2009; en íslenska ríkið tók við rekstri sjúkrahúsins árið 2006.<ref>[ https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2006/12/20/Rikid-kaupir-St.-Franciskuspitalann-i-Stykkisholmi/ Ríkið kaupir St. Franciskuspítalann í Stykkishólm]</ref> ===Sókn heilags Jóhannesar guðspjallamanns=== [[Mynd:Ísafjörður 26.JPG|thumb|alt=Jóhannesarkapella á Ísafirði|Jóhannesarkapella á Ísafirði]] Sókn Jóhannesar guðspjallamanns nær yfir [[Vestfirðir|Vestfirði]]. Sóknin var stofnuð árið 2016, en fyrsta kapellan var vígð á Ísafirði árið 1989. Áður tilheyrði sóknin Kristskonungssókn. Sóknarkirkja hennar er ''Jóhannesarkapella'' á [[Ísafjörður|Ísafirði]], en guðsþjónustur eru einnig haldnar á [[Patreksfjörður|Patreksfirði]]. ===Sókn heilags Péturs=== [[Mynd:Akureyri St. Peter 1.JPG|thumb|alt=Péturskirkjan á Akureyri|Péturskirkjan á Akureyri]] Péturssókn nær yfir [[Norðurland]] og er kennd við [[Pétur postuli|Símon Pétur postula]]. Hún var stofnuð sem hálfsókn árið 1953 og varð sókn árið 2000. Sóknarkirkjan er ''Péturskirkjan'' á [[Akureyri]], sem er til húsa í byggingu sem reist var árið 1912, en sem kaþólska kirkjan eignaðist árið 1952 og breytti í kirkju á árunum 1998 til 2000. Á Akureyri er einnig klaustur ''Karmelsystra af hinu guðdómlega hjarta Jesú'' með eigin kapellu. Önnur kapella er á [[Dalvík]]. Guðsþjónustur eru einnig haldnar á [[Blönduós|Blönduósi]], [[Húsavík]] og [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]]. ===Þorlákssókn=== [[Mynd:Reyðarfjörður, Saint Thorlak church 2026 02.jpg|thumb|alt=Þorlákskirkja á Reyðarfirði|Þorlákskirkja á Reyðarfirði]] Þorlákssókn nær yfir [[Austurland]] og var stofnuð 28. júlí 2007 sem fimmta sókn biskupsdæmisins og er kennd við [[Þorlákur helgi Þórhallsson|Þorlák biskup Þórhallsson]]. Sóknin nær frá [[Jökulsárlón|Jökulsárlóni]] til [[Bakkafjörður|Bakkafjarðar]]. Stofnun sóknarinnar kom til í kjölfar aðkomu erlendra verkamanna árið 2004 til að byggja [[Álver|álver]] og tilheyrandi [[Vatnsaflsvirkjun|vatnsaflsvirkjun]]. Sóknarkirkja er ''Þorlákskirkja'' á [[Reyðarfjörður|Reyðarfirði]] og er þjónuð af kapúsínumunkum frá [[Slóvakía|Slóvakíu]]. Kirkjan er gjöf frá kaþólikkum í Slóvakíu; hún var smíðuð þar og flutt til Íslands í einingum og vígð af [[Davíð Tencer|David Tencer]] biskupi í júní 2017. Á [[Egilsstaðir|Egilsstöðum]], er kapella kend við líkama Krists, ''Corpus Christi'', vígð 20. desember 2009. Kapellan og tilheyrandi félagsheimili voru stofnuð árið 2009 og eru til húsa í fyrrverandi apóteki. Í [[Höfn í Hornafirði]] er einnig kapella sem var vígð 7. september 2013, og er tileinkuð ''hinni Heilögu Fjölskyldu'' og ''Jóhannesi Vinney, presti Ars''. ===Maríusókn=== Maríusókn nær yfir Reykjavík austur frá Elliðaám, [[Kópavogur|Kópavog]] og [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]]. Hún var stofnuð árið 1985 og er kennd við ''Maríu mey móður Jesú''. Sóknarkirkjan er ''Maríukirkjan'' í [[Breiðholt|Breiðholti]], í Reykjavík. Kirkjan var tók til starfa 25. mars 1985 og vígð 24. maí 2001. ===Sókn heilags Jóhannesar Páls II=== Sókn heilags Jóhannesar Páls II nær yfir Reykjanesskaga. Hún var stofnuð í september 2014 og nefnd eftir Jóhannesi Páli II páfa, sem var tekinn í dýrlingatölu það ár. Áður var sóknin hluti af Jósefssókn. Sóknarkirkja er Kirkja Jóhannesar Páls II, í Keflavík. Kirkjan var vígð 21. september 2014. ===Jósefssókn=== Jósefssókn nær yfir [[Hafnarfjörður|Hafnarfjörð]] og [[Garðabær|Garðabæ]] og er kennd við J''ósef frá Nasaret''. Hún var stofnuð árið 1926 og var áður mun stærri og náði einnig yfir [[Reykjanesskagi|Reykjanesskagann]]. Sóknarkirkja er ''Jósefskirkja'' í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Árið1939 stofnuðu hollenskar nunnur af Karmenítareglu klaustur í Hafnarfirði en árið 1984 tóku pólskar Karmelítanunnur við klaustrinu, en þær stunda einkum bænahald. === Sókn hins heilaga Kross === Sókn hins heilaga Kross nær yfir allan [[Suðurland|suðurhluta landsins]], allt austur til [[Kirkjubæjarklaustur|Kirkjubæjarklausturs]]. Sóknarkirkja safnaðarins er ''Krosskirkjan'' á Selfossi. Sóknin var stofnuð 14. september 2025 og er yngsta kaþólska sóknin á Íslandi. Mánuðarlega eru einnig haldnar messur í ''Þorlákskirkju'' í [[Þorlákshöfn]] og ''Stórhovolskirkju'' á [[Hvolsvöllur|Hvolsvelli]]. ===Pílagrímastaður=== [[Mynd:Maríulind2010.JPG|thumb|alt=Stytta Maríu guðsmóður við Maríulind|Stytta Maríu guðsmóður við Maríulind]] Eini staðurinn á Íslandi sem kaþólikkar sækja í pílagrímaferð er Maríulind nálægt [[Hellnar|Hellnum]] á [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]]. Lindin hefur lengi verið kölluð ''Gvendarbrunnur'' en samkvæmt munnlegri geymd er sagt að ''María guðsmóðirin'', í fylgd með þremur englum, hafi þar birst [[Guðmundur góði Arason|Guðmundi biskupi Arasyni]] hinum góða (1161-1237) árið 1230 og hann hafi síðan blessað uppsprettuna. Fyrir nokkrum áratugum var stytta af Maríu reist til minningar um þennan atburð. Kaþólskir pílagrímar fóru fyrst að lindinni árið 1999. ===Dvalarstaður, fræðsla og gistiheimili=== [[Hótel Fransiskus]] í Stykkishólmi er eina kaþólska stofnun sinnar tegundar sem mennta- og ráðstefnumiðstöð kirkjustarfsins á Íslandi. Hún er í húsakynnum kaþólsku kirkjunnar þar sem áður var leikskóli og íbúðir klausturs Fransiskussystra, sambyggt við sjúkrahúsið. Í miðri byggingunni er einnig kapella sem var endurvígð 2016. == Kaþólsk guðþjónustuhús á Íslandi: == Á [[Ísland]]i eru fjórtán guðsþjónustuhús, þau eru eftirfarandi: * [[Basilika Krists konungs]] (oft í daglegu tali kölluð Kristskirkja), [[dómkirkja]], [[Landakot]]i í [[Reykjavík]] * [[Maríukirkja (Reykjavík)|Maríukirkjan]] í [[Breiðholt]]i, Reykjavík * Kapella [[Karmelklaustrið Hafnarfirði|Karmelklaustursins]] í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] * [[Sankti Jósefskirkja (Hafnarfirði)|Sankti Jósefskirkja]] í Hafnarfirði * [[Kirkja Jóhannesar Páls II]] [[Keflavík]] * [[Péturskirkja (Akureyri)|Péturskirkja]] á [[Akureyri]] * [[Kapella Karmelsystra]] á [[Akureyri]] * [[Krosskirkja]] á [[Selfoss|Selfossi]]i * [[Kapella Jóhannesar guðspjallamanns (Ísafirði)|Kapella Jóhannesar guðspjallamanns]] á [[Ísafjörður|Ísafirði]] * [[Kapella Maríu meyjar (Stykkishólmur)|Kapella Maríu meyjar]] í [[Stykkishólmur|Stykkishólmi]] * [[Þorlákskirkja]] á [[Reyðarfjörður|Reyðarfirði]] * Kapella [[Kapúsínaklaustrið Reyðarfirði|Kapúsínaklaustursins]] á [[Kollaleira|Kollaleiru]] í [[Reyðarfjörður|Reyðarfirði]] * [[Kapella Corpus Christi]] á [[Egilsstaðir|Egilsstöðum]] * [[Kapella Hinnar Heilögu fjölskyldu]] á [[Höfn í Hornafirði]] == Söguágrip == [[Mynd:(Baumg1889) Kirchliche Einteilung (Bistümer) Islands im Mittelalter.jpg|thumb|Biskupsdæmin og klaustur á Íslandi á miðöldum ]] [[Mynd:Roman Catholics in Iceland.svg|right|thumb|300px|Fjöldi kaþólskra á Íslandi frá 1860 til 2008]] Saga kaþólsku kirkjunnar á Íslandi nær lengra aftur en [[Íslandssaga|saga]] íslensku [[þjóð]]arinnar, því að öllum líkindum bjuggu kaþólskir, [[Papar|írskir]] [[Einsetumaður|einsetumenn]] á Íslandi áður en norrænir menn fóru að nema land í lok [[9. öld|9. aldar]]. En þessir einsetumenn hurfu fljótlega sporlaust. [[Noregur|Norskir]] og [[Þýskaland|þýskir]] [[kristniboði|kristniboðar]] komu til Íslands og hófu trúboð á meðal norræna manna á [[10. öld]]. M.a. vegna þrýstings frá [[Noregskonungar|Noregskonungi]] samþykkti [[Alþingi]] þann [[24. júní]] árið [[1000]] (eða [[999]]) að lögtaka kristni sem almenna trú á öllu Íslandi. Fyrsti íslenski biskupinn, [[Ísleifur Gizurarson]], var vígður í [[Bremen|Brimum]] í [[Þýskaland]]i árið [[1056]]. Hann settist að í [[Skálholt]]i og gerði það að biskupsstól. Fimmtíu árum síðar, árið [[1106]], var biskupsdæmi einnig stofnað á [[Hólar|Hólum]] í Hjaltadal. Fyrstu árin tilheyrði Skálholtsbiskupsdæmi kirkjuumdæminu í [[Brimar|Brimum]] í [[Þýskaland]]i en frá [[1104]] til [[1152]] tilheyrði Ísland kirkjuumdæminu í [[Lundur|Lundi]] í [[Danmörk|Danmörku]] (sem nú er í [[Svíþjóð]]). Árið [[1152]] urðu Skálholt og Hólar hluti af nýju kirkjuumdæmi í [[Niðarós]]i (Þrándheimi) í [[Noregur|Noregi]]. Nokkur [[Klaustur á Íslandi|klaustur]] voru stofnuð á Íslandi, bæði af [[Benediktsregla|Benedikts]]- og [[Ágústínusarregla|Ágústínusarreglu]]. [[Þorlákur helgi Þórhallsson]] var mest metni biskup kaþólskra á Íslandi á miðöldum. Hann var biskup í Skálholti [[1178]]-[[1193]]. Hann var tekinn í dýrlingatölu á Íslandi og áheit á hann leyfð árið [[1198]]. Bein hans voru tekin upp [[20. júní]] það sama ár. Hann á tvo [[Messudagur|messudaga]] á ári; [[Þorláksmessa á vetri|Þorláksmessu á vetri]], 23. desember og [[Þorláksmessa á sumri|Þorláksmessu á sumri]] 20. júní. [[Jóhannes Páll II]] [[páfi]] útnefndi Þorlák [[Verndardýrlingur|verndardýrling]] Íslands [[14. janúar]] [[1985]]. [[Siðaskiptin]] á [[16. öld]] ollu algjörri umbyltingu á Íslandi, ekki síst í trúmálum. [[Kristján III]] ([[1537]]-[[1559]]), [[konungur]] [[Danmörk|Dana]], notfærði siðaskiptin til þess að leggja eignarhald á jarðir og aðrar eignir kirkjunnar. [[Jón Arason]], biskup á Hólum, var aðalandstæðingur konungsvaldsins við siðaskiptin og lýsti hina nýju kirkjuskipun ólöglega. Jón var handtekinn og drepinn án dóms og laga ásamt tveimur sonum sínum í Skálholti [[7. nóvember]] [[1550]]. Eftir það voru klaustrin eyðilögð og munkarnir drepnir eða sendir í útlegð. Einungis þeir prestar sem gerðust lútherstrúar fengu að halda embættum sínum. Kaþólsk trú var algjörlega bönnuð og refsingin var líflát eða útlegð. Enginn kaþólskur maður bjó á Íslandi fram til [[1857]]. Það ár fengu tveir [[Frakkland|franskir]] [[prestur|prestar]], [[Bernard Bernard]] og [[Jean-Baptiste Baudoin]], undanþágu til að þjóna frönskum sjómönnum sem voru að veiðum við Ísland. Faðir Bernard keypti jörðina [[Landakot]] nálægt miðbæ Reykjavíkur árið [[1859]]. Með íslensku stjórnarskránni [[1874]] komst [[trúfrelsi]] á hér á landi og með því hófst endurreisn kaþólskrar kirkju á Íslandi. Árið 1896 komu [[Jósefssystur]] til Íslands frá Danmörku. Þær stofnuðu [[barnaskóli|barnaskóla]] og lítinn [[spítali|spítala]] í Reykjavík [[1902]]. Við [[fullveldi]] Íslands [[1918]] stofnaði [[Páfastóll]] sjálfstæða trúboðskirkju á landinu. Árið [[1929]] var trúboðskirkjan gerð að postullegu umdæmi og var séra [[Marteinn Meulenberg]] vígður biskup. Á öðrum og þriðja áratug [[20. öld|20. aldar]] hafði kaþólskum fjölgað mjög. Margir rithöfundar og listamenn urðu kaþólskir, t.d. [[Halldór Laxness]]. [[Jóhannes Páll II]] [[páfi]] heimsótti Ísland dagana [[3. júní|3.]] og [[4. júní]] [[1989]] og var það kaþólsku kirkjunni á Íslandi afar mikilvægt. Pólskir og filipeyskir innflytjendur eru margir kaþólskir. David Tencer, núverandi biskup, var vígður í embætti 31. október 2015. Hann var áður munkur á Kollaleiru í Reyðarfirði og þjónaði í Þorlákssókn sem nær frá Bakkafirði í norðri að Jökulsárlóni í suðri. David tilheyrir reglu Kapúsínamunka og fluttist til Íslands árið 2004. == Kaþólskir biskupar á Íslandi eftir endurreisn == * [[Marteinn Meulenberg]], [[Montfortregla|Montfortreglu]], [[Þýskaland|þýskur]] 1929-1941 * [[Jóhannes Gunnarsson biskup|Jóhannes Gunnarsson]], Montfortreglu 1942-1966 * [[Hinrik Frehen]], Montfortreglu, [[Holland|hollenskur]] 1968-1986 * [[Alfred Jolson]], [[Jesúítar|Jesúítareglu]], [[Bandaríkin|bandarískur]] 1988-1994 * [[Jóhannes Gijsen]], [[Holland|hollenskur]] 1996-2007 * [[Pétur Bürcher]], [[Sviss|svissneskur]] 2007-2015 * [[Davíð Tencer]], slóvakískur, 2015- == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * [https://www.catholica.is/ Kaþólska kirkjan á Íslandi] * {{Vísindavefurinn|593|Hvað aðgreinir kaþólska trú frá lúterskri?}} {{Trúfélög á Íslandi}} [[Flokkur:Kaþólska kirkjan á Íslandi]] [[Flokkur:Trúfélög á Íslandi]] dbsv8dkuy5bdzcmj23r3j9i16v4vj2l 0 23335 1982714 1964527 2026-10-14T17:40:51Z TKSnaevarr 53243 1982714 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Míkhaíl Gorbatsjov | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Михаи́л Горбачёв}} | mynd = GorbachevMS.jpg | myndatexti1 = Gorbatsjov árið 1991. | titill = [[Forseti Sovétríkjanna]] | stjórnartíð_start = [[15. mars]] [[1990]] | stjórnartíð_end = [[25. desember]] [[1991]] | vara_forseti = [[Gennadíj Janajev]] | forveri = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður = ''[[Hrun Sovétríkjanna|Embætti lagt niður]]'' | titill2 = [[Aðalritari sovéska kommúnistaflokksins]] | stjórnartíð_start2 = [[10. mars]] [[1985]] | stjórnartíð_end2 = [[24. ágúst]] [[1991]] | forveri2 = [[Konstantín Tsjernenko]] | eftirmaður2 = [[Vladímír Ívashko]] {{small|(''starfandi'')}} | titill3 = Forseti [[Æðstaráð Sovétríkjanna|Æðstaráðs Sovétríkjanna]] | stjórnartíð_start3 = [[25. maí]] [[1989]] | stjórnartíð_end3 = [[15. mars]] [[1990]] | forveri3 = Hann sjálfur sem forseti forsætisnefndar Æðstaráðsins | eftirmaður3 = [[Anatolíj Lúkjanov]] | titill4 = Forseti forsætisnefndar [[Æðstaráð Sovétríkjanna|Æðstaráðs Sovétríkjanna]] | stjórnartíð_start4 = [[1. október]] [[1988]] | stjórnartíð_end4 = [[25. maí]] [[1989]] | forveri4 = [[Andrej Gromyko]] | eftirmaður4 = Hann sjálfur sem forseti Æðstaráðsins | fæðingarnafn = Míkhaíl Sergejevítsj Gorbatsjov | fæddur = {{Fæðingardagur|1931|3|2}} | fæðingarstaður = [[Prívolnoje]], [[Stavropolfylki]], [[Sovétlýðveldið Rússland|rússneska sovétlýðveldinu]], [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2022|8|30|1931|3|2}} | dánarstaður = [[Moskva|Moskvu]], [[Rússland]]i | starf = Stjórnmálamaður | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Sovétríkjanna]] (1952–1991) | vefsíða = [http://gorby.ru/ gorby.ru] | maki = {{gifting|[[Raísa Gorbatsjova|Raísa Títarenko]]|1953|1999|orsök=dó}} | börn = 1 | háskóli = [[Ríkisháskólinn í Moskvu]] | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1990) | undirskrift = Gorbachev Signature.svg }} '''Míkhaíl Sergejevítsj Gorbatsjov''' ([[rússneska]]: Михаи́л Серге́евич Горбачёв; framburður: /mɪxaˈiɫ sɪrˈgejɪvɪtʃ gərbaˈtʃof/) (fæddur [[2. mars]] [[1931]] í Prívolnoje, látinn [[30. ágúst]] [[2022]]) var rússneskur stjórnmálamaður sem var síðasti leiðtogi [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]], frá 1985-1991. Gorbatsjov gekk í [[Kommúnistaflokkur Sovétríkjanna|Kommúnistaflokk Sovétríkjanna]] árið 1952, kvæntist [[Raísa Gorbatsjova|Raísu]] í september 1953, fór fyrir sendinefnd Sovétríkjanna í Belgíu 1972-1974, kom [[Leiðtogafundurinn í Höfða|til fundar]] við [[Ronald Reagan]] á Íslandi 1986. Við dauða [[Konstantín Tsjernenko]] varð Gorbatsjov [[aðalritari sovéska kommúnistaflokksins]] þann 11. mars 1985, þar sem hann reyndi að breyta pólitísku kerfi Sovétríkjanna og dreifa efnahag landsins betur. Hann reyndi að breyta ásýnd flokksins með [[glasnost]] (opnun) og [[perestrojka]] (endurskipulagning) en talið er að það hafi orðið kommúnistaflokknum að falli og þar með valdið [[Hrun Sovétríkjanna|sundrungu Sovétríkjanna]]. Ólíkt fyrirrennurum sínum sendi hann ekki sovéskar herdeildir til að kveða niður frelsisbaráttu íbúa Mið-Evrópu 1989. Hann meinaði ekki þýsku ríkjunum sameiningu 1990 og hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] 1990. Hann var andvígur sundrungu Sovétríkjanna 1991. Hann var settur í þriggja daga stofufangelsi af harðlínumönnum í ágúst 1991. Hann sagði af sér embætti 25. desember 1991.<ref name="1,1">{{Vefheimild|titill=Biography|url=http://www.gorby.ru/en/Gorbachev/biography/|mánuðurskoðað=8. desember|árskoðað=2013|útgefandi=Heimasíða Míkhaíls Gorbatsjov|vefsíða=gorby.ru|tungumál=enska}}</ref> == Uppruni == Míkhaíl Gorbatsjov fæddist bændasonur í þorpinu [[Prívolnoje]] í [[Stavropolfylki]] í suðvesturhluta [[Rússland]]s.<ref>{{Tímarit.is|3336641|Mikhail Gorbatsjov: Maðurinn sem breytti heiminum|blað=[[Alþýðublaðið]]|höfundur=Kristján Kristjánsson|útgáfudagsetning=10. mars 1990|blaðsíða=7-8}}</ref> Fjölskylda hans var hálf rússnesk og hálf úkraínsk. Faðir hans, Sergej Andrejevítsj Gorbatsjov, var bóndi á sameignabóndabýli sem barðist í seinni heimsstyrjöldinni og móðir hans, María Pantelejevna Gorbatsjova, vann á sameignabóndabýli eða Kolkhoz. Gorbatsjov ólst mestmegnis upp hjá afa sínum og ömmu áður en hann byrjaði í skóla. Þar gekk honum mjög vel og varð fljótt mjög áhugasamur um það að læra og hafði áhuga á öllu nýju sem hann lærði. Hann hafði sérstaklega mikinn áhuga á leiklist. Leiklistahópurinn sem hann var í setti einu sinni upp leikrit sem þau ferðuðust milli bæja og þorpa með, sýndu fyrir smá aur og notuðu gróðann í að kaupa 35 skópör handa fátækustu börnunum í skólanum sem höfðu þurft að vera berfætt fram að því.<ref name="1,2">{{Vefheimild|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/238982/Mikhail-Gorbatsjov|titill=Mikhail Gorbachev|útgefandi=''[[Encyclopaedia Britannica]]''|mánuðurskoðað=8. desember|árskoðað=2013|tungumál=enska}}</ref> Hann vann sjálfur á eins bóndabýlum og foreldrar sínir og gekk 15 ára til liðs við [[Komsomol]] sem var ungliðahreyfing kommúnista. Árið 1952 hóf Gorbatsjov lögfræðinám við [[Ríkisháskólinn í Moskvu|háskólann í Moskvu]] og gerðist hluti af sovéska kommúnistaflokknum. Hann útskrifaðist með lögfræðigráðu 1955 og varð virkur þátttakandi í bæði Komsomol-hreyfingunni og innan kommúnistaflokksins. Meðan á lögfræðináminu stóð kynntist Gorbatsjov eiginkonu sinni, [[Raísa Gorbatsjova|Raísu Títarenko]], sem var ári yngri en hann og að læra heimspeki í sama skóla. Þau gengu í hjónaband 25. september 1953.<ref name="1,1"/> ==Stjórnmálaferill== Gorbatsjov flutti ásamt Raísu til [[Stavropolfylki]]s eftir útskrift úr háskóla og áttu þau eftir að dvelja þar næstu 23 árin. Gorbatsjov vann sig hratt upp metorðastigann í Kommúnistaflokknum í Stavropol og varð aðalritari fylkisdeildar flokksins árið 1970. Á árum sínum í Stavropol kynnti Gorbatsjov sér [[Landbúnaður|landbúnaðarmál]] og útskrifaðist árið 1967 með háskólagráðu í landbúnaðarvísindum.<ref>{{Tímarit.is|4044289|Hver er maðurinn Gorbatsjov og hver er saga hans og ferill? Fyrri hluti|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=2. febrúar 1988|blaðsíða=10}}</ref> Forveri Gorbatsjovs sem aðalritari í Stavropol, [[Fjodor Kúlakov]], hafði verið gerður landbúnaðarráðherra í ríkisstjórn Sovétríkjanna. Talið er að Kúlakov, sem pólitískur lærifaðir Gorbatsjovs, hafi komið nafni Gorbatsjovs á framfæri við stjórnvöld í [[Kreml (Moskva)|Kreml]] á þessum tíma.<ref name=tíminn2>{{Tímarit.is|4044313|Hver er maðurinn Gorbatsjov og hver er saga hans og ferill? Seinni grein|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=3. febrúar 1988|blaðsíða=6-7}}</ref> Gorbatsjov vakti þjóðarathygli í fyrsta skipti árið 1977 þegar viðtal við hann um nýja uppskeruaðferð á korni í Stavropol var birt á forsíðu ríkisdagblaðsins ''[[Pravda]]''.<ref name=tíminn2/> Þegar Kúlakov lést árið 1978 var Gorbatsjov kjörinn arftaki hans sem landbúnaðarráðherra og flutti því til Moskvu ásamt fjölskyldu sinni. Árið 1979 hlaut Gorbatsjov sæti án atkvæðisréttar í [[Stjórnmálanefnd Kommúnistaflokks Sovétríkjanna|stjórnmálanefnd Kommúnistaflokksins]] og árið á eftir varð hann fullgildur meðlimur í nefndinni.<ref>{{Tímarit.is|1757054|Síðasti Kremlarbóndinn bregður búi|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=29. desember 1991|blaðsíða=12-15|höfundur=Steingrímur Sigurgeirsson}}</ref> Talið er að [[Leoníd Brezhnev]], þáverandi leiðtogi Sovétríkjanna, hafi valið Gorbatsjov sem eftirmann Kúlakovs vegna meðmæla frá [[Míkhaíl Súslov]] og [[Júríj Andropov]], sem höfðu hrifist af Gorbatsjov sem aðalritara í Stavropol. Gorbatsjov var þá yngsti meðlimur stjórnmálanefndarinnar og 21 árum undir meðalaldri nefndarmanna.<ref name=tíminn2/> Þegar Brezhnev lést árið 1982 varð Andropov nýr aðalritari Kommúnistaflokksins. Gorbatsjov varð þá nánasti samstarfsmaður Andropovs og aðstoðaði hann í aðgerðum gegn spillingu innan sovéska stjórnkerfisins. Gorbatsjov skrifaði jafnframt ræður fyrir Andropov og mætti oft á fundi fyrir hönd hans þar sem Andropov var oft veikur.<ref>{{Tímarit.is|6368231|Hann ruddi veginn að falli múrsins|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=19. júní 2009|blaðsíða=42|höfundur=Anna Larsdotter}}</ref> == Aðalritari == Þann 11. mars valdi stjórnmálanefnd miðstjórnar flokksins Gorbatsjov til þess að gegna starfi [[Aðalritari sovéska kommúnistaflokksins|aðalritara]] innan Kommúnistaflokksins eftir andlát [[Konstantín Tsjernenko|Konstantíns Tsjernenko]]. Hann hafði smátt og smátt unnið sér betri sess innan flokksins og þrátt fyrir fyrsta flokks einkunnir í lögfræðináminu hafði hann helgað líf sitt stjórnmálunum. Gorbatsjov minntist tíma [[Níkíta Khrústsjov]] sem tíma opnunar og bjartsýni, tilraunum til þess að endurbæta sovétkerfið, og leit á það sem skyldu sína að halda því áfram sem Khrústsjov hafði byrjað á. Í upphafi valdatíð hans hafði hann ómótaðar hugmyndir um hvernig skyldi umbylta kerfinu, en byrjaði á að reyna að koma aga á ríkisfjármálin og skipta út gömlum íhaldsmönnum fyrir unga og efnilega menn sem eins og hann vildu sjá breytingar á kerfinu.<ref>{{Tímarit.is|2521173|Bóndasonurinn frá Stavropol|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=11. október 1986|blaðsíða=55-56}}</ref> == Hugmyndafræði == [[Mynd:President Ronald Reagan Says Goodbye to Soviet General Secretary Gorbachev After The Last Meeting at Hofdi House Reykjavik Iceland - DPLA - 52e614a2e7c0706a37e0b9f3a873c385.jpg|thumb|left|Gorbatsjov (til hægri) ræðir við [[Ronald Reagan]] Bandaríkjaforseta á [[Höfði|Höfða]] í [[Reykjavík]] árið 1986.]] === Perestrojka === Á flokksþingi kommúnistaflokksins í febrúar 1986 lét Gorbatsjov fyrst til skara skríða. Perestrojka varð orð fundarins en það þýddi endurskipulag og skyldi nota til þess að umbylta samfélaginu og efnahag landsins. Einstaklingsframlag var ekki lengur bannorð og var fólki gefið leyfi til þess að stofna eigin fyrirtæki, en það hafði lengi verið bannað í Sovétríkjunum. Ef efnahagurinn átti að taka við sér yrði að leyfa litlum og meðalstórum fyrirtækjum, sem ekki væru í eigu ríkisins, að blómstra. Vinna þurftu bug á þeirri [[firring]]u að almenningur ætti ekki að fá að taka þátt í stjórnun ríkisins og koma frekar valdinu til fólksins með [[lýðræði]] og félagslegu [[jafnrétti]]. Umskiptin virtust erfið þar sem fara þurfti inn að innsta kjarna kerfisins til þess að hægt væri að hafa áhrif og hvatti elítan þar til mikilla andstöðu. Perestrojka hafði ekki tilætluð áhrif og á stjórnarárum Gorbatsjovs var stöðugur samdráttur í efnahagslífinu. Bent hefur verið á ýmsar ástæður fyrir þessu, meðal annars að Gorbatsjov hafi ekki getað notfært sér til fullnustu eða beinlínis litið fram hjá tækjum sem voru nauðsynleg til að framkvæma endurbæturnar sem hann vildi. Skortur á nauðsynjavörum varð daglegt brauð fyrir sovéska borgara og vinsældir Gorbatsjovs minnkuðu því stöðugt.<ref name=vísindavefurinn>{{Vísindavefurinn|22451|Hverjar voru helstu ástæðurnar fyrir hruni Sovétríkjanna?|höfundur=Gunnar Hólmsteinn Ársælsson|dags=8. janúar 2015|skoðað=7. apríl 2024}}</ref> === Glasnost === Það var svo ekki fyrr en 1988 sem Gorbatsjov kynnti stefnu sína Glasnost eða opnun samfélagsins. Sú aðgerð taldi Gorbatsjov að myndi auka gegnsæi allra ríkisstofnanna og koma á [[upplýsingafrelsi]]. Aftur lenti hann í eins mótstöðu og með perestroiku-stefnuna en mótstaðan var núna ekki bara hjá forréttindafólki heldur líka hjá [[Þjóðernishyggja|þjóðernissinnum]], harðlínukommúnistum og fleiri hópum. == Fall Gorbatsjovs og Sovétríkjanna == [[Mynd:Bush Gorba P15623-25A.jpg|thumb|right|Gorbatsjov með [[George H. W. Bush]] í [[Helsinki]] árið 1990.]] Við [[fall Berlínarmúrsins]] árið 1989 jukust vandamál Gorbatsjov. Landið var á barmi [[borgarastyrjöld|borgarastyrjaldar]], var að leysast upp í frumeindir sínar og menn voru ráðþrota á öllum vígstöðvum, þar sem kommúnismanum var smátt og smátt sópað frá völdum um alla Austur-Evrópu. Sovétríkin voru nú á barmi hruns og var skuldinni skellt á Gorbatsjov. Það skipti ekki máli að vandamálið ætti upptök sín í upphafi áttunda áratugsins en ekki 1985, heldur bara það að fólki hefði ekki liðið svo illa í marga áratugi. Í júní árið 1991 var keppinautur Gorbatsjovs, [[Borís Jeltsín]], kosinn nýr [[forseti Rússlands]] innan [[Sovétlýðveldið Rússland|rússneska sovétlýðveldisins]] og hafði Gorbatsjov þá misst nánast öll völd sem [[forseti Sovétríkjanna]], en þeirri stöðu hafði hann sinnt síðan 1990.<ref>{{Tímarit.is|1723530|Upphefð Borís Jeltsíns eykur óvissu um framtíð Gorbatsjovs|blað=[[Morgunblaðið]]|blaðsíða=24|útgáfudagsetning=30. maí 1990}}</ref> Í ágúst 1991 reyndi hópur harðlínumanna að [[Sovéska valdaránstilraunin 1991|steypa Gorbatsjov af stóli]] til þess að hægt væri að snúa við þeirri þróun sem hann hafði komið af stað og var hann settur í [[stofufangelsi]] við [[Svartahaf]].<ref>{{Vefheimild|url=https://visindi.is/gorbachev-tekinn-i-gislingu/|titill=Gorbachev tekinn í gíslingu|dags=31. ágúst 2022 |skoðað=8. mars 2023|útgefandi=''Lifandi saga''}}</ref> Valdaránið misheppnaðist algjörlega en í upplausnarástandinu sem skapaðist á meðan Gorbatsjov var fangi var það Jeltsín sem fylkti almenningi að baki sér. Eftir valdaránstilraunina var Gorbatsjov alfarið rúinn völdum og Jeltsín stóð uppi sem raunverulegur leiðtogi Rússlands.<ref name=vísindavefurinn/> Þann 8. desember 1991 fundaði Jeltsín með [[Leoníd Kravtsjúk]], forseta [[Úkraína|Úkraínu]], og [[Stanislav Sjúskevitsj]], leiðtoga [[Hvíta-Rússland]]s, í [[Minsk]], og gaf með þeim út yfirlýsingu um að [[Hrun Sovétríkjanna|Sovétríkin væru ekki lengur til]].<ref>{{Tímarit.is|4066454|Sovétríkin horfin út af landakortinu|blað=[[Tíminn]]|blaðsíða=8-9|útgáfudagsetning=10. desember 1991}}</ref> Þrátt fyrir að vera enn forseti Sovétríkjanna að nafninu til var Gorbatsjov orðinn forseti án ríkis. Þann 25. desember 1991 var sovéski fáninn tekin niður af [[Kreml (Moskva)|Kreml]] í síðasta skiptið og Gorbatsjov sagði formlega af sér sem forseti Sovétríkjanna.<ref name="1,4">{{Vefheimild|url=http://skemman.is/stream/get/1946/6345/18114/1/Lokaritger%C3%B0_Karl_F._Thorarensen.pdf|titill=Rússneska hagkerfið 1970-2010|safnslóð=https://web.archive.org/web/20160305161733/http://skemman.is/stream/get/1946/6345/18114/1/Lokaritger%C3%B0_Karl_F._Thorarensen.pdf |safnár=2016|safnmánuður=03-05|mánuðurskoðað=8. desember|skoðað=2013|útgefandi=Skemman|höfundur=Karl F. Thorarensen}}</ref> == Friðarverðlaun Nóbels == Árið 1990 fékk Míkhaíl Gorbatsjov friðarverðlaun Nóbels. Gorbatsjov var mikilvægur hluti í því að koma á betri samskiptum milli austurs og vesturs og betrumbæta þannig alþjóðleg samskipti til muna. Hann kom á ákveðinni sátt milli Banda-og Sovétríkjanna með kröftugum friðarviðræðum við þáverandi forseta þeirra [[Ronald Reagan]] og mætti segja að hann hafi leyft [[Austurblokkin|austurblokkinni]] að leysast upp. Á valdatíð hans hafði hröð framleiðsla fyrir [[Kjarnorkuvopn|kjarnorkuvopnakapphlaupið]] farið dalandi og erjur milli landa minnkað. Valnefnd friðarverðlaunanna gaf það út í október 1990 að þrátt fyrir að margir hefðu haft áhrif á þessar framfarir, hefði Gorbatsjov á svo víðtækan og umfangsmikinn hátt haft áhrif að hann ætti helst skilið viðurkenninguna og heiðurinn af verðlaununum. Með stefnu sinni um Glasnost hafði honum tekist opna hið sovéska samfélag, bæði að innan sem og út á við, sem leiddi til styrkingu alþjóðlegs trausts. Fannst nefndinni Gorbatsjov hafa haft svo mikil áhrif á alþjóðleg friðarmál að það myndi veita möguleika á því að alheims þjóðfélagið gæti frekar byrjað að vinna úr sínum erjum tengdum hugmyndafræði, [[Trúarbrögð|trúarbrögðum]] og annarskonar menningarlegum mun.<ref name="1,5">{{Vefheimild|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/press.html|titill=The Nobel Peace Prize 1990|mánuður=15. október|ár=1990|mánuðurskoðað=8. desember|árskoðað=2013|tungumál=enska}}</ref> ==Andlát== Míkhaíl Gorbatsjov lést þann 30. ágúst árið 2022, þá 91 árs gamall. Hann lést á sjúkrahúsi í Moskvu eftir langvarandi veikindi.<ref>{{Vefheimild|titill=Mik­haíl Gor­batsjov er látinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/08/30/mik_hail_gor_batsjov_er_latinn/|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. ágúst|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=30. ágúst}}</ref> == Tilvísanir == <references /> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Aðalritari sovéska kommúnistaflokksins]] | frá = 1985 | til = 1991 | fyrir = [[Konstantín Tsjernenko]] | eftir = [[Vladímír Ívashko]]<br>{{small|(starfandi)}} }} {{Töfluendir}} {{Leiðtogar Sovétríkjanna}} {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{fde|1931|2022|Gorbatsjov, Míkhaíl}} {{DEFAULTSORT:Gorbatsjov, Míkhaíl}} [[Flokkur:Aðalritarar sovéska kommúnistaflokksins]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Rússlands]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Míkhaíl Gorbatsjov| ]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Sovétríkjanna]] ezi4cdsapikz1sp8404jzwr7a3vuu2c 0 31669 1982723 1656992 2026-10-14T21:51:52Z TKSnaevarr 53243 1982723 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Konungur Englands]] | ætt = [[Vestursaxar]] | skjaldarmerki = Coa King Edmund Ironside.svg | mynd = Edmond_II_d%27Angleterre.jpg | nafn = Játmundur 2. | ríkisár = 23. apríl, 1016 - 30. nóvember, 1016 | fæðingardagur = 989 | fæðingarstaður = [[Wessex]], [[England]]i | dánardagur = 30. nóvember, 1016 | dánarstaður = [[Glastonbury]], [[England]]i | grafinn = [[Glastonbury klaustrið]] | faðir = [[Aðalráður ráðlausi]] | móðir = [[Aelfgifu frá Northamton]] | börn = <br /> * [[Játvarður útlagi]] * Játmundur }} '''Játmundur járnsíða''', '''Játmundur sterki''' eða '''Játmundur 2.''' ([[fornenska]] '''Eadmund II Isen-Healf''') ([[989]] – [[30. nóvember]] [[1016]]) var [[konungur Englands]] frá [[23. apríl]] 1016 þar til hann lést 30. nóvember sama ár. Játmundur var næstelsti sonur Aðalráðs ráðlausa og Ælfgifu konu hans og varð ríkiserfingi þegar Aðalsteinn bróðir hans dó 1014. Hann gerði uppreisn gegn föður sínum en þegar víkingaher [[Knútur ríki|Knúts ríka]] réðist á England [[1015]] og Játmundur komst að því að Knútur naut meiri stuðnings hluta enska aðalsins en hann sjálfur gekk hann til liðs við föður sinn. Aðalráður var þó veikur og lést 23. apríl [[1016]]. Játmundur varð þá konungur. Eftir að hafa tekist að verja [[London]] fyrir umsátri Knúts laut hann í lægra haldi [[18. október]] í orrustu við [[Ashingdon]] (''Assatún'') í [[Essex]]. Konungarnir gerðu þá með sér samkomulag þar sem Játmundur hélt Wessex en Knútur fékk öll lönd norðan við ána [[Thames]] og jafnframt var samið um að ríki þess sem fyrr félli frá gengi sjálfkrafa í arf til hins. Rúmlega mánuði síðar lést Játmundur í [[Oxford]] eða London og lönd hans gengu til Knúts. Dánarorsök hans er óviss og sumir hafa haldið því fram að hann hafi verið ráðinn af dögum. Kona Játmundar var Ealdgyth (Edit; nafn hennar er þó óvíst). Þau áttu tvo syni, [[Játvarður útlagi|Játvarð útlaga]] og Játmund. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Konungur Englands]] | fyrir = [[Aðalráður ráðlausi]] | eftir = [[Knútur mikli]] | frá = 1016 | til = 1016 }} {{Töfluendir}} {{Stubbur|saga}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fd|989|1016}} [[Flokkur:Konungar Englands]] fcezk7imgvakse4hmhcfjd8c3eykho7 0 34482 1982715 1910695 2026-10-14T18:13:16Z Berserkur 10188 1982715 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1380]]|[[1381]]|[[1382]]|[[1383]]|[[1384]]|[[1385]]|[[1386]]| [[1371-1380]]|[[1381-1390]]|[[1391-1400]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Template - Grand Master of the Teutonic Order.svg|thumb|right|Skjaldarmerki stórmeistara [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddaranna]].]] Árið '''1383''' ('''MCCCLXXXIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Mikael (biskup)|Mikael]] [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]] kom til landsins (sumar heimildir segja þó að það hafi verið [[1385]]). * [[Jón Sigmundsson]] kvæntist Guðrúnu Gunnlaugsdóttur, fyrri konu sinni, og var brúðkaupsveislan haldin í [[Víðidalstunga|Víðidalstungu]]. Var þar margt manna samankomið og mikið drukkið. * Ásgrímur Sigmundsson var veginn í bardaga í kirkjugarðinum í Víðidalstungu í brúðkaupi Jóns bróður síns. Það leiddi til [[Morðbréfamálið|Morðbréfamálsins]] löngu síðar. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[17. maí -]] Jóhann 1., konungur [[Konungsríkið Kastilía|Kastilíu]] og León, gekk að eiga [[Beatrísa af Portúgal|Beatrísu af Portúgal]], sem þá var tíu ára að aldri. * [[22. október]] - [[Beatrísa af Portúgal]] erfði ríkið eftir lát föður síns, [[Ferdínand 1.|Ferdínands 1.]] Portúgalskonungs. Portúgalir sættu sig ekki við að lúta stjórn eiginmanns hennar, Jóhanns Kastilíukonung, og risu upp undir forystu Jóhanns af Avis, óskilgetins hálfbróður Ferdínands. Borgarastyrjöldinni lauk [[1385]] með sigri Jóhanns af Avis, sem varð þá [[Jóhann 1. Portúgalskonungur]]. * [[Þýsku riddararnir]] hófu stríð á ný gegn [[Litáen|Litháum]]. * Byggingu [[Bastillan|Bastillunnar]] í [[París]] lauk. ;Fædd * [[4. september]] - [[Amadeus 8.]], hertogi af Savoja (f. [[1451]]). * [[Evgeníus IV]] páfi (d. [[1447]]). ;Dáin * [[1. mars]] - [[Amadeus 4.]] af Savoja (f. [[1334]]). * [[22. október]] - [[Ferdínand 1.]] Portúgalskonungur (f. [[1345]]). [[Flokkur:1383]] [[Flokkur:1381-1390]] j3r799vg3ysuxise1pxb2vvpd0idv10 0 34973 1982717 1905508 2026-10-14T18:46:52Z Berserkur 10188 1982717 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1379]]|[[1380]]|[[1381]]|[[1382]]|[[1383]]|[[1384]]|[[1385]]| [[1371-1380]]|[[1381-1390]]|[[1391-1400]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Louis I of Poland and Hungary.jpg|thumb|right|[[Loðvík 1. Ungverjalandskonungur|Loðvík 1.]], konungur Ungverjalands og Póllands.]] Árið '''1382''' ('''MCCCLXXXII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Andrés Sveinsson]] hirðstjóri kom til landsins og lét sverja [[Ólafur 4. Hákonarson|Ólafi 4. Hákonarsyni]] land og þegna. * [[Mikael (biskup)|Mikael]] varð [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]]. ===Fædd=== ===Dáin=== == Erlendis == * [[20. janúar]] - [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharður 2.]] Englandskonungur gekk að eiga [[Anna af Bæheimi, Englandsdrottning|Önnu af Bæheimi.]] * [[3. mars]] - Mailottin-fjöldamorðin hófust: Kaupmenn í [[París]] myrtu um 30 skattheimtumenn [[Karl 6. Frakkakonungur|Karls 6. Frakkakonungs]] á markaði. Óeirðir brutust út og var ráðist á kirkjur, stofnanir og heimili aðmanna. Fangelsi voru opnuð og föngum sleppt út. * [[9. apríl]] - [[Mingveldið]] lauk landnám [[Yunnan]]. * [[10. ágúst]] - Ferdínand konungur Portúgals og Jóhann konungur Kastilíu skrifuðu undir friðarsamning og enduðu stríð sitt og Portúgal gekk Frakklandi og Kastilíu á hönd í [[hundrað ára stríðið|hundrað ára stríðinu]]. * [[23. ágúst]] - Tokhtamysh, [[khan]] [[gullna hordan|Gullnu hordunnar]] hóf umsátur um Furstadæmið Moskvu. Síðar sveik hann loforð um frið þegar borgarhliðin voru opnuð og lét myrða, ræna og nauðga íbúum. * [[17. september]] - [[María Ungverjalandsdrottning|María]] dóttir [[Loðvíks 1. Ungverjalandskonungur|Loðvíks 1.]] Ungverjalandskonungs varð drottning [[Ungverjaland]]s og [[Pólland]]s eftir dauða föður síns en Pólverjar felldu sig ekki við unnusta hennar, [[Sigmundur keisari|Sigmund]], síðar keisara, og völdu Heiðveigu yngri systur Maríu sem þjóðhöfðingja sinn. Hún var krýnd [[1384]] sem [[Heiðveig (konungur Póllands)|Heiðveig]] konungur. * [[Jakob 1.]] varð konungur Kýpur. * [[Tyrkjaveldi|Tyrkir]] lögðu undir sig [[Sófía|Sófíu]]. ===Fædd=== * [[Eiríkur af Pommern]] konungur yfir [[Kalmarsambandið|Kalmarsambandinu]] (d. [[1459]]). * [[Friðrik 4. Austurríkishertogi|Friðrik 4.]], hertogi af Austurríki (d. [[1439]]). ===Dáin=== * [[12. maí]] - [[Jóhanna 1. Napólídrottning]], var myrt (f. [[1327]]). * [[13. ágúst]] - [[Elinóra af Aragóníu, Kastilíudrottning|Elinóra af Aragóníu]], Kastilíudrottning, kona [[Jóhann 1. Kastilíukonungur|Jóhanns 1.]] (f. [[1358]]). * [[10. september]] - [[Loðvík 1. Ungverjalandskonungur|Loðvík 1.]] konungur Ungverjalands og Póllands (f. [[1326]]). * [[13. október]] - [[Pétur 2. Kýpurkonungur|Pétur 2.]] konungur Kýpur. * [[Filippa Plantagenet]], dóttir [[Lionel hertogi af Clarence|Lionels]] hertoga af Clarence, ættmóðir [[York-ætt]]ar. [[Flokkur:1382]] [[Flokkur:1381-1390]] dletbv37ayoo7w82zrzuitp3vnoaqg3 0 34974 1982719 1905509 2026-10-14T19:16:07Z Berserkur 10188 1982719 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1378]]|[[1379]]|[[1380]]|[[1381]]|[[1382]]|[[1383]]|[[1384]]| [[1371-1380]]|[[1381-1390]]|[[1391-1400]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Sankta Katarina, skulptur i Trono kyrka, STF1923.jpg|thumb|right|Heilög Katrín frá Vadstena.]] Árið '''1381''' ('''MCCCLXXXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[26. maí]] - [[Guttormur Ormsson]], faðir [[Loftur Guttormsson|Lofts Guttormssonar]], var veginn í [[Snóksdalur|Snóksdal]]. * [[Hrafn Bótólfsson]] kom til landsins og hafði verið veitt [[lögmenn norðan og vestan|lögmannsembættið norðan og vestan]]. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[15. ágúst]] - [[Oddgeir Þorsteinsson]], biskup í [[Skálholt]]i. * [[Brynjólfur Björnsson ríki (d. 1381)|Brynjólfur Björnsson]] ríki á [[Stóru-Akrar|Stóru-Ökrum]]. * [[Eiríkur Magnússon auðgi|Eiríkur auðgi Magnússon]] á [[Svalbarð]]i. == Erlendis == * [[14. janúar]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Thomas of Woodstock, hertoginn af Gloucester og sonur Játvarðs 3. konungs, endaði umsátur sitt um [[Nantes]] (hófst í nóvember árið áður). * Apríl - [[Tímúr]] lagði undir sig [[Herat]]. * [[12. júní]] - [[15. júní]] - [[Bændauppreisnin í Englandi 1381]] átti sér stað. Uppreisnarmenn tóku af lífi erkibiskupinn af Kantaraborg og fjármálaráðherrann við [[Lundúnaturn]]. [[Ríkharður 2. Englandskonungur]] bældi niður uppreisnina og lét taka leiðtoga hennar af lífi. * [[7. júlí]] - [[Konungsríkið Portúgal]] og [[Konungsríkið Kastilía]] áttust við í sjóorrustu og lutu Portúgalir í lægra haldi. * [[8. ágúst]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] og [[Lýðveldið Genúa]] skrifuðu undir friðarsamning í hinu þriggja ára [[Chioggia-stríðið|Chioggia-stríði]]. Skilmálar voru hliðhollir Feneyingum. * [[25. ágúst]] - [[Jóhanna 1. Napólídrottning]], lét af hendi [[Konungsveldið Napólí]] til Karls 3. hertoga Slavóníu, Dalmatíu og Króatíu. * Borgarastyrjöld hófst í [[Hertogadæmið Litáen|Hertogadæminu Litáen]]. * [[Tímúr]] lagði Austur-[[Persía|Persíu]] undir sig. ===Fædd=== * [[Anna af Celje]], Póllandsdrottning (d. [[1416]]). * [[Jóhann 1. hertogi af Bourbon|Jóhann 1.]], hertogi af Bourbon (d. [[1434]]). ===Dáin=== * [[24. mars]] - [[Heilög Katrín frá Vadstena]], sænskur dýrlingur. [[Flokkur:1381]] [[Flokkur:1381-1390]] sexsmqg2yepspp5sn04eg4vvhapvdqk 1982720 1982719 2026-10-14T19:18:28Z Berserkur 10188 1982720 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1378]]|[[1379]]|[[1380]]|[[1381]]|[[1382]]|[[1383]]|[[1384]]| [[1371-1380]]|[[1381-1390]]|[[1391-1400]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Sankta Katarina, skulptur i Trono kyrka, STF1923.jpg|thumb|right|Heilög Katrín frá Vadstena.]] Árið '''1381''' ('''MCCCLXXXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[26. maí]] - [[Guttormur Ormsson]], faðir [[Loftur Guttormsson|Lofts Guttormssonar]], var veginn í [[Snóksdalur|Snóksdal]]. * [[Hrafn Bótólfsson]] kom til landsins og hafði verið veitt [[lögmenn norðan og vestan|lögmannsembættið norðan og vestan]]. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[15. ágúst]] - [[Oddgeir Þorsteinsson]], biskup í [[Skálholt]]i. * [[Brynjólfur Björnsson ríki (d. 1381)|Brynjólfur Björnsson]] ríki á [[Stóru-Akrar|Stóru-Ökrum]]. * [[Eiríkur Magnússon auðgi|Eiríkur auðgi Magnússon]] á [[Svalbarð]]i. == Erlendis == * [[14. janúar]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Thomas of Woodstock, hertoginn af Gloucester og sonur Játvarðs 3. konungs, endaði umsátur sitt um [[Nantes]] (hófst í nóvember árið áður). * Apríl - [[Tímúr]] lagði undir sig [[Herat]]. * [[12. júní]] - [[15. júní]] - [[Bændauppreisnin í Englandi 1381]] átti sér stað. Uppreisnarmenn tóku m.a. af lífi erkibiskupinn af Kantaraborg og fjármálaráðherrann við [[Lundúnaturn]]. [[Ríkharður 2. Englandskonungur]] bældi niður uppreisnina og lét taka leiðtoga hennar af lífi. * [[7. júlí]] - [[Konungsríkið Portúgal]] og [[Konungsríkið Kastilía]] áttust við í sjóorrustu og lutu Portúgalir í lægra haldi. * [[8. ágúst]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] og [[Lýðveldið Genúa]] skrifuðu undir friðarsamning í hinu þriggja ára [[Chioggia-stríðið|Chioggia-stríði]]. Skilmálar voru hliðhollir Feneyingum. * [[25. ágúst]] - [[Jóhanna 1. Napólídrottning]], lét af hendi [[Konungsríkið Napólí]] til Karls 3. hertoga Slavóníu, Dalmatíu og Króatíu. * Borgarastyrjöld hófst í [[Hertogadæmið Litáen|Hertogadæminu Litáen]]. * [[Tímúr]] lagði Austur-[[Persía|Persíu]] undir sig. ===Fædd=== * [[Anna af Celje]], Póllandsdrottning (d. [[1416]]). * [[Jóhann 1. hertogi af Bourbon|Jóhann 1.]], hertogi af Bourbon (d. [[1434]]). ===Dáin=== * [[24. mars]] - [[Heilög Katrín frá Vadstena]], sænskur dýrlingur. [[Flokkur:1381]] [[Flokkur:1381-1390]] kyxn957mk68hqcy0c5g0aihneyntxpj 0 37145 1982758 1661848 2026-10-15T11:39:58Z LexLuxor05 104571 expanded a bit 1982758 wikitext text/x-wiki '''Erik Balling''' ([[29. nóvember]] [[1924]] – [[19. nóvember]] [[2005]])<ref>{{Cite web|url=https://www.danskefilm.dk/skuespiller.php?id=267|title=Erik Balling - dansk film database|website=www.danskefilm.dk|access-date=2026-10-15}}</ref> var [[Danmörk|danskur]] [[kvikmyndaleikstjóri]]. Ferill hans hófst þegar hann hóf störf fyrir [[Nordisk Film]] árið [[1946]]. Hann er þekktastur fyrir kvikmyndirnar um ''[[Olsen-gengið]]'' og [[sjónvarpsþáttur|sjónvarpsþættina]] ''[[Húsið á Kristjánshöfn]]'' og ''[[Matador (sjónvarpsþáttaröð)|Matador]]''. Hann leikstýrði [[Ísland|íslensku]] kvikmyndinni ''[[79 af stöðinni (kvikmynd)|79 af stöðinni]]'' sem var frumsýnd árið [[1962]].<ref>https://timarit.is/page/1051393?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%22Erik%20Balling%22</ref> == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm0050853/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_3_nm_5_in_0_q_Erik%20Balling Erik Balling] á [[Internet Movie Database]] == * {{imdb|name/nm0959959|Flosi Ólafsson}} * [https://glatkistan.com/2021/01/06/flosi-olafsson/ Flosi Ólafsson] á [https://glatkistan.com/ Glatkistunni] *[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2998907 ''Flosi Ólafsson''; grein í DV 2000] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1712200 ''Með ólíkindum þægur krakki''; grein í Morgunblaðinu 1989] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir leikstjórar]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] {{fd|1929|2009}} == {{fde|1924|2005|Balling, Erik}} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Danskir kvikmyndaleikstjórar|Balling, Erik]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1924]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2005]] ev51zmsxqipjq5jiwv92nvbpbpe30hm 1982762 1982758 2026-10-15T11:40:36Z LexLuxor05 104571 /* Tenglar */ minor fix 1982762 wikitext text/x-wiki '''Erik Balling''' ([[29. nóvember]] [[1924]] – [[19. nóvember]] [[2005]])<ref>{{Cite web|url=https://www.danskefilm.dk/skuespiller.php?id=267|title=Erik Balling - dansk film database|website=www.danskefilm.dk|access-date=2026-10-15}}</ref> var [[Danmörk|danskur]] [[kvikmyndaleikstjóri]]. Ferill hans hófst þegar hann hóf störf fyrir [[Nordisk Film]] árið [[1946]]. Hann er þekktastur fyrir kvikmyndirnar um ''[[Olsen-gengið]]'' og [[sjónvarpsþáttur|sjónvarpsþættina]] ''[[Húsið á Kristjánshöfn]]'' og ''[[Matador (sjónvarpsþáttaröð)|Matador]]''. Hann leikstýrði [[Ísland|íslensku]] kvikmyndinni ''[[79 af stöðinni (kvikmynd)|79 af stöðinni]]'' sem var frumsýnd árið [[1962]].<ref>https://timarit.is/page/1051393?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%22Erik%20Balling%22</ref> == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm0050853/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_3_nm_5_in_0_q_Erik%20Balling Erik Balling] á [[Internet Movie Database]] {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Danskir kvikmyndaleikstjórar|Balling, Erik]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1924]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2005]] q06ko8luk52pw73v4cykveaw6s05yf5 0 38875 1982749 1841183 2026-10-15T10:27:53Z ~2026-55104-30 121864 1982749 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Magnus_Scheving_2_cropped.jpg|thumb|Magnús árið 2011.]] '''ingjaldur balls''' (10. nóvember 1964) er íslenskur íþróttamaður, rithöfundur, leikari, og athafnamaður. Hann er aðalhöfundur leikritanna og sjónvarpsþáttanna um [[Latibær|Latabæ]] þar sem hann leikur [[Íþróttaálfurinn|Íþróttaálfinn]]. Efninu er beint að börnum og er markmið þess að hvetja til heilbrigðs lífernis. ==Ferill== Magnús hóf að æfa þolfimi á níunda áratugnum og vann fyrsta íslandsmótið í þolfimi árið 1995. Árið 1993 varð hann Norðurlandameistari, og Evrópumeistari í tvígang árin 1994 og 1995. Hann var valinn [[íþróttamaður ársins]] á Íslandi árið 1994. Magnús er forstjóri, skapari, og meðstofnandi ''Latabæ Entertainment'' sem framleiðir bækur, myndbönd, leiki og íþróttavörur sem stuðla eiga að heilbrigðum lífstíl barna. binni Árið 2006, fékk Magnús viðurkenningu á Edduverðlaununum fyrir Latabæ. == Latibær == [[Mynd:Sportacus.jpg|thumb|Magnús í hlutverki Íþróttaálfsins.]] Magnús hefur löngum beitt sér fyrir eflingu almenns heilbrigðis og lagt áherslu á hollt mataræði. Magnús skrifaði barnabókina ''Áfram Latibær'' árið 1991. [[Baltasar Kormákur]] setti söguna upp sem leikrit og var það í sýningu 1995–1997. [[Stefán Karl Stefánsson]] lék svo titilhlutverkið í framhaldsleikritinu ''Glanni glæpur í Latabæ'' sem sýnt var 1999. Bandaríska barnasjónvarpsstöðin [[Nickelodeon]] gerði þætti um Latabæ í fjórum þáttaröðum. Þættirnir kölluðust ''Lazytown'' og voru sýndir frá 2004–2007 og 2013 og öðluðust heimsfrægð. Magnús lék líka Íþróttaálfinn í þeim þáttum. Árið 2014 sagði Magnús skilið við Latabæ eftir margra ára velgengni og eftirlét fimleikamanninum Dýra Kristjánssyni að leika Íþróttaálfinn. == Myndir == Magnús lék illmennið í kvikmyndinni [[The Spy Next Door|''The Spy Next Door'']] frá 2010. ==Einkalíf== Magnús var giftur Ragnheiði Melsteð. Þau skildu árið 2014. Magnús og Ragnheiður eiga tvö börn en hann á aðra dóttur úr fyrra sambandi. == Tenglar == * [http://www.lazytown.com Vefur Latabæjar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305143914/http://www.lazytown.com/ |date=2018-03-05 }} (enska) {{Stubbur|æviágrip}} {{Íþróttamaður ársins}} [[Flokkur:Íslenskir þolfimimenn]] {{f|1964}} 5sx0wvi8cbc6erufjn3eki6m012nm7i 1982750 1982749 2026-10-15T10:28:36Z Akigka 183 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-55104-30|~2026-55104-30]] ([[User talk:~2026-55104-30|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1841183 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Magnus_Scheving_2_cropped.jpg|thumb|Magnús árið 2011.]] '''Magnús Örn Eyjólfsson Scheving''' (10. nóvember 1964) er íslenskur íþróttamaður, rithöfundur, leikari, og athafnamaður. Hann er aðalhöfundur leikritanna og sjónvarpsþáttanna um [[Latibær|Latabæ]] þar sem hann leikur [[Íþróttaálfurinn|Íþróttaálfinn]]. Efninu er beint að börnum og er markmið þess að hvetja til heilbrigðs lífernis. ==Ferill== Magnús hóf að æfa þolfimi á níunda áratugnum og vann fyrsta íslandsmótið í þolfimi árið 1995. Árið 1993 varð hann Norðurlandameistari, og Evrópumeistari í tvígang árin 1994 og 1995. Hann var valinn [[íþróttamaður ársins]] á Íslandi árið 1994. Magnús er forstjóri, skapari, og meðstofnandi ''Latabæ Entertainment'' sem framleiðir bækur, myndbönd, leiki og íþróttavörur sem stuðla eiga að heilbrigðum lífstíl barna. Árið 2006, fékk Magnús viðurkenningu á Edduverðlaununum fyrir Latabæ. == Latibær == [[Mynd:Sportacus.jpg|thumb|Magnús í hlutverki Íþróttaálfsins.]] Magnús hefur löngum beitt sér fyrir eflingu almenns heilbrigðis og lagt áherslu á hollt mataræði. Magnús skrifaði barnabókina ''Áfram Latibær'' árið 1991. [[Baltasar Kormákur]] setti söguna upp sem leikrit og var það í sýningu 1995–1997. [[Stefán Karl Stefánsson]] lék svo titilhlutverkið í framhaldsleikritinu ''Glanni glæpur í Latabæ'' sem sýnt var 1999. Bandaríska barnasjónvarpsstöðin [[Nickelodeon]] gerði þætti um Latabæ í fjórum þáttaröðum. Þættirnir kölluðust ''Lazytown'' og voru sýndir frá 2004–2007 og 2013 og öðluðust heimsfrægð. Magnús lék líka Íþróttaálfinn í þeim þáttum. Árið 2014 sagði Magnús skilið við Latabæ eftir margra ára velgengni og eftirlét fimleikamanninum Dýra Kristjánssyni að leika Íþróttaálfinn. == Myndir == Magnús lék illmennið í kvikmyndinni [[The Spy Next Door|''The Spy Next Door'']] frá 2010. ==Einkalíf== Magnús var giftur Ragnheiði Melsteð. Þau skildu árið 2014. Magnús og Ragnheiður eiga tvö börn en hann á aðra dóttur úr fyrra sambandi. == Tenglar == * [http://www.lazytown.com Vefur Latabæjar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305143914/http://www.lazytown.com/ |date=2018-03-05 }} (enska) {{Stubbur|æviágrip}} {{Íþróttamaður ársins}} [[Flokkur:Íslenskir þolfimimenn]] {{f|1964}} 7182bxjw47gcp14tbo9qu1pt08ycbj6 0 51719 1982688 1591698 2026-10-14T13:32:54Z Akigka 183 1982688 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Akurhæna | status = StatusLeastConcern | image = Perdix_perdix_(Marek_Szczepanek).jpg | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Hænsnfuglar]] (''Galliformes'') | familia = [[Fashanaætt]] (''Phasianidae'') | genus = ''[[Perdix]]'' | species = '''''P. perdix''''' | binomial = ''Perdix perdix'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} '''Akurhæna''' ([[fræðiheiti]]: ''Perdix perdix'') er [[hænsnfuglar|hænsnfugl]] sem verpir á ræktarlandi um nær alla [[Evrópa|Evrópu]] og í vesturhluta [[Asía|Asíu]]. Vegna þess hve akurhænan er vinsæll [[veiðifugl]] hefur hún verið flutt til annarra landa og er algeng í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og sunnanverðu [[Kanada]]. Akurhæna er kúpt á skrokkinn, brún á baki með gráar síður og bringu. Maginn er hvítur með skeifulaga brúnu merki hjá hönum og sumum hænum. Hænurnar verpa allt að 20 eggjum í hreiður á jörðinni. Akurhænur verpa yfirleitt við jaðra kornakra, yfirleitt þar sem [[vetrarhveiti]] er ræktað. Hænur og hanar eru svipuð að stærð, en kvenfuglinn er eilítið litdaufari og með minna dökkt merki á maganum.<ref name="Collins">{{cite book|author1=Svensson, L.|author2=Mullarney, K.|author3=Zetterström, D.|year=2022|title=Collins Bird Guide|edition=3|isbn=978-0-00-854746-2|pages=58–59}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Fashanaætt]] 3fvv4ifkyumtlvkc89ijyfmg4nnej03 0 51963 1982743 1947778 2026-10-15T09:11:14Z ~2026-55279-30 121863 khghdfhgjkdhs 1982743 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Grágæs | image = Greylag Goose - St James's Park, London - Nov 2006.jpg | image_width = 240px | image2 = Anser anser - Greylag Goose XC436358.mp3 | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Gráar gæsir]] (''Anser'') | species = '''''A. anser''''' | binomial = ''Anser anser'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | range_map = Anser anser distribution map.png | range_map_caption = Útbreiðsla. Grænn: Varplendi. Gult: flækingur. Rautt: Innflutt. }} '''gghvvsdkjjhhkshhlhkjsahkjh sdhhsdhlkfhsdkhfklsdhjkfhskjhfffffjhdfkhkjsdhfjhsdkjhfjhdsafhsdhkfhsdkfhsdhafjkhsjahfjkhsdhfshhgg hgshgdghjg fhgdsh fhsgg fhgh dgf shgfdsfghdgsfg f gfhg hjfg Grágæs''' ([[fræðiheiti]]: ''Anser anservhgccfcfg'') er stór gæs sem verpir í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]]. Grágæs og [[heiðagæs]] tftyftyftyftyverpa á [[Ísland]]i og skipta með sér landinu þannig að grágæs er nær eingöngu á láglendi (neðan 300 yfir sjávarmáli) en heiðargæs er ofar. Grágæsir geta náð 23 ára aldri, elsti hringaði fugl náði 19 árum og 7 mánuðum<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.bto.org/understanding-birds/birdfacts/greylag-goose|title=Greylag Goose|last=Ornithology|first=British Trust for|date=2015-04-07|website=BTO - British Trust for Ornithology|language=en|access-date=2024-11-27}}</ref>. Almennur aldur er hins vegar um 8 ár og byrja fuglarnir að verpa þegar þeir hafa náð þriggja ára aldri<ref name=":0" />. Stofninn á Íslandi telur um 60.000 fugla árið 2021 og hefur honum farið fækkandi.<ref>[https://www.ruv.is/frett/2021/10/08/gragaesum-faekkar-her-a-landi Grágæsum fækkar hér á landi] Rúv, sótt 8. okt. 2021</ref> == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2700042 ''Grágæs''; grein í Degi 1992] *[https://docplayer.net/50849373-Bliki-timarit-um-fugla-desember-2008.html Appleton, Graham F., et al. “Búsvæðaval Og Stofnvernd Grágæsa á Láglendi.” ''Bliki :'' \(desember) =, no. (desember) = (29), 2008, pp. mber) = (29): bls. 11–18.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www1.nams.is/fuglar/details.php?val=1&id=30 Grágæs (Fuglavefurinn)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304233613/http://www1.nams.is/fuglar/details.php?val=1&id=30 |date=2016-03-04 }} {{Commons|Anser anser}} {{wikilífverur|Anser anser}} == Heimildir == <references />[[File:Anser anser MHNT.ZOO.2010.11.14.3.jpg|thumb|vinstri| ''Grágæsaregg'']] [[File:Grågås (Anser anser) Ystad 2016.ogv|thumb|left|Grágæs.]] [[File:Grågås (Anser-anser)-Ystad-2015.jpg|thumb|vinstri|Grágæs að fljúga upp af vatni.]]{{Stubbur|fugl}} [[Flokkur:Farfuglar á Íslandi]] [[Flokkur:Grágæsir]] [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] mr9hb3srqq1opy5l1m78434rgox6gbi 1982744 1982743 2026-10-15T09:17:12Z NDG 108276 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-55279-30|~2026-55279-30]] ([[User talk:~2026-55279-30|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1947778 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Grágæs | image = Greylag Goose - St James's Park, London - Nov 2006.jpg | image_width = 240px | image2 = Anser anser - Greylag Goose XC436358.mp3 | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Gráar gæsir]] (''Anser'') | species = '''''A. anser''''' | binomial = ''Anser anser'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | range_map = Anser anser distribution map.png | range_map_caption = Útbreiðsla. Grænn: Varplendi. Gult: flækingur. Rautt: Innflutt. }} '''Grágæs''' ([[fræðiheiti]]: ''Anser anser'') er stór gæs sem verpir í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]]. Grágæs og [[heiðagæs]] verpa á [[Ísland]]i og skipta með sér landinu þannig að grágæs er nær eingöngu á láglendi (neðan 300 yfir sjávarmáli) en heiðargæs er ofar. Grágæsir geta náð 23 ára aldri, elsti hringaði fugl náði 19 árum og 7 mánuðum<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.bto.org/understanding-birds/birdfacts/greylag-goose|title=Greylag Goose|last=Ornithology|first=British Trust for|date=2015-04-07|website=BTO - British Trust for Ornithology|language=en|access-date=2024-11-27}}</ref>. Almennur aldur er hins vegar um 8 ár og byrja fuglarnir að verpa þegar þeir hafa náð þriggja ára aldri<ref name=":0" />. Stofninn á Íslandi telur um 60.000 fugla árið 2021 og hefur honum farið fækkandi.<ref>[https://www.ruv.is/frett/2021/10/08/gragaesum-faekkar-her-a-landi Grágæsum fækkar hér á landi] Rúv, sótt 8. okt. 2021</ref> == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2700042 ''Grágæs''; grein í Degi 1992] *[https://docplayer.net/50849373-Bliki-timarit-um-fugla-desember-2008.html Appleton, Graham F., et al. “Búsvæðaval Og Stofnvernd Grágæsa á Láglendi.” ''Bliki :'' \(desember) =, no. (desember) = (29), 2008, pp. mber) = (29): bls. 11–18.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www1.nams.is/fuglar/details.php?val=1&id=30 Grágæs (Fuglavefurinn)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304233613/http://www1.nams.is/fuglar/details.php?val=1&id=30 |date=2016-03-04 }} {{Commons|Anser anser}} {{wikilífverur|Anser anser}} == Heimildir == <references />[[File:Anser anser MHNT.ZOO.2010.11.14.3.jpg|thumb|vinstri| ''Grágæsaregg'']] [[File:Grågås (Anser anser) Ystad 2016.ogv|thumb|left|Grágæs.]] [[File:Grågås (Anser-anser)-Ystad-2015.jpg|thumb|vinstri|Grágæs að fljúga upp af vatni.]]{{Stubbur|fugl}} [[Flokkur:Farfuglar á Íslandi]] [[Flokkur:Grágæsir]] [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] h5dfvpfbi4uvuvbiysghqrgwl29lvyq 0 52032 1982739 1982535 2026-10-15T05:53:27Z Stephan1000000 67773 341 1982739 wikitext text/x-wiki {{Sjónvarpsþáttur |show_name = South Park |bgcolour = #7DBEA2 |image = [[Mynd:Southparkseason10opening.png|200px]] |caption = |format = [[Hreyfimynd]]<br />[[Skemmtun]] |runtime = 22 min |creator = [[Trey Parker]]<br />[[Matt Stone]] |executive_producer = [[Trey Parker]]<br />[[Matt Stone]] |voices = [[Trey Parker]]<br />[[Matt Stone]]<br />[[Isaac Hayes]] (1997–2006)<br />[[Mary Kay Bergman]] (1997–1999)<br />[[Eliza Schneider]] (1999–2003)<br />[[Mona Marshall]]<br />[[April Stewart]]<br />[[John 'Nancy' Hansen|John Hansen]]<br />[[Jennifer Howell]]<br /> [[Adrien Beard]] |opentheme = „South Park Theme“ eftir [[Primus]] |country = {{USA}} [[Bandaríkin]] |network = {{USA}} [[Comedy Central]]<br />{{ISL}} [[Stöð 3]] |first_aired = 13. ágúst 1997 |last_aired = Nú |num_episodes = 341 |num_seasons = 29 |list_episodes = |website = http://www.southparkstudios.com |imdb_id = 0121955 |tv_com_id = 344 | }} '''''South Park''''' ('''''SP'''''), áður sýnt á Íslandi undir titlinum '''''Trufluð tilvera''''', er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[teiknimynd]]a-[[gamanþáttur]]. Þættirnir fjalla um fjóra stráka ([[Stan Marsh|Stan]], [[Kyle Broflovski|Kyle]], [[Eric Cartman|Cartman]] og [[Kenny McCormick|Kenny]]) sem eru í þriðja og fjórða bekk í smábænum [[South Park (bær)|South Park]] í [[Colorado]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Þáttaröðin, sem er ætluð fullorðnum, er þekkt fyrir gróft orðbragð og dökkt skopskyn. Þáttaröðin var sköpuð af [[Trey Parker]] og [[Matt Stone]] og hefur verið sýnd á [[Comedy Central]] frá 1997 og hefur allt frá því verið ein vinsælasta þáttaröð stöðvarinnar. == Saga == === Uppruni === Upphaf ''South Park'' má rekja til ársins [[1992]] þegar [[Trey Parker|Parker]] og [[Matt Stone|Stone]], sem þá voru nemendur í [[Colorado-háskóli|Colorado-háskóla]], hittust í kvikmyndakennslutíma og sköpuðu stuttmynd sem kallaðist ''[[Jesus vs. Frosty]]''. Stuttmyndin innihélt upprunalegt útlit aðalpersónanna í ''South Park''. Stuttmyndin fjallaði um aðalpersónurnar fjórar sem vöktu til lífs snjókarl með töfrahatti. Árið [[1995]] sá [[Brian Graden]], framkvæmdarstjóri [[FOX]], stuttmyndina og veitti [[Trey Parker|Parker]] og [[Matt Stone|Stone]] umboðslaun til að gera aðra stuttmynd, ''[[Jesus vs. Santa]]''. Stuttmyndin var vinsæl og mikið notuð sem jólapóstkort á [[Internetið|internetinu]]. Hún var síðar aftur birt í þættinum ''[[A Very Crappy Christmas]]''. === Sjónvarpssamingur === Eftir útgáfu ''[[Jesus vs. Santa]]'' hófust umræður um gerð á sjónvarpsþáttum, fyrst með [[FOX]] og síðar með [[Comedy Central]]. Fyrsti sjónvarpsþátturinn, ''[[Cartman Gets an Anal Probe]]'', var sýndur [[13. ágúst]] [[1997]] á Comedy Central. Þátturinn var í 3 mánuði í vinnslu en hann var búinn til með skærum og pappír. Núna eru þættirnir unnir í hreyfimyndarforritum, fyrst [[PowerAnimator]] og síðar [[Autodesk Maya|Maya]]. Með notkun hreyfimyndaforrita tókst að minnka framleiðslutímann umtalsvert (niðri í eina viku), sem gerði [[Trey Parker|Parker]] og [[Matt Stone|Stone]] kleift að fjalla um nýliðna atburði í þáttunum sínum. == Persónur == {{Aðalgrein|South Park persónur}} [[Matt Stone]] og [[Trey Parker]] talsetja flestar karlkynspersónurnar í ''South Park'' en [[April Stewart]] og [[Mona Marshall]] (áður [[Mary Kay Bergman]] og [[Eliza Schneider]]) talsetja flestar kvenkynspersónurnar. Aðrir sem talsetja einnig í ''South Park'' eru [[Adrien Beard]] ([[Tolkien Black]]), [[Vernon Chatman]] ([[Towelie]]), [[Jennifer Howell]] ([[Bebe Stevens]]) og [[John Hansen]] ([[Mr. Slave]]). == Þættir == {{Aðalgrein|Listi yfir South Park þætti}} Sýndir hafa verið 338 ''South Park'' þættir í 28 þáttaröðum (2025). == Verðlaun == === Hlotið === * ''South Park'' hlaut [[Emmy-verðlaun]] árið [[2005]] fyrir þáttinn ''[[Best Friends Forever]]''<ref>{{cite web |url=http://animatedtv.about.com/cs/news/a/awards_2.htm |title=Geymd eintak |access-date=2007-10-05 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207065703/http://animatedtv.about.com/cs/news/a/awards_2.htm |url-status=dead }}</ref> og árið [[2007]] fyrir þáttinn ''[[Make Love, Not Warcraft]]''.<ref>{{Cite web |url=http://www.emmys.org/awards/2007pt/nominations_crtv.php?action=search_db#1 |title=Geymd eintak |access-date=2007-10-05 |archive-date=2007-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070906023154/http://www.emmys.org/awards/2007pt/nominations_crtv.php?action=search_db#1 |url-status=dead }}</ref> * [[5. apríl]] [[2006]] hlaut þátturinn [[Peabody-verðlaunin]]. * [[CableACE-verðlaunin]] árið [[1997]] fyrir besta hreyfimynda sjónvarpsþáttinn. Þetta var í síðast skipti sem verðlaunin voru veitt. === Tilnefndur === * ''South Park'' hefur verið tilnefnt til [[Emmy-varðlaunin|Emmy-verðlaunanna]] sjö sinnum ([[1998]], [[2000]], [[2002]], [[2004]], [[2005]], [[2006]] og [[2007]]) fyrir framúrskarandi árangur á hreyfimynda sjónvarpsþætti. * [[Teen Choice-verðlaunin]] árið [[2006]]. * Óskarsverðlaun fyrir besta upprunalega lag í kvikmyndinni ''[[South Park: Bigger, Longer & Uncut]]''. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.southparkstudios.com/ www.southparkstudios.com/] - Opinber heimasíða * {{imdb titill|0121955}} * ''[http://www.tv.com/show/344/summary.html South Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423004113/http://www.tv.com/show/344/summary.html |date=2009-04-23 }}'' á TV.com [[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]] [[Flokkur:South Park| ]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1997]] 881dd7un3q99pvyu45h70l4r9lxx5jy 0 54965 1982696 1781451 2026-10-14T14:11:14Z Akigka 183 1982696 wikitext text/x-wiki '''Fimmtardómur''' var [[dómstóll]] á [[Alþingi]] sem var stofnaður um árið [[1015]] á [[íslenska þjóðveldið|þjóðveldistímanum]] og náði yfir landið allt. Til fimmtardóms var hægt að skjóta málum sem höfðu verið dæmd í [[fjórðungsdómur|fjórðungsdómum]] og var þetta því í rauninni hæstiréttur landsins. Á þessum tíma var ekkert formlegt [[framkvæmdavald]] í landinu. Í fimmtardóm voru skipaðir 48 menn en síðan mátti hvor málsaðili ryðja sex mönnum úr dómnum, þannig að 36 dæmdu. Þar réði einfaldur meirihluti úrslitum mála. Þetta fyrirkomulag hélst út þjóðveldisöldina, en eftir að Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd með [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]] var hægt að skjóta málum þangað.<ref>{{cite journal|author=Theodór B. Líndal|journal=Tímarit lögfræðinga|volume=20|number=1|title=Æðsta dómsvald á Íslandi|page=64|url=https://timarit.is/gegnir/991006405449706886}}</ref> Í ''[[Íslendingabók]]'' segir [[Ari fróði]] að stofnun dómsins hafi gerst í [[lögsögumaður|lögsögumannstíð]] [[Skafti Þóroddsson|Skafta Þóroddssonar]].<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/gegnir/991007465669706886|author=Gunnar Karlsson|title=Aðgreining löggjafarvalds og dómsvalds í íslenska þjóðveldinu|journal=Gripla|volume=13|number=1|page=24}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Þjóðveldisöld]] [[Flokkur:Íslensk réttarsaga]] 3z7rn7kyew8chd2by4qc5dc3tsbqasb 1982697 1982696 2026-10-14T14:22:40Z Berserkur 10188 1982697 wikitext text/x-wiki '''Fimmtardómur''' var [[dómstóll]] á [[Alþingi]] sem var stofnaður um árið [[1015]] á [[íslenska þjóðveldið|þjóðveldistímanum]] og náði yfir landið allt. Til fimmtardóms var hægt að skjóta málum sem höfðu verið dæmd í [[fjórðungsdómur|fjórðungsdómum]] og var þetta því í rauninni hæstiréttur landsins. Á þessum tíma var ekkert formlegt [[framkvæmdavald]] í landinu. Í fimmtardóm voru skipaðir 48 menn en síðan mátti hvor málsaðili ryðja sex mönnum úr dómnum, þannig að 36 dæmdu. Þar réði einfaldur meirihluti úrslitum mála. Þetta fyrirkomulag hélst út þjóðveldisöldina, en eftir að Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd með [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]] var hægt að skjóta málum þangað.<ref>{{cite journal|author=Theodór B. Líndal|journal=Tímarit lögfræðinga|volume=20|number=1|title=Æðsta dómsvald á Íslandi|page=64|url=https://timarit.is/gegnir/991006405449706886}}</ref> Í ''[[Íslendingabók]]'' segir [[Ari fróði]] að stofnun dómsins hafi gerst í [[lögsögumaður|lögsögumannstíð]] [[Skafti Þóroddsson|Skafta Þóroddssonar]].<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/gegnir/991007465669706886|author=Gunnar Karlsson|title=Aðgreining löggjafarvalds og dómsvalds í íslenska þjóðveldinu|journal=Gripla|volume=13|number=1|page=24}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{S|1015}} [[Flokkur:Þjóðveldisöld]] [[Flokkur:Íslensk réttarsaga]] m20d0o3gl6jjnc3ybnj2zlm7ygiqk6h 0 62858 1982747 1873215 2026-10-15T09:34:59Z Berserkur 10188 1982747 wikitext text/x-wiki [[File:Nightwish au Rockhal 2015.JPG|thumb|Nightwish (2015)]] [[Mynd:Floor Jansen - Ilosaarirock 2013 1.jpg|thumb|Floor Jansen (2013).]] '''Nightwish''' er [[Finnland|finnsk]] sinfónísk [[power metal]]hljómsveit sem var stofnuð árið 1996. Söngkonur hljómsveitarinnar hafa sungið í óperustíl. Nightwish tók þátt í finnsku forkeppninni í [[Eurovision]] árið 2000 og endaði í öðru sæti. Árið 2005 ákvað hljómsveitin að halda áfram án söngkonunnar Törju Turunen og tjáðu sig í opnu bréf eftir tónleika og settu tilkynningu á heimasíðu sína. Nightwish hefur verið með tvær söngkonur síðan: Hina sænsku Anette Olzon og og hollensku söngkonuna Floor Jansen. Til stóð að sveitin kæmi til Íslands árið 2008 en hætt var við það vegna tónleikahaldarans. <ref>[http://bravewords.com/news/nightwish-iceland-live-date-cancelled Nighwish- Iceland live date cancelled] Bravewords. Skoðað 23. júlí 2016.</ref> ==Meðlimir== *Tuomas Holopainen - hljómborð *Marco Hietala - bassi, söngur *Empuu Vuorinen - gítar *Jukka Nevalainen - trommur *Troy Donockley – flautur og gítar *Floor Jansen - söngur ==Fyrrum meðlimir== *Tarja Turunen - söngur *Anette Olzon - söngur *Floor Jansen - söngur *Sami Vänskä ==Breiðskífur== *Angels Fall First (1997) *Oceanborn (1998) *Wishmaster (2000) *Century Child (2002) *Once (2004) *Dark Passion Play (2007) *Imaginaerum (2011) *Endless Forms Most Beautiful (2015) *Human. :II: Nature. (2020) *Yesterwynde (2024) ==Tilvísanir== {{S|1996}} [[Flokkur:Finnskar þungarokkshljómsveitir]] sfgton7c659533rmtvp6yf1rl68ogpu 0 63986 1982738 1957665 2026-10-15T05:14:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982738 wikitext text/x-wiki Það ræðst af tegund [[berg|berggrunns]] hvar '''[[grunnvatn]] á [[Höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæði]]nu''' er að finna og hvert það [[vatnsstraumur|streymir]]. Höfuðborgarsvæðið er á jaðri mikils [[hraun]]a- og [[grágrýti]]sflæmis. Berggrunnurinn er allur mjög [[leki|lekur]], hraunasvæðin gleypa í sig nær alla [[úrkoma|úrkomu]] sem á þau fellur og grágrýtissvæðið er einnig mjög lekt, þó það sé öllu [[þéttleiki|þéttara]] en [[hraun]]ið. Mestöll úrkoma sem fellur á höfuðborgarsvæðið rennur því með [[grunnvatnsstraumur|grunnvatnsstraumum]] til [[sjór|sjávar]]. == Flokkun eftir lekt berggrunns == Flokka má höfuðborgarsvæðið í nokkur vatnafarsleg svæði eftir lekt berggrunnsins: ;''Suðurfjöllin'': Fjallabálkurinn utan af [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]] austur í [[Bláfjöll]]. Úrkoma og snjóbráð síga þar að mestu leyti niður til [[grunnvatn]]s en grunnvatnið rennur yfirleitt norður eða norðvestur úr fjöllunum. Vatnið í suðurfjöllunum er yfirleitt kalt þegar það sígur niður og helst þannig á leið sinni sem grunnvatn og þar til það sprettur fram í lindum, eða um 3°C. ;''Hrauna- og sprungusvæðin'': Ná til sjávar í [[Hraununum]] og í [[Straumsvík]] og liggja svo milli [[Ofanbyggðaholtanna]] og suðurfjallanna upp í [[Svínahraun]]. Grunnvatnsstreymi á þessu svæði er yfirleitt vestlægt og suðvestlægt þar til [[Elliðavatnsdældin]] og Straumsvík sveigja straumana til sín í norðlæga átt. Vatnið kemur upp í lindum við [[Elliðavatn]], Straumsvík og [[Hraunavík]] og hefur það hlýnað nokkuð á leið sinni, er um 4°C. Á þessu svæði eru vatnsból [[Reykjavíkur]], en vatnsból [[Kópavogs]] eru í [[Heiðmörk]] og [[Hafnarfjarðar]] í [[Kaldárbotnum]]. ;''Austurfjöllin'': [[Hengill]] og [[Henglafjöll]]. Svæðið leggur hlutfallslega lítið til grunnvatns. Eitthvað vatn rennur þó niður í [[Elliðaárhraun]] og austanverða Heiðmörk. ;''Grágrýtis- og fellasvæðin'': Teygja sig frá [[Hvaleyrarholti]] og höfðunum sunnan Hafnarfjarðar um byggðirnar og heiðarnar og fellin baki hennar, allt upp á [[Mosfellsheiði]]. Lindarvatn er lítið á þessu svæði nema þar sem sprunguskarar skera sig inn á það. ;''Norðurfjöllin'': [[Esja]] og Skálafell. Bergið er þétt á þessum svæðum og bratti mikill. Nokkuð þar um smálindir úr [[skriðum]] og [[framhlaupum]], einna mest við [[Mógilsá]]. Það má því sjá að mikið grunnvatnsflæði er á svæðinu. Af þekktum grunnvatnsstraumum má nefna svokallaðan Leitarstraum er rennur frá norðanverðum Bláfjöllum og vestanverðum Henglinum í vesturátt til Elliðavatns. Einnig rennur mikið grunnvatn eftir Hjallamisgenginu til suðvesturs í Heiðmörk. Mikið grunnvatn rennur til sjávar í Hraunavík og Straumsvík sunnan Hafnarfjarðar. == Vatnstaka == Við upphaf byggðar í [[Reykjavík]] var aðalvatnsbólið í [[Aðalstræti]]. Um aldarmótin 1900 er áætlað að um 34 [[vatnspóstar]] og [[vatnsból]] hafi verið víðsvegar um Reykjavík. Á þessum tíma var hreinlæti afar ábótavant en árið 1907 samþykkti [[Alþingi]] vatnsveitulög þar sem ákveðið var að ráðast í gerð [[vatnsveitu]]. Árið 1909 var [[Vatnsveita Reykjavíkur]] stofnuð og sama ár var vatni hleypt á lagnir frá Elliðaám og [[Gvendarbrunnum]]. Mikill grunnvatnsstraumur er undir Heiðmörk þar sem gljúpt hraun þekur yfirborðið og regnvatn á greiða leið niður. Meginhluti grunnvatnsstraumsins kemur undan Húsafellsbruna og Bláfjöllum. Vatnstökusvæði í Heiðmörk eru Gvendarbrunnar, [[Jaðarsvæði]], [[Myllulækjarsvæði]] og [[Vatnsendakriki]]. Þar eru 21 borhola í notkun, 7 í Gvendarbrunnum, 9 á Jaðarsvæði, 3 á Myllulæk og 2 í Vatnsendakrika. Þær eru á bilinu 10-140 metra djúpar. Árið 1984 var síðasta opna vatnsbólið á Höfuðborgarsvæðinu tekið úr notkun og í dag kemur því allt vatn úr lokuðum borholum, sem tryggir enn frekar öryggi vatnsins gegn [[mengun]]. == Vatnsverndarsvæði == Til að koma í veg fyrir mengun grunnvatns og tryggja þar með íbúum höfuðborgarsvæðisins öruggt neysluvatn er mikilvægt að hafa vel skilgreind [[vatnsverndarsvæði]]. Meginvatnsverndarsvæðið teygir sig frá Bláfjöllum í norðvestur að þéttbýlismörkum svæðisins. Í suðvestri nær svæðið að landamörkum við [[Vatnsleysustrandarhrepp]], í suðri að mörkum [[Grindavíkur]] en í austurátt að mörkum [[sveitafélagsins Ölfuss]]. Vatnsverndarsvæðum er skipt í 3 flokka eftir þeim kröfum sem gerðar eru til verndunar svæðisins. Brunnsvæði eru afgirt næst núverandi og fyrirhuguðum vatnstökustöðum, en þar er öll óviðkomandi umferð óheimil. Grannsvæði eru svæði þar sem öll starfsemi og umferð er háð leyfi Heilbrigðisnefndar. Óheimilt er að hefja nýjan atvinnurekstur eða byggja ný mannvirki á þessum svæðum. Fjarsvæði skiptast í 2 svæði, A og B. Á fjarsvæði A er krafist meiri verndar en á svæði B, en fjarsvæði A er aðalákomusvæði fyrir þá grunnvatnsstrauma sem liggja að núverandi og framtíðar vatnsbólum. Óheimilt er að flytja úrgang inn á svæðið til geymslu eða förgunar. Vatnsforðinn á vatnsverndarsvæðinu er áætlaður um 15m3/s. Ef það mat er rétt er nú tæplega 10% forðans nýtt. == Gæði neysluvatns == Gæði neysluvatns á höfuðborgarsvæðinu eru afar mikil og hafa 99% sýna reynst í góðu lagi. Styrkur umhverfisgerla er mjög lítill og nánast er óþekkt að óæskilegir [[gerlar]] mælist í vatninu. Ástæða þess er mikil úrkoma á svæðinu og hratt gegnumstreymi vatnsins í grunnvatnsstraumunum. 