Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 3 1983223 1982735 2026-10-19T04:33:36Z Fyxi 84003 /* Núverandi héruð */ 1983223 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Finnland | nafn_á_frummáli = Suomen tasavalta {{mál|fi}}<br />Republiken Finland {{mál|sv}} | nafn_í_eignarfalli = Finnlands | fáni = Flag of Finland.svg | skjaldarmerki = Coat of arms of Finland.svg | staðsetningarkort = EU-Finland.svg | þjóðsöngur = [[Maamme]]/[[Vårt land]]<br/>[[File:United States Navy Band - Maamme.ogg]] | tungumál = [[finnska]], [[sænska]] | höfuðborg = [[Helsinki]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Finnlands|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Finnlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Alexander Stubb]] | nafn_leiðtoga2 = [[Petteri Orpo]] | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Rússland]]i | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = [[6. desember]] [[1917]] | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning2 = [[3. janúar]] [[1918]] | ESBaðild = [[1. janúar]] [[1995]] | stærðarsæti = 65 | flatarmál = 338.455 | hlutfall_vatns = 9,71 | fólksfjöldi = 5.536.146 | mannfjöldaár = 2020 | mannfjöldasæti = 116 | íbúar_á_ferkílómetra = 16 | VLF_ár = 2020 | VLF = 257 | VLF_sæti = 60 | VLF_á_mann = 49.334 | VLF_á_mann_sæti = 19 | VÞL = {{hækkun}} 0.938 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 11 | gjaldmiðill = [[evra]] € | tímabelti = [[UTC]]+2 (+3 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | umferð = hægra | tld = fi | símakóði = 358 }} '''Finnland''' ([[finnska]] ''Suomi''; [[sænska]]: ''Finland''), formlegt heiti '''Lýðveldið Finnland''' (finnska: ''Suomen tasavalta''; sænska: ''Republiken Finland'') er eitt [[Norðurlönd|Norðurlandanna]] í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]]. Landið liggur að tveimur flóum úr [[Eystrasalt]]i: [[Helsingjabotn]]i í vestri og [[Kirjálabotn]]i í suðri, gegnt [[Eistland]]i. Það á landamæri að [[Svíþjóð]] í vestri, [[Noregur|Noregi]] í norðri og [[Rússland]]i í austri. [[Álandseyjar]] í Eystrasaltinu eru undir finnskri stjórn, en njóta víðtækrar sjálfstjórnar. Finnland er tæplega 340 þúsund ferkílómetrar og þar búa 5,6 milljónir. [[Helsinki]] er bæði höfuðborg og stærsta borg landsins. Aðrar stórar borgir eru [[Espoo]], [[Tampere]], [[Vantaa]], [[Turku]] og [[Oulu]]. Espoo og Vantaa ásamt Helsinki mynda höfuðborgarsvæðið og Tampere myndar annað stórt þéttbýli. Langflestir íbúar eru [[Finnar]] að uppruna. Landið hefur tvö opinber tungumál: finnsku og sænsku, en 5,2% íbúa eiga sænsku að móðurmáli.<ref>{{cite web |url=https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland |language=sv |title=Språk i Finland |trans-title=Language in Finland |date= |website=Institute for the Languages of Finland |access-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104021948/https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland |archive-date=2023-01-04 |url-status=dead}}</ref> Í suðurhluta landsins er [[meginlandsloftslag]] ríkjandi, en [[kaldtemprað loftslag]] í norðurhlutanum. Stór hluti landsins er í [[barrskógabeltið|barrskógabeltinu]] og þakinn skógi. Finnland er stundum nefnt „þúsund vatna landið“, en þar eru yfir 180 þúsund skráð stöðuvötn.<ref>{{cite journal|author=Sigurjón Guðjónsson|url=http://www.timarit.is/?issueID=418303&pageSelected=4&lang=0|title=Þúsund vatna ljúfa land|journal=Lesbók Morgunblaðsins|year=1953|volume=28|number=13|pages=195-198}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="thousand">{{cite web|last=Li|first=Leslie|date=16 April 1989|title=A Land of a Thousand Lakes|url=https://www.nytimes.com/1989/04/16/travel/a-land-of-a-thousand-lakes.html|access-date=20 September 2020|work=The New York Times}}</ref><ref name="travel+leisure">{{cite web|url=https://www.travelandleisure.com/best-places-to-visit-in-finland-8402256|title=15 Best Places to Visit in Finland, From the Sauna Capital of the World to Santa Claus Village|first=Lydia|last=Mansel|work=[[Travel + Leisure]]|date=15 November 2023|access-date=2 January 2024}}</ref> Elstu ummerki um mannabyggð í Finnlandi eru frá lokum [[síðasta ísöld|síðustu ísaldar]], um 9000 árum f.o.t.<ref>{{Cite book|title=Muinaisuutemme jäljet|first1=Georg|last1=Haggren|first2=Petri|last2=Halinen|first3=Mika|last3=Lavento|first4=Sami|last4=Raninen|first5=Anna|last5=Wessman|publisher=Gaudeamus|year=2015|isbn=978-952-495-363-4|location=Helsinki|page=23}}</ref> Frá [[steinöld]] má greina nokkur ólík menningarsamfélög eftir gerð leirkerja. [[Bronsöld]] og [[járnöld]] einkenndust af auknum samskiptum við önnur samfélög í [[Skandinavía|Skandinavíu]] og við Eystrasalt.<ref>{{Cite book|title=Muinaisuutemme jäljet|first1=Georg|last1=Haggren|first2=Petri|last2=Halinen|first3=Mika|last3=Lavento|first4=Sami|last4=Raninen|first5=Anna|last5=Wessman|publisher=Gaudeamus|year=2015|isbn=978-952-495-363-4|location=Helsinki|page=339}}</ref> Seint á 13. öld varð Finnland hluti af [[Svíaveldi]], í kjölfar [[norrænu krossferðirnar|norrænu krossferðanna]]. Eftir [[finnska stríðið]] 1809 lagði [[Rússaveldi]] landið undir sig og stofnaði þar [[Stórhertogadæmið Finnland]]. Á þeim tíma blómstraði [[gullöld finnskrar myndlistar|myndlist]] og hugmyndir um sjálfstætt Finnland komust á kreik. Árið 1906 varð Finnland fyrsta landið sem innleiddi [[almennur kosningaréttur|almennan kosningarétt]] og veitti öllum fullorðnum einstaklingum rétt til að bjóða sig fram.<ref name="eduskunta">{{cite web |url=http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parliament/aboutparliament/presentation/history.htx |work=eduskunta.fi |url-status=dead |archive-date=6 December 2015 |author=Parliament of Finland |title=History of the Finnish Parliament |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20151206184816/http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parliament/aboutparliament/presentation/history.htx }}</ref> Eftir [[rússneska byltingin|rússnesku byltinguna]] 1917 lýsti Finnland yfir sjálfstæði, en árið eftir braust [[finnska borgarastyrjöldin]] út. Í [[síðari heimsstyrjöld]] réðust [[Sovétríkin]] inn í Finnland í [[vetrarstríðið|vetrarstríðinu]] og [[framhaldsstríðið|framhaldsstríðinu]]. Seinna börðust Finnar gegn [[Þriðja ríkið|Þriðja ríki]] Hitlers í [[Lapplandsstríðið|Lapplandsstríðinu]]. Í þessum átökum missti Finnland stór landsvæði, en hélt sjálfstæði sínu. Eftir styrjöldina og í [[kalda stríðið|kalda stríðinu]] hélt Finnland lengi fast við [[hlutleysi]]sstefnu. Landið iðnvæddist hratt eftir stríð og byggði upp [[norrænt velferðarsamfélag]]. Finnland gekk í [[Evrópusambandið]] árið 1995 og er eina Norðurlandaþjóðin sem hefur tekið upp [[Evra|evruna]] sem gjaldmiðil. Árið 2023 gekk Finnland af hlutleysisstefnu sinni og gerðist aðili að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. Finnland á aðild að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Norðurlandaráð]]i, [[Schengen-samningurinn|Schengen-samningnum]], [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni og [[Efnahags- og framfarastofnunin]]ni. Finnland situr hátt á listum yfir lönd eftir menntun, samkeppnishæfni, frelsi, lífsgæðum og þróun.<ref name="World Audit">{{cite web |url=http://www.worldaudit.org/countries/finland.htm |title=Finland: World Audit Democracy Profile |work=WorldAudit.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030113921/http://www.worldaudit.org/countries/finland.htm |archive-date=30 October 2013}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.oecd-ilibrary.org/education/tertiary-education-graduation-rates_20755120-table1 |title=Tertiary education graduation rates—Education: Key Tables from OECD |doi=10.1787/20755120-table1 |publisher=OECD iLibrary |date=14 June 2010 |doi-broken-date=31 January 2024 |access-date=6 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430055650/http://www.oecd-ilibrary.org/education/tertiary-education-graduation-rates_20755120-table1 |archive-date=30 April 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://e24.no/makro-og-politikk/article3803493.ece |title=Her er verdens mest konkurransedyktige land—Makro og politikk |publisher=E24.no |date=9 September 2010 |access-date=6 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014010931/http://e24.no/makro-og-politikk/article3803493.ece |archive-date=14 October 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prosperity.com/country.aspx?id=FI |title=The 2009 Legatum Prosperity Index |publisher=Prosperity.com |access-date=4 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029140547/http://www.prosperity.com/country.aspx?id=FI |archive-date=29 October 2009 }}</ref> == Heiti == Uppruni nafnsins Suomi er óljós. Orðið ''suo'' merkir „kjarr“ eða „mosi“. Það gæti líka verið tökuorð úr öðrum málum, og sé þá skylt [[Eystrasaltslöndin|baltneska]] orðinu ''zeme'', sem merkir „grund“, „jörð“ eða „þjóð“;<ref name="finnar"/> eða dregið af indóevrópsku orði yfir mann (sbr. ''homo'' í latínu). Nafnið Finnland, sem haft er um landið á mörgum öðrum tungumálum, líkist öðrum [[Skandinavía|skandinavískum]] staðarheitum. Þar má nefna [[Finnmörk]], [[Finnveden]] og [[Finnskogen]]. Öll eiga þau rætur að rekja til [[Germönsk tungumál|germanska]] orðsins ''finn'', sem er heiti yfir hirðingjaveiðimenn (sem er andstæða við kyrrsetubændur).<ref name="finnar">{{cite book | last=Grünthal | first=Riho | title=Livvistä liiviin | publisher=Suomalais-Ugrilainen Laitos [u.a.] | publication-place=Helsinki | date=1997 | isbn=952-5150-00-3 | language=fi|url=https://www.sgr.fi/ct/ct51.pdf}} [https://web.archive.org/web/20040708174734/http://www.sgr.fi/ct/ct51.html English abstract]</ref> [[Tacitus]] nefnir ''Fenni'' í ritinu ''[[Germanía (Tacitus)|Germaníu]]'', en það er talið eiga við [[Samar|Sama]] fremur en Finna. Hvernig þetta heiti komst yfir Finna er að mestu leyti óþekkt. Á meðal fyrstu rituðu heimilda þar sem „land Finna“ er nefnt eru tveir rúnasteinar. Annar þeirra er í [[Söderby]] í [[Svíþjóð]] með áletruninni ''finlont'' og hinn á [[Gotland]]i með áletruninni ''finlandi'' frá 11. öld. Á miðöldum var heitið Finnland notað yfir svæðið í kringum [[Åbo]]. Aðrir hlutar þess sem í dag nefnist Finnland hétu þá [[Tavastland]], [[Kirjálaland]] og [[Lappland]], eftir þeim ólíku þjóðum sem bjuggu á þessum svæðum ([[Finnar]], [[Tavastar]], [[Kirjálar]] og [[Samar|Lappar]]). Á 15. öld var tekið að nota nafnið Finnland yfir allt land Svíþjóðar austan við [[Botnhaf]], þar á meðal [[Álandseyjar]] sem tilheyrðu biskupsdæminu í Åbo. Þegar Svíþjóð var „klofin í tvennt“ árið 1809 voru landamærin dregin samkvæmt málamiðlun milli Rússa og Svía í friðarsamningum. == Saga == Af [[fornleifafræði|fornleifum]] má ráða að það svæði, sem nú er Finnland, byggðist á [[9. öldin f.Kr.|níundu öld fyrir Krist]], þegar íshella síðustu [[ísöld|ísaldar]] hörfaði undan. Fyrstu íbúar á svæðinu bjuggu við steinaldarmenningu og lifðu á því sem freðmýrin og sjórinn gáfu. Ekki er vitað hvenær [[finnsk-úgrísk mál|finnsk-úgrískumælandi]] þjóðflokkar hafa fyrst numið land á því svæði sem nú kallast Finnland. Elstu leifar akuryrkju eru frá seinni hluta þriðja árþúsundsins fyrir Krist en veiðimennska og söfnun voru lengi eftir það algengasti lífsmátinn, ekki síst í austur- og norðurhluta landsins<ref>{{cite web |url=http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=25919 |title=Virtual Finland: Prehistory |access-date=2006-04-26 |archive-date=2007-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027152656/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=25919 |url-status=dead }}</ref>. [[Bronsöld]] (1500—500 f. Kr.) og [[járnöld]] (500 f. Kr. — 1200 e. Kr.) einkenndust mjög af nánum samskiptum við [[Skandinavía|Skandinavíu]], norðurhluta [[Rússland]]s og Eystrarsaltssvæðið. Finnar og Kvenir eru nefndir á nokkrum stöðum í rómverskum heimildum og í Íslendingasögunum, þó er sennilegast að átt sé við [[Samar|Sama]] en ekki Finna. Fáeinar ritaðar heimildir um sögu Finnlands eru til frá [[13. öld]] en það er ekki fyrr en á [[14. öld|14.]] og [[15. öld]] sem raunveruleg rituð saga hefst. Finnland og Svíþjóð eiga nærri 700 ára sameiginlega sögu. Sögur herma að upphaf þess sé [[krossferð]] undir stjórn [[Eiríkur helgi|Eiríks IX]] [[Svíakonungar|Svíakonungs]], sem á að hafa átt sér stað árið [[1154]]. Óvíst er hvort þessi krossferð var farin eða hvort þetta er einungis sögusögn. Ritaðar heimildir eru hins vegar fyrir því að Finnland var hluti af ríki [[Birgir jarl|Birgis jarls]] þegar krossferð var gerð þangað [[1249]]. [[Mynd:Finland1932physical.jpg|thumb|right|250px|Finnland 1920-1940]] [[Mynd:Fi-map.jpg|190px|thumb|right|Kort af Finnlandi]] [[Sænska]] var ráðandi meðfram allri strandlengjunni og í stórum hluta Suður-Finnlands allt fram undir lok [[19. öld|19. aldar]] og var þar að auki tungumál yfirvalda og menntunar enda landið hluti Svíaríkis. Lengi var það sem nú er Finnland ekki skilgreint sem sérstakt svæði innan sænska ríkisins, frekar var að miðhluti Svíþjóðar og suðurhluti Finnlands væru álitin sameiginlegt meginsvæði ríkisins enda voru samgöngur sjóleiðina mun auðveldari en yfir land. Sænskir kóngar leituðust við að flytja landamæri ríkisins lengra austur á bóginn og voru meira og minna stöðugar erjur við Rússa gegnum aldirnar af þeim sökum. Á [[18. öld]] snerist taflið og rússneskur her hertók nánast allt það sem nú er Finnland tvisvar ([[1714]]—[[1721]] og svo aftur [[1742]]—[[1743]]). Upp frá þessu fer hugtakið „Finnland“ að eiga við allt landsvæðið frá [[Helsingjabotn]]<nowiki/>i að rússnesku landamærunum, bæði í umræðum innan sænska ríkisins og í Rússlandi. Suðurhluti Finnlands, það sem áður hafði verið kallað Finnland, fékk nú nafnið Eiginlega Finnland (''Egentliga Finland'' á sænsku, ''Varsinais-Suomi'' á finnsku) og heitir svo enn. Árið [[1808]] hertók rússneskur her Finnland og Svíar neyddust til að afsala sér yfirráðarétti yfir því. Finnland varð sjálfstjórnarsvæði, [[Stórfurstadæmið Finnland]], innan rússneska keisaradæmisins allt fram til [[1917]]. [[Alexander 1. Rússakeisari|Alexander I]], Rússlandskeisari, varð fyrsti stórfursti Finnlands. Smám saman fékk [[finnska]]n mikilvægara hlutverk í opinberu lífi, upphaflega sem hluti af rússneskri viðleitni til að draga úr sambandinu við sænska menningu og menningarhefð en meir og meir sem hluti af finnskri þjóðernishreyfingu. Mikilvægt skref var söfnun og útgáfa sagnaverksins [[Kalevala]] árið [[1835]] og ekki síður þegar finnska var gerð jafnrétthá sænsku sem opinbert mál [[1892]]. Finnsk ritmenning hófst á fyrri hluta 19. aldar og voru það ekki síst sænskumælandi menntamenn sem stóðu fremst í að smíða þetta nýja ritmál, m.a. með slagorðinu: „''Svenskar äro vi icke, ryssar vilja vi icke vara, låt oss bli finnar''“. Fljótlega eftir byltingu [[bolsévíkar|bolsévíka]] í Rússlandi lýsti finnska þingið yfir sjálfstæði Finnlands, hinn [[6. desember]] [[1917]]. Bolsévíkastjórnin viðurkenndi sjálfstæðið en í Finnlandi braust út [[Finnska borgarastyrjöldin|blóðug borgarastyrjöld]] [[1918]] í kjölfar baráttu hvítliða og rauðliða í Rússlandi. Í Finnlandi endaði styrjöldin með sigri hvítliða. Frá stríðslokum og fram undir miðjan fjórða áratug tuttugustu aldar voru tengsl Finnlands og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] nokkurn veginn hlutlaus. Árið [[1939]] gerðu Sovétríkin talsverðar landakröfur á Finnland sem ekki var orðið við og hóf þá sovéski herinn það sem nefnt er [[Vetrarstríðið|Finnska vetrarstríðið]] með innrás í Finnland. Finnar vörðust mánuðum saman en máttu sín á endanum lítils gegn ofureflinu. Mikil hefndarhugur var í mörgum Finnum eftir lok vetrarstríðsins [[1940]] og Finnland tengdist náið [[Þýskaland]]i undir stjórn [[nasismi|nasista]]. Finnar drógust aftur út í stríð við Sovétríkin [[1941]] og börðust þá með Þjóðverjum. Eftir stríðið neyddust Finnar til að láta af hendi stór landsvæði til Sovétríkjanna og greiða þeim stríðsskaðabætur árum saman. Tímabilið frá lokum seinni heimstyrjaldarinnar fram að upplausn Sovétríkjanna einkenndist af hlutleysi Finnlands í alþjóðamálum og nánu samstarfi við grannann í austri. Þótti mörgum nóg um undirgefni Finna og varð til úr þessu alþjóðlega hugtakið „''finlandisering''“. Finnland fékk inngöngu í [[Evrópusambandið]] árið [[1995]] um leið og Svíþjóð og Austurríki og er hið eina Norðurlandanna sem hefur tekið upp [[evra|evru]] sem gjaldmiðil. Finnland gekk jafnframt í [[Atlantshafsbandalagið]] árið 2023 og batt þannig enda á áratugalangt hlutleysi sitt. == Landfræði == Finnland prýða mörg þúsund vatna og eyja. [[Stöðuvatn|Stöðuvötn]] sem eru 500 m² að flatarmáli eða meira eru 187.888 talsins og eyjarnar 179.584. Saimaa-vatn er eitt þessara vatna og er það 5. stærsta stöðuvatn í [[Evrópa|Evrópu]]. Finnskt landslag er að mestu leyti flatt, en þó er það hólótt á svæðum. Hæsti punktur landsins er [[Halti]] (1328 m) í norðurhluta [[Lappland]]s, við landamæri Noregs. [[Barrskógur]] þekur landið að mestu leyti og lítið er af ræktanlegu landi. Algengasta bergtegundin er [[granít]]. Það er alltaf nálægt yfirborðinu og sjáanlegt þar sem jarðvegur er af skornum skammti. [[Jökulruðningur]] er algengastur lausra jarðefna, gjarnan þakinn þunnu lagi af mold. Meirihluti eyjanna eru í suðvesturhluta [[Finnska eyjahafið|Eyjahafsins]] (hluti af eyjaklasa Álandseyja) og með fram suðurströnd Kirjálabotns. === Plöntu- og dýraríki === [[Mynd:Wolverine on rock.jpg|thumb|200px|right|[[Jarfi]], fyrirfinnst í [[Lappland]]i.]] [[Mynd:Cygnus cygnus Oulu, Finland 2021-05-03 (3).jpg|thumb|200px|left|[[Álft]] er þjóðarfugl Finnlands]] [[Flóra (líffræði)|Gróður-]] og [[dýr]]alíf í Finnlandi er mjög fjölbreytt. Plöntu- og dýrategundir eru mismunandi eftir landshlutum, vegna mismunandi loftslags á milli norður-, vestur- og suðurhluta Finnlands. Í landinu eru yfir 1200 tegundir af [[æðplöntur|æðplöntum]], 800 af [[mosaplöntur|mosaplöntum]] og 1000 tegundir af [[flétta|fléttum]], og er auðugasta gróðurfarið í suðurhluta landsins og á Álandseyjum. Líkt og allt annað í vistfræði Finnlands, á plöntulíf auðvelt með að aðlagast og þola ólíkar [[árstíð]]ir og veðurskilyrði. Um það bil tveir þriðju af flatarmáli landsins er þakinn [[Barrtré|barrskógi]], [[Skógarfura|furu]] og [[Rauðgreni|greni]]. Í nyrsta hlutanum vex þó einungis [[birki]]. [[Eik (tré)|Eik]] og önnur lauftré vaxa á Álandseyjum og í syðsta hluta landsins. Landið klæddist skógi eftir því sem ísjaðarinn hopaði í lok síðustu [[Ísöld|ísaldar]], fyrst birkitegundum en síðan furu fyrir um 10.000 árum síðan. Frá því fyrir um 6.000 árum fór greni að breiðast út austan frá og náði vesturströndinni fyrir um það bil 3.000 árum.<ref>Opas, L.L. (ritsjóri), ''Finnish Forests'', University of Joensuu, 1997, ISBN 951-708-584-2</ref> 72 % flatarmáls Finnlands er skógur, það hæsta í Evrópu. Einnig býr Finnland yfir fjölbreyttu og víðtæku dýralífi. Þó þurrkuðust öll dýr nánast út á meðan að síðasta [[ísöld]] stóð yfir. Dýrin komu til Finnlands á ný fyrir u.þ.b. 10.000 árum síðan, fylgdu hopi [[jökull|jökla]] og framsókn gróðurs. Núorðið eru þar a.m.k. sextíu innlendar tegundir spendýra, 248 tegundir varpfugla, rúmlega 70 fiskategundir og ellefu skriðdýra- og froskdýrategundir. Af stórum villtum spendýrum eru þau algengustu [[brúnbjörn|skógarbjörn]] (þjóðardýrið), [[Úlfur|gráúlfur]], [[elgur]] og [[hreindýr]]. Önnur algeng spendýr eru [[rauðrefur]], [[rauðíkorni]] og [[fjallahéri]]. Meðal sjaldgæfari skepna eru [[flugíkorni]], [[kóngsörn]], [[hringanóri]] og [[heimskautarefur]], sem er talinn vera í mestri útrýmingarhættu finnskra dýra. Þjóðarfugl Finnlands er [[álft]]. Algengustu fuglategundirnar eru [[laufsöngvari]], [[bókfinka]] og [[skógarþröstur]]. Á [[Saimaa]]-vatnasvæðinu í Suðaustur-Finnlandi býr [[hringanóri|Saimaa-hringanóri]] (''Phoca hispida saimensis''), ein af þremur [[ferskvatnsselur|ferskvatnsselategundum]] í heiminum. Samtök finnskra náttúruverndarsinna hafa barist fyrir verndun hringanórans og hefur tekist vel að bjarga honum frá útrýmingu. Samt sem áður telst tegundin enn þá vera í útrýmingarhættu. Nú er talið að um 270 Saimaa-hringanórar séu á lífi. Talið er að þeim þurfi að fjölga upp í 400 seli til þess að stofninn komist úr útrýmingarhættu. Vegna veiða og áreitis í gegnum tíðina hefur mörgum dýrum á borð við kóngsörn, skógarbjörn og [[Gaupa|gaupu]] fækkað mjög. En vegna mikillar verndunar og stofnunar víðlendra [[þjóðgarður|þjóðgarða]] hefur þeim fjölgað á ný undanfarin ár. === Loftslag === Loftslagið í Suður-Finnlandi er kaldtemprað. Í Norður-Finnlandi, sérstaklega í Lapplandi, ríkir heimskautaloftslag sem einkennist af köldum, jafnvel hörðum vetrum og nokkuð heitum sumrum. Það sem á stærstan þátt í loftslagi Finnlands er lega þess á milli 60. og 70. breiddarbaugslínu á [[Evrasía|evrasísku]] strandlengjunni, sem veldur því að þar er bæði sjávarloftslag og meginlandsloftslag, breytilegt eftir vindátt. Finnland er nógu nálægt Atlantshafinu til að njóta hlýrra áhrifa Golfstraumsins, sem útskýrir fremur hlýtt loftslag miðað við legu. Fjórðungur af Finnlandi nær norður fyrir [[Norðurheimskautsbaugurinn|heimskautsbaug]], það veldur því að miðnætursól er þar á lofti í marga daga. Á nyrsta punkti Finnlands sest sól ekki í 73 daga samfellt yfir sumarið og rís ekki í 51 dag yfir veturinn. == Stjórnmál == {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 220 | caption_align = center | image1 = Alexander Stubb EPP October 2018 (44474967285) (cropped).jpg | caption1 = [[Alexander Stubb]],<br /><small>13. forseti Finnlands<br />frá 1. mars 2024</small> | image2 = Petteri-Orpo-01 (cropped).jpg | caption2 = [[Petteri Orpo]],<br /><small>47. forsætisráðherra Finnlands<br />frá 20. júní 2023</small> }} Finnland er [[lýðveldi]] með [[þingræði]], en hefur ekki [[þingbundin konungsstjórn|þingbundna konungsstjórn]] eins og hin [[Skandinavía|skandinavísku löndin]]. [[Forseti Finnlands]] er þjóðhöfðingi landsins. Forsetinn fer líka með utanríkismál utan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]], í samstarfi við finnska þingið. [[Forsætisráðherra Finnlands]] er valdamesta embætti Finnlands. [[Finnska þingið]] er yfirlöggjafarvald Finnlands. Þar sitja 200 manns. Á finnsku nefnist það ''Eduskunta'' og á sænsku ''Riksdag''. Í Finnlandi eru haldnar þingkosningar, sveitarstjórnarkosningar, forsetakosningar og kosningar til [[Evrópuþingið|Evrópuþingsins]]. Forseti Finnlands er [[þjóðhöfðingi]] landsins. Samkvæmt [[stjórnarskrá Finnlands]] fer forsetinn með [[framkvæmdavald]] ásamt [[ríkisstjórn Finnlands]]. Íbúar landsins kjósa forsetann í beinum kosningum og er [[kjörtímabil]]ið sex ár. Frá árinu 1991 hefur enginn forseti mátt sitja lengur en tvö kjörtímabil. Forsetinn verður að vera innfæddur ríkisborgari. Lengst af bjó Finnland við [[forsetaþingræði]], en síðustu ár hafa völd forseta minnkað og með nýrri stjórnarskrá árið 2000 varð hlutverk hans fyrst og fremst táknrænt.<ref name="Parliamentary">{{Cite journal |last=Nousiainen |first=Jaakko |date=June 2001 |title=From semi-presidentialism to parliamentary government: political and constitutional developments in Finland |url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-political-studies_2001-06_24_2/page/94 |journal=Scandinavian Political Studies |volume=24 |issue=2 |pages=95–109 |doi=10.1111/1467-9477.00048 | issn=0080-6757}}</ref> Forsetinn skipar forsætisráðherra sem þingið kýs, skipar aðra ráðherra ríkisstjórnar samkvæmt beiðni forsætisráðherrans, setur þing og tekur á móti erlendum tignargestum. Samt sem áður ber forsetinn enn ábyrgð á utanríkisstefnu Finnlands (að Evrópusambandsmálum undanskildum), þar með talið stríði og friði, og er yfirmaður heraflans. Í þessum málum á forsetinn að ráðfæra sig við ríkisstjórnina, en álit hennar er ekki bindandi. Forsetinn hefur heimild til að synja lögum undirskriftar, náða sakamenn, og skipa opinbera embættismenn. Forsetinn setur líka af ríkisstjórnina ef vantraust er samþykkt af þinginu.<ref>{{Cite web|url=https://constituteproject.org/constitution/Finland_2011?lang=en|title=Constitution of Finland, 1999 (rev. 2011)|publisher=Constitute Project|access-date=5 March 2022|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305070137/https://constituteproject.org/constitution/Finland_2011?lang=en|url-status=live}}</ref> Núverandi forseti landsins er [[Alexander Stubb]]. Hann tók við embætti árið 2024 og kjörtímabili hans lýkur árið 2030. Hann er þrettándi forseti Finnlands. [[Mynd:Eduskuntatalo (Finnish Parliament building).JPG|right|200px|thumb|Aðalbygging finnska þingsins (Eduskunta) í Helsinki]] Finnska þingið kemur saman í einni deild með tvö hundruð þingmönnum, sem eru kosnir til fjögurra ára í senn með [[hlutfallskosning]]u. Þingið fer með æðsta [[löggjafarvald]] Finnlands. Þingið getur breytt stjórnarskránni, sett ríkisstjórnina af og hunsað neitunarvald forsetans. Dómsvaldið hefur ekki úrskurðarvald um lög sem þingið setur, en þingnefnd um stjórnskipunarrétt sker úr um að lög samræmist stjórnarskrá. Helstu flokkar á finnska þinginu eru [[Sósíaldemókratar (Finnlandi)|Sósíaldemókratar]], [[Miðflokkurinn (Finnlandi)|Miðflokkurinn]], [[Kristilegir demókratar (Finnlandi)|Kristilegir demókratar]], [[Sannfinnar]], [[Græna bandalagið]], [[Vinstribandalagið (Finnlandi)|Vinstribandalagið]], [[Sambandsflokkurinn (Finnlandi)|Sambandsflokkurinn]] og [[Sænski þjóðarflokkurinn (Finnlandi)|Sænski þjóðarflokkurinn]]. Samkvæmt stjórnarskrá Finnlands kýs þingið forsætisráðherra, sem forsetinn skipar í embætti. Aðra ráðherra skipar forsetinn í embætti eftir tilnefningum frá forsætisráðherra. Ríkisstjórnin þarf að hljóta einfaldan meirihluta atkvæða í kosningu á þinginu. Stjórnin fer með megnið af framkvæmdavaldinu og á upptökin að flestum lagafrumvörpum sem koma fyrir þingið. Yfirleitt eru ríkisstjórnir Finnlands [[samsteypustjórn]]ir þar sem enginn einn flokkur fer með hreinan meirihluta á þinginu. Yfirleitt er forsætisráðherra formaður stærsta flokksins og fjármálaráðherra formaður þess næststærsta. Núverandi ríkisstjórn er samsteypustjórn Sambandsflokksins, Sannfinna, Sænska þjóðarflokksins og Kristilegra demókrata. Forsætisráðherra er [[Petteri Orpo]], formaður Sambandsflokksins.<ref>{{Cite web |title=Finland's conservative party picks ministers for right-wing coalition government – The Seattle Times |url=https://www.seattletimes.com/business/finlands-conservative-party-picks-ministers-for-right-wing-coalition-government/?amp=1 |access-date=18 June 2023 |website=www.seattletimes.com |date=18 June 2023 |archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618202805/https://www.seattletimes.com/business/finlands-conservative-party-picks-ministers-for-right-wing-coalition-government/?amp=1 |url-status=live }}</ref> === Utanríkisstefna === Utanríkisstefna Finnlands byggir á náinni samvinnu við aðrar Norðurlandaþjóðir bæði formlega, í gegnum samstarfið í [[Norðurlandaráð]]i og óformlega, ekki síst innan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. Frá því að Finnland gerðist aðili að Evrópubandalaginu 1995 hefur þátttakan í starfi þess í vaxandi mæli verið þungamiðja utanríkisstefnunnar. Stærstan hluta 20. aldar var sambúðin við [[Sovétríkin]] hins vegar helsti þáttur í utanríkismálum landsins. Frá lokum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] hefur Finnland ekki átt í neinum alþjóðlegum deilum um landamæri landsins. Formlega er finnski herinn eingöngu til [[sjálfsvörn|sjálfsvarnar]] og heimilar finnska stjórnarskráin honum einungis þátttöku í hernaðaraðgerðum sem [[Sameinuðu þjóðirnar]] eða [[OSCE|ÖSE]] heimila. Finnland er mjög háð utanríkisverslun, sem gefur af sér u.þ.b. þriðjung þjóðartekna. Landið er mjög háð innflutningi [[hráefni|hráefna]], [[Málmur|málma]] og [[Olía|olíu]]. === Varnarmál === Her Finnlands er skipt upp í þrjár greinar, [[landher]], [[sjóher]] og [[flugher]]. Herinn gegnir ekki landamæragæslu á friðartímum, sú gæsla er undir stjórn innanríkisráðuneytisins. Almenn [[herskylda]] karlmanna er í landinu, að undanteknum [[Áland|Álendingum]], og um 80 % hvers árgangs karla gegnir herþjónustu. Herskylda nær ekki til kvenna en frá [[1995]] geta þær boðið sig fram til herþjónustu til jafns við karla. Herþjónustutíminn er 6, 9 eða 12 mánuðir allt eftir ábyrgð og verkefni. Um 34.000 manns eru að jafnaði undir vopnum en samanlagt eru um 350.000 manns þar að auki reiðubúnir að vera kallaðir inn ef á þarf að halda. Mögulegt er að inna aðra þegnskylduþjónustu af hendi í 12 mánuði í stað þess að gegna herþjónustu. Fjármagn til varna jafngildir u.þ.b. 1,4% af [[landsframleiðsla|landsframleiðslu]]. Finnland hefur átt aðild að [[NATO]] frá árinu 2023. === Stjórnsýslueiningar === ==== Fyrrum fylki ==== [[Mynd:FI-provinces-numbered.svg|right|150px|Umdæmi Finnlands]] Til ársins 2009 var landinu skipt í sex [[fylki]] (á [[finnska|finnsku]] ''lääni'', [[fleirtala|fl.]] ''läänit'', á [[sænska|sænsku]] ''län'') en þá voru þau afnumin. Fylkin voru stjórnsýslueiningar ríkisvaldsins og sáu m.a. um löggæslu og dómsmál.<ref>[http://siteresources.worldbank.org/PSGLP/Resources/LocalGovernanceinIndustrial.pdf Local Governance in Industrial Countries – ISBN 0-8213-6328-X]</ref> Fylkisstjóri og fylkisstjórn voru skipuð af ríkisstjórninni og engar kosningar fóru fram til embætta innan fylkisins. Fylkjaskipunin var upphaflega sett á laggirnar árið [[1634]] en síðasta uppskipting var gerð árið [[1997]] og þá voru fylkin eftirfarandi (sjá mynd til hægri): # [[Suður-Finnland]] # [[Vestur-Finnland]] # [[Austur-Finnland]] # [[Oulu]] # [[Lappland (Finnland)|Lappland]] # [[Álandseyjar|Áland]] ====Núverandi héruð==== {{Sjá einnig|Héruð Finnlands}} [[Mynd:Regions of Finland labelled EN.svg|thumb|Héruð Finnlands.]] Nú eru í Finnlandi 19 héruð: #[[Lappland (Finnland)|Lappland]] #[[Norður-Austurbotn]] #[[Suður-Austurbotn]] #[[Mið-Austurbotn]] #[[Austurbotn]] #[[Kainuu]] #[[Norður-Karelía]] #[[Suður-Karelía]] #[[Suður-Savonía]] #[[Norður-Savonía]] #[[Mið-Finnland]] #[[Pirkanmaa]] #[[Satakunta]] #[[Päijät-Häme]] #[[Kanta-Häme]] #[[Kymenlaakso]] #[[Uusimaa]] #[[Suðvestur-Finnland]] #[[Álandseyjar]]{{efn|Álandseyjar eru [[sjálfsstjórnarsvæði]] innan finnska ríkisins. Lögþing og heimastjórn Álandseyja hafa sjálfstjórn um ýmsa málaflokka, t.d. mennta- og heilsugæslumál, útvarp og sjónvarp og lögreglu- og atvinnumál. Á Álandseyjum er sænska eina opinbera málið og er því strangt framfylgt m. a. geta einungis sænskumælandi íbúar verið landeigendur.<ref>{{cite web |url=http://www.aland.ax/aland/ |title=Åland kort och gott - Upplýsingar um Áland |access-date=2007-06-19 |archive-date=2007-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070721104333/http://www.aland.ax/aland/ |url-status=dead }}</ref>}} ==== Sveitarfélög ==== [[Mynd:Municipalities of Finland labelled - FI.svg|thumb|300px|right|Sveitarfélög Finnlands (2020).]] Aðalstjórnsýslueiningar Finnlands eru [[Sveitarfélag|sveitarfélögin]] (á [[finnska|finnsku]] ''kunta'', [[sænska|sænsku]] ''kommun''), 310 að tölu árið 2020<ref>[http://www.kommunerna.net/ Kommunerna vefur finnskra sveitarfélaga]</ref>. Kosið er til sveitarstjórna í beinum kosningum fjórða hvert ár. [[Sveitarstjórn]] og [[borgarstjórn]] eru í grófum dráttum það sama, fyrir utan muninn á dreifbýli og þéttbýli. Frá árinu [[1977]] hefur ekki verið greint á milli [[borg]]a, [[bær|bæja]] og [[dreifbýli]]s. Sveitarfélög eru sjálfstætt stjórnvald innan ramma laga sem sett eru af ríkinu. Enginn getur áfrýjað ákvörðunum sveitarfélags svo lengi sem þær eru löglegar. Sveitarfélög hafa með sér tvenns konar skipulagt samstarf. Annars vegar í tuttugu samstarfseiningum sem eru nefndar á [[finnska|finnsku]] ''maakunta'' og á [[sænska|sænsku]] ''landskap.'' Hlutverk þessara héraðssamtaka er menntunar- og heilsugæslusamstarf. Hins vegar eru sjötíu og fjórar samstarfseiningar sem nefndar eru á [[finnska|finnsku]] ''seutukunta'' og ''ekonomisk region'' á [[sænska|sænsku]]. Hlutverk þessara samstarfseininga er efnahagssamvinna. [[Álandseyjar|Áland]] hefur sjálfstæða stöðu innan finnska ríkisins með eigið lögþing og heimastjórn og er þar að auki formlega sérstakt fylki. [[Samar]] hafa takmarkaða sjálfstjórn á sviði [[tungumál|tungumála]] og menningarmála í Lapplandi. ==== Stærstu bæir og sveitafélög ==== Taflan hér að neðan sýnir fjölda íbúa fjölmennustu sveitarfélaganna í heild, ekki einungis þéttbýlis. [[Tala (stærðfræði)|Tölurnar]] eru frá [[31. mars]] [[2011]]. [[Höfuðborgarsvæði]]ð, sem samanstendur af [[Helsinki]], [[Vantaa]], [[Espoo]] og [[Kauniainen]], myndar samtals milljón manna byggð. <!--Please note that these numbers are from the Finnish Wikipedia, where these numbers are kept more up to date.--> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! Sveitarfélag !! Íbúafjöldi !! Landsvæði ([[Ferkílómetri|km²]])!! Þéttleiki byggðar (íb./km²)</tr> |align="left"| '''[[Helsinki]]''' || ''{{Nts|590072}}'' || {{Nts|213.75}} || {{Nts|2761.00}}</tr> |align="left"| ''[[Espoo]]'' || ''{{Nts|248902}}'' || {{Nts|312.26}} || {{Nts|797.10}}</tr> |align="left"| ''[[Tampere]]'' || ''{{Nts|213383}}'' || {{Nts|525.03}} || {{Nts|406.40}}</tr> |align="left"| ''[[Vantaa]]'' || ''{{Nts|200945}}'' || {{Nts|238.37}} || {{Nts|843.00}}</tr> |align="left"| ''[[Turku]]'' || ''{{Nts|177477}}'' || {{Nts|245.67}} || {{Nts|722.40}}</tr> |align="left"| ''[[Oulu]]'' || ''{{Nts|142007}}'' || {{Nts|1410.17}} || {{Nts|100.7}}</tr> |align="left"| ''[[Jyväskylä]]'' || ''{{Nts|131149}}'' || {{Nts|1170.99}} || {{Nts|112.00}} </tr> |align="left"| ''[[Lahti]]'' || ''{{Nts|101757}}'' || {{Nts|135.05}} || {{Nts|753.50}}</tr> |align="left"| ''[[Kuopio]]'' || ''{{Nts|96785}}'' || {{Nts|1597.39}} || {{Nts|60.59}} </tr> |align="left"| ''[[Kouvola]]'' || ''{{Nts|87964}}'' || {{Nts|2558.24}} || {{Nts|34.38}} </tr> |align="left"| ''[[Pori]]'' || ''{{Nts|83016}}'' || {{Nts|834.06}} || {{Nts|99.53}} </tr> |align="left"| ''[[Joensuu]]'' || ''{{Nts|73423}}'' || {{Nts|2381.76}} || {{Nts|30.83}} </tr> |align="left"| ''[[Lappeenranta]]'' || ''{{Nts|72029}}'' || {{Nts|1433.36}} || {{Nts|50.25}} </tr> |align="left"| '''[[Hämeenlinna]]''' || '''{{Nts|66889}}''' || {{Nts|1785.76}} || {{Nts|37.46}} </tr> |align="left"| '''[[Rovaniemi]]''' || '''{{Nts|60169}}''' || {{Nts|7581.97}} || {{Nts|7.94}} </tr> |align="left"| '''[[Vaasa]]''' || '''{{Nts|59679}}''' || {{Nts|183.81}} || {{Nts|316.10}}</tr> |align="left"| '''[[Seinäjoki]]''' || '''{{Nts|58038}}''' || {{Nts|1431.64}} || {{Nts|40.54}} </tr> |align="left"| '''[[Salo]]''' || '''{{Nts|55312}}''' || {{Nts|1986.49}} || {{Nts|27.84}} </tr> |align="left"| '''[[Kotka]]''' || '''{{Nts|54801}}''' || {{Nts|271.29}} || {{Nts|202.00}}</tr> |align="left"| '''[[Mikkeli]]''' || '''{{Nts|48799}}''' || {{Nts|1699.90}} || {{Nts|28.71}} </tr> |align="left"| '''[[Porvoo]]''' || '''{{Nts|48794}}''' || {{Nts|654.70}} || {{Nts|74.53}} </tr> |align="left"| '''[[Kokkola]]''' || '''{{Nts|46316}}''' || {{Nts|1444.20}} || {{Nts|32.07}} </tr> |} == Efnahagslíf == Árið 2022 var Finnland í 16. sæti yfir [[lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)|lönd eftir vergri landsframleiðslu á mann að nafnvirði]] samkvæmt [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]]. Finnland er því eitt af ríkustu löndum heims, en er líka þekkt fyrir þróað [[velferðarkerfi]] með gjaldfrjálsri menntun og fullkomnu heilbrigðiskerfi. [[Þjónustugeirinn]] er stærsti geiri efnahagslífsins með 66% af vergri landsframleiðslu. Þar á eftir koma iðnaður og málmhreinsun með 31%. [[Frumframleiðsla]] stendur undir 2,9%.<ref>{{cite web |url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |title=Finland in Figures—National Accounts |work=Statistics Finland |access-date=26 April 2007 |archive-date=22 ágúst 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822190524/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |url-status=dead }}</ref> Ef miðað er við utanríkisverslun er iðnaðurinn lykilgeiri atvinnulífsins. Stærstu iðngreinarnar árið 2007<ref>{{cite web |url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |title=Finland in Figures—Manufacturing |work=Statistics Finland |access-date=26 April 2007 |archive-date=16 ágúst 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |url-status=dead }}</ref> voru [[rafeindatækni]] (22%); vélar, bifreiðar og annar stáliðnaður (21,1%); skógrækt (13%) og efnaiðnaður (11%). Verg landsframleiðsla náði hápunkti árið 2021.<ref name="statista">{{cite web | url = https://www.statista.com/topics/6910/key-economic-indicators-in-finland/#topicOverview |title = Key economic indicators of Finland |work =statista.com |date =Nov 28, 2022}}</ref> Árið 2022 var Finnland í 9. sæti yfir mestu nýsköpunarlönd heims í [[Nýsköpunarvísitalan|Nýsköpunarvísitölunni]].<ref>{{Cite book |last=WIPO |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |access-date=16 November 2022 |website=www.wipo.int |series=Global Innovation Index |year=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |isbn=9789280534320 |language=en}}</ref> Finnland býr yfir miklum auðlindum timburs, jarðefna ([[járn]]s, [[króm]]s, [[kopar]]s, [[nikkel]]s og [[gull]]s) og ferskvatns. [[Skógrækt]], [[pappír]]sverksmiðjur og landbúnaður eru mikilvæg starfsemi á landsbyggðinni. Um einn þriðji af vergri landsframleiðslu Finnlands verður til á [[stórborgarsvæði Helsinki]]. Einkarekin þjónustufyrirtæki eru stærstu vinnuveitendur landsins. Loftslag og jarðvegur í Finnlandi gerir jarðrækt sérstaklega erfiða. Vetur eru harðir og vaxtartímabilið hlutfallslega stutt og stundum með hretum. Vegna temprandi áhrifa [[Golfstraumurinn|Golfstraumsins]] býr Finnland samt yfir helmingi alls ræktanlegs lands norðan við 60. breiddargráðu. Ársúrkoma er oftast nægileg, en fellur nær eingöngu yfir vetrarmánuðina, þannig að þurrkasumur eru stöðug ógn. Til að bregðast við þessum áskorunum hafa bændur treyst á hraðvaxta og frostþolin afbrigði, og rækta í hlíðum sem snúa í suður og frjósamari dalverpum til að tryggja jafna framleiðni þrátt fyrir sumarfrost. Oft þarf að gera afrennsli til að þurrka landið.<ref name="LOC">US Library of Congress: ''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/fitoc.html A Country Study: Finland]'', Library of Congress Call Number DL1012 .A74 1990.</ref> [[File:Finland Exports Treemap 2017.svg|thumb|upright=1.45|Hlutfallsleg skipting helstu útflutningsvara Finnlands árið 2017.]] Skógar leika lykilhlutverk í efnahag landsins. Finnland er einn stærsti framleiðandi hráefnis fyrir [[viðarvinnsla|viðarvinnslu]]iðnaðinn. Líkt og í landbúnaði hefur ríkið lengi verið í leiðandi hlutverki í skógrækt með lögum um skógarhögg, styrkjum til tækniþróunar og langtímastefnumótun til að tryggja að skógar landsins framleiði áfram nægjanlegt hráefni.<ref name="LOC" /> Árið 2008 voru kaupmáttarjafnaðar tekjur svipaðar og á Ítalíu, í Svíþjóð, Þýskalandi og Frakklandi.<ref name="incomecomparison">{{cite web |url=http://www.tilastokeskus.fi/artikkelit/2008/art_2008-06-09_001.html |title=Suomalaisten tulot Euroopan keskitasoa. Hyvinvointipalvelut eivät paranna sijoitusta |publisher=Tilastokeskus.fi |date=9 June 2008 |access-date=26 August 2010}}</ref> Árið 2006 störfuðu 62% mannaflans fyrir fyrirtæki með innan við 250 starfsmenn sem stóðu undir 49% af heildarveltu fyrirtækja.<ref>{{cite web |url=http://www.helsinkitimes.fi/htimes/index.php?option=com_content&view=article&id=895:small-enterprises-grow-faster-than-the-big-ones&catid=33:general&Itemid=201 |title=Small enterprises grow faster than the big ones |publisher=Helsinkitimes.fi |date=11 April 2008 |access-date=26 August 2010}}</ref> Atvinnuleysi er mikið meðal kvenna og skipting milli starfa þar sem karlar eru ráðandi annars vegar og konur hins vegar, er meiri en í Bandaríkjunum.<ref name="niels">The Nordic Model of Welfare: A Historical Reappraisal, by Niels Finn Christiansen</ref> Hlutfall fólks í hlutastarfi var með því lægsta meðal OECD-ríkja árið 1999.<ref name="niels" /> Árið 2013 voru 10 stærstu einkareknu fyrirtækin í Finnlandi [[Itella]], [[Nokia]], [[OP Financial Group|OP-Pohjola]], [[ISS A/S|ISS]], [[VR (fyrirtæki)|VR]], [[Kesko]], [[UPM-Kymmene]], [[YIT]], [[Metso]] og [[Nordea]].<ref>{{cite web|url=https://www.talouselama.fi/uutiset/sata-suurinta-tyonantajaa-nokia-jai-kakkoseksi/72619deb-427d-3852-8a82-edfa4a7e818e|title=Sata suurinta työnantajaa: Nokia jäi kakkoseksi|first=Antti|last=Mikkonen|website=Talouselämä}}</ref> Atvinnuleysi var 6,8% árið 2022.<ref>{{cite web | url=https://yle.fi/uutiset/3-12588671 | title=Tilastokeskus: Työllisyysasteen trendiluku heinäkuussa 73,7 prosenttia | date=23 August 2022 }}</ref> Árið 2022 voru einstæðingar á 46% heimila í Finnlandi, tveir einstaklingar á 32% heimila og þrír eða fleiri á 22% heimila.<ref>{{cite web|author= |url=https://www.doria.fi/bitstream/handle/10024/187235/yyti_fif_202300_2023_net.pdf;jsessionid=CEBC8DDF671F478AC3ABDB483177047E?sequence=1 |title=Finland in Figures|publisher=Statistics Finland|access-date=12 July 2023}}</ref> Meðalfermetrafjöldi á mann er 40 m².<ref>{{cite web|author= |url=https://www.infofinland.fi/en/housing/housing-in-finland |title=Housing in Finland|publisher=Statistics Finland|access-date=22 December 2022}}</ref> Árið 2021 náði verg landsframleiðsla í Finnlandi 251 milljörðum evra.<ref name="statista"/> Árið 2022 störfuðu 74% mannaflans í þjónustu og stjórnsýslu, 21% í iðnaði og byggingariðnaði, og 4% í landbúnaði og skógrækt.<ref>{{cite web|author=|url=https://www.stat.fi/uutinen/finland-in-figures-2023-key-figures-about-us|title=Finland in Figures 2023 – key figures about us|publisher=Statistics Finland|date=1 June 2023|access-date=12 July 2023|archive-date=11 júlí 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711215418/https://www.stat.fi/uutinen/finland-in-figures-2023-key-figures-about-us|url-status=dead}}</ref> Í Finnlandi er hæst hlutfall [[samvinnufélag]]a miðað við íbúafjölda.<ref>{{cite web |url=http://maine.coop/Finland.php |title=Finland: Globalization Insurance: Finland's Leap of Caution |website=Cooperatives Build a Better Maine|publisher=Cooperative Maine Business Alliance & Cooperative Development Institute |access-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202042001/http://maine.coop/Finland.php |archive-date=2 February 2019 |url-status=dead }}</ref> Stærsta verslunarkeðjan, sem er líka stærsti vinnuveitandinn, [[S Group]], og stærsti bankinn, [[OP Group]], eru bæði samvinnufélög. == Íbúar == [[Mynd:Population_map_of_Finland.svg|thumb|[[Þéttleiki byggðar]] í Finnlandi.]] <div style="font-size: 80%"> {|class="wikitable" align=right border=1 style="border-collapse: collapse; margin-left: 10pt" !colspan=4|Íbúafjöldi Finnlands, 1750–2000<ref>{{cite book | author1=Aunesluoma, Juhana |author2=Heikkonen, Esko|author3= Ojakoski, Matti | title=Lukiolaisen yhteiskuntatieto | publisher=[[SanomaWSOY|WSOY]] | date=[[2006]]}}</ref> |- !Ár!!Íbúafjöldi!!Ár!!Íbúafjöldi |- ||[[1750]]||align=right|421.000||[[1880]]||align=right|2.060.800 |- ||[[1760]]||align=right|491.000||[[1890]]||align=right|2.380.100 |- ||[[1770]]||align=right|561.000||[[1900]]||align=right|2.655.900 |- ||[[1780]]||align=right|663.000||[[1910]]||align=right|2.943.400 |- ||[[1790]]||align=right|705.600||[[1920]]||align=right|3.147.600 |- ||[[1800]]||align=right|832.700||[[1930]]||align=right|3.462.700 |- ||[[1810]]||align=right|863.300||[[1940]]||align=right|3.695.617 |- ||[[1820]]||align=right|1.177.500||[[1950]]||align=right|4.029.803 |- ||[[1830]]||align=right|1.372.100||[[1960]]||align=right|4.446.222 |- ||[[1840]]||align=right|1.445.600||[[1970]]||align=right|4.598.336 |- ||[[1850]]||align=right|1.636.900||[[1980]]||align=right|4.787.778 |- ||[[1860]]||align=right|1.746.700||[[1990]]||align=right|4.998.478 |- ||[[1870]]||align=right|1.768.800||[[2000]]||align=right|5.181.000 |} </div> Í Finnlandi búa um 5,5 milljónir manna og er þéttleiki byggðar að meðaltali 17 íbúar á hvern [[ferkílómetri|ferkílómetra]]. Það gerir landið að þriðja strjálbýlasta landi Evrópu, á eftir [[Noregur|Noregi]] og [[Ísland]]i. Suðurhluti landsins hefur alltaf verið fjölmennastur og þar jókst íbúafjöldinn enn meir við [[þéttbýlisþróun]] [[20. öldin|20. aldar]]. Stærstu og mikilvægustu borgir í Finnlandi eru Stór-<nowiki/>[[Helsinki]] (sem nær yfir [[Helsinki]], [[Vantaa]], [[Espoo]] og [[Kauniainen]]), [[Tampere]], [[Turku]] og [[Oulu]]. Eftir [[Vetrarstríðið]] árið [[1939]] (og [[Framhaldsstríðið]] 1941), urðu 12% af íbúum Finnlands að flytjast búferlum. [[Stríðsskaðabætur]], [[atvinnuleysi]] og óvissa um [[þjóðhöfðingi|þjóðhöfðingja]] og [[sjálfstæði]] frá [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] olli miklum [[fólksflótti|fólksflótta]], sem ekki fór að draga úr fyrr enn á 8. áratug [[20. öld|20. aldar]]. Um hálf milljón Finna fluttist til Svíþjóðar á áratugunum frá 1950 fram til 1980, en allstór hluti þeirra hefur flust heim að nýju. Frá seinni hluta [[1991-2000|10. áratugar]] [[20. öld|20. aldar]] hefur Finnland tekið á móti svipuðum fjölda [[flóttamaður|flóttamanna]] og [[innflytjandi|innflytjenda]] og hin [[Norðurlönd]]in. Finnland er þjóðfræðilega mjög einsleitt land. Útlendingar eru einungis 4% af heildaríbúatölu landsins. Umtalsvert hlutfall innflytjenda á rætur sínar að rekja til fyrrum [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Innflytjendur tala á þriðja tug tungumála í Finnlandi í dag, miðað við að a.m.k. 1000 manns tali hvert mál. === Tungumál === [[Finnska]] og [[sænska]] eru bæði opinber tungumál í Finnlandi og jafnrétthá samkvæmt finnskum lögum. Meirihluti Finna (88%) hefur [[Finnska|finnsku]] að [[móðurmál]]i. Finnska tilheyrir [[finnsk-úgrísk mál|finnsk-úgrísku]] tungumálafjölskyldunni og er á milli þess að vera [[samloðunarmál]] og [[beygingamál]]. Í finnsku breytast og beygjast [[nafnorð]], [[lýsingarorð]], [[fornöfn]], [[töluorð]] og [[sagnorð]] eftir hlutverki þeirra í [[Setning (setningafræði)|setningunni]]. Finnland er eitt af þremur sjálfstæðum ríkjum þar sem meirihluti þjóðarinnar talar finnsk-úgrískt mál. Hin eru [[Eistland]] og [[Ungverjaland]]. Stærstu minnihlutamálin í Finnlandi eru [[sænska]] (5,2%), [[rússneska]] (1,4%) og [[eistneska]] (0,9%). Tæplega 2000 samar hafa [[samísku]] að móðurmáli, einkum í norðurhluta landsins. Samísku málin eru einnig finnsk-úgrísk mál. Alls eru þrjú samísk mál töluð í Finnlandi: [[norðursamíska]], [[inarisamíska]] og [[skoltsamíska]]. Auk finnsku er sænska opinbert tungumál í Finnlandi. Sænskumælandi Finnum fækkaði talsvert á síðustu öld af ýmsum ástæðum. T.d. flutti mikill fjöldi sænskumælenda til [[Svíþjóð]]ar, fjölskyldur sænskumælenda eru minni og ekki síst varð fjölskyldumálið finnska í fjölmörgum blönduðum fjölskyldum. Sænska er samkvæmt lögum eina opinbera tungumálið á Álandseyjum. Minnihlutahópar hafa rétt á að hlúa að menningu sinni og tungumálin eru vernduð með lögum, þar hafa Samar sérstöðu. [[Samísk tungumál|Samíska]] er opinbert minnihlutamál. Sænska er skyldunámsgrein í finnskum skólum sem og finnska í skólum sænskumælandi Finna og Finnar læra einnig [[enska|ensku]] í skólum og af ljósvakamiðlum til að vera samræðufærir á því máli. Margir læra að auki [[þýska|þýsku]] eða [[franska|frönsku]]. === Frumbyggjar === [[Samar]] eru frumbyggjar sem búa í Finnlandi, [[Svíþjóð]], [[Noregur|Noregi]] og [[Rússland]]i. Áður fyrr voru Samar oft kallaðir Lappar, en nú til dags telja margir Samar það vera niðrandi heiti. Auk eigin [[tungumál]]a hafa Samar sinn eigin [[lífsstíl]], yfirbragð og [[menning]]u. Svipuð [[saga]], [[hefð]]ir, [[lifnaðarhættir|lifnaðarhætti]] og [[siður|siðir]] sameina Sama sem búa í mismunandi [[land|löndum]]. Samtals eru Samar um 75.000 til 100.000 en af þeim búa færri en 7.000 í Finnlandi, sem þýðir að Samar eru einungis 0,13% af íbúum Finnlands. === Trúarbrögð === [[Mynd:Helsinki Lutheran Chathedral and the statue.jpg|thumb|250px|right|[[Dómkirkja]]n í [[Helsinki]] ásamt styttu af [[Alexander 2. Rússakeisari|Alexander II]] Rússakeisara]] Meirihluti Finna (um 65,2%) eru [[mótmælendatrú]]ar og tilheyra [[Þjóðkirkja Finnlands|Þjóðkirkju Finnlands]]. Einnig tilheyrir minnihluti Finnsku [[rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjunni]] (1,1%). Aðrir mótmælenda[[söfnuður|söfnuðir]] og [[kaþólska kirkjan]] eru talsvert minni sem og [[Íslam]], [[gyðingdómur]] og önnur trúarbrögð (samtals 1,8%). Rúm 32,0% af íbúunum eru utan trúfélaga.<ref>[http://tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#structure Finland population structure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018134205/http://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#structure |date=2017-10-18 }} Statistics Finland</ref> Meirihluti þeirra sem tilheyra þjóðkirkjunni tekur lítinn þátt í starfi hennar. === Menntun === [[Mynd:Helsinki University of Technology auditorium.jpg|thumb|250px|right|Fyrirlestrarsalur aðalbyggingar [[Tækniháskólinn í Helsinki|Tækniháskólans í Helsinki]], sem hönnuð er af [[Alvar Aalto]].]] [[Menntun|Menntakerfið]] í Finnlandi er ekki ólíkt því sem er á öðrum [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]]. Nemendur í fullu námi þurfa ekki að borga nein námsgjöld. Skólaskylda er frá aldrinum 7-18 ára og fá nemendur í [[grunnskóli|grunn-]] og [[menntaskóli|menntaskólum]] máltíðir sér að kostnaðarlausu á skólatíma. Skólaskylda er fyrstu níu ár skólagöngunnar og sækja nemendurnir skóla í nágrenni við heimili sitt. Framhaldsnám er ekki skylda en það fer annaðhvort fram í [[iðnskóli|iðnskóla]] eða skóla sem undirbýr fyrir áframhaldandi nám, í [[verknámsskóli|verknámsskólum]] eða [[háskóli|háskólum]]. Samkvæmt alþjóðlegu [[PISA-mat]]i [[Efnahags- og framfarastofnunin|OECD samtakanna]] á frammistöðu 15 ára unglinga í námi eru Finnar ofarlega á blaði. Árið [[2006]] voru 15 ára finnskir unglingar hæstir á heimsvísu hvað varðaði [[læsi|lesskilning]], [[náttúruvísindi]] og [[stærðfræði]]<ref>[http://bella.mrn.stjr.is/utgafur/pisa2006.pdf Færni og þekking nemendavið lok grunnskóla]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Heilsugæsla === [[Heilbrigði]]skerfi Finnlands þykir mjög þróað á heimsvísu. Heimilin sjálf greiða 18,9% af kostnaði við [[heilsugæsla|heilsugæslu]], 76,6% borgar [[ríki|ríkið]] og það sem eftir stendur aðrir aðilar. Um hvern [[læknir|lækni]] eru 307 íbúar. Á áttunda áratugnum gerðu Finnar miklar breytingar á [[lífsvenjur|lífsvenjum]] sínum, í ljósi þess að [[dánartíðni]] þeirra af völdum [[hjartasjúkdómur|hjartasjúkdóma]] var ein sú hæsta í heiminum. Í dag eru Finnar meðal heilbrigðari þjóða. [[Lífslíkur]] kvenna eru 82 ár og karla 75 ár. {{heimild vantar}} == Menning == [[Mynd:Pekka_Halonen_-_Saunassa.jpg|thumb|right|''Saunassa'' eftir [[Pekka Halonen]] frá 1925.]] Finnsk menning er blönduð úr menningu ólíkra þjóða sem byggja landið: [[Finnar|Finna]], [[Sænsk-Finnar|Sænsk-Finna]], [[Samar|Sama]], [[Kirjálar|Kirjála]] og [[Tatarar|Tatara]], meðal annarra. Menning Finnlands hefur líka orðið fyrir áhrifum frá fyrrum herraþjóðum, [[Svíþjóð]] og [[Rússland]]i. Meðal þess sem einkennir finnska menningu er [[kynjajafnrétti]], [[jöfnuður]] með sterku [[velferðarkerfi]], [[sumarbústaður|sumarbústaðamenning]] og sterk tengsl við sveitina. Finnar þykja stundum [[innhverfa|innhverfir]] í háttum, jafnvel miðað við aðra Norðurlandabúa, og hafa ríka þörf fyrir [[persónurými]]. Ýmsir siðir sem einkenna finnska menningu eru [[sána]]böð sem fólk notar bæði í hreinlætis- og lækningaskyni, [[jónsmessa|jónsmessubál]] þegar margir Finnar halda í frí út á land, og [[jól]]ahátíðin með finnska jólasveininum [[Joulupukki]]. Fyrir miðja 19. öld skiptust íbúar Finnlands í alþýðufólk sem flest talaði [[finnska|finnsku]], og [[sænska|sænskumælandi]] menntastétt í suðvesturhluta landsins. Þessi sama menntastétt var leiðandi í að gera finnsku að þjóðtungu landsins í viðleitni við að öðlast aukna sjálfstjórn innan [[Rússaveldi]]s.<ref>{{cite journal|author=Anttonen, P.|year=2012|chapter=Oral traditions and the making of the Finnish nation|title=Folklore and nationalism in Europe during the long nineteenth century|pages=325-350|publisher=Brill}}</ref> Meðal þekktra finnskra rithöfunda sem skrifuðu á sænsku má nefna [[Johan Ludvig Runeberg]] sem samdi finnska þjóðsönginn, „Vårt land“ („[[Maamme]]“), og [[Zachris Topelius]] sem samdi hinn vinsæla bókaflokk ''[[Sögur herlæknisins]]''. Vegna tungumálsins hefur finnsk menning sérstöðu í sínum heimshluta. Fyrir utan [[eistneska|eistnesku]] og [[karelíska|karelísku]], er finnska óskyld indóevrópskum málum sem eru töluð allt í kring, en er fjarskyld [[samíska|samísku]]. Lítils háttar mállýskumunur er á finnsku eftir héruðum sem lýsir sér aðallega í framburðarmun. Á fyrri hluta 19. aldar safnaði finnski læknirinn [[Elias Lönnrot]] gömlum kvæðum í austurhéruðum Finnlands og samdi upp úr þeim sagnakvæðið ''[[Kalevala]]''. Kvæðið er helsta [[þjóðkvæði]] Finna, þótt [[Kirjálar]] geri sérstakt tilkall til þess.<ref>{{cite book|author=Anttonen, P.|year=2014|chapter=The Kalevala and the Authenticity Debate|title=Manufacturing a Past for the Present: Forgery and Authenticity in Medievalist Texts and Objects in Nineteenth-Century Europe|pages=56-80}}</ref> Um aldamótin 1900 hófst [[gullöld finnskrar myndlistar]] í kjölfar [[þjóðarvakning Finna|þjóðarvakningar Finna]]. Listamenn sem tengjast gullöldinni eru meðal annars [[Akseli Gallen-Kallela]], [[Hugo Simberg]] og arkitektinn [[Eliel Saarinen]]. Á sama tíma var [[Jean Sibelius]] að semja tónverk sem áttu að endurspegla þjóðarvitund Finna. Eftir að landið fékk sjálfstæði vöktu finnskir [[hönnun|hönnuðir]] heimsathygli, meðal annars arkitektinn [[Alvar Aalto]], postulínsverksmiðjan [[Arabia (fyrirtæki)|Arabia]] og textílframleiðandinn [[Marimekko]].<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1573165|title=Aukablað um Finnland|journal=Morgunblaðið|date=24. apríl 1983|pages=19-26}}</ref> Barnabókahöfundarnir [[Tove Jansson]] og [[Mauri Kunnas]] hafa notið vinsælda um allan heim. Aðrir þekktir finnskir rithöfundar eru meðal annars [[Väinö Linna]], [[Mika Waltari]] og [[Sofi Oksanen]]. Finnland sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2006]] með laginu [[Hard Rock Hallelujah]]. == Neðanmálsgreinar == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.presidentti.fi/sv/startsida/ Vefur forseta Finnlands] * [https://valtioneuvosto.fi/en/frontpage Ríkisstjórn Finnlands] * [https://finland.fi/ Vefgátt Finnlands] * [https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-finnland Staðreyndir um Finnland á Norden.org] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Norðurlandaráð}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Evrópulönd]] [[Flokkur:Evrópusambandslönd]] [[Flokkur:Norðurlönd]] [[Flokkur:Finnland]] qg89h6twrumeryapryzft4khb3ucd96 1983231 1983223 2026-10-19T04:53:59Z Fyxi 84003 1983231 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Finnland | nafn_á_frummáli = Suomen tasavalta {{mál|fi}}<br />Republiken Finland {{mál|sv}} | nafn_í_eignarfalli = Finnlands | fáni = Flag of Finland.svg | skjaldarmerki = Coat of arms of Finland.svg | staðsetningarkort = EU-Finland.svg | þjóðsöngur = [[Maamme]]/[[Vårt land]]<br/>[[File:United States Navy Band - Maamme.ogg]] | tungumál = [[finnska]], [[sænska]] | höfuðborg = [[Helsinki]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Finnlands|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Finnlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Alexander Stubb]] | nafn_leiðtoga2 = [[Petteri Orpo]] | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Rússland]]i | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = [[6. desember]] [[1917]] | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning2 = [[3. janúar]] [[1918]] | ESBaðild = [[1. janúar]] [[1995]] | stærðarsæti = 65 | flatarmál = 338.455 | hlutfall_vatns = 9,71 | fólksfjöldi = 5.536.146 | mannfjöldaár = 2020 | mannfjöldasæti = 116 | íbúar_á_ferkílómetra = 16 | VLF_ár = 2020 | VLF = 257 | VLF_sæti = 60 | VLF_á_mann = 49.334 | VLF_á_mann_sæti = 19 | VÞL = {{hækkun}} 0.938 | VÞL_ár = 2019 | VÞL_sæti = 11 | gjaldmiðill = [[evra]] € | tímabelti = [[UTC]]+2 (+3 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | umferð = hægra | tld = fi | símakóði = 358 }} '''Finnland''' ([[finnska]] ''Suomi''; [[sænska]]: ''Finland''), formlegt heiti '''Lýðveldið Finnland''' (finnska: ''Suomen tasavalta''; sænska: ''Republiken Finland'') er eitt [[Norðurlönd|Norðurlandanna]] í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]]. Landið liggur að tveimur flóum úr [[Eystrasalt]]i: [[Helsingjabotn]]i í vestri og [[Kirjálabotn]]i í suðri, gegnt [[Eistland]]i. Það á landamæri að [[Svíþjóð]] í vestri, [[Noregur|Noregi]] í norðri og [[Rússland]]i í austri. [[Álandseyjar]] í Eystrasaltinu eru undir finnskri stjórn, en njóta víðtækrar sjálfstjórnar. Finnland er tæplega 340 þúsund ferkílómetrar og þar búa 5,6 milljónir. [[Helsinki]] er bæði höfuðborg og stærsta borg landsins. Aðrar stórar borgir eru [[Espoo]], [[Tampere]], [[Vantaa]], [[Turku]] og [[Oulu]]. Espoo og Vantaa ásamt Helsinki mynda höfuðborgarsvæðið og Tampere myndar annað stórt þéttbýli. Langflestir íbúar eru [[Finnar]] að uppruna. Landið hefur tvö opinber tungumál: finnsku og sænsku, en 5,2% íbúa eiga sænsku að móðurmáli.<ref>{{cite web |url=https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland |language=sv |title=Språk i Finland |trans-title=Language in Finland |date= |website=Institute for the Languages of Finland |access-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104021948/https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland |archive-date=2023-01-04 |url-status=dead}}</ref> Í suðurhluta landsins er [[meginlandsloftslag]] ríkjandi, en [[kaldtemprað loftslag]] í norðurhlutanum. Stór hluti landsins er í [[barrskógabeltið|barrskógabeltinu]] og þakinn skógi. Finnland er stundum nefnt „þúsund vatna landið“, en þar eru yfir 180 þúsund skráð stöðuvötn.<ref>{{cite journal|author=Sigurjón Guðjónsson|url=http://www.timarit.is/?issueID=418303&pageSelected=4&lang=0|title=Þúsund vatna ljúfa land|journal=Lesbók Morgunblaðsins|year=1953|volume=28|number=13|pages=195-198}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="thousand">{{cite web|last=Li|first=Leslie|date=16 April 1989|title=A Land of a Thousand Lakes|url=https://www.nytimes.com/1989/04/16/travel/a-land-of-a-thousand-lakes.html|access-date=20 September 2020|work=The New York Times}}</ref><ref name="travel+leisure">{{cite web|url=https://www.travelandleisure.com/best-places-to-visit-in-finland-8402256|title=15 Best Places to Visit in Finland, From the Sauna Capital of the World to Santa Claus Village|first=Lydia|last=Mansel|work=[[Travel + Leisure]]|date=15 November 2023|access-date=2 January 2024}}</ref> Elstu ummerki um mannabyggð í Finnlandi eru frá lokum [[síðasta ísöld|síðustu ísaldar]], um 9000 árum f.o.t.<ref>{{Cite book|title=Muinaisuutemme jäljet|first1=Georg|last1=Haggren|first2=Petri|last2=Halinen|first3=Mika|last3=Lavento|first4=Sami|last4=Raninen|first5=Anna|last5=Wessman|publisher=Gaudeamus|year=2015|isbn=978-952-495-363-4|location=Helsinki|page=23}}</ref> Frá [[steinöld]] má greina nokkur ólík menningarsamfélög eftir gerð leirkerja. [[Bronsöld]] og [[járnöld]] einkenndust af auknum samskiptum við önnur samfélög í [[Skandinavía|Skandinavíu]] og við Eystrasalt.<ref>{{Cite book|title=Muinaisuutemme jäljet|first1=Georg|last1=Haggren|first2=Petri|last2=Halinen|first3=Mika|last3=Lavento|first4=Sami|last4=Raninen|first5=Anna|last5=Wessman|publisher=Gaudeamus|year=2015|isbn=978-952-495-363-4|location=Helsinki|page=339}}</ref> Seint á 13. öld varð Finnland hluti af [[Svíaveldi]], í kjölfar [[norrænu krossferðirnar|norrænu krossferðanna]]. Eftir [[finnska stríðið]] 1809 lagði [[Rússaveldi]] landið undir sig og stofnaði þar [[Stórhertogadæmið Finnland]]. Á þeim tíma blómstraði [[gullöld finnskrar myndlistar|myndlist]] og hugmyndir um sjálfstætt Finnland komust á kreik. Árið 1906 varð Finnland fyrsta landið sem innleiddi [[almennur kosningaréttur|almennan kosningarétt]] og veitti öllum fullorðnum einstaklingum rétt til að bjóða sig fram.<ref name="eduskunta">{{cite web |url=http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parliament/aboutparliament/presentation/history.htx |work=eduskunta.fi |url-status=dead |archive-date=6 December 2015 |author=Parliament of Finland |title=History of the Finnish Parliament |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20151206184816/http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parliament/aboutparliament/presentation/history.htx }}</ref> Eftir [[rússneska byltingin|rússnesku byltinguna]] 1917 lýsti Finnland yfir sjálfstæði, en árið eftir braust [[finnska borgarastyrjöldin]] út. Í [[síðari heimsstyrjöld]] réðust [[Sovétríkin]] inn í Finnland í [[vetrarstríðið|vetrarstríðinu]] og [[framhaldsstríðið|framhaldsstríðinu]]. Seinna börðust Finnar gegn [[Þriðja ríkið|Þriðja ríki]] Hitlers í [[Lapplandsstríðið|Lapplandsstríðinu]]. Í þessum átökum missti Finnland stór landsvæði, en hélt sjálfstæði sínu. Eftir styrjöldina og í [[kalda stríðið|kalda stríðinu]] hélt Finnland lengi fast við [[hlutleysi]]sstefnu. Landið iðnvæddist hratt eftir stríð og byggði upp [[norrænt velferðarsamfélag]]. Finnland gekk í [[Evrópusambandið]] árið 1995 og er eina Norðurlandaþjóðin sem hefur tekið upp [[Evra|evruna]] sem gjaldmiðil. Árið 2023 gekk Finnland af hlutleysisstefnu sinni og gerðist aðili að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. Finnland á aðild að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Norðurlandaráð]]i, [[Schengen-samningurinn|Schengen-samningnum]], [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni og [[Efnahags- og framfarastofnunin]]ni. Finnland situr hátt á listum yfir lönd eftir menntun, samkeppnishæfni, frelsi, lífsgæðum og þróun.<ref name="World Audit">{{cite web |url=http://www.worldaudit.org/countries/finland.htm |title=Finland: World Audit Democracy Profile |work=WorldAudit.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030113921/http://www.worldaudit.org/countries/finland.htm |archive-date=30 October 2013}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.oecd-ilibrary.org/education/tertiary-education-graduation-rates_20755120-table1 |title=Tertiary education graduation rates—Education: Key Tables from OECD |doi=10.1787/20755120-table1 |publisher=OECD iLibrary |date=14 June 2010 |doi-broken-date=31 January 2024 |access-date=6 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430055650/http://www.oecd-ilibrary.org/education/tertiary-education-graduation-rates_20755120-table1 |archive-date=30 April 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://e24.no/makro-og-politikk/article3803493.ece |title=Her er verdens mest konkurransedyktige land—Makro og politikk |publisher=E24.no |date=9 September 2010 |access-date=6 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014010931/http://e24.no/makro-og-politikk/article3803493.ece |archive-date=14 October 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prosperity.com/country.aspx?id=FI |title=The 2009 Legatum Prosperity Index |publisher=Prosperity.com |access-date=4 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029140547/http://www.prosperity.com/country.aspx?id=FI |archive-date=29 October 2009 }}</ref> == Heiti == Uppruni nafnsins Suomi er óljós. Orðið ''suo'' merkir „kjarr“ eða „mosi“. Það gæti líka verið tökuorð úr öðrum málum, og sé þá skylt [[Eystrasaltslöndin|baltneska]] orðinu ''zeme'', sem merkir „grund“, „jörð“ eða „þjóð“;<ref name="finnar"/> eða dregið af indóevrópsku orði yfir mann (sbr. ''homo'' í latínu). Nafnið Finnland, sem haft er um landið á mörgum öðrum tungumálum, líkist öðrum [[Skandinavía|skandinavískum]] staðarheitum. Þar má nefna [[Finnmörk]], [[Finnveden]] og [[Finnskogen]]. Öll eiga þau rætur að rekja til [[Germönsk tungumál|germanska]] orðsins ''finn'', sem er heiti yfir hirðingjaveiðimenn (sem er andstæða við kyrrsetubændur).<ref name="finnar">{{cite book | last=Grünthal | first=Riho | title=Livvistä liiviin | publisher=Suomalais-Ugrilainen Laitos [u.a.] | publication-place=Helsinki | date=1997 | isbn=952-5150-00-3 | language=fi|url=https://www.sgr.fi/ct/ct51.pdf}} [https://web.archive.org/web/20040708174734/http://www.sgr.fi/ct/ct51.html English abstract]</ref> [[Tacitus]] nefnir ''Fenni'' í ritinu ''[[Germanía (Tacitus)|Germaníu]]'', en það er talið eiga við [[Samar|Sama]] fremur en Finna. Hvernig þetta heiti komst yfir Finna er að mestu leyti óþekkt. Á meðal fyrstu rituðu heimilda þar sem „land Finna“ er nefnt eru tveir rúnasteinar. Annar þeirra er í [[Söderby]] í [[Svíþjóð]] með áletruninni ''finlont'' og hinn á [[Gotland]]i með áletruninni ''finlandi'' frá 11. öld. Á miðöldum var heitið Finnland notað yfir svæðið í kringum [[Åbo]]. Aðrir hlutar þess sem í dag nefnist Finnland hétu þá [[Tavastland]], [[Kirjálaland]] og [[Lappland]], eftir þeim ólíku þjóðum sem bjuggu á þessum svæðum ([[Finnar]], [[Tavastar]], [[Kirjálar]] og [[Samar|Lappar]]). Á 15. öld var tekið að nota nafnið Finnland yfir allt land Svíþjóðar austan við [[Botnhaf]], þar á meðal [[Álandseyjar]] sem tilheyrðu biskupsdæminu í Åbo. Þegar Svíþjóð var „klofin í tvennt“ árið 1809 voru landamærin dregin samkvæmt málamiðlun milli Rússa og Svía í friðarsamningum. == Saga == Af [[fornleifafræði|fornleifum]] má ráða að það svæði, sem nú er Finnland, byggðist á [[9. öldin f.Kr.|níundu öld fyrir Krist]], þegar íshella síðustu [[ísöld|ísaldar]] hörfaði undan. Fyrstu íbúar á svæðinu bjuggu við steinaldarmenningu og lifðu á því sem freðmýrin og sjórinn gáfu. Ekki er vitað hvenær [[finnsk-úgrísk mál|finnsk-úgrískumælandi]] þjóðflokkar hafa fyrst numið land á því svæði sem nú kallast Finnland. Elstu leifar akuryrkju eru frá seinni hluta þriðja árþúsundsins fyrir Krist en veiðimennska og söfnun voru lengi eftir það algengasti lífsmátinn, ekki síst í austur- og norðurhluta landsins<ref>{{cite web |url=http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=25919 |title=Virtual Finland: Prehistory |access-date=2006-04-26 |archive-date=2007-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027152656/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=25919 |url-status=dead }}</ref>. [[Bronsöld]] (1500—500 f. Kr.) og [[járnöld]] (500 f. Kr. — 1200 e. Kr.) einkenndust mjög af nánum samskiptum við [[Skandinavía|Skandinavíu]], norðurhluta [[Rússland]]s og Eystrarsaltssvæðið. Finnar og Kvenir eru nefndir á nokkrum stöðum í rómverskum heimildum og í Íslendingasögunum, þó er sennilegast að átt sé við [[Samar|Sama]] en ekki Finna. Fáeinar ritaðar heimildir um sögu Finnlands eru til frá [[13. öld]] en það er ekki fyrr en á [[14. öld|14.]] og [[15. öld]] sem raunveruleg rituð saga hefst. Finnland og Svíþjóð eiga nærri 700 ára sameiginlega sögu. Sögur herma að upphaf þess sé [[krossferð]] undir stjórn [[Eiríkur helgi|Eiríks IX]] [[Svíakonungar|Svíakonungs]], sem á að hafa átt sér stað árið [[1154]]. Óvíst er hvort þessi krossferð var farin eða hvort þetta er einungis sögusögn. Ritaðar heimildir eru hins vegar fyrir því að Finnland var hluti af ríki [[Birgir jarl|Birgis jarls]] þegar krossferð var gerð þangað [[1249]]. [[Mynd:Finland1932physical.jpg|thumb|right|250px|Finnland 1920-1940]] [[Mynd:Fi-map.jpg|190px|thumb|right|Kort af Finnlandi]] [[Sænska]] var ráðandi meðfram allri strandlengjunni og í stórum hluta Suður-Finnlands allt fram undir lok [[19. öld|19. aldar]] og var þar að auki tungumál yfirvalda og menntunar enda landið hluti Svíaríkis. Lengi var það sem nú er Finnland ekki skilgreint sem sérstakt svæði innan sænska ríkisins, frekar var að miðhluti Svíþjóðar og suðurhluti Finnlands væru álitin sameiginlegt meginsvæði ríkisins enda voru samgöngur sjóleiðina mun auðveldari en yfir land. Sænskir kóngar leituðust við að flytja landamæri ríkisins lengra austur á bóginn og voru meira og minna stöðugar erjur við Rússa gegnum aldirnar af þeim sökum. Á [[18. öld]] snerist taflið og rússneskur her hertók nánast allt það sem nú er Finnland tvisvar ([[1714]]—[[1721]] og svo aftur [[1742]]—[[1743]]). Upp frá þessu fer hugtakið „Finnland“ að eiga við allt landsvæðið frá [[Helsingjabotn]]<nowiki/>i að rússnesku landamærunum, bæði í umræðum innan sænska ríkisins og í Rússlandi. Suðurhluti Finnlands, það sem áður hafði verið kallað Finnland, fékk nú nafnið Eiginlega Finnland (''Egentliga Finland'' á sænsku, ''Varsinais-Suomi'' á finnsku) og heitir svo enn. Árið [[1808]] hertók rússneskur her Finnland og Svíar neyddust til að afsala sér yfirráðarétti yfir því. Finnland varð sjálfstjórnarsvæði, [[Stórfurstadæmið Finnland]], innan rússneska keisaradæmisins allt fram til [[1917]]. [[Alexander 1. Rússakeisari|Alexander I]], Rússlandskeisari, varð fyrsti stórfursti Finnlands. Smám saman fékk [[finnska]]n mikilvægara hlutverk í opinberu lífi, upphaflega sem hluti af rússneskri viðleitni til að draga úr sambandinu við sænska menningu og menningarhefð en meir og meir sem hluti af finnskri þjóðernishreyfingu. Mikilvægt skref var söfnun og útgáfa sagnaverksins [[Kalevala]] árið [[1835]] og ekki síður þegar finnska var gerð jafnrétthá sænsku sem opinbert mál [[1892]]. Finnsk ritmenning hófst á fyrri hluta 19. aldar og voru það ekki síst sænskumælandi menntamenn sem stóðu fremst í að smíða þetta nýja ritmál, m.a. með slagorðinu: „''Svenskar äro vi icke, ryssar vilja vi icke vara, låt oss bli finnar''“. Fljótlega eftir byltingu [[bolsévíkar|bolsévíka]] í Rússlandi lýsti finnska þingið yfir sjálfstæði Finnlands, hinn [[6. desember]] [[1917]]. Bolsévíkastjórnin viðurkenndi sjálfstæðið en í Finnlandi braust út [[Finnska borgarastyrjöldin|blóðug borgarastyrjöld]] [[1918]] í kjölfar baráttu hvítliða og rauðliða í Rússlandi. Í Finnlandi endaði styrjöldin með sigri hvítliða. Frá stríðslokum og fram undir miðjan fjórða áratug tuttugustu aldar voru tengsl Finnlands og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] nokkurn veginn hlutlaus. Árið [[1939]] gerðu Sovétríkin talsverðar landakröfur á Finnland sem ekki var orðið við og hóf þá sovéski herinn það sem nefnt er [[Vetrarstríðið|Finnska vetrarstríðið]] með innrás í Finnland. Finnar vörðust mánuðum saman en máttu sín á endanum lítils gegn ofureflinu. Mikil hefndarhugur var í mörgum Finnum eftir lok vetrarstríðsins [[1940]] og Finnland tengdist náið [[Þýskaland]]i undir stjórn [[nasismi|nasista]]. Finnar drógust aftur út í stríð við Sovétríkin [[1941]] og börðust þá með Þjóðverjum. Eftir stríðið neyddust Finnar til að láta af hendi stór landsvæði til Sovétríkjanna og greiða þeim stríðsskaðabætur árum saman. Tímabilið frá lokum seinni heimstyrjaldarinnar fram að upplausn Sovétríkjanna einkenndist af hlutleysi Finnlands í alþjóðamálum og nánu samstarfi við grannann í austri. Þótti mörgum nóg um undirgefni Finna og varð til úr þessu alþjóðlega hugtakið „''finlandisering''“. Finnland fékk inngöngu í [[Evrópusambandið]] árið [[1995]] um leið og Svíþjóð og Austurríki og er hið eina Norðurlandanna sem hefur tekið upp [[evra|evru]] sem gjaldmiðil. Finnland gekk jafnframt í [[Atlantshafsbandalagið]] árið 2023 og batt þannig enda á áratugalangt hlutleysi sitt. == Landfræði == Finnland prýða mörg þúsund vatna og eyja. [[Stöðuvatn|Stöðuvötn]] sem eru 500 m² að flatarmáli eða meira eru 187.888 talsins og eyjarnar 179.584. Saimaa-vatn er eitt þessara vatna og er það 5. stærsta stöðuvatn í [[Evrópa|Evrópu]]. Finnskt landslag er að mestu leyti flatt, en þó er það hólótt á svæðum. Hæsti punktur landsins er [[Halti]] (1328 m) í norðurhluta [[Lappland]]s, við landamæri Noregs. [[Barrskógur]] þekur landið að mestu leyti og lítið er af ræktanlegu landi. Algengasta bergtegundin er [[granít]]. Það er alltaf nálægt yfirborðinu og sjáanlegt þar sem jarðvegur er af skornum skammti. [[Jökulruðningur]] er algengastur lausra jarðefna, gjarnan þakinn þunnu lagi af mold. Meirihluti eyjanna eru í suðvesturhluta [[Finnska eyjahafið|Eyjahafsins]] (hluti af eyjaklasa Álandseyja) og með fram suðurströnd Kirjálabotns. === Plöntu- og dýraríki === [[Mynd:Wolverine on rock.jpg|thumb|200px|right|[[Jarfi]], fyrirfinnst í [[Lappland]]i.]] [[Mynd:Cygnus cygnus Oulu, Finland 2021-05-03 (3).jpg|thumb|200px|left|[[Álft]] er þjóðarfugl Finnlands]] [[Flóra (líffræði)|Gróður-]] og [[dýr]]alíf í Finnlandi er mjög fjölbreytt. Plöntu- og dýrategundir eru mismunandi eftir landshlutum, vegna mismunandi loftslags á milli norður-, vestur- og suðurhluta Finnlands. Í landinu eru yfir 1200 tegundir af [[æðplöntur|æðplöntum]], 800 af [[mosaplöntur|mosaplöntum]] og 1000 tegundir af [[flétta|fléttum]], og er auðugasta gróðurfarið í suðurhluta landsins og á Álandseyjum. Líkt og allt annað í vistfræði Finnlands, á plöntulíf auðvelt með að aðlagast og þola ólíkar [[árstíð]]ir og veðurskilyrði. Um það bil tveir þriðju af flatarmáli landsins er þakinn [[Barrtré|barrskógi]], [[Skógarfura|furu]] og [[Rauðgreni|greni]]. Í nyrsta hlutanum vex þó einungis [[birki]]. [[Eik (tré)|Eik]] og önnur lauftré vaxa á Álandseyjum og í syðsta hluta landsins. Landið klæddist skógi eftir því sem ísjaðarinn hopaði í lok síðustu [[Ísöld|ísaldar]], fyrst birkitegundum en síðan furu fyrir um 10.000 árum síðan. Frá því fyrir um 6.000 árum fór greni að breiðast út austan frá og náði vesturströndinni fyrir um það bil 3.000 árum.<ref>Opas, L.L. (ritsjóri), ''Finnish Forests'', University of Joensuu, 1997, ISBN 951-708-584-2</ref> 72 % flatarmáls Finnlands er skógur, það hæsta í Evrópu. Einnig býr Finnland yfir fjölbreyttu og víðtæku dýralífi. Þó þurrkuðust öll dýr nánast út á meðan að síðasta [[ísöld]] stóð yfir. Dýrin komu til Finnlands á ný fyrir u.þ.b. 10.000 árum síðan, fylgdu hopi [[jökull|jökla]] og framsókn gróðurs. Núorðið eru þar a.m.k. sextíu innlendar tegundir spendýra, 248 tegundir varpfugla, rúmlega 70 fiskategundir og ellefu skriðdýra- og froskdýrategundir. Af stórum villtum spendýrum eru þau algengustu [[brúnbjörn|skógarbjörn]] (þjóðardýrið), [[Úlfur|gráúlfur]], [[elgur]] og [[hreindýr]]. Önnur algeng spendýr eru [[rauðrefur]], [[rauðíkorni]] og [[fjallahéri]]. Meðal sjaldgæfari skepna eru [[flugíkorni]], [[kóngsörn]], [[hringanóri]] og [[heimskautarefur]], sem er talinn vera í mestri útrýmingarhættu finnskra dýra. Þjóðarfugl Finnlands er [[álft]]. Algengustu fuglategundirnar eru [[laufsöngvari]], [[bókfinka]] og [[skógarþröstur]]. Á [[Saimaa]]-vatnasvæðinu í Suðaustur-Finnlandi býr [[hringanóri|Saimaa-hringanóri]] (''Phoca hispida saimensis''), ein af þremur [[ferskvatnsselur|ferskvatnsselategundum]] í heiminum. Samtök finnskra náttúruverndarsinna hafa barist fyrir verndun hringanórans og hefur tekist vel að bjarga honum frá útrýmingu. Samt sem áður telst tegundin enn þá vera í útrýmingarhættu. Nú er talið að um 270 Saimaa-hringanórar séu á lífi. Talið er að þeim þurfi að fjölga upp í 400 seli til þess að stofninn komist úr útrýmingarhættu. Vegna veiða og áreitis í gegnum tíðina hefur mörgum dýrum á borð við kóngsörn, skógarbjörn og [[Gaupa|gaupu]] fækkað mjög. En vegna mikillar verndunar og stofnunar víðlendra [[þjóðgarður|þjóðgarða]] hefur þeim fjölgað á ný undanfarin ár. === Loftslag === Loftslagið í Suður-Finnlandi er kaldtemprað. Í Norður-Finnlandi, sérstaklega í Lapplandi, ríkir heimskautaloftslag sem einkennist af köldum, jafnvel hörðum vetrum og nokkuð heitum sumrum. Það sem á stærstan þátt í loftslagi Finnlands er lega þess á milli 60. og 70. breiddarbaugslínu á [[Evrasía|evrasísku]] strandlengjunni, sem veldur því að þar er bæði sjávarloftslag og meginlandsloftslag, breytilegt eftir vindátt. Finnland er nógu nálægt Atlantshafinu til að njóta hlýrra áhrifa Golfstraumsins, sem útskýrir fremur hlýtt loftslag miðað við legu. Fjórðungur af Finnlandi nær norður fyrir [[Norðurheimskautsbaugurinn|heimskautsbaug]], það veldur því að miðnætursól er þar á lofti í marga daga. Á nyrsta punkti Finnlands sest sól ekki í 73 daga samfellt yfir sumarið og rís ekki í 51 dag yfir veturinn. == Stjórnmál == {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 220 | caption_align = center | image1 = Alexander Stubb EPP October 2018 (44474967285) (cropped).jpg | caption1 = [[Alexander Stubb]],<br /><small>13. forseti Finnlands<br />frá 1. mars 2024</small> | image2 = Petteri-Orpo-01 (cropped).jpg | caption2 = [[Petteri Orpo]],<br /><small>47. forsætisráðherra Finnlands<br />frá 20. júní 2023</small> }} Finnland er [[lýðveldi]] með [[þingræði]], en hefur ekki [[þingbundin konungsstjórn|þingbundna konungsstjórn]] eins og hin [[Skandinavía|skandinavísku löndin]]. [[Forseti Finnlands]] er þjóðhöfðingi landsins. Forsetinn fer líka með utanríkismál utan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]], í samstarfi við finnska þingið. [[Forsætisráðherra Finnlands]] er valdamesta embætti Finnlands. [[Finnska þingið]] er yfirlöggjafarvald Finnlands. Þar sitja 200 manns. Á finnsku nefnist það ''Eduskunta'' og á sænsku ''Riksdag''. Í Finnlandi eru haldnar þingkosningar, sveitarstjórnarkosningar, forsetakosningar og kosningar til [[Evrópuþingið|Evrópuþingsins]]. Forseti Finnlands er [[þjóðhöfðingi]] landsins. Samkvæmt [[stjórnarskrá Finnlands]] fer forsetinn með [[framkvæmdavald]] ásamt [[ríkisstjórn Finnlands]]. Íbúar landsins kjósa forsetann í beinum kosningum og er [[kjörtímabil]]ið sex ár. Frá árinu 1991 hefur enginn forseti mátt sitja lengur en tvö kjörtímabil. Forsetinn verður að vera innfæddur ríkisborgari. Lengst af bjó Finnland við [[forsetaþingræði]], en síðustu ár hafa völd forseta minnkað og með nýrri stjórnarskrá árið 2000 varð hlutverk hans fyrst og fremst táknrænt.<ref name="Parliamentary">{{Cite journal |last=Nousiainen |first=Jaakko |date=June 2001 |title=From semi-presidentialism to parliamentary government: political and constitutional developments in Finland |url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-political-studies_2001-06_24_2/page/94 |journal=Scandinavian Political Studies |volume=24 |issue=2 |pages=95–109 |doi=10.1111/1467-9477.00048 | issn=0080-6757}}</ref> Forsetinn skipar forsætisráðherra sem þingið kýs, skipar aðra ráðherra ríkisstjórnar samkvæmt beiðni forsætisráðherrans, setur þing og tekur á móti erlendum tignargestum. Samt sem áður ber forsetinn enn ábyrgð á utanríkisstefnu Finnlands (að Evrópusambandsmálum undanskildum), þar með talið stríði og friði, og er yfirmaður heraflans. Í þessum málum á forsetinn að ráðfæra sig við ríkisstjórnina, en álit hennar er ekki bindandi. Forsetinn hefur heimild til að synja lögum undirskriftar, náða sakamenn, og skipa opinbera embættismenn. Forsetinn setur líka af ríkisstjórnina ef vantraust er samþykkt af þinginu.<ref>{{Cite web|url=https://constituteproject.org/constitution/Finland_2011?lang=en|title=Constitution of Finland, 1999 (rev. 2011)|publisher=Constitute Project|access-date=5 March 2022|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305070137/https://constituteproject.org/constitution/Finland_2011?lang=en|url-status=live}}</ref> Núverandi forseti landsins er [[Alexander Stubb]]. Hann tók við embætti árið 2024 og kjörtímabili hans lýkur árið 2030. Hann er þrettándi forseti Finnlands. [[Mynd:Eduskuntatalo (Finnish Parliament building).JPG|right|200px|thumb|Aðalbygging finnska þingsins (Eduskunta) í Helsinki]] Finnska þingið kemur saman í einni deild með tvö hundruð þingmönnum, sem eru kosnir til fjögurra ára í senn með [[hlutfallskosning]]u. Þingið fer með æðsta [[löggjafarvald]] Finnlands. Þingið getur breytt stjórnarskránni, sett ríkisstjórnina af og hunsað neitunarvald forsetans. Dómsvaldið hefur ekki úrskurðarvald um lög sem þingið setur, en þingnefnd um stjórnskipunarrétt sker úr um að lög samræmist stjórnarskrá. Helstu flokkar á finnska þinginu eru [[Sósíaldemókratar (Finnlandi)|Sósíaldemókratar]], [[Miðflokkurinn (Finnlandi)|Miðflokkurinn]], [[Kristilegir demókratar (Finnlandi)|Kristilegir demókratar]], [[Sannfinnar]], [[Græna bandalagið]], [[Vinstribandalagið (Finnlandi)|Vinstribandalagið]], [[Sambandsflokkurinn (Finnlandi)|Sambandsflokkurinn]] og [[Sænski þjóðarflokkurinn (Finnlandi)|Sænski þjóðarflokkurinn]]. Samkvæmt stjórnarskrá Finnlands kýs þingið forsætisráðherra, sem forsetinn skipar í embætti. Aðra ráðherra skipar forsetinn í embætti eftir tilnefningum frá forsætisráðherra. Ríkisstjórnin þarf að hljóta einfaldan meirihluta atkvæða í kosningu á þinginu. Stjórnin fer með megnið af framkvæmdavaldinu og á upptökin að flestum lagafrumvörpum sem koma fyrir þingið. Yfirleitt eru ríkisstjórnir Finnlands [[samsteypustjórn]]ir þar sem enginn einn flokkur fer með hreinan meirihluta á þinginu. Yfirleitt er forsætisráðherra formaður stærsta flokksins og fjármálaráðherra formaður þess næststærsta. Núverandi ríkisstjórn er samsteypustjórn Sambandsflokksins, Sannfinna, Sænska þjóðarflokksins og Kristilegra demókrata. Forsætisráðherra er [[Petteri Orpo]], formaður Sambandsflokksins.<ref>{{Cite web |title=Finland's conservative party picks ministers for right-wing coalition government – The Seattle Times |url=https://www.seattletimes.com/business/finlands-conservative-party-picks-ministers-for-right-wing-coalition-government/?amp=1 |access-date=18 June 2023 |website=www.seattletimes.com |date=18 June 2023 |archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618202805/https://www.seattletimes.com/business/finlands-conservative-party-picks-ministers-for-right-wing-coalition-government/?amp=1 |url-status=live }}</ref> === Utanríkisstefna === Utanríkisstefna Finnlands byggir á náinni samvinnu við aðrar Norðurlandaþjóðir bæði formlega, í gegnum samstarfið í [[Norðurlandaráð]]i og óformlega, ekki síst innan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. Frá því að Finnland gerðist aðili að Evrópubandalaginu 1995 hefur þátttakan í starfi þess í vaxandi mæli verið þungamiðja utanríkisstefnunnar. Stærstan hluta 20. aldar var sambúðin við [[Sovétríkin]] hins vegar helsti þáttur í utanríkismálum landsins. Frá lokum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] hefur Finnland ekki átt í neinum alþjóðlegum deilum um landamæri landsins. Formlega er finnski herinn eingöngu til [[sjálfsvörn|sjálfsvarnar]] og heimilar finnska stjórnarskráin honum einungis þátttöku í hernaðaraðgerðum sem [[Sameinuðu þjóðirnar]] eða [[OSCE|ÖSE]] heimila. Finnland er mjög háð utanríkisverslun, sem gefur af sér u.þ.b. þriðjung þjóðartekna. Landið er mjög háð innflutningi [[hráefni|hráefna]], [[Málmur|málma]] og [[Olía|olíu]]. === Varnarmál === Her Finnlands er skipt upp í þrjár greinar, [[landher]], [[sjóher]] og [[flugher]]. Herinn gegnir ekki landamæragæslu á friðartímum, sú gæsla er undir stjórn innanríkisráðuneytisins. Almenn [[herskylda]] karlmanna er í landinu, að undanteknum [[Áland|Álendingum]], og um 80 % hvers árgangs karla gegnir herþjónustu. Herskylda nær ekki til kvenna en frá [[1995]] geta þær boðið sig fram til herþjónustu til jafns við karla. Herþjónustutíminn er 6, 9 eða 12 mánuðir allt eftir ábyrgð og verkefni. Um 34.000 manns eru að jafnaði undir vopnum en samanlagt eru um 350.000 manns þar að auki reiðubúnir að vera kallaðir inn ef á þarf að halda. Mögulegt er að inna aðra þegnskylduþjónustu af hendi í 12 mánuði í stað þess að gegna herþjónustu. Fjármagn til varna jafngildir u.þ.b. 1,4% af [[landsframleiðsla|landsframleiðslu]]. Finnland hefur átt aðild að [[NATO]] frá árinu 2023. === Stjórnsýslueiningar === ==== Fyrrum fylki ==== [[Mynd:FI-provinces-numbered.svg|right|150px|Umdæmi Finnlands]] Til ársins 2009 var landinu skipt í sex [[fylki]] (á [[finnska|finnsku]] ''lääni'', [[fleirtala|fl.]] ''läänit'', á [[sænska|sænsku]] ''län'') en þá voru þau afnumin. Fylkin voru stjórnsýslueiningar ríkisvaldsins og sáu m.a. um löggæslu og dómsmál.<ref>[http://siteresources.worldbank.org/PSGLP/Resources/LocalGovernanceinIndustrial.pdf Local Governance in Industrial Countries – ISBN 0-8213-6328-X]</ref> Fylkisstjóri og fylkisstjórn voru skipuð af ríkisstjórninni og engar kosningar fóru fram til embætta innan fylkisins. Fylkjaskipunin var upphaflega sett á laggirnar árið [[1634]] en síðasta uppskipting var gerð árið [[1997]] og þá voru fylkin eftirfarandi (sjá mynd til hægri): # [[Suður-Finnland]] # [[Vestur-Finnland]] # [[Austur-Finnland]] # [[Oulu]] # [[Lappland (Finnlandi)|Lappland]] # [[Álandseyjar|Áland]] ====Núverandi héruð==== {{Sjá einnig|Héruð Finnlands}} [[Mynd:Regions of Finland labelled EN.svg|thumb|Héruð Finnlands.]] Nú eru í Finnlandi 19 héruð: #[[Lappland (Finnlandi)|Lappland]] #[[Norður-Austurbotn]] #[[Suður-Austurbotn]] #[[Mið-Austurbotn]] #[[Austurbotn]] #[[Kainuu]] #[[Norður-Karelía]] #[[Suður-Karelía]] #[[Suður-Savonía]] #[[Norður-Savonía]] #[[Mið-Finnland]] #[[Pirkanmaa]] #[[Satakunta]] #[[Päijät-Häme]] #[[Kanta-Häme]] #[[Kymenlaakso]] #[[Uusimaa]] #[[Suðvestur-Finnland]] #[[Álandseyjar]]{{efn|Álandseyjar eru [[sjálfsstjórnarsvæði]] innan finnska ríkisins. Lögþing og heimastjórn Álandseyja hafa sjálfstjórn um ýmsa málaflokka, t.d. mennta- og heilsugæslumál, útvarp og sjónvarp og lögreglu- og atvinnumál. Á Álandseyjum er sænska eina opinbera málið og er því strangt framfylgt m. a. geta einungis sænskumælandi íbúar verið landeigendur.<ref>{{cite web |url=http://www.aland.ax/aland/ |title=Åland kort och gott - Upplýsingar um Áland |access-date=2007-06-19 |archive-date=2007-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070721104333/http://www.aland.ax/aland/ |url-status=dead }}</ref>}} ==== Sveitarfélög ==== [[Mynd:Municipalities of Finland labelled - FI.svg|thumb|300px|right|Sveitarfélög Finnlands (2020).]] Aðalstjórnsýslueiningar Finnlands eru [[Sveitarfélag|sveitarfélögin]] (á [[finnska|finnsku]] ''kunta'', [[sænska|sænsku]] ''kommun''), 310 að tölu árið 2020<ref>[http://www.kommunerna.net/ Kommunerna vefur finnskra sveitarfélaga]</ref>. Kosið er til sveitarstjórna í beinum kosningum fjórða hvert ár. [[Sveitarstjórn]] og [[borgarstjórn]] eru í grófum dráttum það sama, fyrir utan muninn á dreifbýli og þéttbýli. Frá árinu [[1977]] hefur ekki verið greint á milli [[borg]]a, [[bær|bæja]] og [[dreifbýli]]s. Sveitarfélög eru sjálfstætt stjórnvald innan ramma laga sem sett eru af ríkinu. Enginn getur áfrýjað ákvörðunum sveitarfélags svo lengi sem þær eru löglegar. Sveitarfélög hafa með sér tvenns konar skipulagt samstarf. Annars vegar í tuttugu samstarfseiningum sem eru nefndar á [[finnska|finnsku]] ''maakunta'' og á [[sænska|sænsku]] ''landskap.'' Hlutverk þessara héraðssamtaka er menntunar- og heilsugæslusamstarf. Hins vegar eru sjötíu og fjórar samstarfseiningar sem nefndar eru á [[finnska|finnsku]] ''seutukunta'' og ''ekonomisk region'' á [[sænska|sænsku]]. Hlutverk þessara samstarfseininga er efnahagssamvinna. [[Álandseyjar|Áland]] hefur sjálfstæða stöðu innan finnska ríkisins með eigið lögþing og heimastjórn og er þar að auki formlega sérstakt fylki. [[Samar]] hafa takmarkaða sjálfstjórn á sviði [[tungumál|tungumála]] og menningarmála í Lapplandi. ==== Stærstu bæir og sveitafélög ==== Taflan hér að neðan sýnir fjölda íbúa fjölmennustu sveitarfélaganna í heild, ekki einungis þéttbýlis. [[Tala (stærðfræði)|Tölurnar]] eru frá [[31. mars]] [[2011]]. [[Höfuðborgarsvæði]]ð, sem samanstendur af [[Helsinki]], [[Vantaa]], [[Espoo]] og [[Kauniainen]], myndar samtals milljón manna byggð. <!--Please note that these numbers are from the Finnish Wikipedia, where these numbers are kept more up to date.--> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! Sveitarfélag !! Íbúafjöldi !! Landsvæði ([[Ferkílómetri|km²]])!! Þéttleiki byggðar (íb./km²)</tr> |align="left"| '''[[Helsinki]]''' || ''{{Nts|590072}}'' || {{Nts|213.75}} || {{Nts|2761.00}}</tr> |align="left"| ''[[Espoo]]'' || ''{{Nts|248902}}'' || {{Nts|312.26}} || {{Nts|797.10}}</tr> |align="left"| ''[[Tampere]]'' || ''{{Nts|213383}}'' || {{Nts|525.03}} || {{Nts|406.40}}</tr> |align="left"| ''[[Vantaa]]'' || ''{{Nts|200945}}'' || {{Nts|238.37}} || {{Nts|843.00}}</tr> |align="left"| ''[[Turku]]'' || ''{{Nts|177477}}'' || {{Nts|245.67}} || {{Nts|722.40}}</tr> |align="left"| ''[[Oulu]]'' || ''{{Nts|142007}}'' || {{Nts|1410.17}} || {{Nts|100.7}}</tr> |align="left"| ''[[Jyväskylä]]'' || ''{{Nts|131149}}'' || {{Nts|1170.99}} || {{Nts|112.00}} </tr> |align="left"| ''[[Lahti]]'' || ''{{Nts|101757}}'' || {{Nts|135.05}} || {{Nts|753.50}}</tr> |align="left"| ''[[Kuopio]]'' || ''{{Nts|96785}}'' || {{Nts|1597.39}} || {{Nts|60.59}} </tr> |align="left"| ''[[Kouvola]]'' || ''{{Nts|87964}}'' || {{Nts|2558.24}} || {{Nts|34.38}} </tr> |align="left"| ''[[Pori]]'' || ''{{Nts|83016}}'' || {{Nts|834.06}} || {{Nts|99.53}} </tr> |align="left"| ''[[Joensuu]]'' || ''{{Nts|73423}}'' || {{Nts|2381.76}} || {{Nts|30.83}} </tr> |align="left"| ''[[Lappeenranta]]'' || ''{{Nts|72029}}'' || {{Nts|1433.36}} || {{Nts|50.25}} </tr> |align="left"| '''[[Hämeenlinna]]''' || '''{{Nts|66889}}''' || {{Nts|1785.76}} || {{Nts|37.46}} </tr> |align="left"| '''[[Rovaniemi]]''' || '''{{Nts|60169}}''' || {{Nts|7581.97}} || {{Nts|7.94}} </tr> |align="left"| '''[[Vaasa]]''' || '''{{Nts|59679}}''' || {{Nts|183.81}} || {{Nts|316.10}}</tr> |align="left"| '''[[Seinäjoki]]''' || '''{{Nts|58038}}''' || {{Nts|1431.64}} || {{Nts|40.54}} </tr> |align="left"| '''[[Salo]]''' || '''{{Nts|55312}}''' || {{Nts|1986.49}} || {{Nts|27.84}} </tr> |align="left"| '''[[Kotka]]''' || '''{{Nts|54801}}''' || {{Nts|271.29}} || {{Nts|202.00}}</tr> |align="left"| '''[[Mikkeli]]''' || '''{{Nts|48799}}''' || {{Nts|1699.90}} || {{Nts|28.71}} </tr> |align="left"| '''[[Porvoo]]''' || '''{{Nts|48794}}''' || {{Nts|654.70}} || {{Nts|74.53}} </tr> |align="left"| '''[[Kokkola]]''' || '''{{Nts|46316}}''' || {{Nts|1444.20}} || {{Nts|32.07}} </tr> |} == Efnahagslíf == Árið 2022 var Finnland í 16. sæti yfir [[lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)|lönd eftir vergri landsframleiðslu á mann að nafnvirði]] samkvæmt [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]]. Finnland er því eitt af ríkustu löndum heims, en er líka þekkt fyrir þróað [[velferðarkerfi]] með gjaldfrjálsri menntun og fullkomnu heilbrigðiskerfi. [[Þjónustugeirinn]] er stærsti geiri efnahagslífsins með 66% af vergri landsframleiðslu. Þar á eftir koma iðnaður og málmhreinsun með 31%. [[Frumframleiðsla]] stendur undir 2,9%.<ref>{{cite web |url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |title=Finland in Figures—National Accounts |work=Statistics Finland |access-date=26 April 2007 |archive-date=22 ágúst 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822190524/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |url-status=dead }}</ref> Ef miðað er við utanríkisverslun er iðnaðurinn lykilgeiri atvinnulífsins. Stærstu iðngreinarnar árið 2007<ref>{{cite web |url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |title=Finland in Figures—Manufacturing |work=Statistics Finland |access-date=26 April 2007 |archive-date=16 ágúst 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |url-status=dead }}</ref> voru [[rafeindatækni]] (22%); vélar, bifreiðar og annar stáliðnaður (21,1%); skógrækt (13%) og efnaiðnaður (11%). Verg landsframleiðsla náði hápunkti árið 2021.<ref name="statista">{{cite web | url = https://www.statista.com/topics/6910/key-economic-indicators-in-finland/#topicOverview |title = Key economic indicators of Finland |work =statista.com |date =Nov 28, 2022}}</ref> Árið 2022 var Finnland í 9. sæti yfir mestu nýsköpunarlönd heims í [[Nýsköpunarvísitalan|Nýsköpunarvísitölunni]].<ref>{{Cite book |last=WIPO |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |access-date=16 November 2022 |website=www.wipo.int |series=Global Innovation Index |year=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |isbn=9789280534320 |language=en}}</ref> Finnland býr yfir miklum auðlindum timburs, jarðefna ([[járn]]s, [[króm]]s, [[kopar]]s, [[nikkel]]s og [[gull]]s) og ferskvatns. [[Skógrækt]], [[pappír]]sverksmiðjur og landbúnaður eru mikilvæg starfsemi á landsbyggðinni. Um einn þriðji af vergri landsframleiðslu Finnlands verður til á [[stórborgarsvæði Helsinki]]. Einkarekin þjónustufyrirtæki eru stærstu vinnuveitendur landsins. Loftslag og jarðvegur í Finnlandi gerir jarðrækt sérstaklega erfiða. Vetur eru harðir og vaxtartímabilið hlutfallslega stutt og stundum með hretum. Vegna temprandi áhrifa [[Golfstraumurinn|Golfstraumsins]] býr Finnland samt yfir helmingi alls ræktanlegs lands norðan við 60. breiddargráðu. Ársúrkoma er oftast nægileg, en fellur nær eingöngu yfir vetrarmánuðina, þannig að þurrkasumur eru stöðug ógn. Til að bregðast við þessum áskorunum hafa bændur treyst á hraðvaxta og frostþolin afbrigði, og rækta í hlíðum sem snúa í suður og frjósamari dalverpum til að tryggja jafna framleiðni þrátt fyrir sumarfrost. Oft þarf að gera afrennsli til að þurrka landið.<ref name="LOC">US Library of Congress: ''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/fitoc.html A Country Study: Finland]'', Library of Congress Call Number DL1012 .A74 1990.</ref> [[File:Finland Exports Treemap 2017.svg|thumb|upright=1.45|Hlutfallsleg skipting helstu útflutningsvara Finnlands árið 2017.]] Skógar leika lykilhlutverk í efnahag landsins. Finnland er einn stærsti framleiðandi hráefnis fyrir [[viðarvinnsla|viðarvinnslu]]iðnaðinn. Líkt og í landbúnaði hefur ríkið lengi verið í leiðandi hlutverki í skógrækt með lögum um skógarhögg, styrkjum til tækniþróunar og langtímastefnumótun til að tryggja að skógar landsins framleiði áfram nægjanlegt hráefni.<ref name="LOC" /> Árið 2008 voru kaupmáttarjafnaðar tekjur svipaðar og á Ítalíu, í Svíþjóð, Þýskalandi og Frakklandi.<ref name="incomecomparison">{{cite web |url=http://www.tilastokeskus.fi/artikkelit/2008/art_2008-06-09_001.html |title=Suomalaisten tulot Euroopan keskitasoa. Hyvinvointipalvelut eivät paranna sijoitusta |publisher=Tilastokeskus.fi |date=9 June 2008 |access-date=26 August 2010}}</ref> Árið 2006 störfuðu 62% mannaflans fyrir fyrirtæki með innan við 250 starfsmenn sem stóðu undir 49% af heildarveltu fyrirtækja.<ref>{{cite web |url=http://www.helsinkitimes.fi/htimes/index.php?option=com_content&view=article&id=895:small-enterprises-grow-faster-than-the-big-ones&catid=33:general&Itemid=201 |title=Small enterprises grow faster than the big ones |publisher=Helsinkitimes.fi |date=11 April 2008 |access-date=26 August 2010}}</ref> Atvinnuleysi er mikið meðal kvenna og skipting milli starfa þar sem karlar eru ráðandi annars vegar og konur hins vegar, er meiri en í Bandaríkjunum.<ref name="niels">The Nordic Model of Welfare: A Historical Reappraisal, by Niels Finn Christiansen</ref> Hlutfall fólks í hlutastarfi var með því lægsta meðal OECD-ríkja árið 1999.<ref name="niels" /> Árið 2013 voru 10 stærstu einkareknu fyrirtækin í Finnlandi [[Itella]], [[Nokia]], [[OP Financial Group|OP-Pohjola]], [[ISS A/S|ISS]], [[VR (fyrirtæki)|VR]], [[Kesko]], [[UPM-Kymmene]], [[YIT]], [[Metso]] og [[Nordea]].<ref>{{cite web|url=https://www.talouselama.fi/uutiset/sata-suurinta-tyonantajaa-nokia-jai-kakkoseksi/72619deb-427d-3852-8a82-edfa4a7e818e|title=Sata suurinta työnantajaa: Nokia jäi kakkoseksi|first=Antti|last=Mikkonen|website=Talouselämä}}</ref> Atvinnuleysi var 6,8% árið 2022.<ref>{{cite web | url=https://yle.fi/uutiset/3-12588671 | title=Tilastokeskus: Työllisyysasteen trendiluku heinäkuussa 73,7 prosenttia | date=23 August 2022 }}</ref> Árið 2022 voru einstæðingar á 46% heimila í Finnlandi, tveir einstaklingar á 32% heimila og þrír eða fleiri á 22% heimila.<ref>{{cite web|author= |url=https://www.doria.fi/bitstream/handle/10024/187235/yyti_fif_202300_2023_net.pdf;jsessionid=CEBC8DDF671F478AC3ABDB483177047E?sequence=1 |title=Finland in Figures|publisher=Statistics Finland|access-date=12 July 2023}}</ref> Meðalfermetrafjöldi á mann er 40 m².<ref>{{cite web|author= |url=https://www.infofinland.fi/en/housing/housing-in-finland |title=Housing in Finland|publisher=Statistics Finland|access-date=22 December 2022}}</ref> Árið 2021 náði verg landsframleiðsla í Finnlandi 251 milljörðum evra.<ref name="statista"/> Árið 2022 störfuðu 74% mannaflans í þjónustu og stjórnsýslu, 21% í iðnaði og byggingariðnaði, og 4% í landbúnaði og skógrækt.<ref>{{cite web|author=|url=https://www.stat.fi/uutinen/finland-in-figures-2023-key-figures-about-us|title=Finland in Figures 2023 – key figures about us|publisher=Statistics Finland|date=1 June 2023|access-date=12 July 2023|archive-date=11 júlí 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711215418/https://www.stat.fi/uutinen/finland-in-figures-2023-key-figures-about-us|url-status=dead}}</ref> Í Finnlandi er hæst hlutfall [[samvinnufélag]]a miðað við íbúafjölda.<ref>{{cite web |url=http://maine.coop/Finland.php |title=Finland: Globalization Insurance: Finland's Leap of Caution |website=Cooperatives Build a Better Maine|publisher=Cooperative Maine Business Alliance & Cooperative Development Institute |access-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202042001/http://maine.coop/Finland.php |archive-date=2 February 2019 |url-status=dead }}</ref> Stærsta verslunarkeðjan, sem er líka stærsti vinnuveitandinn, [[S Group]], og stærsti bankinn, [[OP Group]], eru bæði samvinnufélög. == Íbúar == [[Mynd:Population_map_of_Finland.svg|thumb|[[Þéttleiki byggðar]] í Finnlandi.]] <div style="font-size: 80%"> {|class="wikitable" align=right border=1 style="border-collapse: collapse; margin-left: 10pt" !colspan=4|Íbúafjöldi Finnlands, 1750–2000<ref>{{cite book | author1=Aunesluoma, Juhana |author2=Heikkonen, Esko|author3= Ojakoski, Matti | title=Lukiolaisen yhteiskuntatieto | publisher=[[SanomaWSOY|WSOY]] | date=[[2006]]}}</ref> |- !Ár!!Íbúafjöldi!!Ár!!Íbúafjöldi |- ||[[1750]]||align=right|421.000||[[1880]]||align=right|2.060.800 |- ||[[1760]]||align=right|491.000||[[1890]]||align=right|2.380.100 |- ||[[1770]]||align=right|561.000||[[1900]]||align=right|2.655.900 |- ||[[1780]]||align=right|663.000||[[1910]]||align=right|2.943.400 |- ||[[1790]]||align=right|705.600||[[1920]]||align=right|3.147.600 |- ||[[1800]]||align=right|832.700||[[1930]]||align=right|3.462.700 |- ||[[1810]]||align=right|863.300||[[1940]]||align=right|3.695.617 |- ||[[1820]]||align=right|1.177.500||[[1950]]||align=right|4.029.803 |- ||[[1830]]||align=right|1.372.100||[[1960]]||align=right|4.446.222 |- ||[[1840]]||align=right|1.445.600||[[1970]]||align=right|4.598.336 |- ||[[1850]]||align=right|1.636.900||[[1980]]||align=right|4.787.778 |- ||[[1860]]||align=right|1.746.700||[[1990]]||align=right|4.998.478 |- ||[[1870]]||align=right|1.768.800||[[2000]]||align=right|5.181.000 |} </div> Í Finnlandi búa um 5,5 milljónir manna og er þéttleiki byggðar að meðaltali 17 íbúar á hvern [[ferkílómetri|ferkílómetra]]. Það gerir landið að þriðja strjálbýlasta landi Evrópu, á eftir [[Noregur|Noregi]] og [[Ísland]]i. Suðurhluti landsins hefur alltaf verið fjölmennastur og þar jókst íbúafjöldinn enn meir við [[þéttbýlisþróun]] [[20. öldin|20. aldar]]. Stærstu og mikilvægustu borgir í Finnlandi eru Stór-<nowiki/>[[Helsinki]] (sem nær yfir [[Helsinki]], [[Vantaa]], [[Espoo]] og [[Kauniainen]]), [[Tampere]], [[Turku]] og [[Oulu]]. Eftir [[Vetrarstríðið]] árið [[1939]] (og [[Framhaldsstríðið]] 1941), urðu 12% af íbúum Finnlands að flytjast búferlum. [[Stríðsskaðabætur]], [[atvinnuleysi]] og óvissa um [[þjóðhöfðingi|þjóðhöfðingja]] og [[sjálfstæði]] frá [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] olli miklum [[fólksflótti|fólksflótta]], sem ekki fór að draga úr fyrr enn á 8. áratug [[20. öld|20. aldar]]. Um hálf milljón Finna fluttist til Svíþjóðar á áratugunum frá 1950 fram til 1980, en allstór hluti þeirra hefur flust heim að nýju. Frá seinni hluta [[1991-2000|10. áratugar]] [[20. öld|20. aldar]] hefur Finnland tekið á móti svipuðum fjölda [[flóttamaður|flóttamanna]] og [[innflytjandi|innflytjenda]] og hin [[Norðurlönd]]in. Finnland er þjóðfræðilega mjög einsleitt land. Útlendingar eru einungis 4% af heildaríbúatölu landsins. Umtalsvert hlutfall innflytjenda á rætur sínar að rekja til fyrrum [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Innflytjendur tala á þriðja tug tungumála í Finnlandi í dag, miðað við að a.m.k. 1000 manns tali hvert mál. === Tungumál === [[Finnska]] og [[sænska]] eru bæði opinber tungumál í Finnlandi og jafnrétthá samkvæmt finnskum lögum. Meirihluti Finna (88%) hefur [[Finnska|finnsku]] að [[móðurmál]]i. Finnska tilheyrir [[finnsk-úgrísk mál|finnsk-úgrísku]] tungumálafjölskyldunni og er á milli þess að vera [[samloðunarmál]] og [[beygingamál]]. Í finnsku breytast og beygjast [[nafnorð]], [[lýsingarorð]], [[fornöfn]], [[töluorð]] og [[sagnorð]] eftir hlutverki þeirra í [[Setning (setningafræði)|setningunni]]. Finnland er eitt af þremur sjálfstæðum ríkjum þar sem meirihluti þjóðarinnar talar finnsk-úgrískt mál. Hin eru [[Eistland]] og [[Ungverjaland]]. Stærstu minnihlutamálin í Finnlandi eru [[sænska]] (5,2%), [[rússneska]] (1,4%) og [[eistneska]] (0,9%). Tæplega 2000 samar hafa [[samísku]] að móðurmáli, einkum í norðurhluta landsins. Samísku málin eru einnig finnsk-úgrísk mál. Alls eru þrjú samísk mál töluð í Finnlandi: [[norðursamíska]], [[inarisamíska]] og [[skoltsamíska]]. Auk finnsku er sænska opinbert tungumál í Finnlandi. Sænskumælandi Finnum fækkaði talsvert á síðustu öld af ýmsum ástæðum. T.d. flutti mikill fjöldi sænskumælenda til [[Svíþjóð]]ar, fjölskyldur sænskumælenda eru minni og ekki síst varð fjölskyldumálið finnska í fjölmörgum blönduðum fjölskyldum. Sænska er samkvæmt lögum eina opinbera tungumálið á Álandseyjum. Minnihlutahópar hafa rétt á að hlúa að menningu sinni og tungumálin eru vernduð með lögum, þar hafa Samar sérstöðu. [[Samísk tungumál|Samíska]] er opinbert minnihlutamál. Sænska er skyldunámsgrein í finnskum skólum sem og finnska í skólum sænskumælandi Finna og Finnar læra einnig [[enska|ensku]] í skólum og af ljósvakamiðlum til að vera samræðufærir á því máli. Margir læra að auki [[þýska|þýsku]] eða [[franska|frönsku]]. === Frumbyggjar === [[Samar]] eru frumbyggjar sem búa í Finnlandi, [[Svíþjóð]], [[Noregur|Noregi]] og [[Rússland]]i. Áður fyrr voru Samar oft kallaðir Lappar, en nú til dags telja margir Samar það vera niðrandi heiti. Auk eigin [[tungumál]]a hafa Samar sinn eigin [[lífsstíl]], yfirbragð og [[menning]]u. Svipuð [[saga]], [[hefð]]ir, [[lifnaðarhættir|lifnaðarhætti]] og [[siður|siðir]] sameina Sama sem búa í mismunandi [[land|löndum]]. Samtals eru Samar um 75.000 til 100.000 en af þeim búa færri en 7.000 í Finnlandi, sem þýðir að Samar eru einungis 0,13% af íbúum Finnlands. === Trúarbrögð === [[Mynd:Helsinki Lutheran Chathedral and the statue.jpg|thumb|250px|right|[[Dómkirkja]]n í [[Helsinki]] ásamt styttu af [[Alexander 2. Rússakeisari|Alexander II]] Rússakeisara]] Meirihluti Finna (um 65,2%) eru [[mótmælendatrú]]ar og tilheyra [[Þjóðkirkja Finnlands|Þjóðkirkju Finnlands]]. Einnig tilheyrir minnihluti Finnsku [[rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjunni]] (1,1%). Aðrir mótmælenda[[söfnuður|söfnuðir]] og [[kaþólska kirkjan]] eru talsvert minni sem og [[Íslam]], [[gyðingdómur]] og önnur trúarbrögð (samtals 1,8%). Rúm 32,0% af íbúunum eru utan trúfélaga.<ref>[http://tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#structure Finland population structure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018134205/http://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#structure |date=2017-10-18 }} Statistics Finland</ref> Meirihluti þeirra sem tilheyra þjóðkirkjunni tekur lítinn þátt í starfi hennar. === Menntun === [[Mynd:Helsinki University of Technology auditorium.jpg|thumb|250px|right|Fyrirlestrarsalur aðalbyggingar [[Tækniháskólinn í Helsinki|Tækniháskólans í Helsinki]], sem hönnuð er af [[Alvar Aalto]].]] [[Menntun|Menntakerfið]] í Finnlandi er ekki ólíkt því sem er á öðrum [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]]. Nemendur í fullu námi þurfa ekki að borga nein námsgjöld. Skólaskylda er frá aldrinum 7-18 ára og fá nemendur í [[grunnskóli|grunn-]] og [[menntaskóli|menntaskólum]] máltíðir sér að kostnaðarlausu á skólatíma. Skólaskylda er fyrstu níu ár skólagöngunnar og sækja nemendurnir skóla í nágrenni við heimili sitt. Framhaldsnám er ekki skylda en það fer annaðhvort fram í [[iðnskóli|iðnskóla]] eða skóla sem undirbýr fyrir áframhaldandi nám, í [[verknámsskóli|verknámsskólum]] eða [[háskóli|háskólum]]. Samkvæmt alþjóðlegu [[PISA-mat]]i [[Efnahags- og framfarastofnunin|OECD samtakanna]] á frammistöðu 15 ára unglinga í námi eru Finnar ofarlega á blaði. Árið [[2006]] voru 15 ára finnskir unglingar hæstir á heimsvísu hvað varðaði [[læsi|lesskilning]], [[náttúruvísindi]] og [[stærðfræði]]<ref>[http://bella.mrn.stjr.is/utgafur/pisa2006.pdf Færni og þekking nemendavið lok grunnskóla]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Heilsugæsla === [[Heilbrigði]]skerfi Finnlands þykir mjög þróað á heimsvísu. Heimilin sjálf greiða 18,9% af kostnaði við [[heilsugæsla|heilsugæslu]], 76,6% borgar [[ríki|ríkið]] og það sem eftir stendur aðrir aðilar. Um hvern [[læknir|lækni]] eru 307 íbúar. Á áttunda áratugnum gerðu Finnar miklar breytingar á [[lífsvenjur|lífsvenjum]] sínum, í ljósi þess að [[dánartíðni]] þeirra af völdum [[hjartasjúkdómur|hjartasjúkdóma]] var ein sú hæsta í heiminum. Í dag eru Finnar meðal heilbrigðari þjóða. [[Lífslíkur]] kvenna eru 82 ár og karla 75 ár. {{heimild vantar}} == Menning == [[Mynd:Pekka_Halonen_-_Saunassa.jpg|thumb|right|''Saunassa'' eftir [[Pekka Halonen]] frá 1925.]] Finnsk menning er blönduð úr menningu ólíkra þjóða sem byggja landið: [[Finnar|Finna]], [[Sænsk-Finnar|Sænsk-Finna]], [[Samar|Sama]], [[Kirjálar|Kirjála]] og [[Tatarar|Tatara]], meðal annarra. Menning Finnlands hefur líka orðið fyrir áhrifum frá fyrrum herraþjóðum, [[Svíþjóð]] og [[Rússland]]i. Meðal þess sem einkennir finnska menningu er [[kynjajafnrétti]], [[jöfnuður]] með sterku [[velferðarkerfi]], [[sumarbústaður|sumarbústaðamenning]] og sterk tengsl við sveitina. Finnar þykja stundum [[innhverfa|innhverfir]] í háttum, jafnvel miðað við aðra Norðurlandabúa, og hafa ríka þörf fyrir [[persónurými]]. Ýmsir siðir sem einkenna finnska menningu eru [[sána]]böð sem fólk notar bæði í hreinlætis- og lækningaskyni, [[jónsmessa|jónsmessubál]] þegar margir Finnar halda í frí út á land, og [[jól]]ahátíðin með finnska jólasveininum [[Joulupukki]]. Fyrir miðja 19. öld skiptust íbúar Finnlands í alþýðufólk sem flest talaði [[finnska|finnsku]], og [[sænska|sænskumælandi]] menntastétt í suðvesturhluta landsins. Þessi sama menntastétt var leiðandi í að gera finnsku að þjóðtungu landsins í viðleitni við að öðlast aukna sjálfstjórn innan [[Rússaveldi]]s.<ref>{{cite journal|author=Anttonen, P.|year=2012|chapter=Oral traditions and the making of the Finnish nation|title=Folklore and nationalism in Europe during the long nineteenth century|pages=325-350|publisher=Brill}}</ref> Meðal þekktra finnskra rithöfunda sem skrifuðu á sænsku má nefna [[Johan Ludvig Runeberg]] sem samdi finnska þjóðsönginn, „Vårt land“ („[[Maamme]]“), og [[Zachris Topelius]] sem samdi hinn vinsæla bókaflokk ''[[Sögur herlæknisins]]''. Vegna tungumálsins hefur finnsk menning sérstöðu í sínum heimshluta. Fyrir utan [[eistneska|eistnesku]] og [[karelíska|karelísku]], er finnska óskyld indóevrópskum málum sem eru töluð allt í kring, en er fjarskyld [[samíska|samísku]]. Lítils háttar mállýskumunur er á finnsku eftir héruðum sem lýsir sér aðallega í framburðarmun. Á fyrri hluta 19. aldar safnaði finnski læknirinn [[Elias Lönnrot]] gömlum kvæðum í austurhéruðum Finnlands og samdi upp úr þeim sagnakvæðið ''[[Kalevala]]''. Kvæðið er helsta [[þjóðkvæði]] Finna, þótt [[Kirjálar]] geri sérstakt tilkall til þess.<ref>{{cite book|author=Anttonen, P.|year=2014|chapter=The Kalevala and the Authenticity Debate|title=Manufacturing a Past for the Present: Forgery and Authenticity in Medievalist Texts and Objects in Nineteenth-Century Europe|pages=56-80}}</ref> Um aldamótin 1900 hófst [[gullöld finnskrar myndlistar]] í kjölfar [[þjóðarvakning Finna|þjóðarvakningar Finna]]. Listamenn sem tengjast gullöldinni eru meðal annars [[Akseli Gallen-Kallela]], [[Hugo Simberg]] og arkitektinn [[Eliel Saarinen]]. Á sama tíma var [[Jean Sibelius]] að semja tónverk sem áttu að endurspegla þjóðarvitund Finna. Eftir að landið fékk sjálfstæði vöktu finnskir [[hönnun|hönnuðir]] heimsathygli, meðal annars arkitektinn [[Alvar Aalto]], postulínsverksmiðjan [[Arabia (fyrirtæki)|Arabia]] og textílframleiðandinn [[Marimekko]].<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1573165|title=Aukablað um Finnland|journal=Morgunblaðið|date=24. apríl 1983|pages=19-26}}</ref> Barnabókahöfundarnir [[Tove Jansson]] og [[Mauri Kunnas]] hafa notið vinsælda um allan heim. Aðrir þekktir finnskir rithöfundar eru meðal annars [[Väinö Linna]], [[Mika Waltari]] og [[Sofi Oksanen]]. Finnland sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2006]] með laginu [[Hard Rock Hallelujah]]. == Neðanmálsgreinar == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.presidentti.fi/sv/startsida/ Vefur forseta Finnlands] * [https://valtioneuvosto.fi/en/frontpage Ríkisstjórn Finnlands] * [https://finland.fi/ Vefgátt Finnlands] * [https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-finnland Staðreyndir um Finnland á Norden.org] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Norðurlandaráð}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Evrópulönd]] [[Flokkur:Evrópusambandslönd]] [[Flokkur:Norðurlönd]] [[Flokkur:Finnland]] f3k1fjcy31fbdhd9o5e4fz2mt1s0fzr 0 1522 1983192 1981650 2026-10-18T22:44:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983192 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Reykjanesbær | nafn_í_eignarfalli = Reykjanesbæjar | mynd = Reykjanesbær 2023 (175814).jpg | mynd_texti = Reykjanesbær úr lofti | skjaldarmerki = Skjaldarmerki Reykjanesbaejar.png | kort = Reykjanesbær kort.png | hnit = {{hnit|64|0|4|N|22|33|7|W|type:city_region:IS|display=inline}} | kjördæmi = [[Suðurkjördæmi]] | þéttbýli = {{Ubl|[[Ásbrú]]|[[Hafnir]]|[[Keflavík]]|[[Njarðvík]]}} | sveitarstjóri_titill = [[Bæjarstjóri]] | sveitarstjóri = [[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Viljálmur Árnason]] {{LB|D}} | póstnúmer = 230, 232, 233, 235, 260, 262 | sveitarfélagsnúmer = 2000 | vefsíða = {{Url|reykjanesbaer.is}} }} '''Reykjanesbær''' er [[Sveitarfélög á Íslandi|sveitarfélag]] á utanverðum [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]], hið [[Íslensk sveitarfélög eftir mannfjölda|fjórða fjölmennasta á Íslandi]], með rúmlega 22 þúsund íbúa (2026). Sveitarfélagið var stofnað [[11. júní]] [[1994]] við sameiningu þriggja sveitarfélaga: [[Keflavík]]ur, [[Njarðvík]]ur og [[Hafnir|Hafna]]. Árið 2006 bættist hverfið [[Ásbrú]] við þegar [[Bandaríkjaher]] afhenti íslenskum stjórnvöldum [[Keflavíkurstöðin]]a til afnota. Mörk Reykjanesbæjar liggja frá miðju [[Reykjanes]]i um [[Stapafell (Reykjanesskaga)|Stapafell]] að miðjum [[Vogastapi|Vogastapa]] að austanverðu og frá Ósum norðan Hafna að [[Hólmsberg]]i, norðan Helguvíkur, að norðanverðu. [[Reykjanesviti]] og [[Eldey]] eru innan marka sveitarfélagsins og eru helstu kennileiti þess. [[Súla (fugl)|Súlan]] sem verpir í Eldey er í merki sveitarfélagsins. Ásamt fleiri byggðarlögum á Reykjanesskaga telst Reykjanesbær vera hluti af [[Suðurnes]]jum. Í Reykjanesbæ eru sjö grunnskólar: [[Stapaskóli]] og [[Akurskóli]] í Innri-Njarðvík; [[Njarðvíkurskóli]] í Ytri-Njarðvík; [[Háaleitisskóli (Ásbrú)|Háaleitisskóli]] á Ásbrú (áður McMahon Elementary School); [[Myllubakkaskóli]] (áður Barnaskólinn í Keflavík), [[Holtaskóli]] (áður Gagnfræðaskólinn í Keflavík) og [[Heiðarskóli]] í Keflavík. [[Fjölbrautaskóli Suðurnesja]] er í Keflavík og [[Keilir, miðstöð vísinda, fræða og atvinnulífs]] er með nám á bæði háskóla- og framhaldsskólastigi á Ásbrú. Í sveitarfélaginu er Tónlistarskóli Reykjanesbæjar með lúðrasveit. [[Íþróttabandalag Reykjanesbæjar]] er héraðssamband íþróttafélaga í sveitarfélaginu. Bæirnir á Suðurnesjum voru lengi þekktir fyrir góð [[körfubolti|körfuboltalið]] og mikla samkeppni sín á milli. Í Reykjanesbæ eru bæði [[Ungmennafélag Njarðvíkur]] og [[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur]] þar sem körfuknattleikur er stundaður, ásamt öðrum íþróttagreinum. [[Sunddeild ÍRB]] keppir undir merkjum sambandsins og er ein stærsta sunddeild landsins. Stærsta sundlaugin í Reykjanesbæ er [[Vatnaveröld]], þar sem er meðal annars 50 metra innilaug. [[Byggðasafn Reykjanesbæjar]] var stofnað 1944. Það er nú með sýningarrými í [[Duus Safnahús]]um í Grófinni í Keflavík, ásamt [[Listasafn Reykjanesbæjar|Listasafni Reykjanesbæjar]] og [[Bátasafn Gríms Karlssonar|Bátasafni Gríms Karlssonar]]. Í Reykjanesbæ eru líka [[Víkingaheimar]] þar sem hægt er að skoða víkingaskipið ''[[Íslendingur (skip)|Íslending]]'', og [[Hljómahöllin]], safn um íslenska dægurtónlist í [[Stapinn|Stapanum]] sem var byggður sem félagsheimili Ytri-Njarðvíkur. Nokkrar kirkjur eru í Reykjanesbæ. Í Keflavík er [[Keflavíkurkirkja]], svo eru [[Ytri-Njarðvíkurkirkja]] og [[Innri-Njarðvíkurkirkja]] í Njarðvík, og [[Kirkjuvogskirkja]] í Höfnum. Auk þeirra eru [[Hvítasunnukirkjan í Keflavík]], [[First Baptist Church]] í Njarðvík og [[Kirkja heilags Jóhannesar Páls II]] á Ásbrú. [[Reykjaneshöfn]] er hlutafélag sem sér um rekstur [[Keflavíkurhöfn|Keflavíkurhafnar]], [[Njarðvíkurhöfn|Njarðvíkurhafnar]], [[Hafnahöfn|Hafnahafnar]], hafnarinnar í [[Helguvík]] og smábátahafnarinnar í [[Grófin (Keflavík)|Grófinni]] í Keflavík. Í Njarðvíkurhöfn er [[Njarðvíkurslippur|stór yfirbyggður slippur]]. [[Siglingafélagið Knörr]] hefur aðsetur í Grófinni. Á [[Ljósanótt]], sem er bæjarhátíð Reykjanesbæjar, er kveikt á ljósum í Berginu (Keflavíkurbergi) norðan við Grófina. Fá sveitarfélög á Íslandi hafa vaxið jafn hratt og Reykjanesbær. Þegar sveitarfélagið var stofnað voru íbúar rúmlega 10 þúsund.<ref>{{vefheimild|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__sveitarfelogeldra/MAN02009.px/table/tableViewLayout2/|titill=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1. desember 1990-2004 - Endanlegar|vefsíða=Hagstofa Íslands|skoðað=3.7.2023}}</ref> 10 árum síðar var íbúafjöldinn rétt tæp 11 þúsund, en árið 2014 voru íbúar 14 þúsund og yfir 22 þúsund árið 2023.<ref>{{vefheimild|titill=Mannfjöldi eftir kyni, aldri og sveitarfélögum 1998-2023 - Sveitarfélagaskipan hvers árs|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__sveitarfelog/MAN02001.px/table/tableViewLayout2/|vefsíða=Hagstofa Íslands|skoðað=3.7.2023}}</ref> Íbúafjöldi Reykjanesbæjar hefur því ríflega tvöfaldast á þeim 30 árum sem liðin eru frá sameiningu. Vöxtur sveitarfélagsins hefur haldist í hendur við aukin umsvif á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] sem hefur lengi verið stærsti vinnustaðurinn á Suðurnesjum. == Vinabæir == * {{FIN}} [[Kerava]], [[Finnland]]i * {{SWE}} [[Trollhättan]], [[Svíþjóð]] <ref>{{vefheimild|url=https://www.reykjanesbaer.is/is/thjonusta/annad/vinabaeir|titill=Vinabæir|vefsíða=Reykjanesbær.is|skoðað=9/2 2023}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://visitreykjanes.is Ferðavefur] * [https://www.reykjanesbaer.is/gagnatorg Gagnatorg Reykjanesbæjar] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Sveitarfélög Íslands}} {{SSS}} [[Flokkur:Reykjanesbær| ]] {{s|1994}} sp7pbhqaovofk4nsdshhtioifxd5jqj 4 1746 1983246 1982746 2026-10-19T08:37:45Z Óli Gneisti 514 Nýr hluti: /* Sniðmát fyrir Tímarit.is */ 1983246 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Heimildir og tungumál == Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC) :Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC) == Report concerning User:~2026-52481-48 == [[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] &ndash; x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC) == Orðabókarnefnd == Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC) :Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC) ::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC) :::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út&nbsp;... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC) :::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC) ::::Orðabók Háskóla Íslands fékkst aðallega við málsögurannsóknir (sögulegt orðasafn) og gerð sérhæfðra orðasafna. Það má sjá afrakstur þeirrar vinnu í dag á [https://malid.is], [https://idordabanki.arnastofnun.is] og [https://ritmalssafn.arnastofnun.is/]. Hún er nú hluti af [[Árnastofnun]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:59 (UTC) :::::Ó, ég skil. Takk fyrir hjálpina þína! Jæja, ég geri ráð fyrir að Wikipedia-greinin mín um [[:de:Alexander Jóhannesson]] sé nú fullgerð. --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 16:31 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 9. október 2026 kl. 09:28 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == Report concerning User:SigurðurIngvarsson123 == [[Special:Contributions/SigurðurIngvarsson123|SigurðurIngvarsson123]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC) : What vandalism? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 12. október 2026 kl. 16:26 (UTC) ::Sjá eyddar breytingar notanda. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 13. október 2026 kl. 06:05 (UTC) == Report concerning User:~2026-55003-77 == [[Special:Contributions/~2026-55003-77|~2026-55003-77]] &ndash; Vandalism. Please check old tempaccounts and consider an IP block <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC) == Report concerning User:~2026-55279-30 == [[Special:Contributions/~2026-55279-30|~2026-55279-30]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 15. október 2026 kl. 09:17 (UTC) == Sniðmát fyrir Tímarit.is == Ég hef reglulega velt fyrir mér hvort það væri hægt að búa til sniðmát fyrir heimildir af Tímarit.is. Flestar heimildir sem ég set inn eru þaðan en vefheimildarsniðmátið gerir ekki ráð fyrir dagsetningu (bara ár og mánuð). Það er hægt að setja inn blaðsíðutal en það er ekki sjálfgefið. [[Notandi:Óli Gneisti|Óli Gneisti - lágmenningarfræðingur]] ([[Notandaspjall:Óli Gneisti|spjall]]) 19. október 2026 kl. 08:37 (UTC) 3okvr5fg08shtwz8bj5svahgncegjb8 1983247 1983246 2026-10-19T08:41:43Z Bjarki S 9 /* Sniðmát fyrir Tímarit.is */ Svar 1983247 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) :Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er  eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk  gin og  brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Report concerning User:Sigurjón2013 == [[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC) == Drög að grein & hagsmunaárekstur == Góðan dag, Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!) Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs. kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC) == Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ == Góðan daginn, Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki. Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli. Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]] <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Heimildir og tungumál == Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC) :Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC) == Report concerning User:~2026-52481-48 == [[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] &ndash; x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC) == Orðabókarnefnd == Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC) :Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC) ::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC) :::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út&nbsp;... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC) :::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC) ::::Orðabók Háskóla Íslands fékkst aðallega við málsögurannsóknir (sögulegt orðasafn) og gerð sérhæfðra orðasafna. Það má sjá afrakstur þeirrar vinnu í dag á [https://malid.is], [https://idordabanki.arnastofnun.is] og [https://ritmalssafn.arnastofnun.is/]. Hún er nú hluti af [[Árnastofnun]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:59 (UTC) :::::Ó, ég skil. Takk fyrir hjálpina þína! Jæja, ég geri ráð fyrir að Wikipedia-greinin mín um [[:de:Alexander Jóhannesson]] sé nú fullgerð. --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 16:31 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 9. október 2026 kl. 09:28 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == Report concerning User:SigurðurIngvarsson123 == [[Special:Contributions/SigurðurIngvarsson123|SigurðurIngvarsson123]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC) : What vandalism? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 12. október 2026 kl. 16:26 (UTC) ::Sjá eyddar breytingar notanda. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 13. október 2026 kl. 06:05 (UTC) == Report concerning User:~2026-55003-77 == [[Special:Contributions/~2026-55003-77|~2026-55003-77]] &ndash; Vandalism. Please check old tempaccounts and consider an IP block <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC) == Report concerning User:~2026-55279-30 == [[Special:Contributions/~2026-55279-30|~2026-55279-30]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 15. október 2026 kl. 09:17 (UTC) == Sniðmát fyrir Tímarit.is == Ég hef reglulega velt fyrir mér hvort það væri hægt að búa til sniðmát fyrir heimildir af Tímarit.is. Flestar heimildir sem ég set inn eru þaðan en vefheimildarsniðmátið gerir ekki ráð fyrir dagsetningu (bara ár og mánuð). Það er hægt að setja inn blaðsíðutal en það er ekki sjálfgefið. [[Notandi:Óli Gneisti|Óli Gneisti - lágmenningarfræðingur]] ([[Notandaspjall:Óli Gneisti|spjall]]) 19. október 2026 kl. 08:37 (UTC) :Heimildasniðið [[Snið:Tímarit.is]] er til. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 19. október 2026 kl. 08:41 (UTC) fufv9t8w5rcysnkqzkb8w566picpyb7 0 2059 1983175 1963261 2026-10-18T21:22:51Z Comp.arch 32151 1983175 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Heckert_GNU_white.png|thumb|GNU [[merki]]ð, [[list|teiknað]] af [[Etienne Suvasa]]]] <onlyinclude> '''GNU''' ([[enska|ensk]] [[Endurkvæm skammstöfun|endurkvæm]][[skammstöfun]] fyrir '''''G'''NU's '''N'''ot '''U'''nix'' eða ''GNU er ekki Unix'') er [[frjáls hugbúnaður|frjálst hugbúnaðarverkefni]] með það að markmiði að búa til frjálst [[stýrikerfi]]. Því var upprunalega ýtt af stokkunum í [[september]] [[1983]] af [[Richard Stallman]].</onlyinclude> Samkvæmt Stallman er nafnið er borið fram ''guh-NÚ'' eða ˌgəˈnɯ eins og það er oftast skrifað í [[alþjóðlega hljóðstafrófið|alþjóðlega hljóðstafróf]]inu. [[Unix|UNIX]]-stýrikerfið var þegar víðnotað þegar byrjað var að skrifa GNU, þar sem hönnun þess hafði þegar sannað sig, var ákveðið að gera GNU samhæft því. Hönnun UNIX gerði GNU kleift að skrifa eitt og eitt forrit í einu til að koma í stað fyrir álíka forrit í UNIX. Ekki þurfti þó að skrifa allt frá grunni þar sem ýmsir hlutar t.d. [[TeX]] og [[X-gluggakerfið]] voru þegar til og voru frjáls. [[Linus Torvalds]] skrifaði einnig [[Linux]] [[Stýrikerfiskjarni|styrikerfiskjarnann]] fyrir GNU stýrikerfið og er oft talað um GNU stýrikerfið með undirliggjandi Linux kjarnann sem [[GNU/Linux]] eða jafnvel einfaldlega Linux þótt GNU sé oftast mun stærri hluti af grunnkóðanum. <!-- == GPL = Copyleft == Markmiðið með GNU var að gefa notendum frelsi en ekki bara vera vinsælt. [[Copyleft]] var ætlað til að koma í veg fyrir að fyrirtæki myndu nota forritunarkóða í „lokuð forrit“. Hugmyndin með Copyleft var að nota höfundaréttarlögin til að halda forritinum frjálsum eins og viðheldur rétti þeirra sem eiga eintak af frjálsum hugbúnaði. Það sem Copyleft verndar er réttur notandans til að keyra forritið, afrita það, breyta því og dreifa breyttu útgáfunum - en ekki bæta við takmörkunum (eins og takmarkaðan keyrslutíma). Þegar atvinnuforritarar bjóðast til að þróa GNU hugbúnað, þá verndar Copyleft þá gegn því að atvinnurekendurnir geti sagt „Þú getur ekki dreift þessum breytingum vegna þess að við ætlum að nota þær fyrir okkar útgáfur af forritinu“. Copyleft (þýtt: afrit vinstri) er andstæða við nafnið á höfundaréttarlögunum á ensku, Copyright (þýtt: afrit hægri) en nafnið var upprunalega ætlað sem brandari. GNU General Public License (stytt: GNU GPL) er ætlað til þess að koma á þessari verndun. --> == Saga == Tilkynnt var um verkefnið í bréfi sem sent var þann [[27. september]] [[1983]] á [[Usenet]] [[fréttahópur|fréttahópana]] [[net.unix-wizards]] og [[net.usoft]]. Vinna við stýrikerfið byrjaði þó ekki á fullu fyrr en [[5. janúar]] [[1984]] þegar Stallman sagði [[starf]]i sínu hjá [[MIT]] lausu sökum ótta við það að MIT myndi kasta eign sinni á GNU og/eða trufla dreifingu þess sem frjáls hugbúnaðar. Um árið [[1990]] var GNU stýrikerfið nánast tilbúið; það vantaði bara [[stýrikerfiskjarni|stýrikerfiskjarnann]] – [[Hurd]] (venjulega kallaður „the Hurd“), en Hurd er [[enska|ensk]] skammstöfun fyrir „Hird of Unix-Replacing Daemons“ og þar er Hird aftur ([[enska|ensk]]) skammstöfun á „Hurd of Interfaces Representing Depth“.<ref> {{Vefheimild |url=https://www.gnu.org/software/hurd/hurd/what_is_the_gnu_hurd/origin_of_the_name.html |titill=Uppruni nafnsins á Hurd |safnslóð= |safndags= |eftirnafn=Schwinge |fornafn=Thomas |höfundatengill= |höfundur2= |ár= |mánuður= |ritstjóri= |tungumál=enska |snið= |vefsíða= |bls= |útgefandi= |skoðað=12. mars 2009 |tilvitnun=Hurd stands for Hird of Unix-Replacing Daemons. And, then, Hird stands for Hurd of Interfaces Representing Depth. |}}</ref> Það má því segja að skammstöfunin sé [[Endurkvæm skammstöfun|endurkvæm]] í tveim skrefum. ==Tenglar== {{commons|GNU|GNU}} * [https://www.gnu.org/ Vefsíða GNU verkefnisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ |date=2011-02-22 }} * [http://groups.google.com/groups?hl=en&selm=771%40mit-eddie.UUCP Tilkynning Stallman um GNU verkefnið] * [https://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html Löng, persónuleg útskýring á verkefninu og sögu þess eftir Richard Stallman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240903201004/https://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html |date=2024-09-03 }} * [https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html ''The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource'', Ritgerð eftir Stallman um GNU alfræðiorðabók] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025040155/http://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html |date=2018-10-25 }} * [http://www.gnu-friends.org/special/about GNU-vinir, spjallsvæði] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050305225843/http://www.gnu-friends.org/special/about |date=2005-03-05 }} * [http://unxutils.sourceforge.net/ Windows útgáfur af GNU tólum á Sourceforge] * [https://savannah.gnu.org/ Savannah, hugbúnaðarþróunarsíða GNU verkefnisins er svipar til Sourceforge] * [http://www.dmoz.org/Computers/Software/Operating_Systems/Microkernel/Mach/GNU_Hurd/ GNU Hurd tenglar á dmoz ODP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216013004/http://www.dmoz.org/Computers/Software/Operating_Systems/Microkernel/Mach/GNU_Hurd/ |date=2009-02-16 }} == Neðanmálsgreinar == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:GNU| ]] 3rripgcxnz6kqj86je9z1zxevfnu1dj 0 2690 1983149 1725089 2026-10-18T20:51:48Z Friðþjófur 104929 /* Fædd */ 1983149 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|október}} '''19. október''' er 292. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (293. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 73 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[202 f.Kr.]] - [[Orrustan við Zama]], síðasta orrustan í [[annað púnverska stríðið|öðru púnverska stríðinu]], var háð. * [[1216]] - [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]] varð Englandskonungur, níu ára að aldri. * [[1330]] - [[Játvarður 3.]] Englandskonungur náði sjálfur undir sig stjórnartaumunum og lét hengja [[Roger Mortimer]], elskhuga móður sinnar, [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabellu]] drottningar, sem hafði stýrt ríkinu um þriggja ára skeið, og gera eignir hans upptækar. * [[1453]] - [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðinu]] lauk þegar [[Frakkland|Frakkar]] náðu aftur [[Bordeaux]]. [[England|Englendingar]] héldu einungis [[Calais]] eftir í Frakklandi. * [[1466]] - [[Friðarsamningarnir í Thorn]] bundu enda á [[Þrettán ára stríðið]]. [[Gdansk]], [[Pommern]] og allt [[Prússland]] voru innlimuð í [[Pólland]], en [[Þýsku riddararnir]] fengu að ríkja yfir austurhlutanum undir Pólverjum. * [[1469]] - [[Ferdínand 1. Aragóníukonungur|Ferdínand 1.]] af Aragóníu giftist [[Ísabella af Kastilíu|Ísabellu]] af Kastilíu. Hjónaband þeirra leiddi til sameiningar Spánar árið [[1492]]. * [[1512]] - [[Marteinn Lúther]] varð doktor í [[guðfræði]] við háskólann í [[Wittenberg]]. * [[1655]] - [[Karl 10. Gústaf]] lagði [[Kraká]] undir sig. * [[1898]] - Í [[Reykjavík]] var vígt timbur[[hús]] fyrir Barnaskóla Reykjavíkur og var það síðar nefnt [[Miðbæjarskólinn]]. Það var byggt úr timbri vegna ótta manna við að steinhús kynni að hrynja í [[jarðskjálfti|jarðskjálfta]]. * [[1912]] - [[Ítalía|Ítalir]] náðu völdum í [[Trípólí]] í [[Líbýa|Líbýu]] af [[Ottómanar|Ottómönum]]. * [[1918]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fór fram um [[Sambandslagasamningur Íslands og Danmerkur|sambandslagasamninginn]] og var hann samþykktur með rúmlega 90% atkvæða. Kosningaþátttaka var tæplega 44%. Samningurinn gekk í gildi þann [[1. desember]]. * [[1918]] - [[Spænska veikin]] barst til Íslands og geisaði fram í [[desember]]. Um 4-500 manns dóu af völdum hennar. * [[1919]] - Smásagan ''Den tusindaarige Islænding'' birtist á forsíðu sunnudagsblaðs ''[[BT (dagblað)|BT]]'' í [[Kaupmannahöfn]]. Höfundurinn, [[Halldór Laxness]], var þá sautján ára að aldri. * [[1933]] - [[Þýskaland|Þjóðverjar]] sögðu sig úr [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalaginu]]. * [[1935]] - [[Laugarnesskóli]] tók til starfa í Reykjavík. * [[1951]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra]]'' var frumsýnd. * [[1969]] - Stytta af [[Ólafur Thors|Ólafi Thors]] forsætisráðherra eftir [[Sigurjón Ólafsson]] var vígð framan við [[Ráðherrabústaðurinn|Ráðherrabústaðinn]] í [[Reykjavík]]. * [[1976]] - Ný [[bandarísku höfundalögin 1976|bandarísk höfundalög]] afnámu skráningarskyldu, lengdu gildistíma, afnámu fordæmisrétt og lögfestu [[sanngjörn afnot]]. * [[1977]] - [[Þýska haustið]]: [[Hanns Martin Schleyer]] fannst myrtur í skotti bíls í Frakklandi. * [[1982]] - [[Sérsveit ríkislögreglustjóra]] var stofnuð á Íslandi. * [[1983]] - [[Maurice Bishop]] forsætisráðherra Grenada var myrtur í herforingjauppreisn. * [[1984]] - Pólska leynilögreglan rændi kaþólska prestinum [[Jerzy Popiełuszko]]. Lík hans fannst 11 dögum síðar. * [[1985]] - Lagið „Take on me“ með norsku hljómsveitinni [[A-ha]] náði fyrsta sæti á bandaríska vinsældarlistanum [[Billboard Hot 100]]. * [[1987]] - [[Svartur mánudagur (1987)|Svartur mánudagur]]: Mikið hrun á verðbréfavísitölunni [[Dow Jones-vísitalan|Dow Jones]] leiddi til mikils hruns á vísitölum um allan heim á næstu dögum. * [[1987]] - Bandarísk herskip eyðilögðu tvo íranska olíuborpalla í [[Persaflói|Persaflóa]]. * [[1987]] - 102 létust þegar tvær farþegalestir skullu saman við [[Djakarta]] í Indónesíu. * [[1989]] - [[Fjórmenningarnir frá Guildford]] voru leystir úr haldi. * [[1989]] - Sýningartjaldið [[Wonders of Life]] var opnað í skemmtigarði Walt Disney, [[Epcot]]. * [[1989]] - Íslenska útvarpsstöðin [[Aðalstöðin]] hóf útsendingar. * [[1994]] - Nýtt skip, ''[[Guðbjörg (frystitogari)|Guðbjörg]]'' („Guggan“), kom til [[Ísafjörður|Ísafjarðar]]. Hún var fullkomnasta skip íslenska veiðiflotans og kostaði hálfan annan milljarð króna. * [[1994]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[Búðarlokur]]'' var frumsýnd. * [[1994]] - 22 létust í fyrstu [[sjálfsmorðssprengjuárás]] [[Hamas]] í Ísrael. <onlyinclude> * [[2001]] - [[SIEV X]]: Bátur með 421 flóttamann um borð fórst um 70 km sunnan við [[Java|Jövu]]. Yfir 300 manns drukknuðu. * [[2002]] - [[Einkavæðing bankanna 2002]]: Íslenska ríkið seldi 45,8% hlut sinn í Landsbankanum til eignarhaldsfélagsins Samson. * [[2002]] - [[Neðanjarðarlestarkerfið í Kaupmannahöfn]] hóf starfsemi. * [[2003]] - Bátur með flóttafólki fórst við ítölsku eyjuna [[Lampedusa]]; 70 drukknuðu. * [[2004]] - Hópur könnuða náði botni dýpsta hellis heims, [[Kruberahellirinn|Kruberahellisins]], sem er 2080 metra djúpur. * [[2005]] - Réttarhöldin yfir [[Saddam Hussein]] hófust. * [[2007]] - Ný heildarþýðing Biblíunnar á íslensku kom út, [[Biblía 21. aldar]]. * [[2009]] - Fyrsti [[Ísland|Íslendingurinn]] lést úr svínaflensu. * [[2013]] - Fiðla [[Wallace Hartley]] sem fundist hafði í flaki ''[[Titanic]]'' var seld á 900.000 sterlingspund. * [[2015]] - Frjálslyndir undir forystu [[Justin Trudeau]] sigruðu þingkosningar í Kanada. * [[2018]] - [[Lestarslysið í Amritsar]]: 59 létust þegar lest ók í gegnum mannþröng á hátíð hindúa í [[Púnjab]] á Indlandi. * [[2018]] - Ómannaða könnunarfarið ''[[BepiColombo]]'' var sent í átt að [[Merkúr (reikistjarna)|Merkúr]]. * [[2019]] – [[Sebastián Piñera]], forseti [[Síle]], lýsti yfir neyðarástandi vegna fjöldamótmæla Sílemanna gegn verðhækkun á lestarmiðum.</onlyinclude> == Fædd == * [[1433]] - [[Marsilio Ficino]], ítalskur heimspekingur (d. [[1499]]). * [[1605]] - Sir [[Thomas Browne]], enskur vísindamaður og heimspekingur (d. [[1682]]). * [[1606]] - [[Jón Arason í Vatnsfirði]], íslenskt skáld (d. [[1673]]). * [[1609]] - [[Giovanni Bona]], ítalskur kardináli (d. [[1674]]). * [[1856]] - [[Elín Briem]], stofnandi [[Hússtjórnarskóli Reykjavíkur|Hússtjórnarskóla Reykjavíkur]] (d. [[1937]]). * [[1856]] - [[Páll Briem]], íslenskur sýslumaður (d. [[1904]]). * [[1862]] - [[Lumière-bræður|Auguste Marie Louis Nicolas Lumière]], frumkvöðull í kvikmyndagerð (d. [[1954]]). * [[1878]] - [[Sigurbjörn Sveinsson]], íslenskur rithöfundur (d. [[1950]]). * [[1899]] - [[Þorsteinn Víglundsson]], skólameistari í Vestmannaeyjum (d. [[1984]]). * [[1899]] - [[Miguel Angel Asturias]], gvatemalískur rithöfundur (d. [[1974]]). * [[1910]] - [[Benjamín H. J. Eiríksson]], íslenskur hagfræðingur (d. [[2000]]). * [[1929]] - [[Guðmundur St. Steingrímsson]], íslenskur trommuleikari (d. [[2021]]). * [[1931]] - [[John le Carré]], enskur rithöfundur (d. [[2020]]). * [[1946]] - [[Philip Pullman]], enskur rithöfundur. * [[1950]] - [[Guðrún Ögmundsdóttir]], íslenskur félagsráðgjafi og stjórnmálakona (d. [[2019]]) * [[1954]] - [[Agnes M. Sigurðardóttir]], [[biskup Íslands]]. * [[1958]] - [[Hiromi Hara]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1960]] - [[Takeshi Koshida]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1962]] - [[Jóhanna Vigdís Hjaltadóttir]], íslensk fréttakona. * [[1969]] - [[Pedro Castillo]], forseti Perú. * 1969 - [[Trey Parker]], annar höfunda [[South Park]]-sjónvarpsþáttanna. * [[1970]] - [[Chris Kattan]], bandarískur leikari. * [[1971]] - [[Sveinn Geirsson]], íslenskur leikari. * [[1972]] - [[Nicole Leigh Mosty]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1973]] - [[Sveinn Geirsson]], íslenskur leikari. * [[1976]] - [[Omar Gooding]], bandarískur gamanleikari. == Dáin == * [[1216]] - [[Jóhann landlausi]], Englandskonungur (f. [[1167]]). * [[1354]] - [[Yusuf 1.]], soldánn af [[Granada]]. * [[1636]] - [[Marcin Kazanowski]], pólskur herforingi (f. [[1563]]/[[1566]]). * [[1682]] - [[Thomas Browne]], enskur læknir (f. [[1605]]). * [[1745]] - [[Jonathan Swift]], enskur rithöfundur (f. [[1667]]). * [[1890]] - [[Richard Francis Burton]], breskur landkönnuður og rithöfundur (f. [[1821]]). * [[1936]] - [[Lu Xun]], ḱínverskur rithöfundur (f. [[1881]]). * [[1937]] - [[Ernest Rutherford]], nýsjálenskur kjarneðlisfræðingur (f. [[1871]]). * [[1939]] - [[Þórður J. Thoroddsen]], íslenskur læknir (f. [[1856]]). * [[1950]] - [[Edna St. Vincent Millay]], bandarískt ljóðskáld (f. [[1892]]). * [[1961]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]). * [[1970]] - [[Lázaro Cárdenas]], mexíkóskur herforingi (f. [[1895]]). * [[1987]] - [[Jacqueline Du Pré]], breskur sellóleikari (f. [[1945]]). * [[1999]] - [[Auður Auðuns]], ráðherra (f. [[1911]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Október]] pabxuthyyxw5395flqtul7ado3e0tj6 10 3026 1983211 1797915 2026-10-19T03:47:05Z Fyxi 84003 hlist 1983211 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Evrópa | title = Lönd í [[Evrópa|Evrópu]] | state = {{{state<includeonly>|{{{1|collapsed}}}</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[Norður-Evrópa]] | list1 = * [[Danmörk]] * [[Eistland]] * [[Finnland]] * [[Ísland]] * [[Noregur]] * [[Svíþjóð]] | group2 = [[Austur-Evrópa]] | list2 = * [[Armenía]] ¹ * [[Aserbaísjan]] ¹ * [[Georgía]] ¹ * [[Hvíta-Rússland]] * [[Kasakstan]] (að hluta) * [[Rússland]] (að hluta) * [[Úkraína]] | group3 = [[Mið-Evrópa]] | list3 = * [[Austurríki]] * [[Lettland]] * [[Litáen]] * [[Pólland]] * [[Slóvakía]] * [[Sviss]] * [[Tékkland]] * [[Ungverjaland]] * [[Þýskaland]] | group4 = [[Vestur-Evrópa]] | list4 = * [[Belgía]] * [[Bretland]] ** [[England]] ** [[Skotland]] ** [[Wales]] ** [[Norður-Írland]] * [[Frakkland]] * [[Holland]] * [[Írska lýðveldið|Írland]] * [[Liechtenstein]] * [[Lúxemborg]] | group5 = [[Suðaustur-Evrópa]] | list5 = * [[Albanía]] * [[Bosnía og Hersegóvína]] * [[Búlgaría]] * [[Grikkland]] * ''[[Kósovó]]'' * [[Króatía]] * [[Kýpur]] ¹ * [[Moldóva]] * [[Norður-Makedónía]] * [[Rúmenía]] * [[Serbía]] * [[Slóvenía]] * [[Svartfjallaland]] * [[Tyrkland]] (að hluta) | group6 = [[Suður-Evrópa]] | list6 = * [[Andorra]] * [[Ítalía]] * [[Malta]] * [[Mónakó]] * [[Portúgal]] * [[San Marínó]] * [[Spánn]] * [[Vatíkanið]] | below = * '''Undir yfirráðum annarra ríkja''': [[Álandseyjar]] * [[Færeyjar]] * [[Gíbraltar]] * [[Guernsey]] * [[Jersey]] * [[Mön (Írlandshafi)|Mön]] * [[Svalbarði]]<br />¹ Oft talin landfræðilega til Asíu en skilgreind sem Evrópulönd af menningarlegum ástæðum. }}<noinclude> [[Flokkur:Þemasnið]] </noinclude> th7j7zghuo5d1561c6wc5yz8ntzo9pv 0 3550 1983268 1779243 2026-10-19T10:50:39Z JackyM59 112032 Photograph updated 1983268 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tablette en sumérien - Uruk (Louvre AO 6457).jpg|thumb|Súmersk tafla, fleygrúnuskrift. Spádómstexti sem lýsir því hvernig á að spá fyrir um framtíðina með því að skoða dýralíffæri, Louvre-safnið. <ref>{{Cite web|url=https://badwcai-ebl01.srv.mwn.de/library/AO.6457|title=electronic Babylonian Library|website=electronic Babylonian Library|language=en|access-date=2026-10-19}}</ref>]] '''Fleygrúnir''' (''Cuneiform'') eru [[letur]], að því er talið elsta þekkta skriftarformið og var notað í [[Persía|Persíu]], [[Súmer]] og [[Babýlónía|Babýlóníu]] frá því um [[2500 f.Kr.]] til um [[1000 f.Kr.]]. Kerfið var [[tölur|tölulegt]] [[atkvæðatáknróf]], en hvert orð hafði hljóðgildi og tölugildi. Til dæmis var talan 1 táknuð með einum lóðréttum fleyg en sama tákn var borið fram sem „''ane''“ og þýddi naut. Í [[hebresku]] þekkist samskonar tákn, <math>\aleph</math> (áður fyrr skrifað <math>\forall</math>, sem er líkt einum fleyg), sem „''aleph''“, og þýðir einnig naut þar. [[Grikkland|Grikkir]] sneru þessu tákni við og kölluðu það „''alpha''“, en héldu sömu merkingu um þó nokkurt skeið. Dæmi um mikilvægt orð í þessu kerfi er [[Mynd:Anu.png]], ''[[Anu]]'', nafn æðsta [[guð]]s Súmera. Eins og sést á þessu var ritað frá hægri til vinstri í þessu ritkerfi en línurnar fóru niður á við og dálkar færðust æ lengra til hægri. Fyrstu ritin sem voru skrifuð í þessu ritkerfi voru [[skattur|skattaskrár]] en elsta frásögn, sem fundist hefur, var skrifuð á leirtöflur með þessu letri (og raunar einnig öðrum) en það var [[Gilgamesharkviða|Gilgamesarkviða]]. == Að skrifa fleygrúnir == Fleygrúnir voru ritaðar á leirtöflur með bitlitlum reyrstöfum. Reyrstafurinn virkaði þá eins og penni eða blýantur. Stafirnir eða förin eftir reyrstafinn voru fleyglaga, sem varð kveikjan að nafngiftinni Cuneiform (sem þýðir í raun „fleyglaga“). Eftir að ritað hafði verið á leirtöflurnar voru þær sólþurrkaðar úti eða brenndar í leirbrennsluofni. Þessar töflur voru í raun „leirskjöl“ og urðu að fyrstu gagnasöfnunum og bókasöfnum. Mismunandi gerðir fleygrúna eru til, líkt og hinar ýmsu gerðir ritmála eru til í dag.<ref>http://www.dension.edu/campuslife/museum/cuneiform.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Mikill meirihluti fleygrúna var ritaður á leirtöflur. Fleygrúnir ritaðar til minningar eða tileinkunar má þó finna á steinum, fílabeinum, málmi og gleri. Leir var auðfundinn og aðgengilegur í Mesópótamíu, en þurfti þó jafnan nokkurs undirbúnings við til að tryggja rétt gæði. Þetta gilti sérstaklega þegar verið var að rita á leirtöflur sem átti að varðveita sem nokkurs konar heimildasafn. Það að búa til töflu af réttri stærð með góðu, sléttu yfirborði hefur sennilega verið eitt það fyrsta sem „fleygrúnalærlingar“ þurftu að tileinka sér. Framhlið töflunnar var eins flöt og mögulegt var en bakhlið oft kúpt. Bakhliðin var þó stundum einnig sléttuð svo hægt væri að rita báðum megin. Það fyrsta sem nemandi þurfti að læra þegar kom að fleygrúnum var að búa til töflu og handleika reyrstafinn. Þegar kom að því að skrifa mátti nota alls konar leir en læra þurfti hvernig átti að þrýsta stafnum í leirinn og mynda fleyglaga form rúnanna. Nemandinn æfði láréttar, lóðréttar og hallandi fleyglaga línur aftur og aftur. Því næst var byrjað á grunntáknunum. Ekki þurfti aðeins að læra formið sjálft, heldur einnig fyrir hvaða atkvæði hvert tákn gat staðið. Eftir að hafa lært grundvallaratriðin þurfti nemandinn því næst að læra allar þær þúsundir súmerskra orða sem tjáð voru með fleiri en einu tákni. Að því loknu var nemandinn tilbúinn fyrir næsta stig. Kennarinn skrifaði þá yfirleitt þrjár línur á litla hringlaga töflu, til dæmis guðanöfn, tæknileg atriði eða brot úr bókmenntum eða orðskviðum. Nemandinn þurfti að skoða línurnar rækilega, snúa töflunni svo við og endurgera línurnar þrjár. Að lokum var nemandinn svo kominn á það stig að geta lært og skrifað súmerskar bókmenntir. Þrátt fyrir að konungar á útbreiðslusvæði fleygrúna hafi margir hverjir verið ólæsir, voru þeir meðvitaðir um gildi þess að skjalfesta varanlega hetjudáðir sínar. Þannig eru til ýmsir munir skreyttir fleygrúnum til minningar um konungana, mestmegnis höggnar í stein. Steinninn var valinn fremur en leir þar sem hann var endingarbetri og sjaldgæfari í óshólmum Efrat og Tígris. <ref>C.B.F. Walker: (1987) bls. 21-34</ref> == Uppruni fleygrúna == Nokkrar mismunandi kenningar eru uppi um hvernig fleygrúnirnar urðu til og þróuðust. Sú fyrsta, og jafnframt vinsælasta, er sú að [[myndletur]], eða myndir sem táknuðu raunverulega hluti, væru grunnurinn að fleygrúnum. Eldri myndletur eða tákn líktust mjög því sem þær lýstu en eftir endurtekna notkun fóru táknin að breytast, verða einfaldari og jafnvel óhlutbundin. Táknin urðu svo fleyglaga, sem gerði fólki kleift að tjá einstök málhljóð og óhlutbundin hugtök. Önnur kenning, frá Denise Schmandt-Besserat, er sú að fleygrúnir séu í raun sprottnar af notkun þrívíðra leirtákna sem voru nokkurs konar gjaldmiðill, notuð í skiptum fyrir vörur eða þjónustu. Leirtákn voru notuð sem miðill til skrásetningar allt frá 8000 f.Kr. Oft voru notuð fleiri en eitt tákn í hverju tilviki. Þessi tákn voru yfirleitt mjög einföld geómetrísk form eins og kúlur, keilur, skífur og sívalningar, en einnig flóknari og skreytt útskurði. Schmandt-Besserat fann einnig út að í Mesópótamíu til forna voru þessi tákn eða hlutir geymdir í leirhylkjum, prýddum táknum þess sem þau innihéldu. Að lokum hafi leirtöflur, skreyttar fleygrúnum, svo komið í stað hlutanna og hylkjanna. Af þessum tveimur kenningum má sjá að enn er uppruni fleygrúna nokkuð á huldu. Frekari rannsókna þarf við til að öðlast fullan skilning á því hvernig þetta forna ritform varð til. <ref>http://www.dension.edu/campuslife/museum/cuneiform.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Eðli og notagildi == Fleygrúnir voru ekki tungumál. Líkt og egypskt híróglýfur og kínversk rittákn voru þær nokkurs konar myndletur sem notaði tákn. Eftir því sem táknin öðluðust viðurkenningu og útbreiðslu í Mið-Austurlöndum, urðu þau þar læsileg fólki af öllum þjóðernum, jafnvel þeim sem töluðu allt önnur tungumál og mállýskur. Elstu þekktu dæmin um fleygrúnir, útskornar eða ritaðar, þar sem hverju tákni var gefið sitt hljóð, má rekja til Súmera í sunnanverðri Mesópótamíu. Síðar tóku Akkadíar einnig upp táknin, en báru þau fram sem samsvarandi akkadísk orð. Fleygrúnir gengu þannig milli manna og þjóða, frá Akkadíum til Babýloníumanna og svo áfram til Sýrlendinga. Útbreiðsla fleygrúna utan Mesópótamíu hófst um það bil 3000 f.Kr. þegar landið Elam, nú Suðvestur-Íran, tók þær upp. Um 2000 f.Kr. voru fleygrúnir svo orðnar algildur tjáningarmiðill í rituðum samskiptum meðal þjóða Mið-Austurlanda. Sýrlenska og babýlonska stórveldið liðu svo undir lok á 7. og 8. öld f.Kr. Þá var arameíska að verða algengasta tungumál svæðisins og fönikískt stafróf að komast í almenna notkun. Fleygrúnir notuðu menn í sífellt minna mæli, þó svo að margir prestar og fræðimenn hafi haldið notkun skriftarformsins á lífi allt til 2. aldar f.Kr. Fleygrúnir hurfu þá af sjónarsviðinu, aðallega vegna þess að þær gátu ekki keppt við stafrófskerfin sem Föníkar, Hebrear, Grikkir og aðrar þjóðir við Miðjarðarhaf höfðu þróað. <ref>{{cite web |url=http://history-world.org/cuneiform_writing.htm |title=Geymd eintak |access-date=2010-02-08 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218121955/http://history-world.org/cuneiform_writing.htm |url-status=dead }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * C.B.F. Walker, „Reading the past: cuneiform“, British museum publication, 1987, London. * World history project: „World history International: World history essays from prehistory to the present“, http://history-world.org/cuneiform_writing.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218121955/http://history-world.org/cuneiform_writing.htm |date=2010-02-18 }} - síðast skoðuð 8. febrúar * Denison University: „Romancing the past: Cuneiform“, http://www.dension.edu/campuslife/museum/cuneiform.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} - síðast skoðuð 8. febrúar [[Flokkur:Tungumál]] [[Flokkur:Skrifletur]] 9992q4pxs6pk3v77rhy97bkpwzgoirq 0 3673 1983119 1976050 2026-10-18T15:53:59Z Stillbusy 42433 1983119 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Jón Leifs | mynd = Jón Leifs (1934).jpg | stærð = | myndatexti = {{small|Jón Leifs árið 1934.}} | nafn = Jón Þorleifsson | nefni = | fæðing = [[1. maí]] [[1899]] | uppruni = {{ISL}} [[Austur-Húnavatnssýsla|Austur-Húnavatnssýslu]] í [[Norðurland vestra|Norðurlandi vestra]], [[Ísland]]i | dauði = {{Dánardagur og aldur|1968|7|30|1899|5|1}} | hljóðfæri = [[Píanó]] | virkur = 1913–1968 | gerð = | rödd = | stefna = | titill = | ár = | útgefandi = | samvinna = | undirskrift = | vefsíða = | meðlimir = | fyrri_meðlimir = }} '''Jón Leifs''' (1. maí 1899 – 30. júlí 1968) var íslenskt tónskáld. Hann var frumkvöðull í þjóðlegum tónsmíðum á Íslandi og ötull baráttumaður fyrir réttindum tónskálda. Kvikmyndin ''[[Tár úr steini]]'' er byggð á hluta af ævi hans. ==Æviágrip== Jón Leifs fæddist sem Jón Þorleifsson á bænum Sólheimum í [[Austur-Húnavatnssýsla|Austur-Húnavatnssýslu]] á [[Norðurland vestra|Norðurlandi vestra]].<ref name="HHR1990">{{Vefheimild|titill=Jón Leifs|url=https://timarit.is/page/4313525?iabr=on#page/n6/mode/1up|mánuðurskoðað=18. september|árskoðað=2013|útgefandi=''[[Andvari (tímarit)|Andvari]]''|ár=1990|höfundur=Hjálmar H Ragnarsson|bls=5–38}}</ref> Fjölskylda hans fluttist til Reykjavíkur þegar hann var ársgamall, þegar faðir hans, Þorleifur Jónsson, tók við embætti póstmeistara í Reykjavík. Jón stundaði tónlistarnám í æsku og gekk í Menntaskólann við Reykjavík en tónlistin átti hug hans allan. Hann flutti til Þýskalands árið 1916 og hóf nám við Tónlistarháskólann í Leipzig. Hann útskrifaðist þaðan árið 1921 sem píanóleikari. Kennari hans var [[Robert Teichmüller]]. Jón ákvað að sækjast ekki eftir starfsferli sem píanóleikari heldur einbeita sér að tónsmíðum og hljómsveitarstjórn. Meðal þeirra sem hann leitaði ráða hjá var tónskáldið og píanósnillingurinn [[Ferruccio Busoni]] sem hvatti hann til að „fara sínar eigin leiðir í tónsmíðum“.<ref>{{cite web|title=Jón Leifs: Baldur|url=http://www.musicalobservations.com/recordings/cp2_106_7.html|publisher=Musical Observations|accessdate=18. september 2019}}</ref> Á þriðja og fjórða áratugnum stýrði Jón Leifs fjölda tónleika í Þýskalandi, Tékkóslóvakíu, Noregi og Danmörku og varð þannig eini þekkti íslenski hljómsveitarstjóri síns tíma<ref name="HHR1990"/> þótt honum tækist ekki að hljóta fasta ráðningu. Á tónleikaferðalagi til Noregs, Færeyja og Íslands með sinfóníuhljómsveit Hamborgar sumarið 1926 stýrði Jón Leifs fyrstu sinfóníutónleikum sem haldnir voru á Íslandi (um var að ræða alls 13 tónleika með fjölbreyttri efnisskrá).<ref name="HHR1990"/><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-08-20-hundrad-ar-fra-fyrstu-sinfoniutonleikum-a-islandi-484356 |title=Hundrað ár frá fyrstu sinfóníutónleikum á Íslandi |last=Jónsdóttir |first=Una Margrét |work=ruv.is |date=2026-08-20 |access-date=2026-08-20}}</ref> Á þessum tíma ritaði Jón einnig mikið um tónlist og túlkun á henni, bæði á þýsku og íslensku. Frá 1925 til 1928 ferðaðist hann þrisvar til Íslands til að skrá niður [[þjóðlagatónlist]] á æskuslóðum sínum í Húnavatnssýslu. Hann birti niðurstöður sínar bæði í íslenskum og þýskum tímaritum.<ref>{{Bókaheimild|titill=Jón Leifs – Líf í tónum|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Mál og menning|ár=2009|bls=135–188}}</ref> Jón hóf að semja píanóundirleik við íslensk þjóðlög og varð virkt tónskáld á þriðja áratugnum.<ref name="HHR1990"/> Frá og með fjórða áratugnum einbeitti hann sér að því að semja mikilfengleg hljómsveitarverk, en sum þeirra voru ekki flutt fyrr en eftir andlát hans. Mörg af verkum hans voru innblásin af íslenskum náttúrufyrirbrigðum. Í verkinu ''Heklu'' lýsti hann [[Heklugos árið 1947|eldgosinu í Heklu]] 1947, sem hann varð sjálfur vitni að. Í verkinu ''Dettifossi'' var hann innblásinn af [[Dettifoss]]i, öflugasta fossi Evrópu. Í ''Sögusinfóníunni'' lýsti hann á tónrænan hátt fimm persónum úr [[Íslendingasögurnar|Íslendingasögunum]]. Árið 1935 var Jón Leifs skipaður tónlistarstjóri hjá íslenska [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]]. Honum þótti hins vegar erfitt að koma hugmyndum sínum í framkvæmd hjá útvarpsþjónustunni og sagði því af sér árið 1937 og sneri aftur til Þýskalands.<ref name="HHR1990"/> Jón var einn fárra Íslendinga síns tíma sem var [[einveldi]]ssinnaður og talaði fyrir því í tímaritsgrein í ''Iðunni'' árið 1937 að hyggilegast væri að Ísland yrði sjálfstætt konungsríki með eigin konung þegar til sambandsslita kæmi við dönsku krúnunna.<ref>{{Vefheimild|titill=Ísland frá erlendu sjónarmiði|url=https://timarit.is/page/4720752?iabr=on#page/n53/mode/2up|höfundur=[[Jón Leifs]]|ár=1937|mánuður=1. janúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=13. september|útgefandi=''[[Bókaútgáfan Iðunn|Iðunn]]''}}</ref> Talið er að Jón hafi verið einn þriggja Íslendinga sem gerðu árið 1938 þýska prinsinum [[Friedrich Christian zu Schaumburg-Lippe]] tilboð um að verða [[konungur Íslands]] eftir að fullu sjálfstæði landsins undan Danakonungi væri náð.<ref>{{Cite book|title=Kóng við viljum hafa!|author=Örn Helgason|publisher=Bókaútgáfan Skjaldborg|year=1992|ISBN=9979571276|place=Reykjavík|pp=105}}</ref> Jón hafði ekkert umboð til að gera slíkt tilboð og hugmynd hans hafði því enga stjórnarfarslega merkingu, en prinsinn tók tillögunni þó alvarlega og bar hana meðal annars undir [[Joseph Goebbels]], yfirmann sinn hjá þýska áróðursráðuneytinu. [[File:Jon leifs grave.JPG|thumb|left|Gröf Jóns Leifs í [[Fossvogskirkjugarður|Fossvogsgarði]] í [[Reykjavík]].<ref>{{Cite web|url=https://www.legstadaleit.com/tng/getperson.php?personID=I17612&tree=Tree2 |title=Jón Leifs |work=legstadaleit.is |access-date=2025-10-30}}</ref>]] Jón Leifs kvæntist píanóleikaranum [[Annie Riethof]] (11. júní 1897 í Teplitz í [[Bæheimur|Bæheimi]] – 3. nóvember 1970 í [[Reykjavík]])<ref>{{Cite web|url=https://www.legstadaleit.com/tng/getperson.php?personID=I17613&tree=Tree2 |title=Annie Leifs Riethof |work=legstadaleit.is |access-date=2025-10-30}}</ref> stuttu eftir útskrift úr Tónlistarháskólanum í Leipzig.<ref name="HHR1990"/> Hjónin eignuðust tvær dætur, Snót (1923–2011)<ref>{{Cite web|url=https://www.legstadaleit.com/tng/getperson.php?personID=I17615&tree=Tree2 |title=Snót Leifs |work=legstadaleit.is |access-date=2025-10-30}}</ref> og Líf (1929–1947)<ref>{{Cite web|url=https://www.legstadaleit.com/tng/getperson.php?personID=I17614&tree=Tree2 |title=Líf Leifs |work=legstadaleit.is |access-date=2025-10-30}}</ref>, og settust að í [[Wernigerode]]. Þar sem Riethof var [[Gyðingar|gyðingur]] stóð fjölskyldunni stöðug ógn af ofsóknum [[Nasismi|nasista]] frá árinu 1933. Árið 1944 fengu hjónin leyfi til að yfirgefa Þýskaland og fluttu til Svíþjóðar ásamt dætrum sínum. Annie náði aldrei sama árangri og Jón, hún hélt eina tónleika í [[Magdeburg]] 1923 og aðra í [[Salle Pleyel]] 1928 sem fékk jákvæða gagnrýni frá frönskum fjölmiðlum og var hápunktur ferils hennar.<ref>{{cite web |via=tímarit.is |title=Konan með augun sem hlusta |url=https://timarit.is/page/5673347?iabr=on#page/n138/mode/1up |work=Andvari |access-date=2023-06-20 |date=2011-06-01 |pages=137, 139}}</ref> Hjónaband þeirra var þá þegar farið að renna út í sandinn og þau skildu árið 1946.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2020-12-30-fornadi-ollu-og-missti-allt |title=Fórnaði öllu og missti allt |last=Hermannsdóttir |first=Viktoría |work=ruv.is |date=2020-12-30 |access-date=2025-11-02}}</ref> Árið 2025 kom út bók sem byggist á ævi Annie Leifs.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2025-10-30-saga-af-annie-leifs-457668 |title=Saga af Annie Leifs |last=Matthíasson |first=Árni |work=ruv.is |date=2025-10-30 |access-date=2025-10-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bokatidindi.is/bok/allt-sem-vid-hefdum-getad-ordid-16275 |title=Allt sem við hefðum getað orðið |work=bokatidindi.is |access-date=2025-10-30}}</ref> Jón Leifs kvæntist síðar og skildi við sænska konu að nafni Theu Andersson. Þriðja eiginkona hans var Þorbjörg Jóhannsdóttir Leifs (1919–2008). Þau Jón áttu einn son, Leif (1957–2022). Árið 1945 flutti Jón Leifs aftur til Íslands (og skildi fjölskyldu sína eftir í Svíþjóð). Þar varð hann ötull stuðningsmaður tónmenntunar og listamannaréttinda. Hann talaði meðal annars fyrir staðfestingu Íslands á [[Bernarsáttmáli til verndar bókmenntum og listaverkum|Bernarsáttmálanum til verndar bókmenntum og listaverkum]] árið 1947 og tók þátt í stofnun [[STEF|Sambands tónskálda og eigenda flutningsréttar]] (STEF) árið 1948.<ref name="HHR1990"/> Árið 1947 varð Jón fyrir þeim harmleik að yngri dóttir hans, Líf, drukknaði á sundi við strendur Svíþjóðar, aðeins sautján ára gömul. Jón var frávita af sorg og orti fjögur verk sem hann tileinkaði minningu hennar,<ref>{{cite news|title=Mjök hefr Rán ryskt um mik|url=https://timarit.is/page/3312702?iabr=on#page/n3/mode/2up|access-date=2025-10-30 |newspaper=Lesbók Morgunblaðsins|date=1997-07-12 |last=Ingólfsson |first=Árni Heimir |pages=4–5}}</ref> þar á meðal ''Requiem'', sem er talið eitt hans besta verk. Hin verkin eru ''Torrek'' Op. 33a, ''Erfiljóð'' Op. 35 og strengjakvartettinn ''Vita et mors'' Op. 36. Jón Leifs orti sitt síðasta verk, ''Hughreysting, Intermezzo op. 66.'', aðeins fáeinum vikum áður en hann lést. Jón lést úr lungnakrabbameini í Reykjavík árið 1968. Tónlist Jóns hlaut misjafnar viðtökur meðan hann sjálfur lifði og lítið var flutt af verkum hans fyrstu árin eftir andlát hans.<ref>{{Bókaheimild|titill=Jón Leifs – Líf í tónum|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Mál og menning|ár=2009|bls=310–358}}</ref> Það var ekki fyrr en upp úr 1980 sem áhugi vaknaði aftur á verkum hans, ekki síst fyrir tilstilli Hjálmars H. Ragnarssonar sem ritaði meistaraprófsritgerð sína um Jón og tónlist hans, og síðar grein í ''Andvara'' sem varð kveikjan að öllum síðari rannsóknum.<ref>{{Vefheimild |url=https://timarit.is/page/4313524?iabr=on#page/n5/mode/2up |titill=Jón Leifs|höfundur=Hjálmar H. Ragnarsson|útgefandi=Andvari|ár=1989|bls=1–38.}}</ref> Kvikmyndin ''[[Tár úr steini]]'' (1995) eftir leikstjórann [[Hilmar Oddsson]] fjallar um Jón Leifs á tímum [[Þriðja ríkið|Þriðja ríkisins]] og hlaut afar góðar viðtökur, vann meðal annars til verðlauna á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Prag.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1857398?iabr=on#page/n24/mode/1up |title=Tár úr steini hlýtur verðlaun í Prag |work=Morgunblaðið |date=1996-07-04 |access-date=2025-11-29 |page=25}}</ref> Torg í Bergholz-Rehbrücke (í [[Nuthetal]], Þýskalandi), þar sem hann bjó með fjölskyldu sinni frá 1931 til ársins 1944, er nefnt eftir Jóni. Tvær ævisögur Jóns hafa komið út. ''Jón Leifs – Tónskáld í mótbyr'' eftir sænska tónlistarfræðinginn Carl-Gunnar Åhlén kom út á íslensku árið 1999 og ''Jón Leifs – Líf í tónum'' eftir Árna Heimi Ingólfsson kom út árið 2009. Síðarnefnda bókin fékk góðar viðtökur og var meðal annars tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna í flokki fræðirita.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2009/12/01/tilnefningar_til_bokmenntaverdlauna_birtar/|titill=Tilnefningar til bókmenntaverðlauna birtar|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=1. desember|ár=2009}}</ref> Hún kom út í enskri gerð árið 2019 með heitinu ''Jón Leifs and the Musical Invention of Iceland'' og hlaut mikið lof erlendra gagnrýnenda, meðal annars Alex Ross.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.therestisnoise.com/2019/12/leaves-of-leifs.html|titill=Leaves of Leifs|höfundur=Alex Ross|útgefandi=The Rest is Noise|mánuður=11. desember|ár=2019}}</ref> ==Tenglar== * Hjálmar H. Ragnarson, [https://timarit.is/page/4313525?iabr=on#page/n6/mode/1up Jón Leifs], Andvari, 1. janúar 1990, bls. 5–38. * Carl-Gunnar Åhlén, [https://timarit.is/page/3308446?iabr=on#page/n3/mode/2up Ævistarf í íslenzkri tónlist. JÓN LEIFS – mótunarár og mótbyr], Lesbók Morgunblaðsins, 8. september 1990, bls. 4–6. * Carl-Gunnar Åhlén, [https://timarit.is/page/3308462?iabr=on#page/n3/mode/2up Jón Leifs – Ævistarf í íslenzkri tónlist – síðari hluti. NIÐURLÆGÐUR Í ÞÝZKALANDI – ásakaður heima], Lesbók Morgunblaðsins, 15. september 1990, bls. 4–6. * Árni Heimir Ingólfsson, [https://timarit.is/page/5324304?iabr=on#page/n168/mode/1up Hetjur styrkar standa. Þjóðhvöt Jóns Leifs og Alþingishátíðin 1930], Saga. Tímarit Sögufélags XL: 2/2002, bls. 167–205. * Árni Heimir Ingólfsson, [https://timarit.is/page/3312702?iabr=on#page/n3/mode/2up Mjök hefr Rán ryskt um mik], Lesbók Morgunblaðsins, 12. júlí 1997, bls. 4–5. * Árni Heimir Ingólfsson, [https://timarit.is/page/4118421#page/n7/mode/2up 70 ára skúffuverk], Lesbók Morgunblaðsins, 7. október 2006, bls. 8. ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1899|1968}} [[Flokkur:Íslenskir píanóleikarar]] [[Flokkur:Íslensk tónskáld]] co2817sd3sftyt7b1ll420zpqmc7i7t 0 4824 1983196 1942515 2026-10-18T23:23:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983196 wikitext text/x-wiki '''Ríkisstjórn Íslands''' er handhafi [[framkvæmdavald]]s í [[Íslensk stjórnmál|íslensku stjórnkerfi]]. Þegar Ísland fékk [[heimastjórn]] árið [[1904]] var framkvæmdavaldið flutt frá [[Danmörk]]u til Íslands og segja má að þá hafi ríkisstjórn Íslands orðið til. [[Hannes Hafstein]] fór fyrir fyrstu ríkisstjórn Íslands og var reyndar eini meðlimur hennar, hann gegndi embætti [[Íslandsráðherra]] (ráðherra Íslandsmála). Síðar urðu [[ráðherra]]rnir þrír og fjölgaði þeim jafnt og þétt á [[20. öldin]]ni og mest í 12. ==Núverandi ríkisstjórn== Núverandi ríkisstjórn Íslands, frá 21. desember 2024, er [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur]]. Samfylkingin, Viðreisn og Flokkur fólksins eiga aðild að stjórninni. * [[Forsætisráðherra Íslands|Forsætisráðherra]]: [[Kristrún Frostadóttir]] ([[Samfylkingin|S]]) * [[Utanríkisráðherra Íslands|Utanríkisráðherra]]: [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]) * [[Félags- og húsnæðismálaráðherra Íslands|Félags- og húsnæðismálaráðherra]]: [[Inga Sæland]] ([[Flokkur fólksins|F]]) * [[Atvinnuvegaráðherra Íslands|Atvinnuvegaráðherra]]: [[Hanna Katrín Friðriksson]] ([[Viðreisn|C]]) * [[Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra Íslands|Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra]]: [[Logi Einarsson]] ([[Samfylkingin|S]]) * [[Dómsmálaráðherra Íslands|Dómsmálaráðherra]]: [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] ([[Viðreisn|C]]) * [[Mennta- og barnamálaráðherra Íslands|Mennta- og barnamálaráðherra]]: [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] ([[Flokkur fólksins|F]]) * [[Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Íslands|Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra]]: [[Eyjólfur Ármannsson]] ([[Flokkur fólksins|F]]) * [[Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Íslands|Umhverfis-, orku- og loftslagsráherra]]: [[Jóhann Páll Jóhannsson]] ([[Samfylkingin|S]]) * [[Heilbrigðisráðherra Íslands|Heilbrigðisráðherra]]: [[Alma Möller]] ([[Samfylkingin|S]]) * [[Fjármála- og efnahagsráðherra Íslands|Fjármála- og efnahagsráðherra]]: [[Daði Már Kristófersson]] ([[Viðreisn|C]]) ===Athugasemdir=== * Bókstafir í svigum tákna stjórnmálaflokk, S fyrir [[Samfylkingin|Samfylkinguna]], C fyrir [[Viðreisn]] og F fyrir [[Flokkur fólksins|Flokk fólksins]]. ==Ráðherrar Íslands== {| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 68%;" || [[Ráðherra]]|| [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætisráðherra]] |- ||[[1. febrúar]] [[1904]] |colspan="1" rowspan="6"bgcolor=#2A52BE|[[Hannes Hafstein|Hannes Hafstein]] |- ||[[31. desember]] [[1904]] |- ||[[31. desember]] [[1905]] |- ||[[31. desember]] [[1906]] |- ||[[31. desember]] [[1907]] |- ||[[31. desember]] [[1908]] |- ||[[31. mars]] [[1909]] | colspan="1" rowspan="3"bgcolor=#0040FF|[[Björn Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1909]] |- ||[[31. desember]] [[1910]] |- ||[[14. mars]] [[1911]] | colspan="1" rowspan="2"bgcolor=#0040FF|[[Kristján Jónsson (ráðherra)|Kristján Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1911]] |- ||[[25. júlí]] [[1912]] | colspan="1" rowspan="3"bgcolor=#77B5FE|[[Hannes Hafstein]] |- ||[[31. desember]] [[1912]] |- ||[[31. desember]] [[1913]] |- ||[[21. júlí]] [[1914]] |rowspan="2"bgcolor=#0040FF|[[Sigurður Eggerz]] |- ||[[31. desember]] [[1914]] |- ||[[4. maí]] [[1915]] | colspan="" rowspan="4"bgcolor=#0040FF|[[Einar Arnórsson]] |- ||[[31. desember]] [[1915]] |- ||[[31. desember]] [[1916]] |- |- |} ===Ríkisstjórnir í sambandi við Danmörku=== {| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 68%;" |- || [[Ráðherra]]|| [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] || [[Dóms og kirkjumálaráðherrar á Íslandi|Dóms]]|| [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] || [[Atvinnumálaráðherrar á Íslandi|Atvinnumála]] ![[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félags]] ![[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Viðskipta]] ![[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ![[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta]] |- ||[[4. janúar]] [[1917]] |colspan="2" rowspan="9"bgcolor=#2A52BE| [[Jón Magnússon (f. 1859)|Jón Magnússon]] |bgcolor=#0040FF|[[Björn Kristjánsson]] |rowspan="5"bgcolor=#CCF666|[[Sigurður Jónsson í Ystafelli|Sigurður Jónsson]] |- ||[[28. ágúst]] [[1917]] |rowspan="4"bgcolor=#0040FF|[[Sigurður Eggerz]] |- ||[[31. desember]] [[1917]] |- ||[[31. desember]] [[1918]] |- ||[[31. desember]] [[1919]] |- ||[[25. febrúar]] [[1920]] |rowspan="4"bgcolor=#2A52BE|[[Magnús Guðmundsson]] |rowspan="3"|[[Pétur Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1920]] |- ||[[31. desember]] [[1921]] |- ||[[20. janúar]] [[1922]] |bgcolor=#2A52BE|[[Magnús Guðmundsson]] |- ||[[7. mars]] [[1922]] | colspan="2" rowspan="4"bgcolor=#0040FF|[[Sigurður Eggerz]] |rowspan="2"|[[Magnús Jónsson (f.1878)|Magnús Jónsson]] |rowspan="4"| [[Klemens Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1922]] |- ||[[18. apríl]] [[1923]] |rowspan="2"|[[Klemens Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1923]] |- ||[[22. mars]] [[1924]] |rowspan="3" colspan="2"bgcolor=#00BFFF|[[Jón Magnússon (f. 1859)|Jón Magnússon]] |rowspan="6"bgcolor=#00BFFF| [[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jón Þorláksson]] |rowspan="6"bgcolor=#00BFFF| [[Magnús Guðmundsson]] |- ||[[31. desember]] [[1924]] |- ||[[31. desember]] [[1925]] |- ||[[23. júní]] [[1926]] |colspan="2"bgcolor=#00BFFF|[[Magnús Guðmundsson]] |- ||[[8. júlí]] [[1926]] |rowspan="2"bgcolor=#00BFFF|[[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jón Þorláksson]] |rowspan="2"bgcolor=#00BFFF|[[Magnús Guðmundsson]] |- ||[[31. desember]] [[1926]] |- ||[[28. ágúst]] [[1927]] |rowspan="10"bgcolor=#CCF666|[[Tryggvi Þórhallsson]] |rowspan="7"bgcolor=#CCF666| [[Jónas Jónsson frá Hriflu]] |rowspan="2"bgcolor=#CCF666|[[Magnús Kristjánsson]] |rowspan="7"bgcolor=#CCF666|[[Tryggvi Þórhallsson]] |- ||[[31. desember]] [[1927]] |- ||[[8. desember]] [[1928]] |rowspan="2"bgcolor=#CCF666|[[Tryggvi Þórhallsson]] |- ||[[31. desember]] [[1928]] |- ||[[7. mars]] [[1929]] |rowspan="3"bgcolor=#CCF666|[[Einar Árnason]] |- ||[[31. desember]] [[1929]] |- ||[[31. desember]] [[1930]] |- ||[[20. apríl]] [[1931]] |colspan="2"bgcolor=#CCF666|[[Tryggvi Þórhallsson]] |bgcolor=#CCF666|[[Sigurður Kristinsson]] |- ||[[20. ágúst]] [[1931]] |rowspan="2"bgcolor=#CCF666| [[Jónas Jónsson frá Hriflu]] |rowspan="7"bgcolor=#CCF666|[[Ásgeir Ásgeirsson]] |rowspan="2"bgcolor=#CCF666|[[Tryggvi Þórhallsson]] |- ||[[31. desember]] [[1931]] |- ||[[3. júní]] [[1932]] |rowspan="5"bgcolor=#CCF666|[[Ásgeir Ásgeirsson]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Magnús Guðmundsson]] |rowspan="5"bgcolor=#CCF666|[[Þorsteinn Briem]] |- ||[[14. nóvember]] [[1932]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Ólafur Thors]] |- ||[[23. desember]] [[1932]] |rowspan="3"bgcolor=#CCF0FF|[[Magnús Guðmundsson]] |- ||[[31. desember]] [[1932]] |- ||[[31. desember]] [[1933]] |- || [[28. júlí]] [[1934]] |rowspan="13" colspan="2"bgcolor=#CCF666|[[Hermann Jónasson]] |rowspan="7"bgcolor=#CCF666|[[Eysteinn Jónsson]] |rowspan="5"bgcolor=#F8C080| [[Haraldur Guðmundsson]] |- ||[[31. desember]] [[1934]] |- ||[[31. desember]] [[1935]] |- ||[[31. desember]] [[1936]] |- ||[[31. desember]] [[1937]] |- ||[[20. mars]] [[1938]] |rowspan="2"bgcolor=#CCF666|[[Skúli Guðmundsson (f. 1900)|Skúli Guðmundsson]] |- ||[[31. desember]] [[1938]] |- ||[[17. apríl]] [[1939]] |rowspan="6"bgcolor=#CCF0FF|[[Jakob Möller]] |rowspan="6"bgcolor=#CCF0FF|[[Ólafur Thors]] |rowspan="5"bgcolor=#F8C080| [[Stefán Jóhann Stefánsson]] |rowspan="6"bgcolor=#CCF666| [[Eysteinn Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1939]] |- ||[[31. desember]] [[1940]] |- ||[[18. nóvember]] [[1941]] |rowspan="2"bgcolor=#F8C080| [[Stefán Jóhann Stefánsson]] |- ||[[31. desember]] [[1941]] |- ||[[17. janúar]] [[1942]] ||verkefnum skipt||verkefnum skipt |- ||[[16. maí]] [[1942]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Ólafur Thors]] |colspan="2"bgcolor=#CCF0FF|[[Jakob Möller]] |bgcolor=#CCF0FF| [[Magnús Jónsson (f. 1887)|Magnús Jónsson]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Jakob Möller]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Magnús Jónsson (f. 1887)|Magnús Jónsson]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Ólafur Thors]] |- ||[[16. desember]] [[1942]] |rowspan="5"|[[Björn Þórðarson]] |rowspan="4"|[[Einar Arnórsson]] |rowspan="5"|[[Björn Ólafsson]] |rowspan="5"|[[Vilhjálmur Þór]] |rowspan="2"|[[Jóhann Sæmundsson]] |rowspan="5"|[[Björn Ólafsson]] |rowspan="5"|[[Vilhjálmur Þór]] |rowspan="4"|[[Einar Arnórsson]] |- ||[[31. desember]] [[1942]] |- ||[[19. apríl]] [[1943]] |rowspan="3"|[[Björn Þórðarson]] |- ||[[31. desember]] [[1943]] |- ||[[21. september]] [[1944]] ||[[Björn Þórðarson]] ||[[Björn Þórðarson]] |} ===Ríkisstjórnir Lýðveldisins=== {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi|Sjávarútvegs]] ! [[Dóms og kirkjumálaráðherrar á Íslandi|Dóms]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Iðnaðar]] ! [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Viðskipta]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta]] ! [[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi|Landbúnaðar]] ! [[Samgönguráðherrar á Íslandi|Samgöngu]] ! [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félagsmála]] |- ||[[21. október]] [[1944]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="5"|[[Ólafur Thors]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="5"|[[Pétur Magnússon]] |rowspan="5" bgcolor=#FF0080|[[Áki Jakobsson]] |rowspan="5" bgcolor=#F8C080|[[Finnur Jónsson (krati)|Finnur Jónsson]] |rowspan="9" bgcolor=#F8C080|[[Emil Jónsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="5"|[[Pétur Magnússon]] |rowspan="5" bgcolor=#FF0080|[[Brynjólfur Bjarnason]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="5"|[[Pétur Magnússon]] |rowspan="9" bgcolor=#F8C080|[[Emil Jónsson]] |rowspan="5" bgcolor=#F8C080|[[Finnur Jónsson (krati)|Finnur Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1944]] |- ||[[31. desember]] [[1945]] |- ||[[10. október]] [[1946]]* |- ||[[31. desember]] [[1946]] |- ||[[4. febrúar]] [[1947]] |rowspan="4" bgcolor=#F8C080|[[Stefán Jóhann Stefánsson]] |rowspan="11" bgcolor=#CCF0FF|[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |rowspan="4" colspan="2" bgcolor=#CCF0FF|[[Jóhann Þ. Jósefsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="18"|[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |rowspan="4" bgcolor=#F8C080|[[Emil Jónsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="4"| [[Eysteinn Jónsson]] |rowspan="4" bgcolor=#CCF666| [[Bjarni Ásgeirsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="4"|[[Stefán Jóhann Stefánsson]] |- ||[[31. desember]] [[1947]] |- ||[[31. desember]] [[1948]] |- ||[[2. nóvember]] [[1949]]* |- ||[[6. desember]] [[1949]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Ólafur Thors]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Björn Ólafsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Jóhann Þ. Jósefsson]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF|[[Jóhann Þ. Jósefsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="7"|[[Björn Ólafsson]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF|[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Jón Pálmason]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Jóhann Þ. Jósefsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Ólafur Thors]] |- ||[[31. desember]] [[1949]] |- ||[[24. mars]] [[1950]]* |- ||[[14. mars]] [[1950]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="4"|[[Steingrímur Steinþórsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="6"|[[Eysteinn Jónsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="11"|[[Ólafur Thors]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"|[[Ólafur Thors]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"| [[Björn Ólafsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="4" colspan="2"|[[Hermann Jónasson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="11"|[[Steingrímur Steinþórsson]] |- ||[[31. desember]] [[1950]] |- ||[[31. desember]] [[1951]] |- ||[[31. desember]] [[1952]] |- ||[[11. september]] [[1953]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="7"|[[Ólafur Thors]] |rowspan="7" bgcolor=#CCF666|[[Kristinn Guðmundsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="7"|[[Ingólfur Jónsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="7"|[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |colspan="2" bgcolor=#CCF666 rowspan="7"|[[Steingrímur Steinþórsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="7"|[[Ingólfur Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1953]] |- ||[[14. apríl]] [[1954]] |bgcolor=#CCF666|[[Skúli Guðmundsson (f. 1900)|Skúli Guðmundsson]] |- ||[[8. september]] [[1954]] |rowspan="10" bgcolor=#CCF666|[[Eysteinn Jónsson]] |- ||[[31. desember]] [[1954]] |- ||[[31. desember]] [[1955]] |- ||[[27. mars]] [[1956]]* |- ||[[24. júlí]] [[1956]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF666|[[Hermann Jónasson]] |bgcolor=#F8C080| [[Guðmundur Í. Guðmundsson]] |rowspan="6" bgcolor=#FF0000|[[Lúðvík Jósepsson]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF666|[[Hermann Jónasson]] |rowspan="9" bgcolor=#F8C080|[[Gylfi Þ. Gíslason]] |rowspan="6" bgcolor=#FF0000|[[Lúðvík Jósepsson]] |rowspan="27" bgcolor=#F8C080|[[Gylfi Þ. Gíslason]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF666|[[Hermann Jónasson]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF666 |[[Eysteinn Jónsson]] |rowspan="6" bgcolor=#FF0000|[[Hannibal Valdimarsson]] |- ||[[3. ágúst]] [[1956]] |bgcolor=#F8C080|[[Emil Jónsson]] |- || [[17. október]] [[1956]] |rowspan="15" bgcolor=#F8C080| [[Guðmundur Í. Guðmundsson]] |- ||[[31. desember]] [[1956]] |- ||[[31. desember]] [[1957]] |- || [[4. desember]] [[1958]] * |- || [[23. desember]] [[1958]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Emil Jónsson]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Guðmundur Í. Guðmundsson]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Emil Jónsson]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Friðjón Skarphéðinsson]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080|[[Gylfi Þ. Gíslason]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Friðjón Skarphéðinsson]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Emil Jónsson]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Friðjón Skarphéðinsson]] |- ||[[31. desember]] [[1958]] |- || [[19. nóvember]]<br /> [[1959]] * |} ====Viðreisn==== Er viðreisnarstjórnin tók við völdum var fyrsti heilbrigðismálaráðherrann skipaður {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi|Sjávarútvegs]] ! [[Dóms og kirkjumálaráðherrar á Íslandi|Dóms]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Iðnaðar]] ! [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Viðskipta]] ! [[Heilbrigðis og tryggingamálaráðherrar á Íslandi|Heilbrigðis]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta]] ! [[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi|Landbúnaðar]] ! [[Samgönguráðherrar á Íslandi|Samgöngu]] ! [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félagsmála]] |- || [[20. nóvember]]<br /> [[1959]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF| [[Ólafur Thors]] |rowspan="10" bgcolor=#F8C080| [[Guðmundur Í. Guðmundsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="9"| [[Gunnar Thoroddsen]] |rowspan="10" bgcolor=#F8C080| [[Emil Jónsson]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="3"| [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="20" | [[Gylfi Þ. Gíslason]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF| [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="20" | [[Gylfi Þ. Gíslason]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="20"| [[Ingólfur Jónsson]] |rowspan="10" bgcolor=#F8C080| [[Emil Jónsson]] |- || [[31. desember]]<br /> [[1959]] |- || [[31. desember]]<br /> [[1960]] |- || [[14. september]]<br />[[1961]] |bgcolor=#CCF0FF| [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |colspan="2" bgcolor=#CCF0FF| [[Jóhann Hafstein]] |bgcolor=#CCF0FF| [[Jóhann Hafstein]] |- || [[31. desember]] [[1961]] |rowspan="2" bgcolor=#CCF0FF| [[Ólafur Thors]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="2" colspan="2"| [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |rowspan="2" bgcolor=#CCF0FF| [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |- || [[31. desember]] [[1962]] |- || [[14. nóvember]]<br /> [[1963]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="11"| [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="12"| [[Jóhann Hafstein]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="10"| [[Jóhann Hafstein]] |- || [[31. desember]] [[1963]] |- || [[31. desember]] [[1964]] |- || [[8. maí]] [[1965]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="11"| [[Magnús Jónsson (f. 1919)|Magnús Jónsson]] |- || [[31. ágúst]] [[1965]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="10"| [[Emil Jónsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="10"| [[Eggert Þorsteinsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="6"| [[Eggert Þorsteinsson]] |- || [[31. desember]] [[1965]] |- || [[31. desember]] [[1966]] |- || [[31. desember]] [[1967]] |- || [[31. desember]] [[1968]] |- || [[31. desember]] [[1969]] |} ====Lög um Stjórnarráðið==== 1. janúar 1970 tóku ný lög um Stjórnarráðið gildi {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Ráðherrar Hagstofu Íslands|Hagstofa]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi|Sjávarútvegs]] ! [[Dóms og kirkjumálaráðherrar á Íslandi|Dóms]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Iðnaðar]] ! [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Viðskipta]] ! [[Heilbrigðis og tryggingamálaráðherrar á Íslandi|Heilbrigðis]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta]] ! [[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi|Landbúnaðar]] ! [[Samgönguráðherrar á Íslandi|Samgöngu]] ! [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félagsmála]] |- || [[1. janúar]] [[1970]] |bgcolor=#CCF0FF| [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="5"| [[Magnús Jónsson (f. 1919)|Magnús Jónsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="5"| [[Emil Jónsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="5"| [[Magnús Jónsson (f. 1919)|Magnús Jónsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="5"| [[Eggert Þorsteinsson]] |colspan="2" bgcolor=#CCF0FF rowspan="2"| [[Jóhann Hafstein]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="5"| [[Gylfi Þ. Gíslason]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="5"| [[Eggert Þorsteinsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="5"| [[Gylfi Þ. Gíslason]] |colspan="2" bgcolor=#CCF0FF rowspan="5"| [[Ingólfur Jónsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="5"| [[Emil Jónsson]] |- || [[10. júlí]] [[1970]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4" | [[Jóhann Hafstein]] |- || [[10. október]] [[1970]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"| [[Auður Auðuns]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF| [[Jóhann Hafstein]] |- || [[31. desember]] [[1970]] |- || [[15. júní]] [[1971]]* |- || [[14. júlí]] [[1971]] |rowspan="7" bgcolor=#CCF666| [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]] |rowspan="7" bgcolor=#F7D808| [[Magnús Torfi Ólafsson]] |rowspan="13" bgcolor=#CCF666| [[Einar Ágústsson]] |rowspan="7" bgcolor=#CCF666 | [[Halldór E. Sigurðsson]] |rowspan="7" bgcolor=#FF0000| [[Lúðvík Jósepsson]] |rowspan="13" bgcolor=#CCF666| [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]] |rowspan="7" bgcolor=#FF0000| [[Magnús Kjartansson (ráðherra)|Magnús Kjartansson]] |rowspan="7" bgcolor=#FF0000| [[Lúðvík Jósepsson]] |rowspan="7" bgcolor=#FF0000| [[Magnús Kjartansson (ráðherra)|Magnús Kjartansson]] |rowspan="7" bgcolor=#F7D808| [[Magnús Torfi Ólafsson]] |rowspan="7" bgcolor=#CCF666| [[Halldór E. Sigurðsson]] |rowspan="3" colspan="2" bgcolor=#F7D808| [[Hannibal Valdimarsson]] |- || [[31. desember]] [[1971]] |- || [[31. desember]] [[1972]] |- || [[16. júlí]] [[1973]] |rowspan="2" bgcolor=#F7D808 colspan="2"| [[Björn Jónsson]] |- || [[31. desember]] [[1973]] |- || [[6. maí]] [[1974]] |rowspan="2" bgcolor=#F7D808 colspan="2"| [[Magnús Torfi Ólafsson]] |- || [[2. júlí]] [[1974]]* |- || [[28. ágúst]] [[1974]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="6" colspan="2"| [[Geir Hallgrímsson]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF0FF|[[Matthías Á. Mathiesen]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF0FF|[[Matthías Bjarnason]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="6" | [[Gunnar Thoroddsen]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF666| [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF0FF|[[Matthías Bjarnason]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF666|[[Vilhjálmur Hjálmarsson]] |rowspan="6" colspan="2" bgcolor=#CCF666| [[Halldór E. Sigurðsson]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF0FF| [[Gunnar Thoroddsen]] |- || [[31. desember]] [[1974]] |- || [[31. desember]] [[1975]] |- || [[31. desember]] [[1976]] |- || [[31. desember]] [[1977]] |- || [[27. júní]] [[1978]]* |- || [[1. september]] [[1978]] | colspan="2" rowspan="3" bgcolor=#CCF666| [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="6"|[[Benedikt Sigurðsson Gröndal]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF666| [[Tómas Árnason]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="6"|[[Kjartan Jóhannsson]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF666|[[Steingrímur Hermannsson]] |rowspan="3" bgcolor=#FF0000| [[Hjörleifur Guttormsson]] |rowspan="3" bgcolor=#FF0000| [[Svavar Gestsson]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080|[[Magnús H. Magnússon]] |rowspan="3" bgcolor=#FF0000| [[Ragnar Arnalds]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF666| [[Steingrímur Hermannsson]] |rowspan="3" bgcolor=#FF0000| [[Ragnar Arnalds]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080|[[Magnús H. Magnússon]] |- || [[31. desember]] [[1978]] |- || [[12. október]] [[1979]]* |- || [[15. október]] [[1979]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Benedikt Sigurðsson Gröndal]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Sighvatur Björgvinsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Sighvatur Björgvinsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Magnús H. Magnússon]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Vilmundur Gylfason]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Bragi Sigurjónsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Kjartan Jóhannsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Vilmundur Gylfason]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"|[[Bragi Sigurjónsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3" colspan="2"|[[Magnús H. Magnússon]] |- || [[4. desember]] [[1979]]* |- || [[31. desember]] [[1979]] |- ||[[8. febrúar]] [[1980]] |rowspan="5" bgcolor=#DCF0FF colspan="2"|[[Gunnar Thoroddsen]] |rowspan="5" bgcolor=#CCF666| [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]] |rowspan="5" bgcolor=#FF0000| [[Ragnar Arnalds]] |rowspan="5" bgcolor=#CCF666| [[Steingrímur Hermannsson]] |rowspan="5" bgcolor=#DCF0FF| [[Friðjón Þórðarson]] |rowspan="5" bgcolor=#FF0000| [[Hjörleifur Guttormsson]] |rowspan="5" bgcolor=#CCF666| [[Tómas Árnason]] |rowspan="5" bgcolor=#FF0000| [[Svavar Gestsson]] |rowspan="5" bgcolor=#CCF666| [[Ingvar Gíslason]] |rowspan="5" bgcolor=#DCF0FF| [[Pálmi Jónsson]] |rowspan="5" bgcolor=#CCF666| [[Steingrímur Hermannsson]] |rowspan="5" bgcolor=#FF0000| [[Svavar Gestsson]] |- || [[31. desember]] [[1980]] |- || [[31. desember]] [[1981]] |- || [[31. desember]] [[1982]] |- || [[28. apríl]] [[1983]]* |- || [[26. maí]] [[1983]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="9"| [[Steingrímur Hermannsson]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF|[[Matthías Á. Mathiesen]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="5"| [[Geir Hallgrímsson]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF| [[Albert Guðmundsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="12"| [[Halldór Ásgrímsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="9"| [[Jón Helgason (alþingismaður)|Jón Helgason]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"| [[Sverrir Hermannsson]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF|[[Matthías Á. Mathiesen]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Matthías Bjarnason]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF|[[Ragnhildur Helgadóttir]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="9"| [[Jón Helgason (alþingismaður)|Jón Helgason]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="9"|[[Matthías Bjarnason]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="9"|[[Alexander Stefánsson]] |- ||[[31. desember]] [[1983]] |- ||[[31. desember]] [[1984]] |- || [[16. október]] [[1985]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="6"| [[Þorsteinn Pálsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="6"| [[Þorsteinn Pálsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"| [[Albert Guðmundsson]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF0FF| [[Matthías Bjarnason]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF0FF| [[Ragnhildur Helgadóttir]] |rowspan="6" bgcolor=#CCF0FF| [[Sverrir Hermannsson]] |- ||[[31. desember]] [[1985]] |- || [[24. janúar]] [[1986]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"| [[Matthías Á. Mathiesen]] |- ||[[31. desember]] [[1986]] |- || [[24. mars]] [[1987]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="2"| [[Þorsteinn Pálsson]] |- || [[28. apríl]] [[1987]]* |- || [[8. júlí]] [[1987]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"| [[Þorsteinn Pálsson]] | rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Jón Sigurðsson (f. 1941)|Jón Sigurðsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"| [[Steingrímur Hermannsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"| [[Jón Baldvin Hannibalsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3" colspan="3" | [[Jón Sigurðsson (f. 1941)|Jón Sigurðsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="8" | [[Guðmundur Bjarnason]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"| [[Birgir Í. Gunnarsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"| [[Jón Helgason (alþingismaður)|Jón Helgason]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"| [[Matthías Á. Mathiesen]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="13"| [[Jóhanna Sigurðardóttir]] |- ||[[31. desember]] [[1987]] |- | [[17. september]] [[1988]]* |- | [[28. september]] [[1988]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="2" colspan="2"| [[Steingrímur Hermannsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="14"| [[Jón Baldvin Hannibalsson]] |bgcolor=#FF0000 rowspan="6"| [[Ólafur Ragnar Grímsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="2" colspan="2"| [[Halldór Ásgrímsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="9" colspan="2"| [[Jón Sigurðsson (f. 1941)|Jón Sigurðsson]] |bgcolor=#FF0000 rowspan="6"| [[Svavar Gestsson]] |bgcolor=#FF0000 colspan="2" rowspan="6"| [[Steingrímur J. Sigfússon]] |- ||[[31. desember]] [[1988]] |- | [[10. september]] [[1989]] | rowspan="2" bgcolor=#CCF666| [[Steingrímur Hermannsson]] |bgcolor=#SCF0FF rowspan="2"| [[Júlíus Sólnes]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="4"| [[Halldór Ásgrímsson]] |bgcolor=#SCF0FF rowspan="2" rowspan="4"| [[Óli Þ. Guðbjartsson]] |- ||[[31. desember]] [[1989]] |} ====Umhverfisráðuneyti==== {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Ráðherrar Hagstofu Íslands|Hagstofa]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi|Sjávarútvegs]] ! [[Dóms og kirkjumálaráðherrar á Íslandi|Dóms]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Iðnaðar]] ! [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Viðskipta]] ! [[Heilbrigðis og tryggingamálaráðherrar á Íslandi|Heilbrigðis- og tryggingamála]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta]] ! [[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi|Landbúnaðar]] ! [[Samgönguráðherrar á Íslandi|Samgöngu]] ! [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félagsmála]] ! [[Umhverfisráðherrar á Íslandi|Umhverfis]] |- | [[23. febrúar]] [[1990]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3" colspan="2"| [[Steingrímur Hermannsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="12"| [[Jón Baldvin Hannibalsson]] |bgcolor=#FF0000 rowspan="3"| [[Ólafur Ragnar Grímsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"| [[Halldór Ásgrímsson]] |bgcolor=#SCF0FF rowspan="2" rowspan="3"| [[Óli Þ. Guðbjartsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="6" colspan="2"| [[Jón Sigurðsson (f. 1941)|Jón Sigurðsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3" | [[Guðmundur Bjarnason]] |bgcolor=#FF0000 rowspan="3"| [[Svavar Gestsson]] |bgcolor=#FF0000 colspan="2" rowspan="3"| [[Steingrímur J. Sigfússon]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="8"| [[Jóhanna Sigurðardóttir]] |bgcolor=#SCF0FF rowspan="2" rowspan="3"| [[Júlíus Sólnes]] |- ||[[31. desember]] [[1990]] |- | [[23. apríl]]<br /> [[1991]]* |- | [[30. apríl]]<br /> [[1991]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="25"| [[Davíð Oddsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="13"| [[Friðrik Sophusson]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="15" | [[Þorsteinn Pálsson]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Sighvatur Björgvinsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="9"| [[Ólafur G. Einarsson]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="9"| [[Halldór Blöndal]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="3"| [[Eiður Guðnason]] |- ||[[31. desember]] [[1991]] |- ||[[31. desember]] [[1992]] |- || [[14. júní]]<br />[[1993]] |rowspan="2" bgcolor=#F8C080 colspan="2"| [[Sighvatur Björgvinsson]] |rowspan="2" bgcolor=#F8C080| [[Guðmundur Árni Stefánsson]] |bgcolor=#F8C080 rowspan="6"| [[Össur Skarphéðinsson]] |- ||[[31. desember]] [[1993]] |- || [[24. júní]]<br />[[1994]] |bgcolor=#F8C080 colspan="3" rowspan="4"| [[Sighvatur Björgvinsson]] |bgcolor=#F8C080| [[Guðmundur Árni Stefánsson]] |- || [[12. nóvember]]<br /> [[1994]] |rowspan="3" bgcolor=#F8C080| [[Rannveig Guðmundsdóttir]] |- ||[[31. desember]] [[1994]] |- || [[18. apríl]] [[1995]]* |- || [[23. apríl]] [[1995]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="17"| [[Halldór Ásgrímsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="8" colspan="2"| [[Finnur Ingólfsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="10"| [[Ingibjörg Pálmadóttir]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="12"| [[Björn Bjarnason (ráðherra)|Björn Bjarnason]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="6"| [[Guðmundur Bjarnason]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="7"| [[Halldór Blöndal]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="14"| [[Páll Pétursson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="6"| [[Guðmundur Bjarnason]] |- ||[[31. desember]] [[1995]] |- ||[[31. desember]] [[1996]] |- ||[[31. desember]] [[1997]] |- || [[16. apríl]] [[1998]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="14"| [[Geir H. Haarde]] |- ||[[31. desember]] [[1998]] |- || [[11. maí]] [[1999]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2"| [[Davíð Oddsson]] |bgcolor=#CCF666| [[Halldór Ásgrímsson]] |bgcolor=#CCF666| [[Halldór Ásgrímsson]] |- || [[28. maí]] [[1999]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="11" | [[Árni M. Mathiesen]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="7" | [[Sólveig Pétursdóttir]] | rowspan="17" bgcolor=#CCF666| [[Guðni Ágústsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="17"| [[Sturla Böðvarsson]] | rowspan="9" bgcolor=#CCF666| [[Siv Friðleifsdóttir]] |- || [[31. desember]] [[1999]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="13" colspan="2"| [[Valgerður Sverrisdóttir]] |- ||[[31. desember]] [[2000]] |- || [[14. apríl]] [[2001]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="10"| [[Jón Kristjánsson]] |- ||[[31. desember]] [[2001]] |- || [[2. mars]] [[2002]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Tómas Ingi Olrich]] |- ||[[31. desember]] [[2002]] |- || [[23. maí]] [[2003]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="11"|[[Björn Bjarnason (ráðherra)|Björn Bjarnason]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="6"|[[Árni Magnússon (jafnréttis)|Árni Magnússon]] |- || [[31. desember]] [[2003]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="10"| [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] |- || [[15. september]] [[2004]] |rowspan="2" bgcolor=#CCF666| [[Halldór Ásgrímsson]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="2"| [[Davíð Oddsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="5"|[[Sigríður Anna Þórðardóttir]] |- ||[[31. desember]] [[2004]] |- || [[27. september]] [[2005]] |bgcolor=#CCF666 colspan="2" rowspan="3"|[[Halldór Ásgrímsson]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF|[[Geir H. Haarde]] |rowspan="7" bgcolor=#CCF0FF|[[Árni M. Mathiesen]] |rowspan="7" bgcolor=#CCF0FF|[[Einar K. Guðfinnsson]] |- ||[[31. desember]] [[2005]] |- ||[[7. mars]] [[2006]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="4"|[[Siv Friðleifsdóttir]] |bgcolor=#CCF666|[[Jón Kristjánsson]] |- ||[[15. júní]] [[2006]] |colspan="2" bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"|[[Geir H. Haarde]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF666|[[Valgerður Sverrisdóttir]] |colspan="2" rowspan="3" bgcolor=#CCF666|[[Jón Sigurðsson (f. 1946)|Jón Sigurðsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"|[[Magnús Stefánsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"|[[Jónína Bjartmarz]] |- ||[[31. desember]] [[2006]] |- ||[[17. maí]] [[2007]] * |- ||[[24. maí]] [[2007]] |bgcolor=#F8A808| [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] |rowspan="2" bgcolor=#F8A808|[[Össur Skarphéðinsson]] |bgcolor=#F8A808|[[Björgvin G. Sigurðsson]] |bgcolor=#CCF0FF| [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Einar K. Guðfinnsson]] |rowspan="2" bgcolor=#F8A808| [[Kristján L. Möller]] |bgcolor=#F8A808| [[Jóhanna Sigurðardóttir]] |bgcolor=#F8A808 |[[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] |} ====Ný lög um stjórnarráðið==== {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi|Sjávarútvegs-]] og [[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi|landbúnaðar]] ! [[Dóms og kirkjumálaráðherrar á Íslandi|Dóms]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Iðnaðar]] ! [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Viðskipta]] ! [[Heilbrigðismálaráðherrar á Íslandi|Heilbrigðis]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta]] ! [[Samgönguráðherrar á Íslandi|Samgöngu]] ! [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félags- og tryggingamála]] ! [[Umhverfisráðherrar á Íslandi|Umhverfis]] |- ||[[31. desember]] [[2007]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF| [[Geir H. Haarde]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="3"| [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] |rowspan="3" bgcolor=#CCF0FF| [[Árni M. Matthiesen]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Einar K. Guðfinnsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]] |rowspan="4" bgcolor=#F8A808|[[Össur Skarphéðinsson]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="3"|[[Björgvin G. Sigurðsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"| [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"| [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] |rowspan="5" bgcolor=#F8A808| [[Kristján L. Möller]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="3"| [[Jóhanna Sigurðardóttir]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="3"|[[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] |- ||[[31. desember]] [[2008]] |- ||[[26. janúar]] [[2009]]* |- ||[[1. febrúar]] [[2009]] |rowspan="2" bgcolor=#F8A808| [[Jóhanna Sigurðardóttir]] |rowspan="2" bgcolor=#F8A808|[[Össur Skarphéðinsson]] |colspan="2" bgcolor=#00b300|[[Steingrímur J. Sigfússon]] |rowspan="2"| [[Ragna Árnadóttir]] |rowspan="2"|[[Gylfi Magnússon]] |rowspan="2" bgcolor=#00b300|[[Ögmundur Jónasson]] |rowspan="2" bgcolor=#00b300| [[Katrín Jakobsdóttir]] |bgcolor=#F8A808| [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] |bgcolor=#00b300| [[Kolbrún Halldórsdóttir]] |- ||[[10. maí]] [[2009]] |bgcolor=#00b300|[[Steingrímur J. Sigfússon]] |bgcolor=#00b300|[[Jón Bjarnason (þingmaður)|Jón Bjarnason]] |bgcolor=#F8A808| [[Katrín Júlíusdóttir]] |bgcolor=#F8A808| [[Árni Páll Árnason]] |bgcolor=#00b300|[[Svandís Svavarsdóttir]] |} ====Endurskipulagning efnahagmála og breytt heiti ráðuneyta==== {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi|Sjávarútvegs-]] og [[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi|landbúnaðar]] ! [[Dóms og kirkjumálaráðherrar á Íslandi|Dómsmála- og mannréttinda]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Iðnaðar]] ! [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Efnahags- og viðskipta]] ! [[Heilbrigðismálaráðherrar á Íslandi|Heilbrigðis]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta- og menningarmála]] ! [[Samgönguráðherrar á Íslandi|Samgöngu- og sveitarstjórna]] ! [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félags- og tryggingamála]] ! [[Umhverfisráðherrar á Íslandi|Umhverfis]] |- ||[[1. október]] [[2009]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Jóhanna Sigurðardóttir]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Össur Skarphéðinsson]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"|[[Steingrímur J. Sigfússon]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"|[[Jón Bjarnason (þingmaður)|Jón Bjarnason]] |[[Ragna Árnadóttir]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Katrín Júlíusdóttir]] |[[Gylfi Magnússon]] |bgcolor=#00b300|[[Álfheiður Ingadóttir]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"| [[Katrín Jakobsdóttir]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="1"| [[Kristján L. Möller]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="1"| [[Árni Páll Árnason]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"| [[Svandís Svavarsdóttir]] |- ||[[2. september]] [[2010]] |bgcolor=#00b300 rowspan="1"| [[Ögmundur Jónasson]] |bgcolor=#F8A808| [[Árni Páll Árnason]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="1"|[[Guðbjartur Hannesson]] |bgcolor=#00b300 rowspan="1"| [[Ögmundur Jónasson]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="1"|[[Guðbjartur Hannesson]] |- |} ====Stofnun velferðar- og innanríkisráðuneyta==== {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi|Sjávarútvegs-]] og [[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi|landbúnaðar]] ! [[Innanríkisráðherrar á Íslandi|Innanríkis]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Iðnaðar]] ! [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Efnahags- og viðskipta]] ! [[Velferðarmálaráðherrar á Íslandi|Velferðar]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta- og menningarmála]] ! [[Umhverfisráðherrar á Íslandi|Umhverfis]] |- ||[[31. desember]] [[2010]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Jóhanna Sigurðardóttir]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Össur Skarphéðinsson]] |bgcolor=#00b300 rowspan="1"|[[Steingrímur J. Sigfússon]] |bgcolor=#00b300 rowspan="1"|[[Jón Bjarnason (þingmaður)|Jón Bjarnason]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"|[[Ögmundur Jónasson]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Katrín Júlíusdóttir]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="1"|[[Árni Páll Árnason]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Guðbjartur Hannesson]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"| [[Katrín Jakobsdóttir]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"| [[Svandís Svavarsdóttir]] |- ||[[31. desember]] [[2011]] |bgcolor=#F8A808|[[Oddný G. Harðardóttir]] |bgcolor=#00b300|[[Steingrímur J. Sigfússon]] |bgcolor=#00b300|[[Steingrímur J. Sigfússon]] |} ====Stofnun atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis==== {| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! colspan="2"|[[Atvinnuvegaráðherrar á Íslandi|Atvinnuvega- og nýsköpunar]] ! colspan="2"|[[Innanríkisráðherrar á Íslandi|Innanríkis]] ! colspan="2"|[[Velferðarmálaráðherrar á Íslandi|Velferðar]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta- og menningarmála]] ! [[Umhverfisráðherrar á Íslandi|Umhverfis- og auðlinda]] |- ||[[1. september]] [[2012]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Jóhanna Sigurðardóttir]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="2"|[[Össur Skarphéðinsson]] |bgcolor=#F8A808 rowspan="1"|[[Oddný G. Harðardóttir]] |bgcolor=#00b300 colspan="2" rowspan="2"|[[Steingrímur J. Sigfússon]] |bgcolor=#00b300 colspan="2" rowspan="2"|[[Ögmundur Jónasson]] |bgcolor=#F8A808 colspan="2" rowspan="2"|[[Guðbjartur Hannesson]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"| [[Katrín Jakobsdóttir]] |bgcolor=#00b300 rowspan="2"| [[Svandís Svavarsdóttir]] |- ||[[4. október]] [[2012]] |bgcolor=#F8A808|[[Katrín Júlíusdóttir]] |- ||[[23. maí]] [[2013]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"|[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"|[[Gunnar Bragi Sveinsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"|[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"|[[Ragnheiður Elín Árnadóttir]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="1"|[[Hanna Birna Kristjánsdóttir]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"|[[Kristján Þór Júlíusson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="4"|[[Eygló Harðardóttir]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"|[[Illugi Gunnarsson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="2"|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |- ||[[4. desember]] [[2014]] |bgcolor=#CCF0FF colspan="2" rowspan="3"|[[Ólöf Nordal]] |- ||[[31. desember]] [[2014]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="2"|[[Sigrún Magnúsdóttir]] |- ||[[7. apríl]] [[2016]] |bgcolor=#CCF666|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |bgcolor=#CCF666|[[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] |bgcolor=#CCF666|[[Gunnar Bragi Sveinsson]] |- |} ====Innanríkisráðuneyti skipt í dómsmála og svo samgöngu- og sveitarstjórna==== {| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! colspan="2"|[[Atvinnuvegaráðherrar á Íslandi|Atvinnuvega- og nýsköpunar]] ! [[Samgönguráðherrar á Íslandi|Samgöngu- og sveitastjórnar]] ! [[Dómsmálaráðherrar á Íslandi|Dómsmál]] ! colspan="2"|[[Velferðarmálaráðherrar á Íslandi|Velferðar]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta- og menningarmála]] ! [[Umhverfisráðherrar á Íslandi|Umhverfis- og auðlinda]] |- ||[[11. janúar]] [[2017]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"|[[Guðlaugur Þór Þórðarson]] |bgcolor=#e5aa6a|[[Benedikt Jóhannesson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="4"|[[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] |bgcolor=#e5aa6a|[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Jón Gunnarsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="2"|[[Sigríður Ásthildur Andersen|Sigríður Á. Andersen]] |bgcolor=#b76ae5|[[Óttar Proppé]] |bgcolor=#e5aa6a|[[Þorsteinn Víglundsson]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Kristján Þór Júlíusson]] |bgcolor=#b76ae5|[[Björt Ólafsdóttir]] |- ||[[30. nóvember]] [[2017]] |bgcolor=#00b300 rowspan="3"|[[Katrín Jakobsdóttir]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="3"|[[Kristján Þór Júlíusson]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |bgcolor=#00b300 rowspan="3"|[[Svandís Svavarsdóttir]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"|[[Ásmundur Einar Daðason]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"|[[Lilja Alfreðsdóttir]] |bgcolor=#00b300 rowspan="3"|[[Guðmundur Ingi Guðbrandsson]] |- ||[[14. mars]] [[2019]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] |- ||[[6. september]] [[2019]] |bgcolor=#CCF0FF|[[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] |} ====Uppstokkun nokkurra ráðuneyta==== {| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunar]] ! [[Atvinnuvegaráðherrar á Íslandi|Matvæla]] ! [[Innviðaráðherrar á Íslandi|Innviða]] ! [[Innanríkisráðherrar á Íslandi|Dómsmál]]<nowiki/>a ! [[Heilbrigðisráðherrar á Íslandi|Heilbrigðis]] ! [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félags- og vinnumarkaðsmála]] ! [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi|Viðskipta- og menningamála]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta- og barnamála]] ! [[Umhverfisráðherrar á Íslandi|Umhverfis-, orku- og loftslags]] |- ||[[28. nóvember]] [[2021]] |bgcolor=#00b300 rowspan="3"| [[Katrín Jakobsdóttir]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="2"| [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="2"| [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | rowspan="5" bgcolor="#CCF0FF" | [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] |bgcolor=#00b300 rowspan="3"| [[Svandís Svavarsdóttir]] |bgcolor=#CCF666 rowspan="3"| [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |bgcolor=#CCF0FF rowspan="1"| [[Jón Gunnarsson]] | rowspan="5" bgcolor="#CCF666" | [[Willum Þór Þórsson]] |bgcolor=#00b300 rowspan="4"| [[Guðmundur Ingi Guðbrandsson]] | rowspan="5" bgcolor="#CCF666" | [[Lilja Alfreðsdóttir]] | rowspan="5" bgcolor="#CCF666" | [[Ásmundur Einar Daðason]] | rowspan="5" bgcolor="#CCF0FF" | [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] |- ||[[19. júní]] [[2023]] | rowspan="4" bgcolor="#CCF0FF" |[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] |- ||[[14. október]] [[2023]] |bgcolor=#CCF0FF | [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] |bgcolor=#CCF0FF | [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] |- ||[[9. apríl]] [[2024]] | rowspan="2" bgcolor="#CCF0FF" | [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | rowspan="2" bgcolor="#CCF0FF" | [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] | rowspan="2" bgcolor="#CCF666" | [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] |bgcolor=#00b300 | [[Bjarkey Gunnarsdóttir]] |bgcolor=#00b300 | [[Svandís Svavarsdóttir]] |- |[[17. október|17. október 2024]] | rowspan="2" bgcolor="#CCF0FF" | [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | rowspan="2" bgcolor="#CCF666" | [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | rowspan="2" bgcolor="#CCF0FF" | [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] |} ====Ráðuneytum fækkað==== {| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 66%;" |- ! [[Ráðherra]] ! [[Forsætisráðherrar á Íslandi|Forsætis]] ! [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|Utanríkis]] ! [[Fjármálaráðherrar á Íslandi|Fjármála]] ! [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi|Menningar-, nýsköpunar- og háskólamála]] ! [[Atvinnuvegaráðherrar á Íslandi|Atvinnuvega]] ! [[Innviðaráðherrar á Íslandi|Samgöngu- og sveitarstjórnarmála]] ! [[Dómsráðherrar á Íslandi|Dómsmála]] ! [[Heilbrigðisráðherrar á Íslandi|Heilbrigðis]] ! [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félags- og húsnæðismála]] ! [[Menntamálaráðherrar á Íslandi|Mennta- og barnamála]] ! [[Umhverfisráðherrar á Íslandi|Umhverfis- og loftslags]] |- ||[[21. desember]] [[2024]] | rowspan="3" bgcolor="#F8A808" | [[Kristrún Frostadóttir]] | rowspan="3" bgcolor="#e5aa6a" | [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] | rowspan="3" bgcolor="#e5aa6a" | [[Daði Már Kristófersson]] | rowspan="3" bgcolor="#F8A808" | [[Logi Einarsson]] | rowspan="3" bgcolor="#e5aa6a" | [[Hanna Katrín Friðriksson]] | rowspan="3" bgcolor="#ffca3e" | [[Eyjólfur Ármannsson]] | rowspan="3" bgcolor="#e5aa6a" | [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | rowspan="3" bgcolor="#F8A808" | [[Alma Möller]] | rowspan="2" bgcolor="#ffca3e" | [[Inga Sæland]] |bgcolor=#ffca3e| [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] | rowspan="3" bgcolor="#F8A808" | [[Jóhann Páll Jóhannsson]] |- ||[[23. mars]] [[2025]] |bgcolor=#ffca3e| [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] |- ||[[11. janúar]] [[2026]] |bgcolor=#ffca3e| [[Ragnar Þór Ingólfsson]] |bgcolor=#ffca3e| [[Inga Sæland]] |} {| class="wikitable" ! Litur !Flokkur |- | bgcolor=#FF0000| |[[Alþýðubandalagið]] (1956-1991) |- | bgcolor=#F8C080| |[[Alþýðuflokkurinn]] |- | bgcolor=#b76ae5| |[[Björt framtíð]] |- |bgcolor=#SCF0FF| |[[Borgaraflokkurinn]] (1989-1991) |- | bgcolor=#ffca3e| |[[Flokkur fólksins]] |- | bgcolor=#CCF666| |[[Framsóknarflokkurinn]] |- | bgcolor=#2A52BE| |[[Heimastjórnarflokkurinn]] |- | bgcolor=#00BFFF| |[[Íhaldsflokkurinn]] |- | bgcolor=#77B5FE| |[[Sambandsflokkurinn]] |- | bgcolor=#F7D808| |[[Samtök frjálslyndra og vinstrimanna]] |- | bgcolor=#F8A808| |[[Samfylking - Jafnaðarflokkur Íslands]] |- |bgcolor=#FF0080| |[[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]] |- | bgcolor=#CCF0FF| |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |- | bgcolor=#0040FF| |[[Sjálfstæðisflokkurinn eldri]] |- | bgcolor=#00b300| |[[Vinstrihreyfingin grænt framboð]] (2009-) |- | bgcolor=#e5aa6a| |[[Viðreisn]] |} ==Heimildir== *[https://web.archive.org/web/20060211232132/http://raduneyti.is/Rikisstjornartal/ Ríkisstjórnatal] af vef Stjórnarráðsins *[http://www.althingi.is Alþingi] Æviskrár þeirra Alþingismanna sem verið hafa ráðherrar, tekið fram yfir upplýsingar úr Ríkisstjórnatali Stjórnarráðsins ==Tengt efni== * [[Listi yfir ráðuneyti Íslands]] * [[Forseti Alþingis]] * [[Forsætisráðherrar á Íslandi]] * [[Utanríkisráðherrar á Íslandi]] * [[Fjármálaráðherrar á Íslandi]] * [[Ráðherrar Hagstofu Íslands]] * [[Dómsmálaráðherrar á Íslandi]] * [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi]] * [[Landbúnaðarráðherrar á Íslandi]] * [[Iðnaðarráðherrar á Íslandi]] * [[Viðskiptaráðherrar á Íslandi]] * [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi]] * [[Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherrar á Íslandi]] * [[Umhverfisráðherrar á Íslandi]] * [[Samgönguráðherrar á Íslandi]] * [[Menntamálaráðherrar á Íslandi]] * [[Kirkjumálaráðherrar á Íslandi]] {{Íslensk stjórnmál}} {{Ríkisstjórn Íslands}} {{Ráðuneyti Íslands}} [[Flokkur:Ríkisstjórn Íslands|Ríkisstjórn Íslands]] lpgabuaba7r97bxvyx38vjd9k1zvwq3 0 11134 1983265 1792133 2026-10-19T10:48:47Z TKSnaevarr 53243 1983265 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Konungur Sádi-Arabíu]] | ætt = [[Sád-ætt]] | skjaldarmerki = Emblem of Saudi Arabia.svg | nafn = Fahd bin Abdul Aziz al-Sád</br>{{nobold|فهد بن عبد العزيز آل سعود}} | mynd = Fahd of Saudi Arabia Portrait (cropped).jpg | fæðingardagur = 1920, 1921 eða 1923 | fæðingarstaður = [[Ríad]], [[Soldánsdæmið Nejd|Soldánsdæminu Nejd]] | dánardagur = 1. ágúst 2005 (81–85 ára) | dánarstaður = [[Ríad]], [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | grafinn = Al Oud-grafreiturinn, Ríad | ríkisár = 1. ágúst 2005 – 23. janúar 2015 | faðir = [[Ibn Sád]] | móðir = [[Hassa bint Ahmed Al Sudairi]] | börn = 10 }} '''Fahd bin Abdul Aziz al-Sád''', ([[arabíska]]: فهد بن عبد العزيز آل سعود), (fæddur [[1921]] – [[1. ágúst]] [[2005]]) var [[konungur]] og [[forsætisráðherra]] [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]] og höfuð [[Sád-ætt|Sád-ættarinnar]]. Hann var frá [[Ríad]]. Fahd varð konungur árið [[1982]] þegar hálfbróðir hans, [[Khalid bin Abdul Aziz al-Sád]], lést. Hann hafði þá þegar haft stjórnartaumana í hendi sér lengi þar sem Khalid hafði lítinn áhuga á [[stjórnmál]]um. Fahd fékk síðan [[hjartaáfall]] árið [[1995]] og gat eftir það ekki sinnt opinberum skyldum sínum. Hálfbróðir hans, [[Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád]], var því [[ríkisstjóri]] þar til Fahd lést og Abdúlla tók formlega við konungstign. Fahd er sá konungur sem lengst hefur setið á stóli í sögu Sádí-Arabíu. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill=[[Konungur Sádí-Arabíu]] | frá=1982 | til=2005 | fyrir=[[Khalid bin Abdul Aziz al-Sád]] | eftir=[[Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád]] | }} {{Töfluendir}} {{Konungar Sádí-Arabíu}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1921|2005}} [[Flokkur:Konungar Sádi-Arabíu]] cq630ihcrxwr30bu8m7h1qwgd1g7e2j 0 11140 1983264 1846870 2026-10-19T10:43:20Z TKSnaevarr 53243 1983264 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Konungur Sádí-Arabíu]] | ætt = [[Sád-ætt]] | skjaldarmerki = Emblem of Saudi Arabia.svg | nafn = Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád</br>{{nobold|عبد الله بن عبدالعزيز آل سعود}} | mynd = King Abdullah bin Abdul al-Saud January 2007.jpg | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1924|8|1}} | fæðingarstaður = [[Ríad]], [[Soldánsdæmið Nejd|Soldánsdæminu Nejd]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2015|1|23|1924|8|1}} | dánarstaður = [[Ríad]], [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | grafinn = Al Oud-grafreiturinn, Ríad | ríkisár = 1. ágúst 2005 – 23. janúar 2015 | undirskrift = | faðir = [[Ibn Sád]] | móðir = [[Fahda bint Asi Al Shuraim]] | börn = 36 }} '''Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád''' ([[arabíska]]: عبد الله بن عبد العزيز السعود; f. [[1924]], d. 23. janúar, [[2015]]) var [[konungur]] [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]] frá [[1. ágúst]] [[2005]]. Hann tók við af hálfbróður sínum [[Fahd konungur|Fahd konungi]]. Faðir hans var [[Ibn Sád]] stofnandi konungsríkisins. Ibn Sád eignaðist 37 syni og Abdúlla var sá fimmti sem tók við konungsdæminu. == Æviágrip == Abdúlla konungur var fæddur í [[Ríad]], höfuðborg Sádí Arabíu, árið 1924. Móðir hans var [[Fahda bint Asi Al Shuraim]] af [[Shammar-ættbálkurinn|Shammar-ættbálknum]], áttunda eiginkona Ibns Sád. Abdúlla vann sig upp metorðastigann innan sádí-arabíska konungsdæmisins og var orðinn aðstoðarforsætisráðherra í júní 1982. Abdúlla var kvæntur 30 konum og átti með þeim a.m.k. 20 dætur og 15 syni. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill=[[Konungur Sádí-Arabíu]] | frá=2005 | til=2015 | fyrir=[[Fahd bin Abdul Aziz al-Sád]] | eftir=[[Salman bin Abdul Aziz al-Sád]] | }} {{Töfluendir}} {{Konungar Sádí-Arabíu}} {{stubbur|æviágrip}} {{fde|1924|2015}} [[Flokkur:Konungar Sádi-Arabíu]] lz5q1309j9rqevhg2nlqnlr0lwebszd 1983266 1983264 2026-10-19T10:49:03Z TKSnaevarr 53243 1983266 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Konungur Sádi-Arabíu]] | ætt = [[Sád-ætt]] | skjaldarmerki = Emblem of Saudi Arabia.svg | nafn = Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád</br>{{nobold|عبد الله بن عبدالعزيز آل سعود}} | mynd = King Abdullah bin Abdul al-Saud January 2007.jpg | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1924|8|1}} | fæðingarstaður = [[Ríad]], [[Soldánsdæmið Nejd|Soldánsdæminu Nejd]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2015|1|23|1924|8|1}} | dánarstaður = [[Ríad]], [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] | grafinn = Al Oud-grafreiturinn, Ríad | ríkisár = 1. ágúst 2005 – 23. janúar 2015 | undirskrift = | faðir = [[Ibn Sád]] | móðir = [[Fahda bint Asi Al Shuraim]] | börn = 36 }} '''Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád''' ([[arabíska]]: عبد الله بن عبد العزيز السعود; f. [[1924]], d. 23. janúar, [[2015]]) var [[konungur]] [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]] frá [[1. ágúst]] [[2005]]. Hann tók við af hálfbróður sínum [[Fahd konungur|Fahd konungi]]. Faðir hans var [[Ibn Sád]] stofnandi konungsríkisins. Ibn Sád eignaðist 37 syni og Abdúlla var sá fimmti sem tók við konungsdæminu. == Æviágrip == Abdúlla konungur var fæddur í [[Ríad]], höfuðborg Sádí Arabíu, árið 1924. Móðir hans var [[Fahda bint Asi Al Shuraim]] af [[Shammar-ættbálkurinn|Shammar-ættbálknum]], áttunda eiginkona Ibns Sád. Abdúlla vann sig upp metorðastigann innan sádí-arabíska konungsdæmisins og var orðinn aðstoðarforsætisráðherra í júní 1982. Abdúlla var kvæntur 30 konum og átti með þeim a.m.k. 20 dætur og 15 syni. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill=[[Konungur Sádí-Arabíu]] | frá=2005 | til=2015 | fyrir=[[Fahd bin Abdul Aziz al-Sád]] | eftir=[[Salman bin Abdul Aziz al-Sád]] | }} {{Töfluendir}} {{Konungar Sádí-Arabíu}} {{stubbur|æviágrip}} {{fde|1924|2015}} [[Flokkur:Konungar Sádi-Arabíu]] h3bd67fg30swykkpmfqt8g8mp0xdlhy 0 11445 1983210 1952103 2026-10-19T03:43:32Z Fyxi 84003 1983210 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Álandseyjar |nafn_á_frummáli=Åland<br />Ahvenanmaa |nafn_í_eignarfalli=Álandseyja |fáni=Flag_of_Åland.svg |skjaldarmerki=Coat of arms of Åland.svg |staðsetningarkort=Ahvenanmaa_sijainti_Suomi.svg |þjóðsöngur=[[Ålänningens sång]] |tungumál=[[sænska]] |höfuðborg=[[Maríuhöfn]] |stjórnarfar=[[Sjálfstjórnarhérað]] |titill_leiðtoga1=[[Forsætisráðherra Álandseyja|Forsætisráðherra]] |titill_leiðtoga2=[[Landstjóri Álandseyja|Landstjóri]] |nafn_leiðtoga1=[[Katrin Sjögren]] |nafn_leiðtoga2=[[Marine Holm-Johansson]] |staða=[[Sjálfstjórnarhérað]] |staða_athugasemd=innan [[Finnland]]s |atburður1=Heimastjórn |dagsetning1=7. maí 1920 |atburður2 = [[Álandseyjasamningurinn]] |dagsetning2 = 20. október 1921 |atburður3=Héraðsþing |dagsetning3=9. júní 1922 |ESBaðild=1. janúar 1995 |flatarmál=1.583 |fólksfjöldi= 30.836 |mannfjöldaár=2025 |íbúar_á_ferkílómetra=19,76 |VLF=1,747 |VLF_ár = 2021 |VLF_á_mann = 46.974 |VÞL = {{hækkun}} 0.937 |VÞL_ár = 2022 |gjaldmiðill=[[evra]] € |tímabelti=[[UTC+2]] (UTC+3 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) |tld=ax |símakóði=358 18 }} '''Álandseyjar''' eða '''Áland''' ([[sænska]]: ''Åland''; [[finnska]]: ''Ahvenanmaa'') eru [[sjálfstjórnarsvæði]] undir [[Finnland|finnskum]] yfirráðum á [[Eystrasalt]]i undan strönd Finnlands.<ref>{{vísindavefurinn|1536|Hvaða landi tilheyra Álandseyjar?}}</ref> Álandseyjar telja í heildina um 6.500 [[eyja]]r og [[sker]] en hinir [[Sænska|sænskumælandi]] íbúar búa langflestir á stærstu eyjunni, [[Fasta Åland]].<ref>{{vísindavefurinn|31969|Hvað getur þú sagt mér um Álandseyjar?}}</ref> Það var samkvæmt ákvörðun [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] árið [[1921]] sem Álandseyjar fengu sjálfsstjórn en áður höfðu íbúar eyjanna sóst eftir því að segja skilið við Finnland og verða hluti af Svíþjóð. Opinbert tungumál á eyjunum er sænska og höfuðborgin er [[Maríuhöfn]]. Álandseyjar eru eyjaklasi við mynni [[Helsingjabotn]]s í Eystrasalti, við strönd Finnlands. Stærsta eyjan er [[Fasta Åland]] þar sem 90% íbúanna búa.<ref>{{cite web|url=http://www.osterholm.info/aland/index.html|title=The Aland Islands|date=9 May 2012|website=Osterholm.info|access-date=26 October 2017|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509120701/http://www.osterholm.info/aland/index.html|archive-date=9 May 2012}}</ref> Auk hennar eru um 6.500 eyjar og sker austan við stærstu eyjuna.<ref name="readersnatural">{{Cite book|title=Natural Wonders of the World|url=https://archive.org/details/naturalwondersof00sche|publisher=Reader's Digest Association, Inc|year=1980|isbn=0-89577-087-3|editor-last=Scheffel|editor-first=Richard L.|location=United States of America|page=[https://archive.org/details/naturalwondersof00sche/page/n6 3]|editor-last2=Wernet|editor-first2=Susan J.}}</ref> Aðeins 60-80 eyjar eru byggðar. [[Roslagen]] í Svíþjóð liggur 38 km vestan við Fasta Åland, en í austri nær eyjaklasinn alveg að strönd Finnlands í [[Skerjagarðshaf]]i. Vestan við Álandseyjar er óbyggða skerið [[Märket]] sem skiptist í tvennt milli Finnlands og Svíþjóðar. Ferjur ganga frá Maríuhöfn til [[Turku]] í Finnlandi og [[Stokkhólmur|Stokkhólms]] í Svíþjóð. Álandseyjar eru sjálfstjórnarsvæði og hafa því [[stjórn Álandseyja|eigin stjórn]] sem fer með hluta þess valds sem [[finnska ríkisstjórnin]] fer með annars staðar. Eyjarnar eru herlaust og hlutlaust svæði eftir friðarsamninga í kjölfar [[Álandseyjastríðið|Álandseyjastríðsins]] um miðja 19. öld.<ref name="demilitarisation">{{cite web|url= https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/03/24/121603852.pdf|title= Uneasy Sweden and the Menace of Prussianism; An Analysis of the Scandinavian Situation in View of Kaiser's Reported Ambition to Make the Baltic a German Lake|website= Query.nytimes.com|access-date= 26 October 2017}}</ref> Árið 2022 var haldið upp á 100 ára afmæli sjálfstjórnar á eyjunum.<ref>{{cite web|url=http://www.nordiclabourjournal.org/nyheter/news-2021/article.2021-06-16.9273848238|title=100 years of autonomy: Åland celebrates|publisher=[[Nordic Labour Journal]]|access-date=30 June 2021|archive-date=1 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701063137/www.nordiclabourjournal.org/nyheter/news-2021/article.2021-06-16.9273848238|url-status=live|last = Forsgård | first = Helena | date = 29 June 2021}}</ref> Sumir Álendingar vilja kljúfa sig frá Finnlandi og gerast sjálfstætt land. Stjórnmálaflokkurinn Ålands Framtid eða [[Framtíð Álandseyja]] berst hart fyrir því, en fékk aðeins einn þingmann af 30 í kosningum árið 2019. == Heiti == Uppruni heitis eyjanna er [[frumnorræna]] orðið *''Ahvaland'' dregið af orðinu yfir [[vatn]] eða [[á (vatn)|á]]. [[Frumgermanska]] orðið ''ahwō'' er skylt latneska orðinu ''aqua'' sem merkir „vatn“. Í norrænu varð þetta Áland og síðan Åland í sænsku, þótt ár séu ekki áberandi í landslagi Álandseyja. [[Finnska]] og [[eistneska]] heitið yfir eyjarnar, ''Ahvenanmaa'' og ''Ahvenamaa'', hafa verið tengd við [[aborri|aborra]] (''ahvenet'').<ref>Virrankoski, Pentti (2001). {{lang|fi|Suomen historia. Ensimmäinen osa}}. SKS. {{ISBN|951-746-321-9}}. p. 59.</ref> Til er tilgáta sem gengur út frá því að finnska heitið sé það upprunalega, og norræna heitið dregið af því.<ref name="Hulden">Lars Hulden (2001) ''Finlandssvenska bebyggelsenamn''; Svenska litteratursällskapet i Finland. {{ISBN|951-583-071-0}}.</ref> Hugsanlega vísaði [[Pliníus eldri]] til eyjanna þegar hann minntist árið 77 á eyjar þar sem íbúarnir lifðu af [[hafrar|höfrum]],<ref name="Pliny">Pliny the Elder ''The Natural History''; Book IV, Chapter 27.</ref> þar sem latneska orðið yfir hafra er ''avena''. Opinbert heiti eyjanna er ''Landskapet Åland'' sem merkir „landshlutinn“ eða „héraðið Áland“. == Saga == === Forsaga === Fyrir um 18.000 árum gekk [[Weichsel-skeiðið]] yfir [[Skandinavía|Skandinavíu]] þar sem þykkur ís lagðist yfir löndin. Þessi ís hopaði frá því fyrir um 9000 árum. Fyrir um 8000 árum risu hæstu hæðir eyjanna úr [[Eystrasalt]]i. Yfirborð sjávar hækkaði og lækkaði næstu aldirnar, en [[landbrú]] myndaðist aldrei til Álandseyja, þannig að fyrstu [[maður|mennirnir]] komu þangað með [[bátur|bátum]]. Land Álandseyja heldur áfram að rísa um nokkra millimetra á ári. Elstu ummerki um mannabyggð á eyjunum eru frá [[nýsteinöld]], um 4000 f.Kr. [[Gatamenningin]] og síðan [[Kambamenningin]] barst þangað á 3. árþúsundinu f.o.t. Helsta veiðidýr íbúa var [[vöðuselur]]. [[Kvikfjárrækt]] hófst á [[bronsöld]] og sex [[hæðavirki]] frá [[járnöld]] hafa fundist á eyjunum. Fjölmörg [[kuml]] frá [[víkingaöld]] hafa fundist á Fasta Åland sem gefa þétta búsetu til kynna. Arabísk mynt hefur fundist þar sem bendir til þátttöku íbúa í [[víkingaferð]]um í [[Austurvegur|Austurveg]].<ref>{{vefheimild|titill = Järnåldern på Åland|url = http://www.kansallismuseo.fi/sv/nationalmuseum/undervisning/undervisningspaket/forhistoria/information/jarnaldern/jarn8|verk = |skoðað= 2015-09-05|vefsíða= Museiverket}}</ref><ref>{{vefheimild|titill = Stenåldern på Åland|url = http://www.kansallismuseo.fi/sv/nationalmuseum/undervisning/undervisningspaket/forhistoria/information/stenaldern/sten11|verk = |skoðað= 2015-09-05|vefsíða= Museiverket}}</ref> === Miðaldir === Álendingar tóku [[kristni]] snemma á 11. öld og fyrstu timburkirkjurnar voru reistar á þeim tíma. Hugsanlega lagði [[Eiríkur helgi]] Svíakonungur eyjarnar undir Svíþjóð, en samkvæmt öðrum heimildum voru eyjarnar þegar orðnar hluti af Svíþjóð í valdatíð hans. Fyrstu steinkirkjurnar voru svo reistar á 14. og 15. öld. Álandseyjar urðu hluti af [[Ábæjarbiskupsdæmi]], en [[Ragnvaldur 2.]] biskup frá 1309 til 1321 var álenskur. Eyjunum var skipt í þriðjunga með eigin dómþing og landsþing er nefnt í [[Saltvik]] frá 1322. Bygging [[Kastelholmshöll|Kastelholmshallar]] hófst á 9. áratug 14. aldar. Kastalinn er fyrst nefndur í heimildum frá 1388.<ref name="Richards">{{cite book|last=Richards|first=Sir James Maude |title=800 years of Finnish architecture|url=https://books.google.com/books?id=q11QAAAAMAAJ&q=Kastelholm+Castle|year=1978|publisher=David & Charles|isbn=0715375121|page=15}}</ref> Í kastalanum bjó hallar[[fógeti]] sem heyrði formlega undir höfuðsmanninn í [[Ábæjarhöll]]. [[Lögmaður]] Austurlands (stærstur hluti Finnlands) hafði lögsögu á eyjunum, en frá 1435 lögmaður Norður-Finna. Um miðja 15. öld var [[regla heilags Frans|Fransiskanaklaustur]] stofnað á eyjunum. Átök innan [[Kalmarsambandið|Kalmarsambandsins]] í kringum yfirráð yfir Svíþjóð leiddu til þess að Danir lögðu Kastelholmshöll og eyjarnar undir sig 1507 með flota undir stjórn [[Søren Norby]]. [[Gústaf Vasa]] frelsaði svo eyjarnar undan hernámi Dana árið 1523, sem markar endalok miðalda og upphaf nýaldar í sögu eyjanna. === Nýöld === Á 16. og 17. öld voru Álandseyjar ýmist sjálfstætt [[lén]] eða hluti af stærra léni sem tilheyrði ýmist krúnunni eða lénsmönnum Svíakonungs. Haustið 1571 hélt [[Jóhann 3. Svíakonungur|Jóhann hertogi]] bróður sínum, [[Eiríkur 14.|Eiríki 14.]], og konu hans, [[Karin Månsdotter]], föngnum í Kastelholmshöll. Árið 1634 var stjórnsýslu Finnlands breytt og Álandseyjar urðu hluti af [[Suðvestur-Finnland]]i. Árið 1638 var póstleiðin frá Stokkhólmi til Åbo lögð um Álandseyjar í valdatíð [[Kristín Svíadrottning|Kristínar Svíadrottningar]]. Frá 1666 til 1670 voru níu konur dæmdar á bálið í [[nornaréttarhöld]]um á Álandseyjum. [[Rússland|Rússar]] lögðu Álandseyjar undir sig í [[Norðurlandaófriðurinn mikli|norðurlandaófriðnum mikla]] 1713 til 1721 og notuðu eyjarnar sem bækistöð fyrir herfarir gegn Svíþjóð. Flestir íbúar flúðu til Svíþjóðar. [[Álandseyjaráðstefnan]] var árangurslaus friðarráðstefna á Álandseyjum 1718-1719. [[Orrustan í Föglöfjärd]] var minni háttar sjóorrusta sem fór fram við eyjarnar 1720. Eftir friðarsamninga í Nystad, þar sem Rússar fengu hluta [[Kirjálaeiðið|Kirjálaeiðisins]], sneru Álendingar aftur heim. Þegar [[Hattastríðið]] braust út 1741 lögðu Rússar eyjarnar aftur undir sig 1742 með þeim afleiðingum að íbúar þurftu aftur að flýja. Í mars árið eftir lagði sænski [[skerjagarðsflotinn]] eyjarnar aftur undir sig. Átökunum lauk með [[friðarsamningurinn í Åbo|friðarsamningnum í Åbo]] í ágúst 1743. === Rússnesk yfirráð === Þegar [[finnska stríðið]] braust út milli Svíþjóðar og Rússlands árið 1808 lagði rússneskur floti eyjarnar undir sig án mótspyrnu. Þann 19. mars 1808 gerðu bændur á eyjunum uppreisn gegn hernámsliðinu og Svíar sendu liðsauka. Þann 9. maí fór [[orrustan um Kumlinge]] fram þar sem Svíar unnu sigur. Um vorið gaf konungur skipun um að rýma austari eyjarnar og rífa þar byggingar sem gætu nýst hernámsliði Rússa. [[Georg Carl von Döbeln]] var settur yfir varnir eyjanna og sagt að verja þær hvað sem það kostaði. Þegar [[Karl 13.]] komst til valda með stjórnarbyltingu var von Döbeln kallaður aftur og Rússar hröktu sænska varnarliðið burt vorið 1809. Þegar stríðinu lauk árið eftir urðu eyjarnar hluti af [[Stórhertogadæmið Finnland|Stórhertogadæminu Finnlandi]] innan [[Rússaveldi]]s. Árið 1836 hófu Rússar að reisa [[Bomarsundsvirki]] á Álandseyjum. Þegar [[Krímstríðið]] braust út kom bresk-franskur floti til Álandseyja 21. júní 1854 og hóf skothríð á virkið sem enn var óklárað. Rússneska setuliðið gafst upp í ágúst. Bretar buðu Svíum að taka við stjórn eyjanna, en Svíar höfnuðu því þar sem stríðið stóð enn yfir. Virkið var því eyðilagt með sprengiefni í september. Í [[Friðarsamningarnir í París 1856|friðarsamningnum í París 1856]] var kveðið á um að eyjarnar væru herlaust svæði. Virkið var því aldrei endurreist og árið 1861 var Maríuhöfn stofnuð af [[Alexander 2. Rússakeisari|Alexander 2. Rússakeisara]] sem höfuðborg eyjanna. Þar var stofnaður stýrimannaskóli 1861 og útgerðarfélög komu sér þar fyrir. Maríuhöfn varð líka vinsæll baðstaður á seinni hluta 19. aldar. Ritstjórinn [[Julius Sundblom]] stofnaði fyrsta dagblað Álandseyja, ''[[Tidningen Åland]]''. Hann leiddi síðar baráttu fyrir sameiningu við Svíþjóð. Í [[fyrri heimsstyrjöld]] hófu Rússar að reisa hernaðarmannvirki á Álandseyjum árið 1916. Þegar Finnland lýsti yfir sjálfstæði í desember 1917 lýsti Sundblom því yfir að Finnland ætti að vera frjálst og Álandseyjar sænskar.<ref>{{webbref|url=http://www.julius.ax/om-julius-sundblom/politikern-julius|titel=Politikrn Julius|utgivare=http://www.julius.ax|förnamn=Dan efternamn=Nordman|språk=svenska|hämtdatum=18 oktober 2023}}</ref> 95% myndugra Álendinga undirrituðu undirskriftalista sem afhentur var [[Gústaf 5.]] um að Svíar tækju við stjórn eyjanna. Á móti var [[Álandseyjanefndin]] stofnuð af nokkrum Álendingum í Helsinki og setti fram kröfu um aukið sjálfsforræði eyjanna innan Finnlands. Í [[Finnska borgarastyrjöldin|finnsku borgarastyrjöldinni]] [[Álandseyjaherförin|sendu Svíar her]] til að verja íbúa eyjanna, en skömmu síðar kom þýskur her til eyjanna. Sænska liðið hörfaði þá aftur til Svíþjóðar. === Álandseyjamálið og seinna stríð === Árið 1919 var annar undirskriftalisti sendur sem leiddi til spennu milli Finnlands og Svíþjóðar. [[Julius Sundblom]] og [[Carl Björkman]], leiðtogar [[Álandseyjahreyfingin|Álandseyjahreyfingarinnar]], voru dæmdir í fangelsi fyrir landráð. [[Álandseyjamálið]] var tekið fyrir á fundi [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] í júní 1920. Árið eftir kvað bandalagið upp þann úrskurð að eyjarnar ættu að heyra undir Finnland, en fengju að halda tungumáli sínu, yrðu herlaust svæði og fengju aukna sjálfstjórn. Það tók þannig undir málstað Álandseyjanefndarinnar fremur en Álandseyjahreyfingarinnar. Í október 1921 var [[Álandseyjasamningurinn]] undirritaður af fulltrúum Finnlands og Svíþjóðar og átta annarra ríkja. Á millistríðsárunum tóku flestar útgerðir vélknúin skip í notkun, þannig að [[seglskip]] urðu hagstæð kaup. Álenski útgerðarmaðurinn [[Gustaf Erikson]] keypti stór seglskip til að sinna kornflutningum milli Evrópu og Ástralíu. Á 3. áratugnum var útgerð hans sú stærsta á Norðurlöndunum, en [[kreppan mikla]] kom illa við útgerðirnar á eyjunum. Eftir andlát Eriksons 1951 var seglskipinu ''[[Pommern (seglskip)|Pommern]]'' breytt í safnskip.<ref>{{Webbref|url = http://www.seaborne-fartygsmagasinet.com/Gustaf_Eikson_ENGLISH.pdf|titel = The King of Canvas|hämtdatum = 2015-09-16|utgivare = Sjöhistoriska}}</ref><ref>{{Webbref|titel = ERIKSON, Gustaf|url = http://www.blf.fi/artikel.php?id=5761|verk = Biografiskt lexikon för Finland|hämtdatum = 2015-09-16}}</ref><ref>{{Webbref|titel = Ålands sjöfartsmuseum - en kort historik|url = http://www.sjofartsmuseum.ax/sv/om-museet-huvud/historik|verk = |hämtdatum = 2015-09-17|förnamn = |efternamn = |utgivare = Ålands sjöfartsmuseum|arkivurl = https://web.archive.org/web/20160116050026/http://www.sjofartsmuseum.ax/sv/om-museet-huvud/historik|arkivdatum = 2016-01-16}}</ref> Í [[vetrarstríðið|vetrarstríðinu]] sendu Finnar setulið til að verja eyjarnar og komu fyrir [[tundurdufl]]um umhverfis þær. Heimavarnarlið var stofnað með um 700 mönnum. Þegar stríðinu lauk árið 1940 fengu Sovétmenn leyfi til að stofna sendiráð á eyjunum til að tryggja að Finnar stæðu við brottflutninga herliðs þaðan. Þegar [[framhaldsstríðið]] braust út 1941 sneru finnskir hermenn aftur til eyjanna. Þegar stríðinu lauk voru þeir aftur kallaðir heim.<ref name="Demilitarisering">{{Webbref|url = http://www.regeringen.ax/sites/www.regeringen.ax/files/attachments/page/alands-demilitarisering-och-neutralisering.pdf|titel = Ålands demilitarisering och neutralisering|hämtdatum = 2015-09-17|utgivare = Ålands landskapsregering}}</ref><ref name=":6">{{Webbref|titel = Åland|url = http://www.uppslagsverket.fi/bin/view/Uppslagsverket/Aaland|verk = Uppslagsverket Finland|hämtdatum = 2015-09-17|arkivurl = https://web.archive.org/web/20150929032247/http://www.uppslagsverket.fi/bin/view/Uppslagsverket/Aaland|arkivdatum = 2015-09-29}}</ref> Floti Álandseyja varð fyrir miklum skakkaföllum í stríðinu. 13 gufuskip og þrjú seglskip fórust og með þeim 88 sjómenn.<ref name="Sjöhistorisk årsskrift">{{Webbref|url = http://www.leif-80.se/sartryck.pdf|titel = Särtryck ur tidskriften Sjöhistorisk årsskrift förÅland|hämtdatum = 2015-09-19|författare = Rolf Fellman|efternamn = |förnamn = |arkivurl = https://web.archive.org/web/20150928183850/http://www.leif-80.se/sartryck.pdf|arkivdatum = 2015-09-28}}</ref><ref>{{Webbref|titel = Historiens Åland|url = http://www.alandsmuseum.ax/historiens-aland/|verk = |hämtdatum = 2015-09-17|utgivare = Ålands museum|arkivurl = https://web.archive.org/web/20150726211956/http://www.alandsmuseum.ax/historiens-aland/|arkivdatum = 2015-07-26}}</ref><ref>{{Webbref|titel = En stad byggd kring sjöfart|url = http://www.visitaland.com/articles/sjofart/|hämtdatum = 2015-09-17|verk = Visit Åland|arkivurl = https://web.archive.org/web/20150928030156/http://www.visitaland.com/articles/sjofart/|arkivdatum = 2015-09-28}}</ref> === Eftirstríðsárin === Eftir stríð voru ný lög um sjálfstjórn á Álandseyjum samþykkt 1951 með hliðsjón af friðarsamningunum 1947. Álandseyjar fengu eigið þing og eiginn fána 1952. Árið 1970 urðu Álandseyjar sjálfstæður aðili að [[Norðurlandaráð]]i, með tvo fulltrúa af 87 í ráðinu. Fyrstu frímerki Álandseyja voru gefin út 1984.<ref>{{vefheimild|titill = Åland i Nordiska rådet|url = http://www.lagtinget.ax/text.con?iPage=26|skoðað = 2015-09-20|vevsíða = Ålands lagting}}</ref><ref>{{vefheimild|titill=Postverksamhetens utveckling på Åland |url=http://www.posten.ax/department.con?iPage=43&m=74 |verk= |skoðað=2015-09-20 |vefsíða=Posten Åland |safnslóð=https://web.archive.org/web/20151028171103/http://www.posten.ax/department.con?iPage=43&m=74 |safndags=2015-10-28 }}</ref> Stjórnarbyggingin, [[Självstyrelsegården]], var reist árið 1979. Árið 1959 var nýtt ferjufyrirtæki stofnað í Maríuhöfn, [[Viking Line|Ab Vikinglinjen]], en fljótlega tóku fleiri sænsk og finnsk fyrirtæki að reka ferjusiglingar til Álandseyja. Árið 1971 hóf álenska fyrirtækið [[Birka Cruises AB]] siglingar frá Maríuhöfn, en það hætti starfsemi vegna [[Kórónaveirufaraldurinn|Kórónaveirufaraldursins]] 2020. Árið 1966 var opinbera fyrirtækið [[Ålands Penningautomatförening]] (Paf) stofnað með þátttöku ýmissa góðgerðasamtaka á Álandseyjum og með einkaleyfi á rekstri [[spilakassi|spilakassa]] um borð í álenskum ferjum. Í tengslum við Evrópusambandsaðild Svíþjóðar og Finnlands 1995, voru tvær þjóðaratkvæðagreiðslur um aðild haldnar á Álandseyjum. Aðild var samþykkt með miklum meirihluta með fyrirvara um tilteknar undanþágur, sérstaklega varðandi réttinn til búsetu á eyjunum. Álandseyjar urðu því hluti af Evrópusambandinu 1995 og 2002 tók [[evra]]n við af [[finnskt mark|finnska markinu]] sem gjaldmiðill á eyjunum. == Landfræði == [[File:Topographic map of Åland.svg|thumb|upright=1.4|Hæðakort af Álandseyjum sem sýnir mörk sveitarfélaga.]] [[File:Vandring Åland.jpg|thumb|left|Göngufólk á Álandseyjum.]] Álandseyjar liggja á hernaðarlega mikilvægum stað þar sem þær liggja nálægt innsiglingunni að [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] og við mynni bæði [[Helsingjabotn]]s og [[Kirjálabotn]]s. Nær 300 byggilegar eyjar tilheyra eyjaklasanum, en aðeins 60-80 þeirra eru í byggð. Afgangurinn eru um 6200 sker og eyjur með berum klöppum.<ref name="readersnatural" /> Eyjaklasinn tengist eyjaklasanum [[Åboland]] sem liggur austan megin við hann, meðfram suðvesturströnd Finnlands. Saman mynda þeir [[Skerjagarðshaf]]. Vestan við Álandseyjar er [[Álandshaf]] og í norðri er [[Helsingjabotn]]. [[File:Degersand.JPG|thumb|Degersand-strönd á [[Eckerö]].<ref>{{cite web|url=https://www.worldbeachguide.com/finland/degersand.htm|title=Degersand Beach / Finland|first=Copyright-The World Beach|last=Guide|website=World Beach Guide}}</ref>]] Eyjarnar eru að mestu grýttar og jarðvegur er lítill eftir að jökulísinn fór þar yfir við lok síðustu ísaldar.<ref name="readersnatural" /> Á eyjunum eru mörg engi þar sem býr mikill fjöldi ólíkra tegunda skordýra, eins og fiðrildið ''[[Melitaea cinxia]]''. [[File:SoedraLinjen 15.jpg|thumb|left|Kindur á beit á lítilli eyju.]] Álandseyjar ná yfir 1527 km² landsvæði.<ref name="Statfin">{{cite web|title=Statistical Yearbook of Finland 2016|page=505|access-date=2017-02-07|url=http://www.stat.fi/tup/julkaisut/tiedostot/julkaisuluettelo/yyti_stv_201600_2016_16179_net.pdf|website=Stat.fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211080945/http://www.stat.fi/tup/julkaisut/tiedostot/julkaisuluettelo/yyti_stv_201600_2016_16179_net.pdf|archive-date=11 February 2017}}</ref> Níutíu prósent íbúa búa á eyjunni [[Fasta Åland]] sem er langstærst. Erfitt er að áætla stærð hennar vegna þess hvað hún er óregluleg í laginu, en hún er talin vera frá 740 km²<ref name="readersnatural" /> að 879 km²<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EsWT8Ukcq48C&q=aland&pg=PA251|title=Biodiversity and Climate Change: Reports and Guidance Developed Under the Bern Convention|last=Europe|first=Council of|date=2012-01-01|publisher=Council of Europe|isbn=9789287170590|page=251|language=en}}</ref> að yfir 1010 km², eftir því hvað talið er með. Á eyjunni eru nokkrar hafnir. Í [[Álandseyjadeilunni]] notuðu deiluaðilar kortagerð til að undirbyggja kröfur sínar. Á sænska kortinu var stærsta byggða eyjan mest áberandi, en mörgum skerjum var sleppt. Á finnska kortinu var stærð ýmissa smáeyja og skerja ýkt. Á sænska kortinu virtust eyjarnar nær Svíþjóð en Finnlandi, meðan finnska kortið lagði áherslu á samfellu eyjaklasans við meginlandið á Finnlandi, en stærra bil var frá eyjaklasanum til Svíþjóðar hinum megin. Ein útkoman úr þessu er að gjarnan er talað um „6000 sker“ í kjölfarið á lausn deilunnar. Á Álandseyjum lifa margar dýrategundir sem ekki eru upprunnar á eyjunum. [[Elgur]] og ýmsar tegundir dádýra voru flutt þangað á 20. öld. == Stjórnmál == [[File:Ålands lagting.jpg|thumb|[[Þing Álandseyja]].]] Stjórn Álandseyja er í samræmi við lög um sjálfstjórn Álandseyja og alþjóðlega samninga. Þessir samningar tryggja sjálfstjórn eyjanna innan Finnlands, sem fer með fullveldi þar, auk þess að tryggja að þær séu herlaust svæði. Stjórn Álandseyja er í höndum [[Landshlutastjórn Álandseyja|landshlutastjórnar]] sem ber ábyrgð gagnvart [[Löngþing Álandseyja|lögþingi Álandseyja]]. Landstjóri er fulltrúi finnsku ríkisstjórnarinnar. Að auki eiga Álandseyjar einn fastan fulltrúa á finnska þinginu. Álandseyjar eru með eigin [[fáni Álandseyja|fána]] og hafa gefið út eigin frímerki frá 1984.<ref>{{cite web |url=http://www.alandstamps.com/en/products/stamps/product-catalogue-1984-2014 |title=Product catalogue |website=Aland Stamps |access-date=10 February 2017 |archive-date=11 febrúar 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081247/http://www.alandstamps.com/en/products/stamps/product-catalogue-1984-2014 |url-status=dead }}</ref> Eyjarnar eru með eigin lögreglulið og eru með aukaaðild að [[Norðurlandaráð]]i.<ref>{{cite web |url=http://www.eurotrib.com/story/2007/11/7/53338/0615 |title=The 2007 Session of the Nordic Council |date=2007 |website=European Tribune |access-date=10 February 2017 }}</ref> Álandseyjar eru herlaust svæði og íbúar eru undanþegnir [[herskylda|herskyldu]]. Þótt sjálfstæði Álandseyja sé eldra en núverandi [[héruð Finnlands]], fer stjórn Álandseyja með sömu verkefni og finnsku héraðsráðin fara með. [[Póstþjónusta Álandseyja]] sér um póstþjónustu á eyjunum og er aðili að [[Samstarfsráð lítilla evrópskra póstþjónusta|Samstarfsráði lítilla evrópskra póstþjónusta]]. Radíóamatörar líta á Álandseyjar sem sérstakan aðila og þær hafa sitt eigið [[kallmerki]] sem gefið er út af Finnlandi: <code>OH0</code>, <code>OF0</code> og <code>OG0</code> (síðasti stafurinn er núll).<ref>{{cite web |url=http://rsgb.org/main/operating/licensing-novs-visitors/international-prefixes/ |title=International Prefixes |publisher=Radio Society of Great Britain |access-date= 10 February 2017}}</ref> Álandseyjar eiga einn fulltrúa á [[finnska þingið|finnska þinginu]]. Stjórnmálaflokkar á Álandseyjum eru ólíkir flokkum á meginlandinu. [[Heimaskóli|Heimaskólar]], sem voru í reynd bannaðir í Svíþjóð árið 2011, eru leyfðir samkvæmt finnskum lögum. Vegna nálægðar Álandseyja og þar sem þær eru sænskumælandi, hafa nokkrar fjölskyldur sem kjósa heimaskóla flutt frá Svíþjóð til Álandseyja. Meðal þeirra var Jonas Himmelstrand, forseti sænsku heimaskólasamtakanna.<ref>{{cite web |title=Allt fler hemundervisare flyttar till Åland |url=http://www.alandstidningen.ax/nyheter/allt-fler-hemundervisare |website=Ålandstidningen |access-date=12 August 2015 |archive-date=23 febrúar 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223031148/http://www.alandstidningen.ax/nyheter/allt-fler-hemundervisare/ |url-status=dead }}</ref> Eftir endurbætur kosningalaga ætluðu Álandseyjar að heimila netkosningu fyrir fjarstadda kjósendur í þingkosningum 2019 og hugðist heimila öllum kjósendum að nýta sér netkosningu fyrir næstu kosningar 2023.<ref>[https://doi.org/10.31235/osf.io/5zr2e Krimmer, R., Duenas-Cid, D., Krivonosova, I., Serrano, R. A., Freire, M., & Wrede, C. (2019, September 27). Nordic Pioneers: facing the first use of Internet Voting in the Åland Islands (Parliamentary Elections 2019).]</ref> Hætt var við þetta á síðustu stundu vegna efasemda um öryggi kerfisins.<ref>{{Cite book|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-030-60347-2_3|chapter=Tripped at the Finishing Line: The Åland Islands Internet Voting Project|first1=David|last1=Duenas-Cid|first2=Iuliia|last2=Krivonosova|first3=Radu|last3=Serrano|first4=Marlon|last4=Freire|first5=Robert|last5=Krimmer|title=Electronic Voting|series=Lecture Notes in Computer Science|editor-first1=Robert|editor-last1=Krimmer|editor-first2=Melanie|editor-last2=Volkamer|editor-first3=Bernhard|editor-last3=Beckert|editor-first4=Ralf|editor-last4=Küsters|editor-first5=Oksana|editor-last5=Kulyk|editor-first6=David|editor-last6=Duenas-Cid|editor-first7=Mihkel|editor-last7=Solvak|date=7 May 2020|volume=12455|publisher=Springer International Publishing|pages=36–49|via=Springer Link|doi=10.1007/978-3-030-60347-2_3|isbn=978-3-030-60346-5|s2cid=221911723}}</ref> Einn flokkur aðskilnaðarsinna, [[Framtíð Álandseyja]], býður fram með þá stefnu að Álandseyjar verði sjálfstætt ríki.<ref>{{Cite web |url=https://newsnowfinland.fi/editors-pick/viva-aland-independence-dream-not-dead-but-more-autonomy-comes-first |title=Viva Åland! Independence Dream Not Dead, But More Autonomy Comes First |access-date=2023-04-16 |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120030827/https://newsnowfinland.fi/editors-pick/viva-aland-independence-dream-not-dead-but-more-autonomy-comes-first |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/wednesdays_papers_alands_separatists_take_heart_housing_market_warning_and_pig_farm_vaccinations/9864858|title=Wednesday's papers: Åland's separatists take heart, housing market warning and pig farm vaccinations|website=Yle Uutiset|date=4 October 2017}}</ref> === Sveitarfélög === {| | * [[Brändö]] * [[Eckerö]] * [[Finström]] * [[Föglö]] | * [[Geta, Åland|Geta]] * [[Hammarland]] * [[Jomala]] * [[Kumlinge]] | * [[Kökar]] * [[Lemland]] * [[Lumparland]] * [[Maríuhöfn]] | * [[Saltvik]] * [[Sottunga]] * [[Sund, Åland|Sund]] * [[Vårdö]] |} == Efnahagslíf == [[File:Mariehamn Airport.jpg|thumb|right|[[Maríuhafnarflugvöllur]].]] Siglingar, verslun og ferðaþjónusta eru helstu atvinnugreinar á eyjunum. Siglingar standa undir um 40% af efnahagslífinu. Nokkur alþjóðleg skipafélög eru með höfuðstöðvar á Álandseyjum. Fyrir utan þessi félög eru flest fyrirtæki á eyjunum lítil með innan við 10 starfsmenn. Fiskveiðar og landbúnaður eru mikilvægar atvinnugreinar sem tengjast matvælavinnslu á eyjunum. Nokkur áberandi tæknifyrirtæki eru staðsett þar. Vindorkuver hafa vaxið síðustu ár og stefna á að snúa innflutningi á heildarorku í útflutning á næstu árum. Árið 2022 fékkst 41% af allri orkunotkun Álandseyja úr vindorku.<ref>{{vefheimild|url=https://www.asub.ax/en/statistics/environment-and-energy|titill=Environment and energy|vefsíða=ÅSUB|skoðað=12.8.2023}}</ref> Helstu hafnir á eyjunum eru vesturhöfnin í [[Maríuhöfn]], [[Berghamn (Álandseyjum)|Berghamn]] og [[Långnäs]] á aðaleyjunni. Aðeins fjórir þjóðvegir eru á Fasta Åland: [[Þjóðvegur 1 (Álandseyjum)|Þjóðvegur 1]] frá Maríuhöfn til [[Eckerö]], [[Þjóðvegur 2 (Álandseyjum)|Þjóðvegur 2]] frá Maríhöfn til [[Sund (Álandseyjum)|Sund]], [[Þjóðvegur 3 (Álandseyjum)|Þjóðvegur 3]] frá Maríuhöfn til [[Lumparland]], og [[Þjóðvegur 4 (Álandseyjum)|Þjóðvegur 4]] frá [[Finström]] til [[Geta (Álandseyjum)|Geta]]. Maríuhöfn var heimahöfn síðustu stóru úthafskaupskipanna sem notuðust við segl. Síðustu verkefni þeirra voru að flytja hveiti frá Ástralíu til Bretlands sem álandseyski útgerðarmaðurinn [[Gustaf Erikson]] hélt áfram til 1947 ([[kornkapphlaupið]]). Skipin fóru aðeins eina ferð til og frá Suður-Ástralíu og til Bretlands á ári, en voru svo tekin í slipp á Álandseyjum þess á milli. Eitt af þessum skipum, ''[[Pommern (skip)|Pommern]]'', er núna [[safnskip]] í Maríhöfn. Finnland fékk undanþágu fyrir Álandseyjar undan afnámi fríhafnarverslunar á ferjum sem ferðast milli áfangastaða innan Evrópusambandsins innan [[Virðisaukasvæði Evrópusambandsins|Virðisaukasvæðis Evrópusambandsins]]. Samkvæmt undanþágunni er takmörkuð virðisaukaskattfrjáls verslun heimiluð á ferjum sem ganga milli Svíþjóðar og Finnlands, ef þær stoppa í Maríhöfn eða Långnäs, og á [[Maríuhafnarflugvöllur|Maríuhafnarflugvelli]]. Undanþágan gerði Álandseyjar að sérstöku skattsvæði, sem þýðir að innheimta þarf toll á vörum sem fluttar eru til eyjanna. Tvær milljónir ferðamanna heimsækja Álandseyjar árlega, en flestir þeirra stoppa bara í tvo tíma þar til ferjan snýr aftur eða farþegar fara úr einu skipi í annað.<ref>[http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2019/sustainable-tourism/article.2019-06-26.4591163555 Åland: many travellers, far fewer overnighters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815215322/http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2019/sustainable-tourism/article.2019-06-26.4591163555 |date=15 August 2021 }}, ''Nordic Labour Journal'', 27 June 2019</ref> Atvinnuleysi á Álandseyjum var 4,6% árið 2024.<ref>{{vefheimild|url=https://pxweb.asub.ax/PXWeb/pxweb/en/Statistik/Statistik__AR__Arbetsl%c3%b6shet/AR004.px/table/tableViewLayout1/?loadedQueryId=2ec071d3-5bc1-49bd-b632-936ec8bf84fe&timeType=from&timeValue=2000|vefsíða=Åsub|titill=Unemployed jobseekers by month, year, unemployment measurement and municipality}}</ref> Atvinnuhlutfall var 79,8% 2011 og 84,2% árið 2021.<ref>{{cite web|url=https://statfin.stat.fi:443/PxWeb/sq/fe49a22d-fa62-4219-aa18-20b7e78da220|title=Saved query for employment statistics 2011–2021|website=[[stat.fi]]}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> [[File:Ålandsbanken, Mariehamn, 2019 (01).jpg|thumb|right|[[Álandsbanki]] við Nygatan í Maríuhöfn.]] Finnska ríkið innheimtir skatta og gjöld á Álandseyjum. Þingi Álandseyja er í staðinn úthlutað ákveðinni upphæð árlega sem nemur 0,5% af heildartekjum stjórnarinnar, fyrir utan lán. Áður var það þannig að ef upphæðin sem greidd var til finnska ríkisins fór yfir 0,5%, gekk umframupphæðin til þings Álandseyja,<ref>{{cite web|url= http://www.lagtinget.ax/text.con?iPage=32&m=167|title= Lagtingets uppgifter|date= 22 October 2015|website= Lagtinget.ax|access-date= 26 October 2017|archive-date= 2 October 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20151002063258/http://www.lagtinget.ax/text.con?iPage=32&m=167|url-status= live}}</ref> en þetta fyrirkomulag var lagt niður eftir 2020.<ref>{{vefheimild|url=https://www.regeringen.ax/ekonomi/finansiering-offentliga-aland/statens-roll-alandska-samhallsekonomin|titill=Statens roll i den åländska samhällsekonomin|skoðað=19.4.2024}}</ref> Árið 2010 var heildarupphæð skatta sem íbúar Álandseyja greiddu 0,7% af heildarskatttekjum Finnlands.<ref>{{cite web|url= http://www.ambetsverket.ax/files/d_10_11_04_1_201211_skattegorelsebeslut_2010.pdf|date= 13 March 2013|access-date= 26 October 2017|url-status= bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313205638/http://www.ambetsverket.ax/files/d_10_11_04_1_201211_skattegorelsebeslut_2010.pdf|title=Om landskapet Åland tillkommande skattegottgörelse för 2010|archive-date= 13 March 2013}}</ref> Eini löglegi gjaldmiðillinn á eyjunum er [[evra]] (eins og annars staðar í Finnlandi) þótt flest fyrirtæki á Álandseyjum taki líka við [[sænsk króna|sænskum krónum]].<ref> {{Citation|last1= Symington|first1= Andy|last2= Bain|first2= Carolyn|last3 = Bonetto|first3 = Cristian|last4 = Ham|first4 = Anthony|last5= Kaminski|first5= Anna| name-list-style = amp| title = Scandinavia| publisher = [[Lonely Planet]]| year = 2013}}</ref> Samkvæmt [[Eurostat]] árið 2006 voru Álandseyjar 20. auðugasta hérað Evrópusambandsins (af 268) og það auðugasta á Finnlandi. Verg landsframleiðsla á mann var 47% yfir meðaltali Evrópusambandsins.<ref>{{cite web|url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-CD-07-001-13/EN/KS-CD-07-001-13-EN.PDF|title=Europe's Regions|date= 20 August 2012|access-date= 26 October 2017|url-status= bot: unknown|archive-url= https://web.archive.org/web/20120820071236/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-CD-07-001-13/EN/KS-CD-07-001-13-EN.PDF|archive-date= 20 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|title= Ahvenanmaa on EU:n 20. vaurain alue|url= http://www.hs.fi/talous/artikkeli/Ahvenanmaa+on+EUn+20+vaurain+alue/1135243664753|work= [[Helsingin Sanomat]]|date= 19 February 2009|access-date= 19 July 2009|archive-date= 8 November 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111108121520/http://www.hs.fi/talous/artikkeli/Ahvenanmaa+on+EUn+20+vaurain+alue/1135243664753|url-status= dead}}</ref> [[Álandsbanki]] er með höfuðstöðvar á eyjunni og stjórn Álandseyja á veðmálafyrirtækið [[Paf (fyrirtæki)|Paf]] sem er með höfuðstöðvar í Maríuhöfn. [[Kórónaveirufaraldurinn]] olli skarpari niðursveiflu í efnahagslífi Álandseyja en í Svíþjóð eða Finnlandi. Síðan þá hefur hagkerfi eyjanna verið að rétta sig af.<ref>{{cite web |url=https://www.asub.ax/sv/statistik/ekonomisk-oversikt-hosten-2020 |title=Ekonomisk översikt hösten 2020 &#124; Ålands statistik- och utredningsbyrå |language=sv |publisher=Asub.ax |date=9 October 2020 |accessdate=30 June 2022 |archive-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522010235/https://www.asub.ax/sv/statistik/ekonomisk-oversikt-hosten-2020 |url-status=live }}</ref> == Íbúar == Íbúafjöldinn árið 2025 var 30.836.<ref name="StatFin">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> Flestir íbúar Álandseyja tala [[sænska|sænsku]] (eina [[opinbert tungumál|opinbera málið]]) sem [[móðurmál]]. Árið 2021 kváðust 86% íbúa hafa sænsku að móðurmáli meðan innan við 5% töluðu [[finnska|finnsku]].<ref>{{vefheimild|titill=Befolkning 31.12.2000-2022 efter år, ålder, språk och kön|url=https://pxweb.asub.ax/PXWeb/pxweb/sv/Statistik/Statistik__BE__Befolkningens%20storlek%20och%20struktur/BE007.px/|vefsíða=Åsub|skoðað=19.4.2023}}</ref> Kennslumál í opinberum skólum er sænska, en annars staðar í Finnlandi eru bæði málin notuð í sveitarfélögum þar sem margir eiga sænsku að móðurmáli. [[Álenska]] er staðbundin mállýska á Álandseyjum. Uppruni Álendinga og álensku er umdeildur og oft viðkvæmt umræðuefni. Álendingar eru ýmist taldir með [[Svíar|Svíum]] eða [[Finnlands-Svíar|Finnlands-Svíum]], en mállýskan er talin líkari [[upplenska|upplensku]] í Svíþjóð en [[finnlandssænska|finnlandssænsku]] og flestir Álendingar gera greinarmun á sjálfum sér og Finnlands-Svíum. Samkvæmt [[lög um ríkisborgararétt á Álandseyjum|lögum um ríkisborgararétt á Álandseyjum]] er byggðaréttur (sænska: ''hembygdsrätt'') forsenda fyrir kosningarétti og kjörgengi á þingi Álandseyja, eða eignarhald á landi á óskipulögðum svæðum á Álandseyjum.<ref name="FINLEX">{{cite web |url=http://www.finlex.fi/en/laki/kaannokset/1991/en19911144.pdf |title=Act on the Autonomy of Åland |date=1991 |website=Finlex |access-date=25 January 2017 |archive-date=16 febrúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210216134355/https://www.finlex.fi/en/laki/kaannokset/1991/en19911144.pdf |url-status=dead }}</ref> 17,3% Álendinga eru upprunnin utanlands, sem er með því mesta sem gerist í Finnlandi. Flestir eru frá Svíþjóð, en 7% Álendinga eru fædd í Svíþjóð. Á eyjunum eru líka samfélög Rúmena og Letta.<ref>{{cite web | url=https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rt.px/ | title=Väestö 31.12. Muuttujina Maakunta, Taustamaa, Sukupuoli, Ikä, Syntyperä, Vuosi ja Tiedot | access-date=2023-04-28 | archive-date=2022-04-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220415184307/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rt.px/ | url-status=dead }}</ref> == Menning == [[Mynd:2018-08-28_Åland_by_Olaf_Kosinsky_7531.jpg|thumb|right|Vindmylla á Álandseyjum.]] Meðal þess sem einkennir samfélagið á Álandseyjum eru [[maístöng|maístengur]] sem reistar eru með viðhöfn í hverju þorpi. Stengurnar eru skreyttar með greinum og borðum í fánalitum Álandseyja. Þessa siðar er fyrst getið í heimildum frá 1795.<ref>Kjell Ekström: ''Åland - skärgård i Östersjön.'' Mariehamn 2006, bls. 90.</ref> Litlar [[vindmylla|vindmyllur]] frá 18. og 19. öld eru víða sjáanlegar. Um 100 slíkar myllur hafa varðveist, en upprunalega var vindmylla á hverjum bæ.<ref>Kurt-Viking Abrahamsson: ''Åländska kulturlandskap.'' Ålands Kulturstiftelse, 2011, ISBN 978-952-9848 -21- 8, bls. 92.</ref> Menningarlíf á Álandseyjum er drifið áfram af félagasamtökum sem njóta styrkja frá ríkisreknu fjárhættuspilafyrirtæki Álandseyja ([[Paf (fyrirtæki)|Paf]]) sem einnig rekur spilakassa um borð í ferjum á Eystrasalti. Annar stór stuðningsaðili menningarstarfsemi á Álandseyjum er [[Norræna stofnunin á Álandseyjum]] sem er styrkt af [[norræna ráðherranefndin|norrænu ráðherranefndinni]]. [[Ålands Museum]] er byggðasafn eyjanna og rekur meðal annars húsasafnið [[Jan Karlsgården]]. Fullreiðaskipið ''[[Pommern (skip)|Pommern]]'' er [[safnskip]] á Álandseyjum. [[Ålands musikinstitut]] er tónlistarskóli, en margir kórar og hljómsveitir starfa á eyjunum. Talið er að sænska vögguvísan „[[Vem kan segla förutan vind?]]“ sé upprunnin á Álandseyjum. Listmálarinn [[Karl Emanuel Jansson]] var frá bænum [[Finström]] á Álandseyjum. Þekktustu rithöfundar Álandseyja eru [[Anni Blomqvist]], [[Sally Salminen]] og [[Ulla-Lena Lundberg]], sem allar hafa gefið út skáldsögur sem lýsa lífi á eyjunum. Kvikmynd var gerð eftir sögu Salminen, ''Katrina'', árið 1943 og sjónvarpsþættir eftir bókum Blomqvist um „Stormskers-Mæju“ á 8. áratug 20. aldar. Finnska kvikmyndin ''[[Brúður djöfulsins]]'' frá 2016 byggist á [[nornaréttarhöldin í Kastelholm|nornaréttarhöldunum í Kastelholm]] á Álandseyjum á 17. öld. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} * [http://www.regeringen.ax/ Ríkisstjórn Álandseyja] * [https://www.norden.org/is/upplysingar/stadreyndir-um-alandseyjar Tölfræðiupplýsingar um Álandseyjar á Norden.org] {{Héruð Finnlands}} {{Norðurlandaráð}} {{Evrópa}} [[Flokkur:Álandseyjar| ]] [[Flokkur:Héruð Finnlands]] ev7fox1l13oi0vq8ufz7tsqr5aquzek 0 12110 1983151 1976816 2026-10-18T20:52:53Z Comp.arch 32151 1983151 wikitext text/x-wiki '''Árós''', '''ármynni''' eða '''mynni''' er staður á [[strönd]] þar sem [[á]] rennur út í [[sjór|sjó]] og [[ferskvatn]] blandast [[haf]]inu og myndar [[ísalt]] [[vatn]]. {{Stubbur/landafræði}} [[Flokkur:Árósar| ]] g6tadn7r5ws32g6m5jxjfun7apce63x 0 12666 1983140 1866411 2026-10-18T19:50:55Z Comp.arch 32151 1983140 wikitext text/x-wiki '''Þverá''' er með algengustu örnefnum á Íslandi, fjölmargar ár og bæir bera nafnið: *Þverá í Eyjafjarðarsveit, á og bær; sjá [[Munkaþverá]] *[[Þverá (Borgarbyggð)]] *[[Þverá í Laxárdal]] torfbær og kirkja *Þverá (Hvalvatnsfirði) *[[Þverá í Ólafsfirði]], á og bær *Þverá í Skíðadal, á og bær *Þverá í Svarfaðardal, á og bær *[[Þverá í Öxarfirði]], á og bær *[[Þverá í Öxnadal]], á og bær *[[Þverá (Fljótshlíð)|Þverá í Fljótshlíð]], sker þjóðveginn millum Dufþaksholts og Hemlu, ómerkt eins og stendur {{Aðgreining}} nzbx0kxq2pl8fv8gfiwnq4cl021x2li 0 12759 1983148 1774614 2026-10-18T20:51:40Z Comp.arch 32151 1983148 wikitext text/x-wiki '''Árkvísl''' er [[á]] sem [[kvísl]]ast út úr annarri á við [[árhólmar|árhólma]], andstæða árkvíslar er [[Þverá (tegund af á)|þverá]]. {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Ár og fljót]] fznfzbwirddonbb3dhpw0ne9b8zu1ua 0 12764 1983258 1981651 2026-10-19T09:59:34Z Bjarki S 9 /* Kosningaúrslit í kjördæminu */ 1983258 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Suðurkjördæmi | kort = Suðurkjördæmi.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 9 | jöfnunarmenn = 1 | þingsæti = 10 | mannfjöldi = 66.214 | mannfjöldi_ár = 2026 | sveitarfélög = 19 | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 40.994 | kjósendur_á_þingsæti = 4.099 | kjörsókn = 78,8% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] | flokkur1 = F | þingmaður2 = [[Guðrún Hafsteinsdóttir]] | flokkur2 = D | þingmaður3 = [[Víðir Reynisson]] | flokkur3 = S | þingmaður4 = [[Karl Gauti Hjaltason]] | flokkur4 = D | þingmaður5 = [[Halla Hrund Logadóttir]] | flokkur5 = B | þingmaður6 = [[Sandra Sigurðardóttir (f. 1983)|Sandra Sigurðardóttir]] | flokkur6 = C | þingmaður7 = [[Sigurður Helgi Pálmason]] | flokkur7 = F | þingmaður8 = [[Ingveldur Anna Sigurðardóttir]] | flokkur8 = D | þingmaður9 = [[Ása Berglind Hjálmarsdóttir]] | flokkur9 = S | þingmaður10 = [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | flokkur10 = B }} '''Suðurkjördæmi''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 10 sæti á [[Alþingi]], þar af eitt [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið er hið gamla [[Suðurlandskjördæmi]] að viðbættum [[Sveitarfélagið Hornafjörður|Hornafirði]] sem áður tilheyrði [[Austurlandskjördæmi]] og [[Suðurnes]]jum sem áður voru í [[Reykjaneskjördæmi]]. Kjördæmið var myndað með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]], en fyrst var kosið samkvæmt þeirri skipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. ==Sveitarfélög== Í Suðurkjördæmi eru [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélögin]]: [[Sveitarfélagið Hornafjörður]], [[Skaftárhreppur]], [[Mýrdalshreppur]], [[Rangárþing eystra]], [[Rangárþing ytra]], [[Ásahreppur]], [[Vestmannaeyjabær]], [[Flóahreppur]], [[Sveitarfélagið Árborg]], [[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]], [[Hrunamannahreppur]], [[Bláskógabyggð]], [[Grímsnes- og Grafningshreppur]], [[Hveragerðisbær]], [[Sveitarfélagið Ölfus]], [[Grindavíkurkaupstaður]], [[Suðurnesjabær]], [[Reykjanesbær]] og [[Sveitarfélagið Vogar]]. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 28.344 | <small>á ekki við</small> | 25.343 | 89,4% | 2.200 | 8,7% | 10 | 2.834 | 118% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 30.592 | {{Hækkun}}2.248 | 25.789 | 84,3% | 2.732 | 10,6% | 10 | 3.059 | 115% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 32.482 | {{Hækkun}}1.890 | 27.831 | 85,7% | 3.048 | 11,0% | 10 | 3.248 | 111% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 33.619 | {{Hækkun}}1.137 | 27.531 | 81,9% | 3.889 | 14,1% | 10 | 3.362 | 112% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 35.436 | {{Hækkun}}1.817 | 27.828 | 78,5% | 4.109 | 14,8% | 10 | 3.544 | 110% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 36.143 | {{Hækkun}}707 | 28.914 | 80,0% | 4.690 | 16,2% | 10 | 3.614 | 109% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 38.424 | {{Hækkun}}2.281 | 30.381 | 79,1% | 5.881 | 19,4% | 10 | 3.842 | 105% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 40.994 | {{hækkun}}2.570 | 32.285 | 78,8% | 6.440 | 19,9% | 10 | 4.099 | 104% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í Suðurkjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===[[Alþingiskosningar 2003]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 7426 |seats1= 4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 7307 |seats2= 3 |sc2= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 5934 |seats3= 2 |sc3= |party4=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes4= 2188 |seats4= 1 |sc4= |party5=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes5= 1167 |seats5= 0 |sc5= |party6=Framboð óháðra (T) |votes6= 844 |seats6= 0 |sc6= |party7=Nýtt afl (N) |votes7= 166 |seats7= 0 |sc7= |invalid= 29 |blank= 282 |electorate= 28344 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Margrét Frímannsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Árni Ragnar Árnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2004 | lést = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Guðni Ágústsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Lúðvík Bergvinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Drífa Hjartardóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Hjálmar Árnason]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Björgvin G. Sigurðsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Guðjón Hjörleifsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Magnús Þór Hafsteinsson]] | flokkur = Frjálslyndi flokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Gunnarsson (f. 1959)|Jón Gunnarsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Kjartan Ólafsson (f. 1953)|Kjartan Ólafsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2004 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2007]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 9120 |seats1= 4 |sc1= +1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 6783 |seats2= 2 |sc2= -2 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 4745 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 2498 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 1771 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Íslandshreyfingin]] (I) |votes6= 435 |seats6= 0 |sc6= – |invalid= 62 |blank= 375 |electorate= 30592 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Árni M. Mathiesen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Björgvin G. Sigurðsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Guðni Ágústsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til = 2008 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Kjartan Ólafsson (f. 1953)|Kjartan Ólafsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Lúðvík Bergvinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Árni Johnsen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Atli Gíslason]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Bjarni Harðarson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til = 2008 }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Björk Guðjónsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Grétar Mar Jónsson]] | flokkur = Frjálslyndi flokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Helga Sigrún Harðardóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2008 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Eygló Harðardóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2008 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2009]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 7541 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 7073 |seats2= 3 |sc2= -1 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 5390 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 4615 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes5= 1381 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes6= 838 |seats6= 0 |sc6= -1 |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 127 |seats7= 0 |sc7= – |invalid= 76 |blank= 790 |electorate= 32482 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Björgvin G. Sigurðsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Ragnheiður Elín Árnadóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur = 2 | röð = 4 | nafn = [[Atli Gíslason]] | flokkur = Vinstri græn | frá = upphafi | til = 2011 | flokkur2 = utan flokka | frá2 = 2011 | til2 = loka }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Oddný G. Harðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Eygló Harðardóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Róbert Marshall]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Árni Johnsen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur = 2 | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Margrét Tryggvadóttir]] | flokkur = Borgarahreyfingin | frá = upphafi | til = 2009 | flokkur2 = Hreyfingin | frá2 = 2009 | til2 = loka}} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2013]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes1= 9265 |seats1= 4 |sc1= +2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 7596 |seats2= 4 |sc2= +1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 2734 |seats3= 1 |sc3= -2 |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 1582 |seats4= 0 |sc4= -1 |party5=[[Píratar]] (Þ) |votes5= 1269 |seats5= 0 |sc5= – |party6=[[Björt framtíð]] (A) |votes6= 1202 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Dögun]] (T) |votes7= 904 |seats7= 0 |sc7= – |party8=Flokkur heimilanna (I) |votes8= 786 |seats8= 0 |sc8= – |party9=Hægri grænir (G) |votes9= 703 |seats9= 0 |sc9= – |party10=Lýðræðisvaktin (L) |votes10= 431 |seats10= 0 |sc10= – |party11=Regnboginn (J) |votes11= 412 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 83 |blank= 564 |electorate= 33619 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Ragnheiður Elín Árnadóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Silja Dögg Gunnarsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Páll Jóhann Pálsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Oddný G. Harðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Ásmundur Friðriksson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Haraldur Einarsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Vilhjálmur Árnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Páll Valur Björnsson]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2016]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8509 |seats1= 4 |sc1= – |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5154 |seats2= 2 |sc2= -2 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 3458 |seats3= 1 |sc3= +1 |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 2751 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |votes5= 1983 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Samfylkingin]] (S) |votes6= 1725 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Björt framtíð]] (A) |votes7= 1565 |seats7= 0 |sc7= -1 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 973 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 611 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Íslenska þjóðfylkingin]] (E) |votes10= 213 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes11= 74 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 71 |blank= 741 |electorate= 35436 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Páll Magnússon]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ásmundur Friðriksson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Smári McCarthy]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Vilhjálmur Árnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Ari Trausti Guðmundsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Silja Dögg Gunnarsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Jóna Sólveig Elínardóttir]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Oddný G. Harðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2017]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 7058 |seats1= 3 |sc1= -1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5231 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes3= 4000 |seats3= 1 |sc3= +1 |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 3321 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Samfylkingin]] (S) |votes5= 2691 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 2510 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Píratar]] (P) |votes7= 1985 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Viðreisn]] (C) |votes8= 871 |seats8= 0 |sc8= -1 |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9= 289 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Dögun]] (T) |votes10= 101 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 103 |blank= 754 |electorate= 36143 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Páll Magnússon]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Birgir Þórarinsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Ásmundur Friðriksson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ari Trausti Guðmundsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Oddný G. Harðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Silja Dögg Gunnarsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur=3 | röð = 8 | nafn = [[Karl Gauti Hjaltason]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | til = 2018 | flokkur2 = utan flokka | frá2 = 2018 | til2 = 2019 | flokkur3 = Miðflokkurinn | frá3 = 2019 | til3 = loka }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Vilhjálmur Árnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Smári McCarthy]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2021]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 7296 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 7111 |seats2= 3 |sc2= +1 |party3=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes3= 3837 |seats3= 1 |sc3= – |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 2270 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes5= 2207 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes6= 2200 |seats6= 0 |sc6= -1 |party7=[[Viðreisn]] (C) |votes7= 1845 |seats7= 1 |sc7= +1 |party8=[[Píratar]] (P) |votes8= 1660 |seats8= 0 |sc8= -1 |party9=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes9= 1094 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O) |votes10= 193 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 73 |blank= 595 |electorate= 38419 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðrún Hafsteinsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Vilhjálmur Árnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Jóhann Friðrik Friðriksson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Ásmundur Friðriksson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Oddný G. Harðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Þórarinsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Guðbrandur Einarsson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2024]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes1= 6354 |seats1= 2 |sc1= +1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 6233 |seats2= 2 |sc2= -1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 5519 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes4= 4322 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 3806 |seats5= 2 |sc5= -1 |party6=[[Viðreisn]] (C) |votes6= 3571 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes7= 773 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Píratar]] (P) |votes8= 422 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes9= 421 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |votes10= 406 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 55 |blank= 403 |electorate= 41002 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Guðrún Hafsteinsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Víðir Reynisson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Karl Gauti Hjaltason]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Halla Hrund Logadóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Guðbrandur Einarsson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | til = 2026 }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Sigurður Helgi Pálmason]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Vilhjálmur Árnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2026 }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Ása Berglind Hjálmarsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Sandra Sigurðardóttir (f. 1983)|Sandra Sigurðardóttir]] | flokkur = Viðreisn | frá = 2026 | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Ingveldur Anna Sigurðardóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2026 | í_embætti = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] 23a08i168cj4afmqe87u39l1llyu179 0 12765 1983255 1982910 2026-10-19T09:38:49Z Bjarki S 9 /* 2016 */ 1983255 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Suðvesturkjördæmi | kort = Suðvesturkjördæmi.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 12 | jöfnunarmenn = 2 | þingsæti = 14 | mannfjöldi = 112.108 | mannfjöldi_ár = 2026 | sveitarfélög = 6 | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 79.052 | kjósendur_á_þingsæti = 5.647 | kjörsókn = 81,7% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Bryndís Haraldsdóttir]] | flokkur1 = D | þingmaður2 = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] | flokkur2 = C | þingmaður3 = [[Alma Möller]] | flokkur3 = S | þingmaður4 = [[Bergþór Ólason]] | flokkur4 = M | þingmaður5 = [[Rósa Guðbjartsdóttir]] | flokkur5 = D | þingmaður6 = [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] | flokkur6 = | þingmaður7 = [[Sigmar Guðmundsson]] | flokkur7 = C | þingmaður8 = [[Guðmundur Ari Sigurjónsson]] | flokkur8 = S | þingmaður9 = [[Jón Gunnarsson]] | flokkur9 = D | þingmaður10 = [[Eiríkur Björn Björgvinsson]] | flokkur10 = C | þingmaður11 = [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] | flokkur11 = S | þingmaður12 = [[Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir]] | flokkur12 = M | þingmaður13 = [[Árni Helgason (f. 1981)|Árni Helgason]] | flokkur13 = D | þingmaður14 = [[Jónína Björk Óskarsdóttir]] | flokkur14 = F }} '''Suðvesturkjördæmi''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það er fjölmennasta kjördæmið og hefur fjórtán sæti á [[Alþingi]], þar af tvö [[jöfnunarsæti]]. Í kjördæminu eru öll sveitarfélög [[Höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðisins]] utan [[Reykjavík]]ur sem áður voru hluti af [[Reykjaneskjördæmi]]. Það var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]], en fyrst var kosið samkvæmt þeirri skipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. Kjördæmið er stundum kallað '''Kraginn''' vegna þess hvernig það umlykur Reykjavík. Upphaflega var ákveðið að ellefu þingsæti skyldu fylgja kjördæminu, níu kjördæmissæti og tvö jöfnunarsæti. Í fyrstu kosningunum þar sem notast var við nýju kjördæmaskipunina ([[Alþingiskosningar 2003|2003]]) voru tvöfalt fleiri kjósendur að baki hverju þingsæti í Suðvesturkjördæmi en voru í [[Norðvesturkjördæmi]] og því virkjaðist ákvæði [[Stjórnarskrá Íslands|stjórnarskrár]] um að færa þingsæti á milli kjördæma til að jafna muninn. Í [[alþingiskosningar 2007|kosningunum 2007]] var kjördæmissætum í Suðvesturkjördæmi því fjölgað um eitt á kostnað Norðvesturkjördæmis. Sama staða kom upp í [[alþingiskosningar 2009|kosningunum 2009]] og því var annað kjördæmissæti flutt á milli þessara sömu kjördæma fyrir kosningarnar 2013. Þetta gerðist svo í þriðja sinn í [[Alþingiskosningar 2021|kosningunum 2021]] og aftur fluttist kjördæmissæti frá Norðvesturkjördæmi til Suðvesturkjördæmis fyrir kosningarnar [[Alþingiskosningar 2024|2024]]. Frá upptöku núverandi kjördæmaskipunar hefur Suðvesturkjördæmi verið sterkasta vígi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] sem hefur sjö sinnum haft fyrsta þingmann þess en [[Samfylkingin]] einu sinni. == Sveitarfélög == [[Mynd:Suðvestur nærmynd.svg|thumb|left|250px|Yfirlitskort af sveitarfélögum í Suðvesturkjördæmi.]] Í kjördæminu eru eftirfarandi [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélög]] (íbúafjöldi 2026 í sviga): * [[Kópavogur]] (40.286) * [[Hafnarfjörður]] (32.398) * [[Garðabær]] (20.724) * [[Mosfellsbær]] (13.772) * [[Seltjarnarnes]] (4.609) * [[Kjósarhreppur]] (319) Landfræðilega skiptist kjördæmið í fjóra aðgreinda búta þar sem Kjósarhreppur og Seltjarnarnes eiga ekki mörk að öðrum sveitarfélögum kjördæmisins auk þess sem [[Krýsuvík]]urland Hafnarfjarðar liggur ekki að landi annarra sveitarfélaga í kjördæminu. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 48.842 | <small>á ekki við</small> | 43.246 | 88,5% | 3.979 | 9,2% | 11 | 4.440 | 76% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 54.584 | {{Hækkun}}5.742 | 45.989 | 84,3% | 5.211 | 11,3% | 12 | 4.549 | 77% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 58.202 | {{Hækkun}}3.618 | 50.315 | 86,4% | 5.624 | 11,2% | 12 | 4.850 | 75% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 63.125 | {{Hækkun}}4.923 | 52.048 | 82,5% | 8.493 | 16,3% | 13 | 4.856 | 78% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 68.240 | {{Hækkun}}5.115 | 54.667 | 80,1% | 8.496 | 15,5% | 13 | 5.249 | 75% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 69.544 | {{Hækkun}}1.304 | 57.255 | 82,3% | 10.923 | 19,1% | 13 | 5.350 | 74% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 73.729 | {{Hækkun}}4.185 | 59.820 | 81,1% | 15.184 | 25,4% | 13 | 5.671 | 71% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 79.052 | {{Hækkun}}5.323 | 64.559 | 81,7% | 12.197 | 18,9% | 14 | 5.647 | 75% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í Suðvesturkjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===2003=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 16456 |seats1= 5 |sc1= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 14039 |seats2= 4 |sc2= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 6387 |seats3= 1 |sc3= |party4=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes4= 2890 |seats4= 1 |sc4= |party5=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes5= 2671 |seats5= 0 |sc5= |party6=Nýtt afl (N) |votes6= 399 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 42 |blank= 372 |electorate= 48842 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Árni M. Mathiesen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Guðmundur Árni Stefánsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2003 | til = 2005 }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Gunnar Ingi Birgisson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2003 | til = 2006 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Rannveig Guðmundsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Siv Friðleifsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Sigríður Anna Þórðardóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín Gunnarsd.]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Katrín Júlíusdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur = 2 | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Gunnar Örn Örlygsson]] | flokkur = Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012) | frá = 2003 | til = 2005 | flokkur2 = Sjálfstæðisflokkurinn | frá2 = 2005 | til2 = 2007 }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | línur = 2 | röð = - | nafn = [[Valdimar Leó Friðriksson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2005 | til = 2007 | flokkur2 = Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012) | frá2 = 2007 | til2 = 2007 }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Sigurrós Þorgrímsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2006 | til = 2007 }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2007=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 19307 |seats1= 6 |sc1= +1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 12845 |seats2= 4 |sc2= – |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5232 |seats3= 1 |sc3= +1 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 3250 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 3051 |seats5= 0 |sc5= -1 |party6=[[Íslandshreyfingin]] (I) |votes6= 1599 |seats6= 0 |sc6= |total_sc= +1 |invalid= 94 |blank= 611 |electorate= 54584 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín Gunnarsd.]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Gunnar Svavarsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Ármann Kr. Ólafsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Katrín Júlíusdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Ögmundur Jónasson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Jón Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Ragnheiður Elín Árnadóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 | nafn = [[Siv Friðleifsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Árni Páll Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 12 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2009=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 15669 |seats1= 4 |sc1= – |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 13463 |seats2= 4 |sc2= -2 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 8473 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 5627 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes5= 4428 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes6= 741 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 302 |seats7= 0 |sc7= – |invalid= 93 |blank= 1519 |electorate= 58202 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Árni Páll Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Guðfríður Lilja Grétarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2009 | til = 2012 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Katrín Júlíusdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín Gunnarsd.]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Siv Friðleifsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur = 2 | röð = 9 | nafn = [[Þór Saari]] | flokkur = Borgarahreyfingin | frá = 2009 | til = 2009 | flokkur2 = Hreyfingin | frá2 = 2009 | til2 = 2013 }} {{fulltrúalisti | röð = 10 | nafn = [[Ögmundur Jónasson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Magnús Orri Schram]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 12 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók sæti síðar sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Ólafur Þór Gunnarsson]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2013 | til = 2013 }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2013=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 15608 |seats1= 5 |sc1= +1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 10944 |seats2= 3 |sc2= +2 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 6932 |seats3= 2 |sc3= -2 |party4=[[Björt framtíð]] (A) |votes4= 4687 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes5= 3995 |seats5= 1 |sc5= -1 |party6=[[Píratar]] (Þ) |votes6= 2541 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Dögun]] (T) |votes7= 1927 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Flokkur heimilanna]] (I) |votes8= 1838 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Hægri grænir]] (G) |votes9= 925 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Regnboginn_(stjórnmálaflokkur)|Regnboginn]] (J) |votes10= 188 |seats10= 0 |sc10= – |total_sc= +1 |invalid= 131 |blank= 1091 |electorate= 63125 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Árni Páll Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Willum Þór Þórsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Jón Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Guðmundur Steingrímsson]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Ögmundur Jónasson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Vilhjálmur Bjarnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 | nafn = [[Þorsteinn B. Sæmundsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 | nafn = [[Katrín Júlíusdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 12 {{abbr|(J4|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Birgitta Jónsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 13 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Elín Hirst]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2016=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 15608 |seats1= 5 |sc1= – |party2=[[Píratar]] (P) |votes2= 7227 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Viðreisn]] (C) |votes3= 6857 |seats3= 2 |sc3= +2 |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 6378 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 5458 |seats5= 2 |sc5= +1 |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes6= 4062 |seats6= 1 |sc6= -2 |party7=[[Samfylkingin]] (S) |votes7= 2532 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 1742 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 893 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 103 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 169 |blank= 1197 |electorate= 68240 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Bryndís Haraldsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Jón Þór Ólafsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín Gunnarsd.]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Rósa Björk Brynjólfsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Jón Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Óttar Proppé]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Óli Björn Kárason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 | nafn = [[Þórhildur Sunna Ævarsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 | nafn = [[Vilhjálmur Bjarnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 12 {{abbr|(J5|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Theodóra S. Þorsteinsdóttir]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 13 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Steindór Valdimarsson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2017=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 17216 |seats1= 4 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 7591 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 6771 |seats3= 1 |sc3= +1 |party4=[[Miðflokkurinn]] (M) |votes4= 5282 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |votes5= 5277 |seats5= 2 |sc5= – |party6=[[Píratar]] (P) |votes6= 4641 |seats6= 1 |sc6= -1 |party7=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes7= 4425 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 3616 |seats8= 1 |sc8= +1 |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9= 846 |seats9= 0 |sc9= -2 |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 75 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 254 |blank= 1261 |electorate= 69544 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Bryndís Haraldsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti |línur = 2 | röð = 3 | nafn = [[Rósa Björk Brynjólfsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2017 | til = 2020 | flokkur2 = Samfylkingin | frá2 = 2020 | til2 = 2021 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Guðmundur Andri Thorsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Jón Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Gunnar Bragi Sveinsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín Gunnarsd.]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Jón Þór Ólafsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Willum Þór Þórsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 | nafn = [[Óli Björn Kárason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 | nafn = [[Ólafur Þór Gunnarsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 12 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 13 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Steindór Valdimarsson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2021=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 17727 |seats1= 4 |sc1= – |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 8520 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 7087 |seats3= 1 |sc3= -1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |votes4= 6684 |seats4= 2 |sc4= – |party5=[[Píratar]] (P) |votes5= 4853 |seats5= 2 |sc5= +1 |party6=[[Samfylkingin]] (S) |votes6= 4748 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes7= 4436 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Miðflokkurinn]] (M) |votes8= 2612 |seats8= 0 |sc8= -1 |party9=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes9= 1738 |seats9= 0 |sc9= – |invalid= 117 |blank= 1095 |electorate= 73702 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Jón Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Willum Þór Þórsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Guðmundur Ingi Guðbrandsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín Gunnarsd.]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Bryndís Haraldsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Þórhildur Sunna Ævarsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 | nafn = [[Óli Björn Kárason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 | nafn = [[Ágúst Bjarni Garðarsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 12 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Sigmar Guðmundsson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 13 {{abbr|(J9)|79. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Gísli Rafn Ólafsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===2024=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 14997 |seats1= 4 |sc1= – |party2=[[Viðreisn]] (C) |votes2= 12829 |seats2= 3 |sc2= +1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 12324 |seats3= 3 |sc3= +2 |party4=[[Miðflokkurinn]] (M) |votes4= 7689 |seats4= 2 |sc4= +2 |party5=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes5= 7014 |seats5= 2 |sc5= +1 |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes6= 3792 |seats6= 0 |sc6= -2 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes7= 1820 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Píratar]] (P) |votes8= 1778 |seats8= 0 |sc8= -2 |party9=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes9= 987 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |votes10= 728 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 31 |blank= 570 |electorate= 79088 |source= |total_sc = +1 }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | tók_ekki_sæti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín Gunnarsd.]] | flokkur = Viðreisn | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Alma Möller]] | flokkur = Samfylkingin | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Bergþór Ólason]] | flokkur = Miðflokkurinn | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir|Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2024 | til = 2026 }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Sigmar Guðmundsson]] | flokkur = Viðreisn | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Guðmundur Ari Sigurjónsson]] | flokkur = Samfylkingin | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Bryndís Haraldsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 10 | nafn = [[Eiríkur Björn Björgvinsson]] | flokkur = Viðreisn | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 11 | nafn = [[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 12 | nafn = [[Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir]] | flokkur = Miðflokkurinn | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 13 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Rósa Guðbjartsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 14 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jónína Björk Óskarsdóttir]] | flokkur = Flokkur fólksins | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók sæti þegar þing kom fyrst saman | röð = - | nafn = [[Jón Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | í_embætti= já | frá = 2024 }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók sæti síðar sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Árni Helgason (f. 1981)|Árni Helgason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | í_embætti= já | frá = 2026 }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] fy5vnzhcs9mnflpfzi6zmfgxj8568gy 0 12766 1983253 1982512 2026-10-19T09:19:08Z Bjarki S 9 /* Alþingiskosningar 2009 */ 1983253 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Reykjavíkurkjördæmi norður | kort = Reykjavíkurkjördæmi norður.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 9 | jöfnunarmenn = 2 | þingsæti = 11 | mannfjöldi = 139.804 | mannfjöldi_ár = {{small|Í Reykjavík allri, 2026}} | sveitarfélög = 1 {{small|(að hluta)}} | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 47.486 | kjósendur_á_þingsæti = 4.317 | kjörsókn = 79,0% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur1 = S | þingmaður2 = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur2 = D | þingmaður3 = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur3 = C | þingmaður4 = [[Dagur B. Eggertsson]] | flokkur4 = S | þingmaður5 = [[Ragnar Þór Ingólfsson]] | flokkur5 = F | þingmaður6 = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur6 = M | þingmaður7 = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur7 = D | þingmaður8 = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur8 = S | þingmaður9 = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur9 = C | þingmaður10 = [[Grímur Grímsson]] | flokkur10 = C | þingmaður11 = [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] | flokkur11 = S }} '''Reykjavíkurkjördæmi norður''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 11 sæti á [[Alþingi]], þar af tvö [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]] með því að skipta upp [[Reykjavíkurkjördæmi]]. Fyrst var kosið samkvæmt þessari nýju kjördæmaskipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. [[Mynd:Reykjavík nærmynd.svg|thumb|left|Kort af skiptingu Reykjavíkur í norður- og suðurkjördæmi.]] Í [[stjórnarskrá Íslands]] er mælt fyrir um að mörk kjördæma eigi að skilgreina í lögum en að heimilt sé að fela [[Landskjörstjórn]] afmörkun á kjördæmamörkum í [[Reykjavík]] og [[Höfuðborgarsvæðið|nágrenni]]. Í [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html kosningalögunum] er mælt fyrir um að skipta skuli [[Reykjavík]]urborg frá austri til vesturs í norðurkjördæmi og suðurkjördæmi. Landskjörstjórn afmarkar kjördæmin og miðar þar við [[þjóðskrá]] fimm vikum fyrir kjördag, reynt er að gæta þess að álíka margir búi í hvoru kjördæmi og að þau myndi sem samfelldasta heild. Mörk kjördæmanna liggja í grófum dráttum meðfram [[Hringbraut]], [[Miklabraut|Miklubraut]] og [[Vesturlandsvegur|Vesturlandsvegi]] og svo um [[Grafarholt og Úlfarsárdalur|Grafarholtshverfi]] þar sem skiptingin hefur færst lítillega til við hverjar kosningar eftir því hvernig íbúaþróun er í hverfum borgarinnar. Grafarholt var þannig allt í norðurkjördæminu við kosningarnar 2003 en við kosningarnar 2021 var hverfið að mestu komið yfir í suðurkjördæmið. Hinn forni [[Kjalarneshreppur]] fellur innan marka norðurkjördæmisins þannig að það er mun víðfeðmara en suðurkjördæmið þó að íbúafjöldi sé sambærilegur. Þrátt fyrir skiptingu Reykjavíkur í tvö kjördæmi hafa flestir [[Íslenskir stjórnmálaflokkar|stjórnmálaflokkar]] áfram skipulagt starf sitt í Reykjavík sem einni heild. Þeir flokkar sem halda [[prófkjör]] hafa t.d. iðulega haldið sameiginlegt prófkjör fyrir bæði Reykjavíkurkjördæmin þar sem sigurvegari prófkjörsins tekur fyrsta sætið á lista í öðru kjördæminu og sá sem lendir í öðru sæti tekur fyrsta sætið í hinu kjördæminu. Í þeim átta kosningum sem haldnar hafa verið frá því að núgildandi kjördæmaskipan var tekin upp hefur [[Sjálfstæðisflokkurinn]] fimm sinnum átt fyrsta þingmann kjördæmisins en [[Samfylkingin]] þrisvar. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 42.812 | <small>á ekki við</small> | 36.615 | 85,5% | 3.971 | 10,8% | 11 | 3.892 | 86% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 43.756 | {{Hækkun}}944 | 35.625 | 81,4% | 4.942 | 13,9% | 11 | 3.978 | 88% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 43.767 | {{Hækkun}}11 | 36.440 | 83,3% | 4.938 | 13,6% | 11 | 3.979 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 45.523 | {{Hækkun}}1.756 | 35.969 | 79,0% | 6.424 | 17,9% | 11 | 4.138 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 46.051 | {{Hækkun}}528 | 35.864 | 77,9% | 5.807 | 16,2% | 11 | 4.186 | 93% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 46.073 | {{Hækkun}}22 | 36.744 | 79,8% | 6.473 | 17,6% | 11 | 4.188 | 94% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 45.368 | {{Lækkun}}705 | 35.728 | 78,8% | 8.319 | 23,3% | 11 | 4.124 | 98% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 47.486 | {{hækkun}}2.118 | 37.500 | 79,0% | 7.837 | 20,9% | 11 | 4.317 | 99% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í þessu kjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===[[Alþingiskosningar 2003]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 13110 |seats1= 4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 12833 |seats2= 4 |sc2= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 4199 |seats3= 2 |sc3= |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes4= 3537 |seats4= 1 |sc4= |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 2002 |seats5= 0 |sc5= |party6=Nýtt afl (N) |votes6= 464 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 131 |blank= 339 |electorate= 42812 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Davíð Oddsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2005 }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Bryndís Hlöðversdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2005 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Björn Bjarnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Guðrún Ögmundsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Halldór Ásgrímsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til = 2006 }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Kolbrún Halldórsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Sigurður Kári Kristjánsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Árni Magnússon (f. 1965)|Árni Magnússon]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til = 2006 }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2005 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Ásta Möller]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2005 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Guðjón Ólafur Jónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2006 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Sæunn Stefánsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2006 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2007]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 12760 |seats1= 4 |sc1= – |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 10248 |seats2= 5 |sc2= +1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5928 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes4= 2216 |seats4= 0 |sc4= – |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2186 |seats5= 0 |sc5= -2 |party6=[[Íslandshreyfingin]] (I) |votes6= 1706 |seats6= 0 |sc6= – |invalid= 71 |blank= 510 |electorate= 43756 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Guðfinna S. Bjarnadóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigurður Kári Kristjánsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Steinunn Valdís Óskarsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ellert B. Schram]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2009]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 11568 |seats1= 4 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 8432 |seats2= 3 |sc2= +1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes3= 7508 |seats3= 2 |sc3= -2 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 3375 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes5= 3357 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes6= 556 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 325 |seats7= 0 |sc7= – |invalid= 174 |blank= 1145 |electorate= 43767 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Valgerður Bjarnadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur = 3 | röð = 9 | nafn = [[Þráinn Bertelsson]] | flokkur = Borgarahreyfingin | frá = upphafi | til = 2009 | flokkur2 = utan flokka | frá2 = 2009 | til2 = 2010 | flokkur3 = Vinstri græn | frá3 = 2010 | til3 = loka }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Álfheiður Ingadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Steinunn Valdís Óskarsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2010 }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Mörður Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2010 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2013]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8187 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5759 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5493 |seats3= 2 |sc3= -1 |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4996 |seats4= 2 |sc4= -2 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 3576 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Píratar]] (Þ) |votes6= 2407 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=Lýðræðisvaktin (L) |votes7= 1398 |seats7= 0 |sc7= – |party8=Flokkur heimilanna (I) |votes8= 1289 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 1073 |seats9= 0 |sc9= – |party10=Hægri grænir (G) |votes10= 556 |seats10= 0 |sc10= – |party11=Regnboginn (J) |votes11= 181 |seats11= 0 |sc11= – |party12=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes12= 71 |seats12= 0 |sc12= – |party13=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes13= 64 |seats13= 0 |sc13= – |invalid= 146 |blank= 767 |electorate= 45523 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Frosti Sigurjónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björt Ólafsdóttir]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Sigrún Magnúsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | frá = upphafi | til = 2014 }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Valgerður Bjarnadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2014 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2016]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8539 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 7318 |seats2= 3 |sc2= +1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 6663 |seats3= 3 |sc3= +2 |party4=[[Viðreisn]] (C) |votes4= 4064 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 2673 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes6= 1988 |seats6= 0 |sc6= -2 |party7=[[Samfylkingin]] (S) |votes7= 1822 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 1321 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 496 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 104 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 175 |blank= 700 |electorate= 46051 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Birgitta Jónsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Þorsteinn Víglundsson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Björt Ólafsdóttir]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2017]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8109 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 7727 |seats2= 3 |sc2= – |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 4887 |seats3= 2 |sc3= -1 |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4575 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |votes5= 3013 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 2546 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes7= 2509 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes8= 1901 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9= 506 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 105 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 144 |blank= 711 |electorate= 46073 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helga Vala Helgadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Þorsteinn Víglundsson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | til = 2020 }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ólafur Ísleifsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur = Viðreisn | frá = 2020 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2021]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 7353 |seats1= 2 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 5597 |seats2= 2 |sc2= -1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 4508 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4427 |seats4= 2 |sc4= +1 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 4329 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Viðreisn]] (C) |votes6= 2706 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes7= 2694 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes8= 1976 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes9= 1234 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O) |votes10= 150 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Ábyrg framtíð]] (Y) |votes11= 144 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 127 |blank= 483 |electorate= 45361 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = upphafi | til = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helga Vala Helgadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2023 }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ásmundur Einar Daðason]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Tómas A. Tómasson]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2023 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Eva Dögg Davíðsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2024 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2024]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 9653 |seats1= 4 |sc1= +2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 6459 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Viðreisn]] (C) |votes3= 6043 |seats3= 3 |sc3= +2 |party4=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes4= 4400 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes5= 3284 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes6= 2194 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Píratar]] (P) |votes7= 2006 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes8= 1492 |seats8= 0 |sc8= -1 |party9=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes9= 1080 |seats9= 0 |sc9= -2 |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |votes10= 367 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Ábyrg framtíð]] (Y) |votes11= 42 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 81 |blank= 399 |electorate= 47595 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Þórður Snær Júlíusson]] | flokkur = Samfylkingin | tók_ekki_sæti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ragnar Þór Ingólfsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Dagur B. Eggertsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Grímur Grímsson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók sæti í stað [[Þórður Snær Júlíusson|ÞSJ]] þegar þing kom fyrst saman | röð = - | nafn = [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2025 | í_embætti = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{hnit|64|08|25|N|21|52|39|W|display=title|type:city_region:IS}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] hfkrwbnhr996ey3emthb4ln9ehnq7gm 1983254 1983253 2026-10-19T09:28:58Z Bjarki S 9 /* Alþingiskosningar 2017 */ 1983254 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Reykjavíkurkjördæmi norður | kort = Reykjavíkurkjördæmi norður.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 9 | jöfnunarmenn = 2 | þingsæti = 11 | mannfjöldi = 139.804 | mannfjöldi_ár = {{small|Í Reykjavík allri, 2026}} | sveitarfélög = 1 {{small|(að hluta)}} | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 47.486 | kjósendur_á_þingsæti = 4.317 | kjörsókn = 79,0% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur1 = S | þingmaður2 = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur2 = D | þingmaður3 = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur3 = C | þingmaður4 = [[Dagur B. Eggertsson]] | flokkur4 = S | þingmaður5 = [[Ragnar Þór Ingólfsson]] | flokkur5 = F | þingmaður6 = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur6 = M | þingmaður7 = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur7 = D | þingmaður8 = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur8 = S | þingmaður9 = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur9 = C | þingmaður10 = [[Grímur Grímsson]] | flokkur10 = C | þingmaður11 = [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] | flokkur11 = S }} '''Reykjavíkurkjördæmi norður''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 11 sæti á [[Alþingi]], þar af tvö [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]] með því að skipta upp [[Reykjavíkurkjördæmi]]. Fyrst var kosið samkvæmt þessari nýju kjördæmaskipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. [[Mynd:Reykjavík nærmynd.svg|thumb|left|Kort af skiptingu Reykjavíkur í norður- og suðurkjördæmi.]] Í [[stjórnarskrá Íslands]] er mælt fyrir um að mörk kjördæma eigi að skilgreina í lögum en að heimilt sé að fela [[Landskjörstjórn]] afmörkun á kjördæmamörkum í [[Reykjavík]] og [[Höfuðborgarsvæðið|nágrenni]]. Í [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html kosningalögunum] er mælt fyrir um að skipta skuli [[Reykjavík]]urborg frá austri til vesturs í norðurkjördæmi og suðurkjördæmi. Landskjörstjórn afmarkar kjördæmin og miðar þar við [[þjóðskrá]] fimm vikum fyrir kjördag, reynt er að gæta þess að álíka margir búi í hvoru kjördæmi og að þau myndi sem samfelldasta heild. Mörk kjördæmanna liggja í grófum dráttum meðfram [[Hringbraut]], [[Miklabraut|Miklubraut]] og [[Vesturlandsvegur|Vesturlandsvegi]] og svo um [[Grafarholt og Úlfarsárdalur|Grafarholtshverfi]] þar sem skiptingin hefur færst lítillega til við hverjar kosningar eftir því hvernig íbúaþróun er í hverfum borgarinnar. Grafarholt var þannig allt í norðurkjördæminu við kosningarnar 2003 en við kosningarnar 2021 var hverfið að mestu komið yfir í suðurkjördæmið. Hinn forni [[Kjalarneshreppur]] fellur innan marka norðurkjördæmisins þannig að það er mun víðfeðmara en suðurkjördæmið þó að íbúafjöldi sé sambærilegur. Þrátt fyrir skiptingu Reykjavíkur í tvö kjördæmi hafa flestir [[Íslenskir stjórnmálaflokkar|stjórnmálaflokkar]] áfram skipulagt starf sitt í Reykjavík sem einni heild. Þeir flokkar sem halda [[prófkjör]] hafa t.d. iðulega haldið sameiginlegt prófkjör fyrir bæði Reykjavíkurkjördæmin þar sem sigurvegari prófkjörsins tekur fyrsta sætið á lista í öðru kjördæminu og sá sem lendir í öðru sæti tekur fyrsta sætið í hinu kjördæminu. Í þeim átta kosningum sem haldnar hafa verið frá því að núgildandi kjördæmaskipan var tekin upp hefur [[Sjálfstæðisflokkurinn]] fimm sinnum átt fyrsta þingmann kjördæmisins en [[Samfylkingin]] þrisvar. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 42.812 | <small>á ekki við</small> | 36.615 | 85,5% | 3.971 | 10,8% | 11 | 3.892 | 86% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 43.756 | {{Hækkun}}944 | 35.625 | 81,4% | 4.942 | 13,9% | 11 | 3.978 | 88% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 43.767 | {{Hækkun}}11 | 36.440 | 83,3% | 4.938 | 13,6% | 11 | 3.979 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 45.523 | {{Hækkun}}1.756 | 35.969 | 79,0% | 6.424 | 17,9% | 11 | 4.138 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 46.051 | {{Hækkun}}528 | 35.864 | 77,9% | 5.807 | 16,2% | 11 | 4.186 | 93% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 46.073 | {{Hækkun}}22 | 36.744 | 79,8% | 6.473 | 17,6% | 11 | 4.188 | 94% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 45.368 | {{Lækkun}}705 | 35.728 | 78,8% | 8.319 | 23,3% | 11 | 4.124 | 98% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 47.486 | {{hækkun}}2.118 | 37.500 | 79,0% | 7.837 | 20,9% | 11 | 4.317 | 99% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í þessu kjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===[[Alþingiskosningar 2003]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 13110 |seats1= 4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 12833 |seats2= 4 |sc2= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 4199 |seats3= 2 |sc3= |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes4= 3537 |seats4= 1 |sc4= |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 2002 |seats5= 0 |sc5= |party6=Nýtt afl (N) |votes6= 464 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 131 |blank= 339 |electorate= 42812 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Davíð Oddsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2005 }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Bryndís Hlöðversdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2005 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Björn Bjarnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Guðrún Ögmundsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Halldór Ásgrímsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til = 2006 }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Kolbrún Halldórsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Sigurður Kári Kristjánsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Árni Magnússon (f. 1965)|Árni Magnússon]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = upphafi | til = 2006 }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2005 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Ásta Möller]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2005 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Guðjón Ólafur Jónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2006 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Sæunn Stefánsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | frá = 2006 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2007]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 12760 |seats1= 4 |sc1= – |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 10248 |seats2= 5 |sc2= +1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5928 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes4= 2216 |seats4= 0 |sc4= – |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2186 |seats5= 0 |sc5= -2 |party6=[[Íslandshreyfingin]] (I) |votes6= 1706 |seats6= 0 |sc6= – |invalid= 71 |blank= 510 |electorate= 43756 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Guðfinna S. Bjarnadóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigurður Kári Kristjánsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Steinunn Valdís Óskarsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ellert B. Schram]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2009]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 11568 |seats1= 4 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 8432 |seats2= 3 |sc2= +1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes3= 7508 |seats3= 2 |sc3= -2 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 3375 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes5= 3357 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes6= 556 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 325 |seats7= 0 |sc7= – |invalid= 174 |blank= 1145 |electorate= 43767 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Valgerður Bjarnadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur = 3 | röð = 9 | nafn = [[Þráinn Bertelsson]] | flokkur = Borgarahreyfingin | frá = upphafi | til = 2009 | flokkur2 = utan flokka | frá2 = 2009 | til2 = 2010 | flokkur3 = Vinstri græn | frá3 = 2010 | til3 = loka }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Álfheiður Ingadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Steinunn Valdís Óskarsdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2010 }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Mörður Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2010 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2013]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8187 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5759 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5493 |seats3= 2 |sc3= -1 |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4996 |seats4= 2 |sc4= -2 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 3576 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Píratar]] (Þ) |votes6= 2407 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=Lýðræðisvaktin (L) |votes7= 1398 |seats7= 0 |sc7= – |party8=Flokkur heimilanna (I) |votes8= 1289 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 1073 |seats9= 0 |sc9= – |party10=Hægri grænir (G) |votes10= 556 |seats10= 0 |sc10= – |party11=Regnboginn (J) |votes11= 181 |seats11= 0 |sc11= – |party12=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes12= 71 |seats12= 0 |sc12= – |party13=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes13= 64 |seats13= 0 |sc13= – |invalid= 146 |blank= 767 |electorate= 45523 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Frosti Sigurjónsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björt Ólafsdóttir]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Sigrún Magnúsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Árni Þór Sigurðsson]] | flokkur = Vinstri græn | frá = upphafi | til = 2014 }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Valgerður Bjarnadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2014 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2016]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8539 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 7318 |seats2= 3 |sc2= +1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 6663 |seats3= 3 |sc3= +2 |party4=[[Viðreisn]] (C) |votes4= 4064 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 2673 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes6= 1988 |seats6= 0 |sc6= -2 |party7=[[Samfylkingin]] (S) |votes7= 1822 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 1321 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 496 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 104 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 175 |blank= 700 |electorate= 46051 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Birgitta Jónsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Þorsteinn Víglundsson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Björt Ólafsdóttir]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2017]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8109 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 7727 |seats2= 3 |sc2= – |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 4887 |seats3= 2 |sc3= -1 |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4575 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |votes5= 3013 |seats5= 1 |sc5= – |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 2546 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes7= 2509 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes8= 1901 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9= 506 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 105 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 144 |blank= 711 |electorate= 46073 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Helgi Hrafn Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helga Vala Helgadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Þorsteinn Víglundsson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | til = 2020 }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur = 3 | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ólafur Ísleifsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | til = 2018 | flokkur2 = utan flokka | frá2 = 2018 | til2 = 2019 | flokkur3 = Miðflokkurinn | frá3 = 2019 | til3 = loka }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur = Viðreisn | frá = 2020 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2021]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 7353 |seats1= 2 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 5597 |seats2= 2 |sc2= -1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 4508 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Samfylkingin]] (S) |votes4= 4427 |seats4= 2 |sc4= +1 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 4329 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Viðreisn]] (C) |votes6= 2706 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes7= 2694 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes8= 1976 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes9= 1234 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O) |votes10= 150 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Ábyrg framtíð]] (Y) |votes11= 144 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 127 |blank= 483 |electorate= 45361 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Katrín Jakobsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = upphafi | til = 2024 }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Halldóra Mogensen]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Helga Vala Helgadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | til = 2023 }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ásmundur Einar Daðason]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Tómas A. Tómasson]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Andrés Ingi Jónsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2023 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Eva Dögg Davíðsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = 2024 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2024]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 9653 |seats1= 4 |sc1= +2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 6459 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Viðreisn]] (C) |votes3= 6043 |seats3= 3 |sc3= +2 |party4=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes4= 4400 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes5= 3284 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes6= 2194 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Píratar]] (P) |votes7= 2006 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes8= 1492 |seats8= 0 |sc8= -1 |party9=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes9= 1080 |seats9= 0 |sc9= -2 |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |votes10= 367 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Ábyrg framtíð]] (Y) |votes11= 42 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 81 |blank= 399 |electorate= 47595 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Þórður Snær Júlíusson]] | flokkur = Samfylkingin | tók_ekki_sæti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ragnar Þór Ingólfsson]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Diljá Mist Einarsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Dagur B. Eggertsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Grímur Grímsson]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J7)|7. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Dagbjört Hákonardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók sæti í stað [[Þórður Snær Júlíusson|ÞSJ]] þegar þing kom fyrst saman | röð = - | nafn = [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = 2025 | í_embætti = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{hnit|64|08|25|N|21|52|39|W|display=title|type:city_region:IS}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] 9txeqvicz9gtn41ylo4rotxk1ubizuj 0 12767 1983250 1983087 2026-10-19T09:14:46Z Bjarki S 9 /* Alþingiskosningar 2009 */ 1983250 wikitext text/x-wiki {{Kjördæmistafla | nafn = Reykjavíkurkjördæmi suður | kort = Reykjavíkurkjördæmi suður.svg | kort_alt = | kjördæmakjörnir = 9 | jöfnunarmenn = 2 | þingsæti = 11 | mannfjöldi = 139.804 | mannfjöldi_ár = {{small|Í Reykjavík allri, 2026}} | sveitarfélög = 1 {{small|(að hluta)}} | viðmiðunarkosningar = 2024 | kjörskrá = 47.503 | kjósendur_á_þingsæti = 4.318 | kjörsókn = 79,3% <!-- Þingmenn --> | þingmaður1 = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur1 = S | þingmaður2 = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] | flokkur2 = C | þingmaður3 = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur3 = D | þingmaður4 = [[Inga Sæland]] | flokkur4 = F | þingmaður5 = [[Ragna Sigurðardóttir (f. 1992)|Ragna Sigurðardóttir]] | flokkur5 = S | þingmaður6 = [[Snorri Másson]] | flokkur6 = M | þingmaður7 = [[Jón Gnarr]] | flokkur7 = | þingmaður8 = [[Jón Pétur Zimsen]] | flokkur8 = D | þingmaður9 = [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]] | flokkur9 = S | þingmaður10 = [[Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir]] | flokkur10 = F | þingmaður11 = [[Sigurður Örn Hilmarsson]] | flokkur11 = D }} '''Reykjavíkurkjördæmi suður''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 11 sæti á [[Alþingi]], þar af tvö [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]] með því að skipta upp [[Reykjavíkurkjördæmi]]. Fyrst var kosið samkvæmt þessari nýju kjördæmaskipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]]. [[Mynd:Reykjavík nærmynd.svg|thumb|250px|left|Kort af skiptingu Reykjavíkur í norður- og suðurkjördæmi.]] Í [[stjórnarskrá Íslands]] er mælt fyrir um að mörk kjördæma eigi að skilgreina í lögum en að heimilt sé að fela [[Landskjörstjórn]] afmörkun á kjördæmamörkum í [[Reykjavík]] og [[Höfuðborgarsvæðið|nágrenni]]. Í [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html kosningalögunum] er mælt fyrir um að skipta skuli [[Reykjavík]]urborg frá austri til vesturs í norðurkjördæmi og suðurkjördæmi. Landskjörstjórn afmarkar kjördæmin og miðar þar við [[þjóðskrá]] fimm vikum fyrir kjördag, reynt er að gæta þess að álíka margir búi í hvoru kjördæmi og að þau myndi sem samfelldasta heild. Mörk kjördæmanna liggja í grófum dráttum meðfram [[Hringbraut]], [[Miklabraut|Miklubraut]] og [[Vesturlandsvegur|Vesturlandsvegi]] og svo um [[Grafarholt og Úlfarsárdalur|Grafarholtshverfi]] þar sem skiptingin hefur færst lítillega til við hverjar kosningar eftir því hvernig íbúaþróun er í hverfum borgarinnar. Grafarholt var þannig allt í norðurkjördæminu við kosningarnar 2003 en við kosningarnar 2021 var hverfið að mestu komið yfir í suðurkjördæmið. Þrátt fyrir skiptingu Reykjavíkur í tvö kjördæmi hafa flestir [[Íslenskir stjórnmálaflokkar|stjórnmálaflokkar]] áfram skipulagt starf sitt í Reykjavík sem einni heild. Þeir flokkar sem halda [[prófkjör]] hafa t.d. iðulega haldið sameiginlegt prófkjör fyrir bæði Reykjavíkurkjördæmin þar sem sigurvegari prófkjörsins tekur fyrsta sætið á lista í öðru kjördæminu og sá sem lendir í öðru sæti tekur fyrsta sætið í hinu kjördæminu. Í þeim sjö kosningum sem haldnar hafa verið frá því að núgildandi kjördæmaskipan var tekin upp hefur [[Sjálfstæðisflokkurinn]] sex sinnum átt fyrsta þingmann kjördæmisins en [[Samfylkingin]] einu sinni. ==Kosningatölfræði== {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá ! rowspan="2" | Breyting ! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði ! rowspan="2" | Kjörsókn ! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði ! rowspan="2" | Þingsæti ! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti ! rowspan="2" | Vægi^[1] |- ! Fjöldi ! Hlutfall<br >greiddra |- ! [[Alþingiskosningar 2003|2003]] | 42.761 | <small>á ekki við</small> | 37.327 | 87,3% | 3.812 | 10,2% | 11 | 3.887 | 86% |- ! [[Alþingiskosningar 2007|2007]] | 43.391 | {{Hækkun}}630 | 35.846 | 81,4% | 4.609 | 12,9% | 11 | 3.945 | 89% |- ! [[Alþingiskosningar 2009|2009]] | 43.747 | {{Hækkun}}356 | 36.926 | 84,4% | 4.607 | 12,5% | 11 | 3.977 | 91% |- ! [[Alþingiskosningar 2013|2013]] | 45.187 | {{Hækkun}}1.430 | 36.228 | 80,2% | 5.877 | 16,2% | 11 | 4.108 | 92% |- ! [[Alþingiskosningar 2016|2016]] | 45.770 | {{Hækkun}}583 | 35.787 | 78,2% | 5.537 | 15,5% | 11 | 4.161 | 94% |- ! [[Alþingiskosningar 2017|2017]] | 45.584 | {{Lækkun}}186 | 36.598 | 80,3% | 6.065 | 16,6% | 11 | 4.144 | 95% |- ! [[Alþingiskosningar 2021|2021]] | 45.725 | {{Hækkun}}141 | 36.201 | 79,2% | 8.683 | 24,0% | 11 | 4.157 | 98% |- ! [[Alþingiskosningar 2024|2024]] | 47.503 | {{hækkun}}1.778 | 37.665 | 79,3% | 7.168 | 19,0% | 11 | 4.318 | 99% |- ! colspan="10" | ^[1] Vægi atkvæða í þessu kjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu. |- ! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands] |} ==Kosningaúrslit í kjördæminu== ===[[Alþingiskosningar 2003]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 14029 |seats1= 5 |sc1= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 12286 |seats2= 4 |sc2= |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes3= 4185 |seats3= 1 |sc3= |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U) |votes4= 3438 |seats4= 1 |sc4= |party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes5= 2448 |seats5= 0 |sc5= |party6=Nýtt afl (N) |votes6= 504 |seats6= 0 |sc6= |invalid= 58 |blank= 379 |electorate= 42761 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Geir H. Haarde]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Sólveig Pétursdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Jónína Bjartmarz]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Mörður Árnason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Guðmundur Hallvarðsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Ögmundur Jónasson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2007]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 13846 |seats1= 5 |sc1= – |party2=[[Samfylkingin]] (S) |votes2= 10234 |seats2= 3 |sc2= -1 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 5065 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes4= 2385 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2081 |seats5= 0 |sc5= -1 |party6=[[Íslandshreyfingin]] (I) |votes6= 1680 |seats6= 0 |sc6= – |invalid= 93 |blank= 462 |electorate= 43391 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Geir H. Haarde]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Illugi Gunnarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Kolbrún Halldórsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björn Bjarnason]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Ásta Möller]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Magnússon (f. 1946)|Jón Magnússon]] | flokkur = Frjálslyndi flokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J6)|6. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Álfheiður Ingadóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2009]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 11667 |seats1= 4 |sc1= +1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes2= 8211 |seats2= 3 |sc2= -2 |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes3= 8106 |seats3= 2 |sc3= – |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 3435 |seats4= 1 |sc4= +1 |party5=[[Borgarahreyfingin]] (O) |votes5= 3076 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F) |votes6= 700 |seats6= 0 |sc6= -1 |party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P) |votes7= 226 |seats7= 0 |sc7= – |invalid= 117 |blank= 1388 |electorate= 43747 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Össur Skarphéðinsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Ólöf Nordal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur= 2 | röð = 6 | nafn = [[Lilja Mósesdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | frá = upphafi | til = 2011 | flokkur2 = utan flokka | frá2 = 2011 | til2 = loka }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Skúli Helgason]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Vigdís Hauksdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | línur = 2 | röð = 9 | nafn = [[Birgitta Jónsdóttir]] | flokkur = Borgarahreyfingin | frá = upphafi | til = 2009 | flokkur2 = Hreyfingin | frá2 = 2009 | til2 = loka }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2013]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 9466 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes2= 5931 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 5007 |seats3= 2 |sc3= -2 |party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes4= 4279 |seats4= 1 |sc4= -1 |party5=[[Björt framtíð]] (A) |votes5= 3790 |seats5= 2 |sc5= +2 |party6=[[Píratar]] (Þ) |votes6= 2179 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=Flokkur heimilanna (I) |votes7= 1394 |seats7= 0 |sc7= – |party8=[[Dögun]] (T) |votes8= 1163 |seats8= 0 |sc8= – |party9=Lýðræðisvaktin (L) |votes9= 1025 |seats9= 0 |sc9= – |party10=Hægri grænir (G) |votes10= 575 |seats10= 0 |sc10= – |party11=Sturla Jónsson (K) |votes11= 222 |seats11= 0 |sc11= – |party12=Regnboginn (J) |votes12= 161 |seats12= 0 |sc12= – |party13=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes13= 55 |seats13= 0 |sc13= – |party14=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes14= 54 |seats14= 0 |sc14= – |invalid= 133 |blank= 794 |electorate= 45187 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Hanna Birna Kristjánsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Vigdís Hauksdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Pétur H. Blöndal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2015 | lést = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Róbert Marshall]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Karl Garðarsson]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Helgi Hjörvar]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Þór Ólafsson]] | flokkur = Píratar | frá = upphafi | til = 2015 }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Óttarr Proppé]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tóku síðar sæti sem aðalmenn | röð = - | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2015 | til = loka }} {{fulltrúalisti | röð = - | nafn = [[Ásta Guðrún Helgadóttir]] | flokkur = Píratar | frá = 2015 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2016]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8930 |seats1= 3 |sc1= – |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 6149 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Píratar]] (P) |votes3= 6030 |seats3= 2 |sc3= +1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |votes4= 4440 |seats4= 2 |sc4= +2 |party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes5= 2564 |seats5= 1 |sc5= -1 |party6=[[Björt framtíð]] (A) |votes6= 2518 |seats6= 1 |sc6= -1 |party7=[[Samfylkingin]] (S) |votes7= 1945 |seats7= 0 |sc7= -2 |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes8= 1614 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Dögun]] (T) |votes9= 578 |seats9= 0 |sc9= – |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 79 |seats10= 0 |sc10= – |party11=[[Húmanistaflokkurinn]] (H) |votes11= 33 |seats11= 0 |sc11= – |invalid= 150 |blank= 755 |electorate= 45770 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Ólöf Nordal]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2017 | lést = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ásta Guðrún Helgadóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Kolbeinn Óttarsson Proppé]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Gunnar Hrafn Jónsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J2)|2. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Nichole Leigh Mosty]] | flokkur = Björt framtíð | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Pawel Bartoszek]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2017 | til = loka }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2017]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8145 |seats1= 2 |sc1= -1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 6750 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 4661 |seats3= 1 |sc3= +1 |party4=[[Píratar]] (P) |votes4= 4076 |seats4= 2 |sc4= – |party5=[[Viðreisn]] (C) |votes5= 3043 |seats5= 1 |sc5= -1 |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 2914 |seats6= 1 |sc6= +1 |party7=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes7= 2897 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes8= 2701 |seats8= 1 |sc8= +1 |party9=[[Björt framtíð]] (A) |votes9= 449 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Alþýðufylkingin]] (R) |votes10= 85 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 108 |blank= 769 |electorate= 45584 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Sigríður Á. Andersen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Ágúst Ólafur Ágústsson]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Þórhildur Sunna Ævarsdóttir]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Brynjar Níelsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Kolbeinn Óttarsson Proppé]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Þorsteinn Sæmundsson]] | flokkur = Miðflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J9)|9. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2021]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes1= 8089 |seats1= 3 |sc1= +1 |party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes2= 5212 |seats2= 2 |sc2= – |party3=[[Samfylkingin]] (S) |votes3= 4720 |seats3= 1 |sc3= – |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes4= 4077 |seats4= 1 |sc4= – |party5=[[Píratar]] (P) |votes5= 3875 |seats5= 2 |sc5= – |party6=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes6= 3169 |seats6= 1 |sc6= – |party7=[[Viðreisn]] (C) |votes7= 3067 |seats7= 1 |sc7= – |party8=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes8= 1691 |seats8= 0 |sc8= – |party9=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes9= 1456 |seats9= 0 |sc9= -1 |party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O) |votes10= 148 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 117 |blank= 580 |electorate= 45716 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Svandís Svavarsdóttir]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Kristrún Frostadóttir]] | flokkur = Samfylkingin | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] | flokkur = Framsóknarflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Björn Leví Gunnarsson]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 7 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Hanna Katrín Friðriksson]] | flokkur = Viðreisn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Birgir Ármannsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Orri Páll Jóhannsson]] | flokkur = Vinstri græn | allt = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir|Arndís Anna Kristínard. Gunnarsd.]] | flokkur = Píratar | allt = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> ===[[Alþingiskosningar 2024]]=== <div style="max-width:900px"> <div style="width: 470px;float:left"> {{Kosningaúrslit |party1=[[Samfylkingin]] (S) |votes1= 8541 |seats1= 3 |sc1= +2 |party2=[[Viðreisn]] (C) |votes2= 6581 |seats2= 2 |sc2= +1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |votes3= 6553 |seats3= 3 |sc3= – |party4=[[Flokkur fólksins]] (F) |votes4= 5022 |seats4= 2 |sc4= +1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |votes5= 3917 |seats5= 1 |sc5= +1 |party6=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |votes6= 2091 |seats6= 0 |sc6= – |party7=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |votes7= 1638 |seats7= 0 |sc7= -1 |party8=[[Píratar]] (P) |votes8= 1445 |seats8= 0 |sc8= -2 |party9=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |votes9= 1080 |seats9= 0 |sc9= -2 |party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L) |votes10= 388 |seats10= 0 |sc10= – |invalid= 72 |blank= 337 |electorate= 47617 |source= }} </div><div style="float:left"> {{fulltrúalisti upphaf | titill = Kjörnir alþingismenn | sýna_röð = já | sýna_flokk = já }} {{fulltrúalisti | röð = 1 | nafn = [[Jóhann Páll Jóhannsson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 2 | nafn = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir|Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsd.]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 3 | nafn = [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | til = 2026 }} {{fulltrúalisti | röð = 4 | nafn = [[Inga Sæland]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 5 | nafn = [[Ragna Sigurðardóttir]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 6 | nafn = [[Snorri Másson]] | flokkur = Miðflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | línur = 2 | röð = 7 | nafn = [[Jón Gnarr]] | flokkur = Viðreisn | frá = upphafi | til = 2026 | flokkur2 = utan flokka | frá2 = 2026 | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 8 | nafn = [[Hildur Sverrisdóttir]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 9 | nafn = [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]] | flokkur = Samfylkingin | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir|Kolbrún Baldursdóttir]] | flokkur = Flokkur fólksins | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | röð = 11 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}} | nafn = [[Jón Pétur Zimsen]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = upphafi | í_embætti = já }} {{fulltrúalisti | millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður | röð = - | nafn = [[Sigurður Örn Hilmarsson]] | flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn | frá = 2026 | í_embætti = já }} {{Töfluendir}} </div></div> <br clear=all /> == Tengill == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}} {{hnit|64|07|22|N|21|52|36|W|display=title|type:city_region:IS}} {{Kjördæmi Íslands}} {{Núverandi alþingismenn}} [[Flokkur:Kjördæmi Íslands]] rylobuywqppfpxfrtvgoqfgnmql2qud 0 22008 1983098 1975798 2026-10-18T12:30:18Z ~2026-55824-42 121983 /* */ Röng beyging orðsins leiðrétt. 1983098 wikitext text/x-wiki [[File:Hæstiréttur Íslands 2018.jpg|thumb|Hæstiréttur Íslands]] '''Hæstiréttur Íslands''' er æðsti [[dómstóll]] Íslands af þremur dómsstigum, þar sem [[Landsréttur]] og [[Héraðsdómar Íslands|Héraðsdómstólarnir]] eru lægri. Átta [[dómari|dómarar]] sitja í dómstólnum og eru skipaðir af [[Forseti Íslands|forseta Íslands]] samkvæmt tillögum [[dómsmálaráðherra]]. Dómstólalög kveða á um að við dómstólinn skuli eiga sæti sjö dómarar en við breytinguna á dómstólaskipan er átti sér stað í upphafi ársins 2018 var ákveðið að fækka reglulegum dómurum réttarins úr níu niður í sjö, án þess þó að víkja sitjandi dómurum. Dómstóllinn er ekki nefndur á nafn í [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskránni]] en um hann gilda ''lög um dómstóla'' nr. 50/2016. Aðsetur Hæstaréttar er við Lindargötu 2 í [[Reykjavík]], í húsi sem var sérstaklega byggt fyrir starfsemi hans og tekið í notkun [[1996]]. == Saga == === Stofnun Hæstaréttar Íslands === Aðdragandi að stofnun Hæstaréttar Íslands var all langur og mjög samofinn sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar á 19. öld. Ein krafan var að æðsta dómsvald í íslenskum málum yrði flutt inn í landið. Kom þessi krafa um innlent æðsta dómsvald í íslenskum sérmálum fyrst fram á þjóðfundinum 1851. Allan síðari hluta 19. aldar var málinu hreyft aftur og aftur, en náði ekki fram að ganga. Með sambandslögunum frá 1918 fékk Ísland síðan viðurkenningu á fullveldi sínu og tók í sínar hendur bæði framkvæmdar- og löggjafarvaldið. Í 10. gr. þeirra var ákveðið, að Hæstiréttur Danmerkur skyldi hafa á hendi æðsta dómsvald í íslenskum málum, þar til Íslendingar kynnu sjálfir að stofna sinn eigin dómstól. Íslendingar hófust þegar handa um að nýta sér þessa heimild í sambandslögunum. Var prófessor Einari Arnórssyni falið að semja frumvarp til laga um Hæstarétt og var það lagt fyrir Alþingi árið 1919 og samþykkt þar að mestu óbreytt. Hæstiréttur var stofnaður með lögum árið 1919 og tók til starfa árið 1920. Áður hafði [[Landsyfirréttur]] verið æðsti dómstóllinn innanlands, en dómum hans mátti áfrýja til [[Hæstiréttur Danmerkur|Hæstaréttar Danmerkur]] í [[Kaupmannahöfn]]. Með stofnun Hæstaréttar fluttist lokaorðið í íslenskum dómsmálum heim til Íslands. === Fyrsta setning Hæstaréttar === Í ræðu sem Sveinn Björnsson, þá málafærslumaður, hélt fyrir hönd lögmanna við fyrstu setningu Hæstaréttar endurspeglast vel hversu þessi atburður var talinn samofinn sjálfstæðisbaráttunni: „''Háu dómendur!'' ''Þessi stund mun jafnan talin merkisstund í sögu íslenzku þjóðarinnar. Sú stund er æðstu dómendur í íslenzkum málum taka aftur sæti til dóma á fósturjörð vorri. Þessi atburður, sem hér á sér stað nú í dag, hlýtur að vekja fögnuð í hjörtum allra Íslendinga. Hann er einn af áþreifanlegu vottunum um að vér höfum aftur fengið fullveldi um öll vor mál''.” Í upphafi skipuðu Hæstarétt dómstjóri og 4 meðdómendur, sem skipaðir voru af konungi á ábyrgð ráðherra. Fjöldi dómara hefur verið breytilegur. Síðast var dómurum fjölgað við Hæstarétt árið 1994 og eru þeir nú 9 talsins. Málflutningur fyrir Hæstarétti var frá upphafi munnlegur. Það var nýlunda hér á landi. Kristján Jónsson, fyrsti forseti réttarins, sem þá var kominn á efri ár, var ekki að öllu leyti sáttur við þetta, enda alls óvanur munnlegum málflutningi. Í endurminningum Sveins Björnssonar kemur fram að hann átti tal við Kristján um munnlegu málfærsluna. Þá átti Kristján að hafa sagt: „Blessaðir farið nú ekki að halda langar ræður. Þið megið vita, að við byggjum dóm okkar á dómsgjörðum, sem eru skrifaðar. Þar er eitthvað að halda sér að. Hvernig eigum við að muna það sem þið kunnið að segja? Maður freistast til að hlusta ekki á ykkur.” Síðan þessi orð voru mælt hefur runnið mikið vatn til sjávar og menn eru nú almennt sammála um ágæti munnlegs málflutnings fyrir réttinum. Ætla má þó að enn myndu dómarar réttarins taka undir það heilræði Kristjáns Jónssonar til hæstaréttarlögmanna að halda ekki langar ræður. Í orðum dr. Þórðar Eyjólfssonar, forseta Hæstaréttar á 25 ára afmæli réttarins 1945, kemur glögglega fram, á hvern hátt hæstaréttardómarar hafa litið starf sitt. Hann sagði: „En hitt má oss aldrei úr minni falla, að mestar kröfur ber oss að gera til sjálfra vor. Starfi voru fylgir mikil ábyrgð. Þegar mál hefur verið hér sótt og varið og dómur á það lagður, verður þeirri úrlausn ekki síðar haggað. Það má aldrei bregðast, að við hvert mál, smátt sem stórt, sé lögð hin fyllsta alúð og allt gert, sem í voru valdi stendur, er tryggi rétta úrlausn þess samkvæmt landslögum og rétti. Með því móti einu getum vér vænzt þess, að dómstóllinn njóti trausts þjóðarinnar og verði um ókomna tíma vanda sínum vaxinn.” Á 75 ára afmæli Hæstaréttar var sérstaklega lögð áhersla á fyrir Íslendinga að huga að mikilvægi óháðs dómsvalds og réttaröryggis. Minnst var orða Einars Arnalds, sem var forseti Hæstaréttar á 50 ára afmæli hans. „Á Hæstarétti hvíla þær skyldur að heiðra þann meginrétt, sem stjórnskipun okkar er reist á. Fjöldi þjóða býr ekki enn við réttaröryggi, en reynsla kynslóðanna kennir, að óháð dómsvald er frumskilyrði þess, að heilbrigt þjóðlíf geti þróazt. Helgustu mannréttindi verða ekki í raun tryggð nema í skjóli sjálfstæðs og óhlutdrægs dómsvalds.” === Bygging Hæstaréttar === Hæstiréttur var fyrst til húsa í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg en frá 1949 í dómhúsinu við Lindargötu. Dómsmálaráðherra tók fyrstu skóflustunguna að hinu nýja dómhúsi Hæstaréttar við Arnarhól 15. júlí 1994, lagði hornsteininn að byggingunni á 75 ára afmæli dómsins 16. febrúar 1995 og afhenti hana réttinum til afnota 5. september 1996. Arkitektar hússins eru Margrét Harðardóttir og Steve Christer, Studio Granda, Reykjavík. Teikning þeirra hlaut 1. verðlaun í samkeppni um nýbyggingu fyrir Hæstarétt, sem efnt var til á árinu 1993, en dómnefnd bárust alls 40 tillögur. == Dómarar Hæstaréttar == {|class="sortable wikitable" style="text-align: right;" |+ |- !# !Dómari !Skipun !Lét af störfum |- | rowspan="5" |1 | style="text-align: left;" |[[Halldór Daníelsson]] | rowspan="5" |1. desember 1919 |16. september 1923 |- | style="text-align: left;" |[[Kristján Jónsson]] |2. júlí 1926 |- | style="text-align: left;" |[[Lárus Kristján Ingvaldur Hákonarson Bjarnason]] |31. mars 1931 |- | style="text-align: left;" |[[Eggert Ólafur Eggertsson Briem]] |13. ágúst 1935 |- | style="text-align: left;" |[[Páll Einarsson]] |13. ágúst 1935 |- |6 | style="text-align: left;" |[[Einar Arnórsson]] |1. september 1932 |30. apríl 1945 |- | rowspan="2" |7 | style="text-align: left;" |[[Þórður Eyjólfsson]] | rowspan="2" |1. október 1935 |31. desember 1965 |- | style="text-align: left;" |''[[Gizur Ísleifsson Bergsteinsson]]*'' |1. mars 1972 |- | rowspan="3" |9 | style="text-align: left;" |[[Jón Ásbjörnsson]] | rowspan="3" |1. maí 1945 |31. mars 1960 |- | style="text-align: left;" |[[Árni Tryggvason (Hæstaréttardómari)|Árni Tryggvason]] |31. maí 1964 |- | style="text-align: left;" |[[Jónatan Hallvarðsson]] |31. desember 1969 |- |12 | style="text-align: left;" |[[Lárus Jóhannesson]] |1. maí 1960 |10. mars 1964 |- | rowspan="2" |13 | style="text-align: left;" |[[Einar Arnalds]] | rowspan="2" |1. ágúst 1964 |29. febrúar 1976 |- | style="text-align: left;" |[[Logi Einarsson (hæstaréttardómari)|Logi Einarsson]] |31. desember 1982 |- |15 | style="text-align: left;" |[[Benedikt Sigurjónsson]] |1. janúar 1966 |31. desember 1981 |- |16 | style="text-align: left;" |[[Gunnar Thoroddsen|Gunnar Sigurðsson Thoroddsen]] |1. janúar 1970 |16. september 1970 |- |17 | style="text-align: left;" |[[Magnús Þórarinn Torfason]] |15. nóvember 1970 |31. desember 1987 |- |18 | style="text-align: left;" |[[Ármann Snævarr]] |1. maí 1972 |31. október 1984 |- |19 | style="text-align: left;" |[[Björn Sveinbjörnsson]] |22. júní 1973 |10. október 1985 |- |20 | style="text-align: left;" |[[Þór Heimir Vilhjálmsson]] |1. mars 1976 |30. júní 1995 |- |21 | style="text-align: left;" |[[Sigurgeir Jónsson]] |1. ágúst 1979 |30. júní 1986 |- |22 | style="text-align: left;" |[[Halldór Þorbjörnsson]] |1. september 1982 |31. ágúst 1987 |- |23 | style="text-align: left;" |[[Magnús Jónasson Thoroddsen]] |1. janúar 1982 |8. desember 1989 |- |24 | style="text-align: left;" |[[Guðmundur Jónsson]] |1. janúar 1983 |31. ágúst 1991 |- |25 | style="text-align: left;" |[[Guðmundur Skaftason]] |1. nóvember 1984 |31. desember 1989 |- |26 | style="text-align: left;" |[[Bjarni Kristinn Bjarnason]] |1. janúar 1986 |31. desember 1991 |- |27 | style="text-align: left;" |[[Guðrún Erlendsdóttir]] |1. júlí 1986 |15. apríl 2006 |- |28 | style="text-align: left;" |[[Hrafn Bragason]] |1. september 1987 |31. ágúst 2007 |- |29 | style="text-align: left;" |[[Benedikt Blöndal]] |11. febrúar 1988 |22. apríl 1991 |- |30 | style="text-align: left;" |[[Haraldur Henrysson]] |1. janúar 1989 |31. ágúst 2003 |- |31 | style="text-align: left;" |[[Hjörtur Torfason]] |1. mars 1990 |28. febrúar 2001 |- |32 | style="text-align: left;" |[[Gunnar Magnús Guðmundsson]] |1. júní 1991 |31. ágúst 1994 |- |33 | style="text-align: left;" |[[Pétur Kristján Hafstein]] |1. október 1991 |30. september 2004 |- |34 | style="text-align: left;" |[[Garðar Kristjánsson Gíslason]] |1. janúar 1992 |30. september 2012 |- |35 | style="text-align: left;" |[[Gunnlaugur Claessen]] |1. september 1994 |31. ágúst 2013 |- |36 | style="text-align: left;" |[[Arnljótur Björnsson]] |11. ágúst 1995 |31. ágúst 2000 |- |37 | style="text-align: left;" |[[Árni Kolbeinsson]] |1. nóvember 2000 |28. febrúar 2014 |- |38 | style="text-align: left;" |[[Ingibjörg K. Benediktsdóttir]] |1. mars 2001 |28. febrúar 2014 |- |39 | style="text-align: left;" |[[Jón Steinar Gunnlaugsson]] |15. október 2004 |30. september 2012 |- |40 | style="text-align: left;" |[[Hjördís Björk Hákonardóttir]] |1. maí 2006 |31. júlí 2010 |- |41 | style="text-align: left;" |[[Markús Sigurbjörnsson]] |1. júlí 1994 |30. september 2019 |- |42 | style="text-align: left;" |[[Ólafur Börkur Þorvaldsson]] |1. september 2003 |31. maí 2026 |- |43 | style="text-align: left;" |[[Páll Hreinsson]] |1. september 2007 |15. september 2017 |- |44 | style="text-align: left;" |[[Viðar Már Matthíasson]] |10. september 2010 |30. september 2019 |- | rowspan="3" |45 | style="text-align: left;" |[[Eiríkur Tómasson]] | rowspan="3" |1. september 2011 |31. ágúst 2017 |- | style="text-align: left;" |[[Greta Baldursdóttir]] |31. ágúst 2020 |- | style="text-align: left;" |[[Þorgeir Örlygsson]] |31. ágúst 2020 |- | rowspan="2" |48 | style="text-align: left;" |'''[[Benedikt Bogason]]''' |'''1. október 2012''' |'''Í embætti''' |- | style="text-align: left;" |[[Helgi Ingólfur Jónsson]] | # október 2012 |30. apríl 2020 |- |50 | style="text-align: left;" |'''[[Karl Axelsson]]''' |'''12. október 2015''' |'''Í embætti''' |- |51 | style="text-align: left;" |[[Ingveldur Einarsdóttir]] |1. janúar 2020 |1. ágúst 2024 |- |52 | style="text-align: left;" |'''[[Sigurður Tómas Magnússon]]''' |'''18. maí 2020''' |'''Í embætti''' |- |53 | style="text-align: left;" |'''[[Ása Ólafsdóttir]]''' | rowspan="2" |'''23. nóvember 2020''' |'''Í embætti''' |- |53 | style="text-align: left;" |'''[[Björg Thorarensen]]''' |'''Í embætti''' |- |55 | style="text-align: left;" |[[Skúli Magnússon (hæstaréttardómari))|'''Skúli Magnússon''']] |'''1. október 2024''' |'''Í embætti''' |- |56 | style="text-align: left;" |'''[[Ásgerður Ragnarsdóttir]]''' |'''1. september 2026''' |'''Í embætti''' |} <nowiki>*</nowiki> Gizur Ísleifsson Bergsteinsson er sá dómari sem lengst allra hefur gengt embætti Hæstaréttardómara, eða í 36 ár og 152 daga - frá 1935 til 1972.<ref>{{Cite web|url=https://www.haestirettur.is/um-haestarett/fyrrverandi-domarar/|title=Fyrrverandi dómarar|website=www.haestirettur.is|access-date=2025-04-10}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Ytri tenglar == * [http://www.haestirettur.is/ Vefsíða Hæstaréttar Íslands] * [http://www.timarit.is/?issueID=417466&pageSelected=0&lang=0 ''Hæstiréttur 25 ára''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2016050.html ''lög um dómstóla'' nr. 50/2016] {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Íslenskir dómstólar]] nvervuv330vthnpdx0so2j53lpr7lks 0 23257 1983238 1924450 2026-10-19T05:31:00Z Fyxi 84003 1983238 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jyväskylä.vaakuna.svg|120px|left]] [[Mynd:Location_of_Jyväskylä_in_Finland.png|thumb|right|200px|Staðsetning Jyväskylä í Finnlandi]] [[Mynd:Jyväskylä collage2.jpg|thumb|Jyväskylä.]] [[Mynd:Jyväskylä2.jpg|thumb]] '''Jyväskylä''' er borg í [[mið-Finnland]]i, 140 km frá [[Tampere]] og 270 km frá [[Helsinki]]. Borgin stendur nálægt vötnunum [[Päijänne]] og [[Keitele]] og eru íbúar Jyväskylä um 141.400 manns (2019). Jyväskylä er þekkt skólaborg og nokkurskonar [[Aþena]] [[Finnland]]s. Einnig er borgin þekkt fyrir margar byggingar sem hannaðar voru af hinum fræga finnska arkitekt [[Alvar Aalto]]. {{stubbur|landafræði|finnland}} [[Flokkur:Borgir í Finnlandi]] [[Flokkur:Sveitarfélög í Finnlandi]] ef561mdcwhy4cbd3fxo1gev7lqsdrv2 0 23905 1983152 1684051 2026-10-18T20:53:38Z Comp.arch 32151 1983152 wikitext text/x-wiki '''Bergvatnsá'''<ref>{{orðabanki|320101}}</ref> er heiti yfir [[á|ár]] með [[bergvatn]]i og flokkast sem [[dragá]]r eða [[lindá]]r. Ár með [[jökulvatn]]i eru litaðar af [[jökulleir]] og nefnast [[jökulá]]r. == Tilvísanir == [[Flokkur:Jarðfræði]] [[Flokkur:Landafræði]] flwuqxq5lugphe0c4ayo1hbdle7jkp6 0 25588 1983232 1744647 2026-10-19T04:55:10Z Fyxi 84003 1983232 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sami flag.svg|thumb|right|125px|Fáni sama]] [[Mynd:LocationSapmi.png|thumb|right|280px|Kort sem sýnir Lappland]] '''Lappland''' eða '''Samaland''' ([[samíska]]: '''Sápmi''') er það [[menningarsvæði]] sem [[Samar]] byggja eða hafa byggt í gegnum tíðina. Lappland nær yfir norðurhluta [[Skandinavía|Skandinavíu]] og [[Kólaskagi|Kólaskaga]] og skiptist milli [[Noregur|Noregs]], [[Svíþjóð]]ar, [[Finnland]]s og [[Rússland]]s. Í '''Noregi''': * [[Finnmörk]] * [[Norðurland (fylki í Noregi)|Norðurland]] * [[Norður-Þrændalög]] * [[Tromsfylki]] Í '''Svíþjóð''': * [[Jamtaland]] * [[Norðurbotn]] * [[Vesturbotn]] * [[Dalir (Svíþjóð)|Dalir]] * [[Angurmannaland]] (Sjá [[Lappland (Svíþjóð)]]) Í '''Finnlandi''': * [[Lapin lääni]] (Lappalén) - sýsla * [[Lapin maakunta]] (Lappahérað) - hérað (Sjá [[Lappland (Finnlandi)]]) Í '''Rússlandi''': * [[Múrmansk (hérað)|Múrmansk]] [[Flokkur:Norðurlönd]] [[Flokkur:Landafræði Noregs]] [[Flokkur:Landafræði Svíþjóðar]] [[Flokkur:Landafræði Finnlands]] [[Flokkur:Landafræði Rússlands]] jqu7zxxn0ezxyhd02kd21kl1m2x6qqt 10 25684 1983202 1982080 2026-10-19T02:59:11Z Fyxi 84003 1983202 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Fylki Noregs | title = [[Fylki Noregs]] | bodyclass = hlist | selected = {{{selected|{{{1|}}}}}} | state = <noinclude>expanded</noinclude> | group1 = Núverandi | list1 = * [[Agðir]] * [[Akurshús]] * [[Austfold]] * [[Buskerud]] * [[Finnmörk]] * [[Innlandet]] * [[Mæri og Raumsdalur]] * [[Norðurland (fylki í Noregi)|Norðurland]] * [[Ósló]] * [[Rogaland]] * [[Troms]] * [[Vestfold]] * [[Vesturland (fylki í Noregi)|Vesturland]] * [[Þelamörk]] * [[Þrændalög]] | group2 = Fyrrum | list2 = * [[Austur-Agðir]] * [[Björgvin]] * [[Heiðmörk (Noregi)|Heiðmörk]] * [[Hörðaland]] * [[Norður-Þrændalög]] * [[Sogn og Firðafylki]] * [[Suður-Þrændalög]] * [[Troms og Finnmörk]] * [[Upplönd]] * [[Vestfold og Þelamörk]] * [[Vestur-Agðir]] * [[Viken]] | below = * {{Icon|Category}} [[:Flokkur:Fylki Noregs|Flokkur]] }}<noinclude> [[Flokkur:Landafræðisnið]] </noinclude> bwrezdornw18okxyueur7ey680eeafu 0 26187 1983269 1905437 2026-10-19T11:25:14Z Berserkur 10188 1983269 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1375]]|[[1376]]|[[1377]]|[[1378]]|[[1379]]|[[1380]]|[[1381]]| [[1361–1370]]|[[1371–1380]]|[[1381–1390]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Urbanus VI.jpg|thumb|right|Úrban VI páfi.]] Árið '''1378''' ('''MCCCLXXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Björn Þorbjarnarson]] varð [[lögmenn sunnan og austan|lögmaður sunnan og austan]]. * [[Runólfur Magnússon]] varð ábóti í [[Þykkvabæjarklaustur|Þykkvabæjarklaustri]]. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Sigurður Guðmundsson (lögmaður á Svalbarði)|Sigurður Guðmundsson]] lögmaður á [[Svalbarð|Svalbarði]]. * (líklega) [[Ásgrímur Jónsson (ábóti)|Ásgrímur Jónsson]], ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]]. * (líklega) [[Erlendur Halldórsson]], príor í [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]]. == Erlendis == * [[9. apríl]] - Eftir dauða [[Gregoríus XI|Gregoríusar páfa XI]] kom til óeirða í [[Róm]] þar sem þess var krafist að Rómverji yrði kosinn páfi til að tryggja að páfastóll yrði um kyrrt í borginni en Gregoríus hafði flutt sig þangað frá [[Avignon]] ári fyrr. Bartolomeo Prignano, erkibiskup í [[Bari]] (Ítali en þó ekki Rómverji), var kjörinn páfi sem [[Úrban VI]]. * [[20. apríl]] - Frönsku [[kardínáli|kardínálarnir]] ásamt fleirum sem voru óánægðir með kjör Úrbans VI og afstöðu hans kusu [[Klement VII mótpáfi|Klement VII]] sem mótpáfa. Hann settist að í Avignon og kaþólska kirkjan var klofin næstu áratugina. * [[30. maí]] - [[Chioggia-stríðið]] hófst milli [[Lýðveldið Feneyjar|Lýðveldisins Feneyja]] og [[Lýðveldið Genúa|Lýðveldisins Genúa]] þegar Feneyingar gerðu skyndiárás flota Genúamanna og tóku 5 skip þeirra. * [[21. júlí]] - [[Uppreisn kembaranna]] varð í [[Flórens]] þegar 64 ullarkembarar frömdu valdarán í borginni. * [[20. september]] - [[Frakkland]], [[Konungsríkið Aragónía|Aragónía]], [[Kastilía]] og [[Konungsríkið Leon|Leon]], [[Kýpur]], [[Búrgund]], [[Savoja]], [[Napólí]] og [[Skotland]] viðurkenndu Klement VII mótpáfa en [[Danmörk]], [[Noregur]], [[Svíþjóð]], [[England]], [[Írland]], [[Flæmingjaland]], [[Heilaga rómverska ríkið]], [[Ungverjaland]], Norður-ítölsku ríkin og [[Pólland]] kjósa að lúta Úrban VI. * [[29. nóvember]] - [[Venseslás keisari|Venseslás]] tók við sem keisari hins [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkis]] af föður sínum, [[Karl 4. keisari|Karli 4.]] ===Fædd=== * [[16. ágúst]] - [[Hongxi]], keisari Kína (d. 1425) * [[31. desember]] - [[Kalixtus III páfi]] (d. [[1458]]). * (líklega) [[Jón Gerreksson]], sænskur biskup í Skálholti (d. [[1433]]). ===Dáin=== * [[6. febrúar]] - [[Jóhanna af Bourbon, Frakklandsdrottning]] (f. [[1338]]). * [[27. mars]] - [[Gregoríus XI]] páfi. * [[29. nóvember]] - [[Karl 4. keisari|Karl 4.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. [[1316]]). [[Flokkur:1378]] [[Flokkur:1371-1380]] prl6bb6aci12hmtsehiz83nezpmi5j8 0 27383 1983161 1973039 2026-10-18T21:02:50Z Comp.arch 32151 1983161 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Hafið}} [[Mynd:Rompiente.jpg|thumb|right|[[Brim]] ]] '''Haf''' eða '''sjór''' er samfelld [[vatn]]slausn, sem þekur um 71% af [[yfirborð]]i [[jörðin|jarðar]]. [[Selta]] sjávar er um 3,5%, mestmegnis vegna [[Salt|salts (natríumklóríðs)]].<ref>{{Vísindavefurinn|49100|Hefur sjórinn alltaf verið saltur?|höfundur=Sigurður Steinþórsson|dags=31.10.2008}}</ref> Talið er að allt [[líf (líffræði)|líf]] hafi hafist í vatni en sumar [[lífvera|lífverur]] byrjuðu síðar að færa sig upp á yfirborðið og af þeim er talið að líf á yfirborðinu sé komið. Sjór er samt ennþá heimkynni allflestra lífvera á [[jörðin]]ni en þar má t.d. finna [[spendýr]] svo sem [[hvalur|hvali]] og [[selur|seli]] og aragrúa [[fiskur|fiska]] og margt fleira. Um 60-70% súrefnis verður til fyrir tilstilli [[ljóstillífun]]ar í [[plöntusvif]]i og öðrum [[þörungur|þörungum]] sem finna má í hafinu. Sjórinn hagar sér að mörgu leyti eins og [[andrúmsloft jarðar]], hreyfingar og breytingar í loftslagi og höfum eru afar tengd. [[Vindur|Vindar]] valda hreyfingu á hafinu og í þeim myndast [[hafstraumar]]. Öldurnar sem myndast vegna þessara hreyfinga spila stóran þátt í mótun jarðar, þ.e. þegar öldur brotna á ströndum brjóta þær niður berg o.s.frv. [[Veður]]breytingar eru meiri og ofsafengnari yfir hafi en á landi þar sem [[hiti|hitabreytingar]] eru örari. Annað afl sem hefur mikil áhrif á höfin er aðdráttarafl [[tunglið|tungls]] og [[sólin|sólar]], en áhrif þess veldur svokölluðum [[sjávarföll]]um. Sjónum er venjulega skipt í fimm [[úthaf|úthöf]], þ.e. [[Atlantshaf]], [[Kyrrahaf]], [[Indlandshaf]], [[Norður-Íshaf]] og [[Suður-Íshaf]] en þau skiptast síðan í minni flóa og höf. Þar sem höfin mæta [[eyjaklasi|eyjaklösum]] og [[meginland|meginlöndum]] verða til [[jaðarhaf|jaðarhöf]] og [[innhaf|innhöf]]. Minni hlutar hafs þar sem það mætir landi eru kallaðir [[sjór]], [[sund (landslagsþáttur)|sund]], [[vík]], [[vogur]], [[flói]] og [[fjörður]]. Manngerðir [[skipaskurður|skipaskurðir]], eins og [[Súesskurðurinn]] og [[Panamaskurðurinn]], eru gerðir til að tengja saman hafsvæði. [[Dauðahaf]] og [[Kaspíahaf]] eru dæmi um meiriháttar [[stöðuvatn|stöðuvötn]], sem kallast höf, þó þau séu það í raun ekki. [[Ísland]] liggur á mörkum þriggja hafa: [[Grænlandshaf]]s, [[Íslandshaf]]s og [[Noregshaf]]s. {{wikiorðabók|sjór|sjór}} == Tengt efni == * [[Á]] * [[Jarðfræði]] * [[Súrnun sjávar]] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Höf jarðar}} [[Flokkur:Höf| ]] [[Flokkur:Haffræði]] spx3dacaibezvp98tn1msyle5io6728 0 27423 1983150 1806561 2026-10-18T20:52:06Z Comp.arch 32151 1983150 wikitext text/x-wiki '''Foss''' er [[landslagsþáttur]] sem myndast þegar [[á]], [[lækur]] eða fljót rennur fram af stalli, sem getur t. d. verið fjallsbrún, [[bjarg (landform)|bergstallur]] eða [[klöpp]] og fellur niður í t.d. [[gljúfur]], [[gil]] eða [[dalur|dal]] eða á undirlendi. [[Mynd:Iguazu Décembre 2007 - Panorama 7.jpg|thumb|center|800px|[[Iguazu-fossar]], [[Argentína]]]] == Myndir af þekktum fossum == <gallery> Mynd:Fjallfoss-Westfjords-Iceland-20030530.jpg|[[Dynjandi]] á [[Ísland]]i Image:Iceland_Godafoss 1972.jpg|[[Goðafoss]] á [[Ísland]]i Image:Iceland Dettifoss 1972-4.jpg|[[Dettifoss]] á [[Ísland]]i Mynd:SvartifossSummer.jpg|[[Svartifoss]] á Íslandi Mynd:GullfossOverview.jpg|Fossinn Gullfoss myndast þegar [[Hvítá (Árnessýslu)|Hvítá í Árnessýslu]] rennur niður í [[Hvítárgljúfur]]. Image:Angel falls.jpg|[[Englafossar]], [[Venesúela]] Image:Base_of_Tower_Fall_with_rainbow.JPG|[[Turnfoss]] í [[Yellowstone National Park]], BNA Image:Wailua_Falls_Hawii.JPG|[[Wailua-fossar]] á Hawaii, BNA Image:National botanical gardens09.jpg|Manngerður foss í [[Australian National Botanic görðunum]] í [[Canberra]], [[Ástralía|Ástralíu]] Image:Waterfall_near_Brienzersee.JPG|Foss nálægt [[Brienzersee]] í [[Sviss]] Image:DSCN4390 americanfalls e.jpg|[[Niagarafossar]], á landamærum Kanada og BNA Image:austrian.waterfall.at.krimml.arp.jpg|Lítill partur [[Kriml-fossar|Krimml-fossa]], Austurríki. Stærðin sést best borið saman við fólkið til hægri. Image:Glandieu Falls France.jpg|[[Glandieufoss]] á [[Frakkland]]i </gallery> [[Flokkur:Landafræðihugtök]] qib5humlxl9pg75iz47pi1r68ahrh9i 0 27883 1983121 1982888 2026-10-18T16:05:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983121 wikitext text/x-wiki [[File:Le Voyage dans la Lune (1902).webm|upright=1.35|thumb|thumbtime=6:15|''[[Tunglferðin (kvikmynd frá 1902)|Tunglferðin]]'' (1902) er gjarnan álitin fyrsta myndin með söguþræði og fyrsta vísindaskáldsögumyndin.]] '''Kvikmynd''' er [[sjónlist]]averk þar sem sögur, hugmyndir, reynsla, skynjun og tilfinningar eru tjáðar með [[hreyfimynd]]. Hefðbundin kvikmynd er gerð úr röð [[mynd]]a sem sýndar eru hratt svo persónur og hlutir á myndinni virðast hreyfast. Þetta stafar af [[sjóntregða|sjóntregðu]] mannsaugans þar sem myndir haldast stutta stund á sjónhimnunni.<ref>{{tímarit.is|3288467|Úr sögu kvikmyndanna|höfundur=Jóhann Hannesson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=23.2.1964|bls=1}}</ref><ref>{{tímarit.is|8188758|Þróunarsaga kvikmyndanna í stuttu máli|blað=Sýningarmaðurinn|1.6.1959|bls=5}}</ref> Hefðbundnar kvikmyndir eru búnar til með [[kvikmyndavél]]um sem taka margar myndir upp á [[Kvikmyndafilma|filmu]] eða á [[Stafræn kvikmyndun|stafrænu formi]]. Hljóð er einnig tekið upp á [[hljóðrás]] sem er samhæfð við kvikmyndina svo áhorfandinn upplifir hljóðið í samhengi við myndirnar. [[Teiknimynd]]ir eru gerðar úr teiknuðum myndum eða með tölvubúnaði. Í kvikmyndagerð eru stundum notaðar [[tæknibrellur]] til að skapa atriði og áhrif sem ekki eiga sér stoð í veruleikanum. Áhorfandinn [[dómfrestun|frestar dómi]] um sanngildi þess sem hann sér og lifir sig inn í kvikmyndina. Kvikmyndir eru almennt álitnar mikilvægt [[list]]form sem hefur þann tilgang að skemmta, segja sögur, mennta og upplýsa áhorfendur, beita áróðri og veita innblástur. Áhorfendur þurfa yfirleitt ekki sérstaka kunnáttu til að njóta kvikmynda sem geta því höfðað til fólks um allan heim. [[Talrás]] kvikmynda er [[þýðing|þýdd]] ýmist með [[talsetning]]u eða [[skjáþýðing]]u. Kvikmyndir eru mikilvægur hluti [[menning]]ar sem þær bæði endurspegla og skapa. == Saga == === Fyrstu kvikmyndirnar === {{Multiple image | image1 = Roundhay Garden Scene (1888) 7fps.webm | caption1 = ''[[Roundhay Garden Scene]]'', elsta kvikmynd heims sem hefur varðveist, eftir [[Louis Le Prince]], 1888. | image2 = Llegada del tren a la estaci n de La Ciotat C-416912632-large.jpg | caption2 = Rammi úr ''[[L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat]]'', einni fyrstu myndinni sem sýnd var í kvikmyndahúsi, 1896. | total_width = 450 }} Undir lok [[1881-1890|9. áratugar 19. aldar]] var fundin upp [[ljósmyndafilma]] úr [[tréningur|tréningi]] og [[kvikmyndatökuvél]]ar sem tóku ljósmyndir hratt upp á filmuna með því að opna ljósopið mörgum sinnum hratt um leið og filmunni var rennt framhjá því. Þannig varð til [[kvikmyndafilma]] sem var undin upp á spólu.<ref>{{Cite web |title=Celluloid Film {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/research-starters/history/celluloid-film |access-date=2026-06-29 |website=EBSCO |language=en|date=2023|last=Sanders|first=Vicki A}}</ref><ref>{{Cite web |title=The cameras that brought photography to the people |url=https://museumsvictoria.com.au/article/the-cameras-that-brought-photography-to-the-people/ |access-date=2026-06-29 |website=Museums Victoria|last=French|first=Robert}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Early History of Motion Pictures {{!}} American Experience {{!}} PBS |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/pickford-early-history-motion-pictures/ |access-date=2026-06-29 |website=www.pbs.org |language=en|last=Pickford|first=Mary}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lesso |first=Rosie |date=2024-08-12 |title=Who Invented the First Motion Picture Camera? |url=https://www.thecollector.com/who-invented-the-first-motion-picture-camera/ |access-date=2026-06-29 |website=TheCollector |language=en}}</ref> Elsta kvikmynd sem varðveist hefur er ''[[Roundhay Garden Scene]]'' frá 1888. Myndin er þrjár sekúndur og sýnir fólk, klætt í spariföt, dansandi um í garði. Leikstjóri myndarinnar var hinn franski [[Louis Le Prince]]. Alls komu fjórar myndir út það ár. Þrjár af þeim voru gerðar af Le Prince. Þær voru ''Roundhay Garden Scene'', ''Accordion Player'' og ''Traffic Crossing Leeds Bridge''. Sú fjórða var ''Horse and Rider Jumping Over an Obstacle'', gerð af hinum þýska [[Ottomar Anschütz]]. Til að horfa á þessar fyrstu myndir þurfti áhorfandinn að leggja augað að linsu sérstaks tækis, eins og [[Electrotachyscope]],<ref name=":5">{{Cite web |title=Ottomar Anschutz at Historic Camera |url=https://www.historiccamera.com/cgi-bin/librarium2/pm.cgi?action=app_display&app=datasheet&app_id=1572 |access-date=2026-06-28 |website=www.historiccamera.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ottomar Anschütz perfected the zootrope {{!}} Camera Museum |url=https://www.cameramuseum.ch/en/discover/permanent-exhibition/the-plate-era/ottomar-anschutz-perfected-the-zootrope/ |access-date=2026-06-28 |website=www.cameramuseum.ch}}</ref> [[Kinetoscope]],<ref name=":6">{{Cite web |date=2020-06-18 |title=A very short history of cinema |url=https://www.scienceandmediamuseum.org.uk/objects-and-stories/very-short-history-of-cinema |access-date=2026-06-29 |website=The National Science and Media Museum}}</ref> eða [[Mutoscope]].<ref>{{Cite web |last=Roos |first=Dave |date=2025-02-27 |title=How Movie Theaters Got Their Start in America |url=https://www.history.com/articles/movie-theaters-origins-america |access-date=2026-06-30 |website=HISTORY |language=en}}</ref> Undir lok [[1891-1900|10. áratugarins]] voru fundnar upp [[sýningarvél]]ar sem gátu varpað myndinni upp á [[kvikmyndatjald]] svo margir áhorfendur gátu horft á myndina í einu.<ref>{{Cite web |title=Early Movie Audiences |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/pickford-early-movie-audiences/ |access-date=2026-06-29 |website=www.pbs.org |language=en|last=Pickford|first=Mary}}</ref> === Þróun listformsins === Fyrstu kviimyndirnar voru mjög stuttar og sýndu eitt atvik með einni samfelldri óhreyfðri töku.<ref name=":6" /> [[Klipping (kvikmyndagerð)|Klippingar]] eða önnur tækni [[kvikmyndalist]]ar voru ekki komnar til sögunnar. Mynd af verkafólki á leið úr verksmiðju Lumière í Lyon er dæmi um slíka mynd. Sjónarhornið er beint á dyr verksmiðjunnar og fólkið fer út og beygir svo til hægri eða vinstri.<ref>{{Cite web |last=Lattanzio |first=Ryan |date=2020-03-22 |title=On This Day in 1895, the Lumière Brothers Debuted Their First Film and Changed the World |url=https://www.indiewire.com/features/general/lumiere-brothers-workers-leaving-factory-anniversary-1202219698/ |access-date=2026-06-30 |website=IndieWire |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Louis Lumière. Sortie d'usine (Workers Leaving the Lumière Factory). 1895 {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/collection/works/307155 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218235859/https://www.moma.org/collection/works/307155 |archive-date=2024-12-18 |access-date=2026-06-30 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-03 |title=Sortie d'usine, [IV] |url=https://catalogue-lumiere.com/sortie-dusine-iv/ |access-date=2026-06-30 |website=Catalogue Lumière |language=fr-FR}}</ref> Í bandarísku myndinni ''[[A Trip Down Market Street]]'' var myndavélin staðsett á [[kláfvagn]]i í [[San Francisco]] og hreyfðist því eftir teinum.<ref>{{Cite news |last=Chokshi |first=Niraj |date=2018-04-14 |title=Found Footage Offers a New Glimpse at 1906 San Francisco Earthquake |url=https://www.nytimes.com/2018/04/14/us/san-francisco-earthquake-film.html |access-date=2026-06-30 |work=The New York Times}}</ref> Í byrjun 20. aldar tók kvikmyndagerðarfólk að setja nokkur atriði saman til að segja sögu. Með því að setja atriðin saman í eina samfellda kvikmynd verður til samfella í hugum áhorfenda sem er forsenda allrar sagnamennsku í kvikmyndagerð. Ef ein mynd sýnir til dæmis konu horfa út um glugga, mun áhorfandi túlka næsta atriði (hvað sem það er) sem það sem konan var að horfa á. Í fyrstu voru þetta stöðugar tökur frá einu sjónarhorni, en seinna hóf fólk að taka atriði upp út frá fleiri sjónarhornum.<ref>{{Cite web |title=Changes in Film Style in the 1910s |url=https://wcftr.commarts.wisc.edu/index.php/exhibits/the-harry-roy-aitken-papers/changes-in-film-style-in-the-1910s/ |access-date=2026-06-30 |website=University of Wisconsin–Madison}}</ref> Myndin ''[[Tunglferðin (kvikmynd frá 1902)|Tunglferðin]]'' sem franski sjónhverfingamaðurinn [[Georges Meliés]] gerði árið 1902, er talinn vera fyrsta myndin með alvöru handriti. Myndin sjálf er [[þögul kvikmynd|þögul]], en ákveðnir hlutir líkjast nútíma[[Handrit|kvikmyndahandriti]]. Þegar þessar fyrstu þöglu myndir voru sýndar í [[kvikmyndahús]]um var gjarnan fenginn [[píanó]]leikari eða [[organisti]] til að leika undir og byggja með því undir andrúmsloftið í myndinni.<ref name=":7">{{Cite web |last=Nguyen |first=Sophia |date=2018-06-11 |title=Not "Mickey Mousing": the rigors of accompanying silent films |url=https://www.harvardmagazine.com/2018/06/silent-films |access-date=2026-06-30 |website=Harvard Magazine |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Ross |first=Alex |date=2025-12-22 |title=The Organists Improvising Soundtracks to Silent Films |url=https://www.newyorker.com/magazine/2025/12/29/the-organists-improvising-soundtracks-to-silent-films |access-date=2026-06-30 |magazine=The New Yorker |language=en-US |issn=0028-792X}}</ref> Þegar kom fram á 3. áratuginn fylgdu myndinni nótur með undirleik.<ref>{{Cite web |last=Pruitt |first=John |date=1993-12-19 |title=Between Theater and Cinema: Silent Film Accompaniment in the 1920s |url=https://americansymphony.org/concert-notes/between-theater-and-cinema-silent-film-accompaniment-in-the-1920s/ |access-date=2026-06-30 |website=American Symphony Orchestra |language=en-US}}</ref> [[File:GIF of Buster Keaton in "Steamboat Bill Jr" 1928.gif|thumb|Buster Keaton lék sjálfur í fjölmörgum áhættuatriðum eins og í myndinni ''[[Steamboat Bill, Jr.]]'' (1928).]] Þegar [[fyrri heimsstyrjöld]] braust út stöðvaðist kvikmyndagerð til afþreyingar í Evrópu, meðan hún blómstraði á sama tíma í Bandaríkjunum, sérstaklega með uppgangi [[Hollywood]] í Kaliforníu. Á þessum tíma gerði [[D. W. Griffith]] myndirnar ''[[Fæðing þjóðar]]'' (1915) og ''[[Umburðarleysi]]'' (1916).<ref>{{Cite web |last=Kizirian |first=Shari |date=2020-01-20 |title=1917: The Year That Changed the Movies |url=https://silentfilm.org/1917-the-year-that-changed-the-movies/ |access-date=2026-07-01 |website=San Francisco Silent Film Festival |language=en-US}}</ref> ''Fæðing þjóðar'' var fyrsta „stórmynd“ bandarískrar sögu, þar sem ein saga er sögð í langri kvikmynd (myndin var allt að þrír tímar í sýningu og fyllti 12 spólur).<ref>{{Cite book|last=Hubbert|first=Julie|title=Celluloid Symphonies: Texts and Contexts in Film Music History|date=2011|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-94743-6|pages=12}}</ref> Eftir að styrjöldinni lauk komu fram evrópskir kvikmyndagerðarmenn á borð við [[Sergei Eisenstein]],<ref>{{Cite web |date=2017-11-27 |title=Sergei Eisenstein: Films That Shook the World |url=https://bampfa.org/program/sergei-eisenstein-films-shook-world |access-date=2026-07-05 |website=BAMPFA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ashley |date=2024-12-13 |title=The Lost Films of Sergei Eisenstein: A Window into Cinema's Alternative History |url=https://cornellpress.cornell.edu/lost-films-of-eisensteinan-imaginary-cinema-dustin-condren-12-13-2024/ |access-date=2026-07-05 |website=Cornell University Press |language=en-US}}</ref> [[Friedrich Wilhelm Murnau]]<ref>{{Cite web |date=2021-11-12 |title=F. W. Murnau: Voyages into the Imaginary |url=https://bampfa.org/program/f-w-murnau-voyages-imaginary |access-date=2026-07-05 |website=BAMPFA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Friedrich Wilhelm Murnau 1888-1931 |url=https://www.dhm.de/lemo/biografie/wilhelm-friedrich-murnau |access-date=2026-07-05 |website=www.dhm.de |language=de}}</ref> og [[Fritz Lang]].<ref>{{Cite web |date=2018-10-25 |title=Fritz Lang & German Expressionism |url=https://bampfa.org/program/fritz-lang-german-expressionism |access-date=2026-07-05 |website=BAMPFA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-12-04 |title=Fritz Lang: 10 essential films |url=https://www.bfi.org.uk/lists/fritz-lang-10-essential-films |access-date=2026-07-05 |website=BFI |language=en}}</ref> Þeir mótuðu listformið sem naut ört vaxandi vinsælda meðal almennings. Gamanleikarar sem hófu feril sinn í [[revía|revíum]] á sviði, eins og [[Charlie Chaplin]] og [[Buster Keaton]], áttu líka stóran þátt í þróun kvikmyndagerðarinnar og kvikmyndaiðnaðarins.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2009-11-13 |title=United Artists created |url=https://www.history.com/this-day-in-history/february-5/united-artists-created |access-date=2026-07-05 |website=HISTORY |language=en}}</ref><ref name=":10">{{Cite web |last=Ferrier |first=Aimee |date=2023-02-27 |title=Was 1927 the most revolutionary year for cinema? |url=https://faroutmagazine.co.uk/1927-revolutionary-year-for-cinema/ |access-date=2026-07-06 |website=faroutmagazine.co.uk |language=en-US}}</ref> === Hljóðmyndir === [[File:The_Jazz_Singer_(1927).webm|thumbtime=16|thumb|''[[Djasssöngvarinn]]'' (1927) var fyrsta talmyndin.]] Seint á [[1921-1930|3. áratug 20. aldar]] var tækni til að taka upp og fjölfalda hljóð komin á það stig að hægt var að skapa [[hljóðrás]] fyrir kvikmyndir með tónlist og tali, sem var samhæfð við myndina.<ref name=":8" /><ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-11-08 |title=What Was The First Film With Sound? |url=https://macksennettstudios.net/what-was-the-first-film-with-sound/ |access-date=2026-07-05 |website=Mack Sennett Studios |language=en-US}}</ref> Þessar myndir voru kallaðar „talmyndir“ (''talkies'' á ensku).<ref>{{tímarit.is|4349290|Talmyndir|blað=Fálkinn|dags=6.7.1929|bls=6}}</ref><ref>{{Cite web |title=When did the Silent Film Era End? |url=https://kodakdigitizing.com/blogs/news/when-did-the-silent-film-era-end |access-date=2025-07-15 |website=Kodak Digitizing}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Experimentation with Sound {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/collection/terms/film/experimentation-with-sound |access-date=2025-07-15 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> Eldri myndir voru þá kallaðar [[þögul mynd|þöglar myndir]], en þær þóttu fljótt úreltar og voru nær alveg horfnar af markaði í Bandaríkjunum um 1931.<ref name=":12">{{Cite web |title=The Silent Film Era |url=https://movingimage.org/collection/the-silent-film-era/ |access-date=2026-07-06 |website=Museum of the Moving Image |language=en-US}}</ref><ref name=":9" /> Árið 2013 var talið að aðeins um 14% af bandarískum kvikmyndum frá tíma þöglu myndanna hefðu varðveist á upprunalegu formi.<ref name=":9">{{Cite web |last=Barnes |first=Mike |date=2013-12-04 |title='Alarming' Study Shows Just How Few Silent Films Have Survived |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/alarming-study-shows-just-how-661810/ |access-date=2026-07-06 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Child |first=Ben |date=2013-12-04 |title=Vast majority of Hollywood silent films lost forever, study confirms |url=https://www.theguardian.com/film/2013/dec/04/american-silent-films-lost-forever |access-date=2026-07-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Árið 1927 kom fyrsta talmyndin út. Hún fékk nafnið ''[[Djasssöngvarinn]]'' (''The Jazz Singer''), gerð af bandaríska leikaranum [[Alan Crosland]]. Myndin notaðist við [[Vitaphone]]-kerfið frá [[Warner Bros]] þar sem hljóðrásin var sett á [[grammófónn|grammófónplötu]] sem var tengd við sýningarvélina til að samhæfa hljóð og mynd.<ref name=":13">{{Cite web |title=A brief history of sound in film |url=https://blog.scienceandmediamuseum.org.uk/brief-history-of-sound-in-film/ |access-date=2023-03-23 |website=National Science and Media Museum blog |date=13 September 2021 |language=en-GB}}</ref><ref name=":8" /> Fyrsta myndin í fullri lengd sem notaðist við þetta kerfi var ''[[Don Juan (kvikmynd frá 1926)|Don Juan]]'' (líka eftir Alan Crosland), en í henni er ekkert talað. Á sama tíma fundu þrír þýskir uppfinningamenn upp [[Tri-Ergon]]-aðferðina til að taka hljóð upp á kvikmyndafilmuna með því að breikka hana úr 35 mm í 42 mm til að koma þar fyrir [[ljóstónræma|ljóstónræmu]]. Þýska kvikmyndafyrirtækið [[Tobis Film]] tók þessa aðferð upp 1928. Þessi aðferð var notuð við framleiðslu stórmynda á borð við ''[[King Kong (kvikmynd frá 1933)|King Kong]]'' (1933).<ref name=":0">{{Cite book |last=Sonnenschein |first=David |title=Sound Design: The Expressive Power of Music, Voice and Sound Effects in Cinema |year=2001}}</ref><ref name=":13" /> Hljóðið hafði mikil áhrif á allar hliðar kvikmyndagerðar. Háværir [[ljósbogalampi|ljósbogalampar]] sem áður voru notaðir til að lýsa upp tökustaði viku fyrir [[ljósapera|glóperum]],<ref name=Allen15>{{cite web|author=Allen, Bob|url=http://www.amps.net/newsletters/issue15/15_lets_.htm|title=Let's Hear It For Sound|work=AMPS Newsletter|publisher=Association of Motion Picture Sound|date=Autumn 1995|access-date=December 13, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20000108115255/http://www.amps.net/newsletters/issue15/15_lets_.htm|archive-date=January 8, 2000|df=mdy-all}}</ref> staðla þurfti hraða afspilunar í kvikmyndahúsum við 24 ramma á sekúndu, auk þess sem [[leikari|leikarar]] urðu að breyta um leikstíl og aðlagast hljóðupptökutækjum. Sumar stjörnur þöglu myndanna áttu erfitt með að aðlagast nýjum miðli og hurfu úr sviðsljósinu.<ref>{{cite web|url=https://movieweb.com/silent-movie-stars-who-didnt-make-it-in-the-talkies/|title=10 Silent Movie Stars Who Didn't Make It in the Talkies|author=Taryn Flaherty|date=16. nóvember 2023|website=Movieweb}}</ref> Ljóstónrásin varð brátt ríkjandi aðferð við fjölföldun og afspilun hljóðs, en hún var af lágum gæðum, einrása og veik fyrir truflunum vegna rispa og ryks á filmunni. Aðferðir til að draga úr truflunum fólu í sér að takmarka tíðnisvið afspilunar sem leiddi til þess að myndirnar fengu „holan hljóm“. Þegar [[sjónvarp]]ið kom til sögunnar reyndu kvikmyndahúsin að endurnýja afspilunartækni kvikmynda til að halda stöðu sinni. Árið 1952 kom [[Cinerama]] [[breiðtjald]]stæknin til sögunnar með þremur sýningarvélum og allt að sjö rása hljóðtækni með hágæða hljóði af [[segulband|segulböndum]].<ref>{{cite web |last=Hart |first=Martin B. |title=Cinerama |url=https://www.widescreenmuseum.com/widescreen/wingcr1.htm |publisher=The American WideScreen Museum |access-date=6 October 2012}}</ref> Þessi tækni var mjög mannaflsfrek og því ekki á færi nema stærstu kvikmyndahúsa. Breiðtjaldstæknin fyrir kvikmyndir ([[CinemaScope]] og [[Panavision]]) var þó komin til að vera og breiddist hratt út um heiminn á 6. áratugnum. Árið 1976 komu [[Dolby Laboratories]] fram með tækni til að prenta tvær ljóstónrásir á 35 mm filmur ([[Dolby Stereo]])<ref>{{Cite book |last=Beck |first=Jay |title=Designing sound: audiovisual aesthetics in 1970s American cinema |date=2016 |isbn=978-0-8135-6415-9 |location=[[New Brunswick, New Jersey]] |oclc=945447753}}</ref> og með sérstakri tækni var hægt að ná allt að 4 rásum úr þeim.<ref>{{cite web |url=http://margo.student.utwente.nl/el/audio/dolby1.html |title=Dolby Surround Sound |publisher=Margo.student.utwente.nl |access-date=July 23, 2015}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Kvikmyndir á borð við ''[[Stjörnustríð]]'' (1977) og ''[[Hárið (kvikmynd)|Hárið]]'' (1979) nýttu sér þessa tækni. Á sama tíma komu fram filmur með segulræmu fyrir hljóðupptöku ([[Super 8]]) sem urðu vinsælar í upptökutækjum til heimilisnota.<ref>{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=hOIDAAAAMBAJ&pg=PA64 |title=Home-movie sound gets easier—and more professional |journal=Popular Mechanics |volume=144 |number=4 |page=64 |date=October 1975 |publisher=Hearst Magazines |access-date=2012-07-24}}</ref> Til að draga úr vandamálum með hljómgæði í ólíkum kvikmyndahúsum var [[THX]]-staðallinn mótaður af [[Lucasfilm]] fyrir sýningar á myndinni ''[[Jedinn snýr aftur]]'' 1983.<ref>{{cite book |last1=Rinzler |first1=J.W. |title=The Sounds of Star Wars |year=2010 |publisher=Chronicle Books |location=San Francisco |isbn=978-0-8118-7546-2 |page=146}}</ref> Snemma á 10. áratug 20. aldar tóku svo stafræn hljóðkerfi eins og [[Dolby Digital]] við. == Tilvísanir == {{reflist}} ==Tengt efni== * [[Kvikmyndagerð á Íslandi]] * [[Listi yfir íslenskar kvikmyndir]] {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Kvikmyndir| ]] 575906135mq7f1eowwlk168ebaas2ml 0 29169 1983154 1951442 2026-10-18T20:55:40Z Comp.arch 32151 1983154 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Olfusarbru 141104.JPG|thumb|right|[[Ölfusárbrú]].]] '''Brú''' er [[mannvirki]] sem oftast spannar illfært bil milli tveggja staða, hvort sem er yfir [[á]], [[gil]], [[gjóta|gjótu]], [[dalur|dal]], [[vegur|veg]], [[stöðuvatn]] eða [[sjór|sjó]]. Fyrstu brýrnar voru úr [[viður|viði]], trjádrumbar, síðar voru [[steinn|steinar]] notaðir til brúarsmíði og loks stál og steinsteypa. == Ýmsar gerðir brúa == * [[Bogabrú]] * [[Brautarbrú]] * [[Flotbrú]] * [[Göngubrú]] * [[Hengibrú]] * [[Hengiferjubrú]] * [[Lyftibrú]] * [[Reisibrú]] * [[Stagbrú]] eða [[Skákaplabrú]] * [[Stangabjálkabrú]] * [[Stálbogabrú]] * [[Strengbrú]] * [[Stöplabrú]] * [[Sveiflubrú]] * [[Vindubrú]] == Sjá einnig == * [[Bogasæti]] == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1869921 ''Lifandi brýr''; grein í Morgunblaðinu 1997]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur|mannvirki}} [[Flokkur:Brýr| ]] 068x3jh2sgt1lx9btfkm7nr0y7qdlqj 0 31084 1983153 1976697 2026-10-18T20:55:19Z Comp.arch 32151 1983153 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Nílarkrókódíll | status = {{StatusLeastConcern}} | image = Nilkrokodile.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = [[Krókódílaætt]] (''Crocodylidae'') | subfamilia = ''[[Crocodylinae]]'' | genus = ''[[Crocodylus]]'' | species = '''''C. niloticus''''' | binomial = ''Crocodylus niloticus'' | binomial_authority = ([[Joseph Nicolai Laurenti|Laurenti]], [[1768]]) | range_map = Crocodylus niloticus Distribution.png }} [[File:Crocodylus niloticus MHNT REP 392.jpg|thumb| ''Crocodylus niloticus'']] [[File:Crocodylus niloticus MHNT REP 204.jpg|thumb| ''Crocodylus niloticus'']] '''Nílarkrókódíll''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodylus niloticus'') er stór [[krókódíll|krókódílategund]] sem lifir í [[Afríka|Afríku]]. Hann er ein af stærstu tegundum ættarinnar og er hættulegur bæði dýrum og mönnum. Hann dregur nafn sinn af ánni [[Níl]]. Nílarkrókódíll er næststærsti krókódíll í heimi. Hann getur orðið allt að 6 metrar á lengd og allt að 730 kg að þyngd. Meðalstærð krókódílsins er 5 metrar og 225 kg. Það eru engin dýr nema maðurinn sem ógna krókódílnum eitthvað. ==Lýsing== Nílarkrókódíll er ein af stærstu krókódílategundum heims. Stærstu einstaklingarnir sem fundist hafa voru yfir sex metra langir og vógu 750 [[kílógramm|kg]]. Nílarkrókódílar eru stór eðlulaga skriðdýr, með fjóra stuttar lappir og stóra vöðvastæltann hala. krókódílinn er með dökkan ólívulit. Nílarkrókódíll er með langa kjálka og tennurnar sjást þótt kjafturinn sé lokaður. Eins og aðrir krókódílar getur hann bitið en ekki tuggið. Þetta getur orðið vandamál þegar bráðin er stór, t.d. sebrahestur eða gnýr. Nílarkrókódíllinn tekur á þeim vanda með því að draga bráðina niður í vatnið og snúa sér snöggt til að rífa af henni stykki. ==Fæða== Nílar krókódílinn borðar næstum hvað sem er út vatninu, t.d. fiska, skjaldbökur, eða fugla. Þessir krókódílar eiga það til að borða fólk ef fólkið er óheppið að verða á vegi krókódílsins. Þegar þeir eru að veiða í vatni þá eru þeir næstum ósýnilegir, það eina sem sést í þá er í raun augun og nefið. ==Æxlun== Nílarkrókódílar makast frá nóvember til desember. Kvendýrið grefur holu rétt frá bakanum og holan er um það bil hálfur metri á dýft. Hún verpir 40–60 eggjum í einu og verndar eggin allan tímann. Það tekur 80–90 daga fyrir eggin að klekjast út. Eftir að þau klekjast út þá verndar móðirin ungana með því að halda þeim með munninum. ==Heimkynni== Hann lifir í ám, ferskvatni, fenjum og mýrum. hann býr sér til greni til að fela sig í þegar það verður of heitt. ==Útbreiðsla== Nílarkrókódílar finnast í [[stöðuvatn|stöðuvötnum]], [[á|ám]] og [[fen]]jum um nær alla Afríku og á [[Madagaskar]]. ==Nílarkrókódílar og menningin== Nílarkrókódílar höfðu mikilvægt hlutverk í trúarbrögðum [[Egyptaland hið forna|Forn-Egypta]]. Guðinn [[Sebek]] var með krókódílshöfuð og bærinn [[Krókódílópólis]] var vígður honum og krókódílum hans. Margir [[smurning|smurðir]] krókódílar hafa fundist í gröfum um allt Egyptaland. Nílarkrókódíllinn er auk þess það rándýr sem drepur flest fólk í Afríku árlega. ==Heimildir== * Allison F. (2000). ''Nile Corcodile''. sótt þann 22.05.2014 af vefslóð: https://www.blueplanetbiomes.org/nile_crocodile.htm * National Geographic. (án ártals).''Nile crocodiles''. Sótt þann 16.05.2014 af vefslóð: http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/nile-crocodile/ {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaætt]] flgpe8punwox7p51j49jybq2g9tux3w 0 38334 1983155 1817524 2026-10-18T20:56:26Z Comp.arch 32151 1983155 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Irrigation in the Heart of the Sahara.jpg|thumbnail|Áveitur í [[Sahara]] ]] '''Áveita''' kallast sú aðferð í [[Landbúnaður|landbúnaði]] að veita vatni, úr [[Úrkoma|úrkomu]], [[á|ám]] eða [[Stöðuvatn|stöðuvötnum]] á þurrt [[ræktunarland]]. Áveitur hafa skipt miklu máli í landbúnaði í yfir 5000 ár og haft áhrif á ýmis konar menningu. Aðferðin var fyrst notuð í [[Mesópótamía|Mesópótamíu]] 600 árum fyrir Krist. Áveitur geta haft ólík form eins og: * Pallarækt þar sem vatni er hleypt niður fjallshlíðar og margnýtt * Áveitur sem byggjast á tjörnum og vötnum. Grafnir eru skurðir milli og vatni hleypt á þá * Vatnsleiðslur eru lagðar um þurrsvæði og látið dropa úr götum á þeim * Þar sem neðanjarðarhellar flytja vatn milli svæða eru dýr nýtt til að dæla upp grunnvatni til jarðræktar == Áveitur á Íslandi == Áveitur eru svæði þar sem vatni er veitt í skurðakerfi frá upptökustað yfir engi annað hvort með flóðgörðum (flóðveita) eða með láréttum rennum sem ristar eru í jarðveginn (seytluveita). Í seytluveitum eru vatn leitt eftir skurðum á yfirborði annað hvort úr vatni eða vatnsfalli. Oft er svæðum skipt í hólf með flóðgörðum svo hægt sé að stjórna vatninu. Flóðáveitur eru ódýrari og þær eru gjarnan í mýrlendi á hallalitlum svæðum þar sem láta má vatn flæða um með aðstoð flóðgarða. Sjálflæði eru náttúruleg flæðiengi. Uppistöðuáveitur eru áveitur þar sem vatni er safnað í langan tíma í áveituhólf. Það geta verið haustáveita, vetraráveita og voráveita eftir því hvenær vatni er veitt úr áveituhólfi. Ef vatn rennur hægt á milli áveituhólfa er talað um uppistöðuseytlur. Þar sem vatni er úðað með dælum yfir ræktað land kallast rótarvökvun og regnáveita. Slíkar áveitur eru algengar í garðrækt. Reistar voru miklar áveitur á Íslandi á Flóa og Skeiðum. Flóaáveitan og Skeiðaáveitan voru uppistöðuseytlur og vatnið í þeim á stöðugri hreyfingu milli hólfa. Vatninu var hleyðt á áveiturnar í maí og látið standa fram í lok júní. Hvert áveituhólf var yfirleitt hvílt þriðja eða fjórða ár. Skurðir á áveitusvæðum voru annað hvort aðfærsluskurðir (áveituskurðir) sem leiða vatn frá upptökustað að því svæði sem veitt er á og affallskurðir (þurrkskurðir) sem tæma áveituengi. Til að halda vatni á áveitum þarf stíflur og flóðlokur í skurði. Þær voru úr timbri, steypu eða torfi. Sumar stíflur voru einnig notaðar sem brýr.<ref>{{Cite web |url=https://fornleif.is/wp-content/uploads/2020/12/NETFS788_1811-St%C3%A6rsta-framkv%C3%A6md-%C3%8Dslandss%C3%B6gunnar.pdf |title=Ragnheiður Gló Gylfadóttir, Stærsta framkvæmd Íslandssögunnar: Kortlagning á áveitum frá 20. öld í Flóa og á Skeiðum, Fornleifastofnun Íslands, 2020 |access-date=2023-03-05 |archive-date=2022-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023192813/https://fornleif.is/wp-content/uploads/2020/12/NETFS788_1811-St%C3%A6rsta-framkv%C3%A6md-%C3%8Dslandss%C3%B6gunnar.pdf |url-status=dead }}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:Áveitur]] [[Flokkur:Landbúnaður]] kbeqh1hdnu7gibk3z7rq7cuvr04ozc8 0 39183 1983143 1981751 2026-10-18T20:07:19Z ~2026-55824-42 121983 /* Öræfajökull */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1983143 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skaftafell Aerial 2023.jpg|thumbnail|Loftmynd af tjaldsvæðinu í Skaftafelli.]] [[Mynd:SvartifossWinter.jpg|thumb|[[Svartifoss]] í Skaftafelli]] '''Skaftafell''' er verndað svæði í [[Öræfasveit|Öræfum]] á Suðausturlandi. Þar vex gróskumikill gróður milli sands og jökla. Þjóðgarður var stofnaður í Skaftafelli þann 15. september 1967 og var 4.807 km² að stærð. Þjóðgarðurinn var stækkaður árið 1984 og aftur 2004. Við stofnun [[Vatnajökulsþjóðgarður|Vatnajökulsþjóðgarðs]] 8. júní 2008 varð Skaftafell hluti hans. Skaftafell er fyrsta friðlýsta svæðið á Íslandi sem var friðað vegna náttúrufegurðar. Áhugaverðir staðir innan svæðis Skaftafells eru t.d. [[Svartifoss]], [[Kristínartindar]], [[Skaftafellsjökull]], [[Morsárdalur]] og [[Bæjarstaðarskógur]]. == Búseta == Til forna var Skaftafell stórbýli og þingstaður, enda óvenju gott veður á þessum slóðum. Snemma varð staðurinn kirkjujörð og seinna konungsjörð. Áður fyrr stóðu bæjarhúsin á sléttlendinu fyrir neðan fellið og má enn sjá tóftir austan við Eystragil sem heita Gömlutún. Skeiðará hinsvegar gerðist ágeng og smám saman fóru tún undir sand. Milli 1830-1850 fluttist bústaðurinn um 100 metrum upp í brekkuna og þar voru reistir 3 bæir; Hæðir er nú í eign Vatnajökulsþjóðgarðs og þar er búið. Bölta var breytt í gistiheimili og var það rekið til ársins 2012, nú er unnið að því að fá húsið verndað. Sel fór í eyði árið 1946 en enn má skoða torfhúsin sem þar eru varðveitt. == Náttúruhamfarir == === Öræfajökull === Árið 1362 gaus [[Öræfajökull]] sem er jafnframt hæsti jökull Íslands. Var þetta mesta vikurgos sem hefur orðið á Íslandi frá því sögur hófust og eyddi það allri byggð í Öræfasveit. Gosmökkurinn er talinn hafa náð 30 km hæð og þeyttust upp alls 10 km3 af gjósku. Þessi vikur er ljós að lit og sést enn í dag frá þjóðveginum. Eftir gosið fékk sveitin nafnið Öræfi en áður hét hún [[Litla-Hérað]]. Það hafði verið blómleg byggð í Litla-Héraði. Frá Morsárdal og að Breiðumörk eru taldir hafa verið að minnsta kosti 30 bæir. Gosið og jökulhlaupin sem komu í kjölfarið gjöreyddu byggð og olli vikurregnið einnig tjóni allt austur að [[Hornafjörður|Hornafirði]]. Öræfajökull gaus aftur árið 1727 og urðu þá mikil jökulhlaup undan Falljökli, Kotárjökli, Virkisjökli og úr Sigárgljúfri. Enn má sjá ummerki eftir hlaupin enda liggur þjóðvegur 1 þar í gegn. Drápust þá kindur og hestar en einnig fórust 3 manneskjur, 2 stúlkur og einn unglingspiltur. === Skeiðarárhlaup === Vegna gossins í [[Gjálp]] árið 1996 varð í kjölfar þess stórt og mikið [[jökulhlaup]] á Skeiðarársandi. Áætlað er að um 180 milljónir tonna af seti fluttist með hlaupinu og nam heildarrennslið allt að 50.000 m3/s. Hlaupið er í margra minnum enda olli það gríðarmiklu eignartjóni og eru til sýnis brúarbita sem skemmdust í hlaupinu við þjóðveg 1 rétt áður en beygt er inn að Skaftafelli. == Náttúra == === Flóra === Oft er gott veður í Skaftafelli og betra en í nágrenninu þar sem það er í skjóli Öræfajökuls. Þar er fjölbreytt gróðurfar og má þar nefna [[birki]]skóg sem prýðir neðanverðar hlíðar Skaftafell og innan um hann vex sums staðar [[ilmreynir|reyniviður]]. Botngróður er gróskumikill og má nefna [[bláber]]ja- og [[krækiber]]jarunna. Í Bæjarstaðaskógi er birki hávaxnara en annars staðar á landinu og getur það náð 12 metra hæð. Margar af einkennisplöntum Austurlands finnast líka í Skaftafelli líkt og [[bláklukka]], [[gullsteinbrjótur]], og [[klettafrú]]. Eftir að svæðið var friðað hefur gróðurfar breyst mikið enda ekki lengur kindur á beit. === Fána === Það eru ýmsar fuglategundir í gróðurmiklum hlíðunum og má nefna [[skógarþröstur|skógarþröst]], [[hrossagaukur|hrossagauk]], [[þúfutittlingur|þúfutittling]] og [[músarrindill|músarrindil]]. Einnig eru mikilvægustu varpstöðvar [[skúmur|skúms]] við norðanvert Atlantshaf í Öræfum. Af dýrum finnast aðeins [[heimskautarefur]], [[minkur]] og [[hagamús]]. == Tengt efni == * [[Bæjarstaðarskógur]] * [[Kristínartindar]] * [[Morsárdalur]] * [[Morsárjökull]] * [[Skaftafellsfjöll]] * [[Skaftafellsjökull]] * [[Svartifoss]] * [[Þumall (Skaftafellsfjöllum)]] == Tengill == * [https://www.vatnajokulsthjodgardur.is/ Heimasíða þjóðgarðsins] * [http://www.loftmyndir.is/k/kortasja.asp?client=vatnajokull# Vefsjá þjóðgarðsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619050925/http://www.loftmyndir.is/k/kortasja.asp?client=vatnajokull |date=2010-06-19 }} *https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/eldgos-og-eldfjoll/oraefajokull/eldgosid-i-oraefajokli-1362/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220107193210/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/eldgos-og-eldfjoll/oraefajokull/eldgosid-i-oraefajokli-1362/ |date=2022-01-07 }} *https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/joklar/jokulhlaup/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210907074337/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/joklar/jokulhlaup/ |date=2021-09-07 }} {{Commons|Category:Skaftafell_National_Park|Skaftafellsþjóðgarðinum}} {{Þjóðgarðar á Íslandi}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Sveitarfélagið Hornafjörður]] [[Flokkur:Vatnajökulsþjóðgarður]] [[Flokkur:Íslenskar sveitir]] [[en:Skaftafell#Skaftafell National Park]] 8tualyfz90c09xv1r12ggpg3z66lwsm 1983144 1983143 2026-10-18T20:09:08Z ~2026-55824-42 121983 /* Skeiðarárhlaup */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1983144 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skaftafell Aerial 2023.jpg|thumbnail|Loftmynd af tjaldsvæðinu í Skaftafelli.]] [[Mynd:SvartifossWinter.jpg|thumb|[[Svartifoss]] í Skaftafelli]] '''Skaftafell''' er verndað svæði í [[Öræfasveit|Öræfum]] á Suðausturlandi. Þar vex gróskumikill gróður milli sands og jökla. Þjóðgarður var stofnaður í Skaftafelli þann 15. september 1967 og var 4.807 km² að stærð. Þjóðgarðurinn var stækkaður árið 1984 og aftur 2004. Við stofnun [[Vatnajökulsþjóðgarður|Vatnajökulsþjóðgarðs]] 8. júní 2008 varð Skaftafell hluti hans. Skaftafell er fyrsta friðlýsta svæðið á Íslandi sem var friðað vegna náttúrufegurðar. Áhugaverðir staðir innan svæðis Skaftafells eru t.d. [[Svartifoss]], [[Kristínartindar]], [[Skaftafellsjökull]], [[Morsárdalur]] og [[Bæjarstaðarskógur]]. == Búseta == Til forna var Skaftafell stórbýli og þingstaður, enda óvenju gott veður á þessum slóðum. Snemma varð staðurinn kirkjujörð og seinna konungsjörð. Áður fyrr stóðu bæjarhúsin á sléttlendinu fyrir neðan fellið og má enn sjá tóftir austan við Eystragil sem heita Gömlutún. Skeiðará hinsvegar gerðist ágeng og smám saman fóru tún undir sand. Milli 1830-1850 fluttist bústaðurinn um 100 metrum upp í brekkuna og þar voru reistir 3 bæir; Hæðir er nú í eign Vatnajökulsþjóðgarðs og þar er búið. Bölta var breytt í gistiheimili og var það rekið til ársins 2012, nú er unnið að því að fá húsið verndað. Sel fór í eyði árið 1946 en enn má skoða torfhúsin sem þar eru varðveitt. == Náttúruhamfarir == === Öræfajökull === Árið 1362 gaus [[Öræfajökull]] sem er jafnframt hæsti jökull Íslands. Var þetta mesta vikurgos sem hefur orðið á Íslandi frá því sögur hófust og eyddi það allri byggð í Öræfasveit. Gosmökkurinn er talinn hafa náð 30 km hæð og þeyttust upp alls 10 km3 af gjósku. Þessi vikur er ljós að lit og sést enn í dag frá þjóðveginum. Eftir gosið fékk sveitin nafnið Öræfi en áður hét hún [[Litla-Hérað]]. Það hafði verið blómleg byggð í Litla-Héraði. Frá Morsárdal og að Breiðumörk eru taldir hafa verið að minnsta kosti 30 bæir. Gosið og jökulhlaupin sem komu í kjölfarið gjöreyddu byggð og olli vikurregnið einnig tjóni allt austur að [[Hornafjörður|Hornafirði]]. Öræfajökull gaus aftur árið 1727 og urðu þá mikil jökulhlaup undan Falljökli, Kotárjökli, Virkisjökli og úr Sigárgljúfri. Enn má sjá ummerki eftir hlaupin enda liggur þjóðvegur 1 þar í gegn. Drápust þá kindur og hestar en einnig fórust 3 manneskjur, 2 stúlkur og einn unglingspiltur. === Skeiðarárhlaup === Vegna gossins í [[Gjálp]] árið 1996 varð í kjölfar þess stórt og mikið [[jökulhlaup]] á Skeiðarársandi. Áætlað er að um 180 milljónir tonna af seti fluttist með hlaupinu og nam heildarrennslið allt að 50.000 m3/s. Hlaupið er í margra minnum enda olli það gríðarmiklu eignartjóni og eru til sýnis brúarbitar sem skemmdust í hlaupinu við þjóðveg 1 rétt áður en beygt er inn að Skaftafelli. == Náttúra == === Flóra === Oft er gott veður í Skaftafelli og betra en í nágrenninu þar sem það er í skjóli Öræfajökuls. Þar er fjölbreytt gróðurfar og má þar nefna [[birki]]skóg sem prýðir neðanverðar hlíðar Skaftafell og innan um hann vex sums staðar [[ilmreynir|reyniviður]]. Botngróður er gróskumikill og má nefna [[bláber]]ja- og [[krækiber]]jarunna. Í Bæjarstaðaskógi er birki hávaxnara en annars staðar á landinu og getur það náð 12 metra hæð. Margar af einkennisplöntum Austurlands finnast líka í Skaftafelli líkt og [[bláklukka]], [[gullsteinbrjótur]], og [[klettafrú]]. Eftir að svæðið var friðað hefur gróðurfar breyst mikið enda ekki lengur kindur á beit. === Fána === Það eru ýmsar fuglategundir í gróðurmiklum hlíðunum og má nefna [[skógarþröstur|skógarþröst]], [[hrossagaukur|hrossagauk]], [[þúfutittlingur|þúfutittling]] og [[músarrindill|músarrindil]]. Einnig eru mikilvægustu varpstöðvar [[skúmur|skúms]] við norðanvert Atlantshaf í Öræfum. Af dýrum finnast aðeins [[heimskautarefur]], [[minkur]] og [[hagamús]]. == Tengt efni == * [[Bæjarstaðarskógur]] * [[Kristínartindar]] * [[Morsárdalur]] * [[Morsárjökull]] * [[Skaftafellsfjöll]] * [[Skaftafellsjökull]] * [[Svartifoss]] * [[Þumall (Skaftafellsfjöllum)]] == Tengill == * [https://www.vatnajokulsthjodgardur.is/ Heimasíða þjóðgarðsins] * [http://www.loftmyndir.is/k/kortasja.asp?client=vatnajokull# Vefsjá þjóðgarðsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619050925/http://www.loftmyndir.is/k/kortasja.asp?client=vatnajokull |date=2010-06-19 }} *https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/eldgos-og-eldfjoll/oraefajokull/eldgosid-i-oraefajokli-1362/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220107193210/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/eldgos-og-eldfjoll/oraefajokull/eldgosid-i-oraefajokli-1362/ |date=2022-01-07 }} *https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/joklar/jokulhlaup/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210907074337/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/jordin/joklar/jokulhlaup/ |date=2021-09-07 }} {{Commons|Category:Skaftafell_National_Park|Skaftafellsþjóðgarðinum}} {{Þjóðgarðar á Íslandi}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Sveitarfélagið Hornafjörður]] [[Flokkur:Vatnajökulsþjóðgarður]] [[Flokkur:Íslenskar sveitir]] [[en:Skaftafell#Skaftafell National Park]] c652lo47qvpqlkbnlqt1z7fnmy47akt 0 39794 1983172 1409614 2026-10-18T21:18:49Z Comp.arch 32151 1983172 wikitext text/x-wiki {{Stafrófið}} '''N''' eða '''n''' (borið fram '''enn''') er 17. [[bókstafur]]inn í [[íslenska stafrófið|íslenska stafrófinu]] og sá 14. í því [[latneskt stafróf|latneska]]. Í [[alþjóðlega hljóðstafrófið|alþjóðlega hljóðstafróf]]inu táknar hann [[tannbergsmælt nefhljóð]]ið. {| cellpadding=10 style="margin: 1em auto 1em auto" |- align="center" |[[Mynd:Proto-semiticN-01.png|64px|Frum-semískt snákur]] |[[Mynd:PhoenicianN-01.png|64px|Fönísk nun]] |[[Mynd:Nu uc lc.svg|95px|Grísk ný]] |[[Mynd:EtruscanN-01.svg|46px|Etruscan N]] |[[Mynd:RomanN-01.png|37px|Latneskt N]] |- ! Frum-semískt<br /> snákur ! Fönísk nun ! Grískt ný ! Forn-latneskt N ! Latneskt N |} [[Flokkur:Latneskt stafróf]] q2e0xhj8euoalvfa5l0vhhyli8zkylc 0 40529 1983173 1973182 2026-10-18T21:19:43Z Comp.arch 32151 1983173 wikitext text/x-wiki {{AZ|uc=Z|lc=z}} '''Z''' eða '''z''' (borið fram '''zeta''') er 26. [[Bókstafur|bókstafurinn]] í [[latneska stafrófið|latneska stafrófinu]]. Z er einn af hinum fjórum viðbótarbókstöfum [[Íslenska stafrófið|íslenska stafrófsins]] (hinir þrír eru [[C (bókstafur)|c]], [[q]] og [[w]])<ref name="VV6629">{{vísindavefurinn|6629|Hvenær féllu c, q, z og w úr íslenska stafrófinu og hvers vegna?}}</ref> en það var fellt niður úr íslenska ritmálinu 5. september 1973 til að einfalda íslenska stafsetningu.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-09-04-vandraedabokstafurinn-sem-var-settur-ut-af-sakramentinu-390965/|title=„Vandræðabókstafurinn“ sem var settur út af sakramentinu - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2023-09-04|website=RÚV|access-date=2026-07-23}}</ref> Enn er leyft að nota zetuna í [[sérnafn|sérnöfnum]] af erlendum uppruna (t.d. [[Zakarías]], [[Zophonías]], Zimsen og svo framvegis)<ref name="VV6629" /> og ættarnöfnum sem hafa verið gerð af manna nöfnum og hafa [[tannhljóð]] í enda [[Stofn (málfræði)|stofns]] (eins og t.d. Haralz, Eggerz, Sigurz o.s.frv.).<ref name="VV6629" /><ref>{{vísindavefurinn|3819|Hvers vegna er bókstafurinn z notaður til að tákna svefn í myndasögum?}}</ref> Örfá tökuorð eins og „[[pizza]]“ eru enn oft skrifuð með zetu. Bókstafurinn táknar [[raddað tannbergsmælt önghljóð]] í [[alþjóðlega hljóðstafrófið|alþjóðlega hljóðstafróf]]inu. == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [https://visindavefur.is/svar.php?id=192 ''Hvers vegna var bókstafurinn z svona mikið notaður á Íslandi en því svo hætt?''; af Vísindavefnum] * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6811 ''Er réttmætt að skrifa zetu inni í orðum í dag?''; af Vísindavefnum] * [http://www.timarit.is/?issueID=422693&pageSelected=30&lang=0 ''Skýrleiki íslenzks ritmáls og z-stafsetning''; grein í Morgunblaðinu 1977]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=422970&pageSelected=13&lang=0 ''Enn um Z...''; grein í Morgunblaðinu 1977]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=422480&pageSelected=24&lang=0 ''Annars allir drepnir''; grein í Morgunblaðinu 1976]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=421990&pageSelected=22&lang=0 ''Málrækt - zeturækt''; grein í Morgunblaðinu 1974] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201715/http://timarit.is/?issueID=421990&pageSelected=22&lang=0 |date=2016-03-05 }}, bls. 25 * [http://www.timarit.is/?issueID=422293&pageSelected=1&lang=0 ''Gagngerð skoðun á stafsetningarreglum að hefjast''; grein í Morgunblaðinu 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418052&pageSelected=3&lang=0 ''Velvakandi''; grein í Morgunlaðinu 1967]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Latneskt stafróf]] dk6ghjvof0gnqdfvcfagnql9ojvga2o 1983174 1983173 2026-10-18T21:21:32Z Comp.arch 32151 1983174 wikitext text/x-wiki {{AZ|uc=Z|lc=z}} '''Z''' eða '''z''' (borið fram '''zeta''') er 26. [[Bókstafur|bókstafurinn]] í [[latneska stafrófið|latneska stafrófinu]]. Z er einn af hinum fjórum viðbótarbókstöfum [[Íslenska stafrófið|íslenska stafrófsins]] (hinir þrír eru [[C (bókstafur)|c]], [[q]] og [[w]])<ref name="VV6629">{{vísindavefurinn|6629|Hvenær féllu c, q, z og w úr íslenska stafrófinu og hvers vegna?}}</ref> en það var fellt niður úr íslenska ritmálinu 5. september 1973 til að einfalda íslenska stafsetningu.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-09-04-vandraedabokstafurinn-sem-var-settur-ut-af-sakramentinu-390965/|title=„Vandræðabókstafurinn“ sem var settur út af sakramentinu - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2023-09-04|website=RÚV|access-date=2026-07-23}}</ref> Enn er leyft að nota zetuna í [[sérnafn|sérnöfnum]] af erlendum uppruna (t.d. [[Zakarías]], [[Zophonías]], Zimsen og svo framvegis)<ref name="VV6629" /> og ættarnöfnum sem hafa verið gerð af manna nöfnum og hafa [[tannhljóð]] í enda [[Stofn (málfræði)|stofns]] (eins og t.d. Haralz, Eggerz, Sigurz o.s.frv.).<ref name="VV6629" /><ref>{{vísindavefurinn|3819|Hvers vegna er bókstafurinn z notaður til að tákna svefn í myndasögum?}}</ref> Örfá tökuorð eins og „[[pizza]]“ eru enn oft skrifuð með zetu (eða sem písta eða flatbaka). Bókstafurinn táknar [[raddað tannbergsmælt önghljóð]] í [[alþjóðlega hljóðstafrófið|alþjóðlega hljóðstafróf]]inu. == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [https://visindavefur.is/svar.php?id=192 ''Hvers vegna var bókstafurinn z svona mikið notaður á Íslandi en því svo hætt?''; af Vísindavefnum] * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6811 ''Er réttmætt að skrifa zetu inni í orðum í dag?''; af Vísindavefnum] * [http://www.timarit.is/?issueID=422693&pageSelected=30&lang=0 ''Skýrleiki íslenzks ritmáls og z-stafsetning''; grein í Morgunblaðinu 1977]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=422970&pageSelected=13&lang=0 ''Enn um Z...''; grein í Morgunblaðinu 1977]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=422480&pageSelected=24&lang=0 ''Annars allir drepnir''; grein í Morgunblaðinu 1976]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=421990&pageSelected=22&lang=0 ''Málrækt - zeturækt''; grein í Morgunblaðinu 1974] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201715/http://timarit.is/?issueID=421990&pageSelected=22&lang=0 |date=2016-03-05 }}, bls. 25 * [http://www.timarit.is/?issueID=422293&pageSelected=1&lang=0 ''Gagngerð skoðun á stafsetningarreglum að hefjast''; grein í Morgunblaðinu 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418052&pageSelected=3&lang=0 ''Velvakandi''; grein í Morgunlaðinu 1967]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Latneskt stafróf]] 4ezbz4z0s5r25bz315nvybohmkkgkmm 0 40666 1983263 1973370 2026-10-19T10:32:11Z Óli Gneisti 514 1983263 wikitext text/x-wiki Hér er '''listi yfir íslensk [[kvikmyndahús]]''': {| class="wikitable sortable" ! style="background-color:#ddd" | Staðsetning ! style="background-color:#ddd" | Kvikmyndahús ! style="background-color:#ddd" |Hús !Starfsemi !Fyrsta sýningar ár !Síðasta sýningar ár !Athugasemdir |- | [[Akranes]] | [[Bíóhöllin (Akranesi)|Bíóhöllin]] | style=";" | Stendur enn | |1943 |Enn Starfandi | |- | rowspan="7" |Akureyri | rowspan="2" |Akureyrarbíó | rowspan="2" |Stendur enn |Akureyrarbíó |1923 |1931 | rowspan="2" |Akureyrarbíó hóf starfsemi sína árið 1923, í Hafnarstræti 73. Akureyrarbíó starfaði allt fram til ársins 1931, þegar Akureyrarbíó sameinaðist Nýjabíó undir merkjum hins síðarnefnda. Nýjabíó starfrækti bíósali Akureyrarbíós til ársins 1935, en þá var húsið selt og allar götur síðan hefur verið annarskonar menningar starfsemi í húsinu. Hafnarstræti 73 stendur enn og ber nafnið Dynheimar. |- |Nýja bíó (eldra) |1931 |1935 |- | rowspan="4" |[[Nýja bíó (Akureyri)]] | | rowspan="2" |Nýja bíó (eldra) |1926 |1929 |Nýja bíó hóf starfsemi sína í Skjaldborg (nú hótel Akureyri) árið 1925, og var starfrækt þar í um þrjú ár þegar ákveðið var að ráðast í byggingu á nýju kvikmyndahúsi við Strandgötu. |- | rowspan="3" |Stendur enn |1929 |1981 |Nýjabíó flutti starfsemi sýna að Strandgötunni árið 1929, og starfaði bíóið óslitið til ársins 1981, þegar það hætti starfsemi. Engin starfsemi var í húsinu um árabil en frá árinu 1991 til 1996 var þar rekinn skemmtistaðurinn 1929. |- |Nýja bíó (yngra) |1998 |2000 |Árið 1998 hóf nýtt fyrirtæki kvikmyndasýningar á húsinu við Strandgötu undir heitinu Nýja bíó. |- |Sambíóin á Akureyri |2000 |Enn Starfandi |Árið 2000 keyptu Sambíóinn reksturinn og hefur rekið Nýja Bíó á Akureyri undir merkjum Sambíóanna allar götur síðan. |- | {{Ekkirauður|Borgarbíó}} (áður Skjaldborgarbíó) | style=";" |Óstarfandi |{{Ekkirauður|Borgarbíó}} |1946 |2022 |Góðtemplarar hófu kvikmyndasýningar í Skjaldborg (nú Hótel Akureyri) árið 1946, og hét bíóið þá Skjaldborgarbíó og starfaði þar í 4 ár, en þá flutti starfseminn yfir í Samkomuhúsið (þar sem Leikfélag Akureyringa er til húsa) og árið 1956 flutti starfseminn aftur í núverandi húsnæði sem áður hýsti speglasalinn á Hótel Varðborg (nú Hótel Norðurland) og hefur verið með starfsemi sína þar allar götur síðan. Stendur til að rífa, 2022. |- | [[Bíldudalur]] | {{Ekkirauður|Félagsheimilið Bíldudal}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Blönduós]] | {{Ekkirauður|Blönduósbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1963 | |Stendur sem félagsheimili. |- | [[Borgarnes]] | {{Ekkirauður|Borgarnesbíó}} | style="" |Stendur | |1932 |Enn Starfandi? |Samkomuhúsið/Félagsmiðstöðin Óðal, hefur verið notað til kvikmyndasýninga um áratuga skeið, en húsið er ekki sérstaklega hannað fyrir kvikmyndasyningar. |- | [[Borgarfjörður]] | {{Ekkirauður|Félagsheimilið Brún}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Bolungarvík]] | {{Ekkirauður|Víkurbæjarbíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Búðardalur]] | {{Ekkirauður|Dalabíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Dalvík]] | {{Ekkirauður|Dalvíkurbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1951 | | |- | [[Eskifjörður]] | {{Ekkirauður|Eskifjarðarbíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Fáskrúðsfjörður]] | {{Ekkirauður|Fáskrúðsfjarðarbíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Flateyri]] | {{Ekkirauður|Flateyrarbíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Flúðir (þorp)|Flúðir]] | {{Ekkirauður|Félagsheimilið Flúðum}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Grindavík]] | {{Ekkirauður|Festi}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Grundarfjörður]] | {{Ekkirauður|Grundarfjarðarbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1965 | | |- | [[Hafnarfjörður]] | {{Ekkirauður|Bæjarbíó}} | style=";" | Óstarfandi | |1945 |1970 |Starfar sem menningarhús |- | [[Hellissandur]] | {{Ekkirauður|Félagsheimilið Röst}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Hveragerði]] | {{Ekkirauður|Eiríkur/Ljósbrá}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Hvolsvöllur]] | {{Ekkirauður|Félagsheimilið Hvoll}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Hafnarfjörður]] | {{Ekkirauður|Hafnarfjarðarbíó}} | style=";" | Horfið | |1914 |1988 | |- | [[Hella (bær)|Hella]] | {{Ekkirauður|Hellubíó}} | style="" | Óstarfandi | |1958 | | |- | [[Keflavíkurstöðin]] | {{Ekkirauður|Andrew's Theater}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Keflavík]] | {{Ekkirauður|Félagsbíó}} | style=";" | Horfið | |1955 | | |- | [[Kópavogur]] | {{Ekkirauður|Bíóbær}} | style="" | Óstarfandi | |1982 |1984 |Kvikmyndahús að Smiðjuvegi 1. Sýndi upphaflega myndir í þrívídd og fengu kvikmyndahússgestir sérstök gleraugu til að horfa í gegnum, en myndkerfi þetta var sagt "valda því að áhorfandinn færist inn í myndina." Síðar var þar til dæmis sýnd lyktarkvikmynd (Polyester) og með miðanum fylgdi lyktarspjald, en einnig voru sýndar þar venjulegar kvikmyndir. |- | [[Neskaupstaður]] | {{Ekkirauður|Egilsbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1962 | | |- | [[Reyðarfjörður]] | {{Ekkirauður|Fjarðabíó}} | style=";" | Óstarfandi | | | | |- | [[Reykjavík]] |Sambíóin Bíóborgin | style=";" |Stendur | |1987 |2002 | |- |Reykjavík |Bílabíó við Holtagarða |Horfið | |1993 | | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Austurbæjarbíó}} | style="" |Stendur | |1947 |1985 | |- |Reykjavík |Reykjavíkur Biograftheater |Rifið 1985 | |1906 |1927 |Hét opinberlega Reykjavík Biograftertheater og var í daglegu tali kallað bíó, en eftir að Nýja bíó kom til sögunnar árið 1912 fóru borgarbúar að kalla Reykjavíkur Biograftheater Gamla bíó. Bíóið var rekið í Fjalakettinnum (Breiðfjörðshúsi) til ársins 1927 þegar það flutti að Ingólfsstræti 2a í nýbyggt kvikmyndahús sem Einar Erlendsson teiknaði. |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Gamla bíó}} | style="" |Óstarfandi | |1927 |1981 |Óformlega var farið að kalla bíóið, Gamla bíó nokkru áður en það fluti að Ingólfsstræti 2a árið 1927, það er að segja þegar Nýja bíó tók til starfa 1912. Gamla Bíó starfaði óslitið til ársins 1981 en þá hætti Gamla bíó starfsemi og húsið var selt Íslensku Óperunni. Húsið er friðað og í daglegu tali en kallað Gamla bíó þrátt fyrir að bíósýningar séu löngu hættar í húsinu. |- |Reykjavík | {{Ekkirauður|Hafnarbíó}} | style=";" | Horfið | |1948 |1981 | |- | [[Seyðisfjörður]] | {{Ekkirauður|Herðubreiðarbíó/Seyðisfjarðarbíó}} | style=";" | Starfandi | |1958 | | |- | [[Súðavík]] | {{Ekkirauður|Félagsheimilið Súðavík}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Vestmannaeyjar]] | EyjaBíó | style="" | Starfandi | |1942 | | |- | [[Vestmannaeyjar]] | {{Ekkirauður|Vestmannaeyjabíó (Bíóið)}} | style=";" | Starfandi | |1939 | | |- | [[Vopnafjörður]] | {{Ekkirauður|Félagsheimilið Vopnafirði}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Dýrafjörður]] | {{Ekkirauður|Héraðsskólinn Núpi}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Háskólabíó}} | style=";" |Stendur | |1961 |2023 |Háskólabíó flutti úr Tjarnarbíó þar sem Háskóli Íslands hafði áður rekið kvikmyndahús. |- | [[Hnífsdalur]] | {{Ekkirauður|Hnífsdalsbíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Hólmavík]] | {{Ekkirauður|Bragginn}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Húsavík (Skjálfanda)|Húsavík]] | {{Ekkirauður|Húsarvíkurbíó}} | style=";" | Starfandi | |1942 | | |- | [[Hvolsvöllur]] | {{Ekkirauður|Hvolsbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1966 | | |- | [[Ísafjörður (Skutulsfirði)|Ísafjörður]] | {{Ekkirauður|Ísafjarðarbíó}} | style=";" | Starfandi | |1935 |Enn starfandi |Er í Alþýðuhúsinu á Ísafirði, Norðurvegi 1. |- | [[Kópavogur]] | {{Ekkirauður|Kópavogsbíó}} | style=";" | Óstarfandi (er að Fannborg 2) | |1959 |1975 | |- | [[Kristnes]] | {{Ekkirauður|Kristneshælið}} | style=";" | Horfið | | | | |- | [[Laugar]] | {{Ekkirauður|Laugabíó}} | style=";" | Starfandi | | | | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Laugarásbíó}} | style=";" | Starfandi | |1956 |Enn Starfandi | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|MÍR (kvikmyndahús)|MÍR}} | style=";" | Óstarfandi | |1950<ref>{{vefheimild |titill=vefstjóri |url=https://rafis.is/fsk/mir.htm |ritverk=rafis.is}}</ref> |2015 |Sýndi rússneskar kvikmyndir. |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Nýja bíó (Hótel Ísland)}} | style=";" |Húsið brann 1944 | |1912 |1920 |Nýja bíó hóf sýningar á húsakynnum Hótel Íslands en og var þar í einhver 8 ár þegar ákveðið var að flytja reksturinn annað. |- |Reykjavík |Nýja bíó (Austurstræti) |Rifið. | |1920 |1986 |Nýja bíó hóf rekstur að nýju í Lækjargötu árið 1920. Árin 1946-1947 voru heilmiklar endurbætur gerðar á húsinu og fóru engar sýningar fram þau árin. Sýningar hófust að nýju árið 1948 og stóður þær óslitið yfir til ársins 1986 en þá var skipt um eigendur og nafninu breytt. |- |Reykjavík |Bíóhúsið |Rífið | |1986 |1987 |Nýja bíó (Austurstræti) haði skipt um eigendur og nafni þess breytt í Bíóhúsið. Hin nýji rekstur var skammlífur og árið eftir að skipt hafði verið um eigendur lögðust sýningar af í húsinu. Húsinu var þá síðan breytt í skemmtistað (Tunglið) sem síðar brann, og eftir það var húsið rifið. |- | [[Siglufjörður]] | {{Ekkirauður|Nýja bíó (Siglufirði)}} | style="" | Óstarfandi | |1912 | | |- | [[Vestmannaeyjar]] | {{Ekkirauður|Nýja bíó (Vestmannaeyjum)}} | style=";" | Horfið | | | | |- | [[Ólafsvík]] | {{Ekkirauður|Ólafsvíkurbíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Raufarhöfn]] | {{Ekkirauður|Raufarhafnarbíó}} | style="" |Stendur | | | | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Regnboginn}} | style=";" |Stendur | |1977 |2010 |Sama ár og Regnboginn hætti tók Bíó Paradís að starfa á sama stað. |- |Reykjavík |Bíó Paradís |Stendur | |2010 |Enn Starfandi | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Sambíóin Álfabakka}} (áður Bíóhöllin og Sagabíó) | style=";" |Stendur | |1982 |2026 |Upphaflega opnaði húsið sem Bíóhöllin og var þá með 6 sali, þeim var síðan breytt í 4 sali. Árið 1991 var ákveðið að kaupa reksturinn við hliðina á og breyta þeim hluta húsins í bíó og Sagabíó leit dagsins ljós. Árið 2001 var síðan ákveðið að leggja niður bæði nöfnin Bíóhöllinn og Sagabíó og reka eitt sameiginlegt bíó undir heitinu Sambíóin Álfabakka. Starfsemin var lögð niður í lok janúar árið 2026. |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Sambíóin Egilshöll}} | style=";" |Stendur | |2010 |Enn starfandi | |- | [[Keflavík]] | {{Ekkirauður|Sambíóin Keflavík}} | style=";" | Lokað | |1941 |2024 <ref>[https://www.visir.is/g/20242642372d/skellt-i-las-i-sam-bioinu-i-kefla-vik-i-kvold Skellt í lás í Sambíóinu í Keflavík í kvöld] Vísir, sótt 1. nóvember 2024</ref> | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Sambíóin Kringlunni}} | style=";" |Stendur | |1996 |Enn Starfandi |Fyrsta bíóið í verslunarmiðstöð á Íslandi. |- | [[Sauðárkrókur]] | {{Ekkirauður|Sauðárkróksbíó}} | style="" | Starfandi | |1964 | | |- | [[Vestmannaeyjar]] | {{Ekkirauður|Samkomuhús Vestmannaeyja Bíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Þingeyri]] | {{Ekkirauður|Samkomuhúsið Þingeyri}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Selfoss]] | {{Ekkirauður|Selfossbíó}} | style=";" | Starfandi | |1960 | | |- | [[Sigalda]] | {{Ekkirauður|Sigöldubíó}} | style=";" | Horfið | | | | |- | [[Höfn í Hornafirði]] | {{Ekkirauður|Sindrabíó}} | style="" | Óstarfandi | |1945 | |Árið 1945 var fyrst farið að sýna bíómyndir á Höfn í svokölluðum “Bíóbragga.” Þar var sýnt til 1963. Þá opnaði Sindrabíó í Sindrabæ en lagðist af 1984, en var komið á laggirnar aftur árið 1994. Kvikmyndasýningum virðast hafa verið hætt upp úr aldamótum. |- | [[Skagaströnd]] | {{Ekkirauður|Skagastrandarbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1959 | | |- | [[Patreksfjörður]] | {{Ekkirauður|Skjaldborgarbíó}} | style=";" | Starfandi | | | | |- | [[Fáskrúðsfjörður]] | {{Ekkirauður|Skrúðsbíó}} | style=";" | Horfið | |1965 | | |- | [[Kópavogur]] | {{Ekkirauður|Smárabíó}} | style=";" | Starfandi | | | | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Stjörnubíó}} | style=";" |Rifið | |1949 |2002 | |- | [[Stykkishólmur]] | {{Ekkirauður|Stykkishólmsbíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Suðureyri]] | {{Ekkirauður|Suðureyrarbíó}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Tjarnarbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1942 |1961 |Háskólinn rak Tjarnarbíó en hætti rekstri þar með tilkomu Háskólabíós 1961. |- | [[Ólafsfjörður]] | {{Ekkirauður|Tjarnarborgarbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1962 | | |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Tónabíó}} | style="" | Óstarfandi | |1962 |1987 |Tónlistarfélag Reykjavíkur, sem átti og rak á sínum tíma Tripolibíóið, lét byggja Tónabíó og þegar kvikmyndasýningar hættu á Melunum árið 1962, færðust kvikmyndasýningarnar að Skipholti 33. |- | [[Reykjavík]] | {{Ekkirauður|Trípolíbíó}} | style=";" |Rifið | |1947 |1962 |Var í herbragga sem stóð við Suðurgötu og á hluta af lóðunum þar sem síðar risu hús á Aragötu 4 og 6. |- | [[Stöðvarfjörður]] | {{Ekkirauður|Ungmennafélag Stöðfirðinga}} | style="" | Óstarfandi | | | | |- | [[Eskifjörður]] | {{Ekkirauður|Valhallarbíó}} | style=";" | Horfið | |1958 | | |- | [[Vífilsstaðir]] | {{Ekkirauður|Vífilstaðarbíó}} | style=";" | Horfið | | | | |- | [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]] | {{Ekkirauður|Þórshafnarbíó}} | style="" | Óstarfandi | |1958 | | |- | [[Þykkvibær]] | {{Ekkirauður|Þykkvabæjarbíó}} | style=";" | Horfið | |1966 | | |} == Heimildir == <references /> {{Íslensk kvikmyndagerð}} {{Stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Kvikmyndahús á Íslandi| ]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] hofcjvlddpce1qu3jtpkh1n4jgu9tuo 0 49812 1983188 1976488 2026-10-18T22:33:04Z Comp.arch 32151 1983188 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Steinn Ármann Magnússon | mynd = <!