120 sýni eru tekin árlega til að fylgjast með gæðum vatnsins. == Heitt vatn == Nokkur fyrirtæki sjá höfuðborgarsvæðinu fyrir heitu vatni. Vatnið er ýmist heitt grunnvatn sem dælt er uppúr borholum eða þá að [[jarðvarmi]] er nýttur til að hita upp kalt vatn. Stærst þessara fyrirtækja er [[Orkuveita Reykjavíkur]]. Heitt vatn fyrir höfuðborgarsvæðið er unnið að [[Nesjavöllum]], [[Laugarnesi]], [[Reykjum]], [[Laxeldisstöðinni Mógilsá]], [[Ráðagerði]], [[Krýsuvík]] og [[Seljabrekku]]/[[Selholti]]. == Heimildir == * Árni Hjartarson (2007). ''Höfuðborgarjarðfræði''. Vötn og vatnasvið á höfuðborgarsvæðinu – ástand og horfur. Málþing haldið í Reykjavík 30.mars 2007. * Óðinn Þórarinsson, Árni Snorrason og Gunnar Sigurðsson (2007). Vatnamælingar ''á vatnasviðum Höfuðborgarsvæðisins.'' Vötn og vatnasvið á höfuðborgarsvæðinu – ástand og horfur. Málþing haldið í Reykjavík 30.mars 2007. * Freysteinn Sigurðsson (2007). ''Vatnafar á Höfuðborgarsvæðinu''. Vötn og vatnasvið á höfuðborgarsvæðinu – ástand og horfur. Málþing haldið í Reykjavík 30.mars 2007. * Páll Stefánsson (2007). ''Verndun vatnsgæða – vatnsverndarflokkun''. Vötn og vatnasvið á höfuðborgarsvæðinu – ástand og horfur. Málþing haldið í Reykjavík 30.mars 2007. * Orkuveita Reykjavíkur. [https://web.archive.org/web/20240318233726/https://www.or.is/ www.or.is] * Steinunn Hauksdóttir (2001). ''Vinnslueftirlit fyrir hitaveitur og orkufyrirtæki.'' Orkuþing 2001. Svæðisskipulag Höfuðborgarsvæðisins 2001-2024. [[Flokkur:Grunnvatn á Íslandi]] [[Flokkur:Jarðfræði Reykjavíkur]] [[Flokkur:Höfuðborgarsvæði Íslands]] 41qem7uax1ko6ai5u6k0cqes6vshqyn 0 65654 1982765 1816749 2026-10-15T11:42:40Z ~2026-55329-97 121866 1982765 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Delta_Pride_Catfish_farm_harvest.jpg|thumb|right|Fiskur sóttur úr kvíum í [[Mississippifljót]]i í [[BNA|Bandaríkjunum]].]] [[Mynd:Iceland Fish Farm.jpg|thumb|Fiskeldi í Berufirði.]] Menn hafa alið vatnadýr frá örófi alda, þar með talið fiska, [[lindýr]], [[krabbadýr]] og [[Jurt|plöntur]]. Árið [[2006]] var heildarframleiðsla í heiminum (veiddur [[afli]] og ræktaður, að plöntum undanskildum) um 140 milljón [[tonn]], og þar af stendur fiskeldi undir um 35% framleiðslunnar. Ef aðeins er skoðaður hlutinn er fer beint til manneldis, breytist þetta hlutfall í hátt í 50%.<ref>FAO. (2008). ''State of World Aquaculture 2008''. Sótt 10. apríl 2009 af [ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/011/i0250e/i0250e.pdf FAO.org]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (bls. 3).</ref> Mikil aukning hefur átt sér stað í fiskeldi í heiminum og eru eldisafurðir nú algengar og áberandi á alþjóðlegum [[Markaður|mörkuðum]]. Eldisafurðir eru í beinni samkeppni við afurðir frá hefðbundnum [[Fiskveiðar|fiskveiðum]]. == Stríðeldi og strjáleldi == Hægt er að skipta fiskeldisframleiðslu gróflega í þrjá hluta; strjáleldi, hálf-stríðeldi og stríðeldi. [[Strjáleldi]] (''e. extensive'') fer yfirleitt fram í meira eða minna tilbúnum [[Tjörn|jarðtjörnum]] eða [[lón]]um af ýmsum stærðum. Það er algengasta eldisformið í heiminum, einkum í heitari [[Land|löndum]]. Strjáleldi byggir á að skapa eldistegund rétt umhverfisskilyrði, en [[lífvera]]n er síðan látin sjálfala að miklu eða öllu leyti, þar til [[sláturstærð]] er náð. Fiskinum er ætlað að éta [[dýrasvif]] og plöntur sem vaxa í tjörninni. Mikilvægt að hlutfall stofnstærðar lífveru (upphafsfjöldi) og fæðuframboðs í [[vatn]]inu sé rétt. [[Hálf-stríðeldi]] (''e. semi-intensive'') er nokkurs konar strjáleldi, en þó er reynt að örva og auka [[Framleiðsla|framleiðsluna]] með fóðrun og umhverfisbætandi aðgerðum. Þá er fóðrað með tilbúnu [[Fóður|fóðri]] eða [[Úrgangur|úrgangi]] (t.d. [[Afskurður|afskurði]] eða jafnvel plöntum) . Einnig gæti verið reynt að hafa áhrif á stofnstærð eða samsetningu í eldinu. Í [[stríðeldi]] (''e. intensive'') er fjölda lífvera haldið þétt saman á tiltölulega afmörkuðu svæði ( [[Ker|kerum]]/ [[Kví|kvíum]] o.s.frv.). Þar er reynt að aðlaga umhverfið að þörfum [[tegund]]arinnar og nýta það sem best. Reynt er að örva [[Vöxtur|vöxt]] með fóðurgjöf og öðrum aðgerðum til að keyra framleiðsluna áfram. Þessi leið er gríðarlega kostnaðarsöm og [[Orka|orkuþörfin]] er mikil, öfugt við strjáleldi.<ref name= mfe>Jennings, S., Kaiser, M. og Reynolds, J. (2008). ''Marine Fisheries Ecology ''(7. útgáfa). United Kingdom: Blackwell Science Ltd. (bls. 313-314).</ref> == Eineldi og fjöleldi == [[Eineldi]] (''e. monoculture'') er þegar eingöngu ein tegund lífveru er alin í sömu eldiseiningu. Þetta er algengasti mátinn á [[Ísland]]i og í öðrum þróuðum löndum, og er yfirleitt notaður í stríðeldi. Þessi leið er kostnaðarsöm og gríðarlega tímafrek þar sem stjórnunin er mikil. Helsta ógnin eru [[sýking]]ar þar sem lífverurnar lifa oft mjög þétt og [[umhverfi]]ð veldur stressi. [[Fjöleldi]] (''e. polyculture'') er algengast í jarðtjörnum eða í strjáleldi. Þar eru tvær eða fleiri tegundir aldar saman í sömu eldiseiningunni. Þá er t.d. ein tegund sem étur úrgang annarrar eða rántegund sem heldur földa annarrar tegundar í skefjum. Einnig hefur færst í vöxt að blanda saman fiskeldi og plönturækt. Fiskurinn bætir næringarefnum í eldisvatnið sem nýtt er á plönturnar.<ref name=mfe /> == Fleiri form eldis == Enn er hægt að skipta fiskeldi niður í mismunandi form. Þau helstu eru eftirfarandi: * [[Kvíaeldi]]: Fiskeldi í netkvíum (netbúrum) í fersku vatni eða söltu. * [[Landeldi]]: Eldi fiska til slátrunar í tönkum eða kerjum á landi með afrennsli í ferskvatn. * [[Sjókvíaeldi]]: Eldi á fiski í netbúrum sem komið er fyrir í [[Haf|sjó]] eða söltu vatni. * [[Heilsárseldi]]: Hefðbundið eldi í sjókvíum frá 50 gramma göngustærð upp í markaðsstærð. * [[Strandeldi]]: Eldi fiska til slátrunar í tönkum eða kerum á landi með afrennsli í sjó. * [[Skiptieldi]]: Eldi á fiski í strandeldi upp í 250–1.000 grömm og framhaldseldi í sjókvíum upp í markaðsstærð. * [[Hafbeit]]: Slepping [[Gönguseiði|gönguseiða]] til [[Sjóganga|sjógöngu]] og föngun þeirra sem fullvaxta fiska á sleppistað þegar þeir ganga úr sjó í ferskt vatn, annaðhvort til slátrunar eða flutnings í annað veiðivatn til endurveiða.<ref name="alth"> Alþingi. (2008). ''Lög um fiskeldi nr. 71/2008''. Sótt 8. apríl 2009 af [http://www.althingi.is/altext/135/s/1198.html Althingi.is].</ref> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Fiskeldi| ]] [[Flokkur:Fiskar]] [[Flokkur:Sjávarútvegur]] c9ej1ezeoy7s8z725b61sfy2vf0uvss 1982766 1982765 2026-10-15T11:44:16Z Morkoz 117124 Afturkallaði útgáfu [[Special:Diff/1982765|1982765]] frá [[Special:Contributions/~2026-55329-97|~2026-55329-97]] ([[User talk:~2026-55329-97|spjall]]) 1982766 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Delta_Pride_Catfish_farm_harvest.jpg|thumb|right|Fiskur sóttur úr kvíum í [[Mississippifljót]]i í [[BNA|Bandaríkjunum]].]] [[Mynd:Iceland Fish Farm.jpg|thumb|Fiskeldi í Berufirði.]] '''Fiskeldi''' er oft notað sem samheiti yfir enska orðið ''aquaculture'', þó í raun eigi það betur við eitt form þess (''e. fish farming''). Þó er samkvæmt íslenskum [[lög]]um fiskeldi skilgreint sem geymsla, gæsla og fóðrun [[Fiskur|vatnafiska]], annarra vatnadýra og [[Nytjastofnar sjávar|nytjastofna sjávar]], [[Klakeldi|klak-]] og [[seiðaeldi]], hvort sem er í [[Salt|söltu]] eða ósöltu vatni.<ref name=alth> Alþingi. (2008). ''Lög um fiskeldi nr. 71/2008''. Sótt 8. apríl 2009 af [http://www.althingi.is/altext/135/s/1198.html Althingi.is].</ref> Menn hafa alið vatnadýr frá örófi alda, þar með talið fiska, [[lindýr]], [[krabbadýr]] og [[Jurt|plöntur]]. Árið [[2006]] var heildarframleiðsla í heiminum (veiddur [[afli]] og ræktaður, að plöntum undanskildum) um 140 milljón [[tonn]], og þar af stendur fiskeldi undir um 35% framleiðslunnar. Ef aðeins er skoðaður hlutinn er fer beint til manneldis, breytist þetta hlutfall í hátt í 50%.<ref>FAO. (2008). ''State of World Aquaculture 2008''. Sótt 10. apríl 2009 af [ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/011/i0250e/i0250e.pdf FAO.org]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (bls. 3).</ref> Mikil aukning hefur átt sér stað í fiskeldi í heiminum og eru eldisafurðir nú algengar og áberandi á alþjóðlegum [[Markaður|mörkuðum]]. Eldisafurðir eru í beinni samkeppni við afurðir frá hefðbundnum [[Fiskveiðar|fiskveiðum]]. == Stríðeldi og strjáleldi == Hægt er að skipta fiskeldisframleiðslu gróflega í þrjá hluta; strjáleldi, hálf-stríðeldi og stríðeldi. [[Strjáleldi]] (''e. extensive'') fer yfirleitt fram í meira eða minna tilbúnum [[Tjörn|jarðtjörnum]] eða [[lón]]um af ýmsum stærðum. Það er algengasta eldisformið í heiminum, einkum í heitari [[Land|löndum]]. Strjáleldi byggir á að skapa eldistegund rétt umhverfisskilyrði, en [[lífvera]]n er síðan látin sjálfala að miklu eða öllu leyti, þar til [[sláturstærð]] er náð. Fiskinum er ætlað að éta [[dýrasvif]] og plöntur sem vaxa í tjörninni. Mikilvægt að hlutfall stofnstærðar lífveru (upphafsfjöldi) og fæðuframboðs í [[vatn]]inu sé rétt. [[Hálf-stríðeldi]] (''e. semi-intensive'') er nokkurs konar strjáleldi, en þó er reynt að örva og auka [[Framleiðsla|framleiðsluna]] með fóðrun og umhverfisbætandi aðgerðum. Þá er fóðrað með tilbúnu [[Fóður|fóðri]] eða [[Úrgangur|úrgangi]] (t.d. [[Afskurður|afskurði]] eða jafnvel plöntum) . Einnig gæti verið reynt að hafa áhrif á stofnstærð eða samsetningu í eldinu. Í [[stríðeldi]] (''e. intensive'') er fjölda lífvera haldið þétt saman á tiltölulega afmörkuðu svæði ( [[Ker|kerum]]/ [[Kví|kvíum]] o.s.frv.). Þar er reynt að aðlaga umhverfið að þörfum [[tegund]]arinnar og nýta það sem best. Reynt er að örva [[Vöxtur|vöxt]] með fóðurgjöf og öðrum aðgerðum til að keyra framleiðsluna áfram. Þessi leið er gríðarlega kostnaðarsöm og [[Orka|orkuþörfin]] er mikil, öfugt við strjáleldi.<ref name= mfe>Jennings, S., Kaiser, M. og Reynolds, J. (2008). ''Marine Fisheries Ecology ''(7. útgáfa). United Kingdom: Blackwell Science Ltd. (bls. 313-314).</ref> == Eineldi og fjöleldi == [[Eineldi]] (''e. monoculture'') er þegar eingöngu ein tegund lífveru er alin í sömu eldiseiningu. Þetta er algengasti mátinn á [[Ísland]]i og í öðrum þróuðum löndum, og er yfirleitt notaður í stríðeldi. Þessi leið er kostnaðarsöm og gríðarlega tímafrek þar sem stjórnunin er mikil. Helsta ógnin eru [[sýking]]ar þar sem lífverurnar lifa oft mjög þétt og [[umhverfi]]ð veldur stressi. [[Fjöleldi]] (''e. polyculture'') er algengast í jarðtjörnum eða í strjáleldi. Þar eru tvær eða fleiri tegundir aldar saman í sömu eldiseiningunni. Þá er t.d. ein tegund sem étur úrgang annarrar eða rántegund sem heldur földa annarrar tegundar í skefjum. Einnig hefur færst í vöxt að blanda saman fiskeldi og plönturækt. Fiskurinn bætir næringarefnum í eldisvatnið sem nýtt er á plönturnar.<ref name=mfe /> == Fleiri form eldis == Enn er hægt að skipta fiskeldi niður í mismunandi form. Þau helstu eru eftirfarandi: * [[Kvíaeldi]]: Fiskeldi í netkvíum (netbúrum) í fersku vatni eða söltu. * [[Landeldi]]: Eldi fiska til slátrunar í tönkum eða kerjum á landi með afrennsli í ferskvatn. * [[Sjókvíaeldi]]: Eldi á fiski í netbúrum sem komið er fyrir í [[Haf|sjó]] eða söltu vatni. * [[Heilsárseldi]]: Hefðbundið eldi í sjókvíum frá 50 gramma göngustærð upp í markaðsstærð. * [[Strandeldi]]: Eldi fiska til slátrunar í tönkum eða kerum á landi með afrennsli í sjó. * [[Skiptieldi]]: Eldi á fiski í strandeldi upp í 250–1.000 grömm og framhaldseldi í sjókvíum upp í markaðsstærð. * [[Hafbeit]]: Slepping [[Gönguseiði|gönguseiða]] til [[Sjóganga|sjógöngu]] og föngun þeirra sem fullvaxta fiska á sleppistað þegar þeir ganga úr sjó í ferskt vatn, annaðhvort til slátrunar eða flutnings í annað veiðivatn til endurveiða.<ref name=alth /> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Fiskeldi| ]] [[Flokkur:Fiskar]] [[Flokkur:Sjávarútvegur]] ejralbnyym7ux5d5nr0op3vxgiae9a6 0 65736 1982722 1977369 2026-10-14T21:47:49Z TKSnaevarr 53243 1982722 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Englands, Skotlands og Írlands | ætt = [[Stúart-ætt]] | skjaldarmerki = Coat of Arms of England (1660-1689).svg | nafn = Karl 2. | mynd = King Charles II by John Michael Wright or studio.jpg | skírnarnafn = Charles Stuart | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1630|5|29}} | fæðingarstaður = [[Höll Heilags Jakobs]], [[Westminster]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1685|2|6|1630|5|29}} | dánarstaður = [[Whitehall-höll]], [[Westminster]], [[England]]i | grafinn =[[Westminster Abbey]] | ríkisár = 29. maí 1660 – 6. febrúar 1685 | undirskrift = CharlesIISig.svg | faðir = [[Karl 1. Englandskonungur]] | móðir = [[Henríetta María af Frakklandi]] | maki = {{gifting|[[Katrín af Bragança]]|1662}} ​| titill_maka = Eiginkona | börn = {{unbulleted list|[[James Scott, hertogi af Monmouth]]|[[Charlotte Paston, greifynja af Yarmouth]]|[[Charles FitzCharles, 1. jarlinn af Plymouth]]|[[Catherine FitzCharles]]|[[Charles FitzRoy, 2. hertoginn af Cleveland]]|[[Henry FitzRoy, 1. greifinn af Grafton]]|[[Charlotte Lee, greifynja af Lichfield]]|[[George FitzRoy, hertogi af Norðymbralandi]]|[[Charles Beauclerk, 1. hertoginn af St Albans]]|[[James, Beauclerk lávarður|James Beauclerk, Beauclerk lávarður]]|[[Charles Lennox, 1. hertoginn af Richmond]]|[[Lafði Mary Tudor|Mary Tudor, greifynja af Derwentwater]]}} }}'''Karl 2.''' (f. '''Karl Stúart''' [[29. maí]] [[1630]] – [[6. febrúar]] [[1685]]) var [[konungur Englands]], [[Konungur Írlands|Írlands]] og [[Konungur Skotlands|Skotlands]]. [[17. öldin]] í [[saga Bretlands|sögu Bretlands]] var sérlega róstusöm. [[Biskupastríðin]] á árunum [[1638]] og [[1640]] og margskonar önnur átök tengd [[trúarbrögð]]um leiddu til [[Enska borgarastyrjöldin|ensku borgarastyrjaldarinnar]]. Krúnan féll Karli í skaut þegar [[Karl 1. Englandskonungur]], faðir hans, var [[konungsmorð|tekinn af lífi]] [[30. janúar]] [[1649]] í lokauppgjöri ensku borgarastyrjaldarinnar. {{Erfðatafla þrír til þrír | fyrir=[[Karl 1. Englandskonungur|Karl 1.]] | titill1=[[Konungur Englands]] | titill2=[[Konungur Írlands]] | titill3=[[Konungur Skotlands]] | ár1=1660-1685 | ár2=1660-1685 | ár3=1649-1651<br>1660-1685 | eftir=[[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2.]] }} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1630|1685}} [[Flokkur:Konungar Englands]] [[Flokkur:Konungar Skotlands]] [[Flokkur:Konungar Írlands]] [[Flokkur:Stuart-ætt]] 26k0ft3xemrh335hv42jbea7qmzaaym 0 89276 1982754 1606257 2026-10-15T11:38:57Z TKSnaevarr 53243 1982754 wikitext text/x-wiki {{Konungur |titill = Konungur Englands |ætt = Normandíætt |skjaldarmerki = Arms of William the Conqueror (1066-1087).svg |mynd = Bayeux_Tapestry_William.jpg |nafn = Vilhjálmur 1. |ríkisár = 1066 – 1087 |kjörorð = |fæðingardagur = {{circa}} 1028 |fæðingarstaður =[[Falaise]], [[Hertogadæmið Normandí|Hertogadæminu Normandí]] |dánardagur = 9. september 1087 (u. þ. b. 59 ára) |dánarstaður = [[Rúðuborg]], [[Hertogadæmið Normandí|Hertogadæminu Normandí]] |grafinn = [[Saint-Étienne de Caen]], Normandí |faðir = [[Róbert 1. af Normandí]] |móðir = [[Herleif]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Matthildur af Flæmingjalandi]]|1051/2|1083|orsök=dó}} | börn = {{plainlist| * [[Róbert 2. af Normandí]] * [[Ríkharður (sonur Vilhjálms sigursæla)|Ríkharður]] * [[Adeliza]] * [[Sesselja af Normandí|Sesselja]] * [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur]] * [[Konstansa af Normandí|Konstansa, hertogaynja af Bretagne]] * [[Adela, greifynja af Blois]] * [[Hinrik 1. Englandskonungur]]}} }} '''Vilhjálmur 1.''' (um [[1028]] – [[9. september]] [[1087]]), oft nefndur '''Vilhjálmur sigursæli''' ([[franska]]: ''Guillaume le Conquérant'') var konungur [[England]]s frá [[1066]] til dauðadags og jafnframt hertogi af [[Normandí]] frá [[1035]]. Hann var fyrsti [[Normannar|Normannakonungur]] Englands. Í [[Heimskringla|Heimskringlu]] er hann nefndur '''Vilhjálmur bastarður Rúðujarl'''. == Hertogi af Normandí == Vilhjálmur fæddist líklega í Falaise-höll í Normandí haustið 1028 en hugsanlega þó ári fyrr. Hann var óskilgetinn einkasonur [[Róbert 1. af Normandí|Róberts 1.]] hertoga af Normandí og frillu hans, Herleifar. Vilhjálmur var fimmti liður í beinan karllegg frá [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólfi]] [[Rögnvaldur Mærajarl|Rögnvaldssyni]]. Afasystir hans var [[Emma af Normandí]], sem gift var [[Aðalráður ráðlausi|Aðalráði ráðlausa]] Englandskonungi og síðan [[Knútur mikli|Knúti mikla]] og var móðir Englandskonunganna [[Hörða-Knútur|Hörða-Knúts]] og [[Játvarður góði|Játvarðar góða]]. Faðir Vilhjálms lést í [[Níkea|Níkeu]] [[2. júlí]] [[1035]] á heimleið úr [[pílagrímsferð]] til [[Jerúsalem]]. Áður en hann hélt af stað hafði hann útnefnt Vilhjálm erfingja sinn og varð hann hertogi þótt óskilgetinn væri en ýmsir töldu sig þó eiga gildara tilkall til hertogadæmisins og var líf hans því í stöðugri hættu þegar hann var barn. Hann naut þó stuðnings [[Hinrik 1. Frakkakonungur|Hinriks 1.]] Frakkakonungs og náði snemma góðum árangri í baráttu við fjandmenn sína og uppreisnarmenn. Árið [[1053]] gekk Vilhjálmur að eiga [[Matthildur af Flæmingjalandi|Matthildi af Flæmingjalandi]], sem var fjarskyld frænka hans (hún var líka afkomandi Göngu-Hrólfs í fimmta lið) og styrkti hjúskapurinn hann mjög í sessi. Hjónaband þeirra virðist hafa verið gott og þau eignuðust tíu börn saman. == Innrásin í England == Þegar Játvarður góði Englandskonungur dó barnlaus [[5. janúar]] [[1066]] gerðu þrír tilkall til ensku krúnunnar: [[Haraldur Guðinason]], jarl af [[Wessex]], [[Haraldur harðráði]] Noregskonungur og Vilhjálmur, sem var skyldur Játvarði gegnum Emmu móður hans en þó ekki sjálfur afkomandi Englandskonunga. Vilhjálmur hélt því fram að Játvarður, sem hafði dvalið langdvölum í Normandí í útlegð á meðan danskir konungar réðu Englandi, hefði heitið sér ríkinu árið [[1052]] og svarið sér hollustueið árið [[1064]]. Játvarður hafði þó arfleitt Harald Guðinason að krúnunni á banabeði. [[Mynd:Harold dead bayeux tapestry.png|thumb|left|Fall Haraldar Guðinasonar. Mynd á Bayeux-reflinum.]] Haraldur var krýndur konungur daginn eftir lát Játvarðar en Vilhjálmur undirbjó innrás og safnaði saman miklum flota við strendur Normandí. Sagt er að hann hafi haft 696 skip. Haraldur safnaði jafnframt saman miklu herliði á suðurströnd Englands. Vilhjálmur gat þó ekki lagt af stað strax í innrásina vegna óhagstæðra vinda og má segja að það hafi orðið honum til happs að innrásin tafðist í marga mánuði. Honum tókst að halda liði sínu saman en Haraldi gekk það verr og þegar kom að uppskerutímanum um haustið sendi hann menn sína heim að gæta búa sinna. En örskömmu síðar bárust þær fréttir að Haraldur harðráði væri kominn með her frá Noregi og hefði tekið land skammt frá [[York]]. Haraldur kallaði þá lið sitt saman að nýju, skundaði norður á bóginn og vann sigur á innrásarliðinu í bardaga [[25. september]]. Vindáttin hafði breyst [[12. september]] og floti Vilhjálms sigldi úr höfn, þurfti að vísu að leita vars og bíða átekta, en [[28. september]] tók Vilhjálmur land á strönd [[Sussex]] og hélt til [[Hastings]], þar sem hann lét reisa virki úr timburflekum sem hann hafði haft með sér, rændi vistum frá bændum í kring og beið komu Haraldar. Haraldur og menn hans fóru 388 kílómetra á fimm dögum til að mæta innrásarhernum og þegar nálgaðist Hastings sló í bardaga, [[14. október]] [[1066]]. [[Orrustan við Hastings]] stóð allan daginn og þótt hersveitirnar væru álíka fjölmennar voru menn Vilhjálms mun betur búnir vopnum og öðrum hergögnum. Þeim gekk þó verr í fyrstu en síðan snerist bardaginn Normönum í hag, Haraldur féll og bræður hans einnig, og þeir Englendingar sem eftir lifðu voru reknir á flótta. == Andspyrna gegn Vilhjálmi == Vilhjálmur bjóst við að verða útnefndur konungur eftir fall Haraldar en þess í stað tóku Englendingar unglinginn [[Játgeir Ætheling|Játgeir]], bróðursonarson Játvarðar góða, til konungs, en hann var þó ekki krýndur. Vilhjálmur hélt þá til [[London]] og hugðist taka borgina en mætti mótspyrnu. Eftir að Vilhjálmi barst liðsauki frá Normandí tókst honum þó að þvinga Englendinga til að gefast upp, Játgeir sagði af sér og Vilhjálmur var tekinn til konungs. Hann var krýndur í [[Westminster Abbey]] á jóladag 1066. Andspyrna gegn Vilhjálmi hélt þó áfram í Norður-Englandi og víðar allt til [[1072]]. Íbúar [[Norðymbraland]]s gerðu uppreisn árið 1068 undir forystu Játgeirs, sem naut einnig stuðnings [[Skotland|Skota]] og [[Danmörk|Dana]]. Vilhjálmi tókst þó að bæla þessa uppreisn og aðrar niður og lagði hluta Norðymbralands í auðn, brenndi allt sem brunnið gat, drap búfénað og sáði salti í akra að sögn. Þegar honum hafði tekist að berja niður alla mótspyrnu í Norður-Englandi gerði hann innrás í Skotland. == Ríkisstjórn Vilhjálms == [[Mynd:William the Conqueror 1066 1087.jpg|thumb|right|Ensk mynt frá ríkisárum Vilhjálms 1. með andlitsmynd hans]] Vilhjálmur dvaldi lítið í Englandi. Hann var um kyrrt í Normandí og stýrði með tilskipunum. Eftir að hann náði Englandi á sitt vald jukust áhrif og mikilvægi hertogadæmisins Normandí til mikilla muna og Vilhjálmur reyndi að ná [[Bretagne]] á sitt vald. Hann átti í útistöðum og deilum við ýmsa aðra franska hertoga en alvarlegasta ógnunin var þó uppreisn sem elsti sonur hans, [[Róbert stuttsokkur|Róbert]], efndi til gegn honum og þurfti Vilhjálmur að leita aðstoðar Frakkakonungs. Í bardaga árið [[1079]] veitti Róbert föður sínum sár með sverði en áttaði sig þá á því hvern hann var að berjast við og hlífði honum. Árið [[1080]] tókst Matthildi drottningu þó að sætta feðgana. Hún er sögð hafa haft góð áhrif á Vilhjálm og stjórn hans varð mun harðari eftir að hún lést 1083. Miklar breytingar urðu í Englandi á konungsárum Vilhjálms. Hann dró úr áhrifum aðalsmanna og jók [[miðstýring]]u. Hann lét byggja kastala og virki víða um landið og kom þar fyrir liði til að bæla niður uppreisnir. Hann setti normannska aðalsmenn í staðinn fyrir nær allan engilsaxneska aðalinn; suma hrakti hann í útlegð eða rak af landi sínu og lét eignir þeirra og titla í hendur Normanna. Árið 1086, þegar [[Dómsdagsbókin]] var skráð, voru aðeins 8% jarðeigna í höndum engilsaxneskra aðalsmanna. == Dauði og erfingjar == Í umsátri um borgina Mantes árið [[1087]] féll Vilhjálmur af hestbaki og hlaut meiðsli sem drógu hann til dauða. Hann dó í [[Rouen]] [[9. september]] og hafði áður skipt löndum sínum og eignum milli þriggja eftirlifandi sona sinna, en sá næstelsti, Ríkharður hertogi af Bernay, var þá látinn. Róbert fékk hertogadæmið Normandí, Vilhjálmur rauður fékk England í sinn hlut og varð [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjámur 2.]] og yngsti sonurinn, Hinrik, fékk fimm þúsund pund silfurs sem hann átti að nota til að kaupa sér land. Hann varð seinna [[Hinrik 1. Englandskonungur]] þar sem Vilhjámur 2. dó barnlaus. Vilhjálmur og Matthildur áttu líka sex dætur en aðeins ein þeirra, [[Adela af Blois]], átti afkomendur. Hún var móðir [[Stefán Englandskonungur|Stefáns]] Englandskonungs. == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = William the Conqueror|mánuðurskoðað = 5. ágúst|árskoðað = 2010}} {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]] | frá = 1066 | til = 1087 | fyrir = [[Játgeir Ætheling]] | eftir = [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmur 2.]] }} {{erfðatafla | titill = [[Hertogar af Normandí]] | frá = 1035| til = 1087| fyrir = [[Róbert 1. af Normandí]] | eftir = [[Róbert 2. af Normandí]] }} {{Töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fd|1028|1087}} [[Flokkur:Hertogar af Normandí]] [[Flokkur:Konungar Englands]] [[Flokkur:Normandíætt]] bq5i3e9x9lrabqw4wnk1yxqm0j1h23b 1982755 1982754 2026-10-15T11:39:16Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur]] á [[Vilhjálmur sigursæli]] yfir tilvísun: Algengara heiti. 1982754 wikitext text/x-wiki {{Konungur |titill = Konungur Englands |ætt = Normandíætt |skjaldarmerki = Arms of William the Conqueror (1066-1087).svg |mynd = Bayeux_Tapestry_William.jpg |nafn = Vilhjálmur 1. |ríkisár = 1066 – 1087 |kjörorð = |fæðingardagur = {{circa}} 1028 |fæðingarstaður =[[Falaise]], [[Hertogadæmið Normandí|Hertogadæminu Normandí]] |dánardagur = 9. september 1087 (u. þ. b. 59 ára) |dánarstaður = [[Rúðuborg]], [[Hertogadæmið Normandí|Hertogadæminu Normandí]] |grafinn = [[Saint-Étienne de Caen]], Normandí |faðir = [[Róbert 1. af Normandí]] |móðir = [[Herleif]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Matthildur af Flæmingjalandi]]|1051/2|1083|orsök=dó}} | börn = {{plainlist| * [[Róbert 2. af Normandí]] * [[Ríkharður (sonur Vilhjálms sigursæla)|Ríkharður]] * [[Adeliza]] * [[Sesselja af Normandí|Sesselja]] * [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur]] * [[Konstansa af Normandí|Konstansa, hertogaynja af Bretagne]] * [[Adela, greifynja af Blois]] * [[Hinrik 1. Englandskonungur]]}} }} '''Vilhjálmur 1.''' (um [[1028]] – [[9. september]] [[1087]]), oft nefndur '''Vilhjálmur sigursæli''' ([[franska]]: ''Guillaume le Conquérant'') var konungur [[England]]s frá [[1066]] til dauðadags og jafnframt hertogi af [[Normandí]] frá [[1035]]. Hann var fyrsti [[Normannar|Normannakonungur]] Englands. Í [[Heimskringla|Heimskringlu]] er hann nefndur '''Vilhjálmur bastarður Rúðujarl'''. == Hertogi af Normandí == Vilhjálmur fæddist líklega í Falaise-höll í Normandí haustið 1028 en hugsanlega þó ári fyrr. Hann var óskilgetinn einkasonur [[Róbert 1. af Normandí|Róberts 1.]] hertoga af Normandí og frillu hans, Herleifar. Vilhjálmur var fimmti liður í beinan karllegg frá [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólfi]] [[Rögnvaldur Mærajarl|Rögnvaldssyni]]. Afasystir hans var [[Emma af Normandí]], sem gift var [[Aðalráður ráðlausi|Aðalráði ráðlausa]] Englandskonungi og síðan [[Knútur mikli|Knúti mikla]] og var móðir Englandskonunganna [[Hörða-Knútur|Hörða-Knúts]] og [[Játvarður góði|Játvarðar góða]]. Faðir Vilhjálms lést í [[Níkea|Níkeu]] [[2. júlí]] [[1035]] á heimleið úr [[pílagrímsferð]] til [[Jerúsalem]]. Áður en hann hélt af stað hafði hann útnefnt Vilhjálm erfingja sinn og varð hann hertogi þótt óskilgetinn væri en ýmsir töldu sig þó eiga gildara tilkall til hertogadæmisins og var líf hans því í stöðugri hættu þegar hann var barn. Hann naut þó stuðnings [[Hinrik 1. Frakkakonungur|Hinriks 1.]] Frakkakonungs og náði snemma góðum árangri í baráttu við fjandmenn sína og uppreisnarmenn. Árið [[1053]] gekk Vilhjálmur að eiga [[Matthildur af Flæmingjalandi|Matthildi af Flæmingjalandi]], sem var fjarskyld frænka hans (hún var líka afkomandi Göngu-Hrólfs í fimmta lið) og styrkti hjúskapurinn hann mjög í sessi. Hjónaband þeirra virðist hafa verið gott og þau eignuðust tíu börn saman. == Innrásin í England == Þegar Játvarður góði Englandskonungur dó barnlaus [[5. janúar]] [[1066]] gerðu þrír tilkall til ensku krúnunnar: [[Haraldur Guðinason]], jarl af [[Wessex]], [[Haraldur harðráði]] Noregskonungur og Vilhjálmur, sem var skyldur Játvarði gegnum Emmu móður hans en þó ekki sjálfur afkomandi Englandskonunga. Vilhjálmur hélt því fram að Játvarður, sem hafði dvalið langdvölum í Normandí í útlegð á meðan danskir konungar réðu Englandi, hefði heitið sér ríkinu árið [[1052]] og svarið sér hollustueið árið [[1064]]. Játvarður hafði þó arfleitt Harald Guðinason að krúnunni á banabeði. [[Mynd:Harold dead bayeux tapestry.png|thumb|left|Fall Haraldar Guðinasonar. Mynd á Bayeux-reflinum.]] Haraldur var krýndur konungur daginn eftir lát Játvarðar en Vilhjálmur undirbjó innrás og safnaði saman miklum flota við strendur Normandí. Sagt er að hann hafi haft 696 skip. Haraldur safnaði jafnframt saman miklu herliði á suðurströnd Englands. Vilhjálmur gat þó ekki lagt af stað strax í innrásina vegna óhagstæðra vinda og má segja að það hafi orðið honum til happs að innrásin tafðist í marga mánuði. Honum tókst að halda liði sínu saman en Haraldi gekk það verr og þegar kom að uppskerutímanum um haustið sendi hann menn sína heim að gæta búa sinna. En örskömmu síðar bárust þær fréttir að Haraldur harðráði væri kominn með her frá Noregi og hefði tekið land skammt frá [[York]]. Haraldur kallaði þá lið sitt saman að nýju, skundaði norður á bóginn og vann sigur á innrásarliðinu í bardaga [[25. september]]. Vindáttin hafði breyst [[12. september]] og floti Vilhjálms sigldi úr höfn, þurfti að vísu að leita vars og bíða átekta, en [[28. september]] tók Vilhjálmur land á strönd [[Sussex]] og hélt til [[Hastings]], þar sem hann lét reisa virki úr timburflekum sem hann hafði haft með sér, rændi vistum frá bændum í kring og beið komu Haraldar. Haraldur og menn hans fóru 388 kílómetra á fimm dögum til að mæta innrásarhernum og þegar nálgaðist Hastings sló í bardaga, [[14. október]] [[1066]]. [[Orrustan við Hastings]] stóð allan daginn og þótt hersveitirnar væru álíka fjölmennar voru menn Vilhjálms mun betur búnir vopnum og öðrum hergögnum. Þeim gekk þó verr í fyrstu en síðan snerist bardaginn Normönum í hag, Haraldur féll og bræður hans einnig, og þeir Englendingar sem eftir lifðu voru reknir á flótta. == Andspyrna gegn Vilhjálmi == Vilhjálmur bjóst við að verða útnefndur konungur eftir fall Haraldar en þess í stað tóku Englendingar unglinginn [[Játgeir Ætheling|Játgeir]], bróðursonarson Játvarðar góða, til konungs, en hann var þó ekki krýndur. Vilhjálmur hélt þá til [[London]] og hugðist taka borgina en mætti mótspyrnu. Eftir að Vilhjálmi barst liðsauki frá Normandí tókst honum þó að þvinga Englendinga til að gefast upp, Játgeir sagði af sér og Vilhjálmur var tekinn til konungs. Hann var krýndur í [[Westminster Abbey]] á jóladag 1066. Andspyrna gegn Vilhjálmi hélt þó áfram í Norður-Englandi og víðar allt til [[1072]]. Íbúar [[Norðymbraland]]s gerðu uppreisn árið 1068 undir forystu Játgeirs, sem naut einnig stuðnings [[Skotland|Skota]] og [[Danmörk|Dana]]. Vilhjálmi tókst þó að bæla þessa uppreisn og aðrar niður og lagði hluta Norðymbralands í auðn, brenndi allt sem brunnið gat, drap búfénað og sáði salti í akra að sögn. Þegar honum hafði tekist að berja niður alla mótspyrnu í Norður-Englandi gerði hann innrás í Skotland. == Ríkisstjórn Vilhjálms == [[Mynd:William the Conqueror 1066 1087.jpg|thumb|right|Ensk mynt frá ríkisárum Vilhjálms 1. með andlitsmynd hans]] Vilhjálmur dvaldi lítið í Englandi. Hann var um kyrrt í Normandí og stýrði með tilskipunum. Eftir að hann náði Englandi á sitt vald jukust áhrif og mikilvægi hertogadæmisins Normandí til mikilla muna og Vilhjálmur reyndi að ná [[Bretagne]] á sitt vald. Hann átti í útistöðum og deilum við ýmsa aðra franska hertoga en alvarlegasta ógnunin var þó uppreisn sem elsti sonur hans, [[Róbert stuttsokkur|Róbert]], efndi til gegn honum og þurfti Vilhjálmur að leita aðstoðar Frakkakonungs. Í bardaga árið [[1079]] veitti Róbert föður sínum sár með sverði en áttaði sig þá á því hvern hann var að berjast við og hlífði honum. Árið [[1080]] tókst Matthildi drottningu þó að sætta feðgana. Hún er sögð hafa haft góð áhrif á Vilhjálm og stjórn hans varð mun harðari eftir að hún lést 1083. Miklar breytingar urðu í Englandi á konungsárum Vilhjálms. Hann dró úr áhrifum aðalsmanna og jók [[miðstýring]]u. Hann lét byggja kastala og virki víða um landið og kom þar fyrir liði til að bæla niður uppreisnir. Hann setti normannska aðalsmenn í staðinn fyrir nær allan engilsaxneska aðalinn; suma hrakti hann í útlegð eða rak af landi sínu og lét eignir þeirra og titla í hendur Normanna. Árið 1086, þegar [[Dómsdagsbókin]] var skráð, voru aðeins 8% jarðeigna í höndum engilsaxneskra aðalsmanna. == Dauði og erfingjar == Í umsátri um borgina Mantes árið [[1087]] féll Vilhjálmur af hestbaki og hlaut meiðsli sem drógu hann til dauða. Hann dó í [[Rouen]] [[9. september]] og hafði áður skipt löndum sínum og eignum milli þriggja eftirlifandi sona sinna, en sá næstelsti, Ríkharður hertogi af Bernay, var þá látinn. Róbert fékk hertogadæmið Normandí, Vilhjálmur rauður fékk England í sinn hlut og varð [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjámur 2.]] og yngsti sonurinn, Hinrik, fékk fimm þúsund pund silfurs sem hann átti að nota til að kaupa sér land. Hann varð seinna [[Hinrik 1. Englandskonungur]] þar sem Vilhjámur 2. dó barnlaus. Vilhjálmur og Matthildur áttu líka sex dætur en aðeins ein þeirra, [[Adela af Blois]], átti afkomendur. Hún var móðir [[Stefán Englandskonungur|Stefáns]] Englandskonungs. == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = William the Conqueror|mánuðurskoðað = 5. ágúst|árskoðað = 2010}} {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]] | frá = 1066 | til = 1087 | fyrir = [[Játgeir Ætheling]] | eftir = [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmur 2.]] }} {{erfðatafla | titill = [[Hertogar af Normandí]] | frá = 1035| til = 1087| fyrir = [[Róbert 1. af Normandí]] | eftir = [[Róbert 2. af Normandí]] }} {{Töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fd|1028|1087}} [[Flokkur:Hertogar af Normandí]] [[Flokkur:Konungar Englands]] [[Flokkur:Normandíætt]] bq5i3e9x9lrabqw4wnk1yxqm0j1h23b 0 89285 1982752 1583038 2026-10-15T11:31:23Z TKSnaevarr 53243 1982752 wikitext text/x-wiki {{Konungur |titill = Konungur Englands |ætt = Normandíætt |skjaldarmerki = |mynd = William II of England.jpg |nafn = Vilhjálmur 2. |ríkisár = 1087 – 1100 |kjörorð = |fæðingardagur = {{circa}} 1057 |fæðingarstaður =[[Hertogadæmið Normandí|Hertogadæminu Normandí]] |dánardagur = [[2. ágúst]] [[1100]] (u. þ. b. 43–44 ára) |dánarstaður = Nýskógum, [[Hampshire]], [[Konungsríkið England|Englandi]] |grafinn = [[Dómkirkjan í Winchester]] |faðir = [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur]] |móðir = [[Matthildur af Flæmingjalandi]] }} '''Vilhjálmur 2.''' (um [[1056]] – [[2. ágúst]] [[1100]]) eða '''Vilhjálmur rauður''' (enska: ''William II Rufus'', franska: ''Guillaume II d'Angleterre'') var konungur [[England]]s frá [[1087]] til dauðadags. Talið er líklegt að hann hafi fengið auknefni sitt af því að hann hafi verið rjóður í framan. Vilhjálmur var fæddur í [[Normandí]] einhverntíma á árunum 1056-1060, þriðji í röðinni af fjórum sonum [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur|Vilhjálms]] hertoga og síðar Englandskonungs og [[Matthildur af Flæmingjalandi|Matthildar]] af [[Flæmingjaland]]i. Elsti bróðirinn, [[Róbert stuttsokkur]], átti að erfa Normandí, sá næsti, Ríkharður, átti að fá England í sinn hlut, en þegar Ríkharður lést um 1080 stóð Vilhjálmur næstur til erfða. Hann var eftirlætissonur föður síns en átti eins og hann löngum í útistöðum við elsta bróðurinn, Róbert. Þegar Vilhjálmur bastarður dó og lönd hans skiptust milli sonanna kom það sér illa fyrir marga normannska aðalsmenn sem áttu lendur beggja vegna [[Ermarsund]]s, ekki síst vegna fjandskapsins milli bræðranna, því þeir þurftu nú að þjóna tveimur herrum. Þeir sáu þá lausn að sameina England og Normandí að nýju undir einum þjóðhöfðingja og gerðu því uppreisn gegn Vilhjálmi [[1088]] undir forystu Odos biskups af Bayeux, hálfbróður Vilhjálms bastarðar. En Róbert kom ekki til Englands til að leiða menn sína og Vilhjálmi tókst að vinna aðalsmennina á sitt band með fjáraustri og loforðum um betri stjórn. Árið [[1091]] réðist hann svo inn í Normandí, vann sigur á her bróður síns og neyddi hann til að afsala sér hluta af löndum sínum. Þeir sættust þó á endanum og Vilhjálmur stýrði nú öflugasta konungsríki í Evrópu. Helsti ráðgjafi Vilhjálms bastarðs, sem hafði einnig verið aðalkennari Vilhjálms 2., Lanfranc, erkibiskup af [[Kantaraborg]], lést tveimur árum eftir að Vilhjálmur tók við völdum og hann dró í mörg ár að útnefna nýjan erkibiskup og hirti sjálfur tekjur af erkibiskupsdæminu. Árið [[1093]] veiktist konungur alvarlega, óttaðist um líf sitt og útnefndi nýjan erkibiskup, Anselm (síðar heilagur [[Anselm af Kantaraborg]]), sem talinn var helsti guðfræðingur síns tíma, en þeir urðu fljótt ósammála um margt og árið [[1097]] fór Anselm í útlegð og leitaði á náðir [[Úrban II|Úrbans II]] páfa. Það dugði þó ekki til því að páfi gerði samkomulag við Vilhjálm, sem fékk að hirða tekjur af erkibiskupsdæminu allt til dauðadags. Vilhjálmur þótti harður í horn að taka í innanlandsmálum og miskunnarlaus stjórnandi. Hann hafði lítið álit á [[Engilsaxar|Engilsöxum]] eins og margir af hans ætt og var óvinsæll konungur. Þegar Róbert bróðir hans ákvað að halda í [[Fyrsta krossferðin|Fyrstu krossferðina]] 1096 skorti hann fé til að fjármagna herförina og veðsetti bróður sínum hertogadæmið Normandí fyrir 10.000 mörk, sem var um fjórðungur af árlegum skatttekjum Vilhjálms. Vilhjálmur lagði þungan aukaskatt á allt England til að afla fjárins. Hann stýrði svo Normandí sem ríkisstjóri á meðan Róbert var fjarverandi en hann sneri raunar ekki aftur fyrr en mánuði eftir lát Vilhjálms. Vilhjálmur varð fyrir örvarskoti og beið bana á veiðum í Nýskógum (New Forest) en óvíst er hvernig það bar að höndum, hver skaut örinni eða hvort það var slysaskot eða viljaverk. Þegar fréttist af láti hans hélt yngsti bróðir hans, [[Hinrik 1. Englandskonungur|Hinrik]], þegar til London og lét krýna sig konung, þar sem Róbert hafði enn ekki snúið aftur úr krossferðinni. Vilhjálmur kvæntist aldrei og eignaðist engin börn. Ýmislegt er talið benda til þess að hann hafi verið samkynhneigður. == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = William II of England|mánuðurskoðað = 6. ágúst|árskoðað = 2010}} {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]] | frá = 1087 | til = 1100 | fyrir = [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur|Vilhjálmur 1.]] | eftir = [[Hinrik 1. Englandskonungur|Hinrik 1.]] }} {{Töfluendir}} {{d|1100}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} [[Flokkur:Normandíætt]] [[Flokkur:Konungar Englands]] oulsbi4wu2kqick4s3dav2ahsnl1tqn 0 89288 1982759 907708 2026-10-15T11:40:15Z TKSnaevarr 53243 Breytti tilvísun frá [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur]] til [[Vilhjálmur sigursæli]] 1982759 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Vilhjálmur sigursæli]] 8mpqanvne6avheqfmcmzyc5fxjtmvec 0 89302 1982721 1627816 2026-10-14T21:42:28Z TKSnaevarr 53243 1982721 wikitext text/x-wiki {{Konungur |titill = Konungur Englands |ætt = Normandíætt |skjaldarmerki = |mynd = Henry1.jpg |nafn = Hinrik 1. |ríkisár = 1100 – 1135 |kjörorð = |fæðingardagur = {{circa}} 1068 |fæðingarstaður =hugsanlega [[Selby]], [[Yorkshire]], [[Konungsríkið England|Englandi]] |dánardagur = [[1. desember]] [[1135]] (66–67 ára) |dánarstaður = [[Saint-Denis-en-Lyons]], [[Normandí]], [[Konungsríkið Frakkland|Frakklandi]] |grafinn = [[Reading Abbey]] |faðir = [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur]] |móðir = [[Matthildur af Flæmingjalandi]] |titill_maka = Eiginkona |maki = {{gifting|[[Edit af Skotlandi]]|1100|1118|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Adeliza af Louvain]]|1121}} | börn = {{plain list| * [[Matthildur keisaraynja]] * [[Vilhjálmur Adelin, hertogi af Normandí]]}} Óskilgetin: {{plain list| * [[Róbert, 1. jarlinn af Gloucester]] * [[Alice FitzRoy|Aline, lafði af Montmorency]] * [[Juliane de Fontevrault]] * [[Matilda FitzRoy, greifynja af Perche|Matthildur, greifynja af Perche]] * [[Ríkharður af Lincoln (sonur Hinriks 1.|Ríkharður af Lincoln]] * [[Sybilla af Normandí|Sybilla Skotadrottning]] * [[Reginald de Dunstanville, 1. jarlinn af Cornwall|Reginald, 1. jarlinn af Cornwall]] * [[Matilda FitzRoy, hertogaynja af Bretagne|Matthildur, hertogaynja af Bretagne]] * [[Robert fitzEdith|Róbert, lávarður af Okehampton]] * [[Matilda FitzRoy, abbadís Montvilliers|Matthildur, abbadís Montvilliers]] * [[Henry FitzRoy (d. 1158)|Henry FitzRoy]] * [[Fulk FitzRoy]] * [[Gilbert FitzRoy]] }} }} '''Hinrik 1.''' (um [[1068]]/[[1069]] – [[1. desember]] [[1135]]) var konungur [[England]]s frá [[1100]] til dauðadags og jafnframt hertogi af [[Normandí]] frá [[1106]]. Hinrik var fjórði og yngsti sonur [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur|Vilhjálms bastarðs]] og [[Matthildur af Flæmingjalandi|Matthildar af Flæmingjalandi]]. Hann var ágætlega menntaður og var fyrsti Normannakonungurinn sem talaði reiprennandi ensku. Einn sona Vilhjálms 1. dó á undan honum en Vilhjálmur skipti arfi milli hinna þriggja þannig að [[Róbert stuttsokkur|Róbert]] fékk hertogadæmið Normandí, [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmur rauður]] fékk England en Hinrik fékk fimm þúsund pund silfurs. == Konungur Englands == Hinrik reyndi að etja bræðrum sínum hvorum gegn öðrum en þótt þeir væru engir vinir tóku þeir höndum saman gegn honum og gerðu með sér samkomulag um að ef annarhvor þeirra dæi án þess að eignast son skyldi hinn erfa hann. En þegar Vilhjálmur 2. varð fyrir örvarskoti á veiðum í Nýskógum og dó [[2. ágúst]] árið 1100 var Róbert í [[krossferð]] en Hinrik var í Englandi og var snöggur til, náði yfirráðum yfir ríkiskassanum og tryggði sér þar með krúnuna. Grunsemdir hafa verið uppi um að Hinrik hafi frétt af því að Róbert væri á heimleið með unga brúði og hafi þá brugðist skjótt við og látið drepa Vilhjálm til að tryggja sjálfum sér ríkið. Hann var krýndur konungur Englands [[5. ágúst]] í [[Westminster Abbey]] og tryggði stöðu sína með því að gefa út réttindaskrá handa aðalsmönnum, sem talin er undanfari [[Magna Carta]]. Hinrik gekk að eiga [[Edit af Skotlandi|Edit]], dóttur [[Melkólfur 3.|Melkólfs 3.]] Skotakonungs, [[11. nóvember]] árið 1100. Hún var af gömlu ensku konungsættinni, [[Wessexætt]], og Normannabarónunum líkaði það illa, svo að til að reyna að milda þá breytti Edit um nafn og kallaðist Matthildur eftir að hún varð drottning. Hins vegar jók hjónabandið vinsældir Hinriks meðal [[Engilsaxar|Engilsaxa]]. Árið [[1101]] reyndi Róbert stuttsokkur, hertogi af Normandi og eldri bróðir Hinriks, að ná Englandi á sitt vald, enda taldi hann sig eiga tilkall til þess, og gerði innrás. Þeir náðu þó samkomulagi um að Róbert viðurkenndi Hinrik sem konung Englands gegn því að fá háa fjárhæð greidda. Hinrik kveinkaði sér þó undan greiðslunni og treysti heldur ekki bróður sínum svo að árið [[1105]] gerði hann innrás í Normandí. Þann [[28. september]] [1106] háðu þeir bræðurnir bardaga í þorpinu Tinchebray. Hinrik hafði betur, handsamaði Róbert og hafði hann í haldi í Englandi það sem hann átti ólifað, eða í 28 ár. Hinrik lagði svo Normandí undir sig og hertogadæmið tilheyrði Englandi næstu hundrað árin. Hinrik kom á margs konar endurbótum á stjórnartíð sinni, bæði réttarfarslegum og fjárhagslegum. Hann endurbætti skattheimtukerfið og samdi frið við kirkjuna, sem Vilhjálmur bróðir hans hafði átt í deilum við. Á stjórnarárum hans minnkaði bilið milli Normanna og Engilsaxa og sjálfur giftist hann konu af gömlu ensku konungsættinni. Hins vegar tókst honum ekki að ganga tryggilega frá ríkiserfðum eftir sinn dag. == Fjölskylda == Hinrik og Matthildur (Edit) áttu tvö börn sem komust upp, dótturina [[Matthildur keisaraynja|Matthildi]] ([[1102]] – 1167), sem giftist fyrst [[Hinrik 5. keisari|Hinrik 5.]] keisara hins Heilaga rómverska keisaradæmis og gekk jafnan undir nafninu Matthildur keisaraynja, og soninn Vilhjálm Adelin (1103 – 1120), sem átti að erfa ríkið. Hinrik konungur samdi um trúlofun hans og dóttur Fulk 5., greifa af Anjou, til að draga úr hættu á að Fulk réðist á Normandí, og giftust þau [[1119]]. Vilhjálmur fórst þó á sjó ári síðar en árið [[1128]] giftist Matthildur, sem þá var orðin ekkja, [[Geoffrey greifi af Anjou|Geoffrey Plantagenet]], syni Fulks. Matthildur drottning, kona Hinriks, hafði dáið [[1. maí]] [[1118]] og [[29. janúar]] [[1121]] giftist hann aftur [[Adeliza af Louvain|Adelizu]] af Louvain en þau eignuðust ekki börn og Hinrik lét þá aðalsmenn í ríki sínu sverja þess eið að viðurkenna Matthildi keisaraynju sem erfingja krúnunnar. Matthildur og Geoffrey bjuggu í Normandí og árið [[1135]] fór Hinrik þangað til að hitta dóttursyni sína, sem hann hélt mikið upp á. Þar lést hann 1. desember 1035 úr matareitrun eða ofáti á [[sæsteinsuga|sæsteinsugum]], sem hann hafði mikið dálæti á. Eftir lát hans upphófst mikil erfðadeila milli Matthildar, sem margir vildu ekki samþykkja sem þjóðhöfðingja bæði vegna þess að hún var kona og vegna þess að hún hafði gifst manni af [[Anjou-ætt]], sem Normannar álitu óvini sína, og [[Stefán Englandskonungur|Stefáns af Blois]], sem var dóttursonur Vilhjálms 1. og þau Matthildur því systkinabörn. Úr varð borgarstyrjöld, [[Stjórnleysið]] svokallaða, sem stóð í nærri tvo áratugi. Hinrik 1. átti margar frillur og er sagður hafa eignast á milli 20 og 25 óskilgetin börn. Þar á meðal voru [[Róbert jarl af Gloucester|Róbert]], fyrsti jarlinn af Gloucester og áberandi í borgarastyrjöldinni, þar sem hann studdi fyrst Stefán konung en varð síðan öflugasti liðsmaður Matthildar hálfsystur sinnar, og [[Sybilla af Normandí]], kona [[Alexander 1. Skotakonungur|Alexanders 1.]] Skotakonungs. == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = Henry I of England|mánuðurskoðað = 6. ágúst|árskoðað = 2010}} {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]] | frá = 1100 | til = 1135 | fyrir = [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmur 2.]] | eftir = [[Stefán Englandskonungur|Stefán]] }} {{erfðatafla | titill = [[Hertogi af Normandí]] | frá = 1106 | til = 1135 | fyrir = [[Róbert 2. af Normandí]] | eftir = [[Stefán Englandskonungur|Stefán]] }} {{Töfluendir}} {{d|1135}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} [[Flokkur:Hertogar af Normandí]] [[Flokkur:Normandíætt]] [[Flokkur:Konungar Englands]] h64j3shvekn9r6t7e4z6htjzaa86zqv 0 92887 1982760 948883 2026-10-15T11:40:24Z TKSnaevarr 53243 Breytti tilvísun frá [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur]] til [[Vilhjálmur sigursæli]] 1982760 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Vilhjálmur sigursæli]] 2b1kt3csvyeoac7nqkq42u34t9jwhbx 0 97128 1982740 1979517 2026-10-15T07:21:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982740 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Islande source Deildartunguhver.jpg|thumb|200px|[[Deildartunguhver]]]] '''Hitaveita''' er dreifing varma. Orðið „orkuveita“ hefur verið notað í auknu mæli, sem lýsir því betur að flutt er bæði [[varmi]] og [[rafmagn]], en orðið „hitaveita“ var tekið inn í mörg önnur tungumál líkt og orðið [[geysir]] yfir þetta fyrirbæri: (jarð)hitaveitur.<ref>Guðmundur Pálmason. „Hvað er jarðhiti?“, 2002.</ref> Einkenni varmaorku er að nýta má hana við mishátt [[hitastig]], frá hæsta hita á hverjum stað og allt niður undir umhverfishita. [[Háhitasvæði]] geymir hita í jarðhitageymi og hitinn er á bilinu 250 – 350°C og þar er hægt að nota [[gufa|gufuna]] úr jörðinni til að knýja rafal og framleiða [[rafmagn]], eftir verður þá heitt vatn sem er yfir 100°C heitt og nota mætti það til húshitunar. En eftir það er svo vatnið ekki orðið kalt heldur er við 30-40°C heitt og er nothæft til [[Sundlaug|sundlaugarhitunnar]] eða snjóbræðslu til dæmis. Ekki er þó oft hægt að nýta varmainnihald [[Vatn|vatnsins]] að fullu niður undir umhverfishita, þó það sé æskilegt markmið. Æskilegt er einnig að dæla afgangsvatninu niður í jarðhitageyminn til að viðhalda [[þrýstingur|þrýstingi]] í honum. <ref>Guðmundur Pálmason, 2005.''Jarðhitabók''.</ref> == Saga hitaveitu == === Nýting jarðhita === Í gegnum [[mannkynssaga|mannkynssöguna]] hefur hveravatn verið nýtt til [[Þvottalaugarnar|þvotta]] og baða. Safnað var vatni úr heitum laugum og það kælt að hentugum hita eða blandað köldu vatni, og [[Snorralaug]] í Reykholti er þekktasta dæmið hér á landi. [[Rómaveldi|Rómverjar]] eru frægir fyrir sína baðmenningu, byggðu þeir jarðhitaböð þar sem heitar laugar voru og rústir þeirra eru sýnilegar á mörgum stöðum enn í dag. Margar aðrar þjóðir nýttu heitt uppsprettuvatn á sama hátt, til baða og þvotta. Ekki var það þó fyrr en í byrjun tuttugustu aldar að nýting [[jarðhiti|jarðhitans]] hófst í meira mæli, fyrst smátt en óx með meiri skilningi á orkulindinni. Á [[Ítalía|Ítalíu]] voru fyrstu boranir á [[háhitasvæði]] í Lardarello í Toscanahéraði gerðar upp úr aldamótunum 1900. Boranir sýndu fram á að hiti jarðgufunnar í jarðhitageyminum var nógu hár til að framleiða mætti rafmagn með henni á hagkvæman hátt. <ref>Guðmundur Pálmason, 2005. ''Jarðhitabók''. </ref> === Hitaveita á Íslandi === Miklar framfarir urðu í nýtingu lághita til hitunar þegar [[Pípulögn|pípulagnir]] gátu veitt vatnið. Ein af fyrstu hitaveitum sem vitað er um, var sett á stofn fyrir aldarmótin 1900 í Idaho í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Vatnið var leitt í tréstokkum frá borholum til íbúðarhúsa. Á svipuðum tíma voru gerðar fyrstu tilraunir hér á landi var að veita vatni í lokuðum ræsum um garðlönd á Draflastöðum í [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]]. Árið 1907 leiddi Erlendur Gunnarsson á [[Sturlureykir|Sturlureykjum]] gufu í steyptum rörum frá [[Hver|gufuhver]] til íbúðarhúss sem var sex metrum hærra á landinu en hverinn. Fyrr á öldum var brennt [[eldsneyti]] á eldstæðum, ekki þekktist þó að stýra útbreiðslu ylsins um húsin, seinna komu til margar gerðir ofna, og var mikill munur á búnaði í húsum heldri manna og almennings. Eins og áður segir varð mikil framför þegar málmrör voru nýtt til að flytja vatn bæði kalt og heitt. Eitt af fyrstu húsum sem var byggt með lögnum var á [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]] um 1885. Um 1900 voru miðstöðvareldavélar algengar þar sem var hitað upp meðal annars vatn sem var leitt svo um húsin í lögnum. Þar með má segja að ný húshitunartækni hafi tekið við á Íslandi og var því auðvelt að yfirfæra hana að hitaveitum þegar tækni til vinnslu heita vatnsins úr jörðu kom til. Tæknilegar framfarir á árunum 1900 – 1920 áttu þátt í að koma af stað nýtingu jarðhitans til húshituna og má nefna þrjú atriði: Í fyrsta lagi upphitun Stefáns B. Jónssonar á Suður-Reykjum í [[Mosfellssveit]] á íbúðarhúsi með hveravatni árið 1909, sem sannaði fyrir mönnum að slíkt væri hægt, Í öðru lagi hitun íbúðarhúss á [[Sturlureykir|Sturlureykjum]] í Reykholtsdal með gufu frá hver sem stóð neðar í landinu en sjálft húsið. Og í þriðja lagi með Reykhúsaaðferðinni sem svo var kölluð, sem Sveinbjörn Jónsson, sem var síðar framkvæmdastjóri Ofnasmiðjunnar, notaði til að hita upp íbúðarhús á Reykhúsum í [[Eyjafjörður|Eyjafirði]] stutt eftir 1920. Aðferð hans var að veita vatni í lokaðri hringrás frá heitri laug inn í hús. Vatnið úr hringrásinni var hitað í varmaskipti niðri í lauginni. Þessi aðferð kom í veg fyrir tvennt, [[Tæring|tæringu]] á rörum, vegna efnainnihalds vatnsins og með þessu móti mátti hita upp hús sem stóðu hærra í landi en laugarnar án þess að kosta til dælingar á vatninu. Eðlismunur á hitaða og kælda vatninu heldur hringrásinni við. [[Reykjavík]] óx á stríðsárunum, og kallaði það á betri nýtingu [[Laugar|lauga]] innan bæjarlandsins. Ofan á það kom svo eldsneytisskortur á styrjaldarárunum frá 1914 – 18. Rafmagnsveita Reykjavíkur hóf boranir við [[Þvottalaugarnar]] í júní 1928. Boranir sýndu að ekki var hægt að framleiða rafmagn vegna of lágs hitastigs en vatnið hentaði þó vel til húshitunar. Fljótlega varð ljóst að Laugaveitan myndi aðeins nægja til að hita upp hluta [[Reykjavík|Reykjavíkur]] og því var farið að athuga víðar. Í [[Mosfellssveit]] var borað árið 1933 og í ljós komu miklir virkjana möguleikar en töfðust framkvæmdir vegna þess að [[heimstyrjöldin síðari]] braust út. Það var svo árið 1940 voru 2.700 hús tengd við hitaveitu frá Suður-Reykjum í [[Mosfellssveit]]. Utan [[Reykjavík|Reykjavíkur]] fylgdust sveitafélög grannt með framvindu í hitaveitumálum, á [[Akureyri]] fóru fram fyrstu boranir árið 1930, árangur varð þó enginn. Á [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]] var fyrstu hitaveitu komið á laggirnar árið 1944, vatnið kom úr Skeggjabrekkudal og Ósbrekku. Á [[Selfoss|Selfossi]] tók til starfa hitaveita Kaupfélags Árnesinga 1948, vatnið kom frá Laugardælum og síðar frá Þorleifskoti. [[Hveragerði]] fékk hitaveitu árið 1952 en þar höfðu áður verið margar einkaveitur. Hitaveita [[Sauðárkrókur|Sauðárkróks]] tók til starfa 1953, nokkrar litlar hitaveitur bættust við næsta áratug, en fjölgaði mest kringum 1973 og eftir það þegar olíukreppan dundi yfir. <ref>Guðmundur Pálmason, 2005. ''Jarðhitabók''. </ref> == Útbreiðsla == === Á Íslandi === [[Jarðhitasvæði]] hita um 89% af húsum á [[Ísland|Íslandi]]. Stór hluti af hitaveitukerfi Íslands er frá [[lághitasvæði|lághitasvæðum]], sem eru utan virka eldfjalla svæðisins, mörg þessara hitaveitukerfa hafa starfað í marga [[Áratugur|áratugi]], í flestum tilfellum eru þetta vatn frá borholum en dæmi eru um sjálfrennandi uppsprettur sem enn eru notaðar. Hitaveitukerfi [[Reykjavík|Reykjavíkur]] er stærsta hitaveitu dreifikerfi sinnar tegundar í heiminum, það byrjaði smátt um 1930 en í dag þjónar það Reykvíkingum og nágrannabyggðum, alls um 58% af íbúum Íslands. [[Orkuveita Reykjavíkur]] nýtir 3 [[lághitasvæði]], nokkur vandamál hafa komið upp við virkjun þessara svæða eins og þrýstingsfall vegna ofnýtingar, kaldavatnsinnflæði, og sjóinnflæði. Ekkert hitaveitukerfanna hefur hætt vinnslu, og lausnir hafa fundist á þessum vandamálum. Meðal lausna er bæting á nýtingu hitakerfanna, dýpri og nákvæmari borun, ný borunarmarkmið og ný svæði, og niðurdæling, ásamt tæknilegum lausnum á yfirborði. Þessi langa reynsla gefur mikilvæga þekkingu á sjálfbærri hitaveitu. 22 hitaveitur eru í almennings eða í einkaeign, sem starfa í 62 aðskildum hitaveitukerfum eða veitum. Stærsta hitaveitan er í [[Reykjavík]] og þjónar 180.000 íbúum. Heildar orkunotkun árið 2009 er 12 PJ/ á ári. Tvær aðrar hitaveitur þjóna 18.000 – 20.000 íbúum, meðan hinar 59 eru tiltölulega smáar, og veita hita til íbúa nokkur þúsund manna byggða niður í fámenn sveitafélög. Þeirra orkunotkun á ári er frá 5- 500 TJ/á ári (1 TJ = 10^12 J). Til viðbótar koma svo einkareknu hitaveiturnar sem eru í strábýli og þjóna oft 10 eða 20 sveitabæjum, þessar einkareknu hitaveitur þjóna um það bil 4000 íbúum.<ref>Guðni Axelsson, Einar Gunnlaugsson, Þorgils Jónasson, & Magnús Ólafsson, 2010</ref> ===Um víða veröld=== [[Mynd:Plates_tect2_en.svg|thumb]]Áhugi erlendis hefur síðustu áratugi beinst mest að raforkuvinnslu úr [[Jarðhiti|jarðhita]], en möguleikar til þess eru aðeins þar sem [[háhitasvæði]] er að finna, sem er aðallega löndum þar sem plötuskil liggja um eða við (sjá mynd af plötuskilum). Fyrsta jarðgufuvirkjunin var í Larderello í Toscana á [[Ítalía|Ítalíu]] árið 1904. Stærstu virkjanirnar eru á Geysissvæðinu í [[Kalifornía|Kaliforníu]], þó hefur verið hröð uppbygging á síðustu árum á [[Filippseyjar|Filippseyjum]], í [[Indónesía|Indónesíu]] og Mexíkó. Flest lönd sem búa yfir jarðhita, eru á breiddargráðum þar sem hlýtt [[loftslag]] ríkir, og því ekki bein þörf fyrir hitun húsa, Ísland sker sig út úr að þessu leiti. Og er [[Ísland]] í forystu í því að nýta jarðhita til annars en raforkuframleiðslu, og þá er ekki miðað aðeins við höfðatölu, heldur einnig heildarnotkun.<ref>Guðmundur Pálmason, 2005. ''Jarðhitabók''. </ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> ==Heimildir== * Guðmundur Pálmason. „Hvað er jarðhiti?“. Vísindavefurinn 25.9.2002. https://visindavefur.is/?id=2687. (Skoðað 29.3.2011) * Guðmundur Pálmason.(2005) ''Jarðhitabók, eðli og nýting auðlindar''. Reykjavík, Hið íslenska bókmenntafélag. * Guðni Axelsson, Einar Gunnlaugsson, Þorgils Jónasson, & Magnús Ólafsson. (12. september 2010). „Low-temperature geothermal utilization in Iceland – Decades of experience“. ''Geothermics 39'' , bls. 329-338. == Tenglar == * [https://www.samorka.is/doc/1713 Sveinn Þórðarson og Þorgils Jónasson: Um hitaveitur á Íslandi] * [http://www.elsevier.com/locate/geothermics Elsevier] * [http://www.hsveitur.is/HSDistribution/HSDistributionHeating.aspx?tabnumber=3&wfn=HSDistributionHeating HS veitur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304142149/http://www.hsveitur.is/HSDistribution/HSDistributionHeating.aspx?tabnumber=3&wfn=HSDistributionHeating |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20240318233726/https://www.or.is/ Orkuveita Reykjavíkur] * [http://www.os.is/jardhiti/jardhitanotkun/hitaveitur-a-islandi/ Orkustofnun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110911000644/http://www.os.is/jardhiti/jardhitanotkun/hitaveitur-a-islandi/ |date=2011-09-11 }} [[Flokkur:Hitaveita| ]] rrs55mdn0fn5kahw7db4egd6dajo8cy 0 106473 1982695 1927355 2026-10-14T13:55:42Z Akigka 183 1982695 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Two kinds of rice flour.jpg|thumb|right|Tvær tegundir af hrísmjöli.]] '''Hrísmjöl''' er fínmalað [[mjöl]] úr [[hrísgrjón]]um, ýmist hvítum eða brúnum. Það er [[glúten]]laust og hentar því vel í kökur, grauta og annan mat fyrir þá sem þola illa [[hveiti]] og annað [[korn]] sem inniheldur glúten. Úr því eru gerðir [[grautur|grautar]] sem þykja henta vel handa ungbörnum. Það er [[sterkja|sterkjuríkt]] og er því einnig notað til þykkingar í [[Sósa|sósur]] og fleira. Úr hrísmjöli eru líka gerðar [[núðla|hrísgrjónanúðlur]], [[Pönnukaka|pönnukökur]] og ábætisréttir eins og japanskt ''[[mochi]]'' og filippeyskt ''[[cascaron]]''. {{stubbur|matur}} [[Flokkur:Hrísgrjón]] [[Flokkur:Mjöl]] fj1rptk8yxd79g8jl6z3hm7axmivuqy 4 117983 1982686 1971721 2026-10-14T13:17:29Z Akigka 183 uppfæri m/v en:wp 1982686 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Greinar sem ættu að vera til/Tenglar}} Þetta eru 100 greinar sem eru mjög mikilvægar og ætti að huga sérstaklega að. ==Saga (7 greinar)== {{div col|colwidth=13em}} # [[Árnýöld]] # [[Fornöld]] # [[Forsögulegur tími]] # '''[[Mannkynssaga]]''' # [[Miðaldir]] # [[Nýöld]] # [[Sagnfræði]] {{div col end}} ==Landfræði (11 greinar)== {{div col|colwidth=13em}} # [[Afríka]] # [[Asía]] # [[Evrópa]] # [[Eyjaálfa]] # [[Gufuhvolf]] # [[Haf]] # [[Landfræði]] # [[Mannabyggð]] # [[Norður-Ameríka]] # [[Suður-Ameríka]] # [[Þurrlendi]] {{div col end}} ==List (6 greinar)== {{div col|colwidth=13em}} # [[Arkitektúr]] # [[Bókmenntir]] # '''[[List]]''' # [[Myndlist]] # [[Sviðslistir]] # [[Tónlist]] {{div col end}} ==Daglegt líf (6 greinar)== {{div col|colwidth=13em}} # [[Fjölskylda]] # [[Föt]] # [[Heimili]] # [[Matur]] # [[Skemmtun]] # [[Spil (leikur)]] {{div col end}} ==Heimspeki og trúarbrögð (6 greinar)== {{div col|colwidth=13em}} # [[Goð]] # '''[[Heimspeki]]''' # [[Rökfræði]] # [[Siðfræði]] # [[Trúarbrögð]] # [[Þekking]] {{div col end}} ==Samfélag og félagsvísindi (22 greinar)== {{div col|colwidth=13em}} # [[Alþýðumenning]] # [[Fjölmiðlar]] # [[Framleiðsla]] # [[Hagfræði]] # [[Hugur]] # [[Landbúnaður]] # [[Lög]] # [[Menning]] # [[Menntun]] # [[Ríki]] # [[Ríkisvald]] # [[Samskipti]] # [[Sálfræði]] # [[Siðmenning]] # [[Skrift]] # [[Stjórnmál]] # [[Stríð]] # [[Tilfinning]] # '''[[Tungumál]]''' # [[Viðskipti]] # [[Þjóðerni]] # '''[[Þjóðfélag]]''' {{div col end}} ==Vísindi og læknisfræði (31 grein)== {{div col|colwidth=13em}} # [[Alheimurinn]] # [[Dauði]] # [[Dýr]] # [[Eðlisfræði]] # [[Efnafræði]] # [[Efni]] # [[Eldur]] # [[Fruma]] # [[Frumefni]] # [[Jarðfræði]] # [[Jurt]] # '''[[Jörðin]]''' # '''[[Líf]]''' # [[Líffræði]] # [[Loftslag]] # [[Læknisfræði]] # '''[[Maður]]''' # [[Málmur]] # [[Orka]] # [[Rafmagn]] # [[Sjúkdómur]] # [[Stjörnufræði]] # [[Sólkerfið]] # [[Sólin]] # [[Tími]] # [[Tunglið]] # [[Vatn]] # [[Vistfræði]] # '''[[Vísindi]]''' # [[Þróun]] # [[Æxlun]] {{div col end}} ==Tækni (5 greinar)== {{div col|colwidth=13em}} # '''[[Tækni]]''' # [[Tölva]] # [[Verkfræði]] # [[Verkfæri]] # [[Samgöngur]] {{div col end}} ==Stærðfræði (6 greinar)== {{div col|colwidth=13em}} # [[Algebra]] # [[Talnareikningur]] # [[Rúmfræði]] # '''[[Stærðfræði]]''' # [[Tala]] # [[Tölfræði]] {{div col end}} {{Greinar sem ættu að vera til}} [[Flokkur:Wikipedia:Greinar sem ættu að vera til]] hllmtqisn90ulkuogikmcch9zauetrx 0 122607 1982742 1954978 2026-10-15T09:08:33Z ~2026-55279-30 121863 cvcgfffcgcghhhhhhhh 1982742 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Mandarínönd | status = LC | image = Pair of mandarin ducks.jpg | image_width = 300px | image_caption = Bliki og kolla | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = ''[[Aix (genus)|Aix]]'' | species = '''''A. galericulata''''' | binomial = ''Aix galericulata'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = | range_map_width = | range_map_caption = }} [[File:Mandarin duck in Central Park (22342).webm|thumb|Mandarínönd]] '''vhgucjch fccgghggd dssfgdghddfdd ddddgfdgfddgadsdfgkjh dgdgMandarínönd''' ([[fræðiheiti]]: ''Aix galericulata'') er [[fugl]] af [[andaætt]]. Mandarínönd er meðalstór [[trjáönd]] (Carinini) ættuð úr [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] og er skyld hinni norðuramerísku [[brúðönd]]. Trjáendur eru endur sem verja miklum tíma í trjám en eru svipaðar buslöndum. Mandarínönd er 41 - 49 sm löng með 65-75 sm vænghaf. Karlfuglinn er afar litskrúðugur og þekkist auðveldlega. Hann hefur rauðan gogg, stóra hvítar flekki yfir auga og rauðleitt andlit. Brjóstið er fjólublátt með tveimur lóðréttum röndum og á bakinu eru tvo appelsínugul "segl". Kvenfuglinn (kollan) er svipuð kvenfugli [[brúðönd|brúðandar]] með hvítan hring kringum auga og strípu sem liggur niður og aftur með auga en fölari að neðan. [[Mynd:Aix galericulata -Richmond Park, London, England -mother and ducklings-8.jpg|thumb|left|Kolla með unga í skemmtigarði í London]] Mandarínönd var einu sinni útbreidd í heimkynnum sínum en hefur fækkað mikið vegna útflutnings og eyðingar skóglendis. Fuglar í fuglasöfnum sleppa oft út í náttúrna og hafa tímgast þar. Þannig er núna töluverður fjöldi varpfugla út í náttúrunni í [[Bretland]]i og nokkuð margir í görðum í [[Dublin]] á [[Írland]]i. Einnig eru nokkur hundruð varpfugla á einstökum stöðum í [[Bandaríki Norður-Ameríku|Bandaríkjum Norður-Ameríku]] og eru þeir hópar afkomendur anda sem hafa verið fluttir á svæðið og sloppið úr haldi. [[Mynd:Aix galericulata - Zürich - Hafen Riesbach 2011-01-14 15-58-32.JPG|thumb|right|Mandarínendur í Sviss (karlfugl til vinstri)]] Villtar mandarínendur verpa í þéttum skógi í nágrenni við grunn vötn, votlendi eða tjarnir. Mandarínendur í haldi gera hreiður í trjám nærri vatni og verpa níu til tólf eggjum í [[apríl]] eða [[maí]]. Karlfuglinn ver hreiður og kollu á útungunartíma en fer sína leið áður en ungar skríða úr eggjum. Skömmu eftir að ungar koma úr eggjum flýgur móðirin niður úr trénu og fær ungana til að hoppa úr hreiðri. Þegar ungar eru komnir úr hreiðri fara þeir í humátt eftir móður sinni að vatni. Asíustofn mandarínanda eru [[farfugl]]ar sem halda til á veturna í [[Austur-Kína]] og [[Suður-Japan]]. Mandarínendur éta með því að busla í vatni eða ganga á landi. Þær éta aðallega jurtir og [[fræ]] en einnig [[snigill|snigla]], [[skordýr]] og litla fiska. Á veturna éta þær [[hneta|hnetur]] og [[korn]]. Á vorin éta þær skordýr, snigla, fiska og vatnajurtir. Á sumrin éta þær orma, litla fiska, froska, lindýr og litla snáka. Þær éta aðallega kvölds og morgna en halda sig í trjám eða á jörðu niðri á daginn. Mandarínönd sést stöku sinnum á Íslandi en er sjaldgæf. [[Mynd:Aix galericulata -Bushy Park, Terenure, Dublin, Ireland -male-8 (1).jpg|thumb|right|Karlfugl á flugi]] ==Myndir== <gallery widths="200px" heights="200px"perrow="5" > File:Aix galericulata (wild living in Warsaw).JPG|Mandarínbliki File:Mandarinducksum.JPG|Bliki utan mökunar- og varptíma File:Mandarin duckling 800.jpg|Ungi File:Mating Mandarin Ducks.jpg|Par á mökunartíma File:Aix galericulata (Female), Richmond Park, UK - May 2013.jpg|Kolla í skemmtigarði í London, England File:Aix galericulata (Male), Richmond Park, UK - May 2013.jpg|Bliki í skemmtigarði í London, Englandi Aix galericulata MHNT.ZOO.2010.11.27.5.jpg |Museum specimen </gallery> ==Tenglar== *[https://www.rspb.org.uk/birds/guide/m/mandarin/index.asp RSPB A to Z of UK Birds Page] *[http://www.bbk.ac.uk/bcs/about_staff/baggott/Current_research/content/index_html Mandarin Duck Research Pages - Birkbeck, University of London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813102558/http://www.bbk.ac.uk/bcs/about_staff/baggott/Current_research/content/index_html |date=2007-08-13 }} *[http://www.mandarinduck.org/html/index.html Mandarin Duck Research]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://ibc.lynxeds.com/species/mandarin-duck-aix-galericulata Mandarin Duck videos, photos & sounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328112439/http://ibc.lynxeds.com/species/mandarin-duck-aix-galericulata |date=2014-03-28 }} on the Internet Bird Collection == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Aix galericulata}} {{Commons|Aix galericulata}} {{Wikilífverur|Aix galericulata}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Andaætt]] 2wobu6nzws5gndv2sb5r1sukwaxrb6a 1982745 1982742 2026-10-15T09:17:18Z NDG 108276 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-55279-30|~2026-55279-30]] ([[User talk:~2026-55279-30|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:SchlurcherBot|SchlurcherBot]] 1954978 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Mandarínönd | status = LC | image = Pair of mandarin ducks.jpg | image_width = 300px | image_caption = Bliki og kolla | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = ''[[Aix (genus)|Aix]]'' | species = '''''A. galericulata''''' | binomial = ''Aix galericulata'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = | range_map_width = | range_map_caption = }} [[File:Mandarin duck in Central Park (22342).webm|thumb|Mandarínönd]] '''Mandarínönd''' ([[fræðiheiti]]: ''Aix galericulata'') er [[fugl]] af [[andaætt]]. Mandarínönd er meðalstór [[trjáönd]] (Carinini) ættuð úr [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] og er skyld hinni norðuramerísku [[brúðönd]]. Trjáendur eru endur sem verja miklum tíma í trjám en eru svipaðar buslöndum. Mandarínönd er 41 - 49 sm löng með 65-75 sm vænghaf. Karlfuglinn er afar litskrúðugur og þekkist auðveldlega. Hann hefur rauðan gogg, stóra hvítar flekki yfir auga og rauðleitt andlit. Brjóstið er fjólublátt með tveimur lóðréttum röndum og á bakinu eru tvo appelsínugul "segl". Kvenfuglinn (kollan) er svipuð kvenfugli [[brúðönd|brúðandar]] með hvítan hring kringum auga og strípu sem liggur niður og aftur með auga en fölari að neðan. [[Mynd:Aix galericulata -Richmond Park, London, England -mother and ducklings-8.jpg|thumb|left|Kolla með unga í skemmtigarði í London]] Mandarínönd var einu sinni útbreidd í heimkynnum sínum en hefur fækkað mikið vegna útflutnings og eyðingar skóglendis. Fuglar í fuglasöfnum sleppa oft út í náttúrna og hafa tímgast þar. Þannig er núna töluverður fjöldi varpfugla út í náttúrunni í [[Bretland]]i og nokkuð margir í görðum í [[Dublin]] á [[Írland]]i. Einnig eru nokkur hundruð varpfugla á einstökum stöðum í [[Bandaríki Norður-Ameríku|Bandaríkjum Norður-Ameríku]] og eru þeir hópar afkomendur anda sem hafa verið fluttir á svæðið og sloppið úr haldi. [[Mynd:Aix galericulata - Zürich - Hafen Riesbach 2011-01-14 15-58-32.JPG|thumb|right|Mandarínendur í Sviss (karlfugl til vinstri)]] Villtar mandarínendur verpa í þéttum skógi í nágrenni við grunn vötn, votlendi eða tjarnir. Mandarínendur í haldi gera hreiður í trjám nærri vatni og verpa níu til tólf eggjum í [[apríl]] eða [[maí]]. Karlfuglinn ver hreiður og kollu á útungunartíma en fer sína leið áður en ungar skríða úr eggjum. Skömmu eftir að ungar koma úr eggjum flýgur móðirin niður úr trénu og fær ungana til að hoppa úr hreiðri. Þegar ungar eru komnir úr hreiðri fara þeir í humátt eftir móður sinni að vatni. Asíustofn mandarínanda eru [[farfugl]]ar sem halda til á veturna í [[Austur-Kína]] og [[Suður-Japan]]. Mandarínendur éta með því að busla í vatni eða ganga á landi. Þær éta aðallega jurtir og [[fræ]] en einnig [[snigill|snigla]], [[skordýr]] og litla fiska. Á veturna éta þær [[hneta|hnetur]] og [[korn]]. Á vorin éta þær skordýr, snigla, fiska og vatnajurtir. Á sumrin éta þær orma, litla fiska, froska, lindýr og litla snáka. Þær éta aðallega kvölds og morgna en halda sig í trjám eða á jörðu niðri á daginn. Mandarínönd sést stöku sinnum á Íslandi en er sjaldgæf. [[Mynd:Aix galericulata -Bushy Park, Terenure, Dublin, Ireland -male-8 (1).jpg|thumb|right|Karlfugl á flugi]] ==Myndir== <gallery widths="200px" heights="200px"perrow="5" > File:Aix galericulata (wild living in Warsaw).JPG|Mandarínbliki File:Mandarinducksum.JPG|Bliki utan mökunar- og varptíma File:Mandarin duckling 800.jpg|Ungi File:Mating Mandarin Ducks.jpg|Par á mökunartíma File:Aix galericulata (Female), Richmond Park, UK - May 2013.jpg|Kolla í skemmtigarði í London, England File:Aix galericulata (Male), Richmond Park, UK - May 2013.jpg|Bliki í skemmtigarði í London, Englandi Aix galericulata MHNT.ZOO.2010.11.27.5.jpg |Museum specimen </gallery> ==Tenglar== *[https://www.rspb.org.uk/birds/guide/m/mandarin/index.asp RSPB A to Z of UK Birds Page] *[http://www.bbk.ac.uk/bcs/about_staff/baggott/Current_research/content/index_html Mandarin Duck Research Pages - Birkbeck, University of London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813102558/http://www.bbk.ac.uk/bcs/about_staff/baggott/Current_research/content/index_html |date=2007-08-13 }} *[http://www.mandarinduck.org/html/index.html Mandarin Duck Research]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://ibc.lynxeds.com/species/mandarin-duck-aix-galericulata Mandarin Duck videos, photos & sounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328112439/http://ibc.lynxeds.com/species/mandarin-duck-aix-galericulata |date=2014-03-28 }} on the Internet Bird Collection == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Aix galericulata}} {{Commons|Aix galericulata}} {{Wikilífverur|Aix galericulata}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Andaætt]] sigah9ek99k0g401ck234s9xwze39qk 0 126171 1982748 1954070 2026-10-15T10:14:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982748 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Joe Cocker Sochi.JPG|thumb|Joe Cocker á tónleikum 2011.]] '''John Robert „Joe“ Cocker''' ([[20. maí]] [[1944]] – [[22. desember]] [[2014]])<ref>{{cite web|url=http://www.itv.com/news/calendar/story/2014-12-22/joe-cocker-dies-aged-70/|title=Joe Cocker dies aged 70|work=ITV News|accessdate=22. desember 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wlox.com/story/27687382/musician-joe-cocker-dies-at-age-70 |title=Musician Joe Cocker dies at age 70 - WLOX.com - The News for South Mississippi |access-date=2014-12-22 |archive-date=2014-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222204927/http://www.wlox.com/story/27687382/musician-joe-cocker-dies-at-age-70 |url-status=dead }}</ref> var enskur rokk og blússöngvari. Hann varð frægur upp úr 1960 og þekktur fyrir sína rámu rödd og spasmakendar hreifingar á sviði. Þekktastur á þeim tíma var hann fyrir að taka lög eftir aðra eins og Bítlana sem dæmi en fluttningur hans á lagi þeirra, ''With A Little Help From My Friends'' gerðu hann heimsfrægan og kom honum á topp vinsældarlista. Það voru ballöður sem hann hlaut mesta viðurkenningu fyrir eins ''You Are So Beautiful'' og titillag stórmyndarinnar [[An Officer And A Gentleman]], ''Up Where We Belong'' en það lag flutti hann ásamt [[Jennifer Warnes]] og hlutu þau [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlaun]] fyrir. Hann hafði lengi barist við lungnakrabbamein og dó af því, 70 ára gamall, þann 22. desember 2014. Þrátt fyrir langvarandi veikindi hélt hann áfram að koma fram og hljóðrita nýtt efni og fór síðasta plata hans á topp Þýska vinsældarlistans. Síðustu tónleika sína hélt hann á [[Hammersmith]], London í júní 2014.