-- aðeins skráarnafn --> | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1964|10|28}} | fæðingarstaður = | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2026|08|21|1964|10|28}} | dánarstaður = Hafnarfjörður, Ísland | starf = Leikari, uppistandari, útvarpsmaður og leiðsögumaður | ár = | þekkt_fyrir = [[Radíusbræður]], [[Limbó (sjónvarpsþættir)|Limbó]] | þekktustu_verk = | börn = 2 | Menntun = [[Leiklistarskóli Íslands]] }} '''Steinn Ármann Magnússon''' (f. [[28. október]] [[1964]] – d. [[21. ágúst]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]]. Hann útskrifaðist úr Leiklistarskóla Íslands árið 1989. Steinn lék í fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta en varð þekktur fyrir tvíeykið [[Radíusbræður]] með [[Davíð Þór Jónsson|Davíð Þór Jónssyni]] á 10. áratug 20. aldar. Þættirnir byrjuðu sem útvarpsþættir á Aðalstöðinni árið 1992 en síðar var gerð grínþáttasería og sketskar árin 1994–1995.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262924819d/steinn-ar-mann-er-latinn|title=Steinn Ár­mann er látinn|author=Jón Þór Stefánsson|date=23. ágúst 2026|publisher=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/484599|title=Steinn Ármann er látinn |author1=Ástrós Signýjardóttir|author2=Guðmundur Atli Hlynsson|date=23. ágúst 2026|publisher=[[RÚV]]|access-date=23. ágúst 2026}}</ref> Steinn og Davíð voru vinir frá fermingaraldri og gerðu kvikmynd saman í framhaldsskóla sem vann til norrænna verðlauna.<ref>{{Cite web |author=Erla María Davíðsdóttir |date=23. ágúst 2026 |title=Davíð Þór minnist Steins Ármanns: „Sennilega hæfileikaríkasti maður sem ég hef kynnst“ - RÚV.is |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/484677 |access-date=2026-10-18 |website=RÚV}}</ref> Steinn lék köttinn Kela í [[Stundin okkar|Stundinni okkar]] 1997–2001 og talaði inn á fjölda teiknimynda.<ref>[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-08-23-hin-morgu-andlit-steins-armanns-484659 Hin mörgu andlit Steins Ármanns] Rúv. Sótt 24. ágúst 2026.</ref> Steinn Ármann vann einnig sem smiður, leiðsögumaður, veislustjóri og í reiðhjólaverslun. Hann eignaðist tvo syni með konu sinni.<ref>{{Cite web |author=Viktoría Hermannsdóttir |date=2015-09-26 |title=Var orðinn dagdrykkjumaður |url=https://www.visir.is/g/2015244408d/var-ordinn-dagdrykkjumadur |access-date=24. ágúst 2026 |website=[[Visir]] |language=is}}</ref> ==Kvikmynda- og sjónvarpsþáttaferill== {| class="wikitable" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1990]]'''||''[[Áramótaskaupið 1990]]''|| || |- |'''[[1992]]'''||''[[Veggfóður: Erótísk ástarsaga]]''||Sveppi|| |- |'''[[1993]]'''||''[[Limbó (sjónvarpsþættir)|Limbó]]''||Ýmsir |Leikari og handsritshöfundur |- | rowspan="3" |'''[[1995]]'''||''[[Einkalíf]]''||Skúli Hrímfjörð|| |- | ''[[Tár úr steini]]''||Börkur Hafliðason|| |- |[[Radíus (sjónvarpsþáttur)|''Radíus'']] |Ýmsir | |- |'''[[1996]]'''||''[[Sigla himinfley]]''||Símon|| |- |'''[[1996]]'''||''[[Áfram Latibær! (leikrit)|Áfram Latibær!]]''||Siggi sæti || |- |'''[[1997]]–[[1999]]'''||''[[Fornbókabúðin]]''|| || |- |'''[[1998]]'''||''[[Stundin okkar]]''||Keli|| |- |'''[[1999]]'''||''[[Áramótaskaupið 1999]]''|| || |- |'''[[2002]]'''||''[[Stella í framboði]]''||Hróbjartur|| |- |'''[[2003]]'''||''[[Áramótaskaupið 2003]]''|| || |- |'''[[2005]]''' |''[[Stelpurnar]]'' |Ýmsir | |- |rowspan="4"|'''[[2007]]'''||''[[Astrópía]]''|| || |- | ''[[Áramótaskaupið 2007]]''|| || |- |''[[Duggholufólkið]]''||Helgi skólastjóri || |- |''[[Jóladagatal Sjónvarpsins]]''||Klængur sniðugi|| |- |'''[[2008]]'''||''[[Svartir englar]]''||Guðni || |- |'''[[2010]]'''||''[[Gauragangur]]''||Maggi || |- |'''[[2011]]'''||''[[Rokland]]''|| || |- |'''[[2012]]'''||''[[Svartur á leik]]''||Einar skakki || |- |'''[[2013]]'''||''[[Hross í oss]]|| Vernharður|| |- |'''[[2013]]'''||''[[Fólkið í blokkinni]]''|| || |- |'''[[2014]]'''||''[[Afinn]]''|| || |- |'''[[2018]]–[[2019]]'''||''[[Ófærð]]''|| Ketill || |- |'''[[2019]]'''||''[[Héraðið]]''|| Kristján|| |- |'''[[2020]]'''||''[[Eurogarðurinn]]''||Grjóni || |- |'''[[2020]]'''||''[[Amma Hóf]]''|| || |- |'''[[2023]]'''||''[[Afturelding (sjónvarpsþættir)|Afturelding]]''|| || |- |'''[[2026]]'''||''[[Ormhildarsaga]]''|| Rauður || |- |} ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Tenglar== * {{imdb|name/nm0536425|Steinn Ármann Magnússon}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} {{fd|1964|2026}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir uppistandarar]] [[Flokkur:Íslenskir útvarpsmenn]] jvowilaf6ixc1x743c5bglebs44an5e 0 51462 1983156 1380049 2026-10-18T20:57:31Z Comp.arch 32151 1983156 wikitext text/x-wiki '''Å''' getur átt við eftirfarandi: ==Staðir== Å ([o:]) þýðir ''[[á]]'' á skandinavískum tungumálum. Margir staðir heita Å: *[[Å (Andøy)|Å]] á [[Andøy]], [[Noregur|Noregi]] *[[Å (Moskenes)|Å]] í [[Moskenes]], Noregi *[[Å (Meldal)|Å]] í [[Meldal]], [[Suður-Þrændalög|Suður-Þrændalögum]], Noregi *[[Å (Åfjord)|Å]] í [[Åfjord]], Noregi *[[Å (Ibestad)|Å]] í [[Ibestad]], [[Tromsfylki]], Noregi *[[Å (Lavangen)|Å]] í [[Lavangen]], Tromsfylki, Noregi *[[Å (Tranøy)|Å]] á [[Tranøy]], Tromsfylki, Noregi *[[Å (Lyngdal)|Å]] í [[Lyngdal]], [[Vestur-Agðir|Vestur-Ögðum]], Noregi *[[Å (Svíþjóð)|Å]] í [[Norrköping]], [[Svíþjóð]] ==Annað== * [[Å (bókstafur)]], stafinn * [[Ångström]], lengdareininguna * [[Los Angeles Angels of Anaheim|California Angels]] == Tengt efni == *[[Aa (sérhljóð)]] {{aðgreining}} hoalmchfy1ddo6bdd44eha0rxg9f748 0 55249 1983157 1643802 2026-10-18T20:58:16Z Comp.arch 32151 1983157 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Urriðafoss í Þjórsá.jpg|thumb|300 px|Þjórsá við [[Urriðafoss]]. Þjórsá er jökulá sem upptök á í [[Hofsjökull|Hofsjökli]].]] '''Jökulá'''<ref>{{orðabanki|320132}}</ref> er samheiti yfir þær [[á|ár]] sem eiga aðalupptök sín í [[Jökull|jökli]]. Í jökulám rennur s.k. [[jökulvatn]], þ.e. leysingavatn [[jökull|jökuls]]. [[Rennsli]] í jökulám er mjög háð [[hiti|lofthita]]. Í kuldatíð er lítil leysing í jöklum og lítið vatn í þeim ám sem undan þeim renna. Þegar hlýtt er í veðri er mikil leysing í jöklum og mikið vatn í jökulám. Miklar rennslissveiflur eru í jökulám, bæði dægursveiflur og árstíðasveiflur. Flestar jökulár eru meira eða minna blandaðar af [[bergvatnsá]]m, sem sameinast þeim á leiðinni til sjávar. Stærstu fljót Íslands eru flest jökulár að stofni til. Dæmi um jökulár eru [[Þjórsá]], [[Ölfusá]], [[Jökulsá á Fjöllum]], [[Jökulsá á Dal]], [[Jökulsá á Sólheimasandi]], [[Blanda]] og [[Héraðsvötn]]. Að minnsta kosti 10 ár á Íslandi, bæði stórar og smáar, bera nafnið [[Jökulsá]] og tveir bæir hafa einnig þetta nafn. == Sjá einnig== * [[Dragá]] * [[Lindá]] == Tilvísanir == <references/> == Heimildir == * [[Guðmundur Kjartansson]] 1945. Íslenskar vatnsfallategundir. [[Náttúrufræðingurinn]] 15, 113-126. [[Flokkur:Landafræði]] [[Flokkur:Jarðfræði]] [[Flokkur:Ár og fljót]] c46liqagi531qpcuvh4bry2dm86sn0x 1983158 1983157 2026-10-18T20:58:35Z Comp.arch 32151 1983158 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Urriðafoss í Þjórsá.jpg|thumb|300 px|Þjórsá við [[Urriðafoss]]. Þjórsá er jökulá sem upptök á í [[Hofsjökull|Hofsjökli]].]] '''Jökulá'''<ref>{{orðabanki|320132}}</ref> er samheiti yfir þær [[á|ár]] sem eiga aðalupptök sín í [[Jökull|jökli]]. Í jökulám rennur s.k. [[jökulvatn]], þ.e. leysingavatn [[jökull|jökuls]]. [[Rennsli]] í jökulám er mjög háð [[hiti|lofthita]]. Í kuldatíð er lítil leysing í jöklum og lítið vatn í þeim ám sem undan þeim renna. Þegar hlýtt er í veðri er mikil leysing í jöklum og mikið vatn í jökulám. Miklar rennslissveiflur eru í jökulám, bæði dægursveiflur og árstíðasveiflur. Flestar jökulár eru meira eða minna blandaðar af [[bergvatnsá]]m, sem sameinast þeim á leiðinni til sjávar. Stærstu fljót Íslands eru flest jökulár að stofni til. Dæmi um jökulár eru [[Þjórsá]], [[Ölfusá]], [[Jökulsá á Fjöllum]], [[Jökulsá á Dal]], [[Jökulsá á Sólheimasandi]], [[Blanda]] og [[Héraðsvötn]]. Að minnsta kosti 10 ár á Íslandi, bæði stórar og smáar, bera nafnið [[Jökulsá]] og tveir bæir hafa einnig þetta nafn. == Sjá einnig== * [[Dragá]] * [[Lindá]] == Tilvísanir == <references/> == Heimildir == * [[Guðmundur Kjartansson]] 1945. Íslenskar vatnsfallategundir. [[Náttúrufræðingurinn]] 15, 113–126. [[Flokkur:Landafræði]] [[Flokkur:Jarðfræði]] [[Flokkur:Ár og fljót]] 3d7q5ppzo1fsucneso60d7tl0rxtx1d 1983159 1983158 2026-10-18T20:58:43Z Comp.arch 32151 1983159 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Urriðafoss í Þjórsá.jpg|thumb|300 px|Þjórsá við [[Urriðafoss]]. Þjórsá er jökulá sem upptök á í [[Hofsjökull|Hofsjökli]].]] '''Jökulá'''<ref>{{orðabanki|320132}}</ref> er samheiti yfir þær [[á|ár]] sem eiga aðalupptök sín í [[Jökull|jökli]]. Í jökulám rennur s.k. [[jökulvatn]], þ.e. leysingavatn [[jökull|jökuls]]. [[Rennsli]] í jökulám er mjög háð [[hiti|lofthita]]. Í kuldatíð er lítil leysing í jöklum og lítið vatn í þeim ám sem undan þeim renna. Þegar hlýtt er í veðri er mikil leysing í jöklum og mikið vatn í jökulám. Miklar rennslissveiflur eru í jökulám, bæði dægursveiflur og árstíðasveiflur. Flestar jökulár eru meira eða minna blandaðar af [[bergvatnsá]]m, sem sameinast þeim á leiðinni til sjávar. Stærstu fljót Íslands eru flest jökulár að stofni til. Dæmi um jökulár eru [[Þjórsá]], [[Ölfusá]], [[Jökulsá á Fjöllum]], [[Jökulsá á Dal]], [[Jökulsá á Sólheimasandi]], [[Blanda]] og [[Héraðsvötn]]. Að minnsta kosti 10 ár á Íslandi, bæði stórar og smáar, bera nafnið [[Jökulsá]] og tveir bæir hafa einnig þetta nafn. == Sjá einnig == * [[Dragá]] * [[Lindá]] == Tilvísanir == <references/> == Heimildir == * [[Guðmundur Kjartansson]] 1945. Íslenskar vatnsfallategundir. [[Náttúrufræðingurinn]] 15, 113–126. [[Flokkur:Landafræði]] [[Flokkur:Jarðfræði]] [[Flokkur:Ár og fljót]] pm6mawuik3ec0jizyzg3z5xtpbp0tt3 0 60475 1983164 1920051 2026-10-18T21:04:12Z TKSnaevarr 53243 1983164 wikitext text/x-wiki {{stríðsátök | conflict = Stríð Sovétmanna í Afganistan | partof = [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] |image=Mortar attack on Shigal Tarna garrison, Kunar Province, 87.jpg |image_size=250px |caption=[[Mújahedínar]] í [[Kunar]] í [[Afganistan]] árið 1987. |place=[[Afganistan]] |date=24. desember 1979 – 15. febrúar 1989 (9 ár, 1 mánuður, 3 vikur og 1 dagur) |result=Sigur Mújahedína<br> {{bulleted list |Genfarsáttmálarnir (1988) |Brottflutningur sovéskra hermanna frá Afganistan |Afganska borgarastyrjöldin heldur áfram}} |combatant1={{SOV1980}} [[Sovétríkin]]<br>{{flagicon|Afganistan|1980}} [[Afganistan|Alþýðulýðveldið Afganistan]] |combatant2={{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Mújahedínar]] |commander1= {{plainlist| * {{SOV1980}} [[Leoníd Brezhnev]] * {{SOV1980}} [[Júríj Andropov]] * {{nowrap|{{SOV1980}} [[Konstantín Tsjernenko]]}} * {{SOV1980}} [[Míkhaíl Gorbatsjov]] * {{flagicon|Afganistan|1980}} [[Babrak Karmal]] * {{flagicon|Afganistan|1980}} [[Mohammad Najibullah]]}} |commander2= {{plainlist| * {{nowrap|{{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg}} [[Burhanuddin Rabbani]]}} * {{nowrap|{{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg}} [[Ahmad Shah Massoud]]}} * {{nowrap|{{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg}} [[Gulbuddin Hekmatyar]]}} * {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Osama bin Laden]] * {{flagicon image|Logo of Hezb-e Islami Khalis.svg}} [[Múhameð Ómar]]}} |strength1=Sovéski herinn: 115.000 þegar hæst var<ref name="Nyrop1986">{{cite book|title=Afghanistan: A Country Study |last1=Nyrop |first1=Richard F. |first2=Donald M. |last2=Seekins |date=January 1986 |publisher=United States Government Printing Office |location=Washington, DC |pages=xviii–xxv|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Afghanistan-Chapter1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011103033024/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Afghanistan-Chapter1.pdf |archive-date=3 November 2001 }}</ref> |strength2=Mújahedínar: 200.000–250.000<ref>{{cite web|first=Maxime|last=Rischard|url=http://www.global-politics.co.uk/issue6/Stahl/|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121131224/http://www.global-politics.co.uk/issue6/Stahl/|archive-date=21 November 2011|title=Al Qa'ida's American Connection|publisher=Global-Politics.co.uk|access-date=28 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.armytimes.com/news/2010/11/ap-afghanistan-milestone-112610/|archive-url=https://archive.today/20120525095724/http://www.armytimes.com/news/2010/11/ap-afghanistan-milestone-112610/|url-status=dead|archive-date=25 May 2012|title=Afghanistan hits Soviet milestone – Army News|publisher=Armytimes.com|access-date=15 February 2012}}</ref> |casualties1=Alls um 14.453 drepnir |casualties2=Minnst 56.000 drepnir | casualties3='''Almennir borgarar drepnir:''' 562.000<ref name="562k">{{cite journal|last1=Lacina|first1=Bethany|last2=Gleditsch|first2=Nils Petter|url=http://www.bethanylacina.com/LacinaGleditsch_newdata.pdf|title=Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths|journal=European Journal of Population|volume=21|issue=2–3|year=2005|page=154|access-date=8 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006175909/http://www.bethanylacina.com/LacinaGleditsch_newdata.pdf|archive-date=6 October 2014|url-status=dead|doi=10.1007/s10680-005-6851-6|s2cid=14344770}}</ref>–2.000.000<ref>{{Cite book|last=Klass|first=Rosanne|chapter=Genocide in Afghanistan 1978—1992| chapter-url=https://books.google.com/books?id=I2chrSJCW54C&pg=PA129| year=2018| title=The Widening Circle of Genocide: Genocide – A Critical Bibliographic Review |editor-last=Charny|editor-first=Israel W.|publisher=Routledge|isbn=9781351294065|oclc=1032709528|p=129}}</ref> }} '''Stríð Sovétmanna í Afganistan''' var níu ára langt stríð sem hófst með innrás [[Sovétríkin|Sovétmanna]] í [[Afganistan]] til að styðja baráttu [[Marxismi|marxista]] sem voru við völd gegn andspyrnuhreyfingu [[íslam]]skra bókstafstrúarmanna sem háðu [[Jihad|heilagt stríð]] gegn yfirvöldum. Andspyrnuhreyfingin naut stuðnings ýmissa aðila, meðal annars [[Bandaríkin|bandarísku]] leyniþjónustunnar [[CIA]], [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], [[Pakistan]]s og annarra múslímaríkja. Stríðið varð [[leppstríð]] í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]], þar sem [[Bandaríkin]] og [[Sovétríkin]] tókust á með óbeinum hætti í gegnum átök í öðrum ríkjum. 40. herdeild sovéska hersins hélt inn í Afganistan þann [[25. desember]] [[1979]] en síðustu hersveitir Sovétmanna yfirgáfu landið þann [[15. maí]] [[1988]] og stríðinu lauk [[15. febrúar]] [[1989]]. Stríði Sovétmanna í Afganistan hefur oft verið líkt við stríð Bandaríkjamanna í [[Víetnamstríðið|Víetnam]], vegna mikils kostnaðar beggja stórveldanna og árangursleysis hernaðarins. Áætlað er að um 15 þúsund sovéskir hermenn hafi látið lífið og um ein milljón [[Afganar|Afgana]], óbreyttir borgarar og andspyrnumenn, auk þess sem 5,5 milljónir hafi misst heimili sín. == Tilvísanir== <references/> {{commonscat|Soviet–Afghan War|stríði Sovétmanna í Afganistan}} {{Kalda stríðið}} {{stubbur|saga}} [[Flokkur:Stríð á 20. öld]] [[Flokkur:Stríð í Asíu]] [[Flokkur:Saga Sovétríkjanna]] [[Flokkur:Saga Afganistans]] [[Flokkur:Leppstríð]] 9a7mnfv31ro5ap91vdye1l9ou0i0d4p 0 67347 1983165 1647418 2026-10-18T21:07:40Z Comp.arch 32151 Vísa beint á lækur (sem vísar reyndar á á...)? 1983165 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Svarfadardalur.jpg|right|thumb|Svarfaðardalsá við Árgerðisbrú skammt frá Dalvík. Áin er dragá sem dregur að sér vatn úr fjöllum og þverdölum Svarfaðardals og Skíðadals.]] '''Dragá''' er [[bergvatnsá]], sem myndast smám saman þegar [[yfirborðsvatn]] í [[Lækur (landform)|lækjarsytrum]] leitar sameiginlegs farvegs. Hiti og vatnsmagn dragáa eru ójöfn og sveiflukennd frá einum tíma til annars og fer það eftir veðráttu. Í rigningartíð og í leysingum eru árnar vatnsmiklar og verða þá stundum mórauðar af framburði. Í þurrkatíð dragast þær saman, rennslið er þá lítið og vatnið er tært. Í hlýindum hitna þær fljótt og verða oft 10–20 gráðu heitar. Í kulda og frostum kólnar vatnið og þær leggur, þ.e. ís myndast á þeim. Ógrónar áreyrar eru víða meðfram dragám og úti í þeim, flóð og vatnavextir koma í veg fyrir að gróður festi þar rætur. Dragár eru einkennandi fyrir [[blágrýtismyndun]] Íslands, en finnast ekki í gosbeltum landsins. Dæmi um dragár eru [[Fnjóská]], [[Andakílsá]], [[Kálfá]] í Hreppum og [[Selfljót]] á Héraði. == Sjá einnig == * [[Jökulá]] * [[Lindá]] == Heimild == * [[Guðmundur Kjartansson]] 1945. Íslenskar vatnsfallategundir. [[Náttúrufræðingurinn]] 15, 113–126. [[Flokkur:Landafræði]] [[Flokkur:Jarðfræði]] [[Flokkur:Dragár| ]] [[Flokkur:Ár og fljót]] {{Stubbur}} 9gvwzzrm0u4ncvumkeebczo4tjppw8x 0 67351 1983166 1725585 2026-10-18T21:08:31Z Comp.arch 32151 1983166 wikitext text/x-wiki [[File:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|250px|thumb|Cono de Arita, Salta, [[eldkeila]] í [[Argentína|Argentínu]] ]] '''Landslagsþáttur''' er hver sá hluti [[Náttúra|náttúrunnar]] eða [[landslag]]s sem á sér afmarkaða skilgreiningu innan tungunnar, t.d. [[fjall]], [[á]] eða [[stöðuvatn]]. Landslagsþættir eru m.ö.o. þeir þættir sem saman mynda yfirborð landsvæðis og tungumálið eða fræðin hafa afmarkað í [[hugtak]]i. == Tengt efni == * [[Vatnshlot]], sem er afmarkandi skilgreining á [[vatn]]i. {{Stubbur}} [[Flokkur:Landafræði]] 59mm4y79walotxl8n85npgfxzussfuc 0 72779 1983181 1606120 2026-10-18T21:27:57Z Comp.arch 32151 1983181 wikitext text/x-wiki '''Mjólká''' er [[á]] sem rennur í botni [[Borgarfjörður (Arnarfirði)|Borgarfjarðar]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]], sem er á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] á [[Ísland]]i. Mjólká kemur upp á [[Gláma|Glámuhálendinu]] þar sem eru ótal vötn og tjarnir. Mjólká er [[dragá]], sem þýðir að upptök hennar eru óljós og botn hennar er grýttur. Hafist var handa við byggingu virkjunnar í ánni árið [[1956]] og heitir sú virkjun [[Mjólkárvirkjun]]. {{stubbur|Ísland}} [[Flokkur:Ár á Íslandi]] g19b4dqq72pqbvpwepqmu1q6d3f4b6s 0 73067 1983195 1976917 2026-10-18T23:22:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983195 wikitext text/x-wiki '''Ríkissjóður Íslands''' er [[sjóður]] í eigu [[íslenska ríkið|íslenska ríkisins]] sem er notaður til að halda utan um skatta og tekjur, vegna umsýslu svokallaðs A-hluta í fjárreiðum ríkisins, og ráðstöfun þeirra.<ref>{{Cite web |url=http://www.rikiskassinn.is/ordskyringar/ |title=Ríkiskassinn - Orðskýringar |access-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925143100/http://www.rikiskassinn.is/ordskyringar/ |archive-date=2008-09-25 |url-status=dead}}</ref> Í 3 grein laga um fjárreiður ríkisins segir að ríkisreikningur skiptist í eftirfarandi hluta:<ref>[http://www.althingi.is/lagas/127b/1997088.html Lög um fjárreiður ríkisins], 1997 nr. 88 27. maí</ref> # '''A-hluti'''. Til hans teljast æðsta stjórn ríkisins, þ.e. embætti [[forseti Íslands|forseta Íslands]], [[Alþingi]], [[ríkisstjórn Íslands|ríkisstjórn]] og [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]], sem og ráðuneyti og ríkisstofnanir, þar með taldir sjóðir í eigu ríkisins sem sinna starfsemi er að stærstum hluta er fjármögnuð af almennum [[skattur|skatttekjum]]. Sama á við um verðmiðlunar- og verðjöfnunarsjóði, öryggis- og eftirlitsstofnanir og þjónustustofnanir við ríkisaðila sem starfa samkvæmt sérstökum lögum þótt kostnaður við starfsemi þeirra sé ekki greiddur af almennu skattfé. Í A-hluta skal jafnframt gerð grein fyrir fjárreiðum þeirra sem ekki eru ríkisaðilar ef ríkissjóður kostar að öllu eða að verulegu leyti starfsemi þeirra með framlögum eða ber rekstrarlega ábyrgð á starfseminni samkvæmt lögum eða samningi. # '''B-hluti'''. Til hans teljast [[ríkisfyrirtæki]] er starfa á [[markaður|markaði]] og standa að öllu eða verulegu leyti undir kostnaði við starfsemi sína með tekjum af sölu á vöru eða þjónustu til almennings og fyrirtækja, hvort sem er í samkeppni eða í skjóli [[einkaréttur|einkaréttar]], enda séu þau hvorki [[sameignarfélag|sameignar]]- né [[hlutafélag|hlutafélög]]. # '''C-hluti'''. Til hans teljast [[lánastofnun|lánastofnanir]] í eigu ríkisins aðrar en innlánsstofnanir, enda séu þær hvorki sameignar- né hlutafélög. # '''D-hluti'''. Til hans teljast [[fjármálastofnun|fjármálastofnanir]] ríkisins, þar með taldir [[banki|bankar]] og [[vátryggingafyrirtæki]] í eigu ríkisins, enda séu þær hvorki sameignar- né hlutafélög. # '''E-hluti'''. Til hans teljast sameignar- og hlutafélög sem ríkið á að hálfu eða meira. ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Tenglar== * [http://www.rikiskassinn.is/ Ríkiskassinn.is] * [http://hamar.stjr.is/ Fjárlagavefur Fjármálaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118143707/http://hamar.stjr.is/ |date=2009-01-18 }} * [http://www.althingi.is/lagas/127b/1997088.html Lög um fjárreiður ríkisins], 1997 nr. 88 27. maí * {{vísindavefurinn|2094|Hversu hátt hlutfall er tekjuskattur einstaklinga af allri skattheimtu ríkissjóðs og hver yrðu áhrif þess að fella hann niður?}} * {{vísindavefurinn|3263|Hversu há eru heildarfjárlög ríkissjóðs Íslands?}} * {{vísindavefurinn|4665|Hvernig skiptast útgjaldaliðir ríkissjóðs?}} * {{vísindavefurinn|64|Er líklegt að lækkun á tekjuskattshlutfalli auki skatttekjur ríkissjóðs?}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Efnahagur Íslands]] [[Flokkur:Opinberar stofnanir]] 9rweuskoipy7hm3gjg6wd1kgaeey848 0 73418 1983178 1908216 2026-10-18T21:26:55Z Comp.arch 32151 1983178 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|hljómsveitina|Vök (hljómsveit)}} [[Image:Antarctic shelf ice hg.png|thumb|Vakir við strendur Suðurskautslandsins]] [[Image:Sea ice by fruchtzwerg's world.jpg|thumb|Myndir af vökum]] '''Vök''' kallast op í [[ís]], m.ö.o. op sem nær niður í vatn og er umlukið ís (ferskvatnsís) eða [[hafís]].<ref>W.J. Stringer and J.E. Groves, 1991</ref> Vakir myndast líka í [[á|ám]]. Vök hefur einnig verið notað um það þegar ''reif til í hálofti'', þ.e. þegar skein í heiðan himin í skýjabreiðu. Þá var sagt að ''vök væri í lofti''. == Tegundir vaka == * '''álfavök''' er vök á ís eða vatnspollur ofan á ísi. * '''brunnvök''' er vök á vatni, tjörn eða á og er notuð sem brunnur. == Frekari upplýsingar == {{wikiorðabók|vök}} {{wikiorðabók|eiga í vök að verjast}} * Hogan, C. Michael. 2008 [http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=36084 ''Polar Bear: Ursus maritimus'', Globaltwitcher.com, ed. N. Stromberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224205716/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=36084 |date=2008-12-24 }} * Osborn, Sherard, Peter Wells og A. Petermann. 1867. ''Proceedings of the Royal Geographical Society of London'', vol. 12, no. 2, 1867–1868 pages 92–113 On the Exploration of the North Polar Region * Stringer, W.J. og J.E. Groves. 1991. [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic44-S-164.pdf ''Extent of Polynyas in the Bering and Chukchi Seas''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012205432/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic44-S-164.pdf |date=2017-10-12 }} * U.S. National Aeronautics and Space Administration (NASA). 1999. [http://www.atmosp.physics.utoronto.ca/ANTARCTIC/weddell_polynya.html Weddell Polynya] == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * [http://www.fsg.ulaval.ca/giroq/now/ International North Water Polynya Study (NOW)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211192752/http://www.fsg.ulaval.ca/giroq/now/ |date=2009-02-11 }} * [http://www.bartleby.com/61/74/P0427400.html The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition on "polynya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070325130231/http://www.bartleby.com/61/74/P0427400.html |date=2007-03-25 }} * [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17407 Polynya north of Alaska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928233939/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17407 |date=2006-09-28 }} at [[NASA Earth Observatory]] [[Flokkur:Hafís]] [[Flokkur:Vatn]] [[Flokkur:Jöklafræði]] 0lj00qp146drazdd0e72q0399sy2urk 0 77616 1983141 1824362 2026-10-18T19:56:37Z ~2026-55824-42 121983 /* */ Linkur á rangan Breiðabólstað fjarlægður. 1983141 wikitext text/x-wiki '''Suðursveit''' er sveit í [[Austur-Skaftafellssýsla|Austur-Skaftafellssýslu]]. Hún nær frá Heinabergsvötnum vestri og vestur fyrir [[Nýgræður]] allangt fyrir vestan [[Jökulsá á Breiðamerkursandi]]. Sveitin er um 50 [[km]] frá austur- til vesturmarka. Suðursveit var frá miðri 18. öld sérstakt hreppsfélag &ndash; [[Borgarhafnarhreppur]]. Suðursveit skiptist í fjögur byggðahverfi. Austasta hverfið var kallað Mörk og þar voru bæirnir [[Skálafell]], [[Sævarhólar]], [[Smyrlabjörg]], [[Uppsalir]] og [[Hreggsgerði]]. Næsta bæjarhverfi var [[Borgarhöfn]] og síðan Miðþorp en þar eru [[Kálfafellsstaður]], [[Brunnar]], [[Brunnavellir]], [[Jaðar (Suðursveit)|Jaðar]], [[Leiti]] og [[Kálfafell (Suðursveit)|Kálfafell]]. Vestasta bæjarhverfið frá [[Steinasandur|Steinasandi]] til [[Breiðamerkursandur|Breiðamerkursands]] var áður fyrr Fellshverfi en nú Sunnansandabæir en þar eru bæirnir Steinar (seinna [[Sléttaleiti]]), Breiðabólstaður, [[Gerði]], [[Hali]], [[Reynivellir]] og [[Fell (Suðursveit)|Fell]]. [[Þórbergur Þórðarson]] fæddist á [[Hali (Suðursveit)|Hala]] í Suðursveit. [[Jón Eiríksson]] konferensráð fæddist á Skálafelli 1728. == Heimild == * Byggðasaga Austur-Skaftafellssýslu II.bindi bls. 131-132, Bókaútgáfa Guðjónsó, 1972 [[Flokkur:Suðursveit|Suðursveit]] [[Flokkur:Íslenskar sveitir]] 301wmkcnd1yacmxrzdh21h89qubimcl 0 77825 1983162 1859416 2026-10-18T21:03:30Z Comp.arch 32151 1983162 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill}} [[Mynd:Route 1 .jpg|right|thumb|330px|[[Öxnadalur]] á [[Norðurland]]i er frekar dæmigerður dalur.]] '''Dalur''' er sá þáttur landslags þar sem aflíðandi láglendi er inni á milli [[fjall]]a eða hæðarbakka. Flestir dalir á [[Ísland]]i eru jökulsorfnir og því með U-laga þversniði.<ref>{{bókaheimild|höfundur=Jóhann Ísak Pétursson og Jón Gauti Jónsson|titill=Jarðargæði - jarðfræði NÁT 113|útgefandi=Iðnú|ár=2003}}, bls 226</ref> Aðrir hafa V-laga þversnið. Brattari dalir kallast [[gljúfur]] eða [[gil]] og eru þeir oftast sorfnir vegna [[á|árfarvegs]]. Litlir dalir eru oft kallaðir kvos, dalverpi eða dalkvos. == Tilvísanir == <div class="references-small"> <references /> </div> {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Dalir]] 7ydjew8whf96bqgw0cz26co6yywupo5 0 78495 1983167 1956159 2026-10-18T21:09:56Z Comp.arch 32151 1983167 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kolbeinsdalsá.JPG|thumb|right|Gamla brúin yfir Kolku]] '''Kolka''' eða '''Kolbeinsdalsá''' (áður líka '''Kolbeinsá''') er [[á]] sem á upptök í [[Tungnahryggsjökull|Tungnahryggsjökli]] og er oft nokkuð jökullituð. Næst upptökum skiptist áin í tvær kvíslar (um Tungnahrygginn); heitir sú eystri Kolka og sú vestari Tungnahryggsá. Stundum eru þær kallaðar Austurá og Vesturá. Kolka fellur eftir endilöngum [[Kolbeinsdalur|Kolbeinsdal]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]] og síðan norður með [[Óslandshlíð]] og til sjávar í [[Kolkuós]]i. Eftir að hafa runnið samhliða góðan spöl, koma [[Hjaltadalsá]] og Kolka saman neðan við bæinn Þúfur í Óslandshlíð, og heitir áin Kolka eftir það. Báðar árnar eru straumharðar með köflum og voru miklir farartálmar áður en þær voru brúaðar. Þær henta til [[flúðasiglingar|flúðasiglinga]] þegar mikið vatn er í þeim. Árið 1985 var gerð einkarekin virkjun í Kolku við [[Sleitustaðir|Sleitustaði]], og selur hún rafmagn inn á dreifikerfi [[Rarik]]. Þar er stífla sem takmarkar fiskgengd upp eftir ánni. Talsverð [[silungur|silungsveiði]] er í Kolku ([[sjóbleikja]]), meiri en í Hjaltadalsá. Neðan við stíflu safnast oft fyrir mikið af fiski, en þar fyrir ofan er staðbundinn [[urriði]]. Reynt hefur verið að rækta upp [[lax]] í ánum og hefur það borið nokkurn árangur, þó að laxveiði sé þar ekki mikil. [[Stangveiðifélag Reykjavíkur]] er með árnar og er hægt að kaupa veiðileyfi. == Einkennistölur == * Dragá með jökulþætti * Lengd: 3+29 km * Rennslismælir: Nr. 52, við Sleitustaði * Mælitímabil: 1957–1988 * [[Vatnasvið]] ofan mælis: 161 km&sup2;, vatnasvið alls: 177 km&sup2;, með Hjaltadalsá: 483 km&sup2; * Meðalrennsli: 7,0 m&sup3;/s * Hámarksrennsli: 270 m&sup3;/s (augnabliksrennsli) * Helstu þverár: Að austan: Heljará, Skíðadalsá og Ingjaldsá. Að vestan: Tungnahryggsá og Lambá. Neðan mælis: Hjaltadalsá. == Tenglar == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041122112010/www.svfr.is/template1.asp?PageID=43 Vefsíða SVFR] * Openstreetmap [https://www.openstreetmap.org/browse/way/50873796 Kolka (Kolbeinsdalsá)] [[Flokkur:Skagafjörður]] [[Flokkur:Ár á Íslandi]] 3i32uylfm8v0pbktfvmd4k0bkjliltz 0 79320 1983125 1928685 2026-10-18T16:41:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983125 wikitext text/x-wiki '''Langamýri''' (eða '''Löngumýri''') er bær í [[Vallhólmur|Vallhólmi]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]], á flatlendinu út og austur af [[Varmahlíð]].<ref>{{Cite web|url=https://icelandroadguide.com/items/langamyri/|title=Langamýri – Iceland Road Guide|website=icelandroadguide.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623183649/https://icelandroadguide.com/items/langamyri/|archive-date=2021-06-23|access-date=2025-09-10}}</ref> Þar fæddist [[Konráð Gíslason]] málfræðingur árið [[1808]].<ref>{{Cite web|url=http://www.rotary.is/frettir/nr/1735|title=Konráð Gíslason síðasti Fjölnismaðurinn {{!}} Rótarý á Íslandi|website=www.rotary.is|language=is|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032832/http://www.rotary.is/frettir/nr/1735|archive-date=2016-03-04|access-date=2025-09-10}}</ref> Árið [[1944]] stofnaði Ingibjörg Jóhannsdóttir frá Löngumýri kvennaskóla, [[Húsmæðraskólinn á Löngumýri|Húsmæðraskólann á Löngumýri]], á föðurleifð sinni og tókst henni af miklum dugnaði og harðfylgi að byggja skólann upp og stunduðu mörg hundruð stúlkur þar nám næstu áratugi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4742241?iabr=on#page/n37/mode/2up/|title=Kirkjuritið - 6. Tölublað (01.06.1964) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-09-10}}</ref> Ingibjörg stýrði skólanum sjálf til 1967 en gaf þá þjóðkirkjunni jörðina gegn því að starfsemin héldi þar áfram.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/962908?iabr=on#page/n87/mode/2up/|title=Tíðindi Prestafélags hins forna Hólastiftis - 3. tölublað (01.01.1971) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-09-10}}</ref> Húsmæðraskóli var á Löngumýri fram á 8. áratug aldarinnar. Þá var hann lagður niður vegna lítillar aðsóknar en í staðinn kom sjálfseignarstofnun<ref>{{cite web |url=http://www.kirkjan.is/langamyri/?forsida |title=Langamýri |access-date=2009-09-06 |archive-date=2009-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090520143025/http://www.kirkjan.is/langamyri/?forsida |url-status=dead }}</ref> á vegum kirkjunnar með ýmiss konar starfsemi.<ref>{{Cite web|url=https://atom.skagafjordur.is/index.php/is-hsk-n00329;isad?sf_culture=is|title=Löngumýri: Skjalasafn - HSk|website=atom.skagafjordur.is|access-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250926011856/https://atom.skagafjordur.is/index.php/is-hsk-n00329;isad?sf_culture=is|archive-date=2025-09-26|url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * Hallgrímur Jónasson: ''Árbók Ferðafélags Íslands''. Skagafjörður. Ferðafélag Íslands, 1946. * Hjalti Pálsson (ritstj.): ''Byggðasaga Skagafjarðar'' II. bindi. Staðarhreppur - Seyluhreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2001. ISBN 978-9979-861-10-2 {{stubbur}} [[Flokkur:Skagafjörður]] [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] fc4yyutti05tma4pochds4ucmdbauxk 0 79565 1983169 1749826 2026-10-18T21:16:41Z Comp.arch 32151 1983169 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Letter Å.svg|right|Åå]] '''Å''' {{Hljóð|Close-mid back rounded vowel.ogg|[oː]}} er 27 [[bókstafur]]inn í [[Finnsk-sænska stafrófið|finnsku og sænsku stafrófunum]] og 29 í [[Dansk-norska stafrófið|dönsku og norsku]] stafrófunum. Fyrir utan að vera notað í þessum [[Norræn mál|norrænum tungumálum]] er bókstafurinn ''Å'' notaður í nokkrum fleiri málum m.a. [[norðfrísneska|norðfrísnesku]], [[vallónska|vallónsku]] og [[samíska|samískum málum]]. ''Å'' er ekki notað í finnsku nema í finnlands-sænskum nöfnum og bókstafurinn er nefndur ''ruotsalainen o'' (''sænskt o''). == Framburður == Bókstafurinn ''Å'' á skandinavískum málum samsvarar næstum framburðinum á bókstafnum ''O'' á [[Íslenska|íslensku]]. En er í raun tvö hljóð, eitt stutt og annað langt. * Styttri gerðin er táknuð {{IPA|/[[Uppmælt, hálffjarlægt kringt sérhljóð|ɔ]]/}} í [[alþjóðlega hljóðstafrófið|alþjóðlega hljóðstafróf]]inu. * Á norsku og sænsku er lengri gerðin táknuð {{IPA|/[[Uppmælt, hálfnálægt kringt sérhljóð|o]]ː/}}. Lengri gerðin er táknuð {{IPA link|/ɔː/}} á dönsku. == Saga == Bókstafurinn '''Å''' er upphaflega langt a-hljóð, IPA /[[Frammælt, fjarlægt ókringt sérhljóð|a]]ː/, og var skrifað ''aa'' á norrænum málum á miðöldum. Þegar á leið miðaldir breytist langa a-hljóðið /aː/ í nútíma å-hljóð {{IPA link|[ɔ]}}. Á sama hátt og ''æ'', ''ä'', ''ö'' og ''ø'' (sem upphaflega var skrifað sem ''ae'' annars vegar og hins vegar sem ''oe'') varð bókstafurinn ''å'' til þegar spara átti pláss við skriftir og ''aa'' var skrifað með því að setja eitt a ofan á annað. Við útgáfu [[Nýja testamentið|Nýja testamentisins]] á [[Sænska|sænsku]] [[1526]] var ''a'' með litlu ''o'' fyrir ofan notað í stað ''aa'. ''Aa'' var notað í [[Norska|norskri]] stafsetningu í stað ''å'' þangað til [[1917]] og í [[Danska|dönsku]] þangað til [[1948]]. Í þessum málum er enn algengt að skrifa ''Aa'' í stað ''Å/å'' í nöfnum t.d. "Braaten", "Aabenraa" og "Aalborg". == Annað == # Tólf staðir í [[Svíþjóð]], fimm staðir í [[Noregur|Noregi]] og einn staður í [[Danmörk]]u, heita Å. # Å er skammstöfun á lengdareiningunni [[ångström]] (1&nbsp;·&nbsp;10^-10 m), sem er nefnt eftir sænska eðlisfræðingnum [[Anders Jonas Ångström]] # Á dönsku, norsku og sænsku þýðir Å [[á|á, fljót eða vatnsfall]]. # ''Å'' er kóðað í Unicode sem U+00C5 og ''å'' sem U+00E5. [[Flokkur:Afbrigði latneska stafrófsins]] 7kj225yv4tec9ija94g9lxc7wxf3mbj 0 83677 1983180 1971370 2026-10-18T21:27:32Z Comp.arch 32151 1983180 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Landfræði}} '''Líflandafræði''' fæst við rannsóknir á dreifingu [[líffræðilegur fjölbreytileiki|líffræðilegs fjölbreytileika]] í [[tími|tíma]] og [[rúm]]i. Hún þróaðist út frá [[þróunarlíffræði]] á [[1961-1970|7. áratugnum]]. Dreifingu lífvera er oft hægt að skýra með sögulegum þáttum eins og [[tegundamyndun]], [[útdauði|útdauða]], [[landrek]]i, [[ísöld|ísmyndun]] og breytingum á [[sjór|sjávarstöðu]] og [[á|árfarvegum]] auk tiltækrar [[orka|orku]]. Líflandafræði notar gjarnan [[landfræðilegt upplýsingakerfi|landfræðileg upplýsingakerfi]] og [[stærðfræðilíkan|stærðfræðilíkön]] til að skilja og spá fyrir um dreifingu lífvera. {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Landafræði]] [[Flokkur:Líflandafræði]] [[Flokkur:Vistfræði]] [[Flokkur:Þróunarlíffræði]] i7xw2zoyvha73dt56c71r2g9a5j5r80 0 86443 1983168 851758 2026-10-18T21:10:27Z Comp.arch 32151 1983168 wikitext text/x-wiki {{wikiorðabók|á}} '''Á''' getur átt við: * Bókstafinn [[á]] * [[á|Fljót]] * „á“, [[forsetning]] í [[íslenska|íslensku]] sem stýrir [[þolfall]]i eða [[þágufall]]i *: „'''á''' mánudaginn“, „skortur '''á''' fjárráðum“ * „á“, [[atviksorð]] í [[íslenska|íslensku]] *: „Konunni liggur '''á'''“, „myrkur var '''á'''“ * „á“, beygingarmynd sagnarinnar að „eiga“ * „á“, þolfall og þágufall eintölu, beygingarmynd nafnorðsins „[[ær]]“ {{aðgreining}} 56b9zk1xafijyo2fc4nmd2tb6n4m1vi 0 93758 1983109 1982086 2026-10-18T13:28:23Z Berserkur 10188 1983109 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn= Lionel Messi | mynd = Leo Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-1.jpg |fullt nafn= Lionel Andrés Messi Cuccittini |fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1987|6|24}} |fæðingarbær= [[Rosario]], [[Santa Fe-hérað]] |fæðingarland= [[Argentína]] |hæð= 1,70 m |staða= framherji |núverandi lið= [[Inter Miami CF]] |númer= 30 |ár í yngri flokkum= 1994–2000<br />2001–2004 |yngriflokkalið= [[Newell's Old Boys]]<br />[[FC Barcelona]] |ár1=2003-2004 |ár2=2004–2005 |ár3=2004-2021 |ár4=2021-2023 |ár5=2023- |lið1=[[FC Barcelona C ]] |lið2=[[FC Barcelona B]] |lið3=[[FC Barcelona]] |lið4=[[Paris Saint-Germain]] |lið5=[[Inter Miami CF]] |leikir (mörk)1=10 (5) |leikir (mörk)2=22 (6) |leikir (mörk)3=520 (474) |leikir (mörk)4=57 (22) |leikir (mörk)5=80 (75) |landsliðsár= 2004–2005<br />2008<br/>2005-2026 |landslið= [[U20-landslið Argentínu karla í knattspyrnu|Argentína U-20]]<br />[[U23-landslið Argentínu karla í knattspyrnu|Argentína U-23]]<br/>[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]] |landsliðsleikir (mörk)= 18 (14)<br /> 5 (2)<br/>208 (126) |mmuppfært = 18-10-2026 |lluppfært = }} [[Mynd:Messi Barcelona - Valladolid (cropped).jpg|thumb|200px|Lionel Messi, 2010]] '''Lionel Andrés Messi Cuccittini''' eða '''Leo Messi''' (fæddur [[24. júní]] [[1987]]) er [[Argentína|argentínskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar fyrir bandaríska liðið [[Inter Miami CF]]. Hann spilaði lengst af fyrir [[FC Barcelona]] á ferlinum og yfir 20 ár með argentínska landsliðinu. Messi getur annaðhvort spilað í hlutverki framliggjandi kantmanns eða framherja. Hann er talinn af álitsgjöfum einn besti knattspyrnumaður heims og hefur hlotið [[gullknötturinn|gullknöttinn]] 8 sinnum og evrópska gullskóinn 6 sinnum. Messi vann 35 bikara með Barcelona, þar á meðal 10 í spænsku deildinni [[La Liga]], fjóra meistaradeildartitla og sjö Copa del Rey-bikartitla. Hann er markahæsti leikmaður allra tíma í La Liga með 474 mörk, á þar einnig flestar stoðsendingar og hefur gert flestar þrennur, ásamt því að vera markahæstur á tímabili 8 sinnum (Pichichi-bikarinn). Messi hefur skorað flest mörk á einu tímabili þar eða 50 mörk. Með landsliði Argentínu er hann fyrirliði og er leikja- og markahæsti maður í sögu þess ásamt því að vera markahæsti Suður-Ameríkubúinn. Hann hefur unnið Copa America og Heimsmeistaramótið með landsliðinu. Í öllum keppnum hefur Messi skorað um 950 mörk og gefið yfir 400 stoðsendingar sem er met. <ref>[ https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47079470/stats-lionel-messi-first-ever-1300-cristiano-ronaldo-1213-eberechi-eze-scores-premier-league-400-bayern-munich-lead-41 Stats: Messi first-ever to 1300 with Ronaldo on 1213] ESPN, sótt 30. nóvember 2025</ref> Hann er leikjahæsti leikmaður Barcelona frá upphafi. Alls hefur hann spilað yfir 1.210 leiki. Messi hefur oft verið borinn saman við [[Cristiano Ronaldo]] en tölfræði þeirra er sambærileg.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/54700102 Cristiano Ronaldo and Lionel Messi: Two rivals with more in common than you might think]BBC, skoðað 7. des. 2020</ref> Báðir hafa þeir skorað a.m.k. 25 mörk á 12 tímabilum í röð og um 500 mörk í efstu deildum Evrópu. ==Knattspyrnuferill== Messi hóf fótboltaferil sinn árið [[1995]] hjá fótboltaliðinu Newell's Old Boys í heimaborg sinni [[Rosario]]. ===Barcelona=== ====Upphaf==== Messi var þrettán ára, þegar hann fluttist til Barcelona og eftir þriggja ára dvöl hjá félaginu hafði hann farið í gegnum C og B-lið félagsins og komst í leikmannahóp aðalliðs félagsins, sextán ára að aldri. Fyrsti leikur hans var vináttuleikur við Porto í nóvember 2003 (sem [[José Mourinho]] þjálfaði) en hann varð ekki reglulegur leikmaður félagsins fyrr en að fjöldi leikmanna félagsins meiddist og yngri leikmenn voru kallaðir inn.<ref>{{vefheimild |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |titill=Lionel Andrés Messi |höfundur=FC Barcelona |tungumál=enska |mánuðurskoðað=17. nóvember |árskoðað=2010}}</ref> Um ári síðar hóf hann fyrsta leik sinn í La Liga, í október 2004, sem skiptimaður á 82. mínútu. Fyrsta mark sitt í deildinni skoraði hann í maí 2005, gegn Albacete, með stoðsendingu frá [[Ronaldinho]]. Á 18. afmælisdaginn skrifaði Messi undir samning til 2010. ==== Sigursælt Barcelona og gullknötturinn==== Tímabilið 2006–07 skoraði Messi 17 mörk í 36 leikjum í öllum keppnum og þar á meðal fyrstu þrennuna í ''El Clásico'' gegn [[Real Madrid]] og mark í [[Copa del Rey]] sem minnti á mark [[Diego Maradona]] á HM 1986 þar sem hann fór upp meira en hálfan völlinn og gegnum 5 varnarmenn. Hann var þó plagaður af beinbroti í rist og var frá í 3 mánuði. Milli 2006 og 2008 var hann frá í 8 mánuði einnig vegna nárameiðsla. 2008–09 átti Messi þátt í 100 mörkum og stoðaði oft sóknarmennina [[Samuel Eto'o]] og [[Thierry Henry]]. Barcelona vann þrefalt það tímabil. [[Eiður Smári Guðjohnsen]] var þá í liðinu. Messi skoraði með skalla í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu gegn [[Manchester United]] sem vannst 2:0. Árangur Messi hélt áfram og frá 2009-2012 vann hann 4 [[Ballon d'Or]] í röð. Í mars 2012 skoraði hann þrennu í 5:3 sigri gegn Granada og varð þá markahæsti leikmaður Barcelona frá upphafi, aðeins 24 ára gamall. Tveimur árum síðar varð hann markahæstur í La Liga. Árið 2012 skoraði hann einnig 91 mark í öllum keppnum. Tímabilið 2014-2015 var komið skætt sóknartríó í Barcelona, Messi, [[Luis Suárez]] og [[Neymar]], kallað ''MSN'' en það skoraði 122 mörk í öllum keppnum, sem var met. ====Síðustu ár==== Árið 2018 náði Messi 100. marki sínu í [[Meistaradeild Evrópu]] þegar Barcelona sló [[Chelsea FC]] út. Árið 2020 var framtíð Messi í óvissu þegar hann hafði ítrekað verið ósáttur við stjórnarformann Barcelona. Eftir 8-2 tap félagsins í meistaradeildinni gegn [[Bayern München]] og þjálfaraskipti þar sem [[Ronald Koeman]] tók við óskaði Messi eftir að fara frá félaginu. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hvort [[Manchester City]] yrði hugsanlegur áfangastaður en þar var [[Pep Guardiola]] sem þjálfaði hann hjá Barca og [[Sergio Agüero]] landi hans og vinur. Hann átti eitt ár eftir af samningi sínum við Barcelona en mál hans hefði getað farið fyrir dómstóla. <ref>[https://www.visir.is/g/20202005138d/manchester-city-gaeti-sett-a-svokalladan-messi-skatt Manchester City gæti sett á svokallaðan Messi-skatt] Vísir, skoðað 27. ágúst 2020</ref> Messi ákvað að halda til hjá félaginu í eitt tímabil þar sem hann vildi ekki fara í málaferli við það. Í lok árs 2020 sló hann met yfir flest mörk skoruð fyrir eitt félagslið þegar hann náði 644. marki sínu fyrir Barcelona og sló þar með met [[Pelé]]. Messi stefndi á að gera 5 ára samning við Barcelona í júlí (til 2026) og samþykkti að taka á sig 50% launalækkun vegna fjárhagsvandræða félagsins. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/57836300 BBC News - Lionel Messi: Barcelona star agrees to stay on reduced wages]BBC, sótt 15/7 2021</ref> En svo fór að samningar náðust ekki vegna fjárhags félagsins og reglna La Liga. Messi yfirgaf því félagið eftir 21 ár hjá því.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58108298 Lionel Messi: Barcelona say Argentina forward will not stay at club] BBC skoðað 5. 8. 2021</ref> ===Paris Saint-Germain=== Messi gerði 2 ára samning við PSG í ágúst 2021 með möguleika á þriðja ári. Hann fékk númerið 30 sem var það sama og þegar hann hóf að spila með Barcelona sem unglingur. Þar hitti hann fyrir m.a. félaga sinn [[Neymar]] og samlandana [[Ángel di María]], Leandro Paredes og Mauro Icardi. Einnig gamlan andstæðing en [[Sergio Ramos]] sem mætti honum oft með Real Madrid var kominn til PSG. Messi kom inn á sem varamaður á útivelli í [[Ligue 1]] í fyrsta leik sínum með félaginu. Hann byrjaði hins vegar sinn fyrsta leik með félaginu í Meistaradeildinni gegn Club Brugge og skoraði svo fyrsta mark sitt fyrir félagið gegn [[Manchester City]]. PSG vann deildina 2021-2022 og bætti Messi einum bikar í sarpinn. Hann var ekki sami markahrókurinn og með Barcelona og skoraði 6 mörk. Hins vegar átti hann 14 stoðsendingar. Tímabilið eftir varð hann fyrsti leikmaður í topp 5 deildum Evrópu til að eiga 20 mörk og 20 stoðsendingar í öllum keppnum. Messi vann deildina með PSG öðru sinni. Sumarið 2023 yfirgaf Messi PSG. Hann spilaði 76 leiki fyrir félagið; með 32 mörk og 35 stoðsendingar. Hann sagði síðar að hann hafi ekki verið ánægður hjá félaginu. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9dej12zezno Messi wasn't happy at a daily basis at PSG] BBC Sport, sótt 28. febrúar, 2025</ref> ===Inter Miami=== Í byrjun júní 2023 bárust fréttir að Messi hyggðist halda til [[Inter Miami CF]] í bandarísku [[MLS]]-deildinni. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/65832658 Lionel Messi to join Inter Miami after leaving Paris St-Germain] BBC, 7/6 2023</ref> Í júlí var staðfest að hann gerði samning við liðið til lok árs 2025. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66213439 BBC News - Lionel Messi: Inter Miami sign Argentina forward until end of 2025] BBC, sótt 16/7 2023</ref> Messi skoraði sitt fyrsta mark fyrir félagið úr aukaspyrnu á síðustu mínútu í fyrsta leik sínum í CONCACAF-bikarnum. Hann sló met í MLS í maí 2024 þegar hann kom að 6 mörkum í leik; átti 5 stoðsendingar og eitt mark. Messi hefur unnið bikara með félaginu: Leagues Cup 2023 og Supporters' Shield árið 2024 fyrir besta árangur Inter Miami í deildinni það ár. Liðið vann austurdeild MLS árið 2025 og var Messi með 43 mörk og 26 stoðsendingar í 48 leikjum það ár. <ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43935337/lionel-messi-2025-tracker-inter-miami-games-goals-assists-stats Messi tracker: Goals, assists, key moments for Inter Miami] ESPN.com, sótt 30. nóvember</ref> Liðið hélt áfram í úrslit deildarinnar og vann MLS-bikarinn þegar það vann Vancouver Whitecaps er Messi átti tvær stoðsendingar í 3-1 sigri. Messi varð MVP eða mikilvægasti leikmaður MLS í annað árið í röð og varð fyrsti leikmaðurinn til að endurtaka það. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cr7l0k0p4v0o Messi wins historic back-to-back MLS MVP awards] BBC, sótt 9. desember 2025</ref> Árið 2026 vann hann Campeones-bikarinn með Miami þegar það vann mexíkóska liðið Cruz Azul. ==Landslið== Messi vann titil með Argentínu árið 2005 í U-20 heimsmeistaramótinu og endaði sem hæsti markaskorarinn, 17 ára gamall. Hann hóf að spila með A-landsliði Argentínu síðar það ár í vináttulandsleik þegar hann kom inn á gegn Ungverjalandi. Það vildi ekki betur til en að hann fékk rautt spjald fyrir að slá til varnarmanns. Hann skoraði sitt fyrsta mark árið 2006 í vináttulandsleik gegn Króatíu. Landsliðinu gekk illa að hreppa titla en endaði í 2. sæti á [[HM 2014]] þar sem Messi var valinn besti leikmaðurinn. Einnig hafði liðið ekki unnið Copa America síðan 1993 og lent í 2. sæti fjórum sinnum síðan þá. Þetta fékk á Messi og hann lýsti því yfir sumarið 2016 að hann væri hættur með landsliðinu. Sú ákvörðun var ekki langlíf og hann sneri aftur eftir nokkrar vikur. Sumarið 2021 varð Messi leikjahæsti landsliðsmaður Argentínu þegar hann fór framúr Javier Mascherano. Þá vann hann Copa America með liðinu og var valinn leikmaður mótsins. Hann var markahæstur (ásamt [[Luis Díaz]] frá Kólumbíu) og stoðsendingahæstur á mótinu. Loks vann hann stóran bikar með landsliðinu en liðið hafði tapað í úrslitum HM gegn Þýskalandi og tvívegis fyrir Síle í vítakeppni í úrslitum Copa America þegar Messi var með liðinu. Messi vann heimsmeistaratitilinn á [[HM 2022]]. Hann skoraði 2 mörk í venjulegum leiktíma og í vítakeppni þegar Argentína vann 4:2. Hann skoraði 7 mörk í keppninni, einu minna en [[Kylian Mbappé]]. Messi hlaut gullboltann sem besti leikmaður keppninnar. Hann lýsti því yfir að lokaleikurinn yrði hans síðasti HM-leikur en hann tók fram úr [[Lothar Matthäus]] sem leikjahæsti leikmaður mótsins í lokaleiknum. Messi tók það fram að hann vildi spila áfram í einhvern tíma með landsliðinu þó. Í mars 2023 skoraði Messi sitt 100. mark með Argentínu. Árið eftir varð hann annar markahæsti landsliðsmaður allra tíma. Argentína vann annan Copa America titil árið 2024. Messi meiddist eftir tæplega klukkustundarleik í úrslitum gegn Kólumbíu en Argentína sigldi sigri í uppbótartíma. Á [[HM 2026]] sló Messi markametið á HM þegar hann skoraði gegn Austurríki í öðrum leik riðlakeppninnar en í fyrsta leiknum skoraði hann þrennu . Hann hélt áfram að skora næstu leiki og varð markahæsti maður riðlakeppni HM og á HM yfirleitt þegar Argentína sló út Grænhöfðaeyjar í 16 liða úrslitum keppninnar ([[Kylian Mbappé]] sló markametið síðar á mótinu). Einnig skoraði hann í sínum 8. leik í röð á heimsmeistaramótinu <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cm2jpkkdld4o Murals, flags and beef dishes - Messi mania takes hold in Miami] BBC, sótt 4. júlí 2026</ref>. Argentína komst alla leið í úrslitin annað heimsmeistaramótið í röð en biðu ósigur fyrir Spáni. Messi skoraði alls 8 mörk og lagði upp 4 mörk á mótinu. Rúmum mánuði síðar lýsti hann því yfir að hann væri hættur með landsliðinu <ref>[https://fotbolti.net/news/31-08-2026/messi-leggur-landslidsskona-a-hilluna-stadfest Messi leggur landsliðsskóna á hilluna] Fótbolti.net, sótt 31. ágúst 2026</ref> ===Messi gegn Íslandi=== Messi hefur tvívegis spilað gegn Íslandi. Á [[HM 2018]] í Rússlandi þar sem 1-1 jafntefli varð raunin en [[Hannes Þór Halldórsson]] varði víti frá honum og [[Alfreð Finnbogason]] jafnaði metin fyrr í leiknum. Í vináttuleik fyrir [[HM 2026]] kom Messi inn á 70. mínútu og skoraði úr víti tveimur mínútum síðar. ==Einkalíf og fleira== Messi var greindur með vaxtarhormónaskort á barnsaldri. Þegar hann flutti til Barcelona ákvað félagið að greiða lyfjakostnað því tengt. Messi hefur bæði argentínskan og spænskan ríkisborgararétt. Eiginkona hans er Antonella Roccuzzo sem er frá heimaborg hans Rosario. Hann hefur þekkt hana frá 5 ára aldri en þau hófu samband árið 2008 og giftust 2017. Eiga þau þrjá syni: Thiago (f. 2012), Mateo (f. 2015) og Ciro (f. 2018). Messi á í nánum samskiptum við fjölskyldu sína; móðurina Celia og föðurinn Jorge. Faðir hans var umboðsmaður hans og bræður hann Rodrigo og Matías hafa einnig verið viðriðnir málefni hans. Árið 2016 voru Messi og faðir hans dæmdir fyrir skattsvik og notkunar á [[skattaskjól]]um. Messi greiddi háa sekt en hann sagðist aðeins hafa skrifað undir samninga og treyst fólki til að meðhöndla peninga rétt. Faðir hans lést árið 2026 eftir erfið veikindi. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cz9722y1ee7o Messi plays for Inter Miami after father's death] BBC, sótt 13. ágúst 2026</ref> Messi hefur verið góðgerðarsendiherra [[UNICEF]] síðan 2010 og hefur unnið fyrir samtökin síðan 2004. ==Titlar/Verðlaun== ===Félagslið=== '''Barcelona''' *[[La Liga]]: 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13, 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19 *[[Copa del Rey]]: 2008–09, 2011–12, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21 *Supercopa de España: 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 *[[Meistaradeild Evrópu]]: 2005–06, 2008–09, 2010–11, 2014–15 *UEFA Super Cup: 2009, 2011, 2015 *FIFA Club World Cup: 2009, 2011, 2015 '''Paris Saint-Germain''' *[[Ligue 1]]: 2021-2022, 2022-2023 *[[Trophee des Champions]]: 2022 '''Inter Miami''' *Leagues Cup: 2023 *Supporters' Shield: 2024 *MLS Cup: 2025 *Campeones Cup: 2026 ===Landslið=== *FIFA U-20 Heimsmeistaramót: 2005, gull *Ólympíulið Argentínu: 2008, gull *Copa America: Gull: 2021 og 2024 *HM 2014: Silfur *HM 2022: Gull. *HM 2026: Silfur ===Helstu einstaklingsverðlaun=== *Ballon d'Or/[[Gullknötturinn]]: 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019, 2021, 2023 *HM Gullknötturinn: 2014, 2022 *Evrópski gullskórinn: 2009–10, 2011–12, 2012–13, 2016–17, 2017–18, 2018–19 *Copa América gullknötturinn: 2015, 2021 *Copa America besti leikmaðurinn: 2021 *La Liga: Besti leikmaðurinn : 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2014–15 *Pichichi-bikarinn (markahæsti í La Liga): 2009–10, 2011–12, 2012–13, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020-2021 *FIFA: Besti leikmaðurinn: 2019, 2022, 2023 *MLS: Besti leikmaður tímabilsins: 2024, 2025, *Markakóngur: 2025 ==Tenglar== *[https://www.bbc.com/sport/football/58114038 Lionel Messi's top 10 iconic Barcelona moments - BBC] *[https://m.fotbolti.net/news/31-10-2023/gjorsamlega-mognud-met-i-eigu-messi Gjörsamlega mögnuð met í eigu Messi - Fótbolti.net] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> {{Commons|Category:Lionel Messi}} {{Gullknötturinn}} {{stubbur|Æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[Flokkur:Argentínskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Verðlaunahafar Gullknattarins]] [[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]] {{fe|1987|Messi, Lionel}} gl097zefnhpqfinlevwjrx7qlnjmfcq 10 95152 1983170 1907278 2026-10-18T21:18:18Z Comp.arch 32151 1983170 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="IPA/styles.css" /> {| cellspacing="0" style="width:46em; font-size:120%; margin-right:1.0em; margin-bottom:0.5em; text-align:center; vertical-align:bottom; border-collapse:collapse; background:transparent; border=0" |+ | style="font-size:80%; text-align:center; line-height:1.25em; background:#F2F2CE; border:1px solid #BFBFA3;" colspan="25" | <div style="float:left; width:3em; text-align:left; padding-left:0.25em;">{{Tnavbar|Samhljóðatafla|mini=1|nodiv=1}}</div> '''[[Samhljóð]]atafla [[Alþjóðlega hljóðstafrófið|Alþjóðlega hljóðstafróf]]sins''' |- style="vertical-align:top; line-height:2.0em; font-size:67%;" | | style="border-right: 2px solid; border-left: 1px solid; text-align:right; font-size:120%;" | [[Myndunarstaður|Staður]]&nbsp;→ |colspan="4" style="width:6em; border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0"| [[Varahljóð|Varamælt]] |colspan="8" style="width:12em; border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0"| [[Tannhljóð|Tannmælt]] |colspan="6" style="width:9em; border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0"| [[Gómhljóð|Gómmælt]] |colspan="4" style="width:6em; border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0"| [[Kokhljóð|Kokmælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0"| [[Raddglufuhljóð|Raddglufu-<br />mælt]] |- style="vertical-align:top; font-size:67%; border:2px solid; border-width:0px 0px 2px" | | style="width:*; border-right: 2px solid; border-bottom: 2px solid; border-left: 1px solid; vertical-align:bottom; text-align:left; font-size:120%;" | ↓&nbsp;[[Myndunarháttur|Háttur]] |colspan="2" style="width:3em;"| [[Tvívarahljóð|Tvívara-<br />mælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Tannvarahljóð|Tannvara-<br />mælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Tannhljóð|Tannmælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Tannbergshljóð|Tannbergs-<br />mælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Tanngómhljóð|Tanngóm-<br />mælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Rishljóð|Rismælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Framgómhljóð|(Fram-)<br /> gómmælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Gómfilluhljóð|Gómfillu-<br />mælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Vara- og gómhljóð|Vara- og<br />gómmælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Úfhljóð|Úfmælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Kokhljóð|Kokmælt]] |colspan="2" style="width:3em; border:1px solid; border-width:0px 1px 0"| [[Raddglufuhljóð|Raddglufu-<br />mælt]] |- |style="text-align:left; font-size:67%; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Nefhljóð]] |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Tvívaramælt nefhljóð|m]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Tannvaramælt nefhljóð|ɱ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|[[Tannmælt nefhljóð|n̪]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|[[Tannbergsmælt nefhljóð|n]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none;" | {{IPA|[[Tanngómmælt nefhljóð|n̠]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Rismælt nefhljóð|ɳ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Framgómmælt nefhljóð|ɲ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Uppgómmælt nefhljóð|ŋ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Vara- og gómmælt nefhljóð|ɴ]]}} |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc;" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc;" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc;" colspan="2"| |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Lokhljóð]] |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað tvívaramælt lokhljóð|p]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað tvívaramælt lokhljóð|b]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|p̪}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|b̪}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|t̪}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|d̪}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|[[Óraddað tannbergsmælt lokhljóð|t]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|[[Raddað tannbergsmælt lokhljóð|d]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|t̠}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none;" | {{IPA|d̠}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ʈ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ɖ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað framgómmælt lokhljóð|c]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað framgómmælt lokhljóð|ɟ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað uppgómmælt lokhljóð|k]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað uppgómmælt lokhljóð|ɡ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað úfmælt lokhljóð|q]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað úfmælt lokhljóð|ɢ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid" colspan="2"| {{IPA|ʡ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ʔ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none; background:#ccc"| |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Önghljóð#Blístursmæld önghljóð|Blístursmæld önghl.]] |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað tannmælt blístursmæld önghljóð|s̪]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað tannmælt blístursmæld önghljóð|z̪]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað tannbergsmælt blístursmæld önghljóð|s]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað tannbergsmælt blístursmæld önghljóð|z]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ʃ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʒ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ʂ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʐ}} |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Önghljóð#Miðmæld óblístursmæld önghljóð|Miðmæld óblístursmæld önghl.]] |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað tvívaramælt önghljóð|ɸ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað tvívaramælt önghljóð|β]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|f}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|v}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað tannmælt önghljóð|θ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað tannmælt önghljóð|ð]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað tannbergsmælt önghljóð|θ̠]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað tannbergsmælt önghljóð|ð̠]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ɹ̠˔̊}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ɹ̠˔}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ɻ˔̊}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ɻ˔}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað framgómmælt önghljóð|ç]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað framgómmælt önghljóð|ʝ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|[[Óraddað uppgómmælt önghljóð|x]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|[[Raddað uppgómmælt önghljóð|ɣ]]}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| {{IPA|χ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| {{IPA|ʁ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| {{IPA|ħ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| {{IPA|ʕ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| {{IPA|ʜ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| {{IPA|ʢ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| {{IPA|h}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| {{IPA|ɦ}} |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Nálgunarhljóð]] |style="width:3em; border:1px solid" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʋ}} |style="width:3em; border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|ɹ}} |style="width:3em; border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ɻ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|j}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ɰ}} <!-- |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| (One column too wide after adding some rowspan=2 in prev edit. Edit stays? (July 2010))--> |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Sveifluhljóð]] |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʙ}} |style="width:3em; border:1px solid" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|r}} |style="width:3em; border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| * |style="width:3em; border:1px solid" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʀ}} |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| * |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Sláttarhljóð]] |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| <span class="IPA" style="font-family: Charis SIL, Doulos SIL, DejaVu Sans;">{{IPA|ⱱ̟}}</span> |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| <span class="IPA" style="font-family: Charis SIL, Doulos SIL, DejaVu Sans;">{{IPA|ⱱ}}</span> |style="width:3em; border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|ɾ}} |style="width:3em; border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ɽ}} |style="width:3em; border:1px solid" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| * |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʡ̯}} |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Önghljóð#Hliðmæld önghljóð|Hliðmælt önghl.]] |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|ɬ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|ɮ}} |style="width:3em; border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ɭ˔̊}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ɭ˔}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ʎ̥˔}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʎ˔}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| {{IPA|ʟ̝̊}} |style="width:0.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʟ̝}} |style="width:3em; border:1px solid" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px"| [[Nálgunarhljóð#Hliðmæld nálgunarhljóð|Hliðmælt nálg.hl.]] |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|l}} |style="width:3em; border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ɭ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʎ}} |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʟ}} |style="width:3em; border:1px solid" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |- |style="font-size:67%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 1px 1px"| [[Sláttarhljóð#Hliðmæld sláttarhljóð|Hliðmælt sláttarhl.]] |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-width:1px 0"| {{IPA|ɺ}} |style="width:3em; border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| * |style="width:1.5em; border:1px solid; border-right:none"| |style="width:1.5em; border:1px solid; border-left:none"| {{IPA|ʎ̯}} |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |style="width:3em; border:1px solid; background:#ccc" colspan="2"| |}<noinclude> {{Uses TemplateStyles|Snið:IPA/styles.css}} </noinclude> 0latgzcruen4oe8zbvhszxxzd2p1rcm 0 98127 1983197 1932127 2026-10-18T23:27:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983197 wikitext text/x-wiki '''Róbert Marshall''' (f. [[31. maí]] [[1971]]) er upplýsingafulltrúi ríkisstjórnar Íslands. Hann hefur starfað sem fréttamaður, stjórnmálamaður og leiðsögumaður. Róbert var kjörinn á [[Alþingi]] fyrir [[Samfylkingin|Samfylkinguna]] í [[Alþingiskosningarnar 2009|Alþingiskosningunum 2009]], en bauð sig fram fyrir [[Björt framtíð|Bjarta framtíð]] í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningunum 2013]]. Róbert starfaði lengi sem fréttamaður og starfaði á [[Vikublaðið|Vikublaðinu]], [[Mannlíf]]i, [[Tíminn|Tímanum]] og [[Stöð 2]]. Hann var kosinn formaður [[Blaðamannafélag Íslands|Blaðamannafélags Íslands]] árið [[2003]] og endurkjörinn árið [[2005]].<ref>{{Cite web |url=http://www.bb.is/Pages/26?NewsID=54028 |title=Róbert Marshall endurskjörinn formaður Blaðamannafélags Íslands |access-date=2011-05-01 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308225227/http://www.bb.is/Pages/26?NewsID=54028 |url-status=dead }}</ref> Á sama ári hætti hann hjá Stöð 2 sem fréttamaður vegna mistaka í frétt um [[Íraksstríðið]]<ref>[http://visir.is/robert-marshall-sagdi-upp/article/2005501280313 Robert Marshall sagði upp]</ref> og varð síðar forstöðumaður fréttastöðvarinnar [[NFS (fréttastofa)|NFS]]. Árið 2007 varð Róbert [[aðstoðarmaður ráðherra|aðstoðarmaður]] samgönguráðherrans [[Kristján L. Möller|Kristjáns L. Möller]].<ref>{{Cite web |url=http://www.innanrikisraduneyti.is/sam/frettir/nr/22221 |title=Róbert Marshall verður aðstoðarmaður samgönguráðherra |access-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328192050/https://www.innanrikisraduneyti.is/sam/frettir/nr/22221 |archive-date=2016-03-28 |url-status=dead}}</ref> Róbert bauð sig fram og var kosinn á þing fyrir Samfylkinguna í [[Suðurkjördæmi]] árið 2009. Í október 2012 sagði hann sig úr þingflokki Samfylkingarinnar en sagðist þó ætla að styðja ríkisstjórnina út kjörtímabilið. Hann bauð sig fram og var endurkjörinn fyrir [[Björt framtíð|Bjarta framtíð]] í [[Reykjavíkurkjördæmi suður]] í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningunum 2013]]. Róbert ákvað að gefa ekki kost á sér í [[Alþingiskosningar 2016|Alþingiskosningunum 2016]].<ref>[http://www.ruv.is/frett/13-thingmenn-haetta-6-fyrrverandi-radherrar 13 þingmenn hætta - 6 fyrrverandi ráðherrar] Rúv, skoðað 14. september, 2016. </ref> == Heimildir == <div class="references-small">{{reflist}}</div> == Tenglar == * [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=708 Alþingi.is - Þingmaður - Róbert Marshall] * [http://www.dv.is/beinlina/robert-marshall/ Róbert Marshall á beinni línu hjá DV.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013235545/http://www.dv.is/beinlina/robert-marshall/ |date=2012-10-13 }} {{Stubbur|æviágrip}} [[flokkur:Kjörnir Alþingismenn 2001-2010]] [[flokkur:Kjörnir Alþingismenn 2011-2020]] {{f|1971}} [[Flokkur:Íslenskt fjölmiðlafólk]] [[Flokkur:Þingmenn Bjartrar framtíðar]] [[Flokkur:Þingmenn Samfylkingarinnar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Framhaldsskólanum í Vestmannaeyjum]] iu562qcuxg3d1nuledj263ua49xvapn 0 98300 1983182 1598389 2026-10-18T21:28:19Z Comp.arch 32151 1983182 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Cuesta_del_obispo_01.jpg|thumb|250px|Landslag.]] [[Mynd:Oeschinen.jpg|thumb|250px|[[Oeschinenvatn]] í [[Alparnir|Ölpunum]], dæmi um fjölbreytt landslag.]] '''Landslag''' á við [[sjón|sýnilegan]] hluta af [[yfirborð]]i [[jörðin|jarðar]], jafnvel verulegan hluta þess, og mótast af [[landslagsþáttur|landslagsþáttum]], svo sem [[haf]]inu, [[stöðuvatn|stöðuvötnum]], [[á]]m, [[gróður|gróðurfari]], [[landbúnaður|landbúnaði]] og [[mannvirki|mannvirkjum]] og [[veðurfar]]i. Allir þessir þættir skapa einkennandi landslag sem mótast hefur í gegnum [[jarðsaga|jarðsöguna]]. Þegar þessir náttúrulegu þættir eru í nágrenni við heimkynni manna endurspeglar landslagið lífsmunstur fólks og verður mikilvægt [[þjóðernisvitund]]. Ásýnd landslags og gæði þess hjálpa til að ákveða [[ímynd]] svæðisins. Á [[Jörðin]]ni er mjög breytilegt landslag eftir svæðum, meðal annars [[jökulhetta|jökulhettur]] á [[heimskaut]]asvæðum, [[fjall|hálent]] landslag, þurrar [[eyðimörk|eyðimerkur]], [[eyja|eyjur]] og [[strönd|strandmyndanir]], þéttir [[skógur|skógar]], [[regnskógur|regnskógar]] og [[landbúnaður|landbúnaðarsvæði]] í [[temprað belti|tempruðu hitabelti]]. Frumlandslag er það landslag sem algjörlega er laust við áhrif mannsins, náttúran sjálf ræður ríkjum. Þannig landslag er varla hægt að finna nema á öræfum og afskekktum stöðum. Þannig landslag er viðkvæmt og hopar sífelt vegna manna verka. {{stubbur}} [[Flokkur:Landafræði]] [[Flokkur:Staðfræði]] 1vrfz83byeccneo9xny85x20pumb0hm 0 99469 1983214 1785163 2026-10-19T04:01:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983214 wikitext text/x-wiki '''Theodore M. Andersson''' – ('''Theodore Murdock Andersson''') – (fæddur [[1934]]) er [[prófessor]] (á eftirlaunum) í [[germönsk fræði|germönskum]] og íslenskum fræðum, m.a. við [[Háskólinn í Indiana|Háskólann í Indiana]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Nú búsettur í [[Berkeley]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Theodore M. Andersson lærði germönsk fræði og tók doktorspróf við [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] (1956–1961). Hann kenndi við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] (1960–1975), [[Stanford-háskóli|Stanford-háskóla]] (1975–1995), og Indiana-háskóla (1995–1999). Doktorsritgerð hans fjallaði um Uppruna Íslendingasagna. Hann fékkst síðan jöfnum höndum við þýskar miðaldabókmenntir, einkum [[hetjukvæði]], og íslenskar fornbókmenntir, einkum [[Íslendingasögur]] og [[konungasögur]]. Hann hefur einnig fengist við rannsóknir á [[Þiðriks saga|Þiðriks sögu af Bern]] og [[Niflungaljóð|Niflungaljóðum]]. Á síðari árum hefur hann einbeitt sér að konungasögum og þýtt á ensku [[Morkinskinna|Morkinskinnu]] (2000) og [[Ólafs saga Tryggvasonar eftir Odd munk|Ólafs sögu Tryggvasonar]] eftir Odd munk Snorrason (2003). Theodore M. Andersson var kjörinn heiðursdoktor frá Háskóla Íslands 28. febrúar 1987. Haustið 2014 hélt [[Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum]] ráðstefnu í tilefni af 800 ára afmæli [[Sturla Þórðarson|Sturlu Þórðarsonar]], þar flutti [[Ted Andersson]] opnunarfyrirlesturinn. == Helstu rit == * ''The Problem of Icelandic Saga Origins, a historical survey''. Yale University Press 1964. — ''Yale Germanic Studies'' 1. * ''The Icelandic Family Saga, an analytic reading''. Harvard University Press 1967. — ''Harvard Studies in comparative literature'' 28. * ''Early epic Scenery. Homer, Virgil and the medieval Legacy''. Cornell University Press 1976. — * ''The Legend of Brynhild''. Cornell University Press 1980. — ''[[Islandica]]'' 43. * ''A Preface to the Niebelungenlied''. Stanford University Press 1987. — * ''The Growth of the Medieval Icelandic Sagas, 1180–1280''. Cornell University Press 2006. — * ''[https://web.archive.org/web/20160305023110/http://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&handle=cul.isl/1346878002 The Partisan Muse in the early Icelandic Sagas (1200–1250)]''. Cornell University Press 2012. — ''[[Islandica]]'' 55. * ''[https://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&page=current&handle=cul.isl The Sagas of Norwegian Kings (1130–1265): An Introduction.]'' Cornell University Press 2016. — ''[[Islandica]]'' 59. ; Þýðingar * (Með [[William Ian Miller]]): ''Law and literature in medieval Iceland: Ljósvetninga saga and Valla-Ljóts saga''. Stanford University Press, Stanford, CA 1989. * (Með [[Kari Ellen Gade]]): ''Morkinskinna: The Earliest Icelandic Chronicle of the Norwegian Kings (1030–1157)''. Cornell University Press, Ithaca, NY 2000. — ''[[Islandica]]'' 51. * [[Oddur Snorrason]]: ''The Saga of Olaf Tryggvason.'' Cornell University Press, Ithaca, NY 2002. — ''[[Islandica]]'' 52. ; Greinar Theodore M. Andersson hefur ritað fjölmargar greinar og bókakafla um íslenskar bókmenntir og ritmenningu miðalda, sjá skrár [[Gegnir|Landsbókasafns]]. == Tenglar == * [http://timarit.is/files/17482197.pdf#navpanes=1&view=FitH Fjórir kjörnir heiðursdoktorar. — Morgunblaðið 3. mars 1987.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/files/18563112.pdf#navpanes=1&view=FitH Musteri fræðanna er á Íslandi. — Morgunblaðið 15. maí 1998.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Bandaríkjamenn|Andersson, Theodore M.]] [[Flokkur:Bandarískir bókmenntafræðingar|Andersson, Theodore M.]] {{fe|1934|Andersson, Theodore M.}} ri1s7uz4dr0ack24hz6an8rnnnhemh0 0 108180 1983191 1929875 2026-10-18T22:44:09Z ~2026-56064-57 122002 /* Hljómplötur og stök lög */ 1983191 wikitext text/x-wiki '''Sniglabandið''' er [[Ísland|íslensk]] [[hljómsveit]], sem var stofnuð árið [[1985]] og hefur starfað nær óslitið síðan. Sniglabandið var upphaflega nátengt Bifhjólasamtökum lýðveldisins, Sniglum. Eftir því sem árin liðu fór hljómsveitin að feta sína eigin slóð og lúta sínum eigin lögmálum. Sniglabandið er einkum þekkt fyrir fjölhæfni sína og létta lund. Þeir taka sig ekki of hátíðlega og hafa húmorinn ávallt innan seilingar. Sniglabandið hefur í gegnum tíðina leikið á ótal dansleikjum og tónleikum, giftingum, jarðarförum, söngkeppnum, sjónvarpsþáttum og flestum þeim stöðum sem tónlist er leikin. == Liðsskipan == *'''Björgvin Ploder''' sem syngur og leikur á trommur *'''Einar Rúnarsson''' sem leikur á orgel og syngur *'''Friðþjófur Ísfeld Sigurðsson''' sem leikur á bassa *'''Pálmi Jósef Sigurhjartarson''' sem leikur á píanó og syngur *'''Skúli Gautason''' sem syngur og leikur á kassagítar og ásláttarhljóðfæri *'''Þorgils Björgvinsson''' sem leikur á rafgítar og syngur === Upphafleg liðskipan === *'''[[Skúli Gautason]]''' - söngur og gítar *'''Sigurður Kristinsson''' - trommur *'''Bjarni Bragi Kjartansson''' - bassi og söngur *'''Ólafur Unnar Jóhannson''' - söngur Fljótlega urðu mannaskipti; Ólafur hætti en Stefán Hilmarsson gerðist söngvari bandsins, Björgvin Ploder settist við trommusettið en Sigurður tók sér rafgítar í hönd. Einar Rúnarsson orgelleikari bættist við. Þannig skipað lék Sniglabandið á áramótadansleik á Þórshöfn á Langanesi á gamlárskvöld 1985. 1987 hættu þeir Stefán og Sigurður, en Baldvin Ringsted tók við rafgítarleik. Sigurður kom þó inn aftur árið 1989 þegar hljómsveitin fór í fræga för til Sovétríkjanna sálugu. Eftir heimkomuna hætti Bjarni Bragi, en Friðþjófur Sigurðsson tók við bassanum. Baldvin hætti 1990 og var Þorgils Björgvinsson ráðinn rafgítarleikari hljómsveitarinnar og hefur verið það æ síðan. Pálmi Sigurhjartarson settist við píanóið 1992. Um miðjan tíunda áratug 20. aldar tóku þeir Friðþjófur og Skúli sér hlé frá störfum til að fara á drykkjumannahæli. Í hléinu reyndu flestir af fremstu bassaleikurum þjóðarinnar fyrir sér í bassaleikarastöðunni, en entust illa. Þar má nefna Tómas M. Tómasson, Jakob Smára Magnússon, Þórð Högnason, Harald Þorsteinsson og Eið Arnarson. Hljómsveitin var komin í sitt fyrra horf uppúr aldamótum og þannig hefur hljómsveitin starfað þannig síðan. === Fyrrum meðlimir og samspilarar === *'''[[Stefán Hilmarsson]]''' - söngur *'''Baldvin Ringsted''' - gítar og söngur *'''Tómas M. Tómasson''' - bassi *'''Jakob Smári Magnússon''' - bassi *'''Þórður Högnason''' - bassi *'''Eiður Arnarson''' - bassi *'''Haraldur Þorsteinsson''' - bassi *'''Jón Kjartan Ingólfsson''' - bassi == Útvarpsþættir == Sniglabandið er ekki síst þekkt fyrir útvarpsþætti sína. Meginefni þáttanna er að hljómsveitin leikur óskalög fyrir hlustendur sem hringja inn í þáttinn. Hljómsveitin hefur haft fyrir reglu að neita ekki að spila lög þó hún þekki viðkomandi lag ef til vill ekki til hlítar. Þættirnir voru fyrst reglulega á dagskrá á Aðalstöðinni frá 1992, en síðan á Rás 2, þar sem þeir hafa verið öðru hvoru síðan. Á seinni árum hafa þættirnir verið sendir út með áhorfendum í sal, enda þykja þættirnir ekki síður hafa sjónrænt skemmtigildi en hljóðrænt. Sniglabandið tók upp á því að bjóða síðasta hlustandanum sem hringdi inn í hverjum þætti að velja sér uppskrift að lagi sem hljómsveitin samdi síðan fyrir næsta þátt. Hlustandinn átti þannig að segja um hvað lagið átti að vera og fyrstu orðin í viðlaginu. Sumir báðu um sérstakan tónlistarstíl. Nokkur þessara laga hafa náð miklum vinsældum, s.s. Britney og Selfoss er. Brot úr útvarpsþáttunum og frumsömdu óskalögin hafa komið út á plötum, m.a. Rúvtops og Vestur. == Hljómplötur og stök lög == * Fjöllin falla í hauga (1986) * Áfram veginn með meindýr í maganum (1987) * Til hvers þarf maður konur (1988) * Himpi gimpi gella (1990) (single) * ?rativfláhgosnieðitálikkeðivmuteG (Getum við ekki látið eins og hálfvitar?) (1992) * Þetta stóra svarta (1993) * Sniglabandið 1985 – 1995 (1995) * Gull á móti sól (1995) * Eyjólfur hressist (1996) * Ágúst kemur klukkan tvö (1997) * Rúvtops (2006) * Vestur (2007) * Kúpverjinn (2009) (single) * Sófasjómaðurinn (2009) (single) * Jól meiri jól (2009) * 25 (2010) * Töfrar (2010) (single) * Öll þessi ár (2013) (single) * Íslenskar sálarrannsóknir (2015) * Klukkurnar í Notre Dame (2016) (single) * Elskaðu heiminn (2019) (single) * Haltu kjafti (2020) (single) * Sótt honum (2024) (single) * Allir litir heimsins (2024) (single) * Gott - endurgerð (2025) (single) ==Safnplötur== *Jólastund (1987) *Já, takk (1994) == Tenglar == * Umfjöllun um Sniglabandið á [https://glatkistan.com/2022/03/16/sniglabandid/ Glatkistunni] {{stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] {{S|1985}} rg63j7fgv92sz7xe8nqatkoub60vvg3 0 111603 1983259 1923031 2026-10-19T10:02:36Z TKSnaevarr 53243 1983259 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Lee Atwater | mynd = Lyn Nofziger Talking with Lee Atwater in Nofzigers Office in The White House (cropped).jpg | titill= Formaður landsnefndar Repúblikanaflokksins | stjórnartíð_start = 18. janúar 1989 | stjórnartíð_end = 25. janúar 1991 | forveri = [[Frank Fahrenkopf]] | eftirmaður = [[Clay Yeutter]] | myndatexti1 = Lee Atwater árið 1982. | fæddur = {{fæðingardagur|1951|2|27}} | fæðingarstaður = [[Atlanta]], [[Georgía (fylki)|Georgíu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1991|3|29|1951|2|27}} | dánarstaður = [[Washington, D.C.]], Bandaríkjunum | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | maki = {{gifting|Sally Dunbar|1978}} | börn = 3 | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] | háskóli = [[Newberry College]] (BA)<br>[[University of South Carolina]] (MA) }} '''Harvey LeRoy „Lee“ Atwater''' ([[27. febrúar]] [[1951]] – [[29. mars]] [[1991]]) var bandarískur stjórnmálaráðgjafi. == Æviágrip == Lee Atwater fæddist í [[Atlanta]] í Georgíu þann 27. febrúar 1951. Hann ólst upp með foreldrum sínum og tveimur systkinum í Aiken í Suður-Karólínu. Þegar Atwater var fimm ára gerðist sorgaratburður. Þriggja ára bróðir hans, Joe, lést þegar hann dró yfir sig pott af djúpsteikingarolíu. Atwater útskrifaðist árið 1970 úr [[Newberry College]]. Hann var formaður stúdenta í Suður-Karólínska löggjafarráðinu. Árið 1977 fékk hann mastersgráðu í fjölmiðlun. Hann kvæntist Sally Dunbar árið 1978 og þau áttu þrjú börn.<ref>[http://www.nytimes.com/1991/03/30/obituaries/lee-atwater-master-of-tactics-for-bush-and-gop-dies-at-40.html] í ''The New York Times''. Skoðað 5. nóvember 2012.</ref> Þann 5. mars árið 1991 hneig Lee Atwater niður á fjáröflunarmorgunverði sem haldinn var fyrir [[Phil Gramm]] öldungardeildarþingmann. Eftir læknisskoðun kom í ljós að um mjög alvarlegt heilahæxli væri að ræða. Krabbameinsmeðferðin var erfið. Líkami hans og andlit bólgnuðu upp og hann lamaðist og var bundin við hjólastól það sem eftir var af ævi hans. Hann lést 29. mars árið 1991.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/badboy.htm] í ''The Washington Post''. Skoðað 5. nóvember 2012.</ref> == Stjórnmálaferill == === Fyrstu skrefin === Í áttunda bekk komst Atwater í fyrsta skipti í snertingu við stjórnmál. Þá fór bekkurinn hans í skoðunarferð til [[Washington DC]] þar sem að Atwater varð algerlega heillaður. Í menntaskóla fór hann mikið að huga að framtíðinni og var spenntur fyrir lögfræðinámi og jafnvel að starfa einn daginn í pólitík.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/badboy.htm] í ''The Washington Post''. Skoðað 5. nóvember 2012.</ref> Á svipuðum tíma stjórnaði Atwater kosningabaráttu fyrir vin sinn, sem bauð sig fram sem forseta nemendafélagsins og vann. Þar kviknaði áhugi Atwater á að vera „maðurinn á bakvið manninn“. Á meðan hann var nemandi í [[Newberry College]] sat hann fyrir hönd skólans í [[College Republicans National Committee]] og sem stjórnarnefndarmaður í South Carolina Student Legislature.<ref>[http://www.thenation.com/article/lee-atwaters-legacy#] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318221639/http://www.thenation.com/article/lee-atwaters-legacy |date=2013-03-18 }} í ''The Nation''. Skoðað 5. nóvember 2012.</ref> Eftir útskrift starfaði Atwater fyrir Repúblikanaflokkinn í Suður-Karólínu ([[South Carolina Republican Party]]). Þar vann hann að kosningabaráttum hjá [[Carroll Campbell]], ríkisstjóra Suður-Karólínu, og [[Strom Thurmond]], öldungadeildarþingmanni. Það var þá sem Atwater varð þekktur fyrir klókar kosningarherferðir og útsjónarsemi sína í að nota persónuleg vandamál andstæðinganna til að eyðileggja fyrir þeim. Þessi hæfni hans kom svo bersýnilega í ljós í þingkosningunum árið 1980. Þá starfaði Atwater sem ráðgjafi fyrir [[Floyd Spence]], þingmann repúblikana. Atwater stjórnaði sjónvarpsauglýsingu sem að réðst á [[Tom Turnipseed]], sem var andstæðingur Spence. Í auglýsingunni kom fram að Turnipseed hafði sem unglingur verið þunglyndur og hafði farið í raflostsmeðferð. Atwater lék þannig úr spilunum að Turnipseed hefði verið háður startköplum og væri veikgeðja. Pólitískir andstæðingar Atwater uppnefndu hann Svarthöfða kænskubragða repúblikana.<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=8286] í ''Find a Grave''. Skoðað 5. nóvember 2012.</ref> === Reagan-árin === Eftir þingkosningarnar árið 1980 ákvað Atwater að flytja til Washington DC þar sem ferill hans tók nýjar hæðir er hann hóf störf sem pólitískur ráðgjafi hjá forsetanum, [[Ronald Reagan]]. Orðspor hans sem klækjarefur jókst eftir því sem honum tókst, trekk í trekk, að slá andstæðingana niður andstyggilegum brögðum sem enginn hafði séð áður. Á sama tíma hélt hann áfram að spila á gítarinn sinn, bæði á tónleikum og skemmtistöðum og loks gaf hann út plötu sem fékk frábæra dóma. Honum var mikið í mun að hafa gaman af lífinu og kom út sem eins konar sprelligosi.<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Atwater&GSbyrel=in&GSdy=1991&GSdyrel=in&GSob=n&GRid=8286& „Lee Atwater“] í ''Find a Grave memorial''. Skoðað 6. nóvember 2012.</ref> === Bush-árin === [[Mynd:George h w bush lee atwater jam.JPG|thumb|George H. W. Bush og Lee Atwater skemmta]] Eftir að hafa þekkt varaforsetann [[George H. W. Bush]] í átta ár á meðan hann vann fyrir [[ríkisstjórn Reagans]] ákvað Bush að velja Atwater til þess að sjá um forsetaframboðsherferðina sína árið 1988. Það var þá sem Atwater blómstraði sem klækjarefur. Atwater tókst að eyðileggja herferð andstæðingsins, [[Michael Dukakis|Michaels Dukakis]], ríkisstjóra [[Massachusetts]]. Það gerði hann með því að birta herskáa auglýsingaherferð þar sem ótal sögusagnir um Dukakis litu dagsins ljós og höfðu stórfelld áhrif á framboð hans til forseta. Ein þessara sögusagna var að leka þeirri ósönnu staðreynd að eiginkona Dukakis hefði brennt bandaríska fánann á unglingsárum. Hins vegar fólst versta og umdeildasta árás Atwaters í því að birta pólitíska auglýsingu sem kölluð var Willie Horton auglýsingin. Í henni kom fram saga [[Willie Horton]], sem var dæmdur morðingi og afplánaði lífstíðardóm í Massachusetts. Hann hafði fengið heimfararleyfi yfir helgi en á meðan á því stóð réðist hann á konu og nauðgaði henni. Í lok auglýsingarinnar er sagt frá því að Dukakis hafi verið á móti því að leggja niður heimfararleyfi fyrir fanga. Þannig var gerð bein tenging milli skoðunar Dukakis og árásarinnar á konuna. Þar sem Willie Horton var [[Svartir Bandaríkjamenn|blökkumaður]] var gjarnan bent á auglýsinguna sem dæmi um [[hundaflautustjórnmál]] þar sem alið var á kynþáttahyggju.<ref>{{Tímarit.is|3332154|Veðjað á það vonda|útgáfudagsetning=25. nóvember 1992|blað=[[Alþýðublaðið]]|höfundur=Ingibjörg Árnadóttir|blaðsíða=7}}</ref> Þetta lamaði forsetaframboðsherferð Dukakis og Bush vann kosningarnar með meirihluta í 40 ríkjum. Eftir þennan árangur veitti Bush Atwater stöðu formanns Landsnefndar repúblikana <ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Atwater&GSbyrel=in&GSdy=1991&GSdyrel=in&GSob=n&GRid=8286& „Lee Atwater“] í ''Find a Grave memorial''. Skoðað 6. nóvember 2012.</ref> == Tíundi áratugurinn == Tveimur árum síðar, árið 1990, var Atwater greindur með heilakrabbamein sem var of langt komið til þess að mögulegt væri að lækna það. Ári síðar í mars, bað Atwater marga fyrrum andstæðinga sína afsökunar á þeim vægðarlausu herferðum sem hann beindi gegn þeim. Það leit því allt út fyrir að Atwater vildi bæta fyrir misgjörðir sínar áður en það yrði of seint. Samtímis þessu frelsaðist hann. Þó verður að nefna að í heimildarmyndinni sem gerð var eftir dauða hans, [[Boogie Man: The Lee Atwater Story]], kom fram að [[Biblían]], sem hann sagðist vera að lesa hafi fundist óupptekin og enn í plastinu. Hann hafði því leikið á alla í kringum sig, allt fram til dauðadags.<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Atwater&GSbyrel=in&GSdy=1991&GSdyrel=in&GSob=n&GRid=8286& „Lee Atwater“] í ''Find a Grave memorial''. Skoðað 6. nóvember 2012.</ref> == Lærifaðir == Lee Atwater var lærifaðir [[Karl Rove|Karls Rove]], sem sá um forsetaframboðsbaráttuna fyrir [[George W. Bush]] yngri árið 2008. Klækjabrögðum Rove svipaði mjög til þeirra sem Atwater hafði gerst frægur fyrir. Því er augljóst að arfleifð Lee Atwater lifir góðu lífi eftir dauða hans og hefur síðan litað bandarísk stjórnmál fram til þessa dags.<ref>[http://www.alternet.org/story/102994/the_lee_atwater_story%3A_meet_the_man_responsible_for_karl_rove_and_the_gop%27s_hate-driven_politics „The Lee Atwater Story: Meet the Man Responsible for Karl Rove and the GOP's Hate-Driven Politics“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117103547/http://www.alternet.org/story/102994/the_lee_atwater_story%3A_meet_the_man_responsible_for_karl_rove_and_the_gop%27s_hate-driven_politics |date=2012-11-17 }} í ''Alternet''. Skoðað 6. nóvember 2012.</ref> == Áhrif á stjórnmál == Lee Atwater umbreytti landslagi bandarískra stjórnmála. Hann endurskilgreindi pólitíska klæki og gekk mun lengra en nokkur hafði þorað áður. Notkun hans á áróðursherferðum og neikvæðri pólítík var einstaklega árangursrík. Hann áttaði sig á því að fólk kýs ekki eftir væntingum sínum heldur ótta. Hann var einstaklega snjall er kom að því að finna og endurskilgreina málefni sem voru í deiglunni og höfðu tilfinningaleg gildi. Þannig náði hann að dreifa athygli kjósenda frá raunverulegum málefnum í vinsæl tilfinningaþrungin málefni. Með því kastaði hann rýrð á mótframbjóðendur og setti þá í varnarstöðu. Með því litu frambjóðendur Atwaters mun betur út og með þessu unnu þeir kosningar.<ref>[http://www.nytimes.com/1991/03/30/obituaries/lee-atwater-master-of-tactics-for-bush-and-gop-dies-at-40.html] í ''The New York Times''. Skoðað 5. nóvember 2012.</ref> Aðferðir Lee Attwater eru enn í dag við lýði í bandarískum stjórnmálum. Enn eru neikvæð pólítik og áróðursherferðir nýttar í miklu mæli í kosningabaráttum. Málefnaleg umræða stendur höllum fæti er kemur að vinsælum tilfinningþrungnum gildum sem fjölmiðlar og almenniningur éta upp og mikilvægum málefnum er gleymt.<ref>[http://www.thenation.com/article/lee-atwaters-legacy#] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318221639/http://www.thenation.com/article/lee-atwaters-legacy |date=2013-03-18 }} í ''The Nation''. Skoðað 5. nóvember 2012.</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * [http://www.gop.com/ Repúblikanaflokkurinn] * [http://www.imdb.com/title/tt1262863/ Boogie Man: The Lee Atwater Story] * [http://www.scstudentlegislature.com/ South Carolina Student Legislature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104235645/http://www.scstudentlegislature.com/ |date=2012-11-04 }} {{DEFAULTSORT:Atwater, Lee}} [[Flokkur:Ráðgjafar Bandaríkjaforseta]] [[Flokkur:Repúblikanar|Atwater, Lee]] {{fde|1951|1991|Atwater, Lee}} a6re0qlbqct0bmte9aki9dlds4m1vfn 0 120257 1983103 1963171 2026-10-18T12:38:17Z Berserkur 10188 /* Á Íslandi */ 1983103 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Illustration_Aesculus_hippocastanum0_clean.jpg | image_caption = ''Hestakastanía'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sápuberjabálkur]] (''Sapindales'') | familia = [[Hrossakastaníuætt]] (''Sapindaceae'') | genus = ''[[Aesculus]]'' | species = '''''A. hippocastanum''''' | binomial = ''Aesculus hippocastanum'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Hestakastanía''' eða '''hrossakastanía''' ([[fræðiheiti]] ''Aesculus hippocastanum'') er stórt lauftré af [[Hrossakastaníuætt|hrossakastaníuætt]]. Það er upprunið í fjalllendi á [[Balkanskagi|Balkanskaga]]. Það er vinsælt götutré á Vesturlöndum. ==Lýsing== Kjörlendi hestakastaníu er í sól, í skjóli og hlýjum stað þar sem tréð hefur nóg vaxtarrými. Tréð verður allt að 25 m hátt og allt að 25 m í þvermál í heimkynnum sínum. Krónan útbreidd og hvelfd. Smálauf eru saman 5 - 7 talsins og allt að 25 sm löng. Aldin eru hnöttótt og allt 6 sm í þvermál.<ref>{{Cite web |url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/aesculus-hippocastanum|title=Aesculus hippocastanum (Lystigarður Akureyrar) |access-date=2026-05-15}}</ref> ==Á Íslandi== Hestakastaníu má finna meðal annars í trjásöfnunum í [[Hellisgerði]], [[Lystigarður Akureyrar|Lystigarði Akureyrar]] og [[Grasagarður Reykjavíkur|Grasagarði Reykjavíkur]]. Einnig eru til stálpuð eintök í eldri hluta Reykjavíkur og í Hveragerði. Hún hefur náð um 10 metra hæð. Hrossakastanía þarf hlý sumur til að blómstra. <ref>[http://www.visir.is/hrossakastinu-sem-liggur-a/article/2005506180380 Hrossakastínu sem liggur á] Vísir, 18. júní 2005</ref> Tegundin bar aldin í Reykjavík, fyrst svo vitað sé, árið 2026. <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-10-18-oddhvoss-aldin-i-fyrsta-sinn-a-islandi-490160 Oddhvöss aldin í fyrsta sinn á Íslandi] Rúv, sótt 18. október 2026</ref> ==Gallery== <gallery widths="160px" heights="170px"> File:Horse-chestnut 800.jpg|Hestakastaníutré í almenningsgarði File:Aesculus hippocastanum-1.jpg|Lauf og bolur File:Kaštan 1.jpg|Lauf og blóm File:2010.05.09 Horse chestnut blossom, Kyiv, Ukraine 001c.jpg|Nærmynd af blómum File:AesculusHippocastanumTrunk.jpg|Bolur File:Aesculus hippocastanum PICT3472.jpg| Spírandi fræ á grasflöt </gallery> == Tilvísanir == {{Commonscat|Aesculus hippocastanum|Hestakastaníu}} {{wikilífverur|Aesculus hippocastanum|Hestakastaníu}} <div class="references-small"><references/></div> {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Hrossakastaníuætt]] hgxgmhi9e6oemkpqmatfjkzowsdy7w0 1983110 1983103 2026-10-18T13:39:41Z Akigka 183 1983110 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Illustration_Aesculus_hippocastanum0_clean.jpg | image_caption = ''Hestakastanía'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sápuberjabálkur]] (''Sapindales'') | familia = [[Hrossakastaníuætt]] (''Sapindaceae'') | genus = ''[[Aesculus]]'' | species = '''''A. hippocastanum''''' | binomial = ''Aesculus hippocastanum'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Hestakastanía''' eða '''hrossakastanía''' ([[fræðiheiti]] ''Aesculus hippocastanum'') er stórt lauftré af [[Hrossakastaníuætt|hrossakastaníuætt]]. Það er upprunið í fjalllendi á [[Balkanskagi|Balkanskaga]]. Það er vinsælt götutré á Vesturlöndum. ==Lýsing== Kjörlendi hestakastaníu er í sól, í skjóli og hlýjum stað þar sem tréð hefur nóg vaxtarrými. Tréð verður allt að 25 m hátt og allt að 25 m í þvermál í heimkynnum sínum. Krónan útbreidd og hvelfd. Smálauf eru saman 5 - 7 talsins og allt að 25 sm löng. Aldin eru hnöttótt og allt 6 sm í þvermál.<ref>{{Cite web |url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/aesculus-hippocastanum|title=Aesculus hippocastanum (Lystigarður Akureyrar) |access-date=2026-05-15}}</ref> ==Á Íslandi== Hestakastaníu má finna meðal annars í trjásöfnunum í [[Hellisgerði]], [[Lystigarður Akureyrar|Lystigarði Akureyrar]] og [[Grasagarður Reykjavíkur|Grasagarði Reykjavíkur]]. Einnig eru til stálpuð eintök í eldri hluta Reykjavíkur og í Hveragerði. Hún hefur náð um 10 metra hæð. Hrossakastanía þarf hlý sumur til að blómstra. <ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/hrossakastinu-sem-liggur-a/article/2005506180380|title=Hrossakastínu sem liggur á|websitre=Vísir|date=18. júní 2005}}</ref> Tegundin bar aldin í Reykjavík, fyrst svo vitað sé, árið 2026. <ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-10-18-oddhvoss-aldin-i-fyrsta-sinn-a-islandi-490160|title=Oddhvöss aldin í fyrsta sinn á Íslandi|website=Rúv|date=18. október 2026|author=Anna Marsibil Clausen}}</ref> ==Gallery== <gallery widths="160px" heights="170px"> File:Horse-chestnut 800.jpg|Hestakastaníutré í almenningsgarði File:Aesculus hippocastanum-1.jpg|Lauf og bolur File:Kaštan 1.jpg|Lauf og blóm File:2010.05.09 Horse chestnut blossom, Kyiv, Ukraine 001c.jpg|Nærmynd af blómum File:AesculusHippocastanumTrunk.jpg|Bolur File:Aesculus hippocastanum PICT3472.jpg| Spírandi fræ á grasflöt </gallery> == Tilvísanir == {{Commonscat|Aesculus hippocastanum|Hestakastaníu}} {{wikilífverur|Aesculus hippocastanum|Hestakastaníu}} <div class="references-small"><references/></div> {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Hrossakastaníuætt]] ddbqov16bx5jmp2y2ydrl43x833dwoj 1983111 1983110 2026-10-18T13:40:13Z Akigka 183 /* Tilvísanir */ 1983111 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Illustration_Aesculus_hippocastanum0_clean.jpg | image_caption = ''Hestakastanía'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sápuberjabálkur]] (''Sapindales'') | familia = [[Hrossakastaníuætt]] (''Sapindaceae'') | genus = ''[[Aesculus]]'' | species = '''''A. hippocastanum''''' | binomial = ''Aesculus hippocastanum'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Hestakastanía''' eða '''hrossakastanía''' ([[fræðiheiti]] ''Aesculus hippocastanum'') er stórt lauftré af [[Hrossakastaníuætt|hrossakastaníuætt]]. Það er upprunið í fjalllendi á [[Balkanskagi|Balkanskaga]]. Það er vinsælt götutré á Vesturlöndum. ==Lýsing== Kjörlendi hestakastaníu er í sól, í skjóli og hlýjum stað þar sem tréð hefur nóg vaxtarrými. Tréð verður allt að 25 m hátt og allt að 25 m í þvermál í heimkynnum sínum. Krónan útbreidd og hvelfd. Smálauf eru saman 5 - 7 talsins og allt að 25 sm löng. Aldin eru hnöttótt og allt 6 sm í þvermál.<ref>{{Cite web |url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/aesculus-hippocastanum|title=Aesculus hippocastanum (Lystigarður Akureyrar) |access-date=2026-05-15}}</ref> ==Á Íslandi== Hestakastaníu má finna meðal annars í trjásöfnunum í [[Hellisgerði]], [[Lystigarður Akureyrar|Lystigarði Akureyrar]] og [[Grasagarður Reykjavíkur|Grasagarði Reykjavíkur]]. Einnig eru til stálpuð eintök í eldri hluta Reykjavíkur og í Hveragerði. Hún hefur náð um 10 metra hæð. Hrossakastanía þarf hlý sumur til að blómstra. <ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/hrossakastinu-sem-liggur-a/article/2005506180380|title=Hrossakastínu sem liggur á|websitre=Vísir|date=18. júní 2005}}</ref> Tegundin bar aldin í Reykjavík, fyrst svo vitað sé, árið 2026. <ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-10-18-oddhvoss-aldin-i-fyrsta-sinn-a-islandi-490160|title=Oddhvöss aldin í fyrsta sinn á Íslandi|website=Rúv|date=18. október 2026|author=Anna Marsibil Clausen}}</ref> ==Gallery== <gallery widths="160px" heights="170px"> File:Horse-chestnut 800.jpg|Hestakastaníutré í almenningsgarði File:Aesculus hippocastanum-1.jpg|Lauf og bolur File:Kaštan 1.jpg|Lauf og blóm File:2010.05.09 Horse chestnut blossom, Kyiv, Ukraine 001c.jpg|Nærmynd af blómum File:AesculusHippocastanumTrunk.jpg|Bolur File:Aesculus hippocastanum PICT3472.jpg| Spírandi fræ á grasflöt </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Hrossakastaníuætt]] 1ednavn3eeos0l01i5xse3ji1uvtysf 1983112 1983111 2026-10-18T13:40:41Z Akigka 183 1983112 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Illustration_Aesculus_hippocastanum0_clean.jpg | image_caption = ''Hestakastanía'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sápuberjabálkur]] (''Sapindales'') | familia = [[Hrossakastaníuætt]] (''Sapindaceae'') | genus = ''[[Aesculus]]'' | species = '''''A. hippocastanum''''' | binomial = ''Aesculus hippocastanum'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Hestakastanía''' eða '''hrossakastanía''' ([[fræðiheiti]] ''Aesculus hippocastanum'') er stórt lauftré af [[Hrossakastaníuætt|hrossakastaníuætt]]. Það er upprunið í fjalllendi á [[Balkanskagi|Balkanskaga]]. Það er vinsælt götutré á Vesturlöndum. ==Lýsing== Kjörlendi hestakastaníu er í sól, í skjóli og hlýjum stað þar sem tréð hefur nóg vaxtarrými. Tréð verður allt að 25 m hátt og allt að 25 m í þvermál í heimkynnum sínum. Krónan útbreidd og hvelfd. Smálauf eru saman 5 - 7 talsins og allt að 25 sm löng. Aldin eru hnöttótt og allt 6 sm í þvermál.<ref>{{Cite web |url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/aesculus-hippocastanum|title=Aesculus hippocastanum (Lystigarður Akureyrar) |access-date=2026-05-15}}</ref> ==Á Íslandi== Hestakastaníu má finna meðal annars í trjásöfnunum í [[Hellisgerði]], [[Lystigarður Akureyrar|Lystigarði Akureyrar]] og [[Grasagarður Reykjavíkur|Grasagarði Reykjavíkur]]. Einnig eru til stálpuð eintök í eldri hluta Reykjavíkur og í Hveragerði. Hún hefur náð um 10 metra hæð. Hrossakastanía þarf hlý sumur til að blómstra. <ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/hrossakastinu-sem-liggur-a/article/2005506180380|title=Hrossakastínu sem liggur á|website=Vísir|date=18. júní 2005}}</ref> Tegundin bar aldin í Reykjavík, fyrst svo vitað sé, árið 2026. <ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-10-18-oddhvoss-aldin-i-fyrsta-sinn-a-islandi-490160|title=Oddhvöss aldin í fyrsta sinn á Íslandi|website=Rúv|date=18. október 2026|author=Anna Marsibil Clausen}}</ref> ==Gallery== <gallery widths="160px" heights="170px"> File:Horse-chestnut 800.jpg|Hestakastaníutré í almenningsgarði File:Aesculus hippocastanum-1.jpg|Lauf og bolur File:Kaštan 1.jpg|Lauf og blóm File:2010.05.09 Horse chestnut blossom, Kyiv, Ukraine 001c.jpg|Nærmynd af blómum File:AesculusHippocastanumTrunk.jpg|Bolur File:Aesculus hippocastanum PICT3472.jpg| Spírandi fræ á grasflöt </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Hrossakastaníuætt]] j8l547bg39vh7jstiu6f1ax478lel3n 0 122878 1983177 1459993 2026-10-18T21:25:12Z Comp.arch 32151 1983177 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Surfer_at_the_Cayucos_Pier%2C_Cayucos%2C_CA.jpg|thumb|Maður í [[blautbúningur|blautbúningi]] á brimbretti]] '''Brimbrettabrun''' er [[vatnaíþrótt]] þar sem brettarinn (sá sem er á [[brimbretti]]) ríður á hreyfandi [[alda|öldu]] sem er að fara í átt að [[strönd]]inni. Öldur sem henta brimbrettabruni eru oftast í [[sjór|sjónum]] en er stundum að finna í [[á|ám]] og [[stöðuvatn|vötnum]]. Stundum er líka farið á brimbretti í svokölluðum [[öldulaug]]um. Í nokkrar aldir var brimbrettabrun lykilatriði í [[Pólýnesía|pólýnesískri]] menningu. Hugsanlegt er að Evrópumenn hafi fyrst komist að íþróttinni árið 1767 á [[Tahítí]] þegar enski sæfarinn [[Samuel Wallis]] heimsótti eyjuna ásamt áhöfninni sinni í júní það ár. Annar möguleiki er sá að [[Joseph Banks]] grasafræðingur hafi komist að brimbrettabruni þegar hann lenti á Tahítí þann 10. apríl 1769 með [[James Cook]] á skipinu [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']]. [[James King]] liðsforingi var sá fyrsti sem skrifaði um íþróttina brimbrettabrun á [[Hawaii]] þegar hann lauk æviminningum James Cook skipstjóra eftir að Cook dó árið 1779. Þegar [[Mark Twain]] heimsótti Hawaii árið 1866 skrifaði hann: <blockquote>Á einhverjum stað rákumst við á stóran hóp nakinna frumbyggja, af báðum kynjum og misgamlir, að skemmta sér með þeirri þjóðlegu dægrastyttingu sem er brimbað.</blockquote> {{stubbur|íþrótt}} [[Flokkur:Vatnaíþróttir]] 77q4jl70audtgaatffjp7jvupiyh7bn 0 124942 1983102 1691021 2026-10-18T12:37:35Z ~2026-55824-42 121983 /* Dómskerfið á Íslandi */ Upplýsingar uppfærðar til nútíma veruleika. 1983102 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Defendants in the dock at the Nuremberg Trials.jpg|thumb|250px|Úr [[Nürnberg-réttarhöldin|Nürnberg-réttarhöldunum]] árin 1945-1946]] '''Dómstóll''' er opinber almennings[[stofnun]] sem hefur vald til að framkvæma [[réttarhöld]]. Í hefðbundnum verkahring dómstóls eru meðal annars [[deilulausn]]ir, [[dómsuppkvaðning]]ar og meðhöndlun mála í sambandi við umfang [[framkvæmdavald]]sins. Í [[lýðveldi]] er mikilvæg undirstaða [[skipting ríkisvaldsins|skiptingar ríkisvaldsins]] sú að [[dómsvald]]ið sé aðskilið frá öðrum völdum. Úr annarri grein [[stjórnarskrá Íslands|íslensku stjórnarskrárnar]]: {{tilvitnun2|Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.<ref>{{vefheimild|url=http://www.althingi.is/lagas/nuna/1944033.html|titill=1944 nr. 33 17. júní / Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|árskoðað=2014|mánuðurskoðað=6. september}}</ref>}} Í lýðveldi eiga allir rétt á að koma með deilur sínar til dómstóls. Dómstóll er hluti [[dómskerfi]]s sem skiptist í ýmislegar stofnanir á mismunandi stigum. Ákveðnir dómstólar sjá um ákveðin mál, til dæmis sérhæfir [[Mannréttindadómstóll Evrópu]] sig í afgreiðslu mála í sambandi við brot á [[mannréttindi|mannréttindum]]. == Dómskerfið á Íslandi == Íslenska kerfinu má skipta í þrjú stig: [[Hæstiréttur Íslands|Hæstarétt]], Landsrétt og [[Héraðsdómar Íslands|Héraðsdómstólana]]. Í dómstól Hæstaréttar eru níu [[dómari|dómarar]] sem [[forseti Íslands]] skipar í embætti samkvæmt tillögum [[innanríkisráðherra]]. Héraðsdómstólarnir eru átta samtals. == Tengt efni == * [[Alþjóðlegur dómstóll]] * [[Kviðdómur]] * [[Dómari]] * [[Dómur]] == Tilvísanir == {{reflist|2}} {{stubbur|lögfræði}} [[Flokkur:Dómsvald]] [[Flokkur:Lögfræði]] tijaxgl1n942qpoguiexj3ckzfghlkf 0 129819 1983189 1917918 2026-10-18T22:35:44Z TKSnaevarr 53243 1983189 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Paul von Hindenburg | mynd = Bundesarchiv Bild 183-C06886, Paul v. Hindenburg.jpg | myndatexti1 = Hindenburg árið 1925. | titill = [[Ríkisforseti|Forseti Þýskalands]] | stjórnartíð_start = [[12. maí]] [[1925]] | stjórnartíð_end = [[2. ágúst]] [[1934]] | kanslari = [[Hans Luther]]<br>[[Wilhelm Marx]]<br>[[Hermann Müller]]<br>[[Heinrich Brüning]]<br>[[Franz von Papen]]<br>[[Kurt von Schleicher]]<br>[[Adolf Hitler]] | forveri = [[Friedrich Ebert]] | eftirmaður = [[Adolf Hitler]] {{small|(sem ''[[Führer]]'')}} | fæðingarnafn = Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg | fæddur = [[2. október]] [[1847]] | fæðingarstaður = [[Posen]], [[Prússland]]i (nú [[Pólland]]) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1934|8|2|1847|9|2}} | dánarstaður = [[Neudeck]], [[Austur-Prússland]]i, [[Þýskaland nasismans]] (nú [[Pólland]]) | þekktur_fyrir = Leiddi [[Þýskaland|Þjóðverja]] í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] ásamt [[Erich Ludendorff]]; Forseti Þýskalands [[1925]]–[[1934]] | starf = Herforingi, stjórnmálamaður | trú = | maki = {{gifting|Gertrud von Sperling|1879|1921}} | börn = 3 | undirskrift = Paul von Hindenburg signature.svg }} '''Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg''', betur þekktur sem '''Paul von Hindenburg''' ([[2. október]] [[1847]] – [[2. ágúst]] [[1934]]<ref name=hindenburgoghitler>{{Tímarit.is|2293432|Hindenburg og Hitler|útgáfudagsetning=1. júní 1934|skoðað=6. apríl 2018|blað=[[Óðinn (tímarit)|Óðinn]]|blaðsíða=49–51}}</ref>), var [[Prússland|prússnesk]]-[[Þýskaland|þýskur]] hershöfðingi ([[marskálkur]]) og [[Stjórnmálamaður|stjórnmálamaður]], sem leiddi stríðsátak Þjóðverja í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] (ásamt [[Erich Ludendorff]]) árin [[1916]]-[[1918]], og var [[Ríkisforseti|forseti Þýskalands]] á árunum [[1925]]-[[1934]]. [[LZ 129 Hindenburg|Hindenburg loftskipið]] var nefnt í höfuðið á honum. == Æviágrip == Paul von Hindenburg komst fyrst í sviðsljósið, og öðlaðist frægð sem þýsk [[Þjóðhetja|þjóðhetja]], eftir að hafa leitt Þjóðverja til sigurs gegn [[Rússland|Rússum]] í [[Orrustan við Tannenberg|orrustunni við Tannenberg]] árið [[1914]], ásamt Ludendorff hershöfðingja. Árið 1916 var hann skipaður æðsti yfirmaður þýska keisarahersins (þýska: ''Großer Generalstab'') á meðan Ludendorff var gerður að aðstoðarmanni hans, sem birgðastjóri þýska hersins (þýska: ''Erster Generalquartiermeister''). Þangað til stríðinu lauk í nóvember árið 1918 með ósigri Þjóðverja, leiddu Hindenburg og Ludendorff stríðsátak Þjóðverja í fyrri heimsstyrjöldinni, og var þá um eiginlega [[Herforingjastjórn|herforingjastjórn]] að ræða. [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmi 2. Þýskalandskeisara]] var ýtt til hliðar og hann hafði lítið að segja um framgöngu stríðsrekstursins. Eftir að [[þýska keisaraveldið]] leið undir lok í kjölfar ósigursins í stríðinu, og [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldinu]] var komið á laggirnar í [[Nóvemberbyltingin|nóvemberbyltingunni]] 1918-1919, gerðist Hindenburg virkur í þýskum stjórnmálum. Hann bauð sig fram til forseta í forsetakosningunum árið 1925, og var kosinn forseti Þýskalands til sjö ára.<ref>Christoph Wagner, ''Entwicklung, Herrschaft und Untergang der nationalsozialistischen Bewegung in Passau 1920 bis 1945'', Frank & Timme GmbH, 2007, bls. 50.</ref> Ludendorff hafði einnig boðið sig fram í sömu kosningunum, en þurfti að lúta í lægra haldi fyrir Hindenburg með aðeins 1,1% atkvæða. Í forsetakosningunum árið 1932 var Hindenburg endurkjörinn, en [[Nasistaflokkurinn|nasistaforinginn]] [[Adolf Hitler]] bauð sig einnig fram gegn honum í þeim kosningum, en þurfti að láta í minni pokann.<ref>{{Tímarit.is|16527|Hindenburg kjörinn forseti Þýskalands |útgáfudagsetning=11. apríl 1932|skoðað=6. apríl 2018|blað=[[Morgunblaðið]]|blaðsíða=2}}</ref> Upplausnarástand hafði ríkt í þýskum stjórnmálum frá því að [[Kreppan mikla|kreppan mikla]] skall á árið [[1929]], og þann [[30. janúar]] árið [[1933]] skipaði Hindenburg Hitler sem [[Kanslari Þýskalands|kanslara Þýskalands]]. Það var gert samkvæmt ráðum aðalsmannsins [[Franz von Papen]], til að ná stjórn á ástandinu. Sú ákvörðun átti eftir að leiða til [[Valdataka nasista í Þýskalandi|valdatöku nasista í Þýskalandi]], endalok Weimar-lýðveldisins og stofnun [[Þriðja ríkið|Þriðja ríkisins]]. Hindenburg lést í embætti 2. ágúst árið 1934 úr [[Lungnakrabbamein|lungnakrabbameini]]. Hitler tilkynnti þá að hann myndi taka við forsetaembættinu og gerast [[Þjóðhöfðingi|þjóðhöfðingi]], ásamt því að vera [[Ríkisstjórnarleiðtogi|kanslari]]. Þá tók hann upp formlega titilinn „[[Führer|foringi]] og kanslari“ Þýskalands ([[þýska]]: ''Führer und Reichskanzler''), og gerðist endanlega [[Einræði|einvaldur]] í Þýskalandi. {{Multiple image|align=center|image1=Hindenburg, Kaiser, Ludendorff HD-SN-99-02150.JPG|width1=250|image2=Bundesarchiv Bild 183-S38324, Tag von Potsdam, Adolf Hitler, Paul v. Hindenburg.jpg|width2=250|caption1='''Hindenburg''' (vinstri) ásamt [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmi 2. Þýskalandskeisara]] (miðja) og [[Erich Ludendorff]] hershöfðingja (hægri), árið [[1917]] á tímum [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]].|caption2='''Hindenburg''' ásamt [[Adolf Hitler]] þann [[21. mars]] árið [[1933]], stuttu eftir að hafa skipað hann [[Kanslari Þýskalands|kanslara Þýskalands]].}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = [[Ríkisforseti|Forseti Þýskalands]] | frá = 1925 | til = 1934 | fyrir = [[Friedrich Ebert]] | eftir = [[Adolf Hitler]]<br>{{small|sem „[[Führer|foringi]] og ríkiskanslari“}} }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Þýskalands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{fde|1847|1934|Hindenburg, Paul von}} {{DEFAULTSORT:Hindenburg, Paul von}} [[Flokkur:Forsetar Þýskalands]] [[Flokkur:Herforingjar í fyrri heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Þýskt aðalsfólk]] [[Flokkur:Þýskir herforingjar]] fsui71bs5r31kf3yt1k87ahbwyl9dw6 0 130549 1983120 1970851 2026-10-18T15:58:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983120 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Kríulilja |image = Fritillaria purdyi.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |classis = [[Einkímblöðungar]] |ordo = [[Liljubálkur]] (''Liliales'') |familia = [[Liljuætt]] (''Liliaceae'') |subfamilia = [[Lilioideae]] |genus = ''[[Fritillaria]]'' |species = '''''F. purdyi''''' |binomial = ''Fritillaria purdyi'' |binomial_authority = [[Alice Eastwood|Eastw.]] |}} '''''Fritillaria purdyi''''', er sjaldgæf tegund blómstrandi plantna af [[liljuætt]]. Hún er upprunnin frá norðvestur Kaliforníu þar sem hún vex í [[serpentine]] jarðvegi í fjöllunum. Hún hefur einnig fundist í [[Josephine County]], [[Oregon]].<ref>[http://bonap.net/MapGallery/County/Fritillaria%20purdyi.png Biota of North America Project]</ref><ref>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=306839 Kew World Checklist of Selected Plant Families]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Lýsing== ''Fritillaria purdyi'' er fjölær laukplanta með uppréttann stöngul frá 10 - 40 sm á hæð. Leaves are ovate, up to 10 centimeters long. Sléttur stöngullinn er með sveip af bjöllulaga blómum. Hvert blóm hefur 6 hvíð krónublöð með brúnfjólubláum rákum eða blettum og með bleikum blæ.<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242101629 Flora of North America; Fritillaria purdyi]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8349,8560,8579 |title=Jepson Manual Treatment - ''Fritillaria purdyi'' |access-date=2015-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906113101/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8349,8560,8579 |archive-date=2015-09-06 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.botanicus.org/page/718929 Eastwood, Alice. 1902. Bulletin of the Torrey Botanical Club 29(2): 75, pl. 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924083334/http://www.botanicus.org/page/718929 |date=2015-09-24 }}.</ref> ==Heimildir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FRPU3 USDA Plants Profile; Fritillaria purdyi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110202732/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FRPU3 |date=2012-11-10 }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Fritillaria+purdyi ''Fritillaria purdyi'' - Photo gallery] [[Flokkur:Liljuætt]] {{Stubbur|líffræði}} 2awv8fkbr2d3xsdq0mrfmn8841ovrbt 0 135454 1983271 1938655 2026-10-19T11:29:48Z LexLuxor05 104571 /* Íslensk talsetning */ + icelandic voices 1983271 wikitext text/x-wiki '''''Sögur úr Andabæ''''' ([[enska]]: ''DuckTales'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] sjónvarpsþáttaröð fyrir börn framleidd af [[Walt Disney Television Animation]]. Þættirnir eru alls 100 og voru sýndir 18. september 1987 - 28. nóvember 1990. Teiknimyndin ''[[Sögur úr Andabæ: Leyndarmál Týnda Lampans|Sögur úr Andabæ: Leyndarmál týnda lampans]]'' eða ''DuckTales the Movie: Treasure of the Lost Lamp'' (opnunardagur: 3. ágúst 1990) kom einnig út á þessu tímabili. Söguhetjur Andasagna eru [[Veröld Andrésar andar|íbúar Andabæjar]]: m.a. [[Jóakim Aðalönd]] og bræðurnir [[Ripp, Rapp og Rupp]]. [[Loftur Þotönd]] úr Andasögum átti eftir að verða mikilvæg sögupersóna í yngri sjónvarpsþáttaröðinni [[Darkwing Duck]]. == Talsetning == {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |Ensk talsetning ! colspan="2" |Íslensk talsetning |- |'''Hlutverk''' |'''Leikari'''<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/tv-shows/DuckTales/|title=DuckTales|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-10-19}}</ref> |'''Hlutverk''' |'''Leikari'''<ref>{{Cite web|url=https://www.menningarveita.is/?path=goto%5BS%C3%B6gur%20%C3%BAr%20Andab%C3%A6%20(1989)%5D|title=Menningarveita.is|website=www.menningarveita.is|access-date=2026-10-19}}</ref> |- |[[Jóakim Aðalönd|Scrooge]] |[[Alan Young]] |[[Jóakim Aðalönd|Jóakim]] |[[Kristján Franklín Magnúss]] |- |[[Ripp, Rapp og Rupp|Huey, Dewey og Louie]] |[[Russi Taylor]] |[[Ripp, Rapp og Rupp]] | rowspan="2" |[[Sigrún Edda Björnsdóttir]] |- |Mrs. Beakley |[[Joan Gerber]] |Frú Bergljót |- |Launchpad McQuack |[[Terry McGovern]] |Loftur |[[Örn Árnason]] |- |Gyro Gearloose |[[Hal Smith]] |Georg Gírlausi |[[Guðmundur Ólafsson (leikari)|Guðmundur Ólafsson]] |- |Webby |[[Russi Taylor]] |Sibba |[[Helga Elínborg Jónsdóttir]] |- |Flintheart Glomgold |[[Hal Smith]] |? |? |- |Magica de Spell |[[June Foray]] |? |[[Guðrún Þórðardóttir]] [?] |} == Tilvísanir == [[Flokkur:Bandarískir teiknaðir sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Disney Channel sjónvarpsþættir]] <references />{{stubbur|sjónvarp}} 0txbi1tf2dnx7u4nyqmh2t776wrhqgu 0 137130 1983124 1961437 2026-10-18T16:36:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983124 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök | nafn = Landssamband ungmennafélaga | mynd = Luf merki.png | skammstöfun = LUF | titill_leiðtoga = Forseti | nafn_leiðtoga = [[Sylvía Martinsdóttir]] | titill_leiðtoga2 = Framkvæmdastjóri | nafn_leiðtoga2 = [[Tinna Isebarn]] | framkvæmdastjóri = [[Tinna Isebarn]] | undanfari = [[Æskulýðssamband Íslands]] | stofnun = 2004 | gerð = Regnhlífasamtök ungmennafélaga á Íslandi | höfuðstöðvar = Mannréttindahúsið, Sigtúni 42, 105 Reykjavík | meðlimir = 41 aðildarfélög, 67.000 meðlimir | verðlaun = [[Skörungur - íslensku ungmennaverðlaunin]] | vefsíða = [https://www.luf.is/ luf.is] | Alþjóðleg tengsl = {{ill|Evrópski ungmennavettvangurinn|en|European Youth Forum}} }} '''Landssamband ungmennafélaga''' ('''LUF''') eru regnhlífarsamtök félagasamtaka ungs fólks á Íslandi. LUF tilheyra 41 aðildarfélög sem öll eru lýðræðisleg, frjáls ungmennafélög sem starfa á landsvísu, leidd af ungu fólki og starfa með hagsmuni þeirra að leiðarljósi. Landssambandið hefur það að markmiði að vernda og efla réttindi ungs fólks, valdefla ungt fólk í samfélaginu og hvetja til virkrar samfélagsþátttöku þeirra, efla samstarf ungmennafélaga og stuðla að umræðu og þekkingarsköpun um málaflokkinn. LUF er sameign aðildarfélaganna, veitir þeim ekki samkeppni í starfi, heldur vinnur samkvæmt vilja þeirra. LUF er þverpólitískur samstarfs- og samráðsvettvangur, málsvari ungs fólks andspænis íslenskum stjórnvöldum, hefur upplýsingaskyldu að gegna gangvart aðildarfélögunum og þjónustar þau á margvíslegan hátt. Auk þess talar LUF fyrir hagsmunum ungra Íslendinga á alþjóðavettvangi, er aðili að Evrópska ungmennavettvangnum (e. {{ill|European Youth Forum – YFJ|en|European Youth Forum}}) og heldur utan um verkefnið Ungmennafulltrúar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum í samstarfi við [[Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi|Félag Sameiðuðu þjóðanna á Íslandi.]] LUF er með samning við [[Mennta- og barnamálaráðuneyti Íslands|mennta- og barnamálaráðuneytið]] sem tryggir rekstur skrifstofu.[[Mynd:Forseti LUF.jpg|thumb|Una Hildardóttir, forseti LUF (2019-2022), ásamt Guðlaugi Þór Þórðarsyni, frv. utanríkisráðherra.|alt=]]LUF rekur [[Leiðtogaskóli Íslands|Leiðtogaskóla Íslands]]. == Alþjóðastarf == LUF er aðili að {{ill|Evrópska ungmennavettvangnum|en|European Youth Forum}} og hefur því skyldum að gegna gagnvart þeim heildarsamtökum. LUF er jafnframt aðili að Norðurlanda- og Eistrasaltsríkjabandalaginu „Nordic Baltic Cooperation“ (NBC). LUF hefur alltaf lagt ríka áherslu á alþjóðlega samvinnu, sem hefur eflst að undanförnu og verður haldið áfram af krafti. LUF á einnig fulltrúa í Ráðgjafaráði Evrópuráðsins í málefnum ungs fólks (e. Advisory Council on Youth to the Council of Europe), Norrænu barna- og ungmennanefndinni, NORDBUK, Sérfræðihópi Norrænu ráðherranefndarinnar um Heimsmarkmiðin (e. Expert Group on SDGs of the Nordic Council of Ministers) og sérfræðihópum YFJ um mannréttinda-, innflytjenda- og loftlagsmál. '''Sendinefnd LUF hjá sameinuðu þjóðunum'''[[Mynd:Altjodastarf.jpg|thumb|Esther Hallsdóttir fyrsti kjörni Ungmennafulltrúi Íslands á sviði mannréttinda.]]Ungmennafulltrúar Íslands skipa sendinefnd LUF hjá Sameinuðu þjóðunum. Ungmennafulltrúar eru lýðræðislega kjörnir af aðildarfélögum LUF og sækja viðburði Sameinuðu þjóðanna í umboði íslenskra ungmenna en á vegum íslenskra stjórnvalda. Sendinefnin er samstarfsverkefni LUF og Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi sem vinna að aukinni þátttöku ungmennafulltrúa Íslands á viðburðum Sameinuðu þjóðanna (e. UN Youth Delegation Programme.) Ungmennafulltrúarnir sækja viðburði í samstarfi við sendandi ráðuneyti. Sendinefndin skipar nú 10 fulltrúa á sex sviðum; einn á sviði mannréttinda, tvo á sviði barna og ungmenna, tvo á sviði kynjajafnréttis, tvo á sviði loftslagsmála, tvo á sviði sjálfbærrar þróunar og einn á sviði mennta, vísinda og menningar. == Aðildarfélög == [[Mynd:Leiðtogaskoli íslands.jpg|thumb|320x320dp|Leiðtogaskóli Íslands.]] Aðildarfélög LUF eru 41 talsins og samanstanda af lýðræðislegum frjálsum félagasamtökum sem starfa á landsvísu. Samanlagt telja meðlimir aðildarfélaga LUF um 67.000 á aldrinum 15-35 ára. {| class="wikitable" |+ !Aðildarfélög |- |[[AFS]] á Íslandi |- |[https://www.facebook.com/aiesec.iceland/ AIESEC] |- |[https://www.aus.is/ Alþjóðleg Ungmennaskipti (AUS)] |- |[[IOGT|Barnastarf I.O.G.T.]] |- |[https://www.facebook.com/changemaker.is/ Breytendur] |- |[https://www.facebook.com/elsaiceland/ ELSA Iceland] |- |[https://www.cisv.is/ JB á Íslandi – CISV] |- |[https://www.facebook.com/felagungrajafnrettissinna/ Félag ungra jafnréttissinna (FUJ)] |- |[https://gedfraedsla.is/ Hugrún – Geðfræðslufélag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027054731/https://gedfraedsla.is/ |date=2020-10-27 }} |- |[https://www.jci.is/ JCI á Íslandi] |- |[https://www.facebook.com/nullprosent/ Núll prósent] |- |[https://projectpolska.is/ ProjektPolska]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |- |[[Samband íslenskra framhaldsskólanema]] (SÍF) |- |[https://www.sine.is/ Samband íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022211325/http://sine.is/ |date=2020-10-22 }} |- |[http://www.suf.is/ Samband ungra framsóknarmanna (SUF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210307023424/https://www.suf.is/ |date=2021-03-07 }} |- |[[Samband ungra sjálfstæðismanna]] |- |[https://samfes.is/ Samfés] |- |[http://ungurbondi.is/ Samtök ungra bænda (SUB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807105216/http://ungurbondi.is/ |date=2018-08-07 }} |- |[https://www.seeds.is/ Seeds] |- |[https://www.sk8roots.com/ SK8ROOTS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003235706/https://www.sk8roots.com/ |date=2023-10-03 }} |- |[https://stam.is/ Stamfélagið – Ungliðahreyfing Málbjargar] |- |[[Stúdentaráð Háskóla Íslands]] (SHÍ) |- |[https://www.ungnorraen.is/ Ung norræn] |- |[https://www.obi.is/is/um-obi/hreyfingar-obi/ Ung-ÖBÍ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628184625/https://www.obi.is/is/um-obi/hreyfingar-obi |date=2022-06-28 }} |- |[https://www.saft.is/ungsaft/ UNGSAFT]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |- |[https://www.barnaheill.is/is/um-okkur/vid-erum-barnaheill/ungmennarad/ UNGHEILL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202223849/https://www.barnaheill.is/is/um-okkur/vid-erum-barnaheill/ungmennarad |date=2023-12-02 }} |- |[http://hugarafl.is/unghugar/ Unghugar- Hugarafls]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |- |Ungir Evrópusinnar (UE) |- |[https://www.ungarathafnakonur.is/ Ungar athafnakonur (UAK)] |- |[https://www.ungirfjarfestar.com/ Ungir fjárfestar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |- |[https://politik.is/ Ungir Jafnaðarmenn (UJ)] |- |[https://www.facebook.com/ungirpiratar/ Ungir Píratar (UP)] |- |[https://www.umhverfissinnar.is/ Ungir Umhverfissinnar (UU)] |- |[[UNICEF|Ungliðadeild UNICEF á Íslandi]] |- |[https://www.amnesty.is/starfid-okkar/unglidahreyfing/ Ungliðahreyfing Íslandsdeildar Amnesty International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005021811/https://amnesty.is/starfid-okkar/unglidahreyfing/ |date=2023-10-05 }} |- |[[URKÍ|Ungmennahreyfing Rauða kross Íslands]] (URKÍ) |- |[https://www.vinstri.is/ Ung vinstri græn (UVG)] |- |[https://unwomen.is/ungmennarad/ Ungmennaráð UN Women á Íslandi] |- |[https://web.archive.org/web/20200922020207/https://www.throskahjalp.is/is/samtokin/frettir/fyrsti-fundur-ungmennarads-throskahjalpar Ungmennaráð Þroskahjálpar] |- |[http://www.uppreisn.eu/ Uppreisn- ungliðahreyfing Viðreisnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101011207/http://uppreisn.eu/ |date=2020-11-01 }} |- |[http://queer.is/ Q-félagið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530200535/https://queer.is/ |date=2023-05-30 }} |} # == Hlekkir == * [https://www.luf.is/ luf.is] <span class="icon-wrapper circle-no"></span> {{s|2004}} [[Flokkur:Íslensk félagasamtök]] 0b2kjnc7xuecz2ra1l3mojw5soscfev 0 137407 1983257 1705502 2026-10-19T09:52:57Z TKSnaevarr 53243 1983257 wikitext text/x-wiki '''Robert S. Siegler''' (f. [[12. maí|12 maí]] [[1949]]) er bandarískur [[sálfræðingur]] og prófessor við [[Carnegie Mellon-háskóli|Carnegie Mellon]] háskólann. Hann sérhæfir sig í vitsmunaþroska barna og hvernig þau leysa þrautir og draga ályktanir. Hann hefur sérstaklega skoðað hvernig börn beita reglum, langtíma nám og námssálarfræði og menntunarnot af kenningum um vitsmunaþroska. Siegler hefur skrifað einn eða með öðrum nokkrar bækur um vitsmunaþroska, þar á meðal ''How Children Discover New Strategies'', ''How Children Develop'', ''Children’s Thinking: 4th Edition'' og ''Emerging Minds''. ==Tenglar== *[http://www.psy.cmu.edu/~siegler/ Vefsetur Bob Siegler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425070218/http://www.psy.cmu.edu/~siegler/ |date=2017-04-25 }} *[http://www.psy.cmu.edu/faculty/siegler/index.html Bob Siegler's Biography - CMU Department of Psychology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831020825/http://www.psy.cmu.edu/faculty/siegler/index.html |date=2019-08-31 }} *[http://www.psy.cmu.edu/~siegler/bio-info.html Personal Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170215085036/http://www.psy.cmu.edu/~siegler/bio-info.html |date=2017-02-15 }} {{DEFAULTSORT:Siegler, Robert S.}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1949]] [[Flokkur:Bandarískir sálfræðingar]] [[Flokkur:Bandarískir prófessorar]] nyxyeff6x1883o8a429st1gp3jef521 0 137444 1983139 1956951 2026-10-18T19:44:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983139 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Trifolium dubium kz1.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | genus = [[Smárar]] (''Trifolium'') | species = '''''T. dubium''''' | binomial = ''Trifolium dubium'' | binomial_authority = [[John Sibthorp|Sibth.]] | synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Amarenus flavus'' <small>C. Presl</small> *''Chrysaspis dubia'' <small>(Sibth.) Desv.</small> *''Chrysaspis dubia'' <small>(Sibth.) E.H.Greene</small> *''Trifolium filiforme'' <small>sensu auct.</small> *''Trifolium flavum'' <small>C. Presl</small> *''Trifolium luteolum'' <small>Schur</small> *''Trifolium minus'' <small>Sm.</small> *''Trifolium praticola'' <small>Sennen</small> *''Trifolium procumbens'' <small>"L., p.p."</small> *''Trifolium procumbens'' <small>sensu auct.</small> }} | synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-8072|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species|accessdate=28 June 2015|archive-date=23 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323220225/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-8072|url-status=dead}}</ref> |}} '''''Músasmári''''', eða '''Trifolium dubium''',<ref name=BSBI07>{{cite web |title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |archive-url=https://www.webcitation.org/6VqJ46atN?url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archive-date=2015-01-25 |accessdate=2014-10-17 |url-status=dead }}</ref><ref>{{PLANTS|id=TRDU2|taxon=Trifolium dubium|accessdate=15 December 2015}}</ref> er einær smárategund. Þessi tegund er almennt talin hin eiginlega [[Írland|írska]] [[shamrock]].<ref>Cooper, P. [https://www.irishcentral.com/saint_patricks_day/Shamrock-shortage-in-Ireland-sparks-St-Pats-fears--87631932.html Shamrock shortage in Ireland sparks St. Pat's fears]. Irish Central.</ref> Hann er innfæddur í Evrópu, en finnst víða um heim sem [[innflutt tegund]]. Þetta er líklega [[Polyploidy|allotetraploid]] með ltningatöluna 2n=32 sem hefur komið fram við blöndun ''[[Trifolium campestre]]'' við ''[[Trifolium micranthum|T. micranthum]]''.<ref>Ansari, H. A., et al. (2008). Molecular and cytogenetic evidence for an allotetraploid origin of ''Trifolium dubium'' (Leguminosae). ''Chromosoma'' 117(2):159-67.</ref> ==Myndir== <gallery> File:TrifoliumDubium-bloem-hr.jpg File:Trif dubium210ss.JPG File:Trif dubium204ss.JPG File:Trifolium dubium001.JPG File:Trifolium_dubium.jpg </gallery> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://web.archive.org/web/20160401113959/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4252 Jepson Manual Treatment] *[http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=dubium Washington Burke Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926224330/http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=dubium |date=2012-09-26 }} * [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/faba/trifo/trifdub.html Den virtuella floran] {{wikilífverur|Trifolium dubium}} {{Commons|Trifolium dubium}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smárar]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] rqrc5g0dmn33ev0gpyavwjsl7xhqfna 0 137542 1983200 1975829 2026-10-19T02:39:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983200 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = TrifoliumFragiferum2.jpg | image_caption = Þroskað blóm strandsmára | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | genus = [[Smárar]] (''Trifolium'') | species = '''''T. fragiferum''''' | binomial = ''Trifolium fragiferum'' | binomial_authority = [[Carl von Linné|Linné]], 1753 }} '''''Strandsmári''''', eða '''Trifolium fragiferum''',<ref>{{PLANTS|id=TRFR2|taxon=Trifolium fragiferum|accessdate=15 December 2015}}</ref><ref name=BSBI07>{{cite web |title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |archive-url=https://www.webcitation.org/6VqJ46atN?url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archive-date=2015-01-25 |accessdate=2014-10-17 |url-status=dead }}</ref> er fjölær smári upprunninn í Evrópu, Asíu og hluta Afríku. Hann finnst annarsstaðar, svo sem hlutum Norður Ameríku sem innflutt tegund. ==Lýsing== Þetta er jarðlæg jurt sem breiðist út með jarðrenglum og myndar þétta breiðu. Blöðin eru samsett, hvert með þremur tenntum smáblöðum að 2 til 2,5 sm löng. [[Blómskipun]]in er kúla af blómum um sentimeters löngum fyrst eftir blómgun. Blómskipunin stækkar í tvo sentimetra eftir því sem fræbelgurinn þroskast, krónublöðin verða þunn og uppblásin, loðin og bleikleit að lit svo þau líkjast jarðarberjum eða hindberjum, sem er ástæða nafns hans á erlendum málum, sem og fræðiheiti.<ref name=fao/><ref name=ucd/> ==Nytjar== Hann er einnig ræktaður sem þekjujurt (cover crop) og fyrir [[hey]] og sem [[grænn áburður]], og sem [[Alibýfluga|býflugnaplanta]].<ref name=fao>[http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/gbase/data/pf000500.htm FAO Crop Profile]</ref><ref>[http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.EXE/show_crop_38 Sustainable Agriculture Research and Education Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610111015/http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.EXE/show_crop_38 |date=2010-06-10 }}. University of California.</ref> Hann er góður sem þekjujjurt á svæðum sem flæðir gjarnan yfir og með [[jarðvegsselta|jarðvegsseltu]]. Hann er þekktur sem [[illgresi]] á sumum svæðum.<ref name=ucd>{{Cite web |url=http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/WEEDS/strawberry_clover.html |title=UC Davis IPM |access-date=2017-04-12 |archive-date=2015-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151020040638/http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/WEEDS/strawberry_clover.html |url-status=dead }}</ref> <gallery> Image:TrifoliumFragiferum1.jpg Image:Trifolium fragiferum Taub113d.png Image:Trifolium_fragiferum.jpg </gallery> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://web.archive.org/web/20160401114005/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4254 Jepson Manual Treatment] *[http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=fragiferum Washington Burke Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926224349/http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=fragiferum |date=2012-09-26 }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Trifolium+fragiferum Photo gallery] *[http://linnaeus.nrm.se/flora/di/faba/trifo/triffra.html Den virtuella floran - smultronklöver] {{wikilífverur|Trifolium fragiferum}} {{Commons|Trifolium fragiferum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smárar]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] tqa0atd19bh0f9s3zrv61o107qplhj6 0 138115 1983117 1795880 2026-10-18T15:16:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983117 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Keilutungljurt | status = G4 | image = Botrychium minganense.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Burknar]] (''Pteridophyta'') | classis = ''[[Psilotopsida]]'' | ordo = ''[[Ophioglossales]]'' | familia = [[Naðurtunguætt]] (''Ophioglossaceae'') | genus = ''[[Botrychium]]'' | species = '''B. minganense''' | binomial = Botrychium minganense | binomial_authority = [[Frère Marie-Victorin|Vict.]] | range_map = | range_map_caption = Útbreiðslusvæði | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Botrychium lunaria'' var.'' minganense'' <small>([[Frère Marie-Victorin|Vict.]]) [[Eleazer Johnson Dole|Dole]]</small><br>''Botrychium lunaria'' f.'' minganense'' <small>([[Frère Marie-Victorin|Vict.]]) [[Willard Nelson Clute|Clute]]</small><br>''Botrychium lunaria'' subsp.'' minganense'' <small>([[Frère Marie-Victorin|Vict.]]) [[James Jim Alexander Calder|Calder]] &amp; Taylor</small> }} '''Keilutungljurt''' (''Botrychium minganense'')<ref name = "C132">Vict., 1927 ''In: Proc. &amp; Trans. Roy. Soc. Canada ser. 3, 21: 331''</ref> er [[Burknar|burkni]] af [[naðurtunguætt]] sem var lýst af [[Frère Marie-Victorin]].<ref name="Christenhusz_2011b">{{cite journal | last1 = Christenhusz | first1 = Maarten J. M. | last2 = Zhang| first2 = Xian-Chun | last3 = Schneider | first3 = Harald | year = 2011 | title = A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns | url = http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p054.pdf | format = PDF | journal = Phytotaxa | volume = 19 | pages = 7–54 }}</ref><ref name = "source">{{Cite web |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ferns/ |title=World Ferns: Checklist of Ferns and Lycophytes of the World |access-date=2014-05-30 |archive-date=2014-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512223922/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ferns/ |url-status=dead }}</ref><ref name = "COL">{{vefheimild|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16546109|titill= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|sótt= 26 May 2014 |författare= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|dags= 2014|verk= |útgefandi=Species 2000: Reading, UK.}}</ref> == Útbreiðsla == Keilutungljurt vex í Norður Ameríku, frá Alaska og norður Kanada til Arizona. Hún er sjaldgæf á öllu útbreiðslusvæðinu en vex á dreifðum blettum í tempruðum barrskógum og blautum svæðum eins og mýrum. Þetta er mjög smá jurt sem vex upp af [[jarðstöngull|jarðstöngli]] með eitt þunnt blað. Blaðið er að 10 sm langt. == Myndir == <gallery> Botrychium michiganense 1 (5098030990).jpg Botrychium minganense 1 (5097433805).jpg Botrychium minganense 2-eheep (5097439613).jpg Botrychium minganense 3-eheep (5097439581).jpg Botrychium minganense 5-eheep (5097439641).jpg </gallery> ==Tilvísanir== {{reflist}} == Ytri tenglar== *[https://web.archive.org/web/20160401125935/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?72,73,77 Jepson Manual Treatment] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BOMI USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530054554/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BOMI |date=2013-05-30 }} *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500283 Flora of North America] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Botrychium+minganense Photo gallery] {{commonscat|Botrychium minganense|Keilutungljurt}} {{Wikilífverur|Botrychium minganense|Keilutungljurt}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Naðurtunguætt]] [[Flokkur:Burknar]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi|Burknar]] 7021n6cnc48p9ujrjbutngxl7u7lsyk 0 138266 1983199 1854167 2026-10-19T01:21:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983199 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Polystichum_lonchitis_5579.JPG | image_caption = ''Polystichum lonchitis'' í [[Mount Baker-Snoqualmie National Forest]] | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Byrkningar]] (''Pteridophyta'') | classis = [[Burknar]] (''Pteridopsida'') | ordo = ''[[Dryopteridales]]'' | familia = [[Þrílaufungsætt]] (''Dryopteridaceae'') | genus = Polystichum | species = P. lonchitis | binomial = Polystichum lonchitis | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Albrecht Wilhelm Roth|Roth]] }} '''''Skjaldburkni''''' (fræðiheiti '''Polystichum lonchitis''') er tegund af burkna,<ref>https://plants.usda.gov/core/profile?symbol=POLO4 PLANTS Database</ref><ref name=BSBI07>{{cite web |title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |archive-url=https://www.webcitation.org/6VqJ46atN?url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archive-date=2015-01-25 |accessdate=2014-10-17 |url-status=dead }}</ref> sem vex á Norðurhveli; frá Evrasíu til [[Alaska]] til [[Grænland]]s og suður í fjallendi í miðri Norður Ameríku. Hann vex í rökum, skuggsælum, grýttum fjallendu búsvæði. Þessi burkni er með nokkur upprétt og beinvaxin blöð að 60 sm löng. Hvert blað er myndað úr mörgum lensulaga til aflöngum smáblöðum að 3 til 4 sm löngum, þau lengstu nokkurnveginn við miðju og þau neðstu minnst og þríhyrningslaga. Blöðkurnar eru tenntar og oft stingandi enda. [[File:Polystichum_lonchitis_Moore9.png|thumb|left|Teikning af ''Polystichum lonchitis'']] Litningatalan er 2n = 82. <ref name="Oberdorfer2001">[[Erich Oberdorfer]]: ''Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete''. 8. Auflage. Stuttgart, Verlag Eugen Ulmer, 2001. Seite 86. ISBN 3-8001-3131-5</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://web.archive.org/web/20160401104655/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?19,31,39 Jepson Manual Treatment] *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200004605 Flora of North America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070830/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200004605 |date=2016-03-04 }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Polystichum+lonchitis Photo gallery] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200004605 ''Flora of North America'' - ''Polystichum lonchitis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070830/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200004605 |date=2016-03-04 }} == Viðbótar lesning == * Henning Haeupler & Thomas Muer: ''Bildatlas der Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands.'' Herausgegeben vom Bundesamt für Naturschutz Deutschland. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart, 2000. ISBN 3-8001-3364-4 * [[Werner Rothmaler]]: ''Exkursionsflora für die Gebiete der DDR und der BRD''. Band 2: Gefäßpflanzen, 14. Auflage. Volk und Wissen, Berlin, 1988. ISBN 3-060-12539-2 {{Stubbur|Líffræði}} {{wikiorðabók|Skjaldburkni}} {{commonscat|Polystichum lonchitis}} {{wikilífverur|Polystichum lonchitis}} [[Flokkur:Burknar]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi|Burknar]] 7xlugfd2wzkb3imjh4eafckqnyz3hdw 0 140266 1983218 1826942 2026-10-19T04:21:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983218 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Trifolium angustifolium FlowersCloseup DehesaBoyaldePuertollano.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | tribus = [[Trifolieae]] | genus = [[Smárar]] (''Trifolium'') |species = '''''T. angustifolium''''' |binomial = ''Trifolium angustifolium'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''''Trifolium angustifolium''''' er einær tegund smára.<ref>{{PLANTS|id=TRAN6|taxon=Trifolium angustifolium|accessdate=15 December 2015}}</ref><ref name=BSBI07>{{cite web |title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |archive-url=https://www.webcitation.org/6VqJ46atN?url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archive-date=2015-01-25 |accessdate=2014-10-17 |url-status=dead }}</ref> ==Útbreiðsla== Hann er ættaður frá Evrópu, Asíu og N-Afríku. ''Trifolium angustifolium'' vex í margskonar búsvæðum, ekki síst á röskuðum svæðum. Hann finnst annarsstaðar sem innflutt tegund, til dæmis er hann ágeng tegund í hlutum Norður Ameríku, svo sem Kaliforníu. ==Description== ''Trifolium angustifolium'' er einær jurt sem er upprétt að vexti. Blöðin skiftast í 3 mjó smáblöð sem eru línu til lensulaga og verða að 4,5 sm löng. Blaðstilkarnir eru með burstum. Öll plantan virkar hærð. [[File:Trifolium angustifolium Hearst.jpg|thumb|''Trifolium angustifolium'', [[Hearst San Simeon State Park]] |left]] {{-}} ==Ytri tenglar== *[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4231 Jepson Manual Treatment - ''Trifolium angustifolium''] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?40168 GRIN Species Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009071015/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?40168 |date=2012-10-09 }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Trifolium+angustifolium ''Trifolium angustifolium'' - Photo gallery] ==Tilvísanir== {{reflist}} {{wikilífverur|Trifolium angustiflorum}} {{Commons|Trifolium angustiflorum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smárar]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] e3nhqyn755uglahy7x13mxfavxgj4st 0 141071 1983130 1972761 2026-10-18T17:09:01Z Berserkur 10188 1983130 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |mynd= Harry Kane England v Ghana 23 June 2026-219 (cropped).jpg |nafn= Harry Kane |fullt nafn= Harry Edward Kane |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1993|7|28}} |fæðingarbær=Leytonstone, London |fæðingarland=England |hæð= 1,88 m |staða= Sóknarmaður |núverandi lið= [[Bayern München]] |númer= 10 |ár í yngri flokkum= 1999-2009 |yngriflokkalið= [[Ridgeway Rovers]] , [[Arsenal]], [[Watford F.C.]] og [[Tottenham Hotspur]] |ár1=2009-2023 |ár2=2011 |ár3=2012 |ár4=2012-2013 |ár5=2013 |ár6=2023- |lið1=[[Tottenham Hotspur]] |lið2= → [[Leyton Orient]] (lán) |lið3=→ [[Millwall F.C.]] (lán) |lið4=→ [[Norwich City]] (lán) |lið5=→ [[Leicester City]] (lán) |lið6= [[Bayern München]] |leikir (mörk)1=317 (213) |leikir (mörk)2= 18 (5) |leikir (mörk)3= 22 (7) |leikir (mörk)4= 3 (0) |leikir (mörk)5=13 (2) |leikir (mörk)6= 100 (102) |landsliðsár=2010<br>2010-2012<br>2013<br>2013-2015<br>2015- |landslið=England U17<br> England U19<br>England U20<br>England U21<br>[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]] |landsliðsleikir (mörk)=3 (2)<br>14 (6)<br>3 (1)<br>14 (8)<br>125 (91) |mfuppfært= okt. 2026 |lluppfært= okt. 2026 }} [[Mynd:Harry Kane.jpg|thumb|Harry Kane árið 2012 í ungmennalandsliðinu.]] '''Harry Edward Kane''' (fæddur [[28. júlí]] [[1993]]) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji fyrir [[Bayern München]] og enska landsliðið. Hann er 2. hæsti markaskorari ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi og sá markahæsti með landsliðinu. Kane hefur skorað 500 mörk í öllum keppnum í efstu stigum knattspyrnu og flest mörk fyrir sama úrvalsdeildarlið á Englandi. ==Tottenham Hotspur== Kane hóf að spila með aðalliði Tottenham árið 2011 en var þá ekki orðinn fastamaður og var lánaður til ýmissa liða (Leyton Orient, Millwall, Leicester City og Norwich City). Tímabilið 2014–15 var hann orðinn fastamaður í Tottenham og skoraði 21 mark í deildinni og alls 31 mark á tímabilinu. Tímabilin 2015–16, 2016–17 og 2020-2021 (og stoðsendingahæstur) varð Kane markakóngur úrvalsdeildarinnar. Árið 2017 sló hann 22 ára gamalt met [[Alan Shearer]] yfir mörk skoruð á einu ári og í byrjun árs 2018 náði hann þeim áfanga að skora 100 mörk í úrvalsdeildinni. Hann sló einnig met sitt yfir mörk skoruð á einu tímabil; 30 mörk ([[Mohamed Salah]] varð hins vegar markakóngur með 32 mörk). Í byrjun tímabils 2020 lagði Kane upp 4 mörk á [[Son Heung-min]] í leik gegn Southampton sem er met í úrvalsdeildinni. Samspil þeirra tveggja hefur skilað um 40 mörkum og slógu þeir met [[Frank Lampard]] og [[Didier Drogba]] árið 2022. Í maí 2021 lýsti Kane því yfir að hann vildi yfirgefa Spurs eftir tímabilið sem var að ljúka. Líkleg félög til að kaupa Kane voru Manchester City, Chelsea og Manchester United. Kane ákvað að lokum að halda kyrru hjá Spurs. Kane varð markahæsti leikmaður Spurs þegar hann skoraði sitt 200. mark í úrvalsdeildinni í febrúar 2023. ==Bayern München == Í byrjun ágúst 2023 bárust fréttir þess efnis að Kane væri á leiðinni til þýsku meistaranna en félagið gerði a.m.k. fjögur tilboð í Kane en Spurs samþykktu loks 100 milljón evrur fyrir hann. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66276899 BBC News - Harry Kane to Bayern Munich: Tottenham and England striker to have medical ] BBC, 11/8 2023</ref> Hann gerði 5 ára samning við félagið. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66484550 BBC News - Harry Kane joins Bayern Munich ending record-breaking Tottenham career] BBC, 12/8 2023</ref> Kane byrjaði vel og skoraði 7 mörk í fyrstu 5 leikjunum, þar á meðal þrennu í 7-0 sigri gegn Bochum. Hann setti met þegar hann skoraði 17 mörk í fyrstu 11 deildarleikjum sínu og bætti met [[Robert Lewandowski]]. <ref> [https://www.bbc.com/sport/football/67391194 Harry Kane breaks 11 game Bundesliga record with ] BBC, sótt 12/11 2023</ref> Í lok tímabils hafði Kane skorað 36 mörk í 32 leikjum og varð markakóngur auk þess að hreppa gullskó Evrópu. Þó vann hann ekki titil með Bayern það tímabil. Kane vann Bundesliga með liðinu tímabilið 2024-2025 og varð aftur markahæstur í deildinni. Hann endurtók leikinn tímabilið eftir ásamt því að vinna þýsku bikarkeppnina þar sem hann skoraði þrennu. Kane skoraði 61 mark í 51 leik tímabilið 2025-2026. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/c5ye92n53zgt Kane hat-trick secures German Cup for Bayern] BBC, sótt 24. maí 2026</ref> Haustið 2026 spilaði hann sinn 100. leik í Bundesligunni og hafði þá skorað 102 mörk. ==Landsliðsferill== [[Mynd:Harry Kane 2018.jpg|thumb|Harry Kane á HM 2018.]] Kane hefur spilað með aðallandsliðinu síðan 2015. Hann varð markakóngur á [[HM 2018]] með alls 6 mörk. Hann skoraði 3 mörk úr vítaspyrnum og þrennu í leik gegn Panama. Kane sló met í nóvember 2019 þegar hann skoraði þrennu tvo leiki í röð á [[Wembley]]. <ref>[https://www.mbl.is/sport/enski/2019/11/15/kane_i_sogubaekurnar/ Kane í sögu­bæk­urn­ar ]Mbl.is, skoðað 15. nóv, 2019.</ref> Auk þess skoraði hann í öllum átta leikjum undankeppni [[EM 2020]] og varð markahæstur með 12 mörk. Sumarið 2022 skoraði Kane 50. landsliðsmark sitt í 1-1 jafntefli gegn Þýskalandi í Þjóðadeildinni. Árið 2023 varð hann markahæsti landsliðsmaður Englands þegar hann tók fram úr [[Wayne Rooney]]. Kane komst með Englandi í úrslit í tveimur Evrópukeppnum ([[EM 2020]] og [[EM 2024]]) þar sem liðið tapaði gegn Ítalíu og Spáni. Síðan hlaut England bronsverðlaum á [[HM 2026]] þar sem Kane skoraði 6 mörk, hann spilaði hins vegar ekki bronsleikinn gegn Frakklandi sem England vann 6-4. ==Tilvísanir== {{Commonscat}} <references/> {{DEFAULTSORT:Kane, Harry}} [[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1993]] o4zbv5tn6dduez252ncqjjlqgvfrc9i 0 142648 1983131 1967809 2026-10-18T17:10:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983131 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Betula occidentalis USDA.jpg | image_caption = Blöð | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'') | familia = [[Birkiætt]] (''Betulaceae'') | genus = [[Birki]] (''Betula'') | subgenus = ''Betula'' | species = '''''B. occidentalis''''' | binomial = ''Betula occidentalis'' | binomial_authority = [[William Jackson Hooker|Hook.]] | synonyms = *''B. fontinalis'' <small>Sarg.</small> |range_map = Betula occidentalis range map 1.png |range_map_caption = Útbreiðsla ''Betula occidentalis'' |}} '''''Lindabjörk''''' ([[fræðiheiti]]: ''Betula occidentalis'') er tegund af [[birkiætt]] ættuð frá vestur [[Norður-Ameríka|Norður Ameríku]], í [[Kanada]] frá [[Yukon]] austur til vestur [[Ontario]] og suðureftir, og í Bandaríkjunum frá austur [[Washington]] austur til vestur [[Norður-Dakóta]], og suður til austur [[Kalifornía|Kaliforníu]], norður [[Arizona]] og norður til [[New Mexico]], og suðvestur Alaska. Hún er vanalega meðfram ám í fjalllendi.<ref name=fna>Flora of North America: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500259 ''Betula occidentalis'']</ref> [[File:Betula occidentalis 4.jpg|thumb|left|Börkur ''Betula occidentalis'' meðfram Columbíu-á, Colockum Wildlife Area, Chelan County, Washington]] Þetta er lauffellandi runni eða tré að 10m hátt, vanalega með mörgum stofnum. [[Börkur]]inn er dökk-rauðbrúnn til svartleitur, sléttur en ekki flagnandi. Árssprotarnir eru sléttir eða þunnhærðir, og lyktarlausir ef nuddaðir. Blöðin eru stakstæð, egg- til tígul-laga, 1 - 7 sm löng og 1 - 4,5 sm breið, með tenntum jaðri og tvö til sex pör af æðum, stilk sem er 12,5 sm langur. Reklarnir eru 2 til 4 sm langir, karlreklarnir eru hangandi og kvenreklarnir uppréttir.<ref name=fna/><ref name=bc>Plants of British Columbia: [http://linnet.geog.ubc.ca/Atlas/Atlas.aspx?sciname=Betula+occidentalis ''Betula occidentalis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206005946/http://linnet.geog.ubc.ca/Atlas/Atlas.aspx?sciname=Betula+occidentalis |date=2017-12-06 }}</ref><ref name=jeps>Jepson Flora: [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Betula+occidentalis ''Betula occidentalis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206010002/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Betula+occidentalis |date=2017-12-06 }}</ref> Sumir ættflokkar indíána (Northwest Plateau Indian) notuðu lindabjörk til að meðhöndla bólur og sár.<ref name="hunn">{{cite book |last= Hunn |first= Eugene S. |title= Nch'i-Wana, "The Big River": Mid-Columbia Indians and Their Land |url= https://archive.org/details/nchiwanathebigri0000hunn |publisher=[[University of Washington Press]] |year= 1990 |isbn= 0-295-97119-3| page=[https://archive.org/details/nchiwanathebigri0000hunn/page/352 352]}}</ref> Henni hættir til að mynda nýjar greinar úr stofni sem veldur því að timbrið verður með mikið af smáum kvistum. ==Tilvísanir== {{Reflist}} ==Viðbótarlesning== *{{cite journal|last1=Saliendra|first1=NicanorZ.|last2=Sperry|first2=JohnS.|last3=Comstock|first3=JonathanP.|title=Influence of leaf water status on stomatal response to humidity, hydraulic conductance, and soil drought in Betula occidentalis|journal=Planta|volume=196|issue=2|year=1995|issn=0032-0935|doi=10.1007/BF00201396}} *{{cite journal|last1=Sperry|first1=J. S.|last2=Pockman|first2=W. T.|title=Limitation of transpiration by hydraulic conductance and xylem cavitation in Betula occidentalis|url=https://archive.org/details/sim_plant-cell-and-environment_1993-04_16_3/page/279|journal=Plant, Cell and Environment|volume=16|issue=3|year=1993|pages=279–287|issn=0140-7791|doi=10.1111/j.1365-3040.1993.tb00870.x}} *{{cite journal|last1=Sperry|first1=J. S.|last2=Saliendra|first2=N. Z.|title=Intra- and inter-plant variation in xylem cavitation in Betula occidentalis|url=https://archive.org/details/sim_plant-cell-and-environment_1994-11_17_11/page/1233|journal=Plant, Cell and Environment|volume=17|issue=11|year=1994|pages=1233–1241|issn=0140-7791|doi=10.1111/j.1365-3040.1994.tb02021.x}} *{{cite journal|last1=Sperry|first1=John S|title=Hydraulic constraints on plant gas exchange|url=https://archive.org/details/agricultural-and-forest-meteorology_2000-07-24_104_1/page/13|journal=Agricultural and Forest Meteorology|volume=104|issue=1|year=2000|pages=13–23|issn=0168-1923|doi=10.1016/S0168-1923(00)00144-1}} {{commonscat|Betula occidentalis}} {{Wikilífverur|Betula occidentalis}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Birkiætt]] 3m4s4hjim20l6uzh7rzk7fndpw0lbmq 0 143471 1983194 1854796 2026-10-18T23:16:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983194 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | name = Roðalaukur | image = Alliumacuminatum.JPG | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'') | classis = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'') | ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'') | familia = [[Laukætt]] (''Alliaceae'') | genus = ''[[Laukar]]'' (''Allium'') | species = A. acuminatum | binomial = Allium acuminatum | binomial_authority = [[William Jackson Hooker|Hook.]] | synonyms = *''Allium acuminatum'' var. ''cuspidatum'' <small>Fernald</small> *''Allium cuspidatum'' <small>(Fernald) Rydb.</small> *''Allium elwesii'' <small>Regel</small> *''Allium murrayanum'' <small>Regel</small> *''Allium wallichianum'' <small>Regel</small> | synonyms_ref = <ref>[http://www.tropicos.org/Name/18401620?tab=synonyms Tropicos]</ref> }} '''Roðalaukur''' ([[fræðiheiti]]: ''Allium acuminatum'') er tegund af laukplöntum, ættuð frá vesturhluta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Kanada]]. Hann finnst í öllum ríkjunum vestur af Klettafjöllum, auk Bresku Kólumbíu.<ref name="fna">{{Cite web |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242101329 |title=EFLORAS |access-date=2018-04-19 |archive-date=2021-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512172719/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242101329 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://bonap.net/MapGallery/County/Allium%20acuminatum.png BONAP kort]</ref> ''Allium acuminatum'' myndar kúlulaga lauka, minna en 2 sm í þvermál, með [[Matlaukur|lauklykt]].<REF NAME="Turner">Turner, Nancy J. ''Food Plants of Interior First Peoples'' (Victoria: UBC Press, 1997) {{ISBN|0-7748-0606-0}}</ref> Blómstöngullinn er að 40 sm langur, með sveip að allt að 40 blómum. Blómin eru bleik til fjólublá með gulum fræflum.<ref name="fna"/><ref>[http://www.tropicos.org/ImageFullView.aspx?imageid=66554 photo of herbarium specimen at Missouri Botanical Garden, isotype of "Allium acuminatum"]</ref><ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/page/415463#page/187/mode/1up Hooker, William Jackson. 1838. Flora Boreali-Americana 2: 184, pl. 196.]</ref><ref>Cronquist, A.J., A. H. Holmgren, N. H. Holmgren & Reveal. 1977. Vascular Plants of the Intermountain West, U.S.A. 6: 1–584. In A.J. Cronquist, A. H. Holmgren, N. H. Holmgren, J. L. Reveal & P. K. Holmgren (eds.) Intermountain Flora. Hafner Pub. Co., New York.</ref><ref>Hickman, J. C. 1993. The Jepson Manual: Higher Plants of California 1–1400. University of California Press, Berkeley</ref><ref>Hitchcock, C. H., A.J. Cronquist, F. M. Ownbey & J. W. Thompson. 1969. Vascular Cryptogams, Gymnosperms, and Monocotyledons. 1: 1–914. In C. L. Hitchcock, Vascular Plants of the Pacific Northwest. University of Washington Press, Seattle.</ref><ref>Scoggan, H. J. 1978 [1979]. Pteridophyta, Gymnospermae, Monocotyledoneae. 2: 93–545. In Flora of Canada. National Museums of Canada, Ottawa.</ref> Laukarnir voru nýttir af indíánum í suðurhluta Bresku Kólumbíu. Þeim var safnað annað hvort snemma vors eða síðla hausts og yfirleitt soðnir í gryfjum.<ref name="Turner"/> Bæði laukurinn og stöngullinn eru ætir, hinsvegar er stöngullinn talinn bragðbetri.<ref name = "Turner"/> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://web.archive.org/web/20190719192047/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8349,8354,8356 Jepson Manual Treatment] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ALAC4 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517233636/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ALAC4 |date=2013-05-17 }} *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242101329 Flora of North America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512172719/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242101329 |date=2021-05-12 }} *[https://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?where-taxon=Allium+acuminatum Calphoto] {{commonscat|Allium acuminatum}} {{wikilífverur|Allium acuminatum}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Matjurtir]] [[Flokkur:Laukar|Laukar]] gd70xeh6gwoum38k2w8tzs9zha035te 0 144054 1983116 1953675 2026-10-18T14:57:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983116 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Kaliforníulaukur | image = Allium amplectens 0061.JPG | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'') | classis = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'') | ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'') | familia = [[Laukætt]] (''Alliaceae'') | genus = ''[[Laukar]]'' (''Allium'') | species = A. amplectens | binomial = Allium amplectens | binomial_authority = [[John Torrey|Torr.]] | synonyms =*''Allium acuminatum'' var. ''gracile'' <small>Alph.Wood</small> *''Allium attenuatum'' <small>Kellogg</small> *''Allium attenuifolium'' <small>Kellogg</small> *''Allium attenuifolium'' var. ''monospermum'' <small>(Jeps. ex Greene) Jeps.</small> *''Allium monospermum'' <small>Jeps. ex Greene</small> *''Allium occidentale'' <small>A.Gray</small> *''Allium reticulatum'' <small>Benth.</small> *''Allium serratum'' <small>S.Watson</small> | synonyms_ref =<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-294999 The Plant List]</ref> }} '''Kaliforníulaukur''' ([[fræðiheiti]]: ''Allium amplectens'') er tegund af laukplöntum ættuð frá [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]], [[Oregon]], [[Washington (fylki)|Washington]] og [[Kalifornía|Kaliforníu]] þar sem hann vex í skógum og sérstaklega í leirjarðvegi og svokölluðum „serpentine soil“.<ref>[https://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do;jsessionid=2AB1439588042139DAD04CC80F76A3A5?name_id=294999 Kew World Checklist of Selected Plant Families]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="marynatalizia">{{Cite web |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242101331 |title=Flora of North America v 26 p 262 |access-date=2018-05-14 |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206031211/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242101331 |url-status=dead }}</ref> Kaliforníulaukur vex upp af bleik-brúnum lauk. Á enda blómstöngulsins er bleik eða skærrauð blómhlíf. Hún opnast og sýnir kúlulaga sveip með 10 til 50 blómum, hvít eða fölbleik, hvert undir sentimeter í þvermál. Fræflarnir sex og egglegið eru hvít eða með bleikum blæ.<ref name="marynatalizia"/><ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/item/100867#page/181/mode/1up Torrey, John. 1857. Reports of explorations and surveys : to ascertain the most practicable and economical route for a railroad from the Mississippi River to the Pacific Ocean, made under the direction of the Secretary of War 4(5): 148]</ref><ref>Hitchcock, C. H., A.J. Cronquist, F. M. Ownbey & J. W. Thompson. 1969. Vascular Cryptogams, Gymnosperms, and Monocotyledons. 1: 1–914. In C. L. Hitchcock Vascular Plants of the Pacific Northwest. University of Washington Press, Seattle.</ref><ref>Hickman, J. C. 1993. The Jepson Manual: Higher Plants of California 1–1400. University of California Press, Berkeley.</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://web.archive.org/web/20190819185730/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8349,8354,8357 Jepson Manual Treatment] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ALAM2 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130508074452/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ALAM2 |date=2013-05-08 }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Allium+amplectens UC Photos gallery] [[File:Allium amplectens.jpg|thumb|left|''Allium amplectens'', West Eugene Wetlands, Oregon]] {{commonscat|Allium amplectens}} {{wikilífverur|Allium amplectens}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Laukar|Laukar]] 69dip9lcvcfb3pxbxs82gnnxi5ur2vr 0 144617 1983198 1953946 2026-10-18T23:31:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983198 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = | image_width = Pink Purslane (Claytonia sibirica), near Nigg. - geograph.org.uk - 1292713.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Grýtuætt]] (''Portulacaceae'') | genus = [[Claytonia]] | species = C. sibirica | binomial = Claytonia sibirica | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Rósagrýta''' ([[fræðiheiti]]; ''Claytonia sibirica''<ref name=BSBI07>{{cite web|title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |archive-url=https://www.webcitation.org/6VqJ46atN?url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archive-date=2015-01-25 |accessdate=2014-10-17 |url-status=dead |df= }}</ref>) er jurt sem er ættuð frá svæðinu milli Rússnesku [[Aleut-eyjar|Aleut-eyja]] yfir að [[Alaska]], suður til Santa Cruz fjalla. ''Montia sibirica'' er algengt samheiti yfir rósagrýtu. Tegundin var flutt til Bretlandseyja á 18. öld þar sem hún er orðin mjög útbreidd.<ref name="Dickie">Dickie, T. W. (1915), ''Robertland'', 10/07/1915. Annals of the Kilmarnock Glenfield Ramblers Society. 1913 - 1919. P. 110.</ref> Rósagrýta vex á Íslandi sem slæðingur umhverfis [[Seyðisfjörður|Seyðisfjörð]], þar sem hún hefur verið ræktuð í görðum og dreifst þaðan út.<ref>Hörður Kristinsson 2008 [https://utgafa.ni.is/fjolrit/Fjolrit_51.pdf Íslenskt plöntutal, blómplöntur og byrkningar.] Fjölrit Náttúrufræðistofnunar Nr. 51. 58 s. </ref> [[File:Claytonia sibirica Eglinton.JPG|left|thumb|Blómstrandi rósagrýta.]] == Búsvæði og lýsing == Hún vex í rökum skógum. Þetta er langlífur fjölæringur, tvíær eða jafnvel einær með tvíkynja blómum. Fjöldi þykkra og safaríkra stöngla koma upp af rótinni. Stofnblöðin eru langstilkuð, tígul til egglaga, en á blómstönglunum eru blöðin stilklaus. Blómin eru 8–20&nbsp;mm í [[þvermál]], með fimm hvítum eða bleikum krónublöðum með rauðum æðum<ref>Miller, J. M. and K. L. Chambers. 2006. Systematics of Claytonia (Portulacaceae). Systematic Botany Monographs 78: 1-236. {{ISBN|0-912861-78-9}}</ref>. [[Image:Stewartonflower2.JPG|right|thumb|'Stewarton flower' - hvítt afbrigði af rósagrýtu sem er orðið ílent í [[Stewarton]] í Bretlandi.]] Litningatalan er 2n = 12, 18, 24 eða 30.<ref name="IPCN">[http://www.tropicos.org/Name/26200021?projectid=9 Claytonia sibirica bei Tropicos.org. In: IPCN Chromosome Reports. Missouri Botanical Garden, St. Louis]</ref> == Nytjar == Inúítar, indíánar og gullgrafarar í Alaska og Aleut-eyjum nota blöðin ýmist hrá eða soðin eins og flestar tegundirnar í ættkvíslinni.<ref name="Nature">[https://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/siberian-spring-beauty Nature Gate]</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Ytri tenglar == *[http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Claytonia&Species=sibirica&Comp=Overview Burke Museum in WA State: ''Claytonia sibirica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716073012/http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Claytonia&Species=sibirica&Comp=Overview |date=2011-07-16 }} *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242415756 Flora North America Treatment: ''Claytonia sibirica''] *[https://web.archive.org/web/20180116135705/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6336,6359 Jepson Manual Treatment: ''Claytonia sibirica''] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?where-taxon=claytonia+sibirica Cal photos: ''Claytonia sibirica''] * Thomas Meyer: [https://www.blumeninschwaben.de/Zweikeimblaettrige/xKleineFamilien/claytonia.htm#Sibirisches%20Tellerkraut Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei ''Flora-de: Flora von Deutschland'' (alter Name der Webseite: ''Blumen in Schwaben'')] *[http://linnaeus.nrm.se/flora/di/portulaca/clayt/claysib.html Den virtuella floran] == Viðbótarlesning == * Otto Schmeil, [[Jost Fitschen]] (Begr.), Siegmund Seybold: ''Die Flora von Deutschland und der angrenzenden Länder. Ein Buch zum Bestimmen aller wild wachsenden und häufig kultivierten Gefäßpflanzen.'' 95. vollst. überarb. u. erw. Auflage. Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2011, ISBN 978-3-494-01498-2. * [[Werner Rothmaler]]: ''Exkursionsflora von Deutschland, Gefäßpflanzen: Grundband.'' 20. Auflage, 2011, Spektrum Verlag Heidelberg, ISBN 978-3-8274-1606-3. * [[Henning Haeupler]], Thomas Muer: ''Bildatlas der Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands.'' 2. Auflage. Eugen Ulmer, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-8001-4990-2. {{commonscat|Claytonia sibirica}} {{Wikilífverur|Claytonia sibirica}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] [[Flokkur:Matjurtir]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] [[Flokkur:Seyðisfjörður]] 4a9pastm90wg9soxu8bkn9zan9hm953 0 145881 1983267 1792137 2026-10-19T10:49:15Z TKSnaevarr 53243 1983267 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Konungur Sádi-Arabíu]] | ætt = [[Sád-ætt]] | skjaldarmerki = Emblem of Saudi Arabia.svg | nafn = Salman bin Abdul Aziz al-Sád</br>سلمان بن عبد العزیز آل سعود | mynd = King Salman portrait, 2017.jpg | skírnarnafn = Salman bin Abdulaziz bin Abdul Rahman bin Faisal bin Turki bin Abdúlla bin Múhameð bin Sád | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1935|12|31}} | fæðingarstaður = [[Ríad]], [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]] | dánardagur = | dánarstaður = | grafinn = | ríkisár = 23. janúar 2015– | undirskrift = | faðir = [[Ibn Sád]] | móðir = Hassa bint Ahmad Al Sudairi | börn = Fahd, Sultan, Ahmed, Abdulaziz, Faisal, [[Múhameð bin Salman|Múhameð]], Sád, Turki, Khalid }} '''Salman bin Abdulaziz Al Sád''' (سلمان بن عبد العزیز آل سعود á arabísku letri) (f. 31. desember 1935) er konungur [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], forsætisráðherra Sádi-Arabíu og verndari hinna tveggja heilögu moska frá byrjun ársins 2015. Salman var aðstoðarríkisstjóri og síðar ríkisstjóri [[Ríad]]-fylkis í 48 ár, frá 1963 til 2011. Hann var þá útnefndur varnarmálaráðherra ríkisins. Árið 2012 var hann útnefndur ríkisarfi að krúnu Sádi-Arabíu eftir dauða bróður síns, Nayef bin Abdulaziz. Salman var krýndur konungur Sádi-Arabíu þann 23. janúar árið 2015 eftir að hálfbróðir hans, [[Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád|Abdúlla konungur]], lést. Meðal þess sem Sádar hafa gert á konungstíð Salmans er hernaðarinngrip í [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2015–)|borgastyrjöldina í Jemen]]. Sádar hafa einnig kynnt áætlun (''Saudi Vision 2030'') um að draga úr mikilvægi olíuframleiðslu í sádi-arabíska efnahagnum. Árið 2018 gaf Salman einnig út konunglega tilskipum sem gáfu konum í Sádi-Arabíu ökuréttindi. Sonur Salmans, krónprinsinn [[Múhameð bin Salman]], stóð að baki margra þessara ákvarðana og er af mörgum talinn hinn eiginlegi valdsmaður á bak við krúnuna. ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Salman of Saudi Arabia | mánuðurskoðað = 14. ágúst | árskoðað = 2018}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill=[[Konungur Sádí-Arabíu]] | frá=[[23. janúar]] [[2015]]| til=| fyrir=[[Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád]] | eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Konungar Sádí-Arabíu}} {{f|1935}} [[Flokkur:Konungar Sádi-Arabíu]] [[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]] 8u072ei507v21g55m8ohapxg9h6goew 0 146824 1983186 1953854 2026-10-18T22:17:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983186 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{taxobox | image = lone_oak.jpg | image_caption = Fullvaxin eik | image2 = Quercus garryana 1 (brewbooks).jpg | status = LC <!--| status_system = IUCN3.1--> | status_ref = <ref>{{cite web| url = http://www.iucnredlist.org/details/194133/0| title = Quercus garryana| date = 2016| website = iucnredlist.org| publisher = iucnredlist| access-date = 4 November 2017| quote = data}}</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'') | familia = [[Beykiætt]] (''[[Fagaceae]]'') | genus = [[Eik_(tré)|Eik]] (''Quercus'') | parent = Quercus sect. Quercus | species = Q. garryana | binomial = ''Quercus garryana'' | binomial_authority = [[David Douglas (botanist)|Douglas]] ex [[William Jackson Hooker|Hook.]] | range_map = Quercus garryana range map.png | range_map_caption = Útbreiðslusvæði | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Quercus douglasii'' var. ''neaie'' <small>(Liebm.) A.DC.</small> |''Quercus garryana'' var. ''jacobi'' <small>(R.Br.ter) Zabel</small> |''Quercus jacobi'' <small>R.Br.ter</small> |''Quercus neaei'' <small>Liebm.</small> |''Quercus patula'' <small>Hansen</small> |''Quercus breweri'' <small>Engelm.</small> |''Quercus oerstediana'' <small>R.Br.ter</small> }} | synonyms_ref = <ref>{{ThePlantList |id=kew-172855 |taxon=Quercus garryana |authority=Douglas ex Hook.}}</ref> }} '''''Quercus garryana''''' er eikartegund sem er frá vesturhluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]], frá Suður-Kalíforníu til suðvesturhluta [[Breska-Kólumbía|Bresku-Kólumbíu]]. Hún vex frá sjávarmáli upp í 210 m á norðurhluta svæðisins, og á milli 300 til 1800 m á suðurhluta svæðisins í Kaliforníu. Fræðiheitið er eftir [[Nicholas Garry]], héraðsstjóra [[Hudson's Bay Company]], 1822–35.<ref name=GOERT>{{cite web|title=GOERT|url=http://www.goert.ca/about_GOE_where.php|publisher=Garry Oak Ecosystems Recovery Team|accessdate=3 February 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110203132548/http://goert.ca/about_GOE_where.php|archivedate=3 February 2011|df=}}</ref> ==Afbrigði== Það eru þrjú viðurkennd afbrigði: *''Quercus garryana'' var. ''garryana'' – tré að 20 (30) m. British Columbia suður með Cascades til California Coast Ranges. *''Quercus garryana'' var. ''breweri'' – runni að 5 m; blöðin eru filthærð að neðan. Siskiyou-fjöll. *''Quercus garryana'' var. ''semota'' – runni að 5 m; blöðin eru ekki filthærð að neðan. Sierra Nevada.<ref name=USDA>[https://plants.usda.gov/core/profile?symbol=QUGAG2 Quercus garryana var. garryana] Natural Resources Conservation Service PLANTS Database. USDA.</ref> [[File:Quercus garryana 3786.JPG|thumb|vinstri|Akarn]] ==Tilvísanir== {{Reflist|30em}} ==Ytri tenglar== *[http://www.goert.ca Garry Oak Ecosystems Recovery Team]: Information about native plant gardening, propagation, removing invasive plants and events for beginners to professionals. *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233501033 Flora of North America: ''Quercus garryana''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304072446/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233501033 |date=2016-03-04 }} *[http://linnet.geog.ubc.ca/Atlas/Atlas.aspx?sciname=Quercus+garryana Plants of British Columbia: ''Quercus garryana''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928061734/http://linnet.geog.ubc.ca/Atlas/Atlas.aspx?sciname=Quercus+garryana |date=2018-09-28 }} *[https://web.archive.org/web/20190723023302/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Quercus%20garryana Jepson Flora Project: ''Quercus garryana''] *[https://www.env.gov.bc.ca/wld/documents/garryoak.pdf Province of British Columbia – Ministry of Environment: ''Garry Oak Ecosystem''] – PDF *[https://www.for.gov.bc.ca/hfd/library/documents/TREEBOOK/garryoak.htm Province of British Columbia – Ministry of Forests, Lands and Natural Resource Operations: Garry Oak] {{commonscat|Quercus garryana}} {{Wikilífverur|Quercus garryana}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Eikur]] fxo5km33hodo2uzuy35rjwsffu829ok 0 146917 1983113 1928777 2026-10-18T13:50:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983113 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Jair Bolsonaro | mynd = Jair Bolsonaro em 24 de abril de 2019 (1).jpg | myndatexti1 = Jair Bolsonaro árið 2019. | titill = [[Forseti Brasilíu]] | stjórnartíð_start = [[1. janúar]] [[2019]] | stjórnartíð_end = [[1. janúar]] [[2023]] | forveri = [[Michel Temer]] | eftirmaður = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | vara_forseti = [[Hamilton Mourão]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1955|3|21}} | fæðingarstaður = [[Glicério]] í [[São Paulo (fylki)|São Paulo-fylki]], [[Brasilía|Brasilíu]] | stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Brasilía, 2006)|Frjálslyndi flokkurinn]] (2021–) | starf = Hermaður, stjórnmálamaður | trúarbrögð = [[Mótmælandatrú|Mótmælandi]] | maki = Rogéria Nantes Braga (g. 1978; sk. 1997)<br>Ana Cristina Valle (g. 1997; sk. 2007)<br>Michelle Reinaldo (g. 2013) | undirskrift = Signature of Jair Bolsonaro.svg }} '''Jair Messias Bolsonaro''' (f. 21. mars 1955) er [[Brasilía|brasilískur]] stjórnmálamaður sem er 38. og fyrrverandi [[forseti Brasilíu]]. Bolsonaro gegndi forsetaembættinu frá 2019 til 2023. Hann hafði áður setið á fulltrúadeild brasilíska þingsins fyrir [[Rio de Janeiro (fylki)|Rio de Janeiro]]-fylki frá árinu 1991. Bolsonaro var kjörinn forseti sem meðlimur í Félagslega frjálslynda flokknum (p. ''Partido Social Liberal'' eða PSL) en í nóvember árið 2019 klauf Bolsonaro sig úr flokknum og stofnaði nýjan stjórnmálaflokk, Bandalag fyrir Brasilíu (p. ''Aliança pelo Brasil''). Árið 2021 gekk Bolsonaro í brasilíska Frjálslynda flokkinn. ==Æviágrip== Bolsonaro fæddist í sýslunni Glicério í [[São Paulo (fylki)|São Paulo-fylki]], útskrifaðist úr Agulhas Negras-hernaðarháskólanum árið 1977 og gegndi þjónustu í stórskota- og fallhlífadeildum brasilíska hersins. Hann vakti fyrst athygli almennings árið 1986 þegar hann kvartaði yfir lélegum launum brasilískra hermanna í grein sem hann skrifaði í tímaritið ''Veja''. Yfirvöld handtóku Bolsonaro fyrir greinina þrátt fyrir að skoðanir hans nytu víðtæks stuðnings innan hersins. Hann var náðaður tveimur árum síðar. Bolsorano gekk til liðs við varadeildir Brasilíuhers árið 1988 með [[Höfuðsmaður|höfuðsmannstign]]. Sama ár bauð hann sig fram í borgarráð Rio de Janeiro og var kjörinn sem fulltrúi Kristilega demókrataflokksins. Árið 1990 var Bolsonaro kjörinn á neðri deild brasilíska þingsins og síðar endurkjörinn sex sinnum. Á 27 ára langri þingsetu sinni varð Bolsonaro kunnur fyrir andóf sitt gegn vinstrisinnuðum stefnumálum. Hann hefur meðal annars talað gegn [[Hjónaband samkynhneigðra|hjónabandi samkynhneigðra]], [[fóstureyðing]]um, lögleiðingu fíkniefna, landeignarumbótum og [[Veraldarhyggja|veraldarhyggju]]. Bolsonaro hefur vakið athygli í Brasilíu og víðar fyrir umdeild ummæli sín. Hann hefur meðal annars lýst því yfir að ef hann sjái tvo karlmenn kyssast á almannafæri muni hann lemja þá<ref>{{Cite web|url=http://www1.folha.uol.com.br/fsp/cotidian/ff2611201025.htm|title=Folha de S.Paulo – Câmara: Palmada muda filho "gayzinho", declara deputado federal – 26/11/2010|website=www1.folha.uol.com.br|access-date=3. júní 2018}}</ref> og að hann myndi frekar vilja að sonur hans dæi í bílslysi en eignaðist kærasta.<ref>{{Cite news|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/bolsonaro-quotprefiro-filho-morto-em-acidente-a-um-homossexualquot,cf89cc00a90ea310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|title=Bolsonaro: "prefiro filho morto em acidente a um homossexual"|work=Terra|access-date=2. júní 2018|language=pt-BR}}</ref> Bolsonaro hefur oft hrósað [[Herforingjastjórnin í Brasilíu|herforingjastjórninni sem réð yfir Brasilíu]] frá 1964 til 1985 og hefur lýst því yfir sem þingmaður að Brasilíumenn „[muni] aldrei leysa grafalvarleg þjóðfélagsvandamál með þessu óábyrga lýðræði“.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/07/25/weekinreview/conversations-jair-bolsonaro-soldier-turned-politician-wants-give-brazil-back.html|title=Jair Bolsonaro; A Soldier Turned Politician Wants To Give Brazil Back to Army Rule|work=New York Times|access-date=8. október 2018|language=Enska}}</ref> Á tíunda áratugnum lýsti Bolsonaro því opinskátt yfir í viðtali að hann myndi koma á [[einræði]] á ný nái hann einhvern tímann kjöri í forsetaembættið.<ref>{{Cite web|url=http://www1.folha.uol.com.br/internacional/en/brazil/2018/06/1970871-congressman-bolsonaro-defended-new-military-coup-in-the-1990s.shtml|title=Folha de S.Paulo – Internacional – En – Brazil – Congressman Bolsonaro Defended New Military Coup in the 1990s – 04/06/2018|website=www1.folha.uol.com.br|access-date=4. júní 2018}}</ref> Bolsonaro hefur einnig hrósað öðrum einræðisstjórnum í Rómönsku Ameríku, þar á meðal stjórnum [[Augusto Pinochet|Augustos Pinochet]] í Síle og [[Alberto Fujimori|Albertos Fujimori]] í Perú. Árið 2008 sagði Bolsonaro um stjórn Pinochet (sem drap rúmlega 3000 síleska ríkisborgara) að „hún hefði átt að drepa fleira fólk.“<ref>{{Cite news|url=https://congressoemfoco.uol.com.br/especial/noticias/as-frases-polemicas-de-jair-bolsonaro/|title=As frases polêmicas de Jair Bolsonaro|date=2017-08-05|work=Congresso em Foco|access-date=2018-09-13|language=pt-BR|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910170238/https://congressoemfoco.uol.com.br/especial/noticias/as-frases-polemicas-de-jair-bolsonaro/|archive-date=2018-09-10|url-status=dead}}</ref> Bolsonaro hefur talað gegn því að konur fái jafnhá laun og karlmenn. Hann telur einnig að launuð mæðraorlof hafi slæm áhrif á skilvirkni á vinnustöðum.<ref>{{Cite news|url=https://revistacrescer.globo.com/Familia/Maes-e-Trabalho/noticia/2015/02/jair-bolsonaro-diz-que-mulher-deve-ganhar-salario-menor-porque-engravida.html|title=Jair Bolsonaro diz que mulher deve ganhar salário menor porque engravida|work=revistacrescer.globo.com|access-date=8. október 2018|language=pt-br}}</ref> Bolsonaro er hlynntur notkun [[Pyntingar|pyntinga]] í yfirheyrsluskyni og vill innleiða [[Dauðarefsing|dauðarefsingar]] í Brasilíu á ný.<ref>{{cite web|url=http://www.terra.com.br/istoegente/28/reportagens/entrev_jair.htm|title=Terra – ISTO GENTE – Entrevista: Jair Bolsonaro|date=31. maí 2013|publisher=|accessdate=8. október 2018|archive-date=2013-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531142150/http://www.terra.com.br/istoegente/28/reportagens/entrev_jair.htm|url-status=unfit}}</ref> Bolsonaro hóf kosningabaráttu sína fyrir forsetaembættinu sem fulltrúi Félagslega frjálslynda flokksins í ágúst árið 2018. Sem frambjóðandi sagðist hann vilja taka hart á glæpamönnum og leysa úr hækkandi glæpa- og morðtíðni í landinu. Í því skyni vill hann herða refsingar, víkka rannsóknarrétt lögreglunnar og létta á löggjöf um byssueignir.<ref>{{Vefheimild|titill=Bolsonaro kveðst ætla að taka hart á glæpum|url=http://www.visir.is/g/2018181009082|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2018|mánuður=7. október|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Á meðan á kosningabaráttunni stóð var gerð tilraun til að myrða hann. Ráðist var að Bolsonaro á kosningasamkomu og hann stunginn í kviðinn með hníf.<ref>{{Vefheimild|titill=Hnífstungurásin sögð tryggja Bolsonaro brasilíska forsetastólinn|url=http://www.visir.is/g/2018180909078/hnifstungurasin-sogd-tryggja-bolsonaro-brasiliska-forsetastolinn-|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2018|mánuður=8. september|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Bolsonaro var rúmliggjandi vegna meiðsla sinna á síðasta hluta kosningabaráttunnar en hann vann þó afburðasigur í fyrri umferð kosninganna og fékk um 48 prósent atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Bol­son­aro með 48% at­kvæða|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/10/07/bolsonaro_med_48_prosent_atkvaeda/|útgefandi=''[[mbl.is]]''|ár=2018|7. október|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=7. október}}</ref> Kosið var á milli Bolsonaro og [[Fernando Haddad|Fernandos Haddad]], frambjóðanda Verkamannaflokksins, í annarri umferð kosninganna þann 28. október.<ref>{{Vefheimild|titill=Hinn brasilíski Trump langefstur samkvæmt útgönguspám|url=http://www.visir.is/g/2018181009016/hinn-brasiliski-trump-langefstur-samkvaemt-utgonguspam|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2018|7. október|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=7. október}}</ref> Bolsonaro sigraði og tók við embætti forseta í byrjun árs 2019. ===Forsetatíð (2019–2023)=== Á stjórnartíð sinni beitti Bolsonaro sér fyrir því að dregið væri úr verndun [[Amasónfrumskógurinn|Amasónskógarins]] til þess að hægt væri að nota meira af honum sem ræktarland fyrir landbúnað og fyrir námuvinnslu.<ref>{{Vefheimild|titill=BRAS­ILÍA: AÐGERÐA­LEYSI STJÓRN­VALDA ÝTIR UNDIR SKÓGAR­ELDA Í AMAZON|url=https://amnesty.is/frettir/brasilia-adgerdaleysi-stjornvalda-ytir-undir-skogarelda-i-amazon/|útgefandi=[[Amnesty International]]|dags=27. ágúst 2019|skoðað=12. nóvember 2022}}</ref> Skógareyðing í Amasónskóginum tvöfaldaðist á fyrsta ári Bolsonaro í forsetaembætti. Vís­inda­menn og um­hverf­issinn­ar kenndu Bol­son­aro um að hafa hvatt bænd­ur og skóg­ar­höggs­menn til skógareyðing­ar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/12/14/skogareyding_i_amazon_tvofaldadist/|titill=Skógareyðing í Amazon tvöfaldaðist|dags=14. desember 2022|skoðað=12. nóvember 2022|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> Ólögleg námustarfsemi á jarðeignum frumbyggja í Amasónskóginum náði jafnframt nýjum hæðum á stjórnartíð Bolsonaro.<ref>{{Vefheimild|titill=Herjað á Amazon með námuvinnslu og mannréttindabrotum|url=https://kjarninn.is/frettir/herjad-a-amazon-med-namuvinnslu-og-mannrettindabrotum/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|dags=2020|mánuður=4. október 2021|skoðað=12. nóvember 2022|höfundur=Sunna Ósk Logadóttir}}</ref> Bolsonaro gerði lítið úr [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldrinum]] sem kom til Brasilíu árið 2020 og sakaði fjölmiðla um að blekkja almenning í því skyni að skapa múgæsing yfir „örlítilli hitasótt“.<ref>{{Vefheimild|titill=Brazil's Jair Bolsonaro says coronavirus crisis is a media trick|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/23/brazils-jair-bolsonaro-says-coronavirus-crisis-is-a-media-trick|útgefandi=''[[The Guardian]]''|ár=2020|mánuður=23. mars|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=12. apríl|höfundur=Tom Phillips|tungumál=enska}}</ref> Í faraldrinum hvatti Bolsonaro landsmenn til þess að aflétta samkomubönnum og óhlýðnast samskiptafjarlægð og komst í kast við fylkisstjórnir Brasilíu sem viðhéldu slíkum ráðstöfunum til að hefta útbreiðslu veirunnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Em meio a disparada de casos da Covid-19, Bolsonaro mais uma vez defende 'volta à normalidade'|url=https://extra.globo.com/noticias/coronavirus/em-meio-disparada-de-casos-da-covid-19-bolsonaro-mais-uma-vez-defende-volta-normalidade-24365831.html|útgefandi=''Extra''|ár=2020|mánuður=11. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=12. apríl|tungumál=portúgalska}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Brazil: Bolsonaro Sabotages Anti-Covid-19 Efforts|url=https://www.hrw.org/news/2020/04/10/brazil-bolsonaro-sabotages-anti-covid-19-efforts|útgefandi=[[Mannréttindavaktin]]|ár=2020|mánuður=10. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=12. apríl|tungumál=enska}}</ref> Stuðningsmenn Bolsonaros í São Paulo, þar sem flest tilfelli COVID-19 höfðu greinst, mótmæltu samkomubanni fylkisstjórnarinnar og hindruðu meðal annars för sjúkrabíla í gegnum borgina í mótmælaskyni.<ref>{{Vefheimild|titill=Coronavírus: durante quarentena, manifestantes fazem buzinaço em São Paulo|url=https://veja.abril.com.br/brasil/coronavirus-durante-quarentena-manifestantes-fazem-buzinaco-em-sao-paulo/|útgefandi=''Veja''|ár=2020|mánuður=11. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=12. apríl|tungumál=portúgalska}}</ref> Í júní höfðu um 34.000 manns látist úr veirunni í Brasilíu og um 640.000 smit höfðu greinst samkvæmt opinberum talningum. Bolsonaro taldi tölurnar ekki gefa rétta mynd af ástandinu og lét því hætta að birta þær þann 7. júní.<ref>{{Vefheimild|titill=Hætta að birta heildartölur um látna og smitaða í Brasilíu|url=https://www.visir.is/g/20201977939d/haetta-ad-birta-heildartolur-um-latna-og-smitada-i-brasiliu|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2020|mánuður=7. júní|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Hæstiréttur landsins gerði stjórninni síðar að halda áfram birtingu talanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Brasilía birtir á ný upplýsingar um kórónaveirutilfelli|url=https://www.ruv.is/frett/2020/06/10/brasilia-birtir-a-ny-upplysingar-um-koronaveirutilfelli|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2020|mæanuður=10. júní|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=22. júní|höfundur=Anna Sigríður Einarsdóttir}}</ref> Bolsonaro staðfesti þann 7. júlí 2020 að hann hefði greinst með COVID-19.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Brasilíu með kórónuveiruna|url=https://www.visir.is/g/20201989033d/forseti-brasiliu-med-koronuveiruna|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2020|mánuður=7. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=7. júlí|höfundur=Tryggvi Páll Tryggvason}}</ref> Bolsonaro bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum ársins 2022 en tapaði naumlega í annarri umferð kosninganna þann 30. október gegn mótframbjóðanda sínum, fyrrum forsetanum [[Luiz Inácio Lula da Silva]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/10/30/lula_nyr_forseti_brasiliu_eftir_hnifjafna_kosningu/|titill=Lula nýr forseti Brasilíu eftir hnífjafna kosningu|dags=30. október 2022|skoðað=30. október 2022|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> ===Að lokinni forsetatíð=== Bolsonaro yfirgaf Brasilíu áður en Lula sór embættiseið og kom sér fyrir í [[Flórída]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] um stundarsakir.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/01/01/fjoldi_folks_hyllir_bolsonaro_i_florida/|titill=Fjöldi fólks hyllir Bolsonaro í Flórída|dags=1. janúar 2023|skoðað=12. janúar 2023|útgefandi=[[mbl.is]]}}</ref> Um viku eftir að Lula tók við af Bolsonaro [[Árásin á Brasilíuþing 2023|ruddist æstur múgur stuðningsmanna Bolsonaros]] inn í þinghúsið, forsetahöllina og hæstaréttinn í höfuðborginni Brasilíu til að krefjast þess að herinn steypti Lula af stóli og kæmi Bolsonaro aftur til valda. Bolsonaro fordæmdi óeirðirnar í færslu á [[X (samfélagsmiðill)|Twitter]]-síðu sinni.<ref name=fbl>{{Vefheimild|url=https://www.frettabladid.is/frettir/logregla-hefur-nad-aftur-voldum-i-brasiliu/|titill=Lögregla hefur náð aftur völdum í Brasilíu|dags=9. janúar 2023|skoðað=12. janúar 2023|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Lovísa Arnardóttir|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230331185807/https://www.frettabladid.is/frettir/logregla-hefur-nad-aftur-voldum-i-brasiliu/|safndags=31. mars 2023}}</ref> Þann 30. júní 2023 úrskurðaði kjörstjórn Brasilíu að Bolsonaro yrði bannað að gefa kost á sér til opinbers embættis í átta ár vegna meintra embættisbrota hans í aðdraganda forsetakosninganna 2022. Honum var gefið að sök að hafa grafið undan lýðræði í Brasilíu með því að halda því fram að rafrænar kosningavélar myndu stuðla að kosningasvindli í kosningunum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20232434599d/bol-sonaro-bannad-ad-bjoda-sig-fram|titill=Bol­sonaro bannað að bjóða sig fram|dags=30. júní 2023|skoðað=5. júlí 2023|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Árni Sæberg}}</ref> Þann 19. febrúar 2025 var Bolsonaro ákærður og honum gefið að sök að hafa ætlað sér að fella ríkisstjórn Brasilíu og myrða Lula da Silva og forseta hæstaréttar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252690641d/vildi-eitra-fyrir-for-setanum-og-skjota-for-seta-haesta-rettar|titill=Vildi eitra fyrir for­setanum og skjóta for­seta hæsta­réttar|dags= 19. febrúar 2025|skoðað=23. febrúar 2025|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Meirihluti hæstaréttar Brasilíu kaus að sakfella hann þann 11. september 2025 og dæmdi hann í 27 ára fangelsi.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrverandi forseti hlýtur 27 ára fangelsisdóm|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-09-11-fyrrverandi-forseti-hlytur-27-ara-fangelsisdom-453316|útgefandi=[[RÚV]]|dags=11. september 2025|skoðað=12. september 2025|höfundur=Malín Marta Eyfjörð Ægisdóttir}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Brasilíu]] | frá = [[1. janúar]] [[2019]] | til = [[1. janúar]] [[2023]] | fyrir = [[Michel Temer]] | eftir = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Brasilíu}} {{f|1955}} {{DEFAULTSORT:Bolsonaro, Jair}} [[Flokkur:Forsetar Brasilíu]] f91usr19voqvzuhrl5v367aaswzxams 0 146981 1983187 1955855 2026-10-18T22:19:28Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983187 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{taxobox | image = Quercus vaccinifolia 1.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'') | familia = [[Beykiætt]] (''Fagaceae'') | genus = [[Eik_(tré)|Eik]] (''Quercus'') | parent = Quercus sect. Protobalanus | species = Q. vacciniifolia | binomial = Quercus vacciniifolia | binomial_authority = [[Albert Kellogg|Kellogg]] | synonyms_ref = <ref>{{ThePlantList |id=kew-175646 |taxon=Quercus vacciniifolia |authority=Kellogg}}</ref><ref>{{Tropicos|13101613|Quercus vaccinifolia|Kellogg}}</ref> | synonyms = * ''Quercus vaccinifolia'' <small>Kellogg</small> * ''Quercus vaccinifolia'' <small>Kellogg, not validly published</small> * ''Quercus chrysolepis'' var. ''vacciniifolia'' <small>(Kellogg) Engelm.</small> * ''Quercus chrysolepis'' subsp. ''vacciniifolia'' <small>(Kellogg) A.E.Murray</small> }} '''''Quercus vacciniifolia''''' (stundum stafsett ''Q. vaccinifolia''), er sígræn<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233501093 Quercus vaccinifolia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008192216/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233501093 |date=2020-10-08 }} In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 3. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.</ref> eikartegund sem vex í Norður Ameríku, í [[Sierra Nevada]].<ref name=fs>Howard, Janet L. (1992). [https://www.fs.fed.us/database/feis/plants/shrub/quevac/all.html Quercus vacciniifolia] Fire Effects Information System (FEIS). US Department of Agriculture (USDA), Forest Service (USFS), Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory – via https://www.feis-crs.org/feis/</ref><ref>[https://bonap.net/MapGallery/County/Quercus%20vacciniifolia.png Quercus vacciniifolia] County-level distribution map from the North American Plant Atlas (NAPA). Biota of North America Program (BONAP). 2014.</ref><ref>[https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=7009 "Quercus vacciniifolia"] Calflora: Information on California plants for education, research and conservation, with data contributed by public and private institutions and individuals, including the Consortium of California Herbaria. Berkeley, California: The Calflora Database – via www.calflora.org</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} == Ytri tenglar == * [https://web.archive.org/web/20190723025738/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4316,4326,4355 Jepson Manual treatment] * [https://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?where-taxon=Quercus+vacciniifolia Quercus vacciniifolia] in the CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley {{Commons|Quercus vaccinifolia}} {{Wikilífverur|Quercus vacciniifolia}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Eikur]] 9wlt3x3pi5yy7rnn9a0c2obd4huw4q6 0 148487 1983096 1788172 2026-10-18T12:10:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983096 wikitext text/x-wiki {{taxobox | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite journal | author = Farjon, A. | title = ''Pinus attenuata'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T42343A2974092 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42343/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42343A2974092.en | access-date = 10 November 2017}}</ref> | image = Pinus attenuata1 Shultzc.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = [[Pinales]] | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] (''Pinus'') | subgenus = ''Pinus'' <br> section ''Trifoliae'' <br>Subsection ''Australes'' | species = '''''P. attenuata''''' | binomial = ''Pinus attenuata'' | binomial_authority = [[John Gill Lemmon|Lemmon]]<ref name = "C134">Lemmon, 1892 ''In: Mining Sci. Press 64: 45.''</ref> | range_map = Pinus attenuata range map 1.png | synonyms = ''Pinus tuberculata'' var.'' acuta'' <small>[[Heirich Mayr|Mayr]]</small><br>''Pinus tuberculata'' <small>[[Gordon (auktor)|Gordon]]</small><br>''Pinus californica'' <small>[[Karl Theodor Hartweg|Hartw.]]</small> }} '''Hnúðfura''' ([[fræðiheiti]]: ''Pinus attenuata'')(einnig nefnd '''''Pinus tuberculata'''''<ref>{{cite book| last1 = Chase| first1 = J. Smeaton| authorlink1 = J. Smeaton Chase| title = Cone-bearing Trees of the California Mountains| url = https://archive.org/details/conebearingtrees00chas| location = Chicago| publisher = [[A. C. McClurg & Co.]]| pages = [https://archive.org/details/conebearingtrees00chas/page/99 99]| isbn = | year = 1911| oclc = 3477527| lccn = 11004975}} {{LCC|QK495.C75 C4}}, with illustrations by [[Carl Eytel]] - [http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211534/http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf |date=2015-09-23 }} retrieved Nov. 13, 2011</ref>) er [[furur|furutegund]] sem vex í mildu veðurfari í mögrum jarðvegi. Hún vex frá suðurhluta [[Oregon]] til [[Baja California]] með mesta þéttleikann í norður [[Kalifornía|Kaliforníu]] og á landamærum Oregon-Kaliforníu.<ref name="Moore2008">{{cite book |author1=Moore, Gerry |author2=Kershner, Bruce |author3=Craig Tufts |author4=Daniel Mathews |author5=Gil Nelson |author6=Spellenberg, Richard |author7=Thieret, John W. |author8=Terry Purinton |author9=Block, Andrew |title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America |url=https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse |publisher=Sterling |location=New York |year=2008 |page= [https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse/page/85 85]|isbn=1-4027-3875-7}}</ref> ==Lýsing== Króna hnúðfuru er yfirleitt keilulaga með beinum stofni. Hún verður 8 til 24m há.{{sfn|Gymnosperm Database}} Hinsvegar getur hún verið runni á sérstaklega erfiðum stöðum. Hýn kýs þurran, grýttan fjallajarðveg. Börkurinn er sléttur, flagnandi og grábrúnn á yngri hlutum trésins, og verður grárauðbrúnn með grunnum sprungum og hreistruðum hryggjum á eldri hlutum. Árssprotarnir eru rauðbrúnir og oft klístraðir. <gallery> File:Pinus attenuata2 Shultzc.jpg|Greinar og barr File:Pinus attenuata BLM7.jpg|Greinar og könglar File:Knobcone Pine Cone.jpg|Köngull File:Pinus attenuata Big Basin 5.jpg </gallery> Barrnálarnar eru 3 saman í búnti,<ref>eNature Field Guides, 2007</ref> gulgrænar og undnar, 9 til 15 sm langar. Könglarnir eru 8 til 16 sm langir, 3 til 6 saman á greinunum. Köngulskeljarnar enda á stuttum, stífum gaddi. Þeir haldast lokaðir í mörg ár þar til eldur opnar þá og þeir losa fræin. Fyrir vikið geta könglarnir orðið eftir í viðnum þegar tréð stækkar. Hnúðfura vex í nær hreinum skógum en getur myndað blendinga við [[Pinus muricata|''Pinus muricata'']], og [[Geislafura|Geislafuru (''Pinus radiata'')]] (P. x attenuradiata) við ströndina. Litningatalan er 2n=24.<ref name=FoNA> Robert Kral: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500923 Pinus attenuata] in ''Flora of North America'', Band 2 </ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} ==Viðbótarlesning== * Conifer Specialist Group (1998). [https://www.iucnredlist.org/species/42343/2974092 "Pinus attenuata".] IUCN Red List of Threatened Species. Version 2006. International Union for Conservation of Nature. * [http://www.enature.com/fieldguides/detail.asp?source=&parkid=&searchText=&allSpecies=&shapeID=0&lshapeID=22&curAbbr=&lastView=default&lastGroup=10&lastRegion=&lastFilter=4&lastShapeName=&trackType=&curRegionID=&size=&habitat=&fruit=&color=&sortBy=family&curFamilyID=696&regionSelect=All+regions&regionZIP=&curGroupID=10&lgfromWhere=&curPageNum=27 eNature Field Guides (2007) ''Knobcone Pine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070315152636/http://www.enature.com/fieldguides/detail.asp?source=&parkid=&searchText=&allSpecies=&shapeID=0&lshapeID=22&curAbbr=&lastView=default&lastGroup=10&lastRegion=&lastFilter=4&lastShapeName=&trackType=&curRegionID=&size=&habitat=&fruit=&color=&sortBy=family&curFamilyID=696&regionSelect=All+regions&regionZIP=&curGroupID=10&lgfromWhere=&curPageNum=27 |date=2007-03-15 }} * Earle, Christopher J., ed. (2018). [https://www.conifers.org/pi/Pinus_attenuata.php "Pinus attenuata".] The Gymnosperm Database. * C. Michael Hogan (2008) [https://web.archive.org/web/20120228073950/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=85046 ''Blue Oak: Quercus douglasii'', GlobalTwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg] ==Tenglar== *[https://web.archive.org/web/20190723031229/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?195,210,212 Jepson Manual treatment] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PIAT USDA Plants Profile: ''Pinus attenuata''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111214020/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PIAT |date=2012-11-11 }} *[https://web.archive.org/web/20060223015725/http://www.cnr.vt.edu/dendro/dendrology/syllabus/factsheet.cfm?ID=225 Virginia Tech Dendrology - Knobcone Pine] *[https://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?where-taxon=Pinus+attenuata Pinus attenuata] in the CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley {{commonscat|Pinus attenuata}} {{Wikilífverur|Pinus attenuata}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] 60twovizod97gah47xe2r9a7avs9zsa 0 148649 1983179 1917309 2026-10-18T21:27:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983179 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | status = NT | status_system = iucn3.1 | status_ref = {{sfn|Farjon|2013}} | image = Culter pine cone.jpg | image_caption = Köngull af ''Pinus coulteri'' á Wilsonfjalli [[Kalifornía|Kaliforníu]], . | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = ''[[Pinales]]'' | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] ''Pinus'' | subgenus = ''Pinus'' <br>section ''Trifoliae'' <br>subsection ''Ponderosa'' | species = '''''P. coulteri''''' | binomial = ''Pinus coulteri'' | binomial_authority = [[D. Don]] | range_map = Pinus coulteri range map 1.png | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Pinus ponderosa'' subsp.'' coulteri'' <small>([[David Don|D. Don]]) [[Edward Murray|E. Murray]]</small> }} '''''Pinus coulteri''''' er meðalstór [[furur|fura]] sem ættuð er frá strandfjöllum [[Suður-Kalifornía|Suður-Kaliforníu]] og norður [[Baja California]] (Mexíkó). Stakir lundir hafa fundist norður til San Francisco Bay svæðisins í [[Mt. Diablo State Park]] og [[Black Diamond Mines Regional Preserve]]. Tegundin er nefnd eftir [[Thomas Coulter]], írskum [[grasafræðingur|grasafræðingi]] og lækni. Hún er með þyngstu köngla nokkurrar furu. Þrátt fyrir takmarkaða náttúrulega útbreiðslu er hún vinsælt skrauttré. [[File:Hawk Flying by Pine Tree.jpg|thumb|vinstri|]] ==Lýsing== ''Pinus coulteri'' er frá 10 til 25 m há með stofnþvermál að 1m. Bolurinn er beinn og greinarnar láréttar til lítið eitt uppsveigðar. Barrnálarnar eru þrjár saman í búnti, blá-grágrænar, 15 til 30 sm langar og gildar: 2 mm þykkar. [[File:Pinus coulteri Ice House Canyon.jpg|thumb|miðja|Greinar]] Afgerandi einkenni þessarar tegundar eru stórir könglarnir með göddum sem eru 20 til 40 sm langir, og 2 til 5 kg nýþroskaðir. Hún myndar stærstu köngla nokkurrar furu (fólk sem er að vinna í kring um eða við furuna þarf helst að vera með öryggishjálma), þó að grannir könglar [[Sykurfura|sykurfuru]] séu lengri. ==Vistfræði== ''Pinus coulteri'' er náskyld ''[[Pinus sabiniana]]''. Hún er fjarskyldari [[Freysfura|freysfuru]] (''Pinus sabiniana'') sem hún deilir búsvæði með, og [[Gulfura|gulfuru]] (''P. ponderosa''). ''Pinus coulteri'' vex í þurrara umhverfi en freysfura og gulfura. Hún vex í suðurhliðum í 200 til 2300m hæð, og þolir þurran og grýttan jarðveg. ''Pinus coulteri'' er oftast í blandskógum. Hærra til fjalla í [[San Jacinto Mountains]] vex hún með [[Quercus kelloggii]]. [[Spæta|Spætur]] leita oft að skordýrum undir berkinum á tegundinni. ==Nytjar== Viðurinn er mjúkur og lélegur, svo tegundin er lítið notuð í annað en eldivið. ''Pinus coulteri'' er ræktuð sem skrauttré, í almennings og einkagarða og yndisskógrækt þar sem þurrkþols er þörf. ==Myndir== <gallery style="text-align:center"> Male cone of Coulter pine.jpg|Frjókönglar bark of Culter Pine.jpg|Nærmynd af berki Crw 1691-web.jpg|Barr og könglar Pinus coulteri MHNT Cone.jpg|Köngull Pinus coulteri MHNT.jpg|Fræ </gallery> ==Tilvísanir== {{Reflist}} ==Heimildir== * {{cite book | last1 = Chase| first1 = J. Smeaton| authorlink1 = J. Smeaton Chase| title = Cone-bearing Trees of the California Mountains | url = https://archive.org/details/conebearingtrees00chas| location = Chicago | publisher = [[A. C. McClurg & Co.]] | page = [https://archive.org/details/conebearingtrees00chas/page/99 99] | isbn = |year=1911 | oclc = 3477527|lccn=11004975}} {{LCC|QK495.C75 C4}}, with illustrations by [[Carl Eytel]] - [http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211534/http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf |date=2015-09-23 }} retrieved November 13, 2011 * Cope, Amy B. (1993). "Pinus coulteri". Fire Effects Information System (FEIS). US Department of Agriculture (USDA), Forest Service (USFS), Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory – via https://www.feis-crs.org/feis/. * Earle, Christopher J., ed. (2018). [https://www.conifers.org/pi/Pinus_coulteri.php "Pinus coulteri".] The Gymnosperm Database. * {{Cite journal | author = Farjon, A. | title = ''Pinus coulteri'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T42352A2974687 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42352/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42352A2974687.en | access-date = 9 January 2018}} * Kral, Robert (1993). [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500931 "Pinus coulteri".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150123142407/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500931 |date=2015-01-23 }} In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 2. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. * {{cite web |first=C. Michael |last=Hogan |date=2008 |title=''Pinus coulteri'' |url=http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=82385 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218215957/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=82385 |archive-date=2012-02-18 |website=Globaltwitcher.com |editor-first=Nicklas |editor-last=Stromberg }} * {{cite book |last1=Moore |first1=Gerry |last2=Kershner |first2=Bruce |first3=Craig |last3=Tufts |first4=Daniel |last4=Mathews |first5=Gil |last5=Nelson |author-link5=Gil Nelson |last6=Spellenberg |first6=Richard |last7=Thieret |first7=John W. |first8=Terry |last8=Purinton |last9=Block |first9=Andrew |title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America |url=https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse |publisher=Sterling |location=New York |year=2008 |page=[https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse/page/86 86] |isbn=1-4027-3875-7 |ref={{harvid|NWF Field Guide}}}} * {{cite web |url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=6295 |title=Pinus coulteri |website=RHS Gardening |publisher=Royal Horticultural Society |date= |accessdate=2013-09-27 |ref={{harvid|RHS Gardening}} |archive-date=2012-12-24 |archive-url=https://archive.today/20121224080757/http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=6295 |url-status=dead }} ==Tenglar== * [https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-taxon=Pinus+coulteri Pinus coulteri] [[Calflora]] * [https://web.archive.org/web/20150123141823/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?195,210,220 Jepson Manual treatment] * [http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=pico3 USDA Plants Profile for ''Pinus coulteri'' (Coulter pine)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122094142/http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=pico3 |date=2015-01-22 }} * [https://web.archive.org/web/20210228072928/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?195,210,220Pinus coulteri] [[CalPhotos]] {{commonscat|Pinus coulteri}} {{Wikilífverur|Pinus coulteri}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] aq01y7ygmo1dplqlnowndzjplon4rq0 0 148668 1983184 1981140 2026-10-18T21:41:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983184 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite journal | author = Farjon, A. | title = ''Pinus sabiniana'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T42413A2978429 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42413/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42413A2978429.en | access-date = 10 November 2017}}</ref> | image = Pinus sabiniana.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = ''[[Pinales]]'' | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] ''Pinus'' | subgenus = ''Pinus'' <br>section ''Trifoliae'' <br>subsection ''Ponderosa'' | species = '''''P. sabineana''''' | binomial = ''Pinus sabineana'' | binomial_authority = [[David Douglas (botanist)|Douglas]] ex [[David Don|D.Don]] | range_map = Pinus sabiniana distribution map.svg | range_map_caption = Útbreiðslan er merkt með rauðu }} '''''Pinus sabiniana''''' (stundum stafað '''''P. sabineana''''')<ref name="Moore2008">{{cite book |author1=Moore, Gerry |author2=Kershner, Bruce |author3=Craig Tufts |author4=Daniel Mathews |author5=Gil Nelson |author6=Spellenberg, Richard |author7=Thieret, John W. |author8=Terry Purinton |author9=Block, Andrew |title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America|url=https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse |publisher=Sterling |location=New York |year=2008 |page=[https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse/page/87 87] |isbn=1-4027-3875-7}}</ref> er [[furur|fura]] sem er [[einlend]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]].<ref name="usdaRef">{{Cite web| title = Data Source and References for Pinus sabiniana (California foothill pine)| work = USDA PLANTS| accessdate = 2012-10-20| url = http://plants.usda.gov/java/reference?symbol=PISA2| archive-date = 2012-11-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20121112131903/http://plants.usda.gov/java/reference?symbol=PISA2|url-status=dead}}</ref><ref name="jepTreat">Hickman, James C., ed. (1993). [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?195,210,232 "Pinus sabiniana".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820050457/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?195,210,232 |date=2019-08-20 }} The Jepson Manual: Higher Plants of California. University and Jepson Herbaria. Retrieved 2012-10-20.</ref><ref name="calflora">[https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-taxon=Pinus+sabiniana "Pinus sabiniana".] Calflora: Information on California plants for education, research and conservation, with data contributed by public and private institutions and individuals, including the Consortium of California Herbaria. Berkeley, California: The Calflora Database – via www.calflora.org.</ref> [[File:FoothillPineCone.jpg|vinstri|thumb|[[Köngull]] of ''Pinus sabiniana'']] == Lýsing == ''Pinus sabiniana'' verður yfirleitt um 11 til 14 m há, en getur náð allt að 32m hæð. Barrnálarnar eru 3 saman í búnti, föl grá-grænar, gisnar og hangandi, og verða um 20 til 30 sm langar. Könglarnir eru stórir og þungir, 15 til 25 sm langir, egglaga.<ref name="calflora" /><ref name="jepTreat" /> Ferskir eru þeir 0,3 til 0,7 kg, sjaldan yfir 1 kg.<ref name="Silvics" /><ref name="usdaTreat">{{Cite web | title = Classification for Kingdom Plantae Down to Species Pinus sabiniana Douglas ex Douglas | work = USDA PLANTS | accessdate = 2012-10-20 | url = http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=PISA2&display=31 | archive-date = 2012-11-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121112131912/http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=PISA2&display=31 |url-status=dead }}</ref> [[File:H20130318-6912—Pinus sabiniana—Mitchell Canyon (8575220521).jpg|miðja|thumb|Ungt tré af ''Pinus sabiniana'']] ''Pinus sabiniana'' vex frá sjávarmáli og upp í 2000m hæð.<ref name="jepTreat" /><ref name="usdaTreat" /> Hún er aðlöguð löngum, heitum og þurrum sumrum og finnst á svæðum með óvenju vítt svið úrkomu: frá 250 mm meðalúrkomu á ári við jaðar Mojave til 1780mm á hluta Sierra Nevada.<ref name="Silvics">Powers, Robert F. (1990). [https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_1/pinus/sabiniana.htm "Pinus sabiniana".] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Conifers. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1. Retrieved 2016-03-17 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).</ref> Hún kýs grýttan, vel drenaðan jarðveg, en vex einnig í [[:en:Serpentine soil|serpentine]]jarðvegi<!--vantar þýðingu en þetta er jarðvegur sem er snauður af fosfór, nitri og kalí, og ríkur af þungmálmum eins og nikkel og kadmíum--> og þungum, illa drenuðum, leirkenndum jarðvegi. Fræðiheitið ''sabiniana'' er til heiðurs [[Joseph Sabine]], ritara [[Royal Horticultural Society|Horticultural Society of London]].<ref name="ViennaCode">International Code of Botanical Nomenclature. 2006. [http://ibot.sav.sk/icbn/frameset/0065Ch7OaGoNSec1a60.htm#recC Recommendation 60C.2]. Accessed online: 1 October 2010.</ref><ref name=GRIN>[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?28540 "Pinus sabiniana Douglas".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805180350/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?28540 |date=2020-08-05 }} Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA).</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * Conifer Specialist Group (1998). [https://www.iucnredlist.org/species/42413/2978429 "Pinus sabineana".] IUCN Red List of Threatened Species. Version 2006. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 12 May 2006. * {{cite book |first=James E. |last=Cole |date=1939 |title=The Cone-bearing Trees of Yosemite: Digger Pine |url=http://www.yosemite.ca.us/library/cone-bearing_trees/digger_pine.html |access-date=2019-01-27 |archive-date=2018-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817023303/http://www.yosemite.ca.us/library/cone-bearing_trees/digger_pine.html |url-status=dead }} * A. Farjon (2005). ''Pines: Drawings and descriptions of the genus Pinus''. Brill. {{ISBN|90-04-13916-8}} * {{cite web |first=C. Michael |last=Hogan |date=2008 |title=Blue Oak (''Quercus douglasii'') |url=http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=85046 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228073950/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=85046 |archive-date=2012-02-28 |website=GlobalTwitcher |editor-first=Nicklas |editor-last=Stromberg }} * Discovery Channel (2010), ''[[MythBusters]]'', [http://mythbustersresults.com/boomerang-bulleth Episode 138]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite book |author-link=Ludwig Beissner |first=Ludwig |last=Beissner |date=1909 |title=Handbuch der Nadelholzkunde: Systematik, Beschreibung, Verwendung und Kultur der Ginkgoaceen, Freiland- Coniferen und Gnetaceen. Für Gärtner, Forstleute und Botaniker |url=https://archive.org/details/handbuchdernadel00beisuoft |publisher=P. Parey }} == Viðbótarlesning == * {{cite book | last1 = Chase| first1 = J. Smeaton| authorlink1 = J. Smeaton Chase| title = Cone-bearing Trees of the California Mountains | url = https://archive.org/details/conebearingtrees00chas| location = Chicago | publisher = [[A. C. McClurg & Co.]] | pages = [https://archive.org/details/conebearingtrees00chas/page/99 99] | isbn = |year=1911 | oclc = 3477527|lccn=11004975}} {{LCC|QK495.C75 C4}}, with illustrations by [[Carl Eytel]] – [http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211534/http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf |date=2015-09-23 }} retrieved Nov. 13, 2011 == Tenglar == * [http://ucjeps.berkeley.edu/eflora/eflora_display.php?tid=38304Jepson eFlora], The Jepson Herbarium, University of California, Berkeley * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PISA2 USDA PLANTS Treatment for ''Pinus sabiniana'' (California foothill pine)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510174303/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PISA2 |date=2013-05-10 }} * [https://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?where-taxon=Pinus+sabiniana Pinus sabiniana] in the CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley {{commonscat|Pinus sabiniana}} {{Wikilífverur|Pinus sabineana}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] pzwwgfp0i0eq8vf0ynpyyoamzujyj0m 0 148688 1983185 1833140 2026-10-18T21:47:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983185 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | name = ''Pinus torreyana'' | image = Torrey Pine at Santa Rosa Island.jpg | image_caption = ''Pinus torreyana'' á norðausturströnd [[Santa Rosa Island, California]] | status = CR | status_system = iucn3.1<ref>{{Cite iucn| author = Conifer Specialist Group| year = 1998| url = https://www.iucnredlist.org/species/34015/2840365| title = Pinus torreyana var. torreyana| access-date = May 11, 2006}} Listed as Endangered (EN C2b)</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = ''[[Pinales]]'' | familia = [[Þallarætt]] (''Pinaceae'') | genus = [[Furur]] ''Pinus'' | subgenus = ''Pinus'' <br>section ''Trifoliae'' <br>subsection ''Ponderosa'' | species = '''''P. torreyana''''' | binomial = ''Pinus torreyana'' | binomial_authority = [[Charles Christopher Parry|Parry]] ex [[Elie-Abel Carrière|Carr.]] | range_map = Pinus torreyana range map 2.png | range_map_caption = Útbreiðsla ''Pinus torreyana'' }} '''''Pinus torreyana''''' er sjaldgæf [[furur|furutegund]] sem er einlend í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Þetta er tegund í útrýmingarhættu sem vex aðeins í [[Torrey Pines State Natural Reserve]], strandsvæðum í norður San Diego county, og á Santa Rosa eyju í [[Kalifornía|Kaliforníu]].