<ref>{{cite web |url=https://hun.is/rokkgodid-joe-cocker-70-er-latinn/|title=Rokkgoðið Joe Cocker (70) er látinn|publisher=hún.is/|accessdate=22. desember 2014}}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == {{Commonscat|Joe Cocker}} *[https://web.archive.org/web/20070627224338/http://www.cocker.com/ Opinber vefsíða Joe Cocker] {{stubbur|æviágrip|tónlist}} [[Flokkur:Enskir tónlistarmenn|Cocker, Joe]] {{fde|1944|2014|Cocker, Joe}} b0ewtwt4qfyyb5uvowf6y5djmhf447w 0 131476 1982761 1514597 2026-10-15T11:40:34Z TKSnaevarr 53243 Breytti tilvísun frá [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur]] til [[Vilhjálmur sigursæli]] 1982761 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Vilhjálmur sigursæli]] 68ml7tib1n6wrhkmtw2jotz9q37g15h 0 131477 1982763 1514598 2026-10-15T11:40:44Z TKSnaevarr 53243 Breytti tilvísun frá [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur]] til [[Vilhjálmur sigursæli]] 1982763 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Vilhjálmur sigursæli]] 68ml7tib1n6wrhkmtw2jotz9q37g15h 0 134632 1982741 1942714 2026-10-15T07:56:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982741 wikitext text/x-wiki [[File:Hofsjökull eystri, Þrándarjökull & Hamarsfjörður.jpg|thumb|Hofsjökull eystri, Þrándarjökull & Hamarsfjörður]] '''Hofsjökull eystri''' (1069m) er austan Vatnajökuls, milli Víðidals í Lóni ([[Lónsöræfi]]) og Hofsdals í [[Álftafjörður|Álftafirði]]. Hann er um 13 ferkílómetrar að stærð. <ref>[http://www.nat.is/travelguide/joklar_hofsjokull1_s.htm Hofsjökull - S- Múlasýsla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017110801/http://www.nat.is/travelguide/joklar_hofsjokull1_s.htm |date=2014-10-17 }} Nat.is. Skoðað 16. ágúst, 2016.</ref> Norðan hans er nokkru stærri jökull; [[Þrándarjökull]]. Vísindamenn hafa spáð því að jökullinn hverfi á tímabilinu [[2055]] til [[2070]] <ref>[https://www.natt.is/is/frettir/2026/01/ny-rannsokn-synir-ryrnun-hofsjokuls-eystri-og-hvarf-okjokuls Ný rannsókn sýnir rýrnun Hofsjökuls eystri og hvarf Okjökuls] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Natt.is, sótt 14. janúar 2026</ref> ==Tilvísanir== [[Flokkur:Jöklar á Íslandi]] [[Flokkur:Austurland]] szx46snoz9ecs1q2ei8r20kut128kr0 0 137104 1982737 1956038 2026-10-15T04:05:07Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982737 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Trifolium wormskioldii.jpg | status = G5 <!--| status_system = TNC--> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales''') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | genus = [[Smárar]] (''Trifolium'') | species = '''''T. wormskioldii''''' | binomial = ''Trifolium wormskioldii'' | binomial_authority = [[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]] | synonyms = ''Trifolium spinulosum'' var.'' triste'' <small>[[John Torrey|Torr.]] & [[Asa Gray|A.Gray]]</small><br>''Trifolium spinulosum'' <small>[[William Jackson Hooker|Hook.]]</small><br>''Trifolium kennedianum'' <small>(McDermott)[[Aven Nelson|A.Nelson]] & [[James Francis Macbride|J.F.Macbr.]]</small><br>''Trifolium involucratum'' var.'' kennedianum'' <small>McDermott</small><br>''Trifolium involucratum'' var.'' fimbriatum'' <small>([[John Lindley|Lindl.]])McDermott</small><br>''Trifolium involucratum'' var.'' fendleri'' <small>([[Edward Lee Greene|Greene]])McDermott</small><br>''Trifolium heterodon'' <small>[[John Torrey|Torr.]] & [[Asa Gray|A.Gray]]</small><br>''Trifolium fimbriatum'' <small>[[John Lindley|Lindl.]]</small><br>''Trifolium fendleri'' <small>[[Edward Lee Greene|Greene]]</small><br>''Trifolium calocephalum'' <small>[[John Torrey|Torr.]] & [[Asa Gray|A.Gray]]</small><br>''Lupinaster wormskioldii'' <small>([[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]])[[Karel Presl|C.Presl]]</small> |}} '''Fölvasmári''' ([[fræðiheiti]]: ''Trifolium wormskioldii'')<ref name = "C132">Zohary,M. & Heller,D., 1984 ''The Genus Trifolium. Jerusalem.''</ref><ref name = "C133">Barneby,R.C., 1989 ''Fabales.In:A.Cronquist et al.Intermountain Fl.3B:1-20,27-279''</ref><ref name = "C134">Wiggins,I.L., 1980 ''Flora of Baja California 644-711 Leguminosae''</ref> er tegund af [[smárar|smára]].<ref name = "source">[https://www.ildis.org ILDIS World Database of Legumes]</ref><ref name=tnc>[http://www.natureserve.org/explorer/servlet/NatureServe?searchName=Trifolium+wormskioldii ''Trifolium wormskioldii''.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} The Nature Conservancy.</ref><ref> "Trifolium wormskioldii". Natural Resources Conservation Service PLANTS Database. USDA. https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_Resources_Conservation_Service</ref><ref name=grin>[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?40403 ''Trifolium wormskioldii'' Lehm.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026071152/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?40403 |date=2012-10-26 }} Germplasm Resources Information Network (GRIN).</ref> Hann vex villtur í vestari hluta Norður Ameríku, frá [[Alaska]], yfir [[Kalifornía|Kaliforníu]], til [[Mexíkó]]. Hann vex í margs konar búsvæði, frá ströndum til fjallatoppa, neðan við 3200 metra hæð yfir sjávarmáli.<ref name=jeps>{{Cite web |url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4293 |title=Jepson ''T. wormskioldii'' |access-date=2017-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401114205/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4293 |archive-date=2016-04-01 |url-status=dead}}</ref> ==Lýsing== ''Fölvasmári'', er fjölær jurt sem verður stundum alveg jarðlægur eða með út af liggjandi eða upprétta stöngla. Blöðin eru þrískift, og smáblöðin 1 til 3 sm löng. Lægri axlablöðin geta verið bursthærð og efri axlablöðin geta verið tennt. Kúlulaga blómskipanin er tveggja til þriggja sm breið. Bikarblöðin eru með burstum á endanum. Krónublöðin eru bleik fjólublá eða magenta með hvítum enda.<ref name=jeps/> ==Nytjar== Margir [[Frumbyggjar Ameríku]] í vestari hluta Norður Ameríku notuðu þennann smára til matar. Blóm og blöð voru étin hrá, stundum söltuð. Ræturnar voru oft gufusðnar eða soðnar og étnar með fiski, hrognum og fiskifeiti (af [[Thaleichthys pacificus]]).<ref name=eth>[http://herb.umd.umich.edu/herb/search.pl?searchstring=Trifolium%20wormskioldii&searchlimit=100 ''Trifolium wormskioldii''.] Native American Ethnobotany. University of Michigan, Dearborn.</ref> Fölvasmári er fæða lirfu fiðrildategundarinnar (''[[Thorybes diversus]]'').<ref name=but>[https://www.butterfliesandmoths.org/species/Thorybes-diversus ''Thorybes diversus''.] Butterflies and Moths of North America.</ref> ==Orðsifjar== Latneska tegundarheitið ''wormskioldii'' er til heiðurs danska grasafræðingsins [[Morten Wormskjold]].<ref name=calflora>Charters, M. L. [http://www.calflora.net/botanicalnames/pageW.html "''wormskioldii''".] California Plant Names: Latin and Greek Meanings and Derivations.</ref> Fölvasmára var lýst af [[Johann Georg Christian Lehmann]]. ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=8110 Calflora Database: ''Trifolium wormskioldii'' (Coast clover, Cow clover, Springbank clover)] *[http://herbaria4.herb.berkeley.edu/eflora_display.php?tid=47188 Jepson Manual eFlora (TJM2) treatment of ''Trifolium wormskioldii'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TRWO USDA Plants Profile: ''Trifolium wormskioldii'' (cows clover)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505072400/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TRWO |date=2013-05-05 }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Trifolium+wormskioldii UC CalPhotos gallery: ''Trifolium wormskioldii''] {{wikilífverur|Trifolium wormskioldii}} {{Commonscat|Trifolium wormskioldii}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smárar]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] sdiq4w1hdzoda3vmydgax1zloclnzzd 0 138863 1982728 1972781 2026-10-15T00:25:07Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982728 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = David Lloyd George | mynd = David Lloyd George.jpg | myndatexti1 = Lloyd George í kringum 1919. | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[6. desember]] [[1916]] | stjórnartíð_end = [[19. október]] [[1922]] | einvaldur = [[Georg 5.]] | forveri = [[H. H. Asquith]] | eftirmaður = [[Bonar Law]] | fæðingarnafn = David Lloyd George | fæddur = [[17. janúar]] [[1863]] | fæðingarstaður = [[Chorlton-on-Medlock]], [[Manchester]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1945|3|26|1863|1|17}} | dánarstaður = [[Tŷ Newydd]], [[Caernarfonshire]], [[Wales]] | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndi flokkurinn]] | þekktur_fyrir = Að vera forsætisráðherra [[Bretland]]s í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] | starf = Stjórnmálamaður | laun = | trú = | maki = {{gifting|[[Margaret Lloyd George|Margaret Owen]]|1888|1941|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Frances Stevenson]]|1943}} | börn = Richard Lloyd George, Mair Eluned Lloyd George, Gwilym Lloyd George, Lady Olwen Evans, Megan Lloyd George | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = |undirskrift = David Lloyd George Signature.svg }} '''David Lloyd George, 1. jarlinn Lloyd-George af Dwyfor''' (17. janúar 1863 – 26. mars 1945) var breskur stjórnmálamaður úr [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslynda flokknum]]. Sem fjármálaráðherra Bretlands á árunum 1908 – 1915 bar Lloyd George ábyrgð á ýmsum umbótum sem renndu stoðum undir uppbyggingu bresks velferðarríkis. Mikilvægasta hlutverk hans var þó sem [[forsætisráðherra Bretlands]] í samsteypustjórn á árunum 1916 – 1922 í og eftir [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldina]]. Hann gegndi lykilhlutverki á [[Friðarráðstefnan í París 1919-1920|friðarráðstefnunni í París]] árið 1919 þar sem Evrópa var endurskipulögð eftir ósigur [[Miðveldin|Miðveldanna]]. Sem forsætisráðherra samsteypustjórnar eftir kosningarnar árið 1918 gaf Lloyd George [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsmönnum]] flest ráðuneyti svo að Frjálslyndi flokkurinn sem hann var sjálfur hluti af varð í minnihluta. Hann varð formaður flokksins seint á þriðja áratugnum en á þeim tíma mátti flokkurinn líða fylgishrun eftir því sem ágreiningur jókst innan hans. Þegar kom á fjórða áratug var Lloyd George valdalítill og rúinn trausti, sérstaklega þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] byrjaði og hann var vændur um að hafa meiri samúð með Þýskalandi en með bandamönnunum. Lloyd George er eini forsætisráðherra Bretlands sem hefur verið [[Wales|velskur]] og talað [[Velska|velsku]] að móðurmáli.<ref>Harnden, Toby (2011-10-27), ''Dead Men Risen: The Welsh Guards and the Real Story of Britain's War in Afghanistan'', bls. 11.</ref> ==Æviágrip== David Lloyd George fæddist þann 17. janúar 1863 í Chorlton-on-Medlock í [[Manchester]]. Faðir hans lést þegar hann var þriggja ára og velskættuð móðir hans flutti með börn sín í hús bróður síns í Norður-Wales, þar sem þau ólust upp. Sem ungur maður stundaði David Lloyd George laganám og rak eigin lögfræðistofu sem málaflutningsmaður. Hann gerðist mikill stuðningsmaður velskra þjóðernissinna sem kröfðust jafnra réttinda fyrir Wales innan breska alríkisins. Árið 1890 var Lloyd George kjörinn á breska þingið fyrir Carnarvon-kjördæmi í Wales. Á þingi vakti hann athygli þjóðarinnar með því að mótmæla [[Seinna Búastríðið|seinna Búastríðinu]] og gagnrýna meðferð Breta á Indverjum.<ref>Roy Hattersley. ''David Lloyd George: The Great Outsider'' (2010) bls. 119-44</ref> Þegar Frjálslyndi flokkurinn komst til valda árið 1905 varð Lloyd George viðskipta- og verslunarráðherra í ríkisstjórn [[Henry Campbell-Bannerman]] forsætisráðherra. Þegar Campell-Bannermann lést tók Lloyd George við fjármálaráðuneytinu í stað [[Herbert Henry Asquith|Herberts Henry Asquith]], sem gerðist forsætisráðherra. Sem fjármálaráðherra stórjók Lloyd George fjárframlög til flotans, hersins og til ellilífeyrisþega.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4717355 „David Lloyd-George“]. ''Iðunn : nýr flokkur'', 4. Tölublað (01.04.1917), bls. 303.</ref> Hann hækkaði auk þess lágmarkslaun landbúnaðarverkamanna<ref>Alin Howkins and Nicola Verdon. "The state and the farm worker: the evolution of the minimum wage in agriculture in England and Wales, 1909–24." ''Agricultural history review'' 57.2 (2009): 257-274. [https://www.bahs.org.uk/AGHR/ARTICLES/57_205HowkinsandVerdon.pdf online] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Til þess að fjármagna aukin útgjöld voru ýmsir nýir skattar lagðir, þar á meðal nýr tekjuskattur á þá sem áttu hærri árstekjur en 5000 pund og innflutningstollar á tóbak og áfengi. Íhaldsmenn og breskir landeigendur voru öskureiðir Lloyd George fyrir þessa verknaði, bæði vegna nýju skattanna en einnig vegna þess að hann neitaði að setja á nýja verndartolla sem þeir aðhylltust til að fjármagna útgjöldin.<ref>Ramsden, John (1998-10-05), ''An Appetite for Power: A New History of the Conservative Party'', HarperCollins.</ref> Litið er á þessar umbætur í fjármálaráðherratíð Lloyd George sem byrjun breska velferðarríkisins, þar sem ríkið hafði ekki áður að neinu ráði veitt fjárstyrk til veikra og óstarfhæfra Breta.<ref>Gilbert, Bentley Brinkerhoff (December 1976), "David Lloyd George: Land, The Budget, and Social Reform", ''The American Historical Review'', 81 (5): bls. 1058–1066.</ref> ===Forsætisráðherra í fyrri heimsstyrjöldinni=== Í fyrri heimsstyrjöldinni (1914 - 1918) var Lloyd George í fyrstu birgðaráðherra hersins en var gerður að stríðsmálaráðherra eftir að forveri hans í því starfi, [[Kitchener lávarður]], lést ásamt skipi sínu þegar það rakst á þýska sprengju. Lloyd George naut mikilla vinsælda í því embætti, m.a. með því að auka vægi breskra kvenna í hergagnaframleiðslunni.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4717355 „David Lloyd-George“]. ''Iðunn : nýr flokkur'', 4. Tölublað (01.04.1917), bls. 311.</ref> Hins vegar jókst brátt óánægja almennings með Asquith forsætisráðherra og svo fór að Lloyd George tók við embætti hans þann 6. desember 1916. Lloyd George myndaði stríðsstjórn í bandalagi við Íhaldsmenn og Verkamenn. Sem forsætisráðherra vildi Lloyd George m.a. stefna að gersigri á [[Tyrkjaveldi]] og ýtti á eftir því að Bretar hertækju [[Jerúsalem]] frá Tyrkjum.<ref>Woodward, David R. (1998), ''Field Marshal Sir William Robertson: Chief of the Imperial General Staff in the Great War'', Westport, Connecticut: Praeger, bls. 119 - 120.</ref> Hann átti einnig hlut að máli í [[Balfour-yfirlýsingin|Balfour-yfirlýsingunni]] þar sem Bretar studdu rétt [[Gyðingar|gyðinga]] til að setjast að í [[Palestína|Palestínu]]. Lloyd George gladdist yfir því þegar [[Rússneska byltingin 1917|Rússakeisara var steypt af stóli]] í byltingu árið 1917 því það gerði [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamönnum]] kleift að útmála stríðið sem baráttu á milli frjálslyndra lýðræðisríkja og einveldisstjórna [[Miðveldin|Miðveldanna]].<ref>Grigg, John, ''Lloyd George: From Peace to War, 1912–1916'' (1985), bls. 58-59.</ref> Hann vonaðist að líkt og Frakkland í kjölfar [[Franska byltingin|frönsku byltingarinnar]] myndi Rússland eflast á vígvellinum vegna byltingarandans fremur en að veikjast. Lloyd George studdi það að [[Nikulás 2.|keisaranum]] og fjölskyldu hans yrði veitt hæli í Bretlandi en dró stuðning sinn til baka vegna þrýstings frá [[Georg 5.]] konungi Bretlands. Í voráhlaupi Þjóðverja gegn bandamönnum árið 1918 sendi Lloyd George um hálfa milljón nýrra breskra hermanna á víglínurnar í Frakklandi og biðlaði til [[Woodrow Wilson]] Bandaríkjaforseta um tafarlausan liðsauka, auk þess sem hann féllst á að franski marskálkurinn [[Ferdinand Foch]] yrði gerður að yfirhershöfðingja alls bandamannahersins. Sumaráhlaupinu var hrundið og fullnaðarsigur gegn Þjóðverjum var unninn þann 11. nóvember 1918. ===Parísarráðstefnan=== [[File:ClemenceauLloydGeorgeYOrlando.jpg| thumb|right | 250px | Georges Clemenceau, David Lloyd George og Vittorio Orlando í Versölum]] Lloyd George mætti fyrir hönd Breta á [[Friðarráðstefnan í París 1919-1920|friðarráðstefnuna í París]] eftir stríðið. Hann var einn af hinum „fjórum stóru“, leiðtogum bandamannaþjóðanna sigursælu, ásamt Wilson Bandaríkjaforseta, [[Georges Clemenceau]] forsætisráðherra Frakklands og [[Vittorio Orlando]] forsætisráðherra Ítalíu. Ólíkt Clemenceau og Orlando mælti Lloyd George með því að komið væri fram af miskunnsemi gagnvart Þjóðverjum. Hann vildi ekki gera út af við efnahag og stjórnarkerfi Þýskalands líkt og Clemenceau vildi gera með því að krefja þá um [[Stríðsskaðabætur í fyrri heimsstyrjöldinni|háar stríðsskaðabætur]]. Aðspurður hvernig honum hefði gengið á friðarráðstefnunni sagði Lloyd George: „Ég held að mér hafi gengið eins vel og búast mátti við, í ljósi þess að ég sat á milli [[Jesús frá Nasaret|Jesú Krists]] [Wilson] og [[Napóleon Bónaparte|Napóleons Bónaparte]] [Clemenceau].“<ref>Cashman, Sean (1988), ''America in the Age of the Titans: The Progressive Era and World War I'', New York University Press, bls. 526.</ref> ===Síðari ár=== Lloyd George var á hátindi vinsælda sinna í kjölfar stríðsins og [[Andrew Bonar Law]] lét jafnvel þau orð falla að „hann gæti gerst einræðisherra til lífstíðar ef honum sýnist“.<ref>{{cite web | url=http://www.newstatesman.com/uk-politics/2011/01/coalition-liberal-conservative | title=The coalition is held together by fear | last=Bogdanor | first=Vernon | authorlink= Vernon Bogdanor | date=2011-01-20 | work=[[New Statesman]] | accessdate=29 August 2014}}</ref> Bandalag Frjálslyndra og Íhaldsmanna undir stjórn Lloyd George vann stórsigur í kosningum árið 1918 en samstarf þeirra entist ekki til lengdar. Árið 1922 drógu Íhaldsmenn (einkum að undirlagi [[Stanley Baldwin]]) stuðning sinn við samstarfið til baka og þar með lauk forsætisráðherratíð Davids Lloyd George. Lloyd George var áfram áberandi í breskum stjórnmálum næstu árin og margir bjuggust við því að hann myndi einn daginn snúa aftur til valda. Frjálslyndir buðu hins vegar afhroð í þingkosningum árið 1924 og glötuðu smám saman áhrifastöðu sinni á stjórnmálasviði Bretlands. David Lloyd George heimsótti Þýskaland árið 1936 og hreifst mjög af [[Adolf Hitler]], sem tók á móti honum í heimsókninni.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1101544 „Galdrakarlinn frá Wales“], ''[[Alþýðublaðið]]'', 42. tölublað (20.02.1955), bls. 7.</ref> Hitler sagðist vera heiðraður af því að hitta „manninn sem vann stríðið“ og Lloyd George kallaði Hitler „hinn þýska [[George Washington]]“.<ref>Jones, Thomas (1951), ''Lloyd George'', Harvard University Press, bls. 248.</ref> Lloyd George studdi þó Bretland til sigurs þegar seinni heimsstyrjöldin braust út.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5232167 „Vér munum sigra“], ''Stundin'', 2. tölublað (01.09.1940), bls. 10.</ref> ==Einkalíf== Lloyd George var alræmdur fyrir það að vera mjög kvensamur og eiga stöðugt í fjölmörgum ástarsamböndum á meðan hann var kvæntur.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2789946 „Flagarinn faðir minn“], ''Þjóðviljinn'', 241. tölublað (26.10.1960), bls. 5.</ref> Hann eignaðist nokkur börn í lausaleik og hermenn í fyrri heimsstyrjöldinni göntuðust um kvensemi forsætisráðherrans með því að syngja söngva með textanum „Lloyd George þekkti föður minn,“ og gáfu þar í skyn að Lloyd George væri sjálfur faðir þeirra.<ref name=LGS>{{cite web |url=http://lloydgeorgesociety.org.uk/en/article/2009/130391/lloyd-george-knew-my-father-but-what-s-the-origin-of-the-famous-song |title=Lloyd George knew my father....but what's the origin of the famous song? |author= |date=January 31, 2009 |work=[[Lloyd George Society]] |accessdate=April 3, 2011 |archive-date=febrúar 1, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201082521/http://lloydgeorgesociety.org.uk/en/article/2009/130391/lloyd-george-knew-my-father-but-what-s-the-origin-of-the-famous-song |url-status=dead }}</ref> == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = David Lloyd George | mánuðurskoðað = 20. júní | árskoðað = 2017}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = 1916| til = 1922| fyrir = [[H. H. Asquith]] | eftir = [[Andrew Bonar Law]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Lloyd George, David}} {{fde|1863|1945|Lloyd George, David}} [[Flokkur:Breskir jarlar]] [[Flokkur:Fjármálaráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Velskir stjórnmálamenn]] j569kr08hfkbadw1flr1kix4x79c5om 0 142229 1982724 1831582 2026-10-14T23:45:01Z Kevmin 121849 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fossil Platanus leaf.jpg]] → [[File:Fossil Macginitiea nobilis leaf.jpg]] move to current combination 1982724 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Plataan_bladeren.jpg | image_caption = Blöð og fræ Londonplatans | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = Proteales | familia = Platanaceae | genus = Platanus | genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = Tegundir | subdivision = Sjá texta }} '''''Platanus''''' er [[ættkvísl]] sem er með örfár tegundir sem vaxa á norðurhveli. Þær eru einu núlifandi tegundir ættarinnar [[Platanaceae]]. Allar tegundir ''Platanus'' eru há tré, um 30 - 50metrar á hæð. Allar nema ''P. kerrii'' eru [[lauffellandi]], og flestar vaxa villtar á eða við árbakka eða öðru raklendi, en eru þurrkþolnar í ræktun. Blendingurinn hefur reynst sérstaklega þolinn í ræktum í borgum. [[Image:Platane, Trsteno.JPG|thumb|Bolur gamals ''Platanus'', í Trsteno, nálægt [[Dubrovnik]], Króatíu]] <gallery widths="200px" heights="200px" mode=packed> File:Skhtorashen176.jpg|2033 ára gamalt ''Platanus'' tréð ''Chinar'' í [[Nagorno-Karabakh]], [[Azerbaijan]]. File:Fossil Macginitiea nobilis leaf.jpg|Steingerfð ''Platanus'' blöð síðan frá [[Paleocene]] frá [[Alberta]], [[Kanada]]. </gallery> ==Tegundir== Eftirfarandi eru viðurkenndar tegundir platanviðar: {| class="wikitable" ! Fræðiheiti !! Íslenskt nafn !! Uppruni !! Blómkollar !! Athugasemdir |- | ''[[Platanus × acerifolia]]'' <br>(''P. occidentalis'' × ''P. orientalis''; <br>syn. ''P. × hispanica'', ''P. × hybrida'') || t || ræktaður blendingur || 1–6 || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus chiapensis]]'' || t || suðaustur [[Mexíkó]] || ? || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus gentryi]]'' || t || vestur [[Mexíkó]] || ? || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus kerrii]]'' || t || [[Laos]], [[Víetnam]] || 10–12 || Subgenus ''Castaneophyllum'' |- | ''[[Platanus mexicana]]'' || t || norðaustur og mið [[Mexíkó]] || 2–4 || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus oaxacana]]'' || t || suður [[Mexíkó]] || ? || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus occidentalis]]'' || t || austur [[Norður Ameríka]] || 1–2 || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus orientalis]]'' || t || suðaustur [[Evrópa]], suðvestur [[Asía]] || 3–6 || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus racemosa]]'' || t || [[Kalifornía]], [[Baja California]] || 3–7 || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus rzedowskii]]'' || t || austur [[Mexico]] || ? || Subgenus ''Platanus'' |- | ''[[Platanus wrightii]]'' || t || [[Arizona]], [[Nýja-Mexíkó]], norðvestur [[Mexíkó]] || 2–4 || Subgenus ''Platanus'' |- |} [[File:Plane Tree bark at Tayac, Dordogne.jpg|thumb|upright|mynstur barkar]] == Tilvísanir == ;Bækur * {{Cite book|first=Helmut |last=Naumann|chapter= Die Platane von Gortyna |title=Studien zu Ritual und Sozialgeschichte im Alten |trans-title=Orient / Studies on Ritual and Society in the Ancient Near East. Tartuer Symposien 1998–2004 |editor-first= Thomas Richard |editor-last=Kämmerer. |location=Berlin, de Gruyter, |year=2007 |pages =207–226}} *{{cite book|title=Sunset Western Garden Book|year= 1995|pages=606–607|ref={{sfnref|Sunset Western Garden Book|1995}} }} ;Greinar * {{cite journal|last=Feng|first= Y.|last2= Oh|first2= S.H.|last3= Manos|first3= P. S. |year=2005|title= Phylogeny and Historical Biogeography of the Genus Platanus as Inferred From Nuclear and Chloroplast DNA. |journal=Systematic Botany|volume= 30 |issue=4|pages= 786–799 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/aspt/sb/2005/00000030/00000004/art00010;jsessionid=ku5cwifwjqxc.alice |doi=10.1600/036364405775097851}} * {{cite journal|last=Nixon|first= K. C. |last2=Poole|first2= J. M. |year=2003|title= Revision of the Mexican and Guatemalan species of Platanus (Platanaceae)|journal=Lundellia |volume=6|pages=103–137 |url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:n9IES08hSxYJ:vivo.library.cornell.edu/entity%3Fhome%3D1%26id%3D4558+platanus+rzedowskii&hl=en&ct=clnk&cd=14}} ;Net *{{citation | contribution-url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/sycamore | contribution = Sycamore | title = Merriam-Webster Online Dictionary | accessdate = 2009-08-04 |ref={{sfnref|Merriam Webster}} }} *{{cite web|url=http://www.forestry.gov.uk/pdf/pathology_note07.pdf/$FILE/pathology_note07.pdf|title=Pathology note 7|publisher=The Research Agency of the Forestry Commission|year=2008|ref={{sfnref|Pathology note 7|2008}}|access-date=2018-02-23|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225250/http://www.forestry.gov.uk/pdf/pathology_note07.pdf/$FILE/pathology_note07.pdf|url-status=dead}} ==Ytri tenglar== * [http://www.aranya.co.uk/planes/text/botany.html Botany of plane trees] * [http://www.botgard.ucla.edu/html/MEMBGNewsletter/Volume5number2/Speakingtheplanetruth.html A short informal account ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050123130552/http://www.botgard.ucla.edu/html/MEMBGNewsletter/Volume5number2/Speakingtheplanetruth.html |date=2005-01-23 }} aðallega Norður-Amerískar tegundir * ''[http://www.amjbot.org/cgi/content/full/86/11/1523 A developmental and evolutionary analysis of embryology in Platanus (Platanaceae), a basal eudicot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512014945/http://www.amjbot.org/cgi/content/full/86/11/1523 |date=2008-05-12 }}'', abstract of article by Sandra K. Floyd et al. in ''American Journal of Botany'', 1999;86:1523–1537. * [http://www.monumentaltrees.com/en/photos-londonplane/ Photos, measurements, and location details of large plane trees worldwide] {{commonscat|Platanus}} {{wikilífverur|Platanus}} {{stubbur|líffræði}} tq3juen4ujuzlonypgt57d8hnyd94yn 10 142328 1982757 1977647 2026-10-15T11:39:36Z TKSnaevarr 53243 1982757 wikitext text/x-wiki {{navbox |name = Enskir, skoskir og breskir einvaldar |title = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Enskir]],&nbsp;[[Þjóðhöfðingjar Skotlands|skoskir]]&nbsp;og&nbsp;[[Listi yfir þjóðhöfðingja Bretlands|breskir]] einvaldar |state = {{{state|autocollapse}}} |bodyclass = hlist | list1 = {{navbox with columns|child | bodyclass = hlist | colwidth = 50% | colstyle = padding: 0 0.5em; | col1header = Enskir einvaldar fyrir 1603 | col1 = * [[Egbert af Wessex|Egbert]] * [[Aðalúlfur af Wessex|Aðalúlfur]] * [[Aðalbaldur af Wessex|Aðalbaldur]] * [[Aðalbjartur af Wessex|Aðalbjartur]] * [[Aðalráður af Wessex|Aðalráður]] * [[Elfráður ríki]] * [[Játvarður eldri]] * ''[[Ælfweard af Wessex|Ælfweard]]'' * [[Aðalsteinn Englandskonungur|Aðalsteinn]] * [[Játmundur 1. Englandskonungur|Játmundur 1.]] * [[Játráður Englandskonungur|Játráður]] * [[Játvígur Englandskonungur|Játvígur]] * [[Játgeir Englandskonungur|Játgeir]] * [[Játvarður píslarvottur]] * [[Aðalráður ráðlausi]] * [[Sveinn tjúguskegg|Sveinn]] * [[Játmundur járnsíða|Játmundur 2.]] * [[Knútur ríki|Knútur]] * [[Haraldur hérafótur|Haraldur 1.]] * [[Hörða-Knútur]] * [[Játvarður góði]] * [[Haraldur Guðinason|Haraldur 2.]] * ''[[Játgeir Ætheling]]'' * [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálmur 1.]] * [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmur 2.]] * [[Hinrik 1. Englandskonungur|Hinrik 1.]] * [[Stefán Englandskonungur|Stefán]] * ''[[Matthildur keisaraynja|Matthildur]]'' * [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] * ''[[Hinrik ungi]]'' * [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharður 1.]] * [[Jóhann landlausi|Jóhann]] * [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] * [[Játvarður 1.]] * [[Játvarður 2.]] * [[Játvarður 3.]] * [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharður 2.]] * [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinrik 4.]] * [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] * [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] * [[Játvarður 4.]] * [[Játvarður 5.]] * [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharður 3.]] * [[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinrik 7.]] * [[Hinrik 8.]] * [[Játvarður 6.]] * ''[[Lafði Jane Grey|Jane]]'' * [[María 1. Englandsdrottning|María 1.]] <small>og</small> ''[[Filippus 2. Spánarkonungur|Filippus]]'' * [[Elísabet 1.]] | col2header = Skoskir einvaldar fyrir 1603 | col2 = * ''[[Kenneth MacAlpin|Kenneth 1. MacAlpin]]'' * ''[[Domnall mac Ailpín|Dómald 1]]'' * ''[[Causantín mac Cináeda|Konstantínus 1.]]'' * ''[[Áed mac Cináeda|Áed]]'' * ''[[Giric]]'' * ''[[Eochaid, sonur Rhum|Eochaid]]'' * [[Dómald 2.]] * [[Konstantínus 2. Skotakonungur|Konstantínus 2.]] * [[Melkólfur 1.]] * [[Indulf]] * [[Dub Skotakonungur|Dub]] * [[Cuilén]] * ''[[Amlaíb Skotakonungur|Amlaíb]]'' * [[Kenneth 2. Skotakonungur|Kenneth 2.]] * [[Konstantínus 3. Skotakonungur|Konstantínus 3.]] * [[Kenneth 3. Skotakonungur|Kenneth 3.]] * [[Melkólfur 2.]] * [[Dungaður 1.]] * [[Makbeð Skotakonungur|Makbeð]] * [[Lulach]] * [[Melkólfur 3.]] * [[Dómald 3.]] * [[Dungaður 2.]] * [[Dómald 3.]] * [[Játgeir Skotakonungur|Játgeir]] * [[Alexander 1. Skotakonungur|Alexander 1.]] * [[Davíð 1. Skotakonungur|Davíð 1.]] * [[Melkólfur 4.]] * [[Vilhjálmur ljón|Vilhjálmur 1.]] * [[Alexander 2. Skotakonungur|Alexander 2.]] * [[Alexander 3. Skotakonungur|Alexander 3.]] * ''[[Margrét Skotadrottning|Margrét]]'' * <small>Fyrra konungslausa tímabilið</small> * [[Jóhann Balliol]] * <small>Seinna konungslausa tímabilið</small> * [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert 1.]] * [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíð 2.]] * ''[[Játvarður Balliol]]'' * [[Róbert 2. Skotakonungur|Róbert 2.]] * [[Róbert 3. Skotakonungur|Róbert 3.]] * [[Jakob 1. Skotakonungur|Jakob 1.]] * [[Jakob 2. Skotakonungur|Jakob 2.]] * [[Jakob 3. Skotakonungur|Jakob 3.]] * [[Jakob 4. Skotakonungur|Jakob 4.]] * [[Jakob 5. Skotakonungur|Jakob 5.]] * [[María Skotadrottning|María 1.]] * [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 6.]] }} | list2 = {{navbox|child | listclass = hlist | above = * '''Einvaldar Englands og Skotlands eftir sameiningu krúnanna árið 1603''' | list1 = * [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 1. & 6.]] * [[Karl 1. Englandskonungur|Karl 1.]] * <small>[[Enska samveldið]]</small> * [[Karl 2. Englandskonungur|Karl 2.]] * [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2. & 7.]] * [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur 3. & 2.]] <small>og</small> [[María 2. Englandsdrottning|María 2.]] * [[Anna Bretadrottning|Anna]] }} | list3 = {{navbox|child | listclass = hlist | above = * '''Breskir einvaldar eftir [[sambandslögin 1707]]''' | list1 = * [[Anna Bretadrottning|Anna]] * [[Georg 1. Bretlandskonungur|Georg 1.]] * [[Georg 2. Bretlandskonungur|Georg 2.]] * [[Georg 3.]] * [[Georg 4.]] * [[Vilhjálmur 4. Bretakonungur|Vilhjálmur 4.]] * [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]] * [[Játvarður 7.]] * [[Georg 5.]] * [[Játvarður 8.]] * [[Georg 6.]] * [[Elísabet 2.]] * [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] }} |below = * Óviðurkenndir eða umdeildir einvaldar eru ''skáletraðir''. }}<noinclude> [[Flokkur:Stjórnmálasnið]] </noinclude> oo1bmrsln8fj5oangr1uhlxyvt9d24i 0 145459 1982767 1982549 2026-10-15T11:57:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982767 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Njarðvík | Mynd = [[Mynd:Njarðvík.jpg|130px]] | Gælunafn = ''Njarðvíkingar'' | Stytt nafn = Njarðvík | Stofnað = [[1944]] | Leikvöllur = JBÓ Völlurinn | Stærð = 500 | Framkvæmdarstjóri knattspyrnudeildar = Ingi Þór Þórisson | Knattspyrnustjóri = Davíð Smári Lamude | Deild = 1. deild karla | Tímabil = 2026 | Staðsetning = 5. sæti | pattern_la1 = _macroncanopus19gg | pattern_b1 = _macroncanopus19gg | pattern_ra1 = _macroncanopus19gg | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _macrontureis21wg | pattern_b2 = _macrontureis21wg | pattern_ra2 = _macrontureis21wg | pattern_sh2 = _macron18g | pattern_so2 = _hostert1819h | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _macrontureis21wg | pattern_b3 = _macrontureis21wg | pattern_ra3 = _macrontureis21wg | pattern_sh3 = _macron18g | pattern_so3 = _hostert1819h | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF }} '''Knattspyrnudeild Njarðvíkur''' heldur úti meistaraflokki karla á Íslandsmótinu í knattspyrnu.