<ref>{{cite web|title=Santa Rosa Island|url=https://www.nps.gov/chis/planyourvisit/santa-rosa-island.htm|website=Channel Islands|publisher=National Park Service|accessdate=30 January 2018}}</ref><ref name="ucjeps">{{cite web |url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_cpn.pl?38315 |title=Pinus torreyana Parry ex Carrière |work=Ucjeps.berkeley.edu |date= |accessdate=August 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503104901/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_cpn.pl?38315 |archive-date=maí 3, 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globaltwitcher.com/artspec_information.asp?thingid=62498 |title=Torrey Pine (Pinus torreyana) |author=C. Michael Hogan |work=GlobalTwitcher.com |date=September 11, 2008 |accessdate=August 9, 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120525111837/http://www.globaltwitcher.com/artspec_information.asp?thingid=62498 |archivedate=May 25, 2012 |df=mdy-all }}</ref> ==Lýsing== ''Pinus torreyana'' er breiðvaxið tré með opna krónu, og verður 8 til 17 m hátt villt, með 25 til 30 sm langar barrnálar, fimm saman í búnti. Könglarnir eru breiðir og þungir, vanalega 8 til 15 sm langir og breiðir, og eru með stór æt fræ með harðri skel.<ref name="ucjeps"/> Fræðiheitið torreyana er til heiðurs [[John Torrey]], bandarískum grasafræðingi, sem ættkvíslin [[Torreya]] er einnig nefnd eftir.<ref name="torreyana">{{cite web|author=Lisa |url=http://lh2treeid.blogspot.com/2010/09/pinus-torreyana-torrey-pine.html |title=Tree Identification: Pinus torreyana - Torrey Pine |work=Lh2treeid.blogspot.com |date=September 22, 2010 |accessdate=August 9, 2013}}</ref> ==Útbreiðsla== "Villtir" lundir af ''Pinus torreyana'' eru á mjóu belti meðfram strönd Suður[[Kalifornía|Kaliforníu]] í [[San Diego]].<ref name="Moore2008">{{cite book |author1=Moore, Gerry |author2=Kershner, Bruce |author3=Craig Tufts |author4=Daniel Mathews |author5=Gil Nelson |author6=Spellenberg, Richard |author7=Thieret, John W. |author8=Terry Purinton |author9=Block, Andrew |title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America |url=https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse |publisher=Sterling |location=New York |year=2008 |page=[https://archive.org/details/nationalwildlife0000unse/page/84 84] |isbn=1-4027-3875-7}}</ref> Það er einnig stofn af afbrigðinu '''''Pinus torreyana'' var. ''insularis''''' í tvemur lundum á Santa Rosa eyju, [[Kalifornía|Kaliforníu]].<ref>{{cite web |url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_cpn.pl?52310 |title=Pinus torreyana Parry ex Carrière subsp. insularis J. R. Haller |work=Ucjeps.berkeley.edu |date= |accessdate=August 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503224231/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_cpn.pl?52310 |archive-date=maí 3, 2017 |url-status=dead}}</ref><!-- P. torreyana var. insularis. accessed September 9, 2010 --><ref>{{Gymnosperm Database |genus=Pinus |species=torreyana |access-date=May 4, 2014}}</ref> Vera tegundarinnar á þurri strönd San Diego og Santa Rosa eyju (úrkoma undir 350 mm á ári) eru líklega leifar af miklu meiri útbreiðslu á ísöld. Strandþoka á vorin og sumrin gefur rétt næga úrkomu til að bæta upp litla vetrarúrkomu.<ref>Williams, A. Park, Christopher J. Still, Douglas T. Fischer, and Steven W. Leavitt. [https://link.springer.com/article/10.1007/s00442-008-1025-y#page-1 "The influence of summertime fog and overcast clouds on the growth of a coastal Californian pine: a tree-ring study."] Oecologia 156, no. 3 (2008): 601-611.</ref> ==Búsvæði== Í náttúrulegu búsvæði ''Pinus torreyana'', vex hún hægt í þurrum sendnum jarðvegi. Rótarkerfið er umtalsvert. Fræplanta myndar fljótt [[stólparót]] sem getur náð 60 sm niður í leit að næringu og raka. Fullvaxið tré getur verið með 75 m langar rætur. Tré sem verða fyrir saltroki eru oft með bonsai líkan vöxt, og verða sjaldan yfir 12 m há. ==Verndun== ''Pinus torreyana'' var áður talin sjaldgæfasta furutegundin, með aðeins um 100 tré á lífi. En ''[[Pinus squamata]]'', sem er [[Tegund í útrýmingarhættu|tegund í útrýmingarhættu]] í suðvestur [[Kína]], er nú talin sú sjaldgæfasta, með aðeins 20 hálfvaxin tré. ==Nytjar== ===Matur=== [[Furuhnetur]]nar voru mikilvæg fæða [[Kumeyaay]] og [[Chumash]] ættflokkanna. ===Ræktun=== Þrátt fyrir að hún er í mikilli útrýmingarhættu í náttúrunni, er henni nokkuð plantað sem skrauttré.<ref name="UTSanDiego20070206" /> Í ræktun, í næringaríkari jarðvegi með meiri úrkomu eða vökvun, sýnir hún hraðan vöxt, með beinan og háan stofn (33<ref name="UTSanDiego20070206">{{cite news|url=http://legacy.sandiegouniontribune.com/news/metro/20070206-9999-1m6tree.html |title=Residents say tree too big, too old for neighborhood |author=Anne Krueger |publisher=Union-Tribune Publishing Co |date=February 6, 2007 |accessdate=January 31, 2016 |archivedate=January 31, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170131083841/http://legacy.sandiegouniontribune.com/news/metro/20070206-9999-1m6tree.html |quote=Houses replaced avocado groves on the East County land that surrounds the Torrey pine. The tree, now 60 or 70 years old, towers 108 feet over Queen Avenue.<br>...<br>Torrey pines are widely planted as an ornamental species, and can grow in temperate climates around the world.}}</ref> til 45m há).<ref>{{cite web |title=TORREY PINE HABITAT |url=http://shipleynature.org/eight-habitats/7/ |publisher=Shipley Nature Center |date= |accessdate=May 31, 2014 |quote=In cultivation, it is capable of growth up to 148 feet |archive-date=júní 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622031155/http://shipleynature.org/eight-habitats/7/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.redorbit.com/education/reference_library/plant_kingdom/conifers/1113149365/torrey-pine-pinus-torreyana/ |title=Torrey Pine, Pinus torreyana |publisher=Conifers Reference Library |work=redOrbit |date= |accessdate=May 31, 2014 |quote=The Torrey pine is planted as ornamental trees, with better soil and with controlled watering, it lends to being a fast growing tree to heights of 148 feet. This pine is drought tolerant as the tap roots can go as deep as 200 feet to find moisture. The tree is also shade tolerant. }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ===Skógrækt=== ''Pinus torreyana'' hefur komið til greina sem skógræktartré í [[Ástralía|Ástralíu]], [[Nýja-Sjáland]]i og [[Kenya]].<ref name="McMaster_thesis">{{cite thesis|last=McMaster |first=Gregory Scott |date=1980 |title=Patterns of reproduction in Torrey pine ''(Pinus torreyana)'' |place=San Diego, California |publisher=San Diego State University }}</ref> == Myndir== <gallery> Image:Torrey Pine Cones.jpg|Köngull Image:Torrey Pine Grove.jpg|Lundur af villtum trjám, Santa Rosa eyju, [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Image:111101 LPL both strobili end AUT 025.jpg|Strobili on a Torrey pine </gallery> == Tilvísanir== {{Reflist|colwidth=30em}} == Tenglar == * [http://www.torreypine.org Torrey Pines State Reserve] * [https://web.archive.org/web/20170503104901/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_cpn.pl?38315 Jepson Manual Treatment – ''Pinus torreyana''] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PITO USDA Plants Profile: ''Pinus torreyana''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112125037/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PITO |date=2012-11-12 }} * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-lifeform=any&rel-taxon=contains&where-taxon=Pinus+torreyana&rel-namesoup=matchphrase&where-namesoup=&rel-location=matchphrase&where-location=&rel-county=eq&where-county=any&rel-state=eq&where-state=any&rel-country=eq&where-country=any&where-collectn=any&rel-photographer=contains&where-photographer=&rel-kwid=equals&where-kwid=&max_rows=24 ''Pinus torreyana'' Photo gallery] {{commonscat|Pinus torreyana}} {{Wikilífverur|Pinus torreyana}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Furur]] [[Flokkur:Barrtré]] 07jngjwdp6k3anni5vhurb4igoitw6s 0 150923 1983134 1848246 2026-10-18T17:52:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983134 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Montia fontana (mezenc, 43, France)2.JPG | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref =<ref name = IUCN>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/164123/63307717|title= ''Montia fontana''|author=NatureServe| author-link = NatureServe|date=2013|volume=2014.3|access-date= 30 January 2015}}</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Montiaceae]] | genus = [[Montia]] | species = '''M. fontana''' | binomial = Montia fontana | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]] | synonyms ={{collapsible list|bullets = true |''Calandrinia cerrateae'' <small>Añon</small> |''Calandrinia pusilla'' <small>Barnéoud</small> |''Cameraria fontana'' <small>Moench</small> |''Claytonia fontana'' <small>(L.) R.J.Davis</small> |''Claytonia hallii'' <small>A.Gray</small> |''Claytonia pusilla'' <small>(Barnéoud) Kuntze</small> |''Montia alsine-facie'' <small>Gilib.</small> |''Montia arvensis'' <small>Wallr.</small> |''Montia chaberti'' <small>Gand.</small> |''Montia clara'' <small>Ö. Nilsson</small> |''Montia decumbens'' <small>St.-Lag.</small> |''Montia dipetala'' <small>Suksd.</small> |''Montia erecta'' <small>Steud.</small> |''Montia funstonii'' <small>Rydb.</small> |''Montia hallii'' <small>(A. Gray) Greene</small> |''Montia lamprosperma'' <small>Cham.</small> |''Montia linearifolia'' <small>d'Urv.</small> |''Montia major'' <small>Steud.</small> |''Montia pentandra'' <small>Willd. ex Cham.</small> |''Montia stenophylla'' <small>Rydb.</small> |''Montia tenella'' <small>Steud.</small> |''Montia terrestris'' <small>Dumort.</small> }} | synonyms_ref = <ref>{{citation |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2508965 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |accessdate=8 May 2016 |archive-date=30 maí 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530045702/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2508965 |url-status=dead }}</ref> }} '''Lækjagrýta''' ([[fræðiheiti]]: ''Montia fontana''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16893495|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref>) er einær jurt af ættkvíslinni ''[[Montia]]''. Hún er útbreidd á rökum svæðum um heiminn, frá hitabeltinu til heimskautasvæða, en er upphaflega frá Evrópu. Lækjagrýtu er skift í fjórar undirtegundir, subsp. fontana, subsp. amporitana, subsp. chondrosperma og subsp. variabilis<ref>Moore, D. M. 1963. The subspecies of Montia fontana L. Bot. Not. 116: 16-30.</ref><ref>Walters, S. M. 1953. Montia fontana L. Watsonia 3: 1-6.</ref><ref name="IPCN">[http://www.tropicos.org/Name/26200137?projectid=9 Montia fontana] í Tropicos.org. In: IPCN Chromosome Reports. Missouri Botanical Garden, St. Louis </ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == *[https://web.archive.org/web/20100623112716/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6382,6386 Jepson Manual Treatment] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Montia+fontana Photo gallery] {{commonscat|Montia fontana}} {{Wikilífverur|Montia fontana}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] [[Flokkur:Matjurtir]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] sis9ynlgfa6rd3i71w7arpilmi663qi 0 151435 1983146 1976303 2026-10-18T20:39:52Z TKSnaevarr 53243 1983146 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Alexander Dubček | mynd = Portrait of Alexander Dubcek in August 23rd, 1968 (cropped).jpg | myndatexti1 = Alexander Dubček árið 1968. | titill= Fyrsti ritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu | stjórnartíð_start = [[5. janúar]] [[1968]] | stjórnartíð_end = [[17. apríl]] [[1969]] | forveri = [[Antonín Novotný]] | eftirmaður = [[Gustáv Husák]] | fæddur= [[27. nóvember]] [[1921]] | fæðingarstaður = [[Uhrovec]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] (nú [[Slóvakía|Slóvakíu]]) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1992|11|7|1921|11|27}} | dánarstaður = [[Prag]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] (nú [[Tékkland]]i) | verðlaun = [[Sakharov-verðlaunin]] (1989) | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu]] (1948–1970)<br>Jafnaðarmannaflokkur Slóvakíu (1992) | undirskrift = Signature of Alexander Dubček.png }} '''Alexander Dubček''' (27. nóvember 1921 – 7. nóvember 1992) var [[Slóvakía|slóvakískur]] stjórnmálamaður sem var leiðtogi [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]] frá janúar 1968 þar til í apríl 1969. Dubček reyndi að koma á umbótum í kommúnistastjórn [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] á stuttu tímabili sem kallað er [[vorið í Prag]] en neyddist til að segja af sér þegar þjóðir [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] gerðu innrás í Tékkóslóvakíu árið 1968. Stefna Dubčeks hafði verið að koma á „sósíalisma með mannlegri ásjónu“ en umbætur hans í þá átt fóru mjög fyrir brjóstið á [[Stalínismi|stalínistum]] í Tékkóslóvakíu og í [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. ==Æviágrip== Alexander Dubček fæddist árið 1921 í þorpinu Uhrovec í Tékkóslóvakíu. Faðir hans var smiður og meðlimur í Kommúnistaflokki landsins. Dubček-fjölskyldan fluttist til [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] árið 1925 og Alexander útskrifaðist með stúdentspróf úr sovéskum skóla árið 1938. Sama ár sneri fjölskyldan aftur til Tékkóslóvakíu til að flýja [[Hreinsanirnar miklu|hreinsanir Stalíns]].<ref name=alþýðublaðið>{{Tímarit.is|2636086|Alexander Dubcek|höfundur=Walter Pöppel|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=20. september 1968|blaðsíða=2; 10}}</ref> Stuttu eftir að Dubček-fjölskyldan sneri heim til Tékkóslóvakíu innlimuðu [[Þriðja ríkið|nasistar]] hluta af landinu og stofnuðu [[Fasismi|fasískt]] [[leppríki]] í Slóvakíu undir stjórn prestsins [[Jozef Tiso|Jozefs Tiso]]. Alexander neyddist til að hætta námi sínu og gerast vélvirki í [[Trenčín]]. Í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni tók Alexander ásamt föður sínum og bróður þátt í [[Andspyrnuhreyfingin í Slóvakíu|andspyrnu gegn stjórn Tisos]]. Bróðir hans, Júlíus, var drepinn vegna þátttöku sinnar í andspyrnuhreyfingunni og Alexander særðist í ágúst árið 1944.<ref name=alþýðublaðið/> Kommúnistar [[Valdaránið í Tékkóslóvakíu 1948|tóku völdin]] í Tékkóslóvakíu eftir styrjöldina árið 1948. Næsta ár varð Dubček ritari í héraðsráði kommúnista í Trencia og árið 1951 var hann kjörinn á tékkóslóvakíska þingið. Samhliða stjórnmálaferli sínum stundaði hann nám í Háskólanum í Bratislava og Ríkisháskólanum í Moskvu og útskrifaðist þaðan með doktorsgráðu í lögfræði árið 1958. Árið 1960 varð hann ritari miðstjórnar slóvakíska kommúnistaflokksins og í janúar árið 1968 tók hann við af [[Antonín Novotný]] sem leiðtogi [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]].<ref name=alþýðublaðið/> Sem flokksleiðtogi boðaði Dubček róttækar breytingar á kommúnísku stjórnarkerfi landsins. Hagkerfinu var breytt til að taka meira tillit til einkaframtaks og dregið var úr miðstýringu efnahagsins.<ref name=tíminn>{{Tímarit.is|3911229|„Sá sem sáir vindi uppsker storm“|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=20. ágúst 1978|blaðsíða=10-11; 29}}</ref> Prentfrelsi, trúfrelsi og ferðafrelsi var komið á og bann var lagt gegn því að fólk væri handtekið án fyrirvara og gildrar handtökuskipunar. Auk þess var dómskerfið aðskilið öðrum öngum ríkisvaldsins. Dubček varð mjög vinsæll vegna umbótanna, sem hann sagði að ættu að leggja grunninn að „sósíalisma með mannlegri ásjónu“.<ref name=mbl1968>{{Tímarit.is|1397894|Aðdragandinn|höfundur=Magnús Sigurðsson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. október 1968|blaðsíða=8-10; 13}}</ref> Umbótaherferð Dubčeks, sem kennd er við [[vorið í Prag]], geðjaðist hins vegar ekki ráðamönnum í Sovétríkjunum. Þann 20.–21. ágúst gerðu ríki [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] innrás í Tékkóslóvakíu til að koma Dubček frá völdum og binda enda á umbætur hans. Dubček var sviptur völdum og rekinn úr Kommúnistaflokknum árið 1970. Eftir að Dubček var sleppt settist hann að í [[Bratislava]] og starfaði þar við skógarvörslu þar til hann komst á eftirlaun. Hann var undir ströngu eftirliti þar til [[Míkhaíl Gorbatsjov]] komst til valda í Sovétríkjunum, en eftir heimsókn Gorbatsjovs til Tékkóslóvakíu árið 1987 var varðgæslu yfir Dubček aflétt.<ref name=þjóðviljinn>{{Tímarit.is|2922135|Alexander Dubcek: Leiðtogi á ný?|blað=[[Þjóðviljinn]]|útgáfudagsetning=25. nóvember 1989|blaðsíða=2}}</ref> Dubček studdi [[Flauelsbyltingin|flauelsbyltinguna]] sem braust út gegn kommúnistastjórn Tékkóslóvakíu árið 1989. Hann birtist ásamt [[Václav Havel]] til að fagna falli kommúnistastjórnarinnar og naut um hríð stuðnings margra Tékkóslóvaka til að gerast nýr forseti landsins.<ref>{{Tímarit.is|1713247|Falli kommúnisma ákaft fagnað á götum Prag|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=25. nóvember 1989|blaðsíða=1}}</ref> Eftir fall kommúnistastjórnarinnar var Havel að endingu kjörinn forseti Tékkóslóvakíu en Dubček var kjörinn forseti þingsins og gegndi hann því embætti til ársins 1992. Dubček lést eftir meiðsli í bílslysi í nóvember sama ár.<ref>{{Tímarit.is|1774600|Lítið fjallað um andlát Dubceks í Tékkóslóvakíu|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=10. nóvember 1992|blaðsíða=30}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Fyrsti ritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu |frá=[[5. janúar]] [[1968]] |til = [[17. apríl]] [[1969]] |fyrir= [[Antonín Novotný]] |eftir = [[Gustáv Husák]] }} {{Töfluendir}} {{fd|1921|1992}} {{DEFAULTSORT:Dubček, Alexander}} [[Flokkur:Dauðsföll í umferðarslysum]] [[Flokkur:Handhafar Sakharov-verðlaunanna]] [[Flokkur:Leiðtogar Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]] [[Flokkur:Slóvakískir stjórnmálamenn]] ep3yvnl0a52tp145q13p7r4qo8zzbro 0 151815 1983129 1638492 2026-10-18T17:03:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983129 wikitext text/x-wiki {{Skáletrað}} {{Taxobox | image = Lewisia stebbinsii Hells Half Acre lg.jpg | image_caption = | status = G1 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Montiaceae]] | genus = [[Lewisia]] | species = '''L. stebbinsii''' | binomial = Lewisia stebbinsii | binomial_authority = [[Roman W. Gankin|Gankin]] & Hildreth<ref name = "C132">Gankin & Hildreth, 1968 ''In: Four Seasons, 2: No. 4, 13''</ref> | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Lewisia stebbinsii'''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16892716|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref> er fjölær jurt af ættinni [[Montiaceae]]. Hún er einlend í Kaliforníu. <gallery> Flickr - brewbooks - Lewisia stebbinsii (1).jpg Flickr - brewbooks - Lewisia stebbinsii.jpg </gallery> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == *[https://web.archive.org/web/20160401141020/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6362,6380 Jepson Manual Treatment] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lewisia+stebbinsii Photo gallery] {{commonscat|Lewisia stebbinsii}} {{Wikilífverur|Lewisia stebbinsii}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] czixbugerlq785nx8lkdo95g2f3k93c 0 151863 1983127 1638188 2026-10-18T17:00:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983127 wikitext text/x-wiki {{Skáletrað}} {{Taxobox | status = | image = Lewisialongipetalalittleplum.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Montiaceae]] | genus = [[Lewisia]] | species = '''L. longipetala''' | binomial = Lewisia longipetala | binomial_authority = ([[Charles Vancouver Piper|Piper]]) [[Keith Clay|Clay]]<ref name = "C132">Clay, 1937 ''In: Present-Day Rock Garden, p. 20: 341''</ref> | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Oreobroma longipetala'' <small>[[Charles Vancouver Piper|Piper]]</small><br>''Lewisia pygmaea'' subsp.'' longipetala'' <small>([[Charles Vancouver Piper|Piper]]) [[Roxana Stinchfield Ferris|Ferris]]</small><br>''Calandrinia longipetala'' <small>([[Charles Vancouver Piper|Piper]]) [[Ferdinand Albin Pax|Pax]] &amp; Hoffm.</small> }} '''Lewisia longipetala'''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16892683|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref> er fjölær jurt af ættinni [[Montiaceae]]. Hún er einlend í Sierra Nevada í Bandaríkjunum.<ref name = calflora>{{cite web | url = https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=4774 | title = ''Lewisia longipetala'' | publisher = Calflora.org | accessdate = 22 March 2018}}</ref> Hún blandast auðveldlega ''[[Lewisia cotyledon]]'' í görðum.<ref>Nicholls, G. (2002). [https://books.google.com/books?id=fDEhdi3G434C&pg=PA172&lpg=PA172&dq=lewisia+longipetala+hybrids&source=bl&ots=Fmn8lyg7wC&sig=VA1XtmhFNMSpiDzy6GFCxRHjBDA&hl=en&ei=sKlzSr79I5KmNs24ndAG&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6#v=onepage&q=lewisia%20longipetala%20hybrids&f=false Alpine Plants of North America]. Timber Press. pg 172.</ref> <gallery> Lewisia longipetala.jpg </gallery> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == *[https://web.archive.org/web/20190822100511/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6362,6375 Jepson Manual Treatment] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lewisia+longipetala Photo gallery] {{commonscat|Lewisia longipetala}} {{Wikilífverur|Lewisia longipetala}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] ghqa0lkn1a8rk5k1e0obnczklp3e0hv 0 151881 1983095 1638225 2026-10-18T12:07:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983095 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = | image = Flickr - brewbooks - Lewisia triphylla.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Montiaceae]] | genus = [[Lewisia]] | species = '''L. triphylla''' | binomial = Lewisia triphylla | binomial_authority = (S. Wats.) B.L. Robins.<ref name = "C132">B.L. Robins., 1897 ''In: A. Gray. Syn. Fl. N. Am. 1: I. 269''</ref> | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Oreobroma triphyllum'' <small>([[Sereno Watson|S. Watson]]) Howell</small><br>''Erocallis triphylla'' <small>(S. Wats.) Rydberg</small><br>''Claytonia triphylla'' <small>S. Wats.</small> }} '''Hnúðblaðka''' ([[fræðiheiti]]: ''Lewisia triphylla''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16892717|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref>) er fjölær jurt af ættinni [[Montiaceae]]. Hún er ættuð frá vesturhluta Norður-Ameríku frá [[Breska-Kólumbía|Bresku-Kólumbíu]] til [[Kalifornía|Kaliforníu]] til [[Colorado]].<ref name = calflora>{{cite web | url = https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=4783 | title = ''Lewisia triphylla'' | publisher = Calflora.org | accessdate = 22 March 2018}}</ref> <gallery> Flickr - brewbooks - Lewisia triphylla (1).jpg </gallery> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == *[https://web.archive.org/web/20160401141023/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6362,6381 Jepson Manual Treatment] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lewisia+triphylla Photo gallery] {{commonscat|Lewisia triphylla}} {{Wikilífverur|Lewisia triphylla}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] iilzq1tcazv3bft6atf41rfw7q5o4j2 0 151949 1983128 1792328 2026-10-18T17:01:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983128 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = | image_caption = | status = G1 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Montiaceae]] | genus = [[Lewisia]] | species = '''L. serrata''' | binomial = Lewisia serrata | binomial_authority = [[Lawrence Ray Heckard|Heckard]] & [[George Ledyard Stebbins|Stebbins]]<ref name = "source">Brittonia; a Series of Botanical Papers. New York, NY 26:305. 1974</ref> | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Lewisia serrata'''<ref name = "Grin">[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?410893 GRIN Database Lewisia serrata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417034015/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?410893 |date=2016-04-17 }} GRIN Database</ref> er fjölær jurt af ættinni [[Montiaceae]]. Hún er einlend í Kaliforníu. <ref name = "PLANTS">[https://plants.usda.gov/core/profile?symbol=LESE3 Lewisia serrata] Plants Profile</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == *[https://web.archive.org/web/20190616233546/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_cpn.pl?LESE3 Jepson Manual Treatment] *[https://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lewisia+serrata Photo gallery] {{commonscat|Lewisia serrata}} {{Wikilífverur|Lewisia serrata}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] azwyqus2iyq2z6ue7gnkdo1bfjoysst 0 152404 1983126 1640933 2026-10-18T16:54:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983126 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = | image = Claytonia lanceolata Meeks Table.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Montiaceae]] | genus = [[Claytonia]] | species = '''C. lanceolata''' | binomial = Claytonia lanceolata | binomial_authority = [[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]<ref name = "C132">Pursh, 1814 ''In: Fl. Amer. Sept. 1: 175, plate 3''</ref> | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Claytonia caroliniana'' var.'' lanceolata'' <small>([[Pall. (awtor)|Pall.]] ex [[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]) [[Sereno Watson|S. Watson]]</small> }} '''''Lensugrýta''''' ([[fræðiheiti]]; '''Claytonia lanceolata'''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16893395|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref>) er plöntutegund sem var lýst af [[Frederick Traugott Pursh]]. Hún vex í vesturhluta Norður-Ameríku.<ref name = "EFlora">[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6336,6342 Claytonia lanceolata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401140827/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6336,6342 |date=2016-04-01 }} Jepson EFlora</ref> <gallery> Claytonia_lanceolata_3657.JPG Claytonia_lanceolata_3662.JPG Claytonia_lanceolata_15754.JPG Claytonia lanceolata 3667.JPG Olsynium douglasii Meeks Table 3.jpg Claytonia_lanceolata_3659.JPG </gallery> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{commonscat|Claytonia lanceolata}} {{Wikilífverur|Claytonia lanceolata}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] 6lvngkwrctpdiz3csauv19yz07slqaw 0 152543 1983137 1641553 2026-10-18T19:17:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983137 wikitext text/x-wiki {{Skáletrað}} {{Taxobox | status = | image = Montia linearis 37854.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Montiaceae]] | genus = [[Montia]] | species = '''M. linearis''' | binomial = Montia linearis | binomial_authority = ([[David Douglas|Dougl.]] ex [[William Jackson Hooker|Hook.]]) [[Edward Lee Greene|Greene]]<ref name = "C132">Greene, 1891 ''In: Fl. Francisc. 181''</ref> | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Montiastrum lineare'' <small>([[David Douglas|Dougl.]] ex [[William Jackson Hooker|Hook.]]) [[Per Axel Rydberg|Rydb.]]</small><br>''Claytonia linearis'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Rafin.]]</small><br>''Claytonia linearis'' <small>[[David Douglas|Dougl.]] ex [[William Jackson Hooker|Hook.]]</small> }} '''''Montia linearis'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16893500|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref> er plöntutegund sem var lýst af [[Edward Lee Greene]]. Hún er frá vesturhluta Norður-Ameríku == Tilvísanir == {{Reflist}} ==Tenglar== *[https://web.archive.org/web/20160401141041/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6382,6388 Jepson Manual Treatment - ''Montia linearis''] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Montia+linearis ''Montia linearis'' - Photo gallery] {{commonscat|Montia linearis}} {{Wikilífverur|Montia linearis}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] d0h495iqy7rewl21id2nf8bhucz4ybq 0 152545 1983138 1641555 2026-10-18T19:18:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983138 wikitext text/x-wiki {{Skáletrað}} {{Taxobox | status = | image = Montia parvifolia 1478.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'') | familia = [[Montiaceae]] | genus = [[Montia]] | species = '''M. parvifolia''' | binomial = Montia parvifolia | binomial_authority = ([[José Mariano Mociño|Moc.]] ex DC.) [[Edward Lee Greene|Greene]]<ref name = "C132">Greene, 1894 ''In: Fl. Francisc. (1891) 181; & Man. Bot. San Franc. Bay 61''</ref> | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Naiocrene parvifolia'' subsp.'' flagellaris'' <small>([[August Gustav Heinrich von Bongard|Bong.]]) [[Roxana Stinchfield Ferris|Ferris]]</small><br>''Naiocrene parvifolia'' <small>(de Candolle) Rydberg</small><br>''Naiocrene obtusata'' <small>A. A. Heller</small><br>''Naiocrene filicaulis'' <small>A. A. Heller</small><br>''Montia parvifolia'' var.'' flagellaris'' <small>([[August Gustav Heinrich von Bongard|Bong.]]) [[Charles Leo Hitchcock|C.L. Hitchc.]]</small><br>''Montia obtusata'' <small>A. A. Heller</small><br>''Montia flagellaris'' <small>([[August Gustav Heinrich von Bongard|Bong.]]) B.L. Robins.</small><br>''Claytonia parvifolia'' var.'' flagellaris'' <small>([[August Gustav Heinrich von Bongard|Bong.]]) [[Ray Joseph Davis|R.J. Davis]]</small><br>''Claytonia parvifolia'' subsp.'' flagellaris'' <small>([[August Gustav Heinrich von Bongard|Bong.]]) Hulten</small><br>''Claytonia parvifolia'' <small>Mocino ex [[Asa Gray|A. Gray]]</small><br>''Claytonia parvifolia'' <small>[[José Mariano Mociño|Moc.]] ex DC.</small><br>''Claytonia flagellaris'' <small>[[August Gustav Heinrich von Bongard|Bong.]]</small><br>''Claytonia filicaulis'' <small>[[David Douglas|Dougl.]]</small> }} '''''Montia parvifolia'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16893508|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref> er plöntutegund sem var lýst af [[Edward Lee Greene]]. Hún er ættuð frá vesturhluta Norður-Ameríku. <gallery> Montia_parvifolia_1476.JPG Montia_parvifolia_1478.JPG Montia_parvifolia_5133.JPG Montia_parvifolia_6695.JPG Montia_parvifolia_6779.JPG Montia_parvifolia_1465.JPG </gallery> == Tilvísanir == {{Reflist}} ==Tenglar== *[https://web.archive.org/web/20190723023828/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6318,6382,6389 Jepson Manual Treatment - ''Montia parvifolia'''] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Montia+parvifolia ''Montia parvifolia'' - Photo gallery] {{commonscat|Montia parvifolia}} {{Wikilífverur|Montia parvifolia}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Grýtuætt]] lvwnc9otm6mcamax0y9vggq4kba1bua 0 155682 1983227 1891535 2026-10-19T04:51:16Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Lappland (Finnland)]] á [[Lappland (Finnlandi)]] 1891535 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Lappi sijainti Suomi.svg|thumb|Lappland.]] '''Lappland''' (finnska: ''Lappi''; samíska: ''Sápmi'') er stærsta og nyrsta hérað [[Finnland]]s. Það á landamæri við [[Norrbotten|Norðurbotn]] í Svíþjóð, [[Finnmörk]]u og [[Troms]] í Noregi og [[Múrmansk-fylki]] í Rússlandi. Héraðið er næstum jafn stórt og Ísland eða rúmlega 100.000 ferkílómetrar. Hæsti punktur landsins, [[Halti]] (1,324 m.) er þar. Íbúar eru um 180.000 (2016) og er stærsta borgin [[Rovaniemi]], þar á eftir koma [[Tornio]] og [[Kemi]]. 21 sveitarfélag eru í Lapplandi og þar af eru 4 með stöðu borgar. Barrskógar með [[rauðgreni]] og [[skógarfura|skógarfuru]] eru ríkjandi í héraðinu. [[Jólasveinninn]] hefur verið bendlaður við Lappland frá því á fyrri hluta 20. aldar. <gallery> Skiing at Riisitunturi National Park.JPG|[[Riisitunturi-þjóðgarðurinn]]. Katximatxis5.PNG|Saana-fjall. Inari Siida ulkoilmamuseo.JPG|Hefðbundið bjálkahús. Rovaniemi pajakyla 2.jpg|Jólasþorp í Rovaniemi. Käsivarsi porot 2.JPG|Hreindýr. </gallery> [[Flokkur:Héruð Finnlands]] tjojnvo8qgxo3khveeeq93qil1kk9qr 1983233 1983227 2026-10-19T05:01:54Z Fyxi 84003 snið 1983233 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Lappland | nafn_í_eignarfalli = Lapplands | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Lappi ([[finnska]])}} * {{small|Lappi ([[norðursamíska]])}} * {{small|Lappland ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Lapin maakunnan vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Lappi sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Rovaniemi]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref>{{efn|Heildarflatarmál miðast einungis við flatarmál lands og ferskvatns.}} | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 92753.8 + 6229.0 }}}} | flatarmál_land_km2 = 92.753,8 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 6.229,0 | flatarmál_eyða2_titill = Sjávarvatn | flatarmál_eyða2_km2 = 1.384,1 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 176.215 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-10 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Lappland''' ([[finnska]]: ''Lappi'', [[norðursamíska]]: ''Lappi'') er stærsta og nyrsta [[Héruð Finnlands|hérað]] [[Finnland]]s. Það á landamæri við [[Norrbotten|Norðurbotn]] í Svíþjóð, [[Finnmörk]]u og [[Troms]] í Noregi og [[Múrmansk-fylki]] í [[Rússland]]i. Héraðið er næstum jafn stórt og Ísland eða um 100.000 ferkílómetrar.<ref name="flatarmál" /> Hæsti punktur landsins, [[Halti]] (1.324 m.) er þar. Íbúar eru um 176.200 (2025) og er stærsta borgin [[Rovaniemi]], þar á eftir koma [[Tornio]] og [[Kemi]].<ref name="mannfjöldi" /> Barrskógar með [[rauðgreni]] og [[skógarfura|skógarfuru]] eru ríkjandi í héraðinu. [[Jólasveinninn]] hefur verið bendlaður við Lappland frá því á fyrri hluta 20. aldar. == Sveitarfélög == 21 sveitarfélag eru í Lapplandi og þar af eru 4 með stöðu borgar. * [[Enontekiö]] * [[Inari]] * [[Kemi]] * [[Kemijärvi]] * [[Keminmaa]] * [[Kittilä]] * [[Kolari]] * [[Muonio]] * [[Pelkosenniemi]] * [[Pello]] * [[Posio]] * [[Ranua]] * [[Rovaniemi]] * [[Salla]] * [[Savukoski]] * [[Simo]] * [[Sodankylä]] * [[Tervola]] * [[Tornio]] * [[Utsjoki]] * [[Ylitornio]] == Myndir == <gallery> Skiing at Riisitunturi National Park.JPG|[[Riisitunturi-þjóðgarðurinn]]. Katximatxis5.PNG|Saana-fjall. Inari Siida ulkoilmamuseo.JPG|Hefðbundið bjálkahús. Rovaniemi pajakyla 2.jpg|Jólasþorp í Rovaniemi. Käsivarsi porot 2.JPG|Hreindýr. </gallery> == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] 8kn9w0gzbtri6bnu4rscv6d52mm564y 1983234 1983233 2026-10-19T05:10:57Z Fyxi 84003 1983234 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Lappland | nafn_í_eignarfalli = Lapplands | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Lappi ([[finnska]])}} * {{small|Lappi ([[norðursamíska]])}} * {{small|Lappland ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Lapin maakunnan vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Lappi sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Rovaniemi]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref>{{efn|Heildarflatarmál miðast einungis við flatarmál lands og ferskvatns.}} | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 92753.8 + 6229.0 }}}} | flatarmál_land_km2 = 92.753,8 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 6.229,0 | flatarmál_eyða2_titill = Sjór | flatarmál_eyða2_km2 = 1.384,1 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 176.215 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-10 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Lappland''' ([[finnska]]: ''Lappi'', [[norðursamíska]]: ''Lappi'') er stærsta og nyrsta [[Héruð Finnlands|hérað]] [[Finnland]]s. Það á landamæri við [[Norrbotten|Norðurbotn]] í Svíþjóð, [[Finnmörk]]u og [[Troms]] í Noregi og [[Múrmansk-fylki]] í [[Rússland]]i. Héraðið er næstum jafn stórt og Ísland eða um 100.000 ferkílómetrar.<ref name="flatarmál" /> Hæsti punktur landsins, [[Halti]] (1.324 m.) er þar. Íbúar eru um 176.200 (2025) og er stærsta borgin [[Rovaniemi]], þar á eftir koma [[Tornio]] og [[Kemi]].<ref name="mannfjöldi" /> Barrskógar með [[rauðgreni]] og [[skógarfura|skógarfuru]] eru ríkjandi í héraðinu. [[Jólasveinninn]] hefur verið bendlaður við Lappland frá því á fyrri hluta 20. aldar. == Sveitarfélög == 21 sveitarfélag eru í Lapplandi og þar af eru 4 með stöðu borgar. * [[Enontekiö]] * [[Inari]] * [[Kemi]] * [[Kemijärvi]] * [[Keminmaa]] * [[Kittilä]] * [[Kolari]] * [[Muonio]] * [[Pelkosenniemi]] * [[Pello]] * [[Posio]] * [[Ranua]] * [[Rovaniemi]] * [[Salla]] * [[Savukoski]] * [[Simo]] * [[Sodankylä]] * [[Tervola]] * [[Tornio]] * [[Utsjoki]] * [[Ylitornio]] == Myndir == <gallery> Skiing at Riisitunturi National Park.JPG|[[Riisitunturi-þjóðgarðurinn]]. Katximatxis5.PNG|Saana-fjall. Inari Siida ulkoilmamuseo.JPG|Hefðbundið bjálkahús. Rovaniemi pajakyla 2.jpg|Jólasþorp í Rovaniemi. Käsivarsi porot 2.JPG|Hreindýr. </gallery> == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] jk1w2skp90zlca8k3siy7aok9edm3pv 0 156244 1983097 1944158 2026-10-18T12:19:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983097 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Hrafnhildur Hanna Ragnarsdóttir | búseta = | mynd = Hrafnhildur.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 1948 | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor emerita í þroska- og uppeldisvísindum við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Hrafnhildur (Hanna) Ragnarsdóttir''' (f. 1948)<ref>Kvennasögusafn Íslands. [https://kvennasogusafn.is/index.php?page=alias-2 Íslenski kvendoktorar 1990] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101117190025/http://kvennasogusafn.is/index.php?page%3Dalias%2D2 |date=2010-11-17 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> er [[prófessor]] emerita í þroska- og uppeldisvísindum við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Helstu áherslur Hrafnhildar í kennslu og rannsóknum eru annars vegar málþroski barna á mörkum leik- og grunnskóla (fjögra til átta ára), tengsl hans við vitsmuna- og félagsþroska, máluppeldi og þróun læsis og námsárangurs. Og hins vegar þróun máls og málnotkunar eins og hún birtist í frásögnum og álitsgerðum í ritmáli og talmál eftir að fyrsta málþroskaskeiði lýkur, eða frá miðstigi fram á fullorðinsár.<ref name="Google Scholar">{{vefheimild|url=https://scholar.google.com/citations?user=3A82xbkAAAAJ&hl=en&oi=ao|titill=Google Scholar. Hrafnhildur Ragnarsdóttir}}</ref> == Menntun == Hrafnhildur lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] 1968. Sama ár fékk hún styrk frá Macalester College, St. Paul, [[Minnesota]] þar sem hún lagði stund á [[bókmenntir]] og [[heimspeki]]. Á árunum 1969-76 stundaði hún nám við Université d´Aix-Marseille með styrk frá franska ríkinu og lauk Licence-ès-lettres 1973 og Maîtrise de Psychologie 1974. Hún lauk síðar Diplôme d´Études Approfondies (1985) og doktorsprófi í [[sálfræði]] og uppeldisvísindum frá sama skóla 1990.<ref name="Hrafnhildur">{{vefheimild|url=https://www.hi.is/starfsfolk/hragnars|titill=Háskóli Íslands. Hrafnhildur Hanna Ragnarsdóttir. Prófessor emeritus í þroska- og sálmálvísindum|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2020}}</ref><ref>Skrá um doktorsritgerðir. [https://doktor.landsbokasafn.is/detail/660 Hrafnhildur Ragnarsdóttir]. Titill doktorsritgerðar: Système Patronymique et construction des relations des relations de parenté chez les enfants islandais. Thèse de doctorat (nouveau régime), Université d´Aix-Marseille. 300 bls. + viðaukar. Sótt 5. mars 2020.</ref> == Starfsferill == Hrafnhildur störf við [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] (síðar Háskóla Íslands) 1974, fyrst sem stundakennari en síðar [[lektor]] (frá 1976), [[dósent]] og loks prófessor í þroska- og uppeldisvísindum frá 1990 til starfsloka 2018.<ref name="ferilskrá">{{vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/c34ffbf511fa.pdf|titill=Háskóli Íslands. Hrafnhildur Hanna Ragnarsdóttir. Prófessor emeritus í þroska- og sálmálvísindum. Ferilskrá.|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2020}}</ref> Hrafnhildur hefur gegnt fjölda stjórnunar- og trúnaðarstarfa innan skólans og utan, einkum í tengslum við rannsóknir. M.a. var Hún var m.a. aðstoðarrektor 1991-92, fyrsti deildarforseti framhaldsnáms við KHÍ og fyrsti forstöðumaður Rannsóknarstofnunar KHÍ 1991-96. Hún var kjörin fulltrúi kennara í skólaráði KHÍ og síðar Menntavísindasviðs HÍ,<ref name="ferilskrá" /> formaður uppeldisskorar og fagráða í sálfræði og máli og samskiptum. Eftir samruna KHÍ og HÍ 2007 stofnaði hún ásamt fleirum Rannsóknarstofu um þroska, mál og læsi barna og unglinga og hefur verið forstöðumaður hennar síðan.<ref>Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi barna og unglinga. [http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/um_stofuna Um stofuna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017130009/http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/um_stofuna |date=2015-10-17 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> == Rannsóknatengd nefndar- og stjórnunarstörf == Hrafnhildur sat í stjórn Vísindaráðs fyrir hug- og félagsvísindi 1991-94 og síðar í stjórnum Vísindasjóðs og Rannsóknasjóðs [[Rannís|RANNÍS]] (fyrir hug- og félagsvísindi) 2002-07. Hún var fulltrúi Íslands í fastanefnd ''European Science Foundation'' um félagsvísindi (ESF-SCSS) 2004-07 sem og í stjórnum norræna vísindasjóðsins (NOS-HS) 2003-07 og ERANETsins ''´NORFACE´ (New Opportunities for Research Funding Collaboration in the Social Sciences)'' sem styrkt var af EU 2004-09 (varaformaður 2004). Hún hefur verið fulltrúi Íslands í framkvæmdastjórnum þriggja evrópskra rannsóknarneta á vegum EU: COST A8: ''Concerted Research Action on Learning Disorders as a Barrier to Human Development'' (1995-99), COST IS0207: ''The European Research Network on Learning to Write Effectively'' (ERN-LWE) (2008-11)<ref>[http://www.cost-lwe.eu/ European Research Network on Learning to Write Effectively]. Sótt 5. mars 2020.</ref> (Financial Rapporteur 2010-11) og ''European Literacy Network'' (ELN) frá 2014.<ref>[https://www.is1401eln.eu/en/ Eln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626042619/https://www.is1401eln.eu/en/ |date=2019-06-26 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> Auk þess að beita sér fyrir auknu samstarfi fræðimanna á sviði máls og læsis í Evrópu hafa öll þessi fræðimannanet lagt sérstaka áherslu á rannsóknarþjálfun, hreyfanleika og menntunartækifæri fyrir doktorsnema og unga fræðimenn.<ref name="ferilskrá" /> == Rannsóknir == === Helstu áherslur === *Langtímaþróun máls og málnotkunar, einkum orðaforða, málfræði og orðræðu í samfelldu máli (frásagnir, álitsgerðir), bæði í ritmáli og talmáli. Einstaklingsmunur, orsakir hans og tengsl við ílag og uppeldisaðstæður. *Tengsl málþroska við aðra þroskaþætti, einkum vit- og félagsþroska. Þessir þroskaþættir eru samofnir lesskilningi og ritunarfærni og saman mynda þeir undirstöðu námsárangurs og eru lykillinn að velgengni í skóla og samfélagi. *Mál og málnotkun eru mjög aðstæðubundin. Af því leiðir mikilvægi þess að beita mismunandi aðferðum við rannsóknir á máli og málþroska. Hrafnhildur hefur notað upptökur af máli barna við eðlilegar aðstæður og athuganir við staðlaðar og hálfstaðlaðar aðstæður; langsniðs- og þversniðsrannsóknir; samanburð á málþroska barna sem læra ólík tungumál o.fl.<ref name="Google Scholar" /> === Nokkur rannsóknarverkefni sem Hrafnhildur hefur stýrt === * Þroski leik- og grunnskólabarna: Sjálfsstjórn, málþroski og læsi á aldrinum 4 til 8 ára. Víðtæk langsniðsrannsókn þar sem fylgst var árlega í þrjú ár með rúmlega 270 börnum, fæddum árin 2004 og 2006. Megintilgangur rannsóknarinnar var afla þekkingar á þremur lykilsviðum þroska, málþroska (orðaforði, málfræði, frásagnarhæfni, orðhluta- og hljóðkerfisvitund), læsi (stafaþekking, umskráning, stafsetning, lesskilningur, ritun) og sjálfstjórn meðal íslenskra barna á aldrinum fjögurra til átta ára og kanna hvernig þau tengjast innbyrðis og spá fyrir um námsgengi. Styrkt af Rannís og Rannsóknasjóði HÍ.<ref>Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi barna og unglinga. [http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/throski_leik_og_grunnskolabarna_sjalfsstjorn_malthroski_og_laesi_a_aldrinum_4 Þroski leik- og grunnskólabarna: Sjálfsstjórn, málþroski og læsi á aldrinum 4 til 8 ára] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20150302231540/http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/throski_leik_og_grunnskolabarna_sjalfsstjorn_malthroski_og_laesi_a_aldrinum_4 |date=2015-03-02 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Steinunn Gestsdóttir og Freyja Birgisdóttir. (2009). Þroski leik- og grunnskólabarna: Sjálfstjórn, málþroski og læsi 4ra - 8 ára íslenskra barna. Kynning og fyrstu niðurstöður úr nýrri rannsókn. Í Gunnar Þór Jóhannesson og Helga Björnsdóttir (ritstjórar), Ráðstefnurit Þjóðarspegils Félagsvísindadeildar HÍ, bls. 645-657, Reykjavík: Félagsvísindastofun HÍ.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2015). [http://netla.hi.is/greinar/2015/ryn/007.pdf Málþroski leikskólabarna: Þróun orðaforða, málfræði og hlustunarskilnings milli fjögra og fimm ára aldurs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812144927/http://netla.hi.is/greinar/2015/ryn/007.pdf |date=2020-08-12 }}. ''Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun''. Sótt 5. mars 2020.</ref> * Málþroski barna frá 4 til 9 ára og tengsl við árangur á samræmdum prófum í 4. bekk. Framhaldsrannsókn Hrafnhildar þar sem áfram er fylgst með málþroska og námsárangri yngri barnanna í þroskarannsókninni. Styrkt af Rannsóknarsjóði HÍ.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2018). [http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/15.pdf Orðaforði íslenskra barna frá 4 til 8 ára aldurs: Langtímarannsókn á vaxtarhraða og stöðugleika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129012353/https://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/15.pdf |date=2020-11-29 }}. ''Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun''. Sótt 5. mars 2020.</ref> * Mál í notkun: Tal- og ritmál barna, unglinga og fullorðinna. Rannsókn á máli og málnotkun (orðaforða, málfræði, setningagerð, samloðun, textabygging, afstaða höfundar o.fl.) 80 einstaklinga í fjórum aldurshópum: 11, 14, 17 ára og fullorðnir (aldur 26 - 40 ára) eins og hún birtist í tveimur ólíkum textategundum, frásögnum og álitsgerðum, og í talmáli samanborið við ritmál. Rannsóknin var liður í sjö landa samanburðarrannsókn ''Developing literacy in different contexts and different languages'', sem styrkt var af The Spencer Foundation og [[Rannís]].<ref>Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi barna og unglinga. [http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/mal_i_notkun_tal_og_ritmal_barna_unglinga_og_fullordinna Mál í notkun – tal – og ritmál barna, unglinga og fullorðinna] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20150302231505/http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/mal_i_notkun_tal_og_ritmal_barna_unglinga_og_fullordinna |date=2015-03-02 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2012). Development of written and spoken narratives and expositories in Icelandic. Í M. Torrance, Alamargot, D. o.fl. (ritstj.), Learning to write effectively: Current Trends in European Research, bls. 243-248. Bingley: Emerald Group Publishing Ltd.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir og Sven Strömqvist. (2005). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378216604001948 The development of generic maður/man for the construction of discourse stance in Icelandic and Swedish]. Journal of Pragmatics, 37:143-155.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Melina Aparici, Dalia Cahana-Amitay, Janet van Hell, og Anne Viguié. (2002). [https://www.ingentaconnect.com/content/jbp/wll/2001/00000005/00000001/art00004?crawler=true Verbal structure and content in written discourse. Expository and narrative texts]. Written Language and Literacy, 5(1):95-126.</ref><ref>Berman, Ruth, Hrafnhildur Ragnarsdóttir og Sven Strömqvist (2002). [https://www.ingentaconnect.com/content/jbp/wll/2002/00000005/00000002/art00005?crawler=true&mimetype=application/pdf Discourse stance]. Written Language and Literacy, 5(2):255-289.</ref><ref>Strömqvist, Sven, Victoria Johanson, og Hrafnhildur Ragnarsdóttir(2002). [https://www.ingentaconnect.com/content/jbp/wll/2001/00000005/00000001/art00002?crawler=true Towards a crosslinguistic comparison of lexical quanta in speech and writing]. Written Language and Literacy 5(1):45-93.</ref> Framhaldsrannsókn á íslenska hlutanum hefur notið styrkja frá Rannís og Rannsóknarsjóði HÍ.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2007). [https://timarit.is/page/5209267#page/n138/mode/2up Þróun frásagna og álitsgerða frá miðbernsku til fullorðinsára: Lengd texta og tengingar setninga]. Uppeldi og menntun, 16(2):139-159.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2011). [https://timarit.is/page/5610662#page/n74/mode/2up Textagerð barna, unglinga og fullorðinna: Samanburður á orðaforða í rit- og talmálstextum, frásögnum og álitsgerðum]. Uppeldi og menntun, 20(1), 75-98.</ref> *Hvar eru íslensk börn stödd í málþroska á mörkum leik- og grunnskóla (3/4 til 8/9 ára) og hversu breitt bil spannar einstaklingsmunur? Eldri rannsóknir, styrktar af RANNÍS, NOS-HS, rannsóknasjóði KHÍ og HÍ o.fl.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (2000). Barnets sprog ved 5 til 8-års alderen. Í R. Heilä-Ylikallio (ritstj.), Aspekter på skolstarten i Norden, bls. 88-107. Lund: Studentlitteratur.</ref> M.a.: # Hvernig læra börn merkingu orða og hugtaka um fjölskylduvensl? Áhrif mismunandi málupplýsinga á skilning 3 til 8 ára íslenskra og danskra barna á orðum og hugtökum um fjölskylduvensl.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (1999). The acquisition of kinship concepts. Í P. Broeder og J. Murre (ritstj.), Language and thought in Development. Cross-Linguistic Studies, bls. 73-94. Tübingen: Gunter Narr Verlag.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (1999). "Bráðum verður pabbi ég, ég verð pabbi og mamma verður mamma hans pabba". Í Helgi Skúli Kjartansson, Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Kristín Indriðadóttir og Ólafur Proppé) (ritstjórar), Steinar í vörðu, bls. 187-209. Reykjavík: Rannsóknarstofnun Kennaraháskóla Íslands.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (1994).[https://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000537777 “Hann afi minn er búinn að flytja sér aðra mömmu.”Hvernig læra börn hugtök um fjölskylduvensl?] Uppeldi og menntun. Tímarit Kennaraháskóla Íslands, 3:9-28.</ref> # Hvernig læra börn íslenska málfræði? Hver eru áhrif misflókinna beygingarmynstra norrænna mála á tileinkun þátíðarbeyginga frá 4 til 8 ára aldurs.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (1998). Að læra þátíð sagna Í Baldur Sigurðsson, Sigurður Konráðsson og Örnólfur Thorsson (ritstj.), Greinar á sama meiði, bls. 255-276. Reykjavík: Rannsóknarstofnun Kennaraháskóla Íslands.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Hanne Gram Simonsen og Kim Plunkett. (1999). [https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/26290/Ragnarsdottiretal1999.pdf%3Fsequence%3D1 The acquisition of past tense morphology in Icelandic and Norwegian Children: An Experimental Study]. Journal of Child Language, 26(3):577-618.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Simonsen, H. G. og Bleses, D. (1998). Experimental evidence on the acquisition of past tense inflection in Danish, Icelandic and Norwegian children. Paper presented at the Papers in First Language Acquisition. Odense Working Papers in Language and Communication.</ref><ref>Bleses, D., Basböll, H., & Vach, W. (2012). Is Danish difficult to acquire? Evidence from Nordic past-tense studies. Language and Cognitive Processes, 26(8), 1193-1231.</ref> # Hvar eru börn stödd í frásagnarhæfni um það bil sem þau hefja skólagöngu?<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (2004). [https://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000843627 Málþroski barna við upphaf skólagöngu: Sögubygging og samloðun í frásögnum 165 fimm ára barna − almenn einkenni og einstaklingsmunur]. Uppeldi og menntun, 13(2): 9-31.</ref> * Samanburður á frásagnarhæfni 3, 5, 7, 9, 12 og 15 ára og fullorðinna.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (1992). Episodic structure and interclausal connectives in Icelandic children's narratives. Í R. Söderbergh, (ritstj.), Berättelser för och av barn. Colloquium Paedolinguisticum Lundensis 1991. Lund University: Department of Linguistics. Paper no 8:33-45.</ref> * Gagnabanki HR um íslenskt mál. Hljóðupptökur og tölvuskráð gögn. # Gagnabankinn Íslenskt barnamál. Sextíu og fimm hljóðupptökur af máli þriggja barna (og foreldra þeirra), sem fylgt var eftir frá tveggja til sex ára aldurs í sjálfsprottnum samræðum barnanna við foreldra og vini á heimilum þeirra. Alls um 90 klukkustundir. Allir textarnir tölvuskráðir skv. CHAT kerfi í CHILDES.<ref>MacWhinney, B. (2019). [https://talkbank.org/manuals/CHAT.pdf Tools for analyzing talk. Part 1: The CHAT Transcription Format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218212625/https://talkbank.org/manuals/CHAT.pdf |date=2020-02-18 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref><ref>Kari Corpus. [https://childes.talkbank.org/access/Scandinavian/Icelandic/Kari.html Hrafnhildur Ragnarsdóttir]. Sótt 5. mars 2020.</ref> # Yfir 1000 sögur, sem mæltar af munni fram af sögumönnum á aldrinum þriggja ára til fullorðinna auk 300 skrifaðra. Sögurnar eru samdir útfrá tveimur kveikjum og tölvuskráðar skv. CHAT kerfi í CHILDES. # 320 rit- og talmálstextar 11, 14, 17 ára og fullorðinna (Spencer-verkefnið). Hljóðupptökur af töluðum textum og Scriptlog útgáfa af þeim rituðu. Allir textarnir tölvuskráðir skv. CHAT kerfi í CHILDES.<ref>Rannsóknarstofnun um þroska, mál og læsi barna og unglinga. [http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/rannsoknir Rannsóknir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017054222/http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/rannsoknir |date=2015-10-17 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> === Alþjóðleg rannsóknarsamvinna === Hrafnhildur hefur frá upphafi ferils síns verið virk í alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi fræðimanna á sviði þroska, máls og læsis.<ref>Háskóli Íslands. (2018). [https://www.hi.is/frettir/althjodlegt_samstarf_stendur_upp_ur_a_ferlinum Aljóðlegt samstarf stendur upp úr á ferlinum]. Sótt 5. mars 2020.</ref> Hún tók þátt í alþjóðlegri rannsókn á frásagnarhæfni barna undir stjórn Ruth Berman og Dan Slobin í ''Berkeley Cross-linguistic Language Acquisition Project'' á níunda áratugnum. Hún hefur verið aðili að CHILDES barnamálsbankanum í Carnegie-Mellon háskóla og ''International Association for the Study of Child Language'' (IASCL) frá 1993 og var kosin í framkvæmdastjórn IASCL fyrir árin 2014-20.<ref name="Hrafnhildur" /> Á tíunda áratug síðustu aldar tók Hrafnhildur þátt í að hleypa af stokkunum átaki í samanburðarrannsóknum á máltöku norrænna barna. Hún var annar af tveimur stjórnendum ''Nordic Language Acquisition Research Initiativ''e (styrkt af NorFA 1992-96) og skipulagði m.a. alþjóðlega ráðstefnu í Reykjavík ''Learning to talk about time and space'' (1994), og einnig rannsóknarverkefnisins ''Language Acquisition: A Scandinavian Perspective'',<ref>Strömqvist, Sven, Hrafnhildur Ragnarsdóttir o.fl. (1995). [https://doi.org/10.1017/S0332586500003085 The Inter-Nordic Study of Language Acquisition]. Nordic Journal of Linguistics. Vol. 18: p. 3-29.</ref> sem styrkt var af NOS-H 1994-96. Hún var annar stjórnandi ''European Summer School: The crosslinguistic study of language acquisition: an integrated approach'' fyrir evrópska doktorsnema og „post-docs“ sem styrkt var af NorFa og EU 1999 og stóð ásamt fleirum að alþjóðlegri ráðstefnu ''Language and Cognition in Language Acquisition'' í Odense sama ár. Þá var hún aðili var samstarfsverkefni fimm þjóða, ''Språkutveckling och läsinlärning'', sem styrkt var af NOS-S frá 1998-2001 og tengdist Evrópuverkefninu COST A8 (sjá hér að framan). Frá aldamótum hefur Hrafnhildur verið íslenskur verkefnisstjóri í sjö landa rannsóknarverkefni styrkt af The Spencer Foundation ''„Development of literacy in different contexts and different languages“'', sem auk sjálfrar rannsóknarinnar (sjá nánar í kafla um rannsóknarverkefni) hefur skipulagt fjölda vinnustofa og ráðstefna og hefur sterk tengsl við evrópsku fræðimannanetin um málnotkun, ritun og læsi sem nefnd voru hér að framan. Hún er einnig aðili að fjölþjóðlegum rannsóknarhópi sem hefur þróað aðferð til að meta málþroska tvítyngdra barna í báðum málum þess með sama mælitækinu, ''Multilingual Assessment Instrument for Narratives'' (MAIN), sem Hrafnhildur hefur þýtt á íslensku.<ref name="ferilskrá" /> Hrafnhildur hefur verið gestafræðimaður við fjölmarga háskóla í Evrópu og Bandaríkjunum, oftast við Harvard Graduate School of Education en einnig við háskólana í Berkeley, Gautaborg, Kaupmannahöfn, New Mexico, Osló, Oxford, Sorbonne og Stanford. Hún hefur haldið fyrirlestra um rannsóknir sínar á ótal innlendum og erlendum ráðstefnum og málþingum<ref name="Ritaskrá">{{vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra/c34ffbf511fa.pdf|titill=Háskóli Íslands. Hrafnhildur Hanna Ragnarsdóttir. Prófessor emeritus í þroska- og sálmálvísindum. Ritaskrá|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2020}}</ref> og skipulagt alþjóðlegar ráðstefnur um barnamálsrannsóknir og læsi, s.s. ''Learning to talk about time and space'' (Reykjavík 1994), ''Language and Cognition in Language Acquisition'' (Odense, 1997), ''Reading, writing and language development in the school years'' (Varmalandi, 1999). Við starfslok Hrafnhildar efndi Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi til ráðstefnu henni til heiðurs: ''Byggjum brýr og eflum læsi frá leikskóla til unglingsára.''<ref>Háskóli Íslands. (2018). [https://www.hi.is/vidburdir/byggjum_bryr_og_eflum_laesi_fra_leikskola_til_unglingsara Byggjum brýr og eflum læsi frá leikskóla til unglingsára]. Sótt 5. mars 2020.</ref> Ráðstefnan var sérstaklega var ætluð kennurum og öðru áhugafólki um málþroska og læsi á öllum skólastigum. == Annað samstarf == Hrafnhildur hefur tekið þátt í þróunarverkefnum í leik- og grunnskólum um málþroska og læsi og haldið fjölmarga fyrirlestra fyrir foreldra, kennara og annað fagfólk á öllum skólastigum um niðurstöður rannsókna sinna á máli og læsi íslenskra barna og unglinga.<ref name="Ritaskrá" /> Til dæmis tók hún virkan þátt í verkefninu ''„Bók í hönd og þér halda engin bönd“'' sem fyrst var þróað í Reykjanesbæ<ref>Leikskólinn Tjarnarsel. [http://www.tjarnarsel.is/152-tjarnarsel.leikskolinn.is/or%C3%B0aspjall%20-%20efla%20or%C3%B0afor%C3%B0a%20og%20hlutsunarskilning%20barna.pdf Orðaspjall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230402074755/https://tjarnarsel.is/152-tjarnarsel.leikskolinn.is/or%C3%B0aspjall%20-%20efla%20or%C3%B0afor%C3%B0a%20og%20hlutsunarskilning%20barna.pdf |date=2023-04-02 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref><ref>Reykjanesbær. (2019). [https://www.reykjanesbaer.is/is/stjornsysla/rnb/frettir/bok-i-hond-og-ther-halda-engin-bond-1 Bók í hönd og þér halda engin bönd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191015210839/https://www.reykjanesbaer.is/is/stjornsysla/rnb/frettir/bok-i-hond-og-ther-halda-engin-bond-1 |date=2019-10-15 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> og var í stýrihóp og rannsóknarhóp þróunarverkefnisins ''„Okkar mál: Samstarf um menningu, mál og læsi í Fellahverfi“'' sem hlaut hvatningarverðlaun skóla- og tómstundaráðs Reykjavíkurborgar 2013<ref>[http://tungumalatorg.is/okkarmal/123-2/markmi%C3%B0-verkefnisins/ Okkar mál. Samstarf um mál og læsi í Fellahverfi. Markmi]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}ð. Sótt 5. mars 2020.</ref> og ''Orðsporið'', viðurkenningu [[Félag leikskólakennara|Félags leikskólakennara]], 2014.<ref>Mbl.is. (2014, 6. febrúar). [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/02/06/okkar_mal_fekk_ordsporid/ Okkar mál fékk Orðsporið]. Sótt 5. mars 2020.</ref> Hún hefur einnig verið í samstarfi við ''Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra'' og við ''Málefli'', hagmunasamtök í þágu barna með tal- og málþroskafrávik<ref>[http://www.malefli.is/ Málefli. Hagsmunasamtök í þágu barna og ungmenna með tal- og málsþroskaröskun.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804043931/https://www.malefli.is/ |date=2020-08-04 }} Sótt 5. mars 2020.</ref> og samdi ásamt fleirum skýrslu um stöðu barna og ungmenna með tal- og málþroskaröskun fyrir Mennta- og menningarmálaráðuneytið (2012).<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Jóhanna Einarsdóttir, Marta Gall Jörgensen og Þóra Sæunn Úlfsdóttir. (2012). [http://www.althingi.is/altext/140/s/pdf/1088.pdf Skýrsla um stöðu barna og ungmenna með tal- og málþroskaröskun]. Unnið fyrir Mennta- og menningarmálaráðuneytið. Menntavísindasvið Háskóla Íslands og Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi. Sótt 5. mars 2020.</ref> == Æska og einkalíf == Foreldrar Hrafnhildar eru Ragnar Á. Magnússon, lögg. endursk. (1917-1988) og Svanlaug I. Gunnlaugsdóttir, húsmóðir (1920-1978). Hrafnhildur er gift Pétri Gunnarssyni rithöfundi og eiga þau tvo syni<ref>Mbl.is. (2001, 3. febrúar). [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/587132/ Mynd af heiminum]. Sótt 5. mars 2020.</ref>: [[Dagur Kári|Dag Kára]] kvikmyndaleikstjóra<ref>Mbl.is. (2003, 2. febrúar). [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/712162/ Reyni að skapa minn eigin heim]. Sótt 5. mars 2020.</ref> og Gunnar Þorra bókmenntafræðing og þýðanda.<ref>Morgunblaðið. (2009, 4. október). [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5264077 Hógværðin jaðrar við dramb]. Sótt 5. mars 2020.</ref> == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1948]] [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] [[Flokkur:Íslenskir sálfræðingar]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] 888j8jen3tpm046xnqj0lthztztl7jy 0 156534 1983183 1927560 2026-10-18T21:35:29Z Comp.arch 32151 1983183 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Albert Schweitzer | mynd = Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg | myndatexti = Schweitzer árið 1955. | fæðingardagur = [[14. janúar]] [[1875]] | fæðingarstaður = [[Kaysersberg]], [[Alsace-Lorraine]], [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1965|9|4|1875|1|14}} | dauðastaður = [[Lambaréné]], [[Gabon]] | trú = [[Lúterstrú|Lúterskur]] | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1952) | háskóli = [[Strassborgarháskóli]] | maki = Helen Bresslau | foreldrar = | ríkisfang = [[Þýskaland]] (1875–1919)<br>[[Frakkland]] (1919–1965) | starf = }} '''Ludwig Philipp Albert Schweitzer''' (14. janúar 1875 – 4. september 1965) var fjölvísindamaður frá [[Elsass]]. Hann var þekktur guðfræðingur, orgelleikari, rithöfundur, mannvinur, heimspekingur og læknir. Schweitzer hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1952 fyrir lífsspeki sína, sem hann kallaði „lotningu fyrir lífinu“. Frægastur var hann fyrir að stofna og reka Albert Schweitzer-sjúkrahúsið í [[Lambaréné]], sem var þá í [[Franska Miðbaugs-Afríka|frönsku Miðbaugs-Afríku]] en er nú í [[Gabon]]. Sem tónlistarfræðingur og orgelleikari skrifaði Schweitzer mikið um tónlist [[Johann Sebastian Bach|Johanns Sebastians Bach]] og hafði áhrif á svokallaða orgeleindurreisn (Orgelbewegung) á 20. öldinni. ==Æviágrip== ===Uppvöxtur og menntun=== Albert Schweitzer fæddist í smábænum [[Keysersberg]] í [[Elsass]], sem þá var hluti af [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]], en flutti ungur að aldri til bæjarins [[Gunsbach]] ásamt fjölskyldu sinni.<ref name=kirkjuritið>{{Tímarit.is|4734362|Albert Schweitzer. Líf hans og starf.|höfundur=Benjamín Kristjánsson|blað=[[Kirkjuritið]]|útgáfudagsetning=1. september 1950|blaðsíða=158–182}}</ref> Faðir hans var prestur þar í bænum og þegar Albert var fimm ára kenndi faðir hans honum að spila á píanó. Sjö ára gamall var Albert farinn að spila á [[orgel]]ið í kirkju föður síns þegar orgelleikarinn forfallaðist.<ref name=fálkinn>{{Tímarit.is|4369198|Mesti mannvinur í heimi|blað=[[Fálkinn]]|útgáfudagsetning=12. desember 1952|blaðsíða=34–35; 45}}</ref><ref>{{Tímarit.is|5680479|Albert Schweitzer mannvinurinn mikli|blað=[[Unga Ísland]]|útgáfudagsetning=1. nóvember 1955|blaðsíða=12–14|höfundur=[[Sigurbjörn Einarsson]]}}</ref> Meðal tónlistarkennara Schweitzers var [[Marie Jaëll]], sem hafði numið hjá tónskáldinu [[Franz Liszt]].<ref name=kirkjuritið/> Árið 1893 hóf Schweitzer nám í [[guðfræði]] og [[heimspeki]] við [[Strassborgarháskóli|Strassborgarháskóla]]. Hann útskrifaðist með doktorspróf í heimspeki sex árum síðar en hélt áfram doktorsnámi í guðfræði auk þess sem hann stundaði tónlistarnám og vann sem aðstoðarprestur. Á meðan Schweitzer vann að doktorsritgerð í guðfræði skrifaði hann um eftirlætistónskáld sitt, [[Johann Sebastian Bach]], og hóf að kynna sér orgelsmíði. Hann stundaði það að bjarga og varðveita gömul, fræg orgel og ferðaðist víða í þeim erindagjörðum.<ref name=fálkinn/> Schweitzer átti nokkurn þátt í svokallaðri orgelendurreisn í Evrópu.<ref>{{Tímarit.is|5285972|Albert Schweitzer|blað=[[Organistablaðið]]|útgáfudagsetning=1. júlí 1975|blaðsíða=2}}</ref><ref>{{Tímarit.is|5464624|Albert Schweitzer|höfundur=Edvard Haraldsen|blað=[[Akranes (tímarit)|Akranes]]|útgáfudagsetning=1. október 1952|blaðsíða=121–124}}</ref> Schweitzer lauk guðfræðiprófinu árið 1900 og var árið 1903 ráðinn ævilangt sem yfirmaður guðfræðiskóla Heilags Tómasar í Strassborg.<ref name=kirkjuritið/> ===Fyrsta Afríkuför Schweitzers=== Árið 1905 ákvað Schweitzer, þrátt fyrir að vera þegar rómaður heimspekingur og tónlistarmaður, að skipta um starfsbraut og leggja fyrir sig [[læknisfræði]] svo hann gæti síðan ferðast til [[Franska Miðbaugs-Afríka|frönsku Mið-Afríku]] til þess að bæta kjör og heilsu innfæddra. Schweitzer sagði upp kennarastöðu sinni við skóla Heilags Tómasar og hóf læknisfræðinám daginn sem hann varð þrjátíu ára. Hann hélt guðfræðifyrirlestra samhliða náminu og predikaði í [[Kirkja heilags Nikulásar|Kirkju heilags Nikulásar]] í [[Strassborg]]. Schweitzer útskrifaðist með læknapróf eftir sjö ára nám og kvæntist á svipuðum tíma hjúkrunarfræðingnum Helen Bresslau, sem hafði starfað sem einkaritari hans og hjálpað honum við undirbúning á för hans til Afríku.<ref name=fálkinn/> Á föstudaginn langa árið 1913 héldu hjónin af stað til Afríku, þar sem Schweitzer hugðist stofna sjúkrahús. Sjúkrahúsið hugðist hann fjármagna með ágóða af tónleikahaldi og söluágóða af ritverkum sínum. Hjónin sigldu upp fljótið [[Ogooué]] til [[Lambaréné]], en þegar þangað var komið var enn ekki byrjað að byggja sjúkrahúsið sem Schweitzer hafði greitt fyrir. Schweitzer kom sér upp aðstöðu í hænsnakofa í Lambaréné og aðstoðaði fjölda sjúklinga úr nágrenninu.<ref name=samtíðin>{{Tímarit.is|5063147|Maður aldarinnar: Albert Schweitzer|blað=[[Samtíðin]]|útgáfudagsetning=1. júní 1955|blaðsíða=13–15}}</ref> Hann fékkst meðal annars við meðferðir á [[holdsveiki]], [[svefnsýki]], [[malaría|mýrarköldu (malaríu)]] og [[sárasótt]]. Fyrstu níu mánuðina í Afríku hlúði Schweitzer að um 2.000 manns.<ref name=fálkinn/> Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] barst til Afríku barst út orðrómur um að Schweitzer væri að njósna fyrir Þjóðverja. Árið 1917 voru þau Helen því handtekin, flutt til [[Bordeaux]] í Frakklandi og þaðan í fangabúðir fyrir útlendinga undir [[Pýreneafjöll]]um.<ref name=fálkinn/> Við lok stríðsins innlimaði Frakkland heimahérað Schweitzers, Elsass, og Schweitzer varð franskur ríkisborgari. Schweitzer var við slæma heilsu þegar honum var sleppt úr fangabúðunum og varð að gangast undir skurðaðgerðir. Eftir að hafa náð heilsu sinni ferðaðist Schweitzer til Strassborgar og gerðist þar læknir við borgarsjúkrahúsið og varð aftur aðstoðarprestur við Kirkju heilags Nikulásar. Schweitzer skrifaði á þessum tíma rit þar sem hann bar saman trúarbrögð heimsins og skrifaði að auki um dvöl sína í Afríku.<ref name=fálkinn/> Árið 1920 þáði Schweitzer boð [[Nathan Söderblom|Nathans Söderblom]], erkibiskups Uppsala, um að koma til Svíþjóðar til að halda fyrirlestra og orgeltónleika. Schweitzer hætti læknis- og prestsstörfum og ferðaðist mikið um á næstu árum til þess að lesa fyrir og leika á orgel. Árið 1923 hafði Schweitzer lokið við fyrstu þrjú bindin í menningarheimspekiriti sem hann hóf að vinna að á stríðsárunum. Eftir það verk lauk hann námskeiði í fæðingarhjálp og tannlækningum og sneri síðan aftur til Lambaréné til þess að reka sjúkrahús sitt.<ref name=fálkinn/> ===Síðari Afríkufarir og frekari störf=== [[Mynd:Albert Schweitzer mit Gert Chesi in Lambarene 1964.jpg|thumb|right|Albert Schweitzer í Lambarané ásamt [[Gert Chesi]] árið 1964.]] Schweitzer var að þessu sinni í þrjú ár í Afríku. Sjúkrahúsið hans hafði fallið í niðursníðslu í fjarveru hans en þegar fregnir bárust af endurkomu Schweitzers flykktust innfæddir hvarvetna að til þess að þiggja læknishjálp hans. Þar sem fregnir af læknisstörfum Schweitzers höfðu einnig borist um Evrópu komu jafnframt mun fleiri menntaðir læknar og hjúkrunarfræðingar með honum til Lambaréné í annað skiptið.<ref name=heimilisblaðið>{{Tímarit.is|4702032|Albert Schweitzer: Einn af velgerðamönnum mannkynsins|höfundur=Per Jacob Fischer|blað=[[Heimilisblaðið]]|útgáfudagsetning=1. júlí 1951|blaðsíða=87–90}}</ref> Í annarri för sinni til Afríku byggði Schweitzer því nýtt sjúkrahús ofar við Ogooué-fljótið og lauk við að flytja starfsemi sína þangað árið 1927. Schweitzer sneri aftur til Evrópu eftir að því verki var lokið en dvaldist aftur í Lambaréné árin 1929–32 og 1937–38. Eftir heimkomu Schweitzers úr seinni Afríkuförinni voru stríðsblikur á lofti í Evrópu og hann flýtti sér því aftur til Lambaréné árið 1939 til þess að geta búið sjúkrahúsið sitt undir stríð. Schweitzer rak sjúkrahús sitt í Afríku alla [[seinni heimsstyrjöldin]]a og hlaut á þeim tíma fjárstyrk frá sænskum og bandarískum velgjörðarmönnum.<ref name=fálkinn/> Árið 1951 hlaut Schweitzer friðarverðlaun þýskra bóksala og varði verðlaunafénu til að styrkja hjálp við [[flóttamenn]]. Næsta ár var hann kjörinn í [[Franska vísindaakademían|frönsku akademíuna]] og var síðan sæmdur [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] fyrir störf sín. Hann náði þó ekki að taka við þeim fyrr en tveimur árum síðar vegna anna sinna í Lambaréné.<ref name=samtíðin/><ref>{{Tímarit.is|1368816|Albert Schweitzer – Líf hans og störf|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=7. september 1965|blaðsíða=10–12; 23}}</ref> Á þeim tíma hafði sjúkrastarfsemi Schweitzers vaxið verulega og stórt þorp með um 5–600 íbúum hafði sprottið upp í kringum sjúkrahúsið. Í þorpinu bjuggu meðal annars holdsveikissjúklingar sem komu þangað til að sæta meðferð með nýjum lyfjum sem höfðu verið fundin upp eftir seinna stríð.<ref>{{Tímarit.is|4702793|Albert Schweitzer og friðarverðlaun Nóbels|höfundur=Edith Ryssel|blað=[[Heimilisblaðið]]|útgáfudagsetning=1. desember 1954|blaðsíða=188–189}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Schweitzer, Albert}} {{fd|1875|1965}} [[Flokkur:Franskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Franskir heimspekingar]] [[Flokkur:Franskir læknar]] [[Flokkur:Franskir prestar]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Þýskir guðfræðingar]] [[Flokkur:Þýskir heimspekingar]] [[Flokkur:Þýskir læknar]] [[Flokkur:Þýskir prestar]] evlem6phm7lkrhwgx59vi1zibzi8vvl 0 159562 1983132 1932187 2026-10-18T17:26:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983132 wikitext text/x-wiki Hér er eftirfarandi '''listi yfir tré á Íslandi sem hafa náð 20 metra hæð''' (á nútíma) en alls hafa 10 tegundir [[tré|trjáa]] náð yfir 20 metra á Íslandi. <ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/10/24/tiu_tegundir_i_20_metra_klubbinn/ Tíu teg­und­ir trjáa í 20 metra klúbb­inn og fleiri eru á leiðinni] Mbl.is, skoðað 24. okt. 2020.</ref> Mörg þessara trjáa eru í [[Hallormsstaðaskógur|Hallormsstaðaskógi]]. Hæsta tréð er sunnanlands; á [[Kirkjubæjarklaustur|Kirkjubæjarklaustri]]. [[Vestfirðir]] rufu 20 metra múrinn árið [[2019]]. <ref>[https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/20-metra-murinn-fallinn-a-vestfjardakjalkanum 20 m múrinn rofinn vestur á fjörðum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027074530/https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/20-metra-murinn-fallinn-a-vestfjardakjalkanum |date=2020-10-27 }}Skógræktin, skoðað 24. október, 2020.</ref> == Listi yfir tré á Íslandi sem hafa náð 20 metra hæð == {| class="wikitable sortable" | Tegund | Athugasemdir |- | |[[Stafafura]] || Hallormsstaðaskógur. |- | |[[Alaskaösp]]|| Hefur náð a.m.k. 26 metrum, Hallormsstaður. |- | | [[Sitkagreni]] || Hæstu tré landsins, það hæsta 30,15 metrar á Kirkjubæjarklaustri (2022). <ref>[https://www.bbl.is/frettir/sitkagreni-er-haesta-tre%CC%81-landsins Sitkagreni er hæsta tré landsins] Bændablaðið, sótt 8/11 2022</ref> |- | | [[Rússalerki]]|| Var fyrsta tegundin til að ná 20m hæð (1995), hæsta tréð nú er 25 m. í Hallormsstaðaskógi <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/30-metra-markid-nalgast|title=30 metra markið nálgast|last=Skógræktin|website=Skógræktin|language=is|access-date=2020-10-24|archive-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027062325/https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/30-metra-markid-nalgast|url-status=dead}}</ref> |- | [[Blágreni]] || Hallormsstaðaskógur. |- |[[Evrópulerki]] || 24,9 m. (2020)<ref name=":0" /> Mörkinni, Hallormsstaðaskógi. |- | [[Degli]] || Atlavíkurstekkur og Jökullækur, Hallormsstaðaskógi. |- | [[Rauðgreni]] || Náði 20 m. árið 2020<ref name=":0" /> Jökullæk, Hallormsstað. |- | [[Fjallaþinur]] || Náði 20 m. árið 2020<ref name=":0" /> Hallormsstaðaskógur. |- | [[Álmur]] || Mælist 20,54 metrar árið 2020<ref name=":0" /> [[Múlakot]] í Fljótshlíð. |- |} == Tré sem eru nálgast 20 metra, (ca. 18 metrar) == *[[Gráelri]]/Blæelri *[[Skógarfura]] *[[Hengibirki]] *[[Askur (tré)|Ask­ur]] ==Tengill== *[https://web.archive.org/web/20201123215853/https://arsrit.skogur.is/2019/um-arsskyrsluna/gengid-til-skogar Gengið til skógar 2019 - Ársrit Skógræktarinnar.] ==Tilvísanir== [[Flokkur:Skógrækt á Íslandi]] [[Flokkur:Tré]] 4a6sz05992f57d1qjljc4pm6gqmsua4 0 160456 1983123 1939700 2026-10-18T16:33:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983123 wikitext text/x-wiki '''Landssamtökin Þroskahjálp''' eru regnhlífasamtök félaga sem vinna að réttindum og hagsmunum fatlaðs fólks.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.throskahjalp.is/is/samtokin|title=Samtökin|last=Þroskahjálp|first=Landssamtökin|website=Landssamtökin Þroskahjálp|language=is|access-date=2020-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202065759/https://www.throskahjalp.is/is/samtokin|archive-date=2020-12-02|url-status=dead}}</ref> Samtökin voru stofnuð í október árið 1976. Samtökin vinna með [[Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks|sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs]] fólks að leiðarljósi og vinna að því að tryggja að fatlað fólk njóti réttinda, menntunar, atvinnu, sjálfsákvörðunarréttar, fjölskyldulífs og annarra tækifæra til jafns við aðra.<ref>{{Cite web|url=https://www.throskahjalp.is/is/samtokin/stefnuskra-landssamtakanna-throskahjalpar|title=Stefnuskrá Þroskahjálpar|last=Þroskahjálp|first=Landssamtökin|website=Landssamtökin Þroskahjálp|language=is|access-date=2020-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025144849/https://www.throskahjalp.is/is/samtokin/stefnuskra-landssamtakanna-throskahjalpar|archive-date=2020-10-25|url-status=dead}}</ref> Formaður Þroskahjálpar er Guðmundur Ármann Pétursson en hann tók við embætti árið 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.throskahjalp.is/is/samtokin/frettir/category/1/nyr-formadur-landssamtakanna-throskahjalpar|title=Nýr formaður Þroskahjálpar|last=Þroskahjálp|first=Landssamtökin|website=Landssamtökin Þroskahjálp|language=is|access-date=2025-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219040305/https://www.throskahjalp.is/is/samtokin/frettir/category/1/nyr-formadur-landssamtakanna-throskahjalpar|archive-date=2025-12-19|url-status=dead}}</ref> Samtökin reka skrifstofu á Háaleitisbraut 13 í Reykjavík. == Aðildarfélög Landssamtakanna Þroskahjálpar == Aðildarfélög Landssamtakanna Þroskahjálpar eru 19 talsins.<ref name=":0" /> * ÁS styrktarfélag * Átak, félag fólks með þroskahömlun * Félag áhugafólks um Downs-heilkenni * Félag Þroskahjálpar í Skagafirði og Húnavatnssýslum * Foreldrafélag [[Klettaskóli|Klettaskóla]] * Foreldra- og styrktarfélag blindra og sjónskertra * Foreldra og styrktarfélag Greiningarstöðvar * Styrktarfélag fatlaðra á Vestfjörðum * Einhverfusamtökin * [[Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra]] * Vinir Skaftholts * Vinafélag Skálatúns * Þroskahjálp á Austurlandi * Þroskahjálp á Norðurlandi eystra * Þroskahjálp á Suðurlandi * Þroskahjálp á Suðurnesjum * Þroskahjálp á Vesturlandi * Þroskahjálp í Vestmannaeyjum * Þroskaþjálfafélag Íslands == Alþjóðastarf == Landssamtökin Þroskahjálp eiga aðild að Inclusion Nordic, Inclusion Europe og Inclusion International. == Verkefni == Starfsemi samtakanna spannar frá því að reka húsbyggingarsjóð, minningarsjóði, hafa m.a. átt þátt í stofnun Listar án landamæra, sjónvarpsþáttanna [[Með okkar augum]] og Átaks - félags fólks með þroskahömlun. Þá reka samtökin gistiheimili á höfuðborgarsvæðinu fyrir fjölskyldur fatlaðra barna sem búsett eru úti á landi og þurfa að sækja þjónustu, sem og aðgengilegt sumarhús á Flúðum sem leigt er fötluðu fólki og fjölskyldum þeirra. Veigamikill hluti starfsemi samtakanna er að stuðla að viðhorfsbreytingum meðal almennings, eiga í samskiptum og samstarfi við ríki og sveitarfélög, búa til og kynna efni á auðlesnu máli og fleira. Samtökin eru að mestu rekin fyrir styrki einstaklinga. ==Tilvísanir== [[Flokkur:Stofnað 1976]] [[Flokkur:Íslensk félagasamtök]] <references /> [[Flokkur:Íslensk hagsmunafélög fatlaðra]] 3anxi1phpr5qrwwsgfusm8yse6hh7ym 0 161689 1983122 1706213 2026-10-18T16:22:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983122 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = | color = lightgreen | image = Mertensia ciliata 002.JPG | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'') | familia = [[Munablómaætt]] (''Boraginaceae'') | genus = ''[[Mertensia]]'' | species = M. ciliata | binomial = Mertensia ciliata | binomial_authority = (James ex [[John Torrey|Torr.]]) [[George Don jr|G. Don]] | synonyms = ''Pulmonaria ciliata'' <small>James ex [[John Torrey|Torr.]]</small><br>''Mertensia subpubescens'' <small>[[Per Axel Rydberg|Rydb.]]</small><br>''Mertensia ciliata'' var.'' subpubescens'' <small>([[Per Axel Rydberg|Rydb.]]) [[James Francis Macbride|J.F. Macbr.]] &amp; Payson</small><br>''Mertensia ciliata'' var.'' latiloba'' <small>[[Louis Otho Otto Williams|L.O. Williams]]</small> }} '''Kögurblálilja''' ([[fræðiheiti]]: ''Mertensia ciliata''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16700331|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref>) er [[fjölær jurt]] sem er ættuð frá vesturhluta Bandaríkjanna. Hún verður 50 til 100 sm há. Blöðin lensu- til egglaga með oddi og stundum lítið eitt hærð. Blómin eru lítil, blá og bjöllulaga, og ilmandi.<ref>[http://www.swcoloradowildflowers.com/Blue%20Purple%20Enlarged%20Photo%20Pages/mertensia%202.htm Southwest Colorado Wildflowers] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724081805/http://www.swcoloradowildflowers.com/Blue%20Purple%20Enlarged%20Photo%20Pages/mertensia%202.htm |date=2008-07-24 }}</ref> Hún hefur verið nokkuð notuð sem garðplanta á Íslandi. Hún mun vera nýtanleg hrá til matar á meðan blöð, blóm og stönglar eru nýsprottin,<ref>[http://montana.plant-life.org/species/merten_cilia.htm Montana Plant Life]</ref> en er á líður þarf að elda þau áður en að er neytt.<ref>{{Cite book|last=Nyerges|first=Christopher|url=https://www.worldcat.org/oclc/965922681|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} *[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2030,2147,2149 Jepson Manual Treatment] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Mertensia+ciliata CalPhotos] {{commonscat|Mertensia ciliata}} {{wikilífverur|Mertensia ciliata}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Munablómaætt]] [[Flokkur:Garðplöntur]] 7y4tcxat2lx32mllf474e9z3i2jk2ik 0 165479 1983193 1832702 2026-10-18T22:45:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983193 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Reykjanesvirkjun.JPG|thumb|Reykjanesvirkjun.]] '''Reykjanesvirkjun''' er [[jarðvarmavirkjun]] á [[Reykjanes]]i rekin af [[HS Orka|HS Orku]]. Orkuvinnsla hófst 2006. Sýning um jarðhita var lengi í Reykjanesvirkjun<ref>{{Cite web|url=https://www.reykjanesbaer.is/is/moya/news/orkuverid-jord-opid-a-safnahelgi-a-sudurnesjum-13-14-mars|title=Orkuverið Jörð opið á Safnahelgi á Suðurnesjum 13. - 14. mars|last=Reykjanesbær|date=11.03.2010|website=Upplýsingavefur sveitarfélagsins Reykjanesbæjar|language=is|access-date=2023-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724000521/https://www.reykjanesbaer.is/is/moya/news/orkuverid-jord-opid-a-safnahelgi-a-sudurnesjum-13-14-mars|archive-date=2024-07-24|url-status=dead}}</ref> en henni hefur nú verið hætt.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/hsorka/photos/a.586490488164852/1048744318606131/|title=HS Orka - Við höfum ákveðið að loka sýningunni okkar Orkuverið Jörð sem starfrækt hefur verið í Reykjanesvirkjun. {{!}} Facebook|website=facebook.com|language=|access-date=2023-10-11}}</ref> == Tilvísanir == <references/> ==Tengill== [https://www.hsorka.is/um-hs-orku/orkuverin/nanar-um-orkuverid-reykjanesi/ HS Orka - Nánar um orkuverið á Reykjanesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211106111318/https://www.hsorka.is/um-hs-orku/orkuverin/nanar-um-orkuverid-reykjanesi/ |date=2021-11-06 }} [[Flokkur:Jarðvarmavirkjanir á Íslandi]] [[Flokkur:Reykjanes]] 8z1io3ygxypc82jkcr9hxvgpx857mny 0 165510 1983106 1980604 2026-10-18T13:17:47Z Torfifagri 33930 /* Lagalisti */ Leiðrétti höfunda laga. Bætti inn þremur lögum sem voru á geisladiskinum. 1983106 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Bláir draumar | týpa = Breiðskífa | flytjandi = [[Bubbi|Bubba]] og [[Megas]] | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1988 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = Stúdíó Sýrland, Hljóðriti | stefna = [[Djass]], [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 37:23 | tungumál = | útgefandi = Gramm | leikstjóri = | upptökustjóri = Brian Pugsley | samansafn = | tímaröð = [[Bubbi]] | síðasti_titill = ''[[Serbian Flower]]'' | síðasta_ár = 1988 | ár = 1988 | næsti_titill = ''[[Nóttin langa]]'' | næsta_ár = 1989 | misc = {{Extra chronology | artist = [[Megas]] | type = | síðasti_titill = ''[[Höfuðlausnir]]'' | síðasta_ár = 1988 | titill = Bláir draumar | ár = 1988 | næsti_titill = ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' | næsta_ár = 1990 }} | litakóði = }} '''''Bláir draumar''''' er hljómplata eftir íslensku tónlistarmennina [[Bubbi Morthens|Bubba Morthens]] og [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas) sem kom út þann 25. nóvember [[1988]]<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2551727?iabr=on|titill=Bláir draumar|höfundur=Snorri Már Skúlason|mánuður=nóvember|ár=1988|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2026}}</ref>. Bubbi hafði verið tíður gestur í hljóðverinu þar sem að Megas tók upp plötu sína frá sama ári, Höfuðlausnir, og þar kom upp hugmyndin um að gera plötu saman. Þar sem þeir voru báðir hjá plötufyrirtækinu [[Gramm (útgáfa)|Gramminu]] var ákveðið að henda í plötu. Brian Pugsley, breskur upptökustjóri sem vann plötuna Loftmynd með Megasi árið áður, var fenginn til að taka upp plötuna. 23. desember 1988, eða á Þorláksmessu, fengu Bubbi og Megas afhenta platínuplötu, en þá höfðu 7.500 eintök verið seld. Platan var sumpart umdeild þegar hún kom út, sérstaklega fyrir texta Megasar við lagið Litlir sætir strákar. Árið [[2002]] kom út platan Englaryk í tímaglasi þar sem lög Megasar af Bláum draumum eru endurútgefin, ásamt aukalögum (úr hljóðveri og demóum). == Lagalisti == {{Lagalisti | headline = Hlið A | title1 = Filterslaus kamel blús | writer1 = Bubbi | length1 = 02.26 | title2 = Einum of heví | writer2 = Megas | length2 = 03:53 | title3 = Seinasti dagurinn | writer3 = Bubbi | length3 = 03:19 | title4 = Flæðarmál | writer4 = Megas | length4 = 02:59 | title5 = Ég bið að heilsa | writer5 = Jónas Hallgrímsson / Ingi T. Lárusson | length5 = 02:38 | title6 = Tvær stjörnur | writer6 = Megas | length6 = 03:06 |total_length = 18:21 }} {{Lagalisti | headline = Hlið B | title1 = Menn að hnýta snörur | writer1 = Bubbi | length1 = 02:58 | title2 = Vatnsrennibrautin | writer2 = Megas | length2 = 04:03 | title3 = Eitt til fimmtán glös | writer3 = Bubbi | length3 = 02:53 | title4 = Litlir sætir strákar | writer4 = Megas | length4 = 03:51 | title5 = Hann er svo blár | writer5 = Bubbi | length5 = 05:17 |total_length = 19:02 }} {{Lagalisti | headline = Aukalög á geisladisk | title1 = Ég dansa tangó | writer1 = Bubbi | length1 = 03:39 | title2 = Tíminn | writer2 = Megas | length2 = 03:04 | title3 = Aðeins smekksatriði | writer3 = Megas | length3 = 01:57 |total_length = 08:40 }} == Hljóðfæraleikarar == *Bubbi: Söngur, gítar *Megas: Söngur *[[Birgir Baldursson]]: Trommur *[[Tómas R. Einarsson]]: Bassi *[[Jón Páll Bjarnason|Jón Páll Bjarnarson]]: Gítar *Kenneth Knudsen: Píanó, synthar *Karl Sighvatsson: Hammond orgel *[[Össur Geirsson]]: Básúna *Ólafur Flosason: Óbó *Telpnakór Öldutúnsskóla Útsetningar: Bubbi/Megas == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/> [[Flokkur:Bubbi Morthens]] [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1988]] tgsf4mcqitkua666bav40znk0ofn2mp 1983107 1983106 2026-10-18T13:19:02Z Torfifagri 33930 Bætti við heildarlengd geisladisks 1983107 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Bláir draumar | týpa = Breiðskífa | flytjandi = [[Bubbi|Bubba]] og [[Megas]] | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1988 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = Stúdíó Sýrland, Hljóðriti | stefna = [[Djass]], [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 37:23 (LP) / 46:03 (CD) | tungumál = | útgefandi = Gramm | leikstjóri = | upptökustjóri = Brian Pugsley | samansafn = | tímaröð = [[Bubbi]] | síðasti_titill = ''[[Serbian Flower]]'' | síðasta_ár = 1988 | ár = 1988 | næsti_titill = ''[[Nóttin langa]]'' | næsta_ár = 1989 | misc = {{Extra chronology | artist = [[Megas]] | type = | síðasti_titill = ''[[Höfuðlausnir]]'' | síðasta_ár = 1988 | titill = Bláir draumar | ár = 1988 | næsti_titill = ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' | næsta_ár = 1990 }} | litakóði = }} '''''Bláir draumar''''' er hljómplata eftir íslensku tónlistarmennina [[Bubbi Morthens|Bubba Morthens]] og [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas) sem kom út þann 25. nóvember [[1988]]<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2551727?iabr=on|titill=Bláir draumar|höfundur=Snorri Már Skúlason|mánuður=nóvember|ár=1988|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2026}}</ref>. Bubbi hafði verið tíður gestur í hljóðverinu þar sem að Megas tók upp plötu sína frá sama ári, Höfuðlausnir, og þar kom upp hugmyndin um að gera plötu saman. Þar sem þeir voru báðir hjá plötufyrirtækinu [[Gramm (útgáfa)|Gramminu]] var ákveðið að henda í plötu. Brian Pugsley, breskur upptökustjóri sem vann plötuna Loftmynd með Megasi árið áður, var fenginn til að taka upp plötuna. 23. desember 1988, eða á Þorláksmessu, fengu Bubbi og Megas afhenta platínuplötu, en þá höfðu 7.500 eintök verið seld. Platan var sumpart umdeild þegar hún kom út, sérstaklega fyrir texta Megasar við lagið Litlir sætir strákar. Árið [[2002]] kom út platan Englaryk í tímaglasi þar sem lög Megasar af Bláum draumum eru endurútgefin, ásamt aukalögum (úr hljóðveri og demóum). == Lagalisti == {{Lagalisti | headline = Hlið A | title1 = Filterslaus kamel blús | writer1 = Bubbi | length1 = 02.26 | title2 = Einum of heví | writer2 = Megas | length2 = 03:53 | title3 = Seinasti dagurinn | writer3 = Bubbi | length3 = 03:19 | title4 = Flæðarmál | writer4 = Megas | length4 = 02:59 | title5 = Ég bið að heilsa | writer5 = Jónas Hallgrímsson / Ingi T. Lárusson | length5 = 02:38 | title6 = Tvær stjörnur | writer6 = Megas | length6 = 03:06 |total_length = 18:21 }} {{Lagalisti | headline = Hlið B | title1 = Menn að hnýta snörur | writer1 = Bubbi | length1 = 02:58 | title2 = Vatnsrennibrautin | writer2 = Megas | length2 = 04:03 | title3 = Eitt til fimmtán glös | writer3 = Bubbi | length3 = 02:53 | title4 = Litlir sætir strákar | writer4 = Megas | length4 = 03:51 | title5 = Hann er svo blár | writer5 = Bubbi | length5 = 05:17 |total_length = 19:02 }} {{Lagalisti | headline = Aukalög á geisladisk | title1 = Ég dansa tangó | writer1 = Bubbi | length1 = 03:39 | title2 = Tíminn | writer2 = Megas | length2 = 03:04 | title3 = Aðeins smekksatriði | writer3 = Megas | length3 = 01:57 |total_length = 08:40 }} == Hljóðfæraleikarar == *Bubbi: Söngur, gítar *Megas: Söngur *[[Birgir Baldursson]]: Trommur *[[Tómas R. Einarsson]]: Bassi *[[Jón Páll Bjarnason|Jón Páll Bjarnarson]]: Gítar *Kenneth Knudsen: Píanó, synthar *Karl Sighvatsson: Hammond orgel *[[Össur Geirsson]]: Básúna *Ólafur Flosason: Óbó *Telpnakór Öldutúnsskóla Útsetningar: Bubbi/Megas == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/> [[Flokkur:Bubbi Morthens]] [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1988]] luydg0ojul00du0psx7n6awtqsg0xmv 1983108 1983107 2026-10-18T13:19:32Z Torfifagri 33930 1983108 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = Bláir draumar | týpa = Breiðskífa | flytjandi = [[Bubbi|Bubba]] og [[Megas]] | kápa = | kápa_alt = | kápa_texti = | gefin_út = 1988 | tekin_upp = | vettvangur = | hljóðver = Stúdíó Sýrland, Hljóðriti | stefna = [[Djass]], [[Popptónlist|Popp]] | lengd = 37:23 (LP) / 46:03 (CD) | tungumál = | útgefandi = Gramm | leikstjóri = | upptökustjóri = Brian Pugsley | samansafn = | tímaröð = [[Bubbi]] | síðasti_titill = ''[[Serbian Flower]]'' | síðasta_ár = 1988 | ár = 1988 | næsti_titill = ''[[Nóttin langa]]'' | næsta_ár = 1989 | misc = {{Extra chronology | artist = [[Megas]] | type = | síðasti_titill = ''[[Höfuðlausnir]]'' | síðasta_ár = 1988 | titill = Bláir draumar | ár = 1988 | næsti_titill = ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' | næsta_ár = 1990 }} | litakóði = }} '''''Bláir draumar''''' er hljómplata eftir íslensku tónlistarmennina [[Bubbi Morthens|Bubba Morthens]] og [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas) sem kom út þann 25. nóvember [[1988]]<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2551727?iabr=on|titill=Bláir draumar|höfundur=Snorri Már Skúlason|mánuður=nóvember|ár=1988|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2026}}</ref>. Bubbi hafði verið tíður gestur í hljóðverinu þar sem að Megas tók upp plötu sína frá sama ári, Höfuðlausnir, og þar kom upp hugmyndin um að gera plötu saman. Þar sem þeir voru báðir hjá plötufyrirtækinu [[Gramm (útgáfa)|Gramminu]] var ákveðið að henda í plötu. Brian Pugsley, breskur upptökustjóri sem vann plötuna Loftmynd með Megasi árið áður, var fenginn til að taka upp plötuna. 23. desember 1988, eða á Þorláksmessu, fengu Bubbi og Megas afhenta platínuplötu, en þá höfðu 7.500 eintök verið seld. Platan var sumpart umdeild þegar hún kom út, sérstaklega fyrir texta Megasar við lagið Litlir sætir strákar. Árið [[2002]] kom út platan [[Englaryk í tímaglasi]] þar sem lög Megasar af Bláum draumum eru endurútgefin, ásamt aukalögum (úr hljóðveri og demóum). == Lagalisti == {{Lagalisti | headline = Hlið A | title1 = Filterslaus kamel blús | writer1 = Bubbi | length1 = 02.26 | title2 = Einum of heví | writer2 = Megas | length2 = 03:53 | title3 = Seinasti dagurinn | writer3 = Bubbi | length3 = 03:19 | title4 = Flæðarmál | writer4 = Megas | length4 = 02:59 | title5 = Ég bið að heilsa | writer5 = Jónas Hallgrímsson / Ingi T. Lárusson | length5 = 02:38 | title6 = Tvær stjörnur | writer6 = Megas | length6 = 03:06 |total_length = 18:21 }} {{Lagalisti | headline = Hlið B | title1 = Menn að hnýta snörur | writer1 = Bubbi | length1 = 02:58 | title2 = Vatnsrennibrautin | writer2 = Megas | length2 = 04:03 | title3 = Eitt til fimmtán glös | writer3 = Bubbi | length3 = 02:53 | title4 = Litlir sætir strákar | writer4 = Megas | length4 = 03:51 | title5 = Hann er svo blár | writer5 = Bubbi | length5 = 05:17 |total_length = 19:02 }} {{Lagalisti | headline = Aukalög á geisladisk | title1 = Ég dansa tangó | writer1 = Bubbi | length1 = 03:39 | title2 = Tíminn | writer2 = Megas | length2 = 03:04 | title3 = Aðeins smekksatriði | writer3 = Megas | length3 = 01:57 |total_length = 08:40 }} == Hljóðfæraleikarar == *Bubbi: Söngur, gítar *Megas: Söngur *[[Birgir Baldursson]]: Trommur *[[Tómas R. Einarsson]]: Bassi *[[Jón Páll Bjarnason|Jón Páll Bjarnarson]]: Gítar *Kenneth Knudsen: Píanó, synthar *Karl Sighvatsson: Hammond orgel *[[Össur Geirsson]]: Básúna *Ólafur Flosason: Óbó *Telpnakór Öldutúnsskóla Útsetningar: Bubbi/Megas == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/> [[Flokkur:Bubbi Morthens]] [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1988]] 3a03xdm13k5vvut54phobocor1ppsh5 0 167099 1983142 1748200 2026-10-18T20:04:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983142 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | subclassis = ''[[Rosidae]]'' | unranked_ordo = ''[[Eurosids I]]'' | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | tribus = ''[[Genisteae]]'' | subtribus = ''[[Lupininae]]'' | genus = [[Úlfabaunir]] (''Lupinus'') | species = '''''L. nevadensis''''' | binomial = ''Lupinus nevadensis'' | binomial_authority = [[Amos Arthur Heller|A.Heller]] | synonyms = }} '''Nevadalúpína''' ([[fræðiheiti]]: ''Lupinus nevadensis''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/11475565|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 11475565|accessdate= 2019-11-11}}</ref>) er 10 til 40 sentimetra há [[fjölær jurt]] af [[ertublómaætt]]. Hún er ættuð frá [[Nevada]] í Bandaríkjunum. Í samvinnu við ''[[Rhizobium]]''-gerla getur lúpínan unnið [[köfnunarefni]] úr [[andrúmsloft]]inu. == Tenglar == *[https://web.archive.org/web/20191210003317/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4023,4108 Jepson Manual Treatment] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lupinus+nevadensis Myndasafn] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Commons|Lupinus nevadensis}} {{Wikilífverur|Lupinus nevadensis}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] [[Flokkur:Úlfaertur]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] sfww9welgo7r55dblm3kopecuvr099p 2 167107 1983204 1961979 2026-10-19T03:10:56Z Fyxi 84003 . 1983204 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = center | image1 = Regions of Finland labelled FI.svg | image2 = Regions_of_Finland_labelled_SV.svg | footer = Héruð Finnlands; {{abbr|t.v.|til vinstri}} á [[finnska|finnsku]], {{abbr|t.h.|til hægri}} á [[sænska|sænsku]] }} {{-}} {{multiple image | align = center | width = 150px | image1 = Regions of Finland labelled FI.svg | image2 = Regions_of_Finland_labelled_SV.svg | footer = Héruð Finnlands; {{abbr|t.v.|til vinstri}} á [[finnska|finnsku]], {{abbr|t.h.|til hægri}} á [[sænska|sænsku]] }} aghmd6nh9b3n7qwrk4vco1f5an8o3zx 1983205 1983204 2026-10-19T03:12:45Z Fyxi 84003 1983205 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = center | image1 = Regions of Finland labelled FI.svg | image2 = Regions_of_Finland_labelled_SV.svg | footer = Héruð Finnlands; {{abbr|t.v.|til vinstri}} á [[finnska|finnsku]], {{abbr|t.h.|til hægri}} á [[sænska|sænsku]] }} {{-}} {{multiple image | align = center | width = 120px | image1 = Regions of Finland labelled FI.svg | image2 = Regions_of_Finland_labelled_SV.svg | footer = Héruð Finnlands; {{abbr|t.v.|til vinstri}} á [[finnska|finnsku]], {{abbr|t.h.|til hægri}} á [[sænska|sænsku]] }} 3nqrdi377cwq998f5yj5z1np0v7pi42 0 167454 1983135 1804858 2026-10-18T17:53:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983135 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Lupinusrivularis.jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | subclassis = ''[[Rosidae]]'' | unranked_ordo = ''[[Eurosids I]]'' | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | tribus = ''[[Genisteae]]'' | subtribus = ''[[Lupininae]]'' | genus = [[Úlfabaunir]] (''Lupinus'') | species = '''''L. rivularis''''' | binomial = ''Lupinus rivularis'' | binomial_authority = [[David Douglas|Dougl.]] ex [[John Lindley|Lindl.]] | synonyms = }} '''Lækjalúpína''' ([[fræðiheiti]]: ''Lupinus rivularis''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/11477055|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 11475565|accessdate= 2019-11-11}}</ref>) er um 1m há [[fjölær jurt]] eða hálfrunni af [[ertublómaætt]]. Hún er ættuð frá vesturströnd Norður-Ameríku, frá Bresku Kólumbíu til norðurhluta Kaliforníu. Lágt gildi alkolíóða gerir hana hentuga til beitar.<ref name=":0">Darris, D.; Young-Mathews, A. Plant Fact Sheet for Riverbank Lupine (Lupinus rivularis); USDA NRCs Plant Materials Center: Corvallis, OR, USA, 2012.</ref> Í samvinnu við ''[[Rhizobium]]''-gerla getur lúpínan unnið [[köfnunarefni]] úr [[andrúmsloft]]inu. == Tenglar == *[https://web.archive.org/web/20191209235750/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4023,4124 Jepson Manual Treatment] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lupinus+rivularis Myndasafn] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Commons|Lupinus rivularis}} {{Wikilífverur|Lupinus rivularis}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Úlfaertur]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] kk4f5t5xa97dsyn6piuo22og55ztfev 0 167459 1983136 1751812 2026-10-18T18:48:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983136 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Lupinus argenteus 4.jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | subclassis = ''[[Rosidae]]'' | unranked_ordo = ''[[Eurosids I]]'' | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | tribus = ''[[Genisteae]]'' | subtribus = ''[[Lupininae]]'' | genus = [[Úlfabaunir]] (''Lupinus'') | species = '''''L. argenteus''''' | binomial = ''Lupinus argenteus'' | binomial_authority = [[Frederick Traugott Pursh|Pursh]] | synonyms = ''Lupinus argenteus'' var.'' stenophyllus'' <small>([[Per Axel Rydberg|Rydb.]])[[Ray Joseph Davis|R.J.Davis]]</small><br>''Lupinus argenteus'' var.'' macounii'' <small>([[Per Axel Rydberg|Rydb.]])[[Ray Joseph Davis|R.J.Davis]]</small> }} '''Melrakkalúpína''' ([[fræðiheiti]]: ''Lupinus argenteus''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/11476990|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 11475565|accessdate= 2019-11-11}}</ref>) er 10 til 150 sentimetra há [[fjölær jurt]] af [[ertublómaætt]]. Hún er ættuð frá vesturhluta Norður-Ameríku, frá suðurhluta Kanada til Kaliforníu. Hæring er breytileg, frá því að plönturnar séu silfurgráar til að vera nær hárlausar. [[Image:Lupinus argenteus plant.jpg|thumb|left|Planta með silfruðum blöðum]] Í samvinnu við ''[[Rhizobium]]''-gerla getur lúpínan unnið [[köfnunarefni]] úr [[andrúmsloft]]inu. == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20160816123233/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4023,4038 Jepson Manual Treatment] *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lupinus+argenteus Myndasafn] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Commons|Lupinus argenteus}} {{Wikilífverur|Lupinus argenteus}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] [[Flokkur:Úlfaertur]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] 60ivlzt0ru1y7r0m2vf1rw28fnjcn1b 0 168833 1983101 1968414 2026-10-18T12:33:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983101 wikitext text/x-wiki {{hagsmunaárekstur}} [[Mynd:KG BK211077 (1).jpg|vinstri|thumb|380x380px]] '''Kristján Gíslason''' einnig þekktur sem '''Hringfarinn''' ( f. 1956) er íslenskur [[kerfisfræði]]ngur og ævintýramaður sem hefur ferðast um heiminn á mótórhjóli sínu. Hann varð fyrstur Íslendinga til að ferðast einn um heiminn á [[mótorhjól]]i árið 2015. Tvær bækur hafa verið gefnar út um ferðir hans og einnig 19 heimildarþættir sem sýndir voru á RÚV. Öll innkoma af sölu bókanna rennur í styrktarsjóð Hringfarans og hafa Kristján og Ásdís Rósa Baldursdóttir, eiginkona hans, úthlutað 37 milljónum króna úr sjóðnum til ýmissa góðgerðarmála. Þar má nefna t.d. forvarnaverkefni gegn vímuefnanotkun ungmenna, Broskallaverkefnið í Eþíópíu (sjá: Tenglar), Vildarbarnasjóð Icelandair og Bandalag íslenskra skáta. Þá stofnuðu þau hjón sérstakan sjóð í minningu Helga Árnasonar, fv. skólastjóra, [https://skak.is/2025/04/11/skaksjodur-helga-arnasonar-styrktarsjodur-hringfarans/ til að styðja við unga skákunnendur.] ==Störf og fjölskylda== Kristján er menntaður kerfisfræðingur. Hann vann fyrir  SÍS  (Samband íslenskra samvinnufélaga) 1978-1985, rak sitt eigið fyrirtæki, Radíómiðun 1985-2013, en fyrirtækið seldi einkum siglinga- og fiskileitartæki og ýmiss konar fjarskiptatæki. Kristján hefur setið í stjórnum fjölda fyrirtækja í gegnum árin og 2008-2012 var hann formaður skiptinemasamtakanna  AFS  á Íslandi. Kristján var skiptinemi á vegum samtakanna í Ohio í Bandaríkjunum á árunum 1973-1974.  [https://resources.finalsite.net/images/v1709742077/ohschoolsk12ohus/jhfvkarvsnmnpfvubhjn/2023ProgramBook.pdf Árið 2023 var hann sæmdur viðurkenningunni ''Distinguished Alumni Award'' frá gamla skólanum sínum, Ottawa Hills High School.] Kristján er kvæntur Ásdísi Rósu Baldursdóttur (f. 1956), fv. kennara við Verzlunarskóla Íslands. Þau eiga þrjá syni: Gísla (f. 1981), Baldur (f. 1983) og Árna (f. 1989) og 6 barnabörn. Ásdís hefur hin síðari ár oft fylgt Kristjáni á mótorhjólaferðum hans og þá hefur Baldur nokkrum sinnum slegist með í för með föður sínum hluta ferðalagsins. Hringfarinn hefur gefið út tvær bækur um ævintýraleg ferðalög sín. Þetta eru ríkulega myndskreyttar ferðasögur og rennur öll innkoma (100%) vegna sölu þeirra til góðgerðarmála. Þá hefur Kristján haldið um 150 fyrirlestra um ferðirnar og sagt sögu sína í ýmsum viðtölum og hlaðvarpsþáttum. ==Ferðalög== [[Mynd:Kristján Gíslason in Africa.jpg|border|hægri|frameless|500x500dp]] Kristján ákvað að hlýða hvatningarorðum föður síns um að hætta aldrei að þora og lagði upp í hnattferð á mótórhjóli sínu árið 2014. Upphaflega var ætlunin að fara með öðrum mótorhjólamanni í leiðangurinn en sá hætti við og fór því Kristján einn og varði ferðalagið í 10 mánuði í stað þriggja. Hann hjólaði rétt um 48.000 kílómetra í gegnum 35 lönd í fimm heimsálfum. Hann fór síðar ásamt eiginkonu sinni í leiðangra um Bandaríkin, Ástralíu, Nýja-Sjáland og ýmis lönd í Evrópu. Á árunum 2016-2023 fór fór Kristján í fleiri leiðangra á mótorhjólinu, m.a. til Rússlands, Hvíta-Rússlands, um Miðausturlönd, 13 ríki Afríku, Færeyjar, Patagoniu í Suður Ameríku - og einnig um heimahéruð á Íslandi. Áratug eftir hnattferðina 2015 endurtók Kristján leikinn en fór þá aðra leið. Að hluta til fór hann svokallaða ''Silkileið,'' þ.e. frá Mið-Evrópu austur til Kína og þaðan hélt hann yfir til Ameríku og svo til Íslands. Ferðinni lauk svo þar sem hún hófst, í München í Þýskalandi. Í þessari hnattferð hjólaði Kristján um 27 þúsund km leið um 20 lönd. Ferðalög Kristjáns === Heimsreisa #1 === 12. ágúst 2014 - 17. júní 2015 Um 10 mánuðir 35 lönd og 5 heimsálfur 47.864 km / 29.741 mílur === Nýja Sjáland === 5. febrúar 2017 - 25. mars 2017 49 dagar 8.000 km / 4.971 mílur === Bandaríkin - frá strönd til strandar === 11. apríl 2018 - 16. maí 2018 36 dagar 8.311 km / 5.164 mílur === Frá Íslandi til Suður-Afríku === 28. maí 2018 - 9. janúar 2020 Um 19 mánuðir 27 lönd / 2 heimsálfur 37.500 km / 23.301 mílur === Ísland - Nordkapp (norðausturhluti Noregs) === 19. júlí 2021 - 1. ágúst 2023 Um 2 ár 12.178 km / 7.567 mílur === Patagónía (Suður-Ameríka) === 25. október 2022 - 6. desember 2022 43 dagar 5.866 km / 3.645 mílur === Japan === 25. september 2023 - 2. nóvember 2023 39 dagar 4.600 km / 2.858 mílur === Heimsreisa #2 (í gegnum Kína) === 17. september 2024 - 7. nóvember 2025 Um 14 mánuðir 20 lönd og 4 heimsálfur 27.115 km / 16.848 mílur [[Mynd:Kristján with his bike.jpg|vinstri|thumb|467x467dp]] == Bækur == 2018 ''Hringfarinn – einn á hjóli í hnattferð'', 190 síðna bók með hundruð ljósmynda og 66 sögum. Texti: Helga Guðrún Johnson. Heiti ensku útgáfu bókarinnar er ''Sliding through – Around the World on a Motorbike, Alone.'' '''2021''' ''Andlit Afríku – Hringfarinn – Einn á ferð um Afríku,'' 185 blaðsíðna ljósmyndabók, 23 sögur og QR-kóðar inn á 33 stutt myndbönd úr ferðinni. Texti: Helga Guðrún Johnson. == Heimildamyndir == '''2019:''' ''Hringfarinn – í kringum hnöttinn á mótorhjóli,'' 3 þættir.