<ref>[./Https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag%3Fid=2089Aðildarfélag {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260607054141/https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag?id=2089 |date=2026-06-07 }} - Njarðvík] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260607054141/https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag?id=2089 |date=2026-06-07 }} {{Cite web |url=https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag?id=2089 |title=Geymd eintak |access-date=2026-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607054141/https://www.ksi.is/felagslid/adildarfelog/felag?id=2089 |archive-date=2026-06-07 |url-status=bot: unknown}}</ref> == Árangur == Besti árangur: 2 sæti í B deild 2025. Bikarkeppni KSÍ: 8 liða úrslit 2019. *'''[[2. deild karla|Meistarar í C-deild]]: 2''' ** 1981 ** 2017 ** 2022 *'''[[Deildabikar B|Deildabikarmeistarar B]]: 1''' ** 2003. Stærstu deildarsigrar: 13-0 gegn Hvatberum D. deild 1993. 10-0 gegn Sindra C. deild 2006. Stærstu deildarsigrar: 0 - 8 gegn Víði C. deild 1972. 0 - 8 gegn Þrótti R. B. deild 1986. . Flestir deildarleikir: Haukur Jóhannsson 181 Flest deildarmörk: Sævar Eyjólfsson 63. == Ferill á Íslandsmóti == C deild: 1968 - 1973 C deild: 1975 - 1981 B deild: 1982 - 1986 C deild: 1987 - 1988 D deild: 1989 - 2001 C deild: 2002 B deild: 2003 - 2004 C deild: 2005 - 2006 B deild: 2007 - 2008 C deild: 2009 B deild: 2010 C deild: 2011 - 2017 B deild: 2018 ==Heimildir== {{reflist}} == Ytri tenglar == * [https://www.umfn.is/flokkur/fotbolti/ Opinber heimasíða] * [https://www.facebook.com/umfnknattspyrna facebook] * [https://int.soccerway.com/teams/iceland/umf-njardvik/2507/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/njardvik/EmdDbQ5p/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/umf-njardvik/startseite/verein/21877 Transfermarkt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/umf-njardvikur/21223/ Globalsportsarchive] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Ungmennafélag Njarðvíkur]] 98ajyqmz5y1u072q0gf2ohntgj5b6ab 0 150404 1982736 1954042 2026-10-15T03:48:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982736 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Gremmeniella abietina.jpg | image_caption = | regnum = [[Svepparíki]] (''Fungi'') | phylum = [[Asksveppir]] (''Ascomycota'') | classis = [[Discomycetes]] | ordo = '''Bikarlingsbálkur''' (Helotiales) | familia = [[Helotiaceae]] | genus = ''[[Gremmeniella]]'' | species = '''''G. abietina''''' | binomial = ''Gremmeniella abietina'' | binomial_authority = (Lagerberg) [[Pierre Marie Arthur Morelet|Morelet]] | synonyms = ''Brunchorstia pinea var. cembrae'' <small>M. Morelet 1980</small><ref>M. Morelet (1980) , In: Eur. J. For. Path. 10(5):272</ref><br>''Brunchorstia pinea var. pinea'' <small>(P. Karst.) Höhn. 1980</small><ref>Höhn. (1980) , In: Eur. J. For. Path. 10(5):272</ref><br>''Lagerbergia abietina'' <small>(Lagerb.) J. Reid ex Dennis 1971</small><ref>Dennis (1971) , In: Kew Bull. 25(2):350</ref><br>''Ascocalyx abietina'' <small>(Lagerb.) Schläpf.-Bernh. 1969</small><ref>Schläpf.-Bernh. (1969) , In: Sydowia 22(1–4):44</ref><br>''Pragmopora abietina'' <small>(Ellis & Everh.) J.W. Groves 1967</small><ref>J.W. Groves (1967) , In: Can. J. Bot. 45:170</ref><br>''Scleroderris lagerbergii'' <small>Gremmen 1955</small><ref>Gremmen (1955) , In: Sydowia 9(1–6):232</ref><br>''Scleroderris abietina'' <small>(Lagerb.) Gremmen 1953</small><ref>Gremmen (1953) , In: Acta bot. neerl. 2(2):234</ref><br>''Godronia abietina'' <small>(Ellis & Everh.) Seaver 1951</small><ref>Seaver (1951) , In: North American Cup-fungi, (Inoperculates) (New York):332</ref><br>''Crumenula abietina'' <small>Lagerb. 1949</small><ref name="speciesfungorum.org">{{vefheimild|url=https://www.speciesfungorum.org |titill=CABI databases |sótt=24 janúar 2013}}</ref><br>''Crumenula pinea'' <small>(P. Karst.) Ferd. & C.A. Jørg. 1939</small><ref>Ferd. & C.A. Jørg. (1939) , In: Skovtraeernes Sygdomme 1:196</ref><br>''Brunchorstia pinea'' <small>(P. Karst.) Höhn. 1915</small><ref>Höhn. (1915) , In: Sber. Akad. Wiss. Wien, Math.–naturw. Kl., Abt. 1 124:143</ref><br>''Excipulina pinea'' <small>(P. Karst.) Höhn. 1903</small><ref>Höhn. (1903) , In: Annls mycol. 1(6):526</ref><br>''Scleroderris abietina'' <small>Ellis & Everh. 1897</small><ref name="speciesfungorum.org"/><br>''Brunchorstia destruens'' <small>Erikss. 1891</small><ref>Erikss. (1891) , In: Bot. Zbl. 46:298</ref><br>''Septoria pinea'' <small>P. Karst. </small><ref name="speciesfungorum.org"/> }} '''Furubikar''' ([[fræðiheiti]]: ''Gremmeniella abietina''), '''furugremi'''<ref Name="HH2010">Helgi Hallgrímsson. 2010. ''Sveppabókin''. Skrudda, Reykjavík. ISBN 978-9979-655-71-8</ref> eða '''greinaþurrksveppur''',<ref Name="HH2010" /> er tegund af svepp sem sýkir barrtré og veldur þar greinaþurrksýki.<ref Name="HH2010" /> Megineinkennið er dauði barrs, en getur að lokum leitt til dauða trjánna.<ref>{{Cite web |url=http://kaldadarnes.fsu.is/vefir/ornosk/forestspro/ludvika/problems.html |title=Problems with growing &#91;Forest<nowiki>&#93;</nowiki> in Iceland and Sweden |access-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803204753/http://kaldadarnes.fsu.is/vefir/ornosk/forestspro/ludvika/problems.html |archive-date=2009-08-03 |url-status=dead}}</ref> Í skógrækt er lítið reynt að fást við smitið vegna kostnaðar. Felling reita með smiti er valin fram yfir eitrun þar sem sveppaeitur er skaðleg öðrum lífverum.<ref name ="what2">{{cite web |url=http://www.eppo.org/QUARANTINE/fungi/Gremmeniella_abietina/GREMAB_ds.pdf |title=Data Sheets on Quarantine Pests - Gremmeniella abietina |access-date=2019-04-07 |archive-date=2006-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060928181218/http://www.eppo.org/QUARANTINE/fungi/Gremmeniella_abietina/GREMAB_ds.pdf |url-status=dead }}</ref> == Útbreiðsla == Evrópski stofninn er um mestalla Evrópu, þar á meðal Evrópuhluta [[Rússland]]s.<ref name="what2"/> Ameríski stofninn takmarkast við norðan við 44°N.<ref>[http://www.glfc.cfs.nrcan.gc.ca/treedisease/scleroderris_canker_e.html Scleroderris canker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508225253/http://www.glfc.cfs.nrcan.gc.ca/treedisease/scleroderris_canker_e.html |date=2006-05-08 }} from [[Canadian Forest Service]]</ref> [[Image:Gremmeniella abietina symptom 1 beentree.jpg|thumb|right|Barr smitað af furubikar]] Það eru tveir stofnar af sveppinum, Norður-Amerískur og Evrópskur. Evrópski er ágengari, og getur smitað og drepið heilu trén á fáum árum, meðan sá ameríski smitar fáeina metra á trénu.<ref>[http://www.cfl.scf.rncan.gc.ca/collections-cfl/fichemaladie_e.asp?id=7 Scleroderris canker European strain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002121258/http://www.cfl.scf.rncan.gc.ca/collections-cfl/fichemaladie_e.asp?id=7 |date=2006-10-02 }} from [[Canadian Forest Service]]</ref> Ein ástæða fyrir skaða af evrópska stofninum er að trén geta ekki varið sig á veturna þar sem stofninn er virkur niður að -5°C<ref>[http://www.emg.umu.se/EMG/myconet/svampk2/pdf-files/2002-5ABMS.pdf Några skadesvampars hot mot vår svenska tall]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} from [[Umeå University]]</ref> Furubikar hefur víða komið upp í skógrækt á Íslandi og valdið miklum skaða.<ref Name="HH2010"/> == Tilvísanir == {{Reflist}} * [http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/fidls/scleroderris/scleroderris.htm Forest Insect & Disease Leaflet 130 - Scleroderris Canker of Northern Conifers] {{commonscat|Gremmeniella abietina}} {{wikilífverur|Gremmeniella abietina}} {{Stubbur|sveppir}} [[Flokkur:Helotiaceae]] [[Flokkur:Sníkjusveppir]] rnftqqf4h3rhmfxnvjdjvae737quy8y 0 151266 1982691 1931442 2026-10-14T13:42:25Z TKSnaevarr 53243 1982691 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ernst Röhm | mynd = Bundesarchiv Bild 102-15282A, Ernst Röhm.jpg | myndatexti = Ernst Röhm árið 1933. | fæðingardagur = [[28. nóvember]] [[1887]] | fæðingarstaður = [[München]], [[Þýska keisaraveldið|þýska keisaraveldinu]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1934|7|1|1887|11|28}} | dauðastaður = [[München]], [[Þriðja ríkið|Þýskalandi nasismans]] | starf = Hermaður | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | samtök = [[SA-sveitirnar]] | faðir = Guido Julius Josef Röhm | móðir = Sofia Emilie | undirskrift = Ernst Rohm signature.svg }} '''Ernst Julius Günther Röhm''' (28. nóvember 1887 – 1. júlí 1934) var [[Þýskaland|þýskur]] herforingi sem var einn af fyrstu meðlimum [[Nasistaflokkurinn|Nasistaflokksins]]. Sem meðlimur í [[Þýski verkamannaflokkurinn|Þýska verkamannaflokknum]], forvera Nasistaflokksins, hafði Röhm vingast við [[Adolf Hitler]] og orðið einn helsti bandamaður hans. Röhm stofnaði hernaðarvæng Nasistaflokksins, ''[[Sturmabteilung]]'', og varð seinna leiðtogi hans. Árið 1934 var þýski herinn farinn að óttast áhrif Stormsveitanna og Hitler var farinn að líta á Röhm sem keppinaut. Röhm var því handtekinn og tekinn af lífi á [[nótt hinna löngu hnífa]]. ==Æviágrip== Ernst Röhm fæddist til þýskrar alþýðufjölskyldu árið 1887 og gekk ungur í þýska keisaraherinn. Hann kleif metorðastigann innan hersins og var orðinn [[höfuðsmaður]] undir lok [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]].<ref name=hrotti>{{Tímarit.is|1774066|Siðspilltur hrotti|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=1. nóvember 1992|blaðsíða=16|skoðað=17. maí 2019}}</ref> Röhm gekk í [[Nasistaflokkurinn|Nasistaflokkinn]] eftir að styrjöldinni lauk og varð snemma fylgismaður [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]]. Röhm stofnaði stormsveitir ofbeldismanna, svokallaðar SA-sveitir eða brúnstakka, til að ganga erinda foringjans og trufla starfsemi annarra stjórnmálahreyfinga. Röhm og stormsveitir hans tóku þátt í [[bjórkjallarauppreisnin]]ni í [[München]] árið 1923 ásamt Hitler. Röhm tókst að hertaka nokkrar stjórnarbyggingar en uppreisnin fór út um þúfur og Röhm var handtekinn ásamt öðrum uppreisnarmönnum. Hann dvaldi um hríð í [[Stadelheim-fangelsi]] en var síðan sleppt.<ref name=hrotti/> Röhm var einn af fáum nasistum sem [[Þúun|þúuðu]] Hitler og átti til að andmæla honum opinskátt þegar honum þótti ástæða til. Þeir Hitler voru lengi nánir vinir en vinslit urðu á milli þeirra vegna ólíkra hugmynda þeirra um það hver framtíð stormsveitanna ætti að verða og vegna þess að Röhm var [[samkynhneigð]]ur og því álitinn „kynvillingur“.<ref>{{Tímarit.is|1021079|Hitler drap stormsveitarforingjana til þess eins að þóknast andnazistum|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=1. júlí 1954|skoðað=17. maí 2019|blaðsíða=2}}</ref><ref>{{Tímarit.is|19522|„Æfisaga landráðamanns“|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=10. ágúst 1934|skoðað=17. maí 2019|blaðsíða=3}}</ref> Röhm varð áfram höfuðsmaður í þýska hernum eftir að hann hlaut frelsi sitt en stýrði auk herdeildar sinnar sínum eigin her brúnstakka. Þegar Hitler var skipaður [[kanslari Þýskalands]] árið 1933 fóru yfirmenn hersins, sem óttuðust að Röhm gæti framið valdarán ef hann vildi, á fund Hitlers og fóru fram á að stormsveitirnar yrðu leystar upp og leiðtogar þeirra fangelsaðir í skiptum fyrir að herinn styddi stjórn Hitlers. Hitler féllst á kröfurnar og skipulagði hreinsun á stuðningsmönnum Röhms úr röðum brúnstakka. Hreinsununum var hrint í framkvæmd í lok júní árið 1934 á [[nótt hinna löngu hnífa]]. Röhm var handtekinn ásamt um 200 leiðtogum SA-sveitanna, sakaður um svikráð og síðan tekinn af lífi í Stadelheim-fangelsi í München.<ref name=hrotti/> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|saga}} {{DEFAULTSORT:Röhm, Ernst}} {{fd|1887|1934}} [[Flokkur:Nasistaleiðtogar]] [[Flokkur:Liðsmenn í SA-sveitunum]] [[Flokkur:Þýskir hermenn]] lhmrrsybz874pjvi2cwprmi77i5fv5o 0 151846 1982684 1904816 2026-10-14T12:38:45Z ~2026-55441-42 121815 /* Inntak séreignarfyrirkomulagsins */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1982684 wikitext text/x-wiki === Inntak séreignarfyrirkomulagsins === Séreignarformið er algengasta eignarformið, en í því felst að [[eigandi]] fer einn með þær heimildir sem í eignarrétti felast. Séreignarfyrirkomulagið veitir [[Rétthafi|rétthöfunum]] ríkastar heimildir og sætir minnstum takmörkunum í samanburði við önnur [[eignarform]], þótt heimildum eigandans séu vissulega settar margvíslegar skorður á grundvelli laga og [[Óbein eignarréttindi|óbeinna eignarréttinda]] annarra. Einnig geta slíkar takmarkanir átt rót sína að sekja til fyrirmæla í [[erfðaskrá]], sbr. ''[[Hrd. 509/2015 (Tunguás)]]'' en þar hafði maður gefið fimmtán börnum sínum landið Tunguás úr jörðinni Hallgeirsstöðum í Jökulárshlíð. Gjöfin var bundin þeim skilyrðum að landspildan væri sameign gjafþega, enginn gæti selt hlut sinn í henni og að gjafþegar ættu forkaupsrétt að mannvirkjum sem reist yrðu á svæðinu. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annar fram að þegar túlkuð væru þau skilyrði sem tilgreind væru í gjöfinni yrði að taka tillit til þess að um væri að ræða einhliða skilyrði fyrir gjöf, sem gjafþegar samþykktu með því að þiggja hana. Á hinn bóginn þótti sannað að þrautreynt hafði verið, án árangurs, að ná samkomulagi um skiptingu afnotaréttar og meðferð á landinu, auk þess sem ekki væri skýrlega lagt bann við því í gjafaafsalinu að sameigninni yrði slitið. Var því fallist á kröfu hluta erfingjanna um að skipta mætti landinu.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/1184015579|title=Eignaréttur--I. Almennur hluti|last=Axelsson.|first=Karl|isbn=978-9935-9433-6-1|oclc=1184015579}}</ref> Almennt séð hvíla ekki skyldur á séreignareigendum, en á þessu eru þó undantekningar, sérstaklega þegar kemur að eigendum [[Fasteign|fasteigna]]. Þær skyldur sem geta hvílt á eigendum [[Lausafé|lausafjármuna]] hafa það yfirleitt að markmiði að tryggja að varkárni sé gætt við meðferð hlutarins þannig að hætta stafi ekki af notkun hans. Til dæmis má nefna að í 21. gr. [https://www.althingi.is/lagas/152b/1998016.html vopnalaga nr. 16/1998] hvílir skylda á þeim sem fer með eða notar skotvopn að gæta ætíð fyllstu varúðar. Þær skyldur sem hvíla á eigendum fasteigna skýrast aftur á móti yfirleitt af [[Grenndarréttur|grenndarréttarlegum]] sjónarmiðum og mögulegum sameignarhagsmunum séreignareigenda. Skýrasta dæmið að þessu leyti eru [https://www.althingi.is/lagas/152b/1994026.html lög nr. 26/1994 um fjöleignarhús], en vegna þess nábýlis sem er í [[Fjöleignarhús|fjöleignarhúsum]] hvíla nokkuð ríkar skyldur á séreignareigendum um að haga nýtingu eigna sinna þannig að aðrir verði ekki fyrir meira ónæði en gengur og gerist í nábýli af þessu tagi.<ref name=":0" /> === Séreign á öðrum réttarsviðum === ==== Hjúskaparréttur ==== '''Séreign''' í íslenskum [[hjúskaparréttur|hjúskaparrétti]] er tiltekin eignarréttarleg staða [[eign]]ar og eignarhluta maka í [[hjúskapur|hjúskap]]. Þessi staða er undantekning á þeirri meginreglu í hjúskap að eignir [[hjón]]a teljist [[hjúskapareign]]ir hvors um sig. Haldi einhver því fram að eign í hjúskap sé séreign ber viðkomandi [[sönnunarbyrði]]na hvað það varðar. Eignir hjóna geta verið [[sameign]]ir og getur eignarhlutur hvors um sig verið séreign eða hjúskapareign, eða sitt hvort. Eignir geta verið séreignir vegna lagafyrirmæla, ákvæða í [[séreignarkaupmáli|séreignarkaupmála]] eða vegna kvaða frá [[arfleifandi|arfleifanda]] í [[erfðaskrá]], frá gefanda [[gjöf|gjafar]], eða yfirlýsingar langlífari maka í [[óskipt bú|óskiptu búi]] að tiltekin gjöf eða [[arfur]] renni ekki í hið óskipta bú. [[Meginregla]]n er að arður af séreign verður séreign og hið sama gildir um [[verðmæti]] sem koma í hennar stað, og kallast sú regla [[ígildisreglan]]. Til að mynda ef séreign er seld verður greiðslan fyrir hana að séreign. Ef séreign er tryggð og hún verður fyrir skemmdum, myndu bæturnar vegna skemmdanna teljast séreign. Sé bætt við séreign með hjúskapareign annars hvors makans á makinn sem á ekki séreignina rétt á [[endurgjald]]i. {{stubbur|lögfræði}} [[Flokkur:Eignarréttur]] [[Flokkur:Hjúskaparréttur]] 36w9sws3ih76m474i3om03hsqfsnig9 1982687 1982684 2026-10-14T13:25:37Z Akigka 183 1982687 wikitext text/x-wiki {{athygli}} === Inntak séreignarfyrirkomulagsins === Séreignarformið er algengasta eignarformið, en í því felst að [[eigandi]] fer einn með þær heimildir sem í eignarrétti felast. Séreignarfyrirkomulagið veitir [[Rétthafi|rétthöfunum]] ríkastar heimildir og sætir minnstum takmörkunum í samanburði við önnur [[eignarform]], þótt heimildum eigandans séu vissulega settar margvíslegar skorður á grundvelli laga og [[Óbein eignarréttindi|óbeinna eignarréttinda]] annarra. Einnig geta slíkar takmarkanir átt rót sína að sekja til fyrirmæla í [[erfðaskrá]], sbr. ''[[Hrd. 509/2015 (Tunguás)]]'' en þar hafði maður gefið fimmtán börnum sínum landið Tunguás úr jörðinni Hallgeirsstöðum í Jökulárshlíð. Gjöfin var bundin þeim skilyrðum að landspildan væri sameign gjafþega, enginn gæti selt hlut sinn í henni og að gjafþegar ættu forkaupsrétt að mannvirkjum sem reist yrðu á svæðinu. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annar fram að þegar túlkuð væru þau skilyrði sem tilgreind væru í gjöfinni yrði að taka tillit til þess að um væri að ræða einhliða skilyrði fyrir gjöf, sem gjafþegar samþykktu með því að þiggja hana. Á hinn bóginn þótti sannað að þrautreynt hafði verið, án árangurs, að ná samkomulagi um skiptingu afnotaréttar og meðferð á landinu, auk þess sem ekki væri skýrlega lagt bann við því í gjafaafsalinu að sameigninni yrði slitið. Var því fallist á kröfu hluta erfingjanna um að skipta mætti landinu.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/1184015579|title=Eignaréttur--I. Almennur hluti|last=Axelsson.|first=Karl|isbn=978-9935-9433-6-1|oclc=1184015579}}</ref> Almennt séð hvíla ekki skyldur á séreignareigendum, en á þessu eru þó undantekningar, sérstaklega þegar kemur að eigendum [[Fasteign|fasteigna]]. Þær skyldur sem geta hvílt á eigendum [[Lausafé|lausafjármuna]] hafa það yfirleitt að markmiði að tryggja að varkárni sé gætt við meðferð hlutarins þannig að hætta stafi ekki af notkun hans. Til dæmis má nefna að í 21. gr. [https://www.althingi.is/lagas/152b/1998016.html vopnalaga nr. 16/1998] hvílir skylda á þeim sem fer með eða notar skotvopn að gæta ætíð fyllstu varúðar. Þær skyldur sem hvíla á eigendum fasteigna skýrast aftur á móti yfirleitt af [[Grenndarréttur|grenndarréttarlegum]] sjónarmiðum og mögulegum sameignarhagsmunum séreignareigenda. Skýrasta dæmið að þessu leyti eru [https://www.althingi.is/lagas/152b/1994026.html lög nr. 26/1994 um fjöleignarhús], en vegna þess nábýlis sem er í [[Fjöleignarhús|fjöleignarhúsum]] hvíla nokkuð ríkar skyldur á séreignareigendum um að haga nýtingu eigna sinna þannig að aðrir verði ekki fyrir meira ónæði en gengur og gerist í nábýli af þessu tagi.<ref name=":0" /> === Séreign á öðrum réttarsviðum === ==== Hjúskaparréttur ==== '''Séreign''' í íslenskum [[hjúskaparréttur|hjúskaparrétti]] er tiltekin eignarréttarleg staða [[eign]]ar og eignarhluta maka í [[hjúskapur|hjúskap]]. Þessi staða er undantekning á þeirri meginreglu í hjúskap að eignir [[hjón]]a teljist [[hjúskapareign]]ir hvors um sig. Haldi einhver því fram að eign í hjúskap sé séreign ber viðkomandi [[sönnunarbyrði]]na hvað það varðar. Eignir hjóna geta verið [[sameign]]ir og getur eignarhlutur hvors um sig verið séreign eða hjúskapareign, eða sitt hvort. Eignir geta verið séreignir vegna lagafyrirmæla, ákvæða í [[séreignarkaupmáli|séreignarkaupmála]] eða vegna kvaða frá [[arfleifandi|arfleifanda]] í [[erfðaskrá]], frá gefanda [[gjöf|gjafar]], eða yfirlýsingar langlífari maka í [[óskipt bú|óskiptu búi]] að tiltekin gjöf eða [[arfur]] renni ekki í hið óskipta bú. [[Meginregla]]n er að arður af séreign verður séreign og hið sama gildir um [[verðmæti]] sem koma í hennar stað, og kallast sú regla [[ígildisreglan]]. Til að mynda ef séreign er seld verður greiðslan fyrir hana að séreign. Ef séreign er tryggð og hún verður fyrir skemmdum, myndu bæturnar vegna skemmdanna teljast séreign. Sé bætt við séreign með hjúskapareign annars hvors makans á makinn sem á ekki séreignina rétt á [[endurgjald]]i. {{stubbur|lögfræði}} [[Flokkur:Eignarréttur]] [[Flokkur:Hjúskaparréttur]] b9a47qqdv0uq6669g05de3i9yjr0efx 0 157424 1982690 1939271 2026-10-14T13:42:13Z Akigka 183 1982690 wikitext text/x-wiki {{skáletrun}} '''''Ástríður''''' eru íslenskir [[Sjónvarpsþáttur|sjónvarpsþættir]] sem voru fyrst sýndir á [[Stöð 2]] í tveimur þáttaröðum. Fyrri þáttaröðin kom út haustið 2009 en sú síðari haustið 2013.<ref>{{Citation|title=Ástríður (TV Series 2009– ) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt1501289/episodes|access-date=2020-05-16}}</ref> Handritshöfundar voru [[Ilmur Kristjánsdóttir]], [[Katla Margrét Þorgeirsdóttir]], [[María Reyndal]], [[Sigurjón Kjartansson]], [[Hannes Sasi Pálsson]] og [[Silja Hauksdóttir]] með handritaráðgjöf [[Kristján B. Jónasson|Kristjáns B. Jónassonar]]. Leikstjóri var Silja Hauksdóttir. Þættirnir fjalla um Ástríði (Ilmur Kristjánsdóttir) sem ræður sig á skrifstofu fjármálafyrirtækis rétt fyrir [[bankahrunið á Íslandi]] vorið 2008 og skrautlegt samstarfsfólk hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndir/astridur|title=Ástríður|website=Kvikmyndavefurinn|access-date=14.10.2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/kvikmyndir/astridur-2|title=Ástríður 2|website=Kvikmyndavefurinn|access-date=14.10.2026}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir gamanþættir]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2009]] j1mic7bz4zh5tsnni0sc8afng21gwlo 0 159571 1982734 1922123 2026-10-15T00:37:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1982734 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið |Fullt nafn=Real Club Deportivo de La Coruña, S.A.D. |Gælunafn= Branquiazuis (''Þeir bláu og hvítu'')Deportivo / DéporTurcos (Tyrkirnir) Herculinos Súper Dépor |Stytt nafn=Mallorca |Stofnað=2. mars 1906 |Leikvöllur=Estadio Riazor |Stærð=32,660 áhorfendur |Stjórnarformaður= Fernando Vidal |Knattspyrnustjóri= |Deild= Segunda División |Tímabil=2024/25 |Staðsetning= 15.sæti | pattern_la1 = _rcdeportivo2021h | pattern_b1 = _rcdeportivo2021h | pattern_ra1 = _rcdeportivo2021h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 0000ff | body1 = 0000ff | rightarm1 = 0000ff | shorts1 = 0000ff | socks1 = 0000ff | pattern_la2 = _rcdeportivo2021t | pattern_b2 = _rcdeportivo2021t | pattern_ra2 = _rcdeportivo2021t | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 000066 | body2 = 000066 | rightarm2 = 000066 | shorts2 = 000066 | socks2 = 000066 | pattern_la3 = _rcdeportivo2021a | pattern_b3 = _rcdeportivo2021a | pattern_ra3 = _rcdeportivo2021a | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF }} '''Real Club Deportivo de La Coruña''' er [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] frá [[La Coruña]] á Spáni. Bestu ár þess voru 1990-2010 í [[La Liga]]. Meðal þekktra leikmanna sem hafa spilað fyrir félagið má nefna Hollendinginn [[Roy Makaay]] og [[Rivaldo]]. ==Heimasíða félags== *[https://www.rcdeportivo.es/en R.C. Deportivo] ==Heimildir== *[https://web.archive.org/web/20201012082042/https://arca.bnc.cat/arcabib_pro/es/catalogo_imagenes/grupo.do?path=1441540&posicion=2&presentacion=pagina La Publicidad]. PDF. *[https://www.laliga.com/en-GB/news/why-are-rc-deportivo-de-la-coruna-players-called-herculinos Why are RC Deportivo de La Coruña players called ‘herculinos’?]. La Liga. *[https://www.rcdeportivo.es/anosacasa/abanca-riazor abanca-riazor]. Völlur félagsins. R.C. Deportivo de Deportivo de La Coruña. [[Flokkur:spænsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:stofnað 1906]] jarl9jni5xgnpngq50jbrcvhh2igza6 0 159652 1982699 1688134 2026-10-14T14:25:47Z Akigka 183 1982699 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Sverðmosi | image = Copy (1) of IMG 5636 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg | image_caption = Sverðmosi á vegg í [[Svíþjóð]]. | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>Gabriel, R., Sim-Sim, M., Hodgetts, N. & Martins, A. (2019). [https://www.iucnredlist.org/species/84329265/87712681 Bryoxiphium norvegicum.] The IUCN Red List of Threatened Species 2019: e.T84329265A87712681. Sótt 29. október 2020.</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | subregnum = [[Mosar]] (''Bryophytes'') | divisio = [[Baukmosar]] (''Bryophyta'') | classis = [[Hnokkmosaflokkur]] (''Bryopsida'') | ordo = [[Sverðmosabálkur]] (''Bryoxiphiales'') | familia = [[Sverðmosaætt]] (''Bryoxiphiaceae'') | genus = [[Sverðmosar]] (''Bryoxiphium'') | species = '''Sverðmosi''' (''B. norvegicum'') | species_authority = | binomial = ''Bryoxiphium norvegicum'' }} '''Sverðmosi''' ([[fræðiheiti]]: ''Bryoxiphium norvegicum'') er tegund [[bryophyta|mosa]]. Hann finnst víða á Íslandi í [[hellir|hellum]] eða vindblásnu [[móberg]]i.<ref>{{cite web|website=Flóra Íslands|url=http://www.floraislands.is/MOSAR/bryoxnor.html|title=Sverðmosi - ''Bryoxiphium norvegicum''|access-date=29. október 2020}}</ref> Sverðmosi var uppgötvaður á [[Sveifluháls]]i á [[Reykjanes]]i árið 1820 en mörg ár tók að greina sýnið. Það var ekki fyrr en árið 1869 sem sverðmosi var flokkaður í sinn eigin [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálk]], [[Bryoxiphiales|sverðmosabálk]] undir ættkvíslarheitinu ''Bryoxiphium''. Fyrir mistök fékk mosinn latneska heitið ''norvegicum'' sem þýðir [[Noregur|norskur]].<ref>{{cite journal|author=Áskell Löve|year=1964|url=https://timarit.is/page/4256845|title=Sverðmosinn|journal=Náttúrufræðingurinn|volume=33|number=3-4|pages=113-122}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Sverðmosaætt]] gtfseaw7zks1saecldq8smj038jilzu 0 166039 1982713 1976211 2026-10-14T17:15:30Z Snow Lion Fenian 71863 /* */ 1982713 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Montgomery | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | tegund_byggðar = [[Fylkishöfuðborgir Bandaríkjanna|Fylkishöfuðborg]] | mynd = Aerial view of Montgomery, Alabama LCCN2011646683.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Loftmynd | fáni = Flag of Montgomery, Alabama.svg | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Alabama#Bandaríkin | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Alabama##Staðsetning í Bandaríkjunum | hnit = {{Wikidatacoord|Q29364|region:US-AL|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{Fáni|Bandaríkin}} | undirskipting_gerð1 = [[Fylki Bandaríkjanna|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{Fáni|Alabama}} | undirskipting_gerð2 = [[Sýslur í Alabama|Sýsla]] | undirskipting_nafn2 = [[Montgomery-sýsla (Alabama)|Montgomery]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Steven L. Reed | leiðtogi_flokkur = [[Demókrataflokkurinn|D]] | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 420,28 | hæð_m = 73 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjoldi">{{cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/montgomerycityalabama|title=QuickFacts – Montgomery, Alabama|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=2024-12-09|url-status=live}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2020 | mannfjöldi_heild = 200.603 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 475,8 | mannfjöldi_áætlun = 195.287 | mann_áætlun_frá = 2023 | tímabelti = [[Miðtími|CST]] | utc_hliðrun = −06:00 | tímabelti_sumartími = [[Miðtími|CDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −05:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{URL|montgomeryal.gov}} }} '''Montgomery''' er höfuðborg [[Alabama]]. Hún er nefnd eftir [[Richard Montgomery]]. Íbúar voru um 195.300 árið 2023.<ref name="mannfjoldi" /> Montgomery var mikilvæg fyrir réttindabaráttu svartra á 20. öld í Bandaríkjunum. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Fylkishöfuðborgir Bandaríkjanna}} {{stubbur|Bandaríkin|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Alabama]] [[Flokkur:Fylkishöfuðborgir Bandaríkjanna]] rb42i1p82atd9dhovw027pdjojb7srq 0 186357 1982693 1965157 2026-10-14T13:54:12Z TKSnaevarr 53243 1982693 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | nafn = Leó 14. | mynd = Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped).png | titill= [[File:Coat of arms of Leone XIV.svg|Skjaldarmerki Leós 14.|45px]]<br>[[Páfi]] | stjórnartíð_start = 8. maí 2025 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Frans páfi|Frans]] | eftirmaður = | myndatexti1 = Leó 14. árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1955|9|14}} | fæðingarstaður = [[Chicago]], [[Illinois]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | ríkisfang = [[Perú]]<br>[[Vatíkanið]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | háskóli = [[Villanova University]] (BS)<br>[[Catholic Theological Union]] (MDiv)<br>[[Angelicum]] (LCL, DCL) | undirskrift = Official signature of Pope Leo XIV.svg }} '''Leó 14.''' ([[latína]]: ''Leo XIV''; fæddur undir nafninu '''Robert Francis Prevost''' 14. september 1955), er núverandi [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]]. Hann var kjörinn páfi þann 8. maí árið 2025 í páfakjöri eftir andlát [[Frans páfi|Frans páfa]]. Leó er fyrsti páfinn frá [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og jafnframt fyrsti páfinn sem kenndur er við [[Ágústínusarregla|Ágústínusarregluna]]. ==Æviágrip== Robert Francis Prevost fæddist í [[Chicago]] í [[Illinois]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] þann 14. september árið 1955. Faðir hans var af [[Frakkland|frönskum]] og [[Ítalía|ítölskum]] ættum en móðir hans af [[Spánn|spænskum]]. Prevost nam [[stærðfræði]] og [[heimspeki]] við [[Villanova University|Villanova-háskóla]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] og útskrifaðist með bakkalársgráðu árið 1977. Sama ár og hann útskrifaðist gekk hann í [[Ágústínusarregla|Ágústínusarregluna]] í [[Saint Louis]], sem var með starf í Chicago. Hann hóf [[guðfræði]]nám í kaþólskum skóla í Chicago og fór 27 ára gamall til [[Róm]]ar til að læra [[Kirkjuréttur|kirkjurétt]] við [[Angelicum]]-háskólann. Árið 1982 tók hann prestsvígslu í Róm.<ref name=vísir>{{Vefheimild|titill= Hvað vitum við um Leó páfa?|url=https://www.visir.is/g/20252723833d/hvad-vitum-vid-um-leo-pafa-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Jón Þór Stefánsson}}</ref> Prevost fór til [[Perú]] sem trúboði í fyrsta sinn árið 1984 á meðan hann vann að [[doktorsritgerð]] sinni. Hann varði ritgerð sína þremur árum síðar og var skipaður yfirmaður safnaðarins í Illinois. Hann sneri hins vegar brátt aftur til Perú og vann þar frá 1988 til 1999. Hann sneri aftur til Bandaríkjanna en fór aftur til Perú árið 2013 og var þar til ársins 2023.<ref name=vísir/> [[Frans páfi]] skipaði Prevost biskup borgarinnar [[Chiclayo]] árið 2014 og skipaði hann [[Kardináli|kardinála]] í byrjun ársins 2024.<ref name=ruv25>{{Vefheimild|titill= Leó XIV: Fyrsti páfinn frá Bandaríkjunum|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-05-08-leo-xiv-fyrsti-pafinn-fra-bandarikjunum-443266|útgefandi=[[RÚV]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Iðunn Andrésdóttir}}</ref> Á meðan Prevost var erkibiskup í Perú var hann sakaður um að hylma yfir ásakanir um kynferðislega misnotkun, sem biskupsdæmi hans hafnaði því að hafa gert.<ref>{{Vefheimild|titill= „Mjög góður maður, mjög hlédrægur“|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/05/08/mjog_godur_madur_mjog_hledraegur/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref> Prevost hlaut perúskan ríkisborgararétt árið 2015.<ref>{{Vefheimild|titill= Bandaríkjamaður kjörinn páfi – Leó XIV.|url=https://vardberg.is/frettir/bandarikjamadur-kjorinn-pafi-leo-xiv/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað= 11. maí 2025|höfundur=Björn Bjarnason}}</ref> Árið 2023 kallaði Frans páfi Prevost til Rómar og skipaði hann yfirmann í valnefnd biskupa og höfuðklerka. Í því embætti hafði Prevost umsjón með tilnefningum næstu kynslóðar biskupa.<ref>{{Vefheimild|titill= Fagnar reynslumiklum páfa|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/05/08/fagnar_reynslumiklum_pafa/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref> Í því embætti vann Prevost með Frans að því að koma þremur konum í nefndina sem ákveður hvaða biskupstilnefningar eru sendar til páfa.<ref name=vísir/> Prevost varð jafnframt forseti ráðgjafanefndar páfa um málefni [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]], sem gerði honum kleift að stofna til tengsla við kaþólska kirkjuhöfðingja í álfunni.<ref name=ruv25/> Prevost var kjörinn páfi þann 8. maí árið 2025 eftir andlát Frans. Prevost varð þar með fyrsti [[Bandaríkin|bandaríski]] páfi kaþólsku kirkjunnar.<ref>{{Vefheimild|titill= Nýr páfi er frá Bandaríkjunum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/05/08/nyr_pafi_er_fra_bandarikjunum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Fyrsti páfinn frá Bandaríkjunum |url=https://heimildin.is/grein/24533/nyr-pafi-kjorinn/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Valur Grettisson}}</ref> Prevost valdi sér páfanafnið Leó, sem var síðast notað af [[Leó 13.]] páfa árið 1903. Nafnavalið þótti til marks um í hvaða fótspor Leó 14. hygðist feta, en Leó 13. var frægur fyrir baráttu fyrir ýmsum réttlætis- og jafnréttismálum.<ref name=vísir/> Leó var formlega vígður páfi þann 18. maí.<ref>{{Vefheimild|titill= Leó orðinn páfi|url=https://www.visir.is/g/20252727843d/leo-ordinn-pafi|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=18. maí 2025|skoðað=22. maí 2025|höfundur=Jón Ísak Ragnarsson}}</ref> Í fyrsta páfabréfi sínu, ''Magnifica Humanitas'' (''Hið stórfenglega mannkyn''), sem gefið var út 25. maí árið 2026, varaði Leó við uppgangi [[gervigreind]]ar og hvatti til þess að hægt yrði á þróun hennar.<ref>{{Vefheimild|titill= Páfi varaði við vopnvæðingu gervigreindar |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-05-25-pafi-varadi-vid-vopnvaedingu-gervigreindar-476350|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 25. maí 2026 |skoðað=26. maí 2026 |skoðað=8. maí 2025|höfundur=Þorgils Jónsson}}</ref> Hann sagði að varast bæri að vopnvæða gervigreindina og að hætta væri á að hún myndi leiða heiminn á braut endalausra stríðsátaka.<ref>{{Vefheimild|titill= Leó páfi XIV. varar við því að vitvélar geti leitt heiminn á braut endalausra stríðsátaka|url=https://vardberg.is/frettir/leo-pafi-xiv-varar-vid-thvi-ad-vitvelar-geti-leitt-heiminn-a-braut-endalausra-stridsataka/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað= 11. maí 2025}}</ref> Þann 13. október 2026 var kunngert að Leó hefði greinst með lungnakrabbamein. Hann gekkst undir skurðaðgerð þar sem neðra blað hægri lunga hans var fjarlægt.<ref>{{Vefheimild|titill= Páfinn greindist með lungna­krabba­mein|url=https://www.visir.is/g/20262947978d/pafinn-greindist-med-lungna-krabba-mein|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 13. október 2026 |skoðað= 14. október 2026 |höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Frans páfi|Frans]] | titill = [[Páfi]] | frá = 8. maí 2025 | til = | eftir = Enn í embætti}} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{stubbur|æviágrip}} {{f|1955}} [[Flokkur:Páfar]] [[Flokkur:Páfar 21. aldar]] [[Flokkur:Bandarískir prestar]] [[Flokkur:Perúskir prestar]] 2jkx1oq8i7f481ydgmfuu02hg96gg6o 0 187095 1982685 1981628 2026-10-14T12:50:13Z Nesi13 106374 /* 2027 */ 1982685 wikitext text/x-wiki '''Time to Rock Festival''' (áður Helgeåfestivalen) er [[rokk|rokkhátíð]] sem hefur verið haldin í [[Knislinge]] síðan 2006. ==Nafn== Upphaflega nafn hátíðarinnar, ''Helgeåfestivalen'' dregur nafn sitt af því að hátíðin er haldin við árbakka árinnar [[Helge å|Helge]]. Hátíðin skipti um nafn yfir í '''Time to Rock Festival''' fyrir hátíðina 2022 til þess að styrkja stöðu sína bæði á sænskum og alþjóðlegum markaði.<ref>https://timetorock.se/en/home/about-us</ref> ==Hljómsveitir== ===2027=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 9-12 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Ambush]] *[[Andy and the Rockets]] *[[Atomic Rooster]] *[[Attentat]] *[[Big Country]] *[[Backstreet Girls]] *[[Captain Black Beard]] *Celebrating [[Meat Loaf]] - Bat 50 *[[Corroded]] *[[Cyhra]] *[[The Dahmers]] *[[Dan Byrne]] *[[Girlschool]] *[[Helix]] *[[The Hooters]] *[[Hostilia]] *[[Hulkoff]] *[[The Mind Palace]] *[[Mustasch]] *[[One Mile From Home]] *[[Pretty Maids]] *[[Public Image Ltd.]] *[[Royal Republic]] *[[Silveroller]] *[[Storace]] *[[Syd Ekman Band]] *[[Therion]] *[[Tungsten (hljómsveit)|Tungsten]] *[[The Üniverse]] *[[Vindicta]] *[[Warner Drive]] *[[Warrior Soul]] *[[220 Volt]] |} ===2026=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 3-6 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[10cc]] *[[999 (hljómsveit)|999]] *[[Gary Moore|A Tribute to Gary Moore]] *[[Alterium]] *[[ATC]] *[[Atomic Swing]] *[[Baron Rojo]] *[[Bloodstain]] *[[Arthur Brown|The Crazy World of Arthur Brown]] *[[Crimson Glory]] *[[Crucified Barbara]] *[[The Dogs D'Amour]] *[[Discharge]] *[[Dominum]] *[[Dynazty]] *[[Easy Action]] *[[Enforcer]] *[[Eric Sardinas]] *[[Erik Grönwall]] *[[Geoff Tate|Geoff Tate's Operation: Mindcrime The Final Chapter]] *[[The Good, the Bad and the Zugly]] *[[Gotthard]] *[[Hardcore Superstar]] *[[The Haunted]] *[[Hera (Helsingborg)|Hera]] *[[Heroes of Rock]] *[[Knogjärn]] *[[Leningrad Cowboys]] *[[Liar Thief Bandit]] *[[Loudness]] *[[Magnum]] *[[Marco Mendoza]] *[[The Mercury Riots]] *[[Metal Dragon]] *[[Moxy]] *[[Nanowar of Steel]] *[[The Night Flight Orchestra]] *[[PAIN]] *[[Rhapsody of Fire]] *[[Rosalie Cunningham]] *[[Roulette]] *[[Savage]] *[[Snowstorm]] *[[Treat]] *[[Tyketto]] *[[The Üniverse]] *[[Vanquisher]] *[[Wishbone Ash]] *[[Wolf]] *[[Anderz Wrethov|Wrethovs Bryan Adams Tribute]] |} ===2025=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-7 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alien]] *[[Ambush]] *[[The Anti-Queens]] *[[Andy and the Rockets]] *[[Ashes of Souls]] *[[Asomvel]] *[[Battle Beast]] *[[Bonafide]] *[[Bourbon Boys]] *[[Bullet]] *[[Cobra Spell]] *[[Creedence Tribute]] *[[Dare]] *[[Udo Dirkschneider|Dirkschneider]] *[[Eclipse]] *[[Eläkeläiset]] *[[Firewind]] *[[Heavy Pettin]] *[[Hellgroove]] *[[Jay Smith]] *[[Jean Beauvoir]] *[[John Lindberg Trio]] *[[Joe Lynn Turner]] *[[Korpiklaani]] *[[Krokus]] *[[Laura Cox]] *[[Majestica]] *[[Michael Schenker]] *[[Mikkey Dee|Mikkey Dee and Friends]] *[[The Mind Palace]] *[[Myrath]] *[[Nashville Pussy]] *[[Nestor]] *[[Oomph!]] *[[Praying Mantis]] *[[Quireboys]] *[[Renegade]] *[[Riot V]] *[[Smash Into Pieces]] *[[Sonata Arctica]] *[[Stray]] *[[U.K Subs]] *[[Velveteen Queen]] *[[The Warner E. Hodges Band]] *[[The Wildhearts]] *[[Wytch Hazel]] *[[Y&T]] |} ===2024=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 5-8 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[The 69 Eyes]] *[[Alastair Greene]] *[[Aldo Nova]] *[[Amaranthe]] *[[Amorphis]] *[[Anti-Nowhere League]] *[[The Anti-Queens]] *[[Bite Me]] *[[Bow Wow]] *[[Brian Downey|Brian Downey's Alive and Dangerous]] *[[Doro Pesch|Doro]] *[[Ebba Gold]] *[[Electric Banana Band]] *[[Eradikated]] *[[Eric Johanson]] *[[The Fiascos]] *[[Gabba]] *[[Geordie]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Janne Schaffer|Janne Schaffer's Music Story Band]] *[[Joddla med Siv]] *[[Junkyard Drive]] *[[Kee Marcello|Kee Marcello performs Europe]] *[[Lion's Share]] *[[Metal Church]] *[[Michael Monroe]] *[[Mike Tramp|Songs of White Lion featuring Mike Tramp]] *[[Murasaki]] *[[Pedalens Pågar]] *[[Phil Campbell|Phil Campbell and the Bastard Sons]] *[[Portrait]] *[[Pretty Maids]] *[[Raven]] *[[Sator]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Steelwings]] *[[Torsson]] *[[Unleash the Archers]] *[[Uriah Heep]] *[[Vandenberg]] *[[Velvet Insane]] *[[Visions of Atlantis]] |} ===2023=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 8-10 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alestorm]] *[[Angel Witch]] *[[The Answer]] *[[Back Street Crawler]] *[[Blind Guardian]] *[[Bourbon Boys]] *[[Brothers of Metal]] *[[The Cruel Intentions]] *[[The Crypt]] *[[D-A-D]] *[[The Dahmers]] *[[Dream Evil]] *[[Emotional Fire]] *[[Gasbox]] *[[Happy Hour]] *[[Hardline]] *[[The Hooters]] *[[KK's Priest]] *[[Knogjärn]] *[[Marky Ramone's Blitzkrieg]] *[[Masterplan]] *[[Mats Ronander Band]] *[[Michael Schenker]] *[[Molly Hatchet]] *[[Prins Svart]] *[[Punkrock Factory]] *[[The Quill]] *[[Ross the Boss]] *[[Saffire]] *[[Saxon]] *[[Släkkten]] *[[Steve 'n' Seagulls]] *[[Ström]] *[[Teaze]] *[[The Toy Dolls]] *[[Treat]] *[[Triumph of Death]] *[[Triptykon]] *[[Tungsten_(band)|Tungsten]] *[[Tygers of Pan Tang]] *[[Uli Jon Roth]] |} ===2022=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-6 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[AC/She-C]] *[[Adam and the Metal Hawks]] *[[Black Mamba]] *[[Candlemass]] *[[Crypta]] *[[Dare]] *[[The Dead Daisies]] *[[Demon]] *[[Electric Boys]] *[[Florence Black]] *[[Gathering of Kings]] *[[Gloryhammer]] *[[Grand Slam]] *[[Hammerfall]] *[[H.E.A.T.]] *[[Lok]] *[[Lordi]] *[[Lucifer]] *[[Mother's Finest]] *[[Nervosa]] *[[Nestor]] *[[Rob Tognoni]] *[[Rose Tattoo]] *[[Satan_(band)|Satan]] *[[Sister Sin]] *[[Status Quo]] |} ===2021=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! Aflýst út af [[COVID-19]] |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} |} ===2020=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! Aflýst út af [[COVID-19]] |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} |} ===2019=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-6 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alien]] *[[Asta Kask]] *[[Battle Beast]] *[[Björn Rosenström]] *[[Corroded]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[Dead by April]] *[[Dee Snider]] *[[Eleine]] *[[Finnegan's Hell]] *[[Flush the Fashion]] *[[Gul Front]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Lillasyster]] *[[Love Generators]] *[[Mustasch]] *[[Onsdagsbandet]] *[[Perkele]] *[[Project M]] *[[Secret Service]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Warner Drive]] *[[W.A.S.P.]] *[[Waterhill]] *[[Wicked Wendy]] *[[Wilmer X]] |} ===2018=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 5-7 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Ages of Rock]] *[[Arch Enemy]] *[[Avatar_(band)|Avatar]] *[[Backyard Babies]] *[[Black Ingvars]] *[[Bullets and Octane]] *[[Charta 77]] *[[Crashdïet]] *[[Dan Reed Network]] *[[Dia Psalma]] *[[Dragonforce]] *[[Electric Boys]] *[[Finnegan's Hell]] *[[Frontback]] *[[The Headlines]] *[[H.E.A.T.]] *[[John Lindberg Trio]] *[[John Wildcat]] *[[Liar Thief Bandit]] *[[Mimikry]] *[[The Parity Complex]] *[[Saffire]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sons of Apollo]] *[[Streamline]] *[[Supernova Downtown]] *[[Takida]] *[[Wildness]] |} ===2017=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 3-5 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Art Nation]] *[[Artmade]] *[[The Carburetors]] *[[Chris L. Svensson]] *[[Crazy Lixx]] *[[Crier]] *[[D-A-D]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[The Dahmers]] *[[Deceptic]] *[[Udo Dirkschneider|Dirkschneider]] *[[Ebba Gold]] *[[Hajhatt]] *[[Hammerfall]] *[[Imperial State Electric]] *[[Kill the Kong]] *[[Manny Ribera]] *[[Marky Ramone|Marky Ramone's Blitzkrieg]] *[[Middlemantra]] *[[Noice]] *[[Pretty Maids]] *[[Sator]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Talisman]] *[[Ugly Kid Joe]] *[[VA Rocks]] *[[Vinterspöke]] *[[Warner Drive]] |} ===2016=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-5 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[2 Blyga Läppar]] *[[Alphaville]] *[[Amaranthe]] *[[Art Nation]] *[[Avengeus]] *[[Convoluted]] *[[The Dead Daisies]] *[[Eclipse]] *[[Helloween]] *[[The Hypnagogics]] *[[The Kali Mamas]] *[[Knogjärn]] *[[Raubtier]] *[[Sha-Boom]] *[[Sleepwulf]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Syd & Ekman]] *[[Thundermother]] *[[Treat]] *[[W.A.S.P.]] *[[Warner Drive]] |} ===2015=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 31 júlí - 1 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Björn Rosenström]] *[[Bullet]] *[[Corroded]] *[[Europe]] *[[FM_(band)|FM]] *[[Jay Smith]] *[[Lillasyster]] *[[Micke Syd]] *[[Plan Three]] *[[The Quireboys]] *[[Saxon]] *[[Skid Row]] *[[Tommy Ekman]] *[[Treat]] |} ===2014=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Avengius]] *[[Bombus_(band)|Bombus]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[Deville]] *[[Drumstick Victors]] *[[Graveyard]] *[[Heavy Tiger]] *[[Joddla med Siv]] *[[Magnum]] *[[Mustasch]] *[[Robert Pehrsons Humbuckers]] *[[The Royal Concept]] *[[Skitarg]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sparzanza]] *[[Tennessee Drifters]] *[[Thomas Dileva]] *[[Warner Drive]] |} ===2013=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Adept]] *[[Artmade]] *[[Babian]] *[[Casablanca_(band)|Casablanca]] *[[Civil War]] *[[D-A-D]] *[[Dust Bowl Jokies]] *[[Familjen]] *[[Håkan Hemlin]] *[[Hardcore Superstar]] *[[John Bull Gang]] *[[Lillasyster]] *[[Linus Svenning]] *[[Lyzyrd Skyzyrd]] *[[Mikael Rickfors]] *[[My Dear Addiction]] *[[Nanne Grönwall]] *[[Panda Da Panda]] *[[The Poodles]] *[[Pretty Maids]] *[[The Refreshments]] *[[Sister Sin]] *[[Unsolved]] *[[Warner Drive]] *[[Yohio]] |} ===2012=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Abalone Dots]] *[[Amaranthe]] *[[Avengeus]] *[[Badmouth]] *[[Bob Hund]] *[[Bourbon Boys]] *[[Corroded]] *[[Crier]] *[[The Dahmers]] *[[Demotional]] *[[Den Svenska Björnstammen]] *[[Eddie Meduza Lever]] *[[Father and Son]] *[[Hammerfall]] *[[Legends Voices of Rock]] *[[Maskinen]] *[[Mofeta and Jerre]] *[[Nationalteatern]] *[[The Pusher]] *[[Räfven]] *[[Raubtier]] *[[Roxie 77]] *[[Sarah Gave It Up]] *[[Skitarg]] *[[Solitude]] *[[The Sounds]] *[[Udo Dirkschneider|Udo]] *[[Warner Drive]] *[[Zip of Fire]] |} ===2011=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Adept]] *[[Björn Rosenström]] *[[Calle and the Undervalleys]] *[[Corroded]] *[[Dan Hylander and Orkestern]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Itchy Daze]] *[[Lillasyster]] *[[Micke Syd and Tommy Ekman]] *[[Plan Three]] *[[The Poodles]] *[[Slade]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Supreme Majesty]] |} ===2010=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Hoffmaestro & Chraa]] *[[Kitto]] *[[Nisse Hellberg]] *[[Pernilla Andersson]] *[[Sator]] *[[Sibel]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sonic Syndicate]] *[[Treat]] |} ===2009=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Backyard Babies]] *[[Dead By April]] |} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Tónlistarhátíðir]] bmx3ngfb7mfp0z4stshn7tvwr6ut766 0 192009 1982708 1971558 2026-10-14T15:57:04Z Breki Einarsson 93593 Fjarlægði endurbeiningu á [[Jón Bjarnason Dannebrogsmaður]] 1982708 wikitext text/x-wiki = Bjarna-Dísa = '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. == Uppruni og Frásögn == === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á Eskjufjarðarkaupstað seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til Seyðisfjarðar hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part þorra. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> <references /> ouufjo2c2xdq7m7ylbwd8hf09ggxuh0 1982725 1982708 2026-10-15T00:02:28Z Breki Einarsson 93593 1982725 wikitext text/x-wiki = Bjarna-Dísa = '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Bjarna-Dísa hét Þórdís Þorgeirsdóttir og var fædd 1776, hún varð úti eða var myrt af Þorvaldi Ögmundssyni vegna hjátrúaræðis sem algengt var á öldum áður. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. Nafnið Bótar-Dísa lifði í þeirri ætt í gegnum munnmæli frá því að Sigurður Þorvaldsson bjó á Bót og allt til dagsins í dag. Það var ekki fyrr en seinna að það kom í ljós að þetta væri sami draugurinn og Bjarna-Dísa. Þó þessi tenging við nafnið og ættina sé til dæmis í sögum Sigfúsar Sigfússonar<ref>Breki Einarsson. "Draugurinn Bótar-Dísa: Ættarfylgjan mín." ''Fréttabréf Ættfræðifélagsins,'' september 2025.</ref> Þann 23. ágúst 2017 var minnisvarði reistur í Dísubotni á vegum Gönguklúbbs Seyðisfjarðar og Kristínar Steinsdóttur rithöfundar. Dísa er sögð hafa dáið þar 1797.<ref>„Hvað? Hvenær? Hvar?“ ''Fréttablaðið,'' 23. ágúst 2017.</ref> Dísa hefur mikið verið í umræðu síðan í lok 18. aldar og hafa verið ótal sagnir þar sem hún kemur fyrir. == Uppruni og Frásögn == === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar<ref>{{Cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/%C3%8Dslenzkar_%C3%BEj%C3%B3%C3%B0s%C3%B6gur_og_%C3%A6fint%C3%BDri/Draugas%C3%B6gur/Bjarna-D%C3%ADsa|title=Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri/Draugasögur/Bjarna-Dísa - Wikiheimild|website=is.wikisource.org|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á Eskjufjarðarkaupstað seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til Seyðisfjarðar hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part þorra. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> <references /> nebb6m95u721kunq1tzeqj3sre357pd 1982726 1982725 2026-10-15T00:03:41Z Breki Einarsson 93593 Breki Einarsson færði [[Notandi:Breki Einarsson/sandkassi]] á [[Bjarna-Dísa]]: Útgáfa greinar 1982725 wikitext text/x-wiki = Bjarna-Dísa = '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Bjarna-Dísa hét Þórdís Þorgeirsdóttir og var fædd 1776, hún varð úti eða var myrt af Þorvaldi Ögmundssyni vegna hjátrúaræðis sem algengt var á öldum áður. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. Nafnið Bótar-Dísa lifði í þeirri ætt í gegnum munnmæli frá því að Sigurður Þorvaldsson bjó á Bót og allt til dagsins í dag. Það var ekki fyrr en seinna að það kom í ljós að þetta væri sami draugurinn og Bjarna-Dísa. Þó þessi tenging við nafnið og ættina sé til dæmis í sögum Sigfúsar Sigfússonar<ref>Breki Einarsson. "Draugurinn Bótar-Dísa: Ættarfylgjan mín." ''Fréttabréf Ættfræðifélagsins,'' september 2025.</ref> Þann 23. ágúst 2017 var minnisvarði reistur í Dísubotni á vegum Gönguklúbbs Seyðisfjarðar og Kristínar Steinsdóttur rithöfundar. Dísa er sögð hafa dáið þar 1797.<ref>„Hvað? Hvenær? Hvar?“ ''Fréttablaðið,'' 23. ágúst 2017.</ref> Dísa hefur mikið verið í umræðu síðan í lok 18. aldar og hafa verið ótal sagnir þar sem hún kemur fyrir. == Uppruni og Frásögn == === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar<ref>{{Cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/%C3%8Dslenzkar_%C3%BEj%C3%B3%C3%B0s%C3%B6gur_og_%C3%A6fint%C3%BDri/Draugas%C3%B6gur/Bjarna-D%C3%ADsa|title=Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri/Draugasögur/Bjarna-Dísa - Wikiheimild|website=is.wikisource.org|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á Eskjufjarðarkaupstað seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til Seyðisfjarðar hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part þorra. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> <references /> nebb6m95u721kunq1tzeqj3sre357pd 1982729 1982726 2026-10-15T00:28:20Z Breki Einarsson 93593 Bætti inn mynd af kjól, myndin er með útgefandaleyfi sjá: https://samlinger.natmus.dk/dnt/asset/539414 1982729 wikitext text/x-wiki = Bjarna-Dísa = '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Bjarna-Dísa hét Þórdís Þorgeirsdóttir og var fædd 1776, hún varð úti eða var myrt af Þorvaldi Ögmundssyni vegna hjátrúaræðis sem algengt var á öldum áður. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. Nafnið Bótar-Dísa lifði í þeirri ætt í gegnum munnmæli frá því að Sigurður Þorvaldsson bjó á Bót og allt til dagsins í dag. Það var ekki fyrr en seinna að það kom í ljós að þetta væri sami draugurinn og Bjarna-Dísa. Þó þessi tenging við nafnið og ættina sé til dæmis í sögum Sigfúsar Sigfússonar<ref>Breki Einarsson. "Draugurinn Bótar-Dísa: Ættarfylgjan mín." ''Fréttabréf Ættfræðifélagsins,'' september 2025.</ref> Þann 23. ágúst 2017 var minnisvarði reistur í Dísubotni á vegum Gönguklúbbs Seyðisfjarðar og Kristínar Steinsdóttur rithöfundar. Dísa er sögð hafa dáið þar 1797.<ref>„Hvað? Hvenær? Hvar?“ ''Fréttablaðið,'' 23. ágúst 2017.</ref> Dísa hefur mikið verið í umræðu síðan í lok 18. aldar og hafa verið ótal sagnir þar sem hún kemur fyrir. == Uppruni og Frásögn == === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar<ref>{{Cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/%C3%8Dslenzkar_%C3%BEj%C3%B3%C3%B0s%C3%B6gur_og_%C3%A6fint%C3%BDri/Draugas%C3%B6gur/Bjarna-D%C3%ADsa|title=Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri/Draugasögur/Bjarna-Dísa - Wikiheimild|website=is.wikisource.org|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á Eskjufjarðarkaupstað seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til Seyðisfjarðar hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part þorra. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. [[Mynd:Kjole,_hvid_moll_Kjole,_hvid_moll,_ca._1797.png|thumb|Þetta er líklega Danski stíllinn sem Þórdís var að herma eftir, kjólinn er talin vera frá sama ári og hún dó.Chemisekjole i hvid moll fra c. 1797 Af Peter Danstrøm & Roberto Fortuna/Danmarks Nationalmuseum.]] Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> <references /> c7t899ix6zn1pa0o9ugqnys9wgivsdj 1982730 1982729 2026-10-15T00:29:06Z Breki Einarsson 93593 1982730 wikitext text/x-wiki = Bjarna-Dísa = '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Bjarna-Dísa hét Þórdís Þorgeirsdóttir og var fædd 1776, hún varð úti eða var myrt af Þorvaldi Ögmundssyni vegna hjátrúaræðis sem algengt var á öldum áður. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. Nafnið Bótar-Dísa lifði í þeirri ætt í gegnum munnmæli frá því að Sigurður Þorvaldsson bjó á Bót og allt til dagsins í dag. Það var ekki fyrr en seinna að það kom í ljós að þetta væri sami draugurinn og Bjarna-Dísa. Þó þessi tenging við nafnið og ættina sé til dæmis í sögum Sigfúsar Sigfússonar<ref>Breki Einarsson. "Draugurinn Bótar-Dísa: Ættarfylgjan mín." ''Fréttabréf Ættfræðifélagsins,'' september 2025.</ref> Þann 23. ágúst 2017 var minnisvarði reistur í Dísubotni á vegum Gönguklúbbs Seyðisfjarðar og Kristínar Steinsdóttur rithöfundar. Dísa er sögð hafa dáið þar 1797.<ref>„Hvað? Hvenær? Hvar?“ ''Fréttablaðið,'' 23. ágúst 2017.</ref> Dísa hefur mikið verið í umræðu síðan í lok 18. aldar og hafa verið ótal sagnir þar sem hún kemur fyrir. == Uppruni og Frásögn == === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar<ref>{{Cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/%C3%8Dslenzkar_%C3%BEj%C3%B3%C3%B0s%C3%B6gur_og_%C3%A6fint%C3%BDri/Draugas%C3%B6gur/Bjarna-D%C3%ADsa|title=Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri/Draugasögur/Bjarna-Dísa - Wikiheimild|website=is.wikisource.org|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á Eskjufjarðarkaupstað seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til Seyðisfjarðar hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part þorra. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. [[Mynd:Kjole,_hvid_moll_Kjole,_hvid_moll,_ca._1797.png|thumb|Þetta er líklega Danski stíllinn sem Þórdís var að herma eftir, kjólinn er talin vera frá sama ári og hún dó. Chemisekjole i hvid moll fra c. 1797 Af Peter Danstrøm & Roberto Fortuna/Danmarks Nationalmuseum.]] Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> <references /> rq3ka96f48dntoe3ya2cb402xex843v 1982731 1982730 2026-10-15T00:29:36Z Breki Einarsson 93593 1982731 wikitext text/x-wiki = Bjarna-Dísa = '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Bjarna-Dísa hét Þórdís Þorgeirsdóttir og var fædd 1776, hún varð úti eða var myrt af Þorvaldi Ögmundssyni vegna hjátrúaræðis sem algengt var á öldum áður. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. Nafnið Bótar-Dísa lifði í þeirri ætt í gegnum munnmæli frá því að Sigurður Þorvaldsson bjó á Bót og allt til dagsins í dag. Það var ekki fyrr en seinna að það kom í ljós að þetta væri sami draugurinn og Bjarna-Dísa. Þó þessi tenging við nafnið og ættina sé til dæmis í sögum Sigfúsar Sigfússonar<ref>Breki Einarsson. "Draugurinn Bótar-Dísa: Ættarfylgjan mín." ''Fréttabréf Ættfræðifélagsins,'' september 2025.</ref> Þann 23. ágúst 2017 var minnisvarði reistur í Dísubotni á vegum Gönguklúbbs Seyðisfjarðar og Kristínar Steinsdóttur rithöfundar. Dísa er sögð hafa dáið þar 1797.<ref>„Hvað? Hvenær? Hvar?“ ''Fréttablaðið,'' 23. ágúst 2017.</ref> Dísa hefur mikið verið í umræðu síðan í lok 18. aldar og hafa verið ótal sagnir þar sem hún kemur fyrir. == Uppruni og Frásögn == === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar<ref>{{Cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/%C3%8Dslenzkar_%C3%BEj%C3%B3%C3%B0s%C3%B6gur_og_%C3%A6fint%C3%BDri/Draugas%C3%B6gur/Bjarna-D%C3%ADsa|title=Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri/Draugasögur/Bjarna-Dísa - Wikiheimild|website=is.wikisource.org|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á Eskjufjarðarkaupstað seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til Seyðisfjarðar hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part þorra. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. [[Mynd:Kjole,_hvid_moll_Kjole,_hvid_moll,_ca._1797.png|thumb|Þetta er líklega Danski stíllinn sem Þórdís var að herma eftir, kjólinn er talin vera frá sama ári og hún dó. Mynd lýsingin er þessi: Chemisekjole i hvid moll fra c. 1797 Af Peter Danstrøm & Roberto Fortuna/Danmarks Nationalmuseum.]] Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> <references /> 3isu66atvtd3vddv036eedj5re6g7i0 1982732 1982731 2026-10-15T00:33:44Z Breki Einarsson 93593 aðeins að breyta titlunum 1982732 wikitext text/x-wiki == Bjarna-Dísa == '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Bjarna-Dísa hét Þórdís Þorgeirsdóttir og var fædd 1776, hún varð úti eða var myrt af Þorvaldi Ögmundssyni vegna hjátrúaræðis sem algengt var á öldum áður. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. Nafnið Bótar-Dísa lifði í þeirri ætt í gegnum munnmæli frá því að Sigurður Þorvaldsson bjó á Bót og allt til dagsins í dag. Það var ekki fyrr en seinna að það kom í ljós að þetta væri sami draugurinn og Bjarna-Dísa. Þó þessi tenging við nafnið og ættina sé til dæmis í sögum Sigfúsar Sigfússonar<ref>Breki Einarsson. "Draugurinn Bótar-Dísa: Ættarfylgjan mín." ''Fréttabréf Ættfræðifélagsins,'' september 2025.</ref> Þann 23. ágúst 2017 var minnisvarði reistur í Dísubotni á vegum Gönguklúbbs Seyðisfjarðar og Kristínar Steinsdóttur rithöfundar. Dísa er sögð hafa dáið þar 1797.<ref>„Hvað? Hvenær? Hvar?“ ''Fréttablaðið,'' 23. ágúst 2017.</ref> Dísa hefur mikið verið í umræðu síðan í lok 18. aldar og hafa verið ótal sagnir þar sem hún kemur fyrir. = Uppruni og Frásögn = === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar<ref>{{Cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/%C3%8Dslenzkar_%C3%BEj%C3%B3%C3%B0s%C3%B6gur_og_%C3%A6fint%C3%BDri/Draugas%C3%B6gur/Bjarna-D%C3%ADsa|title=Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri/Draugasögur/Bjarna-Dísa - Wikiheimild|website=is.wikisource.org|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á Eskjufjarðarkaupstað seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til Seyðisfjarðar hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part þorra. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. [[Mynd:Kjole,_hvid_moll_Kjole,_hvid_moll,_ca._1797.png|thumb|Þetta er líklega Danski stíllinn sem Þórdís var að herma eftir, kjólinn er talin vera frá sama ári og hún dó. Mynd lýsingin er þessi: Chemisekjole i hvid moll fra c. 1797 Af Peter Danstrøm & Roberto Fortuna/Danmarks Nationalmuseum.]] Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> <references /> 5ujot5tmxfz8dmrwog3ntpwi8dse9qz 1982733 1982732 2026-10-15T00:34:26Z Breki Einarsson 93593 1982733 wikitext text/x-wiki '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Bjarna-Dísa hét Þórdís Þorgeirsdóttir og var fædd 1776, hún varð úti eða var myrt af Þorvaldi Ögmundssyni vegna hjátrúaræðis sem algengt var á öldum áður. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. Nafnið Bótar-Dísa lifði í þeirri ætt í gegnum munnmæli frá því að Sigurður Þorvaldsson bjó á Bót og allt til dagsins í dag. Það var ekki fyrr en seinna að það kom í ljós að þetta væri sami draugurinn og Bjarna-Dísa. Þó þessi tenging við nafnið og ættina sé til dæmis í sögum Sigfúsar Sigfússonar<ref>Breki Einarsson. "Draugurinn Bótar-Dísa: Ættarfylgjan mín." ''Fréttabréf Ættfræðifélagsins,'' september 2025.</ref> Þann 23. ágúst 2017 var minnisvarði reistur í Dísubotni á vegum Gönguklúbbs Seyðisfjarðar og Kristínar Steinsdóttur rithöfundar. Dísa er sögð hafa dáið þar 1797.<ref>„Hvað? Hvenær? Hvar?“ ''Fréttablaðið,'' 23. ágúst 2017.</ref> Dísa hefur mikið verið í umræðu síðan í lok 18. aldar og hafa verið ótal sagnir þar sem hún kemur fyrir. == Uppruni og Frásögn == === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar<ref>{{Cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/%C3%8Dslenzkar_%C3%BEj%C3%B3%C3%B0s%C3%B6gur_og_%C3%A6fint%C3%BDri/Draugas%C3%B6gur/Bjarna-D%C3%ADsa|title=Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri/Draugasögur/Bjarna-Dísa - Wikiheimild|website=is.wikisource.org|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á Eskjufjarðarkaupstað seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til Seyðisfjarðar hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part þorra. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. [[Mynd:Kjole,_hvid_moll_Kjole,_hvid_moll,_ca._1797.png|thumb|Þetta er líklega Danski stíllinn sem Þórdís var að herma eftir, kjólinn er talin vera frá sama ári og hún dó. Mynd lýsingin er þessi: Chemisekjole i hvid moll fra c. 1797 Af Peter Danstrøm & Roberto Fortuna/Danmarks Nationalmuseum.]] Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> <references /> gz4bnbuosxju9v49sth57t9080gwinh 0 193036 1982700 1981444 2026-10-14T14:31:04Z ~2026-55219-85 121821 1982700 wikitext text/x-wiki '''Kolbrún Sveinsdóttir Kjarval''' (f. 13. janúar 1945) er íslensk leirlistakona. Hún nam myndlist og leirkerasmíði í Danmörku og Bretlandi. Kolbrún vinnur aðallega í leir, hvort sem það er steinleir, rauðleir, jarðleir eða postulín. Hún gerir einnig teikningar og málar.<ref name="landsbanki" /><ref name="arkiv" /> == Ævi og menntun == Kolbrún er dóttir [[Sveinn Kjarval|Sveins Kjarvals]] og Guðrúnar Kjarval.<ref name="minning" /><!-- Bæta við þegar heimild finnst sem segir það beint: og sonardóttir [[Jóhannes S. Kjarval|Jóhannesar S. Kjarvals]] listmálara. --> Hún hóf keramiknám rétt fyrir tvítugt á Emma’s Keramikværksted í Danmörku árið 1964. <ref name="mbl2017" /> Hún lauk myndlistarnámi frá [[Oxford]] Technical College, nú [[:en:Oxford_Brookes_University|Oxford Brookes University]], árið 1965 og nam leirkerasmíði við [[:en:Edinburgh_College_of_Art|Edinburgh College of Art]] í [[Skotland|Skotlandi]] á árunum 1966–1968.<ref name="arkiv" /> == Ferill == Kolbrún vann í steinleirsdeild [[:en:Royal_Copenhagen|Konunglegu postulínsverksmiðjunnar]] í [[Kaupmannahöfn]] á árunum 1969 - 1971. Hún var einn stofnenda ''Den frie aftenskole'' í [[Álaborg]] og sat í stjórn hans á árunum 1971 - 1973.<ref name="arkiv" /> Kolbrún rak keramikverkstæði og verslun undir nafninu ''Kjarval keramik'' ásamt fjölskyldu sinni í bænum Laven við [[Silkeborg]] á [[Jótland]]i.<ref name="minning" /><ref name="silkeborg" /> Hún kenndi leirlist í Danmörku og á Íslandi í þrjá áratugi meðfram eigin listsköpun.<ref name="mbl2017" /> Kolbrún flutti til Íslands árið 1983 og kenndi við [[Myndlistaskólinn í Reykjavík|Myndlistaskólann í Reykjavík]] í rúma tvo áratugi.<ref name="arkiv" /> Á árunum 2000 - 2010 rak Kolbrún eigið gallerí og verslun, ''Gallerí KSK'', á Skólavörðustíg í Reykjavík á árunum 2000 - 2010.<ref name="arkiv" /> Hún bjó og starfaði á [[Akranes]]i frá 2008 - 2024.<ref name="byggdasafn" /> Kolbrún rekur nú eigið gallerí og verslun, ''KSK keramik'', að Baldursgötu 11 í Reykjavík.<ref name="kkjarval" /> Kolbrún hefur haldið tíu einkasýningar og tekið þátt í fjölda samsýninga á Íslandi og erlendis.<ref name="mbl2017" /><ref name="arkiv" /> Verk eftir hana eru í safneign [[Listasafn Reykjavíkur|Listasafns Reykjavíkur]]<ref name="lr" /> og í listaverkasafni [[Landsbankinn|Landsbankans]].<ref name="landsbanki" /> Fuglaþemað er áberandi í list hennar og leirfuglarnir eru orðnir nokkurs konar einkennismerki hennar.<ref name="landsbanki" /> == Viðurkenningar == * 1989 – Styrkur úr Menningarsjóði Íslands<ref name="arkiv" /> * 2017 – Bæjarlistamaður Akraness<ref name="mbl2017" /><ref name="byggdasafn" /> == Helstu sýningar == === Einkasýningar === * 2020–2021 – ''HVAÐ EF'', Byggðasafnið í Görðum, Akranesi<ref name="byggdasafn" /> * 2012 – ''Sköpunargleði'', Listasetrið Kirkjuhvoll, Akranesi<ref name="arkiv" /><ref name="akranes2012" /> * 2004 – ''Hljómur skálanna'', [[Listasafn ASÍ]], Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1999 – ''Bikar'', Stöðlakot, Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1968 – Unuhús, Reykjavík<ref name="arkiv" /> === Samsýningar === * 2026 – Vasar // Vessels - Hakk Gallery, Reykjavík, Ísland * 2017 – ''Island Nu'' - Morsø Kunstforening, [[:en:Nykøbing_Mors|Nykøbing Mors]], [[Danmörk]] * 2016 – ''KINGDOM – Flora, Fauna, Fable'', Hafnarhús, Listasafn Reykjavíkur<ref name="lr" /> * 2006 – ''Líf í leir'' - [[:en:Hafnarborg|Hafnarborg]], Hafnarfirði<ref name="arkiv" /> * 1995 – ''Íslensk leirlist'', [[Kjarvalsstaðir]], Listasafn Reykjavíkur<ref name="islleirlist" /> * 1968 – Opnunarsýning [[Norræna húsið|Norræna hússins]], Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1986 - ''Homage to Edinburgh'', Edinburgh College of Art, [[Skotland]] == Heimildir == <references> <ref name="landsbanki">[https://listaverk.landsbankinn.is/listamenn/kolbrun-s-kjarval „Kolbrún S. Kjarval"]. ''Listaverkin í Landsbankanum''. Landsbankinn. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="arkiv">[https://arkiv.is/artist/155 „Kolbrún S. Kjarval"]. ''arkiv.is – gagnagrunnur um íslenska myndlistarmenn''. Samband íslenskra myndlistarmanna. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="mbl2017">[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1644246/ „Kolbrún S. Kjarval bæjarlistamaður"]. ''Morgunblaðið'', 21. júní 2017. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="minning">„Guðrún Kjarval" (minningargreinar). ''Morgunblaðið'', 115. tölublað, 18. maí 2011, bls. 21. [https://timarit.is/page/5369139 Aðgengilegt á Tímarit.is]. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="silkeborg">[https://arkiv.dk/vis/4171114 „Himmelbjergvej 71 Keramikværksted. Keramik Aps"] (ljósmynd, 1978). Ljósmyndari: Preben Baltzer. Silkeborg Arkiv, ''arkiv.dk''. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="byggdasafn">[https://www.museum.is/is/syningar/salurinn/fyrri-syningar/hvad-ef-15052020-15092021-kolbrun-s-kjarval „HVAÐ EF – Kolbrún S. Kjarval"]. Byggðasafnið í Görðum, Akranesi. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="lr">[https://gamli.listasafnreykjavikur.is/en/artist/kolbrun-s-kjarval „Kolbrún S. Kjarval"]. Listasafn Reykjavíkur. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="islleirlist">[https://listasafnreykjavikur.is/syningar/islensk-leirlist „Íslensk leirlist"]. Listasafn Reykjavíkur. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="akranes2012">[https://akranesidag.wordpress.com/2012/05/23/kolbrun-s-kjarval-synir-leirmuni-i-kirkjuhvoli/ „Kolbrún S. Kjarval sýnir leirmuni í Kirkjuhvoli"]. ''Akranes í dag'', 23. maí 2012. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="kkjarval">[https://www.kkjarval.is/ „Kolbrún S. Kjarval – KSK keramik"]. Sótt 1. október 2026.</ref> </references> [[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1945]] qr5cm0d46rheaslopx0i150i3sqp57e 1982701 1982700 2026-10-14T14:32:19Z ~2026-55219-85 121821 1982701 wikitext text/x-wiki '''Kolbrún Sveinsdóttir Kjarval''' (f. 13. janúar 1945) er íslensk leirlistakona. Hún nam myndlist og leirkerasmíði í Danmörku og Bretlandi. Kolbrún vinnur aðallega í leir, hvort sem það er steinleir, rauðleir, jarðleir eða postulín. Hún gerir einnig teikningar og málar.<ref name="landsbanki" /><ref name="arkiv" /> == Ævi og menntun == Kolbrún er dóttir [[Sveinn Kjarval|Sveins Kjarvals]] og Guðrúnar Kjarval.<ref name="minning" /><!-- Bæta við þegar heimild finnst sem segir það beint: og sonardóttir [[Jóhannes S. Kjarval|Jóhannesar S. Kjarvals]] listmálara. --> Hún hóf keramiknám rétt fyrir tvítugt á Emma’s Keramikværksted í Danmörku árið 1964. <ref name="mbl2017" /> Hún lauk myndlistarnámi frá [[Oxford]] Technical College árið 1965 og nam leirkerasmíði við [[:en:Edinburgh_College_of_Art|Edinburgh College of Art]] í [[Skotland|Skotlandi]] á árunum 1966–1968.<ref name="arkiv" /> == Ferill == Kolbrún vann í steinleirsdeild [[:en:Royal_Copenhagen|Konunglegu postulínsverksmiðjunnar]] í [[Kaupmannahöfn]] á árunum 1969 - 1971. Hún var einn stofnenda ''Den frie aftenskole'' í [[Álaborg]] og sat í stjórn hans á árunum 1971 - 1973.<ref name="arkiv" /> Kolbrún rak keramikverkstæði og verslun undir nafninu ''Kjarval keramik'' ásamt fjölskyldu sinni í bænum Laven við [[Silkeborg]] á [[Jótland]]i.<ref name="minning" /><ref name="silkeborg" /> Hún kenndi leirlist í Danmörku og á Íslandi í þrjá áratugi meðfram eigin listsköpun.<ref name="mbl2017" /> Kolbrún flutti til Íslands árið 1983 og kenndi við [[Myndlistaskólinn í Reykjavík|Myndlistaskólann í Reykjavík]] í rúma tvo áratugi.<ref name="arkiv" /> Á árunum 2000 - 2010 rak Kolbrún eigið gallerí og verslun, ''Gallerí KSK'', á Skólavörðustíg í Reykjavík á árunum 2000 - 2010.<ref name="arkiv" /> Hún bjó og starfaði á [[Akranes]]i frá 2008 - 2024.<ref name="byggdasafn" /> Kolbrún rekur nú eigið gallerí og verslun, ''KSK keramik'', að Baldursgötu 11 í Reykjavík.<ref name="kkjarval" /> Kolbrún hefur haldið tíu einkasýningar og tekið þátt í fjölda samsýninga á Íslandi og erlendis.<ref name="mbl2017" /><ref name="arkiv" /> Verk eftir hana eru í safneign [[Listasafn Reykjavíkur|Listasafns Reykjavíkur]]<ref name="lr" /> og í listaverkasafni [[Landsbankinn|Landsbankans]].<ref name="landsbanki" /> Fuglaþemað er áberandi í list hennar og leirfuglarnir eru orðnir nokkurs konar einkennismerki hennar.<ref name="landsbanki" /> == Viðurkenningar == * 1989 – Styrkur úr Menningarsjóði Íslands<ref name="arkiv" /> * 2017 – Bæjarlistamaður Akraness<ref name="mbl2017" /><ref name="byggdasafn" /> == Helstu sýningar == === Einkasýningar === * 2020–2021 – ''HVAÐ EF'', Byggðasafnið í Görðum, Akranesi<ref name="byggdasafn" /> * 2012 – ''Sköpunargleði'', Listasetrið Kirkjuhvoll, Akranesi<ref name="arkiv" /><ref name="akranes2012" /> * 2004 – ''Hljómur skálanna'', [[Listasafn ASÍ]], Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1999 – ''Bikar'', Stöðlakot, Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1968 – Unuhús, Reykjavík<ref name="arkiv" /> === Samsýningar === * 2026 – Vasar // Vessels - Hakk Gallery, Reykjavík, Ísland * 2017 – ''Island Nu'' - Morsø Kunstforening, [[:en:Nykøbing_Mors|Nykøbing Mors]], [[Danmörk]] * 2016 – ''KINGDOM – Flora, Fauna, Fable'', Hafnarhús, Listasafn Reykjavíkur<ref name="lr" /> * 2006 – ''Líf í leir'' - [[:en:Hafnarborg|Hafnarborg]], Hafnarfirði<ref name="arkiv" /> * 1995 – ''Íslensk leirlist'', [[Kjarvalsstaðir]], Listasafn Reykjavíkur<ref name="islleirlist" /> * 1968 – Opnunarsýning [[Norræna húsið|Norræna hússins]], Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1986 - ''Homage to Edinburgh'', Edinburgh College of Art, [[Skotland]] == Heimildir == <references> <ref name="landsbanki">[https://listaverk.landsbankinn.is/listamenn/kolbrun-s-kjarval „Kolbrún S. Kjarval"]. ''Listaverkin í Landsbankanum''. Landsbankinn. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="arkiv">[https://arkiv.is/artist/155 „Kolbrún S. Kjarval"]. ''arkiv.is – gagnagrunnur um íslenska myndlistarmenn''. Samband íslenskra myndlistarmanna. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="mbl2017">[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1644246/ „Kolbrún S. Kjarval bæjarlistamaður"]. ''Morgunblaðið'', 21. júní 2017. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="minning">„Guðrún Kjarval" (minningargreinar). ''Morgunblaðið'', 115. tölublað, 18. maí 2011, bls. 21. [https://timarit.is/page/5369139 Aðgengilegt á Tímarit.is]. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="silkeborg">[https://arkiv.dk/vis/4171114 „Himmelbjergvej 71 Keramikværksted. Keramik Aps"] (ljósmynd, 1978). Ljósmyndari: Preben Baltzer. Silkeborg Arkiv, ''arkiv.dk''. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="byggdasafn">[https://www.museum.is/is/syningar/salurinn/fyrri-syningar/hvad-ef-15052020-15092021-kolbrun-s-kjarval „HVAÐ EF – Kolbrún S. Kjarval"]. Byggðasafnið í Görðum, Akranesi. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="lr">[https://gamli.listasafnreykjavikur.is/en/artist/kolbrun-s-kjarval „Kolbrún S. Kjarval"]. Listasafn Reykjavíkur. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="islleirlist">[https://listasafnreykjavikur.is/syningar/islensk-leirlist „Íslensk leirlist"]. Listasafn Reykjavíkur. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="akranes2012">[https://akranesidag.wordpress.com/2012/05/23/kolbrun-s-kjarval-synir-leirmuni-i-kirkjuhvoli/ „Kolbrún S. Kjarval sýnir leirmuni í Kirkjuhvoli"]. ''Akranes í dag'', 23. maí 2012. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="kkjarval">[https://www.kkjarval.is/ „Kolbrún S. Kjarval – KSK keramik"]. Sótt 1. október 2026.</ref> </references> [[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1945]] a16n3eex6z7x9irm6kc0xn5eigw5k7h 1982702 1982701 2026-10-14T14:37:34Z ~2026-55219-85 121821 1982702 wikitext text/x-wiki '''Kolbrún Sveinsdóttir Kjarval''' (f. 13. janúar 1945) er íslensk leirlistakona. Hún nam myndlist og leirkerasmíði í Danmörku og Bretlandi. Kolbrún vinnur aðallega í leir, hvort sem það er steinleir, rauðleir, jarðleir eða postulín. Hún gerir einnig teikningar og málar.<ref name="landsbanki" /><ref name="arkiv" /> == Ævi og menntun == Kolbrún er dóttir [[Sveinn Kjarval|Sveins Kjarvals]] og Guðrúnar Kjarval.<ref name="minning" /><!-- Bæta við þegar heimild finnst sem segir það beint: og sonardóttir [[Jóhannes S. Kjarval|Jóhannesar S. Kjarvals]] listmálara. --> Hún hóf keramiknám rétt fyrir tvítugt á Emma’s Keramikværksted í Danmörku árið 1964. <ref name="mbl2017" /> Hún lauk myndlistarnámi frá [[Oxford]] College of Technology (nú [[:en:Oxford_Brookes_University|Oxford Brookes University]]) árið 1965 og nam leirkerasmíði við [[:en:Edinburgh_College_of_Art|Edinburgh College of Art]] í [[Skotland|Skotlandi]] á árunum 1966–1968.<ref name="arkiv" /> == Ferill == Kolbrún vann í steinleirsdeild [[:en:Royal_Copenhagen|Konunglegu postulínsverksmiðjunnar]] í [[Kaupmannahöfn]] á árunum 1969 - 1971. Hún var einn stofnenda ''Den frie aftenskole'' í [[Álaborg]] og sat í stjórn hans á árunum 1971 - 1973.<ref name="arkiv" /> Kolbrún rak keramikverkstæði og verslun undir nafninu ''Kjarval keramik'' ásamt fjölskyldu sinni í bænum Laven við [[Silkeborg]] á [[Jótland]]i.<ref name="minning" /><ref name="silkeborg" /> Hún kenndi leirlist í Danmörku og á Íslandi í þrjá áratugi meðfram eigin listsköpun.<ref name="mbl2017" /> Kolbrún flutti til Íslands árið 1983 og kenndi við [[Myndlistaskólinn í Reykjavík|Myndlistaskólann í Reykjavík]] í rúma tvo áratugi.<ref name="arkiv" /> Á árunum 2000 - 2010 rak Kolbrún eigið gallerí og verslun, ''Gallerí KSK'', á Skólavörðustíg í Reykjavík á árunum 2000 - 2010.<ref name="arkiv" /> Hún bjó og starfaði á [[Akranes]]i frá 2008 - 2024.<ref name="byggdasafn" /> Kolbrún rekur nú eigið gallerí og verslun, ''KSK keramik'', að Baldursgötu 11 í Reykjavík.<ref name="kkjarval" /> Kolbrún hefur haldið tíu einkasýningar og tekið þátt í fjölda samsýninga á Íslandi og erlendis.<ref name="mbl2017" /><ref name="arkiv" /> Verk eftir hana eru í safneign [[Listasafn Reykjavíkur|Listasafns Reykjavíkur]]<ref name="lr" /> og í listaverkasafni [[Landsbankinn|Landsbankans]].<ref name="landsbanki" /> Fuglaþemað er áberandi í list hennar og leirfuglarnir eru orðnir nokkurs konar einkennismerki hennar.<ref name="landsbanki" /> == Viðurkenningar == * 1989 – Styrkur úr Menningarsjóði Íslands<ref name="arkiv" /> * 2017 – Bæjarlistamaður Akraness<ref name="mbl2017" /><ref name="byggdasafn" /> == Helstu sýningar == === Einkasýningar === * 2020–2021 – ''HVAÐ EF'', Byggðasafnið í Görðum, Akranesi<ref name="byggdasafn" /> * 2012 – ''Sköpunargleði'', Listasetrið Kirkjuhvoll, Akranesi<ref name="arkiv" /><ref name="akranes2012" /> * 2004 – ''Hljómur skálanna'', [[Listasafn ASÍ]], Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1999 – ''Bikar'', Stöðlakot, Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1968 – Unuhús, Reykjavík<ref name="arkiv" /> === Samsýningar === * 2026 – Vasar // Vessels - Hakk Gallery, Reykjavík, Ísland * 2017 – ''Island Nu'' - Morsø Kunstforening, [[:en:Nykøbing_Mors|Nykøbing Mors]], [[Danmörk]] * 2016 – ''KINGDOM – Flora, Fauna, Fable'', Hafnarhús, Listasafn Reykjavíkur<ref name="lr" /> * 2006 – ''Líf í leir'' - [[:en:Hafnarborg|Hafnarborg]], Hafnarfirði<ref name="arkiv" /> * 1995 – ''Íslensk leirlist'', [[Kjarvalsstaðir]], Listasafn Reykjavíkur<ref name="islleirlist" /> * 1968 – Opnunarsýning [[Norræna húsið|Norræna hússins]], Reykjavík<ref name="arkiv" /> * 1986 - ''Homage to Edinburgh'', Edinburgh College of Art, [[Skotland]] == Heimildir == <references> <ref name="landsbanki">[https://listaverk.landsbankinn.is/listamenn/kolbrun-s-kjarval „Kolbrún S. Kjarval"]. ''Listaverkin í Landsbankanum''. Landsbankinn. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="arkiv">[https://arkiv.is/artist/155 „Kolbrún S. Kjarval"]. ''arkiv.is – gagnagrunnur um íslenska myndlistarmenn''. Samband íslenskra myndlistarmanna. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="mbl2017">[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1644246/ „Kolbrún S. Kjarval bæjarlistamaður"]. ''Morgunblaðið'', 21. júní 2017. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="minning">„Guðrún Kjarval" (minningargreinar). ''Morgunblaðið'', 115. tölublað, 18. maí 2011, bls. 21. [https://timarit.is/page/5369139 Aðgengilegt á Tímarit.is]. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="silkeborg">[https://arkiv.dk/vis/4171114 „Himmelbjergvej 71 Keramikværksted. Keramik Aps"] (ljósmynd, 1978). Ljósmyndari: Preben Baltzer. Silkeborg Arkiv, ''arkiv.dk''. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="byggdasafn">[https://www.museum.is/is/syningar/salurinn/fyrri-syningar/hvad-ef-15052020-15092021-kolbrun-s-kjarval „HVAÐ EF – Kolbrún S. Kjarval"]. Byggðasafnið í Görðum, Akranesi. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="lr">[https://gamli.listasafnreykjavikur.is/en/artist/kolbrun-s-kjarval „Kolbrún S. Kjarval"]. Listasafn Reykjavíkur. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="islleirlist">[https://listasafnreykjavikur.is/syningar/islensk-leirlist „Íslensk leirlist"]. Listasafn Reykjavíkur. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="akranes2012">[https://akranesidag.wordpress.com/2012/05/23/kolbrun-s-kjarval-synir-leirmuni-i-kirkjuhvoli/ „Kolbrún S. Kjarval sýnir leirmuni í Kirkjuhvoli"]. ''Akranes í dag'', 23. maí 2012. Sótt 1. október 2026.</ref> <ref name="kkjarval">[https://www.kkjarval.is/ „Kolbrún S. Kjarval – KSK keramik"]. Sótt 1. október 2026.</ref> </references> [[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1945]] i2vcat2ochf9q49ob5wkwbmpjlrboya 1 193170 1982689 2026-10-14T13:35:16Z Akigka 183 Nýr hluti: /* Eyða eða færa? */ 1982689 wikitext text/x-wiki == Eyða eða færa? == Á þessi listi kannski heima annarsstaðar? Mögulega á [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Grundvallargreinar/Heimspeki]? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 14. október 2026 kl. 13:35 (UTC) jr03uucoob98nltruaux75p96c6ycq2 14 193171 1982698 2026-10-14T14:23:09Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:1015]] [[Flokkur:Stofnað á 11. öld]]“ 1982698 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:1015]] [[Flokkur:Stofnað á 11. öld]] o5r5y9qaae6bgqhdjr00c34ftryhw2h 0 193172 1982704 2026-10-14T15:35:09Z Thorkules 121823 Fyrstu drög 1982704 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag|Fullt nafn=Sunddeild Ármanns|Stofnað=1927|Aðsetur=Íþróttamiðstöðin Laugaból Engjavegur 7, 104 Reykjavík|Yfirþjálfari=Hjalti Guðmundsson|Móðurfélag=Glímufélagið Ármann}} '''Sunddeild Ármanns''' var stofnuð árið 1927 og er hluti af [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]]. Sunddeildin hefur það að leiðarljósi að búa til skemmtilegt og öruggt umhverfi fyrir öll börn að læra og æfa sund, sem og að styðja öll í að ná sínum besta árangri í sundi<ref>{{Vefheimild|url=https://assets.ctfassets.net/3ar0fsplddpo/67A3ZrQvVbtqSGDW22AdiO/dee2a8bca7b81d4a702a37f3fa4bb995/Laugardalur__Ha__aleiti_og_Bu__st__ir_feb._2023.pdf|titill=Laugardalur, Háaleiti & Bústaðir|útgefandi=Með oddi og egg ehf.|mánuður=Febrúar|ár=2023|mánuðurskoðað=Október|árskoðað=2026}}</ref>. Sunddeildin er með öflugt sundstarf í þremur laugum — [[Laugardalslaug]], [[Árbæjarlaug]] og [[Grafarvogslaug]]. Boðið er upp á sundskóla fyrir yngstu börnin, hópaþjálfun og keppnisþjálfun undir handleiðslu reyndra þjálfara.<ref>{{Cite web|url=https://armenningar.is/sund/|title=Sund – Glímufélagið Ármann|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Stofnað 1927]] p9ifw6qd4ayqodwvpptgfyertv5vgkg 1982705 1982704 2026-10-14T15:36:11Z Thorkules 121823 Tilvísunum bætt við 1982705 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag|Fullt nafn=Sunddeild Ármanns|Stofnað=1927|Aðsetur=Íþróttamiðstöðin Laugaból Engjavegur 7, 104 Reykjavík|Yfirþjálfari=Hjalti Guðmundsson|Móðurfélag=Glímufélagið Ármann}} '''Sunddeild Ármanns''' var stofnuð árið 1927 og er hluti af [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]]. Sunddeildin hefur það að leiðarljósi að búa til skemmtilegt og öruggt umhverfi fyrir öll börn að læra og æfa sund, sem og að styðja öll í að ná sínum besta árangri í sundi<ref>{{Vefheimild|url=https://assets.ctfassets.net/3ar0fsplddpo/67A3ZrQvVbtqSGDW22AdiO/dee2a8bca7b81d4a702a37f3fa4bb995/Laugardalur__Ha__aleiti_og_Bu__st__ir_feb._2023.pdf|titill=Laugardalur, Háaleiti & Bústaðir|útgefandi=Með oddi og egg ehf.|mánuður=Febrúar|ár=2023|mánuðurskoðað=Október|árskoðað=2026}}</ref>. Sunddeildin er með öflugt sundstarf í þremur laugum — [[Laugardalslaug]], [[Árbæjarlaug]] og [[Grafarvogslaug]]. Boðið er upp á sundskóla fyrir yngstu börnin, hópaþjálfun og keppnisþjálfun undir handleiðslu reyndra þjálfara.<ref>{{Cite web|url=https://armenningar.is/sund/|title=Sund – Glímufélagið Ármann|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Stofnað 1927]] f2cykz5p9tsjru8caghgejrcbfo6ix8 1982706 1982705 2026-10-14T15:53:50Z Thorkules 121823 Linkur á Hjalta 1982706 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag|Fullt nafn=Sunddeild Ármanns|Stofnað=1927|Aðsetur=Íþróttamiðstöðin Laugaból Engjavegur 7, 104 Reykjavík|Yfirþjálfari=[[Hjalti Guðmundsson]]|Móðurfélag=Glímufélagið Ármann}} '''Sunddeild Ármanns''' var stofnuð árið 1927 og er hluti af [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]]. Sunddeildin hefur það að leiðarljósi að búa til skemmtilegt og öruggt umhverfi fyrir öll börn að læra og æfa sund, sem og að styðja öll í að ná sínum besta árangri í sundi<ref>{{Vefheimild|url=https://assets.ctfassets.net/3ar0fsplddpo/67A3ZrQvVbtqSGDW22AdiO/dee2a8bca7b81d4a702a37f3fa4bb995/Laugardalur__Ha__aleiti_og_Bu__st__ir_feb._2023.pdf|titill=Laugardalur, Háaleiti & Bústaðir|útgefandi=Með oddi og egg ehf.|mánuður=Febrúar|ár=2023|mánuðurskoðað=Október|árskoðað=2026}}</ref>. Sunddeildin er með öflugt sundstarf í þremur laugum — [[Laugardalslaug]], [[Árbæjarlaug]] og [[Grafarvogslaug]]. Boðið er upp á sundskóla fyrir yngstu börnin, hópaþjálfun og keppnisþjálfun undir handleiðslu reyndra þjálfara.<ref>{{Cite web|url=https://armenningar.is/sund/|title=Sund – Glímufélagið Ármann|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Stofnað 1927]] <references /> tft88i9tevk9m2f1f8yyk16tsqa7ct8 1982707 1982706 2026-10-14T15:55:21Z Thorkules 121823 Laga link á Hjalta 1982707 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag|Fullt nafn=Sunddeild Ármanns|Stofnað=1927|Aðsetur=Íþróttamiðstöðin Laugaból Engjavegur 7, 104 Reykjavík|Yfirþjálfari=[[:en:Hjalti Guðmundsson|Hjalti Guðmundsson]]|Móðurfélag=Glímufélagið Ármann}} '''Sunddeild Ármanns''' var stofnuð árið 1927 og er hluti af [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]]. Sunddeildin hefur það að leiðarljósi að búa til skemmtilegt og öruggt umhverfi fyrir öll börn að læra og æfa sund, sem og að styðja öll í að ná sínum besta árangri í sundi<ref>{{Vefheimild|url=https://assets.ctfassets.net/3ar0fsplddpo/67A3ZrQvVbtqSGDW22AdiO/dee2a8bca7b81d4a702a37f3fa4bb995/Laugardalur__Ha__aleiti_og_Bu__st__ir_feb._2023.pdf|titill=Laugardalur, Háaleiti & Bústaðir|útgefandi=Með oddi og egg ehf.|mánuður=Febrúar|ár=2023|mánuðurskoðað=Október|árskoðað=2026}}</ref>. Sunddeildin er með öflugt sundstarf í þremur laugum — [[Laugardalslaug]], [[Árbæjarlaug]] og [[Grafarvogslaug]]. Boðið er upp á sundskóla fyrir yngstu börnin, hópaþjálfun og keppnisþjálfun undir handleiðslu reyndra þjálfara.<ref>{{Cite web|url=https://armenningar.is/sund/|title=Sund – Glímufélagið Ármann|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Stofnað 1927]] <references /> ohykoqnxfartvhqwwci8pub87fry2g3 1982709 1982707 2026-10-14T16:03:28Z Thorkules 121823 Tenglum bætt við 1982709 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag|Fullt nafn=Sunddeild Ármanns|Stofnað=1927|Aðsetur=Íþróttamiðstöðin Laugaból Engjavegur 7, 104 Reykjavík|Yfirþjálfari=[[:en:Hjalti Guðmundsson|Hjalti Guðmundsson]]|Móðurfélag=Glímufélagið Ármann}} '''Sunddeild Ármanns''' var stofnuð árið 1927 og er hluti af [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]]. Sunddeildin hefur það að leiðarljósi að búa til skemmtilegt og öruggt umhverfi fyrir öll börn að læra og æfa sund, sem og að styðja öll í að ná sínum besta árangri í sundi<ref>{{Vefheimild|url=https://assets.ctfassets.net/3ar0fsplddpo/67A3ZrQvVbtqSGDW22AdiO/dee2a8bca7b81d4a702a37f3fa4bb995/Laugardalur__Ha__aleiti_og_Bu__st__ir_feb._2023.pdf|titill=Laugardalur, Háaleiti & Bústaðir|útgefandi=Með oddi og egg ehf.|mánuður=Febrúar|ár=2023|mánuðurskoðað=Október|árskoðað=2026}}</ref>. Sunddeildin er með öflugt sundstarf í þremur laugum — [[Laugardalslaug]], [[Árbæjarlaug]] og [[Grafarvogslaug]]. Boðið er upp á sundskóla fyrir yngstu börnin, hópaþjálfun og keppnisþjálfun undir handleiðslu reyndra þjálfara.<ref>{{Cite web|url=https://armenningar.is/sund/|title=Sund – Glímufélagið Ármann|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Stofnað 1927]] <references /> == Tenglar == * [https://armenningar.is/sund/ Opinber vefsíða] * [[Íþróttabandalag Reykjavíkur]] * [https://www.sundsamband.is Sundsamband Íslands] efeaujeptepswegnzmppaztcs8pua1k 1982710 1982709 2026-10-14T16:04:08Z Thorkules 121823 1982710 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag|Fullt nafn=Sunddeild Ármanns|Stofnað=1927|Aðsetur=Íþróttamiðstöðin Laugaból Engjavegur 7, 104 Reykjavík|Yfirþjálfari=[[:en:Hjalti Guðmundsson|Hjalti Guðmundsson]]|Móðurfélag=Glímufélagið Ármann}} '''Sunddeild Ármanns''' var stofnuð árið 1927 og er hluti af [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]]. Sunddeildin hefur það að leiðarljósi að búa til skemmtilegt og öruggt umhverfi fyrir öll börn að læra og æfa sund, sem og að styðja öll í að ná sínum besta árangri í sundi.<ref>{{Vefheimild|url=https://assets.ctfassets.net/3ar0fsplddpo/67A3ZrQvVbtqSGDW22AdiO/dee2a8bca7b81d4a702a37f3fa4bb995/Laugardalur__Ha__aleiti_og_Bu__st__ir_feb._2023.pdf|titill=Laugardalur, Háaleiti & Bústaðir|útgefandi=Með oddi og egg ehf.|mánuður=Febrúar|ár=2023|mánuðurskoðað=Október|árskoðað=2026}}</ref> Sunddeildin er með öflugt sundstarf í þremur laugum — [[Laugardalslaug]], [[Árbæjarlaug]] og [[Grafarvogslaug]]. Boðið er upp á sundskóla fyrir yngstu börnin, hópaþjálfun og keppnisþjálfun undir handleiðslu reyndra þjálfara.<ref>{{Cite web|url=https://armenningar.is/sund/|title=Sund – Glímufélagið Ármann|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Stofnað 1927]] <references /> == Tenglar == * [https://armenningar.is/sund/ Opinber vefsíða] * [[Íþróttabandalag Reykjavíkur]] * [https://www.sundsamband.is Sundsamband Íslands] 2amdmsflmwn8huyugmr5ess453k78mt 1982711 1982710 2026-10-14T16:05:08Z Thorkules 121823 1982711 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag|Fullt nafn=Sunddeild Ármanns|Stofnað=1927|Aðsetur=Íþróttamiðstöðin Laugaból Engjavegur 7, 104 Reykjavík|Yfirþjálfari=[[:en:Hjalti Guðmundsson|Hjalti Guðmundsson]]|Móðurfélag=[[Glímufélagið Ármann]]}} '''Sunddeild Ármanns''' var stofnuð árið 1927 og er hluti af [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]]. Sunddeildin hefur það að leiðarljósi að búa til skemmtilegt og öruggt umhverfi fyrir öll börn að læra og æfa sund, sem og að styðja öll í að ná sínum besta árangri í sundi.<ref>{{Vefheimild|url=https://assets.ctfassets.net/3ar0fsplddpo/67A3ZrQvVbtqSGDW22AdiO/dee2a8bca7b81d4a702a37f3fa4bb995/Laugardalur__Ha__aleiti_og_Bu__st__ir_feb._2023.pdf|titill=Laugardalur, Háaleiti & Bústaðir|útgefandi=Með oddi og egg ehf.|mánuður=Febrúar|ár=2023|mánuðurskoðað=Október|árskoðað=2026}}</ref> Sunddeildin er með öflugt sundstarf í þremur laugum — [[Laugardalslaug]], [[Árbæjarlaug]] og [[Grafarvogslaug]]. Boðið er upp á sundskóla fyrir yngstu börnin, hópaþjálfun og keppnisþjálfun undir handleiðslu reyndra þjálfara.<ref>{{Cite web|url=https://armenningar.is/sund/|title=Sund – Glímufélagið Ármann|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Stofnað 1927]] <references /> == Tenglar == * [https://armenningar.is/sund/ Opinber vefsíða] * [[Íþróttabandalag Reykjavíkur]] * [https://www.sundsamband.is Sundsamband Íslands] 3dxc53p2rjl0kbrlaufgd1srjdcmjo7 1982712 1982711 2026-10-14T16:40:33Z Thorkules 121823 1982712 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag|Fullt nafn=Sunddeild Ármanns|Stofnað=1927|Aðsetur=Íþróttamiðstöðin Laugaból Engjavegur 7, 104 Reykjavík|Yfirþjálfari=[[:en:Hjalti Guðmundsson|Hjalti Guðmundsson]]|Móðurfélag=[[Glímufélagið Ármann]]}} '''Sunddeild Ármanns''' var stofnuð árið 1927 og er hluti af [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]]. Sunddeildin hefur það að leiðarljósi að búa til skemmtilegt og öruggt umhverfi fyrir öll börn að læra og æfa sund, sem og að styðja öll í að ná sínum besta árangri í sundi.<ref>{{Vefheimild|url=https://assets.ctfassets.net/3ar0fsplddpo/67A3ZrQvVbtqSGDW22AdiO/dee2a8bca7b81d4a702a37f3fa4bb995/Laugardalur__Ha__aleiti_og_Bu__st__ir_feb._2023.pdf|titill=Laugardalur, Háaleiti & Bústaðir|útgefandi=Með oddi og egg ehf.|mánuður=Febrúar|ár=2023|mánuðurskoðað=Október|árskoðað=2026}}</ref> Sunddeildin er með öflugt sundstarf í þremur laugum — [[Laugardalslaug]], [[Árbæjarlaug]] og [[Grafarvogslaug]]. Boðið er upp á sundskóla fyrir yngstu börnin, hópaþjálfun og keppnisþjálfun undir handleiðslu reyndra þjálfara.<ref>{{Cite web|url=https://armenningar.is/sund/|title=Sund – Glímufélagið Ármann|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íþróttabandalag Reykjavíkur]] [[Flokkur:Stofnað 1927]] <references /> == Tenglar == * [https://armenningar.is/sund/ Opinber vefsíða Sunddeildar Ármanns] * [[Íþróttabandalag Reykjavíkur]] * [https://www.sundsamband.is Sundsamband Íslands] dphw2t3gw5yqm6e7m8fiuiav96pmpu8 0 193173 1982716 2026-10-14T18:29:48Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Bók | titill = Lolita | þýðandi = Árni Óskarsson | mynd = Lolita 1955.JPG | lysing_myndar =Kápa fyrstu útgáfu bókarinnar. | höfundur = [[Vladímír Nabokov]] | land = [[Frakkland]] (fyrsta útgáfa) | tungumál = [[Enska]] | útgefandi = [[Olympia Press]] | útgáfudagur= 1955 | stefna= | íslensk_útgáfudags=2014 | síður = 336 | isbn =9789935401311 }} '''''Lolita''''' er skáldsaga frá árinu 1955 eftir rússnesk-bandaríska rithöfundinn Vlad...“ 1982716 wikitext text/x-wiki {{Bók | titill = Lolita | þýðandi = Árni Óskarsson | mynd = Lolita 1955.JPG | lysing_myndar =Kápa fyrstu útgáfu bókarinnar. | höfundur = [[Vladímír Nabokov]] | land = [[Frakkland]] (fyrsta útgáfa) | tungumál = [[Enska]] | útgefandi = [[Olympia Press]] | útgáfudagur= 1955 | stefna= | íslensk_útgáfudags=2014 | síður = 336 | isbn =9789935401311 }} '''''Lolita''''' er skáldsaga frá árinu 1955 eftir rússnesk-bandaríska rithöfundinn [[Vladímír Nabokov]]. Aðalpersóna og sögumaður bókarinnar er prófessor í frönskum bókmenntum sem flytur til [[Nýja England|Nýja-Englands]] og skrifar undir dulnefninu Humbert Humbert. Hann greinir frá þráhyggju sinni gagnvart tólf ára gamalli stúlku, Dolores Haze, sem hann kallar „smádís“ (e. ''nymphet''). Humbert verður kynferðislega gagntekinn af Dolores eftir að hann verður stjúpfaðir hennar og reynir að slá upp rómantískri mynd af áráttu sinni fyrir lesendum. Í einrúmi gefur hann henni gælunafnið „Lolita“, sem er spænsk stytting á Dolores. Skáldsagan var skrifuð á ensku en af ótta við ritskoðun í Bandaríkjunum (þar sem Nabokov bjó) og Bretlandi var hún fyrst gefin út í París í Frakklandi árið 1955 af útgáfufélaginu [[Olympia Press]]. Bókin hlaut mikið lof gagnrýnenda þrátt fyrir að vekja víða hneyksli. Hún hefur birst á mörgum listum yfir bestu bækurnar, meðal annars [[Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar|lista ''Le Monde'' yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar]]. Bókin hefur tvisvar verið kvikmynduð, fyrst [[Lolita (kvikmynd frá 1962)|árið 1962]] í leikstjórn [[Stanley Kubrick]] og síðan [[Lolita (kvikmynd frá 1997)|árið 1997]] í leikstjórn [[Adrian Lyne|Adrians Lyne]]. == Söguþráður == Sögumaður bókarinnar, sem gengur undir dulnefninu Humbert Humbert, fæðist árið 1910. Hann byrjar söguna með frásögn af æsku sinni á [[Franska rivíeran|frönsku rivíerunni]], þar sem hann varð ástfanginn af æskuvinkonu sinni, Annabelle Leigh. Eftir að hún deyr úr [[flekkusótt]] þróar Humbert með sér girnd á stúlkum á aldursbilinu 9 til 14 ára, sem hann kallar „smádísir“. Eftir að hafa lokið háskólanámi vinnur Humbert fyrir sér sem frönskukennari og kennslubókahöfundur og flytur til Bandaríkjanna til að flýja stríðið. Árið 1947 kemur hann sér fyrir í smábænum Ramsdale í Nýja-Englandi til að einbeita sér að bókaskrifum. Humbert leigir sér herbergi hjá ekkju að nafni Charlotte Haze þar sem hann hefur tekið eftir því að dóttir hennar, Dolores, er „fullkomin smádís“. Hann reynir í fyrstu að fullnægja löngun sinni í laumi með sakleysislegum snertingum á Dolores (sem gengur undir gælunöfnunum „Dolly“, „Lo“, „Lola“ og „Lolita“). Þegar Dolores fer í sumarbúðir játar Charlotte ást sína fyrir Humbert og krefst þess að hann annaðhvort kvænist henni eða flytji út. Humbert fellst á að kvænast henni til að geta verið nálægt Dolores. Dag einn les Charlotte dagbók Humbert, þar sem hann skrifar um girnd sína á dóttur hennar. Charlotte krefst svara af Humbert, sem segir henni að dagbókin sé aðeins uppkast að skáldsögu. Hún lætur ekki sannfærast en þegar hún strunsar út til að vara vinafólk sitt við Humbert verður hún fyrir bíl og deyr. Eftir útför Charlotte sækir Humbert Dolores í sumarbúðirnar en segir henni að móður hennar sé veik og bókar fyrir þau hótelherbergi. Hann byrlar henni svefnlyf til þess að nauðgað henni án vitundar hennar. Á meðan hann bíður eftir því að hún sofni talar hann við annan hótelgest sem gefur í skyn að hann viti hvað er í vændum í herbergi Humberts. Þegar Humbert kemur til baka kemst hann að raun um að svefnlyfið var of vægt og Dolores vaknar. Næsta morgun viðurkennir Dolores fyrir honum að hafa misst meydóminn í sumarbúðunum árið áður. Humbert játar fyrir henni að móðir hennar er dauð og reynir eftir bestu getu að hugga hana. Þegar þau skrá sig inn á annað hótel um kvöldið lætur Dolores undan kynferðislegri ásælni Humberts. Humbert ferðast með Dolores á bíl vítt og breitt Bandaríkin og gistir með henni á mótelum. Í hvert skipti þarf Humbert að gefa Dolores dýrari gjafir svo hún haldi áfram að sofa með honum. Þau koma sér fyrir í bænum Beardsley í Nýja-Englandi, þar sem Humbert þykist vera faðir Dolores og hún gengur í einkaskóla fyrir stúlkur. Humbert gerist sífellt afbrýðissamari vegna félagslífs Dolores og bannar henni að eiga samneyti við stráka eða fara í partí. Rektor skólans telur Humbert á að leyfa Dolores að taka þátt í leikfélagi skólans, sem er að setja á svið leikrit með sama nafni og bærinn þar sem Humbert átti tal við dularfulla hótelgestinn. Daginn fyrir frumsýninguna kemur til alvarlegs rifrildis milli Humberts og Dolores, sem flýr að heiman. Þegar Humbert finnur hana segist hún vilja fara frá bænum og ferðast um landið eins og áður. Humbert gleðst mjög yfir þessu og þau leggja af stað. Á leiðinni sannfærist Humbert um að einhver veiti þeim eftirför og að Dolores þekki hann. Þegar þau eru komin til fjallanna í [[Colorado]] veikist Dolores og Humbert lætur leggja hana inn á sjúkrahús. Þegar Humbert vitjar hennar næsta dag er Dolores horfin og Humbert er sagt að „frændi“ hennar hafi komið og sótt hana kvöldið áður. Humbert leitar í ofvæni að Dolores og ræningja hennar en án árangurs. Næstu tvö ár leggst Humbert í þunglyndi og á í sambandi við ungan áfengissjúkling að nafni Ritu. Dag einn berst honum bréf frá Dolores, sem er orðin 17 ára. Í bréfinu greinir Dolores frá því að hún sé gift, ólétt og í fjárhagsörðugleikum og biður Humbert að senda sér peninga. Þótt heimilisfang Dolores fylgi ekki bréfinu tekst Humbert að hafa upp á henni og bankar upp á hjá henni vopnaður byssu. Hann hefur henni peningana sem hann skuldar henni í móðurarf. Dolores játar fyrir honum að sá sem rændi henni af sjúkrahúsinu hafi verið handritshöfundurinn Claire Quilty, gamall kunningi móður hennar sem var höfundur skólaleikritsins í Brimsley. Hún kveðst hafa verið ástfangin af Quilty og hafi því farið með honum en þegar hún neitaði að birtast í klámmynd sem hann var að gera hafi hann kastað henni á dyr. Hún kynntist síðan og giftist Richard Schiller, heyrnarlausum vélvirkja á aldur við hana, sem veit ekkert um fortíð hennar. Humbert grátbiður Dolores um að koma með sér en Dolores brosir og neitar. Humbert heldur þaðan til herragarðs Quilty, myrðir Quilty og er handtekinn. Í fangelsinu rifjar Humbert upp allt sem hefur gerst og skrifar niður endurminningar sínar. Hann lýkur bókinni með því að árétta „ást“ sína á Dolores og að ekki megi birta endurminningarnar fyrr en eftir að hún er látin. Fremst í bókinni er formáli eftir persónu að nafni John Ray Jr., kennslubókahöfund í sálfræði, þar sem hann greinir frá því að Humbert Humbert hafi látist í fangelsi úr hjartasjúkdómi. Hann greinir einnig frá afdrifum nokkurra annarra persóna, meðal annars því að „frú Richard F. Schiller“ hafi látist úr barnsförum árið 1952. == Útgáfa == Nabokov lauk við ''Lolitu'' þann 6. desember 1953 eftir að hafa unnið að henni í fimm ár.<ref>Brian Boyd: ''Vladimir Nabokov: The American Years'' (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1991; ISBN 0-691-06797-X), bls. 226.</ref> Hann hafði í upphafi ætlað sér að gefa bókina út undir dulnefni í ljósi viðfangsefnis hennar.<ref>Boyd, ''Vladimir Nabokov: The American Years'', bls. 220–21.</ref> Mörg forlög höfnuðu handritinu, meðal annars [[Viking Press|Viking]], [[Simon & Schuster]], [[New Directions Publishing|New Directions]], [[Farrar, Straus and Giroux|Farrar, Straus]] og [[Doubleday (forlag)|Doubleday]].<ref>Boyd, ''Vladimir Nabokov: The American Years'', bls. 255, 262–63, 264.</ref> Nabokov fann loks útgefanda fyrir bókina í Frakklandi. Þökk sé þýðanda hans, Doussiu Egaz, barst bókin til [[Maurice Girodias]] hjá forlaginu [[Olympia Press]], sem sérhæfði sig í erótískum og framúrstefnulegum bókmenntum.<ref>Boyd, ''Vladimir Nabokov: The American Years'', bls. 266.</ref><ref>{{Kilde www |url=http://www.olympiapress.com/catalog/ |tittel=Olympia Press' katalog |besøksdato=2011-12-31 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20111226044254/http://olympiapress.com/catalog/ |arkivdato=2011-12-26 |url-status=død }}</ref> == Móttökur == Bókin vakti mikla athygli á alþjóðavelli en hún var ekki gefin út í Bandaríkjunum fyrr en árið 1958 vegna lýsingar hennar á kynferðissambandi miðaldra manns við ómynduga stjúpdóttur sína.<ref>{{Vefheimild|titill=Vladimir_Nabokov|url=https://snl.no/Vladimir_Nabokov|útgefandi=Store norske leksikon|skoað=14. október 2026|dags=22. februar 2025}}</ref> Líkt og í öðrum bókum Nabokovs er ekki alltaf fullur samhljómur milli frásagnar sögumannsins og raunveruleikans sem hægt er að lesa á milli línanna. == Aðrar útgáfur sögunnar == Nabokov skrifaði handrit að [[Lolita (kvikmynd frá 1962)|kvikmyndaútfærslu sögunnar]] frá árinu 1962 en leikstjóri myndarinnar, [[Stanley Kubrick]], notaði aðeins hluta af handriti hans. Árið 1974 var handrit Nabokovs gefið út í heild sinni. Árið 1981 gerði [[Edward Albee]] leikrit upp úr skáldsögunni. [[Lolita (kvikmynd frá 1997)|Önnur kvikmyndaútfærsla]], sem var líkari bókinni. Í ævisögunni ''Tramp: The Life of Charlie Chaplin'' hélt höfundurinn Joyce Milton því fram að innblástur Nabokovs að sögunni hafi verið samband [[Charlie Chaplin]] og [[Lita Grey|Litu Grey]] árið 1924.<ref>{{kilde bog | forfatter=Joyce Milton | tittel=Tramp: The Life Of Charlie Chaplin | forlag=Da Capo Press, Incorporated | isbn= 0306808315 | språk=Engelsk }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|bókmenntir}} [[Flokkur:Bókaárið 1955]] [[Flokkur:Bandarískar skáldsögur]] 8u9siobhw00bqqjmwy4vo8vxgkseyyn 1 193174 1982718 2026-10-14T18:50:10Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Þýðing |titill=Lolita |tungumál=no |id=24737864 }}“ 1982718 wikitext text/x-wiki {{Þýðing |titill=Lolita |tungumál=no |id=24737864 }} mgusz27urt4u89vt57cntqecx699zrx 2 193175 1982727 2026-10-15T00:03:41Z Breki Einarsson 93593 Breki Einarsson færði [[Notandi:Breki Einarsson/sandkassi]] á [[Bjarna-Dísa]]: Útgáfa greinar 1982727 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Bjarna-Dísa]] i9arpvo6pd5ms6sbku0m1zbutbp8h67 0 193176 1982756 2026-10-15T11:39:17Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur]] á [[Vilhjálmur sigursæli]] yfir tilvísun: Algengara heiti. 1982756 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Vilhjálmur sigursæli]] 8mpqanvne6avheqfmcmzyc5fxjtmvec 1 193177 1982764 2026-10-15T11:42:07Z ~2026-55329-97 121866 Nýr hluti: /* fisk eldi er fake nuws */ 1982764 wikitext text/x-wiki == fisk eldi er fake nuws == eg veit það [[Kerfissíða:Framlög/~2026-55329-97|~2026-55329-97]] ([[Notandaspjall:~2026-55329-97|spjall]]) 15. október 2026 kl. 11:42 (UTC) mxohbzoopazwr7smreafi19xu422i23