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=1|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> '''2020:''' ''Hringfarinn – Bandaríkin, ''1 þáttur.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028373/|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> ''Hringfarinn – '' Rússland, 1 þáttur.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028378/|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> '''2022:''' ''Hringfarinn – Afríka, 5'' þættir.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=3|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> '''2023:''' ''Hringfarinn – Ísland, ''3 þættir.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=3|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> '''2024:''' ''Hringfarinn –'' ''Chile, Argentína (Patagonia)'', 2 þættir.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=5|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> '''2025''' ''Hringfarinn - Japan'', 2 þættir<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=6|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> '''2026:''' ''Hringfarinn'' ''– Færeyjar og Nordkapp'', 2 þættir (verða sýndir haustið 2026). ==Tenglar== ** [https://hringfarinn.is Hringfarinn] ** [https://slidingthrough.com Sliding Through] ** [https://www.hi.is/frettir/broskallar_vinna_med_hringfaranum_ad_thvi_ad_fjolga_haskolanemum_i_afriku Háskóli Íslands - Broskallar vinna með Hringfaranum] ** [https://k100.mbl.is/frettir/2019/07/29/kristjan_festist_i_sudan_og_komst_ekki_ur_landinu/ K100 - Kristján festist í Súdan og komst ekki úr landinu] ** [https://www.visir.is/g/20212195088d Hringfarinn styrkir íslenska skáta] ** [https://lifdununa.is/grein/med-motorhjoladellu-a-midjum-aldri/ Með mótorhjóladellu á miðjum aldri - Lifðu núna] ** [https://www.visir.is/g/20181543572d Vísir - Kristján fyrstur í kringum hnöttinn einn á mótorhjóli] ** [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/10/28/enginn_vill_58_ara_skiptinema/ Morgunblaðið - Enginn vill 58 ára skiptinema] ** [https://www.ruv.is/frett/2021/10/15/eg-kom-heim-breyttur-madur RÚV - Ég kom heim breyttur maður] ** [https://lifdununa.is/grein/ad-ferdast-til-ad-fraedast-en-ekki-fordaema/ Lifðu núna - Að ferðast til að fræðast, en ekki fordæma] ** [https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2024/01/21/foru_i_sex_vikna_eftirminnilega_ferd_um_japan/ Sex vikna ferð um Japan - mbl.is] ** [https://www.mbl.is/ferdalog/frettir/2023/05/20/snyst_meira_um_ferdalagid_sjalft_en_afangastadinn/ Snýst meira um ferðalagið sjálft (ferð um Ísland) - mbl.is] ** [https://web.archive.org/web/20240628115845/https://snorribjorns.libsyn.com/33-kristjn-gslason-hringurinn-kringum-jrina-mtorhjli-einn-sns-lis Hringferðin í kringum jörðina - Snorri Björnsson, hlaðvarpsviðtal] ** [https://web.archive.org/web/20240628115840/https://snorribjorns.libsyn.com/148-kristjn-gslason-suur-amerka Ferðin um Suður Ameríku - Snorri Björnsson, hlaðvarpsviðtal] ** [https://web.archive.org/web/20240628113625/https://snorribjorns.libsyn.com/110-kristjn-gslason-ekki-vera-fullkomin-sleppi-af-ykkur-beislinu Ekki vera fullkomin! - Snorri Björnsson, hlaðvarpsviðtal] ** [https://www.youtube.com/watch?v=aECn6htcCl4 Ég klökkna enn þegar ég hugsa um þau - Sölvi Tryggvason, hlaðvarpsviðtal] ** [https://open.spotify.com/episode/4Z8PygtrgiKVDiNzGXZ9lb?si=e9eda2302563438e&nd=1&dlsi=ff995c4e64584aac On two wheels around the world - Andy Duke (BMW), hlaðvarp] ** [https://open.spotify.com/episode/1H82Sh5ni1gi1F6oIG4j2u?si=0256f7499e1d4400&nd=1&dlsi=668add1c46cf4ee1 Minning um pabba - Sirrý Arnardóttir, hlaðvarpsviðtal] ** [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2023-05-21-hafa-safnad-22-milljonum-a-motorhjolaferdalogum Hafa safnað 22 milljónum á mótorhjólaferðalögum - útvarpsviðtal RÚV 2023] ** [https://www.visir.is/g/20252800821d/motorhjoladi-aftur-i-kringum-hnottinn-folk-er-gott- Mótorhjólaði aftur í kringum hnöttinn – Vísir (2025)] ** [https://skak.is/2025/04/11/skaksjodur-helga-arnasonar-styrktarsjodur-hringfarans/ Skáksjóður Helga Árnasonar – Skáksambandið 2025] ** [https://www.icelandreview.com/travel/story_of_hringfarinn/?srsltid=AfmBOoqD-52XQRFYLjGNVZ_G_plbenC602on1hLBA-_d0GDE5QwzF056 How one Icelander‘s Global Ride sparked a Mission to Give Back – Iceland Review (2025)] ** [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/21/leidin_aegifogur_og_hladin_mystik/ Leiðin ægifögur og hlaðin mystík – Sunnudagsblað Morgunblaðsins (2025)] ** [https://www.youtube.com/watch?v=a2REKB-GqlQ Kristján Gíslason með Sölva Tryggva (2025)] ** [https://online.fliphtml5.com/blcdx/BMW_RA_OTL_Jan-Feb-2026/?fbclid=IwY2xjawQyDPhleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeno5u0x_LCJsmIKLciTCxWlX8-XsFCch_1IiEAoLtS5mAG2vr1fNzJy_BIV4_aem_qugCUqrhlP-SQ5b1al3lVQ Saddle up – viðtal við Kristján Gíslason í BMW tímaritinu On the Level (2026)] [https://open.spotify.com/episode/1H82Sh5ni1gi1F6oIG4j2u?si=0256f7499e1d4400&nd=1&dlsi=668add1c46cf4ee1 {{f|1956}}] [[Flokkur:Íslenskir ævintýramenn]] 2xni1jpwal4hz7nja6v7wscwo8rhahk 0 171344 1983239 1876685 2026-10-19T05:36:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983239 wikitext text/x-wiki {{hreingera}} Portúgal er yfirgnæfandi kristilegt meirihlutaland, þar sem fylgismenn íslams eru lítill minnihluti. Samkvæmt manntalinu 2021 eru múslimar um 0,4% af heildaríbúum landsins.<ref>{{cite web | url=https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011644&lang=EN | title=Indicador | access-date=2022-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221123171048/https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011644&lang=EN | archive-date=2022-11-23 | url-status=dead }}</ref> Hins vegar, fyrir margar aldir aftur í tímann, var íslam mikil trúarbrögð á yfirráðasvæði nútíma Portúgals, sem hófst með landvinningum Umayyad á Hispaníu. Í dag, vegna veraldlegs eðlis portúgölsku stjórnarskrárinnar, er múslimum frjálst að trúa og byggja tilbeiðslustaði í landinu, þekktar sem moskur. Samkvæmt manntalinu 1991, skráð af Instituto Nacional de Estatística (National Statistical Institute of Portúgal), voru 9.134 múslimar í Portúgal, um 0,1% allra íbúa.<ref>{{Cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpgid=ine_main&xpid=INE|title=Statistics Portugal - Web Portal|website=www.ine.pt|access-date=2019-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109182931/https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpgid=ine_main&xpid=INE|archive-date=2017-01-09|url-status=dead}}</ref> Íbúar múslima árið 2019 voru um það bil 65.000 manns.<ref>{{Cite web|url=http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/|title=Muslim Population By Country 2020|website=World Population Review|access-date=2022-12-25|archive-date=2019-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190901181917/http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/|url-status=dead}}</ref> Meirihluti múslima í landinu eru súnnítar, þar á eftir koma um 20.000 til 22.000 sjía-múslimar, 65% þeirra eru Ismaili.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=mamiop8TPxYC&pg=PA193 | title=Islam, Europe's Second Religion: The New Social, Cultural, and Political Landscapes | page=193 | author=Shireen Hunter | year=2002 | publisher=Praeger Publishers | isbn=0-275-97608-4 | access-date=19 June 2014}}</ref> Flestir múslimabúa á tíunda áratugnum var upprunninn frá fyrrum portúgölsku erlendu héruðunum Portúgölsku Gíneu og Portúgalska Mósambík og flestir þeirra síðarnefndu ættu uppruna sinn í fyrrverandi portúgölsku Góa og Damaon (Indlandi). Flestir múslimar sem búa nú í Portúgal eru frá Miðausturlöndum (þar á meðal Sýrlandi), Maghreb og Mósambík. == Tengt efni == * [[Íslam]] * [[Íslam í Evrópu]] * [[Íslam á Íslandi]] * [[Evrabía]] ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslam í Evrópu]] t6brje23p3olgoammh28ec411o37htg 0 172092 1983105 1963362 2026-10-18T13:13:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983105 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Höfuðlús | image = Male human head louse.jpg | image_width = 250px | status = | status_system = | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Liðdýr]] (''Arthropoda'') | classis = [[Skordýr]] (''Insecta'') | ordo = [[Psocodea]] | familia = [[Pediculidae]] | genus = ''Pediculus'' | species = ''P. humanus'' | subspecies = ''P. h. capitis'' | trinomial = ''Pediculus humanus capitis'' | trinomial_authority = ([[Charles De Geer|De Geer]], 1767) }} [[Mynd:PHTH_Pediculidae_Pediculus_humanus_capitis.png|thumb|Teikning af höfuðlús eftir Des Helmore]] '''Höfuðlús''' (''Pediculus humanus capitis'') er [[sníkjudýr]] sem lifir í [[hár]]i [[maður|manna]].<ref name="Buxton3">{{Cite book|title=The Louse; an account of the lice which infest man, their medical importance and control|url=https://archive.org/details/b32725395|last=Buxton|first=Patrick A.|publisher=Edward Arnold|year=1947|edition=2nd|location=[[London]]|pages=[https://archive.org/details/b32725395/page/24 24]–72|chapter=The biology of ''Pediculus humanus''}}</ref> Höfuðlýs eru vængjalaus [[skordýr]] sem eyða öllum sínum lífsferli á [[Höfuð|höfði]] manna þar sem þær nærast á mannsblóði sem er þeirra eina fæða.<ref name="Buxton3" /> Menn eru einu þekktu hýslar höfuðlúsar en [[simpansar]] og [[Bónóbósimpansi|bónóbóapar]] hýsa náskylda tegund, ''Pediculus schaeffi''. Aðrar tegundir lúsar sýkja flestar tegundir [[Spendýr|spendýra]] og allar tegundir [[Fugl|fugla]]. Lýs eru frábrugðnar öðrum [[Blóðæta|blóðætum]] eins og [[Fló|flóm]] að því leyti að þær eyða öllu lífi sínu á hýsli.<ref name="maunder">{{Cite journal|last=Maunder|first=J. W.|year=1983|title=The Appreciation of Lice|journal=Proceedings of the Royal Institution of Great Britain|volume=55|pages=1–31}}</ref> Höfuðlýs geta ekki flogið, og fætur þeirra eru svo stuttir að þær geta ekki stokkið og eiga erfitt með gang á sléttu yfirborði.<ref name="maunder" /> Höfuðlús ber ekki með sér sjúkdóma, ólíkt hinni náskyldu [[fatalús]] (''Pediculus humanus humanus''). Höfuðlús og fatalús eru nánast eins í útliti en æxlast ekki sín á milli með því að kjósa að festa egg við höfuðhár frekar en föt. [[Erfðafræði|Erfðafræðirannsókniri]] <nowiki/>hafa leitt í ljós að höfuðlýs og fatalýs aðskildust fyrir um 30.000-110.000 árum þegar margir menn tóku að klæðast fötum að verulegu ráði.<ref>{{Cite journal|vauthors=Kittler R, Kayser M, Stoneking M|date=August 2003|title=Molecular evolution of Pediculus humanus and the origin of clothing|journal=Current Biology|volume=13|issue=16|pages=1414–7|doi=10.1016/S0960-9822(03)00507-4|pmid=12932325|doi-access=free}}</ref><ref name="Stoneking">{{Cite journal|last=Stoneking|first=Mark|date=29 December 2004|title=Erratum: Molecular Evolution of ''Pediculus humanus'' and the Origin of Clothing|journal=Current Biology|volume=14|issue=24|page=2309|doi=10.1016/j.cub.2004.12.024|doi-access=free}}</ref> Mun fjarskyldari fatalús er [[flatlús]] (''Pthirus pubis'') sem sýkir einnig menn. Flatlýs eru nokkuð frábrugðnar höfuðlús og flatalús í útliti en líkjast meir þeim tegundum lísa sem sýkja aðrar tegundir [[Prímatar|prímata]].<ref name="Buxton6">{{Cite book|title=The Louse; an account of the lice which infest man, their medical importance and control|url=https://archive.org/details/b32725395|last=Buxton|first=Patrick A.|publisher=Edward Arnold|year=1947|edition=2nd|location=London|pages=[https://archive.org/details/b32725395/page/136 136]–141|chapter=The crab louse ''Phthirus pubis''}}</ref> Þegar höfuðlúsasmit koma upp er yfirleitt gripið til þeirra ráða að reyna að útrýma þeim, sérstaklega þegar þau verða meðal barna. Þótt höfuðlýs beri ekki sjúkdóma, geta komið upp sýkingar í bitför höfuðlúsa ef klórað er í bitin, en slíkt er þó sjaldgæft. Höfuðlúsasmit gætu gagnast hýslinum með því að efla [[ónæmiskerfi]] hans gegn lúsasmitum sem hjálpar honum að verja sig gegn fatalúsum sem geta borið hættulega sjúkdóma.<ref name="mutualism">{{Cite journal|last=Rozsa|first=L|last2=Apari|first2=P.|year=2012|title=Why infest the loved ones – inherent human behaviour indicates former mutualism with head lice|url=http://www.zoologia.hu/list/Why_infest.pdf|journal=Parasitology|volume=139|issue=6|pages=696–700|doi=10.1017/s0031182012000017|pmid=22309598|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511132642/http://www.zoologia.hu/list/Why_infest.pdf|archive-date=2020-05-11|access-date=2023-01-23|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} [[Flokkur:Skordýr]] [[Flokkur:Lýs]] ea72lh1atw57bigacc96ajwcy906xlh 0 172195 1983115 1938826 2026-10-18T14:54:34Z TKSnaevarr 53243 1983115 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Petr Pavel | mynd = Petr Pavel.jpg | myndatexti1 = Petr Pavel árið 2023. | titill= [[Forseti Tékklands]] | stjórnartíð_start = [[9. mars]] [[2023]] | forsætisráðherra = [[Petr Fiala]]<br>[[Andrej Babiš]] | forveri = [[Miloš Zeman]] | titill2= Formaður hermálanefndar [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] | stjórnartíð_start2 = [[26. júní]] [[2015]] | stjórnartíð_end2 = [[29. júní]] [[2018]] | forveri2 = [[Knud Bartels]] | eftirmaður2 = [[Stuart Peach]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1961|11|1}} | fæðingarstaður = [[Planá]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] (nú [[Tékkland]]i) | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundinn (1989–)<br>[[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu]] (1985–1989) | maki = {{gifting|Hana Pavlová|1986⁠|2001|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Eva Pavlová|2004}} | börn = 3 | bústaður = [[Prag-kastali]] | undirskrift = Petr Pavel - podpis.png }} '''Petr Pavel''' (f. 1. nóvember 1961) er [[Tékkland|tékkneskur]] stjórnmálamaður, fyrrum [[hershöfðingi]] í tékkneska hernum og núverandi [[forseti Tékklands]]. Hann var áður formaður hermálanefndar [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] frá 2015 til 2018 og yfirmaður herafla Tékklands frá 2012 til 2015. Pavel var kjörinn forseti Tékklands í seinni umferð forsetakosninga þar í landi þann 28. janúar 2023. Hann tók við af [[Miloš Zeman]] sem forseti þann 9. mars. ==Æviágrip== Petr Pavel hóf feril sinn í tékkneska hernum árið 1983.<ref name=mbl2016/> Pavel var meðlimur í [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokki Tékkóslóvakíu]] á yngri árum og hefur hlotið gagnrýni fyrir það í seinni tíð. Hann hefur lýst aðild sinni að flokknum sem mistökum en segir þó að flokksaðild hafi verið eðlileg hjá fjölskyldu hans á þessum tíma. Á námsárum sínum í herskóla lagði Pavel stund á nám sem tengdist [[Leyniþjónusta|leyniþjónustustörfum]]. Hann sagði upp aðild sinni að kommúnistaflokknum þegar kommúnistastjórn Tékkóslóvakíu leið undir lok árið 1989 en hélt áfram þjálfun sinni til leyniþjónustustarfa.<ref name=varðberg>{{Vefheimild|titill=Fyrrverandi NATO hershöfðingi kjörinn forseti Tékklands|url=https://vardberg.is/frettir/fyrrverandi-nato-hershofdingi-kjorinn-forseti-tekklands/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags=28. janúar 2023|skoðað=29. janúar 2023}}</ref> Pavel hlaut jafnframt þjálfun sem sérsveitarliði í fallhlífadeild hersins. Í [[Júgóslavíustríðin|Júgóslavíustríðunum]] árið 1993 tók Pavel þátt í því að bjarga [[Frakkland|frönskum]] hermönnum sem voru í sjálfheldu milli Serba og Króata í [[Króatía|Króatíu]].<ref name=mbl2023>{{Vefheimild|titill=Nýr forseti var einn af æðstu mönnum NATO|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/01/28/nyr_forseti_var_einn_af_aedstu_monnum_nato/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=28. janúar 2023|skoðað=29. janúar 2023}}</ref> Hann hlaut fyrir þetta viðurkenningar og frægð í Frakklandi.<ref name=varðberg/> Síðar nam Pavel herfræði í [[Bretland]]i og útskrifaðist með meistaragráðu frá [[King's College London]]. Pavel hóf störf hjá [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]] eftir að Tékkland gerðist aðili að því árið 1999. Hann varð formaður hermálanefndar bandalagsins árið 2015.<ref name=varðberg/> Var þetta í fyrsta sinn sem einstaklingur frá fyrrum [[Austurblokkin|austantjaldsríki]] gegndi þessu embætti.<ref name=mbl2016>{{Tímarit.is|6794830|Breið samvinna er NATO framtíðar|blaðsíða=11|höfundur=Kristján H. Johannessen|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=22. nóvember 2016}}</ref> Pavel kom meðal annars til [[Ísland]]s á vegum Atlantshafsbandalagsins árið 2016.<ref>{{Vefheimild|titill=Formaður hermálanefndar NATO á Íslandi|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2016/11/21/Formadur-hermalanefndar-NATO-a-Islandi/|útgefandi=[[Stjórnarráð Íslands]]|dags=21. nóvember 2016|skoðað=29. janúar 2023}}</ref> Pavel sagði við það tilefni að hann teldi framtíð Atlantshafsbandalagsins byggjast á breiðri samvinnu, meðal annars við tví- og marghliða öryggisstofnanir. Hann tók jafnframt fram að [[Rússland|Rússar]] hefðu breytt stefnu sinni á undanförnum árum og virtust vilja stefna að því að endurheimta stöðu sína sem heimsveldi, meðal annars með hernaðaríhlutun sinni í [[Transnistría|Transnistríu]], [[Stríð Rússlands og Georgíu|stríðinu í Georgíu]] og [[Innlimun Rússlands á Krímskaga|innlimun sinni á Krímskaga]]. Hann taldi þó ekki tilefni til varanlegrar veru NATO á Íslandi.<ref name=mbl2016/> Pavel gaf kost á sér sem óháður frambjóðandi í forsetakosningum Tékklands árið 2023. Í kosningabaráttunni talaði Pavel fyrir auknum stöðugleika í landinu og sagðist hafa orðið var við að kjósendum þætti ríkisvaldið ekki sinna skyldum sínum nægilega vel.<ref name=mbl2023/> Pavel lenti í fyrsta sæti í fyrri umferð kosninganna og atti kappi við fyrrum forsætisráðherrann og viðskiptajöfurinn [[Andrej Babiš]] í seinni umferðinni. Kosningabaráttan varð óvægin og meðal annars varð Pavel að bera á bak falska orðróma um að hann væri dauður á samfélagsmiðlinum [[Twitter]]. Pavel hefur stutt Úkraínumenn í yfirstandandi [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrás Rússa í Úkraínu]] og því sakaði Babiš hann jafnframt um að vilja leiða Tékkland í stríð gegn Rússlandi.<ref name=varðberg/> Pavel vann afburðasigur í seinni umferð kosninganna þann 28. janúar 2023 með 57 prósentum atkvæða gegn 43 prósentum sem Andrej Babiš hlaut.<ref>{{Vefheimild|titill=Yfirburðasigur hershöfðingjans í Tékklandi|url=https://www.visir.is/g/20232370927d/yfirburdasigur-hershofdingjans-i-tekklandi|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=28. janúar 2023|skoðað=29. janúar 2023|höfundur=Viktor Örn Ásgeirsson}}</ref> Eftir að Pavel vann kosningarnar ræddi hann símleiðis við [[Tsai Ing-wen]], forseta [[Taívan|Lýðveldisins Kína á Taívan]], sem óskaði honum til hamingju með kjörið. Leiðtogar [[Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]] á meginlandinu brugðust illa við símtalinu og sökuðu Pavel um að hafa skipt sér að innanríkismálum Kína með því að eiga í samskiptum við leiðtoga Taívans, sem Kínverjar líta á sem hluta af Kína.<ref>{{Vefheimild|titill=Kínverjar skamma Pavel|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/01/31/kinverjar_skamma_pavel/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=31. janúar 2023|skoðað=31. janúar 2023}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Tékklands]] | frá = [[9. mars]] [[2023]] | til = | fyrir = [[Miloš Zeman]] | eftir = Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Tékklands}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Pavel, Petr}} {{f|1961}} [[Flokkur:Formenn hermálanefndar Atlantshafsbandalagsins]] [[Flokkur:Forsetar Tékklands]] [[Flokkur:Tékkneskir herforingjar]] l6f0reogz54nywaej6s119t30jc9eob 0 172446 1983224 1794760 2026-10-19T04:39:41Z Fyxi 84003 snu 1983224 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Kymenlaakso | nafn_í_eignarfalli = Kymenlaakso | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Kymmenedalen ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Kymenlaakso sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaðir | sæti = [[Kotka]] og [[Kouvola]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref>{{efn|Heildarflatarmál miðast einungis við flatarmál lands og ferskvatns.}} | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 4561.3 + 387.2 }}}} | flatarmál_land_km2 = 4.561,3 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 387,2 | flatarmál_eyða2_titill = Sjávarvatn | flatarmál_eyða2_km2 = 1.820,0 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 156.198 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-09 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Kymenlaakso''' ([[sænska]]: ''Kymmenedalen'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í [[Finnland]]i. Það á landamæri að [[Uusimaa]], [[Päijät-Häme]], [[Suður-Savo]], [[Suður-Karelía|Suður-Karelíu]] og [[Leníngradfylki]] í [[Rússland]]i. Það er kennt við dalinn sem fljótið [[Kymijoki]] rennur um en það er eitt stærsta fljót Finnlands. Kymenlaakso var eitt fyrsta hérað landsins sem iðnvæddist. Pappírsvinnsla varð mikilvæg. Íbúar eru um 175.000 (2019) og er flatarmál héraðsins um 5.600 ferkílómetrar. [[Kotka]] og [[Kouvola]] eru stærstu borgirnar. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 6. * [[Hamina]] * [[Kotka]] * [[Kouvola]] * [[Miehikkälä]] * [[Pyhtää]] * [[Virolahti]] == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] 3vlo0mcux0j20dv3px5yclbkkfipixf 1983225 1983224 2026-10-19T04:45:07Z Fyxi 84003 snið* 1983225 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Kymenlaakso | nafn_í_eignarfalli = Kymenlaakso | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Kymmenedalen ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Kymenlaakso sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaðir | sæti = [[Kotka]] og [[Kouvola]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref>{{efn|Heildarflatarmál miðast einungis við flatarmál lands og ferskvatns.}} | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 4561.3 + 387.2 }}}} | flatarmál_land_km2 = 4.561,3 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 387,2 | flatarmál_eyða2_titill = Sjávarvatn | flatarmál_eyða2_km2 = 1.820,0 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 156.198 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-09 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Kymenlaakso''' ([[sænska]]: ''Kymmenedalen'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í [[Finnland]]i. Það á landamæri að [[Uusimaa]], [[Päijät-Häme]], [[Suður-Savonía|Suður-Savoníu]], [[Suður-Karelía|Suður-Karelíu]] og [[Leníngradfylki]] í [[Rússland]]i. Það er kennt við dalinn sem fljótið [[Kymijoki]] rennur um en það er eitt stærsta fljót Finnlands. Kymenlaakso var eitt fyrsta hérað landsins sem iðnvæddist. Pappírsvinnsla varð mikilvæg. Íbúar eru um 156.200 (2025) og er flatarmál héraðsins um 4.950 ferkílómetrar.<ref name="flatarmál" /> [[Kotka]] og [[Kouvola]] eru stærstu borgirnar. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 6. * [[Hamina]] * [[Kotka]] * [[Kouvola]] * [[Miehikkälä]] * [[Pyhtää]] * [[Virolahti]] == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] l9sk5r0mqb4z8ue8d2k6ccm4b2yv6ba 0 172448 1983221 1794766 2026-10-19T04:31:39Z Fyxi 84003 snið 1983221 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Kanta-Häme | nafn_í_eignarfalli = Kanta-Häme | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Egentliga Tavastland ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Kanta-Häme.vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Kanta-Häme sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Hämeenlinna]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 5200.1 + 507.5 }}}} | flatarmál_land_km2 = 5.200,1 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 507,5 | flatarmál_eyða2_titill = Sjávarvatn | flatarmál_eyða2_km2 = <!-- 0 --> | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 168.957 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-06 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Kanta-Häme''' ([[sænska]]: ''Egentliga Tavastland'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í suður-[[Finnland]]i. Íbúar eru um 169.000 (2025) og er stærð þess eru rúmlega 5.700 ferkílómetrar.<ref name="flatarmál" /> [[Hämeenlinna]] er stærsta borgin. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 11. * [[Forssa]] * [[Hattula]] * [[Hausjärvi]] * [[Humppila]] * [[Hämeenlinna]] * [[Janakkala]] * [[Jokioinen]] * [[Loppi]] * [[Riihimäki]] * [[Tammela]] * [[Ypäjä]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] i06qr9lcw7dhyfdeuu5i98fs54p82jr 0 172450 1983212 1815430 2026-10-19T03:59:39Z Fyxi 84003 snið 1983212 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Kainuu | nafn_í_eignarfalli = Kainuu | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Kajanaland ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Kainuu.vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Kainuu sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Kajaani]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22.687,9 | flatarmál_land_km2 = 20.199,7 | flatarmál_vatn_km2 = {{formatnum:{{#expr: 22687.9 - 20199.7 }}}} | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 69.193 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-05 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Kainuu''' ([[sænska]]: ''Kajanaland'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í austur-[[Finnland]]i. Íbúar eru um 69.200 (2025) og er [[Kajaani]], höfuðstaðurinn fjölmennastur. Flatarmál Kainuu er 22.687,9 ferkílómetrar.<ref name="flatarmál" /> [[Oulujärvi]] fimmta stærsta vatn Finnlands er í héraðinu. Íþróttin [[mýrarbolti]] er vinsæl íþrótt í Kainuu. En íþróttin er upprunin úr Finnlandi. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 8. * [[Hyrynsalmi]] * [[Kajaani]] * [[Kuhmo]] * [[Paltamo]] * [[Puolanka]] * [[Ristijärvi]] * [[Sotkamo]] * [[Suomussalmi]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] 6dyxl1a0gdvc0cnximappe67h7syl4p 1983219 1983212 2026-10-19T04:23:29Z Fyxi 84003 1983219 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Kainuu | nafn_í_eignarfalli = Kainuu | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Kajanaland ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Kainuu.vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Kainuu sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Kajaani]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 20199.7 + 2488.2 }}}} | flatarmál_land_km2 = 20.199,7 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 2.488,2 | flatarmál_eyða2_titill = Sjávarvatn | flatarmál_eyða2_km2 = <!-- 0 --> | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 69.193 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-05 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Kainuu''' ([[sænska]]: ''Kajanaland'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í austur-[[Finnland]]i. Íbúar eru um 69.200 (2025) og er [[Kajaani]], höfuðstaðurinn fjölmennastur. Flatarmál Kainuu er 22.687,9 ferkílómetrar.<ref name="flatarmál" /> [[Oulujärvi]] fimmta stærsta vatn Finnlands er í héraðinu. Íþróttin [[mýrarbolti]] er vinsæl íþrótt í Kainuu. En íþróttin er upprunin úr Finnlandi. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 8. * [[Hyrynsalmi]] * [[Kajaani]] * [[Kuhmo]] * [[Paltamo]] * [[Puolanka]] * [[Ristijärvi]] * [[Sotkamo]] * [[Suomussalmi]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] a62q6ihhivjdoi0ct4bsr0rhd1ryzhg 0 172467 1983207 1891547 2026-10-19T03:35:05Z Fyxi 84003 snið 1983207 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Austurbotn | nafn_í_eignarfalli = Austurbotns | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Pohjanmaa ([[finnska]])}} * {{small|Österbotten ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Pohjanmaa sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Vasa]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = | flatarmál_land_km2 = 7.403,2 | flatarmál_vatn_km2 = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 179.555 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-12 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Austurbotn''' ([[finnska]]: ''Pohjanmaa'', [[sænska]]: ''Österbotten'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í vestur-[[Finnland]]i. Íbúar eru 180.000 (2025) og er flatarmál héraðsins 7.403,2 {{km2}}. Höfuðborgin er [[Vasa]] (''Vaasa''). Um helmingur íbúa er sænskumælandi. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 14. * [[Jakobstad]] * [[Kaskinen]] * [[Korsholm]] * [[Korsnäs]] * [[Kristinestad]] * [[Kronoby]] * [[Laihia]] * [[Larsmo]] * [[Malax]] * [[Närpes]] * [[Nykarleby]] * [[Pedersöre]] * [[Vaasa]] * [[Vörå]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] 8yhpse5kd5xsk376y5belcha3dmx1va 1983216 1983207 2026-10-19T04:14:25Z Fyxi 84003 1983216 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Austurbotn | nafn_í_eignarfalli = Austurbotns | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Pohjanmaa ([[finnska]])}} * {{small|Österbotten ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Pohjanmaa sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Vasa]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref>{{efn|Heildarflatarmál er reiknað út frá flatarmáli lands og ferskvatns.}} | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 7403.2 + 178 }}}} | flatarmál_land_km2 = 7.403,2 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 178,0 | flatarmál_eyða2_titill = Sjávarvatn | flatarmál_eyða2_km2 = 10.250,9 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 179.555 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-12 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Austurbotn''' ([[finnska]]: ''Pohjanmaa'', [[sænska]]: ''Österbotten'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í vestur-[[Finnland]]i. Íbúar eru 180.000 (2025) og er flatarmál héraðsins 7.581,2 {{km2}}.<ref name="flatarmál" /> Höfuðborgin er [[Vasa]] (''Vaasa''). Um helmingur íbúa er sænskumælandi. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 14. * [[Jakobstad]] * [[Kaskinen]] * [[Korsholm]] * [[Korsnäs]] * [[Kristinestad]] * [[Kronoby]] * [[Laihia]] * [[Larsmo]] * [[Malax]] * [[Närpes]] * [[Nykarleby]] * [[Pedersöre]] * [[Vaasa]] * [[Vörå]] == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] 6axb2jfrkiedlk5mg7l6zmbai81kqhr 1983217 1983216 2026-10-19T04:18:09Z Fyxi 84003 1983217 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Austurbotn | nafn_í_eignarfalli = Austurbotns | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Pohjanmaa ([[finnska]])}} * {{small|Österbotten ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Pohjanmaa sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Vasa]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref>{{efn|Heildarflatarmál miðast einungis við flatarmál lands og ferskvatns.}} | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 7403.2 + 178 }}}} | flatarmál_land_km2 = 7.403,2 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 178,0 | flatarmál_eyða2_titill = Sjávarvatn | flatarmál_eyða2_km2 = 10.250,9 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 179.555 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-12 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Austurbotn''' ([[finnska]]: ''Pohjanmaa'', [[sænska]]: ''Österbotten'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í vestur-[[Finnland]]i. Íbúar eru 180.000 (2025) og er flatarmál héraðsins 7.581,2 {{km2}}.<ref name="flatarmál" /> Höfuðborgin er [[Vasa]] (''Vaasa''). Um helmingur íbúa er sænskumælandi. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 14. * [[Jakobstad]] * [[Kaskinen]] * [[Korsholm]] * [[Korsnäs]] * [[Kristinestad]] * [[Kronoby]] * [[Laihia]] * [[Larsmo]] * [[Malax]] * [[Närpes]] * [[Nykarleby]] * [[Pedersöre]] * [[Vaasa]] * [[Vörå]] == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] 6xl2nxe684yd2cbk39vsfk9kw0ckcpo 1983220 1983217 2026-10-19T04:26:52Z Fyxi 84003 1983220 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Austurbotn | nafn_í_eignarfalli = Austurbotns | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Pohjanmaa ([[finnska]])}} * {{small|Österbotten ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Pohjanmaa sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Vasa]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref>{{efn|Heildarflatarmál miðast einungis við flatarmál lands og ferskvatns.}} | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 7403.2 + 180 }}}} | flatarmál_land_km2 = 7.403,2 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 180,0 | flatarmál_eyða2_titill = Sjávarvatn | flatarmál_eyða2_km2 = 10.250,9 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 179.555 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-12 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Austurbotn''' ([[finnska]]: ''Pohjanmaa'', [[sænska]]: ''Österbotten'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í vestur-[[Finnland]]i. Íbúar eru 180.000 (2025) og er flatarmál héraðsins 7.583,2 {{km2}}.<ref name="flatarmál" /> Höfuðborgin er [[Vasa]] (''Vaasa''). Um helmingur íbúa er sænskumælandi. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 14. * [[Jakobstad]] * [[Kaskinen]] * [[Korsholm]] * [[Korsnäs]] * [[Kristinestad]] * [[Kronoby]] * [[Laihia]] * [[Larsmo]] * [[Malax]] * [[Närpes]] * [[Nykarleby]] * [[Pedersöre]] * [[Vaasa]] * [[Vörå]] == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] nrpt8tg3lue86jk5f4dzj8uf4pr1cze 0 172470 1983235 1794829 2026-10-19T05:19:39Z Fyxi 84003 snið 1983235 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Mið-Austurbotn | nafn_í_eignarfalli = Mið-Austurbotns | nafn_á_frummáli = {{Plainlist| * {{small|Keski-Pohjanmaa ([[finnska]])}} * {{small|Mellersta Österbotten ([[sænska]])}} }} | tegund_byggðar = [[Héruð Finnlands|Hérað]] | fáni = | skjaldarmerki = Keski-Pohjanmaa.vaakuna.svg | viðurnefni = | kort = Keski-Pohjanmaa sijainti Suomi.svg | kort_stærð = 170px | kort_texti = Staðsetning í Finnlandi | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Finnland}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Kokkola]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmál">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref>{{efn|Heildarflatarmál miðast einungis við flatarmál lands og ferskvatns.}} | flatarmál_heild_km2 = {{formatnum:{{#expr: 5021.4 + 203.4 }}}} | flatarmál_land_km2 = 5.021,4 | flatarmál_eyða1_titill = Ferskvatn | flatarmál_eyða1_km2 = 203,4 | flatarmál_eyða2_titill = Sjór | flatarmál_eyða2_km2 = 1.238,4 | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 67.498 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Austur-Evróputími|EET]] | utc_hliðrun = +02:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Austur-Evrópu|EEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = FI-07 | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Mið-Austurbotn''' ([[finnska]]: ''Keski-Pohjanmaa'', [[sænska]]: ''Mellersta Österbotten'') er [[Héruð Finnlands|hérað]] í vestur-[[Finnland]]i. Íbúar eru tæplega 67.500 (2025) og er flatarmál héraðsins um 5.200 ferkílómetrar.<ref name="flatarmál" /> Höfuðborgin er [[Kokkola]]. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í héraðinu eru 8. * [[Halsua]] * [[Kannus]] * [[Kaustinen]] * [[Kokkola]] * [[Lestijärvi]] * [[Perho]] * [[Toholampi]] * [[Veteli]] == Athugasemdir == {{notelist}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands]] nzy3lx42tvnxaopfnnn7qmktf4m9ait 10 179000 1983118 1850416 2026-10-18T15:29:23Z TKSnaevarr 53243 1983118 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Forsetar Tékkóslóvakíu |title ={{flagicon|Tékkóslóvakía}} [[Forseti Tékkóslóvakíu|Forsetar Tékkóslóvakíu]] |state = collapsed |listclass = hlist | list1 = * [[Tomáš Masaryk]] * [[Edvard Beneš]] * [[Emil Hácha]] * [[Edvard Beneš]] * [[Klement Gottwald]] * [[Antonín Zápotocký]] * [[Antonín Novotný]] * [[Ludvík Svoboda]] * [[Gustáv Husák]] * [[Václav Havel]] }}<noinclude> [[Flokkur:Stjórnmálasnið]] </noinclude> 1eeafl07ocb6ps0o8lhprlmdhx9k2pv 0 183025 1983270 1888277 2026-10-19T11:27:16Z TKSnaevarr 53243 1983270 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Jerry Goldsmith 2.jpg|thumb|Goldsmith árið 2003]] '''Jerrald King Goldsmith''' (fæddur 10. febrúar 1929, látinn 21. júlí 2004), kallaður '''Jerry Goldsmith''', var bandarískt kvikmyndatónskáld. Hann er frægur fyrir kvikmyndir á borð við ''[[Star Trek]]'', ''[[Múlan]]'', ''[[Alien]]'' og [[Air Force One (kvikmynd)|''Air Force One'']].<ref>{{Cite web|url=https://www.denofgeek.com/movies/the-30-greatest-film-scores-of-jerry-goldsmith/|title=The 30 greatest film scores of Jerry Goldsmith|last=Wilson|first=Sean|date=2016-05-25|website=Den of Geek|language=en-US|access-date=2024-10-24}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Goldsmith, Jerry}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1929]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2004]] [[Flokkur:Bandarísk kvikmyndatónskáld]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu tónlistar]] sgk099rbng8bkbnsm25bm91ny1bgkxx 10 184108 1983249 1942374 2026-10-19T08:49:46Z Bjarki S 9 fyrir "utan flokka" 1983249 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- --><tr><!-- -->{{#if:{{{millifyrirsögn|}}} |<tr><!-- --><td style="text-align:center; font-size:95%;" colspan="6"><!-- -->'''{{{millifyrirsögn}}}'''<!-- --></td><!-- --></tr><!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{röð|}}} |<td rowspan="{{{línur}}}" style="{{{style|}}} text-align:center; background:{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}"><!-- --><small>{{{röð}}}</small><!-- --></td><!-- -->}}<!-- --><td rowspan="{{{línur}}}" style="text-align:center; background:{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}"><!-- -->{{#if:{{{röðunarnafn|}}} |<span style="display:none">{{{röðunarnafn}}}</span><!-- -->}}<!-- --><small>{{{nafn}}}</small><!-- -->{{#if:{{{aukanafn|}}} |<br/>({{{aukanafn}}})<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{fæðingarár|}}} |<br/><small>(<!-- -->{{#if:{{{dánarár|}}} |{{{fæðingarár}}}–{{{dánarár|}}} |f. {{{fæðingarár}}}<!-- -->}}<!-- -->)</small><!-- -->}}<!-- --></td><!-- -->{{#if:{{{flokkur|}}} |<td style="background:{{#switch:{{{flokkur}}}|?=transparent|utan flokka=#CCCCCC|#default={{#invoke:Political party|fetch|{{{flokkur}}}|color|error=transparent}}}}"><!-- -->&nbsp;<!-- --></td><!-- --><td style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur2|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- -->{{#switch:{{{flokkur}}}|?=?|utan flokka=<small>utan flokka</small>|#default=<small>[[{{{flokkur}}}|{{#invoke:Political party|fetch|{{{flokkur}}}|shortname}}]]</small>}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{flokkur_|}}} |{{{flokkur_ath}}}<!-- -->}}<!-- -->{{#ifeq:{{{allt}}} |já |<td rowspan="{{{línur}}}" colspan="2" style="text-align:center; background:{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}"><small>''allt kjörtímabilið''</small><!-- -->}}<!-- -->{{#ifeq:{{{tók_ekki_sæti}}} |já |<td rowspan="{{{línur}}}" colspan="2" style="text-align:center; background:{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}"><small>''tók ekki sæti''</small><!-- -->}}<!-- --></td><!-- -->{{#if:{{{frá|}}} |<td style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur2|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- --><small>{{{frá}}}</small><!-- --></td><!-- --><td style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur2|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- --><small>{{{til|''í embætti''}}}</small><!-- -->{{#ifeq:{{{lést}}} |já |&nbsp;†<!-- -->}}<!-- --></td><!-- -->}}<!-- --></tr><!-- -->{{#if:{{{flokkur2|}}} |<tr><!-- --><td style="background:{{#switch:{{{flokkur2}}}|?=transparent|utan flokka=#CCCCCC|#default={{#invoke:Political party|fetch|{{{flokkur2}}}|color|error=transparent}}}}"><!-- -->&nbsp;<!-- --></td><!-- --><td style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur3|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- -->{{#switch:{{{flokkur2}}}|?=?|utan flokka=<small>utan flokka</small>|#default=<small>[[{{{flokkur2}}}|{{#invoke:Political party|fetch|{{{flokkur2}}}|shortname}}]]</small>}}<!-- -->{{#if:{{{flokkur2_ath|}}} |{{{flokkur2_ath}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{frá2|}}} |<td border-top: none; style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur3|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- --><small>{{{frá2}}}</small><!-- --></td><!-- --><td style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur3|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- --><small>{{{til2|''í embætti''}}}</small><!-- -->{{#ifeq:{{{lést2}}} |já |&nbsp;†<!-- -->}}<!-- --></td><!-- -->}}<!-- --></td><!-- --></tr><!-- -->{{#if:{{{flokkur3|}}} |<tr><!-- --><td style="background:{{#switch:{{{flokkur3}}}|?=transparent|utan flokka=#CCCCCC|#default={{#invoke:Political party|fetch|{{{flokkur3}}}|color|error=transparent}}}}"><!-- -->&nbsp;<!-- --></td><!-- --><td style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur4|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- -->{{#switch:{{{flokkur3}}}|?=?|utan flokka=<small>utan flokka</small>|#default=<small>[[{{{flokkur3}}}|{{#invoke:Political party|fetch|{{{flokkur3}}}|shortname}}]]</small>}}<!-- -->{{#if:{{{flokkur3_ath|}}} |{{{flokkur3_ath}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->{{#if:{{{frá3|}}} |<td border-top: none; style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur4|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- --><small>{{{frá3}}}</small><!-- --></td><!-- --><td style="text-align:center; background:{{#if:{{{flokkur4|}}}|transparent;color:inherit;|{{#switch:{{{í_embætti}}}|já=#FAFADC|transparent;color:inherit;}}}}"><!-- --><small>{{{til3|''í embætti''}}}</small><!-- -->{{#ifeq:{{{lést3}}} |já |&nbsp;†<!-- -->}}<!-- --></td><!-- -->}}<!-- --></td><!-- --></tr> </includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{documentation}}<!-- --></noinclude> 5uuv5tnalc8f02fq8myzt586habm1bt 0 184608 1983133 1932505 2026-10-18T17:42:25Z LexLuxor05 104571 birthdate 1983133 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Þorsteinn Gunnarsson | mynd_texti = | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1940|12|18}} | fæðingarstaður = | dánarstaður = | önnur_nöfn = | starf = {{hlist|[[Leikari]]|[[Arkitekt]]}} | ár = 1984–2016 }} '''Þorsteinn Gunnarsson''' (f. 18. desember 1940)<ref>{{Cite web|url=https://www.menningarveita.is/?path=MzpwZXJzb246aWQ9NTY3RTQ2OTAtMzIxQi0wQzBDLTY1QTYtOUYwNUYwNzUzRDUzLXBlb3BsZSZjYW5fZWRpdD0tMTs=|title=Menningarveita.is|website=www.menningarveita.is|access-date=2026-10-18}}</ref> er [[Ísland|íslenskur]] leikari og arkitekt. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Eirikur í íslensku sjónvarpsþáttunum ''[[Ófærð]]''. == Kvikmyndir == <ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/person/undefined|title=Þorsteinn Gunnarsson|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2026-10-18}}</ref> * ''[[Hrafninn flýgur]]'' (1984) * ''[[Foxtrot (kvikmynd)|Foxtrot]]'' (1988) * ''[[Áramótaskaup 1990|Áramótaskaup]] (1990)'' * ''[[Nói albinói|Nói Albínó]]'' (2003) * [[Dís (kvikmynd)|Dís]] (2004) * ''[[Mýrin (kvikmynd)|Mýrin]]'' (2006) * ''[[Sumarlandið]]'' (2010) * ''[[Fúsi (kvikmynd)|Fúsi]]'' (2015) * ''[[Bakk]]'' (2015) * ''Grafir og Bein'' (2016) * ''[[Ófærð]]'' (2015-2016) == Heimildir == <references /> == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm1662046/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_0_nm_8_in_0_q_%C3%9Eorsteinn%20Gunnarsson Þorsteinn Gunnarsson] á [[Internet Movie Database]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir arkitektar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1940]] bf57zja6vct0b94cfo9wdszb36ltmun 1983240 1983133 2026-10-19T05:43:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.6 1983240 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Þorsteinn Gunnarsson | mynd_texti = | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1940|12|18}} | fæðingarstaður = | dánarstaður = | önnur_nöfn = | starf = {{hlist|[[Leikari]]|[[Arkitekt]]}} | ár = 1984–2016 }} '''Þorsteinn Gunnarsson''' (f. 18. desember 1940)<ref>{{Cite web|url=https://www.menningarveita.is/?path=MzpwZXJzb246aWQ9NTY3RTQ2OTAtMzIxQi0wQzBDLTY1QTYtOUYwNUYwNzUzRDUzLXBlb3BsZSZjYW5fZWRpdD0tMTs=|title=Menningarveita.is|website=www.menningarveita.is|access-date=2026-10-18}}</ref> er [[Ísland|íslenskur]] leikari og arkitekt. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Eirikur í íslensku sjónvarpsþáttunum ''[[Ófærð]]''. == Kvikmyndir == <ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/person/undefined|title=Þorsteinn Gunnarsson|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2026-10-18}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * ''[[Hrafninn flýgur]]'' (1984) * ''[[Foxtrot (kvikmynd)|Foxtrot]]'' (1988) * ''[[Áramótaskaup 1990|Áramótaskaup]] (1990)'' * ''[[Nói albinói|Nói Albínó]]'' (2003) * [[Dís (kvikmynd)|Dís]] (2004) * ''[[Mýrin (kvikmynd)|Mýrin]]'' (2006) * ''[[Sumarlandið]]'' (2010) * ''[[Fúsi (kvikmynd)|Fúsi]]'' (2015) * ''[[Bakk]]'' (2015) * ''Grafir og Bein'' (2016) * ''[[Ófærð]]'' (2015-2016) == Heimildir == <references /> == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm1662046/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_0_nm_8_in_0_q_%C3%9Eorsteinn%20Gunnarsson Þorsteinn Gunnarsson] á [[Internet Movie Database]] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir arkitektar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1940]] qhnqrkfv8uj62s2xokxbv9hpv8uxmc3 0 191546 1983190 1974974 2026-10-18T22:40:40Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1983190 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Andy Burnham | mynd = Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = 20. júlí 2026 | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | forveri = [[Keir Starmer]] | eftirmaður = | titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 17. júlí 2026 | stjórnartíð_end2 = | forveri2 = [[Keir Starmer]] | eftirmaður2 = | titill3= Borgarstjóri Manchester | stjórnartíð_start3 = 8. maí 2017 | stjórnartíð_end3 = 19. júní 2026 | forveri3 = [[Tony Lloyd]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður3 = [[Paul Dennett]] {{small|(starfandi)}} | myndatexti1 = Burnham árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|1|7}} | fæðingarstaður = [[Aintree]], [[Lancashire]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Marie-France van Heel|2000}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 3 | bústaður = [[Downingstræti 10]] | háskóli = [[Fitzwilliam College, Cambridge]] ([[Magister artium|MA]]) }} '''Andrew Murray Burnham''' (f. 7. janúar 1970) er breskur stjórnmálamaður og núverandi [[forsætisráðherra Bretlands]]. Burnham hefur verið forsætisráðherra, leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og þingmaður á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir kjördæmið [[Makersfield]] frá árinu 2026. Burnham var borgarstjóri [[Stórborgarsvæðið Manchester|Stórborgarsvæðisins Manchester]] frá 2017 til 2026. Þar áður var hann þingmaður fyrir kjördæmið [[Leigh]] frá 2001 til 2017. Hann gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn á þingferli sínum áður en hann varð borgarstjóri, síðast embætti heilbrigðisráðherra frá 2009 til 2010 í ríkisstjórn [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. ==Æviágrip== Andy Burnham fæddist 7. janúar árið 1970 í úthverfi [[Liverpool]] en ólst upp í bænum [[Culcheth]], sem er mitt á milli Liverpool og [[Manchester]]. Faðir hans vann hjá fjarskiptafyrirtækinu [[BT Group|BT]] en móðir hans var móttökuritari. Báðir foreldrar Burnhams voru stuðningsmenn [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og Burnham ákvað á unga aldri að ganga einnig í flokkinn.<ref name=rúv>{{Vefheimild|titill= Hver er Andy Burnham?|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-06-19-hver-er-andy-burnham-478726|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=19. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Burnham nam ensku við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]]. Þeir bræður hans voru fyrstu meðlimir fjölskyldunnar til að ganga í háskóla. Eftir háskólanám vann Burnham sem blaðamaður, meðal annars hjá viðskiptadagblöðum. Hann hóf feril sinn í stjórnmálum á þrítugsaldri, sem rannsakandi fyrir [[Tessa Jowell|Tessu Jowell]], þingkonu og ráðherra í ríkisstjórnum [[Tony Blair]] og [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. Hann varð ráðgjafi [[Chris Smith]] menningarmálaráðherra í kringum aldamót og var síðan kjörinn þingmaður fyrir kjördæmi heimabæjar síns, [[Leigh]], árið 2001. Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2008 varð Burnham menningar-, fjölmiðla- og íþróttamálaráðherra í stjórn hans.<ref name=rúv/> Sem íþróttamálaráðherra flutti Burnham ræðu á minningarathöfn þegar 20 ár voru liðin frá [[Hillsborough-slysið|Hillsborough-slysinu]] árið 1989. Eftir framíköll og uppsteyt á viðburðinum bað Burnham um að fá að tala um slysið á breska þinginu, sem varð til þess að annarri rannsókn á því var hleypt af stokkunum.<ref name=rúv/> Eftir afsögn Gordons Brown í kjölfar ósigurs Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]] gaf Burnham kost á sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins en lenti í fjórða sæti af fimm frambjóðendum. Hann bauð sig aftur fram árið 2015 en tapaði fyrir [[Jeremy Corbyn]].<ref name=rúv/> Burnham hætti í landsmálunum árið 2017 og bauð sig fram til borgarstjóra [[Manchester]]. Hann vann sigur með rúmlega tveimur þriðju atkvæðanna og var endurkjörinn með auknum meirihluta árið 2021. Á tíma [[Covid-19-faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]] vakti Burnham athygli þegar hann sakaði [[ríkisstjórn Bretlands]] um að koma fram við norðurhluta landsins af fyrirlitningu vegna svæðisbundinna útgöngubanna. Sem borgarstjóri varð Burnham einnig þekktur fyrir umfangsmiklar breytingar á samgöngukerfi borgarinnar.<ref name=rúv/> Árið 2025 viðraði Burnham á ný áhuga á að verða leiðtogi Verkamannaflokksins, samhliða dvínandi vinsældum [[Keir Starmer|Keirs Starmer]] forsætisráðherra. Í janúar 2026 gerði Burnham sig líklegan til að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í kjördæminu Gorton og Denton en yfirkjörstjórn flokksins kom í veg fyrir að hann gæti boðið sig fram.<ref name=rúv/> Í júní 2026 fékk Burnham hins vegar að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í Makersfield og vann öruggan sigur með um 55% atkvæða gegn frambjóðanda [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill= Konungur Norðursins sækir að Starmer|url=https://www.visir.is/g/20262899339d/konungur-nordursins-saekir-ad-starmer|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Burnham bar sigur úr býtum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/19/burnham_bar_sigur_ur_bytum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Keir Starmer sagði af sér stuttu eftir að Burnham náði kjöri á þing og Burnham lýsti yfir framboði til leiðtoga Verkamannaflokksins. Þann 9. júlí hafði Burnham aflað sér stuðnings meirihluta þingmanna flokksins og því svo gott sem tryggt sér leiðtogasætið og forsætisráðherraembættið.<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham nær öruggur sem næsti forsætisráðherra|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-09-burnham-naer-oruggur-sem-naesti-forsaetisradherra-481002|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Björgvin Brynjarsson|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Hefur svo gott sem tryggt sér for­sætis­ráðherrastólinn|url=https://www.visir.is/g/20262907757d/hefur-svo-gott-sem-tryggt-ser-forsaetisradherrastolinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref> Burnham tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}</ref> og sem forsætisráðherra þremur dögum síðar.<ref>{{Vefheimild|titill= Andy Burnham nýr forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-20-andy-burnham-nyr-forsaetisradherra-bretlands-481814|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=20. júlí 2026|skoðað=20. júlí 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=20. júlí 2026| til=| fyrir=[[Keir Starmer]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Burnham, Andy}} {{f|1970}} [[Flokkur:Borgarstjórar Manchester]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] n2qnxn77zcuu192lsxooipe014kp3sv 0 192009 1983176 1982860 2026-10-18T21:23:38Z Breki Einarsson 93593 Bætti við tenglum 1983176 wikitext text/x-wiki '''Bjarna-Dísa''' (einnig kölluð '''Bótar-Dísa''') er frægur þjóðsagnakenndur [[draugur]] og [[ættarfylgja]] frá [[Austurland|austurlandi]] sem á uppruna sinn að rekja til síðustu ára [[18. öldin|18. aldar]] samkvæmt [[Þjóðsaga|þjóðsögum]]. Bjarna-Dísa hét Þórdís Þorgeirsdóttir og var fædd 1776, hún varð úti eða var myrt af Þorvaldi Ögmundssyni vegna hjátrúaræðis sem algengt var á öldum áður. Hún er talin fylgja afkomendum Þorvalds Ögmundssonar (f. um 1766) og þar sérstaklega afkomendum Sigurðar Þorvaldssonar í Bót, sonar Þorvalds, sem síðar fluttu til Hreimsstaða. Nafnið Bótar-Dísa lifði í þeirri ætt í gegnum munnmæli frá því að Sigurður Þorvaldsson bjó á Bót og allt til dagsins í dag. Það var ekki fyrr en seinna að það kom í ljós að þetta væri sami draugurinn og Bjarna-Dísa. Þó þessi tenging við nafnið og ættina sé til dæmis í sögum Sigfúsar Sigfússonar<ref>Breki Einarsson. "Draugurinn Bótar-Dísa: Ættarfylgjan mín." ''Fréttabréf Ættfræðifélagsins,'' september 2025.</ref> Þann 23. ágúst 2017 var minnisvarði reistur í Dísubotni á vegum Gönguklúbbs Seyðisfjarðar og [[Kristín Steinsdóttir|Kristínar Steinsdóttur]] rithöfundar. Dísa er sögð hafa dáið þar 1797.<ref>„Hvað? Hvenær? Hvar?“ ''Fréttablaðið,'' 23. ágúst 2017.</ref> Dísa hefur mikið verið í umræðu síðan í lok 18. aldar og hafa verið ótal sagnir þar sem hún kemur fyrir. Henni hefur verið líst sem sérstaklega öflugum draug sem gat látið sjá sig um nótt eða að degi til. == Uppruni og Frásögn == === Úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar<ref>{{Cite web|url=https://is.wikisource.org/wiki/%C3%8Dslenzkar_%C3%BEj%C3%B3%C3%B0s%C3%B6gur_og_%C3%A6fint%C3%BDri/Draugas%C3%B6gur/Bjarna-D%C3%ADsa|title=Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri/Draugasögur/Bjarna-Dísa - Wikiheimild|website=is.wikisource.org|language=is|access-date=2026-10-14}}</ref> === Maður hét Bjarni; hann var Þorgeirsson. Hann var á dögum seint á 18. öld og fram yfir 1840. Systur átti hann er Þórdís hét; hún var um tvítugt þegar þessi saga gjörðist. Þórdís var þokkaleg sýnum, en þókti fremur svarri í geði. Hún hélt mikið til í klæðaburði og apaði það hún gat eftir dönsku kvenfólki, enda var hún til vistar á [[Eskifjörður|Eskjufjarðarkaupstað]] seinasta ár sem hún lifði. So bar til að Bjarni Þorgeirsson ferðaðist ofan á Eskifjörð; slóst þá Dísa í ferð með bróður sínum og ætlaði með honum til [[Seyðisfjörður|Seyðisfjarðar]] hvar Bjarni þá átti heimili. Er ekki sagt af ferðum þeirra fyrr en þau tóku sér gisting á Þrándarstöðum í Eiðaþinghá. Þetta var fyrri part [[Þorri|þorra]]. Þar vóru þau eina nótt. En næsta morgun þegar þau vildu halda ofan yfir Fjarðarheiði var veður þykkt og snæfall með talsverðu frosti. Innti þá Bjarni til við systur sína að hún skyldi vera eftir, því veður væri ótryggilegt. en hún klædd til stáss en ekki skjóls. [[Mynd:Kjole,_hvid_moll_Kjole,_hvid_moll,_ca._1797.png|thumb|Þetta er líklega Danski stíllinn sem Þórdís var að herma eftir, kjóllinn er talin vera frá sama ári og hún dó. Mynd lýsingin er þessi: Chemisekjole i hvid moll fra c. 1797 Af Peter Danstrøm & Roberto Fortuna/Danmarks Nationalmuseum.]] Hún var í einföldum léreftskjól og léreftsskyrtu ermalausri fyrir framan olboga; þá kallaði hún serk og vildi ei sjá öðruvísi snið á skyrtu. Klút hafði hún á höfði rauðan og brúnan og illa klædd til handa og fóta. Ekki tók Dísa því vel að sitja eftir; kvaðst hún fara skyldi með honum hvurt hann vildi eða ekki. Sló þegar í deilu með þeim, og héldu so af stað bæði í illu skapi, lögðu upp á heiðina þrátt fyrir það þó veðrið meir og meir versnaði. Nú kom þar að Bjarni vissi ekkert hvað hann fór, en Dísa mæddist bæði af kulda og þreytu, en alltaf gat hún nokkuð jagazt unz hana þó þraut með öllu gang. Tók þá Bjarni til að grafa þau í fönn. En þegar hann var að ljúka við það sýndist honum rífa í mel skammt í burt; sagði þá Dísu að hann vildi koma þar og vita ef hann þekkti melinn. Hún bað hann fara ei frá sér, en það tjáði ei. Fór so Bjarni, en þá skelldi saman veðrið. Fann hann so hvurki melinn né Dísu aftur. Hélt hann samt eitthvað í ráðleysu unz hann í vökulok um kvöldið skreiddist að Firði í Seyðisfirði næstum örmagna, mállaus og mikið skemmdur á andliti. Hafði hann villzt út eftir fjallinu og hrapað fyrir klungur og kletta, misst af sér höfuðfatið, og allt úr góðu lagi. Þá bjó í Firði bóndi sá er hét Þorvaldur Ögmundsson. Hann var mikill fyrir sér, ramur að afli og hinn hugrakkasti. Sögðu þeir sem þekktu hann að hann kynni ekki að hræðast. Hann var hreinlyndur og fljótlyndur, eldsnar og hinn mesti greiðamaður. Hann tók vel móti Bjarna; lét hann hjúkra honum sem mest mátti. En ekki var það fyrr en kvöldið eftir að Bjarni varð fær að segja ferðasögu sína; so var af honum dregið. Bað hann þá Þorvald styrkja sig til að leita systur sinnar, en veðrið hélzt enn hið sama. Það var útnorðan mjög hvasst og dimmt, en frost so mikið að valla var fært hraustum kallmönnum heimahúsa á milli. Þar var Bjarni so aðra nótt. En á fimmta dægri eftir að hann skildi við Dísu rofaði lítið eitt til. Bjuggust þeir þá til ferða Þorvaldur, Bjarni og vinnumaður að nafni Jón Bjarnason, duglegur maður og drengur góður; héldu svo upp til heiðar, en þó nokkuð frá alfaravegi því það var geta Bjarna að þar mundi hennar helzt að leita. Þegar þeir vóru komnir norður fyrir Stafdalsfell heyrðu þeir öskur svo mikið að undir drundi í öllum fjöllum nálægt. Skaut þeim Jóni og Bjarna þá heldur en ekki skelk í bringu, en Þorvaldur vissi ekki hvað það var að hræðast. Hélt hann þá í þá átt er hljóðið heyrðist frá unz hann kom í Stafdal austarlega. Vóru þá félagar hans farnir að draga sig á eftir honum. Frýjaði þá Þorvaldur Jóni hugar að fylgja sér betur. Þá var dagur þrotinn, en veður nokkuð bjart, frostbitra fram úr keyrandi. Tunglskin var á, en skýjarek so tíðum dró fyrir það. Þá sá Þorvaldur eitthvað á skafli sem hann átti þar ei von, sem þó vel var kunnugur. Það var hér um teigshæð frá þeim. Þá mælti hann til þeirra: „Þar mun nú Þórdís vera;“ og var það líka sem hann sagði. Gekk hann so til hennar. Var hún þá ei, sem hann mundi vænta dauðrar manneskju, liggjandi, heldur er hún því líkast sem menn eru á setum sínum. Léreftskjóllinn var í göndli um mittið á henni gaddfrosinn og hún ber fyrir neðan og berhöfðuð, snjóhúsið burt fokið, so aðeins sást botninn. Talaði þá Þorvaldur til félaga sinna að þeir skyldu ganga nær og hjálpa sér til að búa um líkið á húð er hann hafði með sér til akfæra; dröttuðu þeir þá til hans. Sagði hann þá Bjarna að skera frostgarðinn utan af henni, því hann vildi færa hana í buxur sem hann hafði með sér so hún væri ekki nakin í flutningnum. Því hlýddi Bjarni, þó hræddur væri. Síðan tók Þorvaldur hana upp í fang sér og ætlaði að færa hana í buxurnar, en í því rak hún upp so mikið orghljóð að fram úr hófi keyrði. Hefur Þorvaldur so sagt að það hafi sér þótt óskiljanlega sterkt og mikið. Hrukku þá félagar hans frá dauðhræddir, en Þorvaldi brá so við að hann skaut Dísu hart niður og mælti heldur fljótlega: „Ónýtt er þér, Dísa, að sýna mér þessa hnykki því þá hræðist ég alls ekki. Og haldirðu þeim fram skaltu vita að ég skal tæta þig taug frá taug og kasta so hræi þínu fyrir varga. En þar á mót, verðir þú oss venjulega dæl í flutningi og okkur áhankast ekkert með þig ofan skal ég gjöra kistu um þig og koma þér í kristinna manna reit þó mér ímyndist að þú sért þess ei verðug.“ Eftir það tók hann hana, klæddi og bjó um á húðinni, kallaði félaga sína og hélt heimleiðis. Það hafði Þorvaldur aðgætt að frá bæli Dísu lágu för hennar með þeim hætti að hún hafði fetað so hvurt far var í öðru hér um fjóra faðma burt og stokkið so öfug í einu hlaupi jafnfætis aftur í bælið. Að þessu var hún búin tvívegis. Hafði so sagt Hermann í Firði í Mjóafirði sem var kallaður margfróður að þetta væri vani þeirra er aftur gengi, og næði þeir að gjöra þetta þrisvar þá væri fullkomin afturgangan; en Dísu vantaði þriðja sporið. Nú héldu þeir ofan af heiðinni. Dreif þá yfir veðrið so dimmt að ekki var ratandi. Komust þeir þó klaklaust að Fjarðarseli. Er þá stutt bæjarleið út að Firði út með fjallsbríkum og treysti ekki Þorvaldur sér vel að rata upp [í] Fjörð; bað því sér og föruneyti sínu gistingar. En bóndi þverneitaði; kvaðst hafa orðið var við ónotafylgju þeirra. Tók Þorvaldur þá til sinna ráða; setti líkið inn í kofa gegnt baðstofudyrum og gekk so með félögum sínum til baðstofu. En bóndi með syni sínum settist á pallstokk; þeir hétu hvur tveggja Björn; tóku sér broddstafi í hönd og lögðu jafnt og títt fram í dyrnar; því héldu þeir af nóttina. Ekki varð Þorvaldi svefnsamt, fór ekki af fötum og gekk einatt út að líta til veðurs. Eitt sinn um nóttina þegar hann vildi hverfa í bæinn varð Dísa fyrir honum í dyrum eins og hún vildi aftra honum inngöngu; en hann veik henni hjá sér og skundaði til baðstofu. Með degi rofaði veðrið so þeir komust heim að Firði. Jafnan þókti skráveifur í kofa þeim er Dísa var í um nóttina. Nú tók Þorvaldur til kistusmíðis eins og hann hét og lét so flytja Dísu að Dvergasteini. Þar var þá prestur síra Þorsteinn Jónsson skáldið. Hann veitti Dísu greftrun að kristnum sið. En so brá við að næsta morgun eftir var í fótaenda á leiði Dísu hola undarlega djúp. Var hún fyllt, en eins var hún opin annan morgun. Enn var hún fyllt, en þriðja morgun var hún opin. Gekk þá prestur sjálfur til og lukti hana. Segja menn að upp frá því hafi hún ekki opnazt. Nú er að segja frá Bjarna að ætíð þá hann ætlaði að sofna kom Dísa og vildi taka um kverkar honum og fór ekkert dult með, því það mátti um hana segja sem Þorgerði hörgabrúði í Jómsvíkingarímum að „eins þann sáu illa gest óskyggnir sem hinir.“ Það sögðu menn að hún hefði oft sókt að honum þó ljós væri hjá honum. Fór hann þá til síra Þorsteins sem áður er getið og fékk hjá honum einhvurja verju, so aldrei vann Dísa á honum sjálfum. Þrettán börn átti Bjarni og dóu þau öll ung og bráðlega. Hafa menn haft fyrir satt að Dísa hafi flýtt fyrir dauða allra þeirra. Hún fylgdi Bjarna til dauðadags; gerði þá oft mikið vart við sig, drap skepnur manna og stundum réðist hún á menn til átaka og eru margar smásögur af brellum hennar sem of langt væri hér upp að telja; – Og lýkur so hér frá Bjarna-Dísu.<ref name="eitt">Aðrar sögur segja að Þorvaldur hafi brotið Dísu á bak aftur til þess hún væri kyrr og hætti hún þá að orga; margar eru fleiri ljótar sagnir um viðureign þeirra. Þorvaldur var maður vandaður og guðhræddur, en með hjátrú eins og flestir á 18. öld og mun það réttast sem hann sagði frá sjálfur. – Sögur segja að þau Bjarni hafi haft brennivínskút; muni Dísa hafa verið drukkin og lifað, en Þorvaldur gjört út af við hana í hjátrúaræði. – S. G.</ref> == Í dægurmenningu == Dísa hefur komið framm í ýmsum miðlum: === Bækur: === ''"Bjarna-Dísa"'' eftir [[Kristín Steinsdóttir|Kristínu Steinsdóttur]] sem kom út 2012 er skáldsaga byggð á Þjóðsagnakenndum uppruna Dísu.<ref>{{Cite web|url=https://www.forlagid.is/vara/bjarna-disa/|title=Bjarna-Dísa|date=2016-08-25|website=Forlagið bókabúð|language=is|access-date=2026-10-15}}</ref> "''Bjarna-Dísa og Móri. Tveir draugar sem enn blíva."'' eftir Halldór Pétursson sem kom út 1977 er samansafn draugasagna tengdar Eyjasels-Móra og Bjarna-Dísu. Þar talar hann um hvernig þessir draugar halda sér furðuvel þrátt fyrir aldur. === Tónlist === "''Bjarna-Dísa"'' er lag eftir [[Snorri Helgason|Snorra Helgason]] á plötunni "''Margt býr í þokunni"'' sem kom út 2017. == Neðanmálsgreinar == <references /> kk6s2suu9czhloq1539lh04y39wef48 0 192394 1983114 1983091 2026-10-18T14:09:31Z Alvaldi 71791 /* */ 1983114 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Cameron Brink | image = Cameron Brink Sparks (cropped).jpg | caption = | alt = | number = 22 | position = Framherji | height_cm = 193 | weight_kg = 77 | league = [[WNBA]] | team = Los Angeles Sparks | birth_date = {{fæðingardagur og aldur|2001|12|31}} | birth_place = [[Princeton]], [[New Jersey]], Bandaríkin | national_team = {{flagdeco|USA}} [[Bandaríska kvennalandsliðið í körfuknattleik|Bandaríkin]] | college = Stanford (2020–2024) | draft_league = WNBA | draft_year = 2024 | draft_round = 1 | draft_pick = 2 | draft_team = [[Los Angeles Sparks]] | career_start = 2024 | years1 = 2024–nú | team1 = [[Los Angeles Sparks]] | highlights = }} '''Cameron Brink''' (fædd 31. desember 2001) er bandarísk [[Körfuknattleikur|körfuknattleikskona]]. Hún var valin önnur í nýliðavali [[WNBA]] árið 2024 af [[Los Angeles Sparks]].<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/sports/sparks/story/2024-06-07/cameron-brink-on-making-paris-olympics|title=Cameron Brink reflects on achieving her Olympic dream: 'I don't take it lightly'|date=2024-06-07|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=2026-09-19}}</ref> ==Titlar== ===Háskólalið=== *'''NCAA''' **Meistari: 2021 ===Landslið=== *Heimsmeistaramót kvenna í 3x3 körfuknattleik **Gull: 2023 ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Brink, Cameron}} {{f|2001}} [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:WNBA leikmenn]] qp6v4i5pzfvpx7m3nnl4ujl579cgqmv 0 193202 1983145 2026-10-18T20:18:13Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Forseti | nafn = Gustáv Husák | mynd = Gustáv Husák - oříznuto.JPG | myndatexti1 = Husák árið 1989. | titill= Aðalritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu | stjórnartíð_start = 17. apríl 1969 | stjórnartíð_end = 17. desember 1987 | forveri = [[Alexander Dubček]] | eftirmaður = [[Miloš Jakeš]] | titill2= [[Forseti Tékkóslóvakíu]] | stjórnartíð_start2 = 29. maí 1975 | stjórnartíð_end2 = 10. desember 1989 |...“ 1983145 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Gustáv Husák | mynd = Gustáv Husák - oříznuto.JPG | myndatexti1 = Husák árið 1989. | titill= Aðalritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu | stjórnartíð_start = 17. apríl 1969 | stjórnartíð_end = 17. desember 1987 | forveri = [[Alexander Dubček]] | eftirmaður = [[Miloš Jakeš]] | titill2= [[Forseti Tékkóslóvakíu]] | stjórnartíð_start2 = 29. maí 1975 | stjórnartíð_end2 = 10. desember 1989 | forsætisráðherra2 = [[Lubomír Štrougal]]<br>[[Ladislav Adamec]] | forveri2 = [[Ludvík Svoboda]] | eftirmaður2 = [[Václav Havel]] | fæddur= {{fæðingardagur|1913|1|10}} | fæðingarstaður = [[Dúbravka]], [[Austurríki-Ungverjaland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1991|11|18|1913|1|10}} | dánarstaður = [[Bratislava]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu]] | háskóli = [[Comenius-háskóli]] | maki = {{gifting|Magda Husáková-Lokvencová|1938|1966|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Viera Husáková-Čáslavská|1975|1977|orsök=dó}} | börn = 2 | undirskrift = Gustav Husak signature.svg }} '''Gustáv Husák''' (fæddur '''Augustin Husák'''; 10. janúar 1913 – 18. nóvember 1991) var [[Slóvakía|slóvakískur]] stjórnmálamaður sem var fyrsti ritari [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]] frá 1969 til 1987 og [[forseti Tékkóslóvakíu]] frá 1975 til 1989.<ref>{{Cite book |last=Macháček |first=Michal |url=https://storage.bookup.cz/ebooks/preview/000/913/143/preview_book_178644_51.pdf |title=Gustáv Husák |publisher=Albatros Media a.s. |year=2018 |isbn=9788074293887 |location=[[Prag]] |language=cs}}</ref> ==Æviágrip== Gustáv Husák fæddist árið 1913 í [[Bratislava]] og nam [[lögfræði]] í háskóla. Á árum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] gekk hann í neðanjarðarsamtök kommúnista og tók þátt í andspyrnu gegn leppstjórn Þjóðverja í Slóvakíu. Í andspyrnuhreyfingunni kynntist Husák [[Alexander Dubček]], sem varð samstarfsmaður hans til margra ára.<ref name=tíminn>{{Tímarit.is|3361861|Verður Gustav Husak hinn nýi sterki maður Tékkóslóvakíu?|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=11. september 1968|blaðsíða=9|höfundur=Þórarinn Þórarinsson}}</ref> Eftir frelsun landsins varð Husák formaður stjórnarnefndar kommúnista í Slóvakíu innan Tékkóslóvakíu.<ref name=ab>{{Tímarit.is|2638103|Gustav Husak – leiðtogi slóvakiskra kommúnista|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=7. febrúar 1969|blaðsíða=7; 10}}</ref> Árið 1954 var Husák sviptur öllum trúnaðarstörfum og rekinn úr [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokknum]] í innanflokkshreinsunum og honum gefið að sök að vera „borgaralegur þjóðernissinni“. Hann var dæmdur í ævilangt fangelsi en hann náðaður árið 1960 og honum hleypt inn í flokkinn að nýju árið 1963. Husák lét þó lítið fyrir sér fara innan flokksins og einbeitti sér að því að skrifa sögu andspyrnuhreyfingarinnar á stríðsárunum.<ref name=tíminn/> Þegar Alexander Dubček hóf valdabaráttu gegn flokksleiðtoganum [[Antonín Novotný]] árið 1967 varð Husák ötull stuðningsmaður Dubčeks.<ref name=tíminn/> Þegar Dubček varð aðalritari Kommúnistaflokksins í janúar 1968 tók Husák við af honum sem yfirmaður kommúnista í Slóvakíu.<ref name=tíminn2>{{Tímarit.is|3366978|Nýju valdhafarnir í Tékkóslóvakíu|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=26. apríl 1969|blaðsíða=6}}</ref> Í mars 1968 var Husák skipaður varaforsætisráðherra í ríkisstjórn Tékkóslóvakíu.<ref name=ab/> Í ágúst 1968 gerðu ríki [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] [[Innrás Varsjárbandalagsins í Tékkóslóvakíu|innrás í Tékkóslóvakíu]] til að binda enda á [[vorið í Prag]]. Eftir innrásina vakti Husák athygli með harðlínustefnu sinni í Slóvakíu, þar sem hann innleiddi stranga ritskoðun og aðrar takmarkanir á borgarafrelsi í samræmi við vilja [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Hann gagnrýndi Dubček jafnframt fyrir að sýna frjálslyndisöflum í landinu linkind og sagði nauðsynlegt að taka málin fastari tökum. Í apríl 1969 krafðist Husák þess á miðstjórnarfundi Kommúnistaflokksins að Dubček flytti harðorða ræðu þar sem andsósíalísk öfl væru fordæmd. Dubček féllst á að tveir íhaldssamir embættismenn semdu uppkast að ræðunni en þegar honum var afhent ræðan neitaði hann að flytja hana. Þessi óhlýðni Dubčeks við flokkslínuna og vilja Sovétmanna varð til þess að hann neyddist til þess að segja af sér sem leiðtogi Kommúnistaflokksins. Husák var kjörinn nýr aðalritari með yfirgnæfandi stuðningi.<ref name=tíminn2/> Þegar Husák tók við völdum lofaði hann því að snúa ekki baki við „einni einustu hinna stórbrotnu hugmynda“ Dubček-tímans. Hann gekk hins vegar fljótt á bak orða sinna vegna þrýstings frá [[Kreml (Moskva)|Kremlverjum]] og fámennum hópi harðlínumanna sem höfðu stutt innrás Varsjárbandalagsins í Tékkóslóvakíu. Allar tilraunir til að koma á breytingum á stjórnarfari og hagkerfi landsins voru stöðvaðar og öll skipuleg andstaða brotin á bak aftur. Stjórn Husáks stóð fyrir víðtækum hreinsunum þar sem allir sem sóttu um starf urðu að gera grein fyrir afstöðu sinni til innrásarinnar. Hreinsanirnar náðu til um hálfrar milljónar flokksmanna.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|1672454|Nýir herrar í Prag|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=12. janúar 1988|blaðsíða=56–57}}</ref> Eina baráttumál Dubčeks sem Husák hrinti í framkvæmd var aukin heimastjórn Slóvakíu. Lífskjör Slóvaka bötnuðu því í valdatíð Husáks, iðnaðarframleiðsla þeirra jókst og ítök þeirra í stjórnkerfi Tékkóslóvakíu urðu meiri.<ref name=mbl/> Árið 1975 tók Husák við af [[Ludvík Svoboda]], bandamanni Dubčeks, sem [[forseti Tékkóslóvakíu]]. Hann var fyrsti og eini Slóvakinn til að gegna þessu embætti.<ref>{{Tímarit.is|3757829|Husak hefur tekið við af Svoboda|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=30. maí 1975|blaðsíða=20}}</ref> Samband Tékkóslóvakíu við Sovétríkin versnaði þegar [[Míkhaíl Gorbatsjov]] komst til valda árið 1985 og hóf að gagnrýna forvera sinn, [[Leoníd Brezhnev]], sem hafði verið helsti verndari Husáks. Þegar leið á níunda áratuginn jókst jafnframt tilfinning um að Husák hefði verið of lengi við völd. Husák sagði óvænt af sér sem aðalritari í desember 1987, líklega vegna þrýstings Sovétmanna, og stakk upp á því að samherji hans, [[Miloš Jakeš]], tæki við.<ref name=mbl/> Husák sagði af sér sem forseti Tékkóslóvakíu í desember 1989 vegna mótmæla [[Flauelsbyltingin|flauelsbyltingarinnar]]. Síðasta embættisverk hans var að setja nýja ríkisstjórn úr röðum stjórnarandstöðunnar í embætti.<ref>{{Tímarit.is|2566031|Ný stjórn við völd|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=11. desember 1989|blaðsíða=10}}</ref> Husák lést þann 18. nóvember árið 1991.<ref>{{Tímarit.is|1754341|Husak látinn|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=19. nóvember 1991|blaðsíða=23}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Aðalritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu |frá=17. apríl 1969 |til = 17. desember 1987 |fyrir= [[Alexander Dubček]] |eftir = [[Miloš Jakeš]] }} {{Erfðatafla |titill = [[Forseti Tékkóslóvakíu]] |frá=29. maí 1975 |til = 10. desember 1989 |fyrir= [[Ludvík Svoboda]] |eftir = [[Václav Havel]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Tékkóslóvakíu}} {{DEFAULTSORT:Husák, Gustáv}} {{fd|1913|1991}} [[Flokkur:Forsetar Tékkóslóvakíu]] [[Flokkur:Leiðtogar Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]] 1f1gdo5yzp9329p1300h417astw2ewq 1983147 1983145 2026-10-18T20:46:28Z TKSnaevarr 53243 1983147 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Gustáv Husák | mynd = Gustáv Husák - oříznuto.JPG | myndatexti1 = Husák árið 1989. | titill= Aðalritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu | stjórnartíð_start = 17. apríl 1969 | stjórnartíð_end = 17. desember 1987 | forveri = [[Alexander Dubček]] | eftirmaður = [[Miloš Jakeš]] | titill2= [[Forseti Tékkóslóvakíu]] | stjórnartíð_start2 = 29. maí 1975 | stjórnartíð_end2 = 10. desember 1989 | forsætisráðherra2 = [[Lubomír Štrougal]]<br>[[Ladislav Adamec]] | forveri2 = [[Ludvík Svoboda]] | eftirmaður2 = [[Václav Havel]] | fæddur= {{fæðingardagur|1913|1|10}} | fæðingarstaður = [[Dúbravka]], [[Austurríki-Ungverjaland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1991|11|18|1913|1|10}} | dánarstaður = [[Bratislava]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] | stjórnmálaflokkur = [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu]] | háskóli = [[Comenius-háskóli]] | maki = {{gifting|Magda Husáková-Lokvencová|1938|1966|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Viera Husáková-Čáslavská|1975|1977|orsök=dó}} | börn = 2 | undirskrift = Gustav Husak signature.svg }} '''Gustáv Husák''' (fæddur '''Augustin Husák'''; 10. janúar 1913 – 18. nóvember 1991) var [[Slóvakía|slóvakískur]] stjórnmálamaður sem var fyrsti ritari [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]] frá 1969 til 1987 og [[forseti Tékkóslóvakíu]] frá 1975 til 1989.<ref>{{Cite book |last=Macháček |first=Michal |url=https://storage.bookup.cz/ebooks/preview/000/913/143/preview_book_178644_51.pdf |title=Gustáv Husák |publisher=Albatros Media a.s. |year=2018 |isbn=9788074293887 |location=[[Prag]] |language=cs}}</ref> ==Æviágrip== Gustáv Husák fæddist árið 1913 í [[Bratislava]] og nam [[lögfræði]] í háskóla. Á árum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] gekk hann í neðanjarðarsamtök kommúnista og tók þátt í andspyrnu gegn leppstjórn Þjóðverja í Slóvakíu. Í andspyrnuhreyfingunni kynntist Husák [[Alexander Dubček]], sem varð samstarfsmaður hans til margra ára.<ref name=tíminn>{{Tímarit.is|3361861|Verður Gustav Husak hinn nýi sterki maður Tékkóslóvakíu?|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=11. september 1968|blaðsíða=9|höfundur=Þórarinn Þórarinsson}}</ref> Eftir frelsun landsins varð Husák formaður stjórnarnefndar kommúnista í Slóvakíu innan Tékkóslóvakíu.<ref name=ab>{{Tímarit.is|2638103|Gustav Husak – leiðtogi slóvakiskra kommúnista|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=7. febrúar 1969|blaðsíða=7; 10}}</ref> Árið 1954 var Husák sviptur öllum trúnaðarstörfum og rekinn úr [[Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu|Kommúnistaflokknum]] í innanflokkshreinsunum og honum gefið að sök að vera „borgaralegur þjóðernissinni“. Hann var dæmdur í ævilangt fangelsi en hann náðaður árið 1960 og honum hleypt inn í flokkinn að nýju árið 1963. Husák lét þó lítið fyrir sér fara innan flokksins og einbeitti sér að því að skrifa sögu andspyrnuhreyfingarinnar á stríðsárunum.<ref name=tíminn/> Þegar Alexander Dubček hóf valdabaráttu gegn flokksleiðtoganum [[Antonín Novotný]] árið 1967 varð Husák ötull stuðningsmaður Dubčeks.<ref name=tíminn/> Þegar Dubček varð aðalritari Kommúnistaflokksins í janúar 1968 tók Husák við af honum sem yfirmaður kommúnista í Slóvakíu.<ref name=tíminn2>{{Tímarit.is|3366978|Nýju valdhafarnir í Tékkóslóvakíu|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=26. apríl 1969|blaðsíða=6}}</ref> Í mars 1968 var Husák skipaður varaforsætisráðherra í ríkisstjórn Tékkóslóvakíu.<ref name=ab/> Í ágúst 1968 gerðu ríki [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagsins]] [[Innrás Varsjárbandalagsins í Tékkóslóvakíu|innrás í Tékkóslóvakíu]] til að binda enda á [[vorið í Prag]]. Eftir innrásina vakti Husák athygli með harðlínustefnu sinni í Slóvakíu, þar sem hann innleiddi stranga ritskoðun og aðrar takmarkanir á borgarafrelsi í samræmi við vilja [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Hann gagnrýndi Dubček jafnframt fyrir að sýna frjálslyndisöflum í landinu linkind og sagði nauðsynlegt að taka málin fastari tökum. Í apríl 1969 krafðist Husák þess á miðstjórnarfundi Kommúnistaflokksins að Dubček flytti harðorða ræðu þar sem andsósíalísk öfl væru fordæmd. Dubček féllst á að tveir íhaldssamir embættismenn semdu uppkast að ræðunni en þegar honum var afhent ræðan neitaði hann að flytja hana. Þessi óhlýðni Dubčeks við flokkslínuna og vilja Sovétmanna varð til þess að hann neyddist til þess að segja af sér sem leiðtogi Kommúnistaflokksins. Husák var kjörinn nýr aðalritari með yfirgnæfandi stuðningi.<ref name=tíminn2/> Þegar Husák tók við völdum lofaði hann því að snúa ekki baki við „einni einustu hinna stórbrotnu hugmynda“ Dubček-tímans. Hann gekk hins vegar fljótt á bak orða sinna vegna þrýstings frá [[Kreml (Moskva)|Kremlverjum]] og fámennum hópi harðlínumanna sem höfðu stutt innrás Varsjárbandalagsins í Tékkóslóvakíu. Allar tilraunir til að koma á breytingum á stjórnarfari og hagkerfi landsins voru stöðvaðar og öll skipuleg andstaða brotin á bak aftur. Stjórn Husáks stóð fyrir víðtækum hreinsunum þar sem allir sem sóttu um starf urðu að gera grein fyrir afstöðu sinni til innrásarinnar. Hreinsanirnar náðu til um hálfrar milljónar flokksmanna.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|1672454|Nýir herrar í Prag|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=12. janúar 1988|blaðsíða=56–57}}</ref> Eina baráttumál Dubčeks sem Husák hrinti í framkvæmd var aukin heimastjórn Slóvakíu. Lífskjör Slóvaka bötnuðu því í valdatíð Husáks, iðnaðarframleiðsla þeirra jókst og ítök þeirra í stjórnkerfi Tékkóslóvakíu urðu meiri.<ref name=mbl/> Árið 1975 tók Husák við af [[Ludvík Svoboda]], bandamanni Dubčeks, sem [[forseti Tékkóslóvakíu]]. Hann var fyrsti og eini Slóvakinn til að gegna þessu embætti.<ref>{{Tímarit.is|3757829|Husak hefur tekið við af Svoboda|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=30. maí 1975|blaðsíða=20}}</ref> Samband Tékkóslóvakíu við Sovétríkin versnaði þegar [[Míkhaíl Gorbatsjov]] komst til valda árið 1985 og hóf að gagnrýna forvera sinn, [[Leoníd Brezhnev]], sem hafði verið helsti verndari Husáks. Þegar leið á níunda áratuginn jókst jafnframt tilfinning um að Husák hefði verið of lengi við völd. Husák sagði óvænt af sér sem aðalritari í desember 1987, líklega vegna þrýstings Sovétmanna, og stakk upp á því að samherji hans, [[Miloš Jakeš]], tæki við.<ref name=mbl/> Husák sagði af sér sem forseti Tékkóslóvakíu í desember 1989 vegna mótmæla [[Flauelsbyltingin|flauelsbyltingarinnar]]. Síðasta embættisverk hans var að setja nýja ríkisstjórn úr röðum stjórnarandstöðunnar í embætti.<ref>{{Tímarit.is|2566031|Ný stjórn við völd|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=11. desember 1989|blaðsíða=10}}</ref> Husák lést þann 18. nóvember árið 1991.<ref>{{Tímarit.is|1754341|Husak látinn|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=19. nóvember 1991|blaðsíða=23}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Aðalritari Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu |frá=17. apríl 1969 |til = 17. desember 1987 |fyrir= [[Alexander Dubček]] |eftir = [[Miloš Jakeš]] }} {{Erfðatafla |titill = [[Forseti Tékkóslóvakíu]] |frá=29. maí 1975 |til = 10. desember 1989 |fyrir= [[Ludvík Svoboda]] |eftir = [[Václav Havel]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Tékkóslóvakíu}} {{DEFAULTSORT:Husák, Gustáv}} {{fd|1913|1991}} [[Flokkur:Forsetar Tékkóslóvakíu]] [[Flokkur:Leiðtogar Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu]] [[Flokkur:Slóvakískir stjórnmálamenn]] d190jyugg8k0v281vels77eujh5f2i8 0 193203 1983160 2026-10-18T21:00:49Z Óli Gneisti 514 Bjó til síðu með „Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af góðtemplurum og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefh...“ 1983160 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af góðtemplurum og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|mánuður=nóvember|ár=1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|mánuður=apríl|ár=1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|mánuður=janúar|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|mánuður=febrúar|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|mánuður=júní|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|mánuður=nóvember|ár=1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=desember|ár=1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|mánuður=desember|ár=2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt í vegna drægrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|mánuður=mars|ár=2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> b8o4m5sx0dz5a8d2zp9v2r2yuytewqc 1983163 1983160 2026-10-18T21:04:05Z Óli Gneisti 514 1983163 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af [[Góðtemplarareglan á Íslandi]]<nowiki/>góðtemplurum og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|mánuður=nóvember|ár=1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|mánuður=apríl|ár=1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|mánuður=janúar|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|mánuður=febrúar|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|mánuður=júní|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|mánuður=nóvember|ár=1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=desember|ár=1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|mánuður=desember|ár=2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt í vegna drægrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|mánuður=mars|ár=2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> 7f0r8dxaz2ofcwo8b8xdl7csryb8jrc 1983171 1983163 2026-10-18T21:18:37Z Óli Gneisti 514 1983171 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af [[Góðtemplarareglan á Íslandi]]<nowiki/>góðtemplurum og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|mánuður=nóvember|ár=1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|mánuður=apríl|ár=1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|mánuður=janúar|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|mánuður=febrúar|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|mánuður=júní|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|mánuður=nóvember|ár=1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=desember|ár=1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|mánuður=desember|ár=2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt í vegna dræmrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|mánuður=mars|ár=2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> 4ls2meudts08plqku2ne4hizmu9mpm1 1983241 1983171 2026-10-19T07:52:45Z Óli Gneisti 514 1983241 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af [[Góðtemplarareglan á Íslandi]]<nowiki/>góðtemplurum og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=9}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=1}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|mánuður=nóvember|ár=1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|mánuður=apríl|ár=1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|mánuður=janúar|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956|bls=4}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|mánuður=febrúar|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=2}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|mánuður=júní|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=11}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|mánuður=nóvember|ár=1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=16}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=desember|ár=1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|mánuður=desember|ár=2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=10}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt í vegna dræmrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|mánuður=mars|ár=2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> eixknl52yg3ivjcq5hyci2c4t54mbjr 1983242 1983241 2026-10-19T07:53:02Z Óli Gneisti 514 1983242 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af [[Góðtemplarareglan á Íslandi]]<nowiki/>góðtemplurum og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=9}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|mánuður=apríl|ár=1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=1}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|mánuður=nóvember|ár=1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|mánuður=apríl|ár=1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|mánuður=janúar|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956|bls=4}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|mánuður=febrúar|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=2}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|mánuður=júní|ár=1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=11}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|mánuður=nóvember|ár=1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=16}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=desember|ár=1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|mánuður=desember|ár=2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=10}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt vegna dræmrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|mánuður=mars|ár=2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> 3na8asekn6n81megp7om844wkmv6wjv 1983243 1983242 2026-10-19T08:20:23Z Óli Gneisti 514 1983243 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af [[Góðtemplarareglan á Íslandi]]<nowiki/>góðtemplurum og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|dags=30. apríl 1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=9}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|dags=12. apríl 1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=1}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|dags=19. nóvember 1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|dags=15. apríl 1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|dags=28. janúar 1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956|bls=4}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|dags=20. febrúar 1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=2}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|dags=23. júní 1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=11}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|dags=28. nóvember 1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=16}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|dags=22. desember 1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|dags=20. desember 2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=10}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt vegna dræmrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|dags= 26. mars 2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> 0u03wx6fb0jkuxro2hmqmaptfmkhzmc 1983244 1983243 2026-10-19T08:22:46Z Óli Gneisti 514 1983244 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af [[Góðtemplarareglan á Íslandi|góðtemplurum]] og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|dags=30. apríl 1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=9}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|dags=12. apríl 1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=1}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|dags=19. nóvember 1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|dags=15. apríl 1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|dags=28. janúar 1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956|bls=4}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|dags=20. febrúar 1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=2}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|dags=23. júní 1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=11}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|dags=28. nóvember 1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=16}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|dags=22. desember 1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|dags=20. desember 2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=10}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt vegna dræmrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|dags= 26. mars 2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> rgqs16l3twijngy0eit6aqok6ghexl9 1983245 1983244 2026-10-19T08:32:29Z Óli Gneisti 514 1983245 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af [[Góðtemplarareglan á Íslandi|góðtemplurum]] og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|dags=30. apríl 1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=9}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|dags=12. apríl 1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=1}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|dags=19. nóvember 1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|dags=15. apríl 1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|dags=28. janúar 1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956|bls=4}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|dags=20. febrúar 1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=2}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|dags=23. júní 1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=11}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|dags=28. nóvember 1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=16}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|dags=22. desember 1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|dags=20. desember 2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=10}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt vegna dræmrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|dags= 26. mars 2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> === Heimildir === gr30wua5e14ghs8d96bxyrr8g5cz9j5 1983248 1983245 2026-10-19T08:46:45Z Óli Gneisti 514 1983248 wikitext text/x-wiki Borgarbíó (upprunalega Skjaldborgarbíó) var kvikmyndahús sem rekið var á Akureyri á árabilinu 1946-2022. Skjaldborgarbíó var stofnað árið 1946 af [[Góðtemplarareglan á Íslandi|góðtemplurum]] og var starfsemin fyrst um sinn í félagsheimilinu Skjaldborg.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1259119|titill=Skjaldborgarbíó á Akureyri tekur til starfa á ný|útgefandi=Morgunblaðið|dags=30. apríl 1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=9}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5161610|titill=Skjaldborgarbíó|útgefandi=Íslendingur|dags=12. apríl 1946|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=1}}</ref> Frá og með árinu 1951 færðist starfsemin að hluta í Samkomuhúsið á Akureyri þó sýningar hafi verið áfram í fyrra húsnæði þegar þær sköruðust á við starfsemi Leikfélags Akureyrar.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7459738|titill=Samkomuhúsið á Akureyri komið aftur undir yfirstjórn Templara|útgefandi=Reginn|dags=19. nóvember 1951|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5406972|titill=Miklar framkvæmdir góðtemplara á Akureyri|útgefandi=Eining|mánuður=mars|ár=1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref> Nafnið Borgarbíó var tekið upp árið 1956 þegar starfsemin færðist öll í nýjan kvikmyndasal í Varðborg sem góðtemplarar höfðu keypt árið 1952.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2660502|titill=Borgarbíó er 25 ára|útgefandi=Dagur|dags=15. apríl 1971|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1025325|titill=Templarar á Akureyri opna mjög vandað kvikmyndahús|útgefandi=Tíminn|dags=28. janúar 1956|mánuðurskoðað=október|árskoðað=1956|bls=4}}</ref> Borgarbíó varð fjölsalakvikmyndahús í júní árið 1987. Í viðbyggingu var tekinn í notkun nýr salur sem tók 132 í sæti og í kjölfarið var eldri salurinn endurnýjaður. Ný sæti og Dolby-hljóðkerfi þóttu svara kalli samtímans. Upprunalegi salurinn hafði tekið 300 manns í sæti en eftir breytingar voru 200 sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2678252|titill=Borgbarbíó: Nýr glæsilegur salur í notkun|útgefandi=Dagur|dags=20. febrúar 1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=2}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2679473|titill=Borgarbíó á Akureyri: Sýnt í tveimur sölum|útgefandi=Dagur|dags=23. júní 1987|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=11}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2677494|titill=Borgarbíó: Nýr salur fyrir jól|höfundur=Eggert Tryggvason (E.T.)|útgefandi=Dagur|dags=28. nóvember 1986|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=16}}</ref> Árið 1999 seldu góðtemplarar Borgarbíó. Kaupendurnir voru Háskólabíó, Myndform, Skífan og Stjörnubíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1954919|titill=Breytingar á rekstri bíóhúsanna|útgefandi=Morgunblaðið|dags=22. desember 1999|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref> Í kjölfarið var farið í endurnýjun á húsakynnum og meðal annars sett upp THX-hljóðkerfi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2440305|titill=Jólabíó á Akureyri|höfundur=W|útgefandi=Dagur (Akureyri Norðurland)|dags=20. desember 2000|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=10}}</ref> Sena rak Borgarbíó frá árinu 2008 allt til 2022 þegar starfseminni var hætt vegna dræmrar aðsóknar í kjölfar Covid-19 faraldursins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222239686d/eitt-elsta-bio-landsins-bratt-fyrir-bi|titill=Eitt elsta bíó landsins brátt fyrir bí|höfundur=Eiður Þór Árnason|útgefandi=Vísir|dags= 26. mars 2022|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> === Heimildir === [[Flokkur:Kvikmyndahús á Íslandi]] [[Flokkur:Akureyri]] ehtxux0hcljwttacu6l9rfl8kqdtmnh 10 193204 1983201 2026-10-19T02:58:13Z Fyxi 84003 Nýtt snið 1983201 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Héruð Finnlands | title = [[Héruð Finnlands]] | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | image = [[Mynd:Flag of Finland.svg|50px|border|link=Fáni Finnlands]] | list1 = * [[Austurbotn]] * [[Álandseyjar]] * [[Kainuu]] * [[Kanta-Häme]] * [[Kymenlaakso]] * [[Lappland (Finnland)|Lappland]] * [[Mið-Austurbotn]] * [[Mið-Finnland]] * [[Norður-Austurbotn]] * [[Norður-Karelía]] * [[Norður-Savonía]] * [[Pirkanmaa]] * [[Päijät-Häme]] * [[Satakunta]] * [[Suður-Austurbotn]] * [[Suður-Karelía]] * [[Suður-Savonía]] * [[Suðvestur-Finnland]] * [[Uusimaa]] | below = * {{Icon|Category}} [[:Flokkur:Héruð Finnlands|Flokkur]] }}<noinclude> [[Flokkur:Landafræðisnið]] </noinclude> rrvnth9efxi6mz9ltvzdu91ygamww5v 1983230 1983201 2026-10-19T04:51:53Z Fyxi 84003 1983230 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Héruð Finnlands | title = [[Héruð Finnlands]] | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | image = [[Mynd:Flag of Finland.svg|50px|border|link=Fáni Finnlands]] | list1 = * [[Austurbotn]] * [[Álandseyjar]] * [[Kainuu]] * [[Kanta-Häme]] * [[Kymenlaakso]] * [[Lappland (Finnlandi)|Lappland]] * [[Mið-Austurbotn]] * [[Mið-Finnland]] * [[Norður-Austurbotn]] * [[Norður-Karelía]] * [[Norður-Savonía]] * [[Pirkanmaa]] * [[Päijät-Häme]] * [[Satakunta]] * [[Suður-Austurbotn]] * [[Suður-Karelía]] * [[Suður-Savonía]] * [[Suðvestur-Finnland]] * [[Uusimaa]] | below = * {{Icon|Category}} [[:Flokkur:Héruð Finnlands|Flokkur]] }}<noinclude> [[Flokkur:Landafræðisnið]] </noinclude> gv2xmwiqds3ami6olf2yw2f93x6qyud 0 193205 1983203 2026-10-19T03:05:27Z Fyxi 84003 Ný síða 1983203 wikitext text/x-wiki '''Héruð Finnlands''' ([[finnska]]: ''maakunta'', [[sænska]]: ''landskap'') eru stjórnsýslueiningar í [[Finnland]]i sem voru teknar upp árið 1997. Áður fyrr skiptist landið í níu söguleg héruð. Í dag skiptist Finnland í 19 héruð, þar á meðal [[Álandseyjar]], sem er sjálfstjórnarsvæði. Héraðið [[Austur-Uusimaa]] (''Itä-Uusimaa'') sameinaðist [[Uusimaa]] þann 1. janúar 2011.<ref>{{cite web |date=22 October 2009 |title=Valtioneuvosto päätti Uudenmaan ja Itä-Uudenmaan maakuntien yhdistämisestä |url=http://www.valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?oid=274585 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807084712/http://www.valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?oid=274585 |archive-date=7 August 2011 |access-date=30 December 2010 |publisher=Ministry of Finance |language=fi}}</ref> {{multiple image | align = center | image1 = Regions of Finland labelled FI.svg | image2 = Regions_of_Finland_labelled_SV.svg | footer = Héruð Finnlands; {{abbr|t.v.|til vinstri}} á [[finnska|finnsku]], {{abbr|t.h.|til hægri}} á [[sænska|sænsku]] }} == Listi == {| class="wikitable sortable" width=100% ! Hérað ! Heiti á finnsku ! Heiti á sænsku ! width=10% | ISO-kóði ! Höfuðstaður ! width=10% | Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="MML">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref> ! width=10% | Íbúar (2025)<ref name="StatFin">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> |- | [[Austurbotn]] | ''Pohjanmaa'' | ''Österbotten'' | align=center | FI-12 | [[Vasa]]<br />''Vaasa'' | align=right | {{nts|7403.2}} | align=right | {{nts|179555}} |- | [[Álandseyjar]] | ''Ahvenanmaa'' | ''Åland'' | align=center | FI-01 | [[Maríuhöfn]]<br />''Maarianhamina''<br />''Mariehamn'' | align=right | {{nts|1555.8}} | align=right | {{nts|30836}} |- | [[Kainuu]] | ''Kainuu'' | ''Kajanaland'' | align=center | FI-05 | [[Kajaani]]<br />''Kajana'' | align=right | {{nts|20199.7}} | align=right | {{nts|69193}} |- | [[Kanta-Häme]] | ''Kanta-Häme'' | ''Egentliga Tavastland'' | align=center | FI-06 | [[Hämeenlinna]]<br />''Tavastehus'' | align=right | {{nts|5200.1}} | align=right | {{nts|168957}} |- | [[Kymenlaakso]] | ''Kymenlaakso'' | ''Kymmenedalen'' | align=center | FI-09 | [[Kotka]] og [[Kouvola]] | align=right | {{nts|4561.3}} | align=right | {{nts|156198}} |- | [[Lappland (Finnland)|Lappland]] | ''Lappi'' | ''Lappland'' | align=center | FI-10 | [[Rovaniemi]] | align=right | {{nts|92753.8}} | align=right | {{nts|176215}} |- | [[Mið-Austurbotn]] | ''Keski-Pohjanmaa'' | ''Mellersta Österbotten'' | align=center | FI-07 | [[Kokkola]]<br />''Karleby'' | align=right | {{nts|5021.4}} | align=right | {{nts|67498}} |- | [[Mið-Finnland]] | ''Keski-Suomi'' | ''Mellersta Finland'' | align=center | FI-08 | [[Jyväskylä]] | align=right | {{nts|16042.7}} | align=right | {{nts|273731}} |- | [[Norður-Austurbotn]] | ''Pohjois-Pohjanmaa'' | ''Norra Österbotten'' | align=center | FI-14 | [[Oulu]]<br />''Uleåborg'' | align=right | {{nts|36833.7}} | align=right | {{nts|417939}} |- | [[Norður-Karelía]] | ''Pohjois-Karjala'' | ''Norra Karelen'' | align=center | FI-13 | [[Joensuu]] | align=right | {{nts|18794.4}} | align=right | {{nts|161418}} |- | [[Norður-Savonía]] | ''Pohjois-Savo'' | ''Norra Savolax'' | align=center | FI-15 | [[Kuopio]] | align=right | {{nts|17346.3}} | align=right | {{nts|248512}} |- | [[Pirkanmaa]] | ''Pirkanmaa'' | ''Birkaland'' | align=center | FI-11 | [[Tampere]]<br />''Tammerfors'' | align=right | {{nts|13249.2}} | align=right | {{nts|548910}} |- | [[Päijät-Häme]] | ''Päijät-Häme'' | ''Päijänne-Tavastland'' | align=center | FI-16 | [[Lahti]]<br />''Lahtis'' | align=right | {{nts|5715.7}} | align=right | {{nts|204522}} |- | [[Satakunta]] | ''Satakunta'' | ''Satakunda'' | align=center | FI-17 | [[Pori]]<br />''Björneborg'' | align=right | {{nts|7824.2}} | align=right | {{nts|210112}} |- | [[Suður-Austurbotn]] | ''Etelä-Pohjanmaa'' | ''Södra Österbotten'' | align=center | FI-03 | [[Seinäjoki]] | align=right | {{nts|13798.4}} | align=right | {{nts|189474}} |- | [[Suður-Karelía]] | ''Etelä-Karjala'' | ''Södra Karelen'' | align=center | FI-02 | [[Lappeenranta]]<br />''Villmanstrand'' | align=right | {{nts|5327.9}} | align=right | {{nts|124238}} |- | [[Suður-Savonía]] | ''Etelä-Savo'' | ''Södra Savolax'' | align=center | FI-04 | [[Mikkeli]]<br />''S:t Michel'' | align=right | {{nts|12652.9}} | align=right | {{nts|128144}} |- | [[Suðvestur-Finnland]] | ''Varsinais-Suomi'' | ''Egentliga Finland'' | align=center | FI-19 | [[Turku]]<br />''Åbo'' | align=right | {{nts|10677.1}} | align=right | {{nts|497800}} |- | [[Uusimaa]] | ''Uusimaa'' | ''Nyland'' | align=center | FI-18 | [[Helsinki]]<br />''Helsingfors'' | align=right | {{nts|9110.6}} | align=right | {{nts|1799629}} |} == Skjaldarmerki == <gallery class="center" width="165" height="120" perrow="6"> Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg|Austurbotn Coat of arms of Åland.svg|Álandseyjar Kainuu.vaakuna.svg|Kainuu Kanta-Häme.vaakuna.svg|Kanta-Häme Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg|Kymenlaakso Lapin maakunnan vaakuna.svg|Lappland Keski-Pohjanmaa.vaakuna.svg|Mið-Austurbotn Keski-Suomi Coat of Arms.svg|Mið-Finnland Pohjois-Pohjanmaan vaakuna.svg|Norður-Austurbotn Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|Norður-Karelía Pohjois-Savo.vaakuna.svg|Norður-Savonía Pirkanmaa.vaakuna.svg|Pirkanmaa Päijät-Häme.vaakuna.svg|Päijät-Häme Satakunta.vaakuna.svg|Satakunta Etelä-Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg|Suður-Austurbotn Etelä-Karjala.vaakuna.svg|Suður-Karelía Etelä-Savo.vaakuna.svg|Suður-Savonía Varsinais-Suomen.vaakuna.svg|Suðvestur-Finnland Uusimaa.vaakuna.svg|Uusimaa </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands| ]] oljjkxjkoxoa8tlheewkb3pur0nxkmd 1983206 1983203 2026-10-19T03:15:34Z Fyxi 84003 1983206 wikitext text/x-wiki '''Héruð Finnlands''' ([[finnska]]: ''maakunta'', [[sænska]]: ''landskap'') eru stjórnsýslueiningar í [[Finnland]]i sem voru teknar upp árið 1997. Áður fyrr skiptist landið í níu söguleg héruð. Í dag skiptist Finnland í 19 héruð, þar á meðal [[Álandseyjar]], sem er sjálfstjórnarsvæði. Héraðið [[Austur-Uusimaa]] (''Itä-Uusimaa'') sameinaðist [[Uusimaa]] þann 1. janúar 2011.<ref>{{cite web |date=22 October 2009 |title=Valtioneuvosto päätti Uudenmaan ja Itä-Uudenmaan maakuntien yhdistämisestä |url=http://www.valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?oid=274585 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807084712/http://www.valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?oid=274585 |archive-date=7 August 2011 |access-date=30 December 2010 |publisher=Ministry of Finance |language=fi}}</ref> [[Mynd:Regions of Finland labelled FI.svg|thumb|center|200px|Héruð Finnlands (á [[finnska|finnsku]])]] == Listi == {| class="wikitable sortable" width=100% ! Hérað ! Heiti á finnsku ! Heiti á sænsku ! width=10% | ISO-kóði ! Höfuðstaður ! width=10% | Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="MML">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref> ! width=10% | Íbúar (2025)<ref name="StatFin">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> |- | [[Austurbotn]] | ''Pohjanmaa'' | ''Österbotten'' | align=center | FI-12 | [[Vasa]]<br />''Vaasa'' | align=right | {{nts|7403.2}} | align=right | {{nts|179555}} |- | [[Álandseyjar]] | ''Ahvenanmaa'' | ''Åland'' | align=center | FI-01 | [[Maríuhöfn]]<br />''Maarianhamina''<br />''Mariehamn'' | align=right | {{nts|1555.8}} | align=right | {{nts|30836}} |- | [[Kainuu]] | ''Kainuu'' | ''Kajanaland'' | align=center | FI-05 | [[Kajaani]]<br />''Kajana'' | align=right | {{nts|20199.7}} | align=right | {{nts|69193}} |- | [[Kanta-Häme]] | ''Kanta-Häme'' | ''Egentliga Tavastland'' | align=center | FI-06 | [[Hämeenlinna]]<br />''Tavastehus'' | align=right | {{nts|5200.1}} | align=right | {{nts|168957}} |- | [[Kymenlaakso]] | ''Kymenlaakso'' | ''Kymmenedalen'' | align=center | FI-09 | [[Kotka]] og [[Kouvola]] | align=right | {{nts|4561.3}} | align=right | {{nts|156198}} |- | [[Lappland (Finnland)|Lappland]] | ''Lappi'' | ''Lappland'' | align=center | FI-10 | [[Rovaniemi]] | align=right | {{nts|92753.8}} | align=right | {{nts|176215}} |- | [[Mið-Austurbotn]] | ''Keski-Pohjanmaa'' | ''Mellersta Österbotten'' | align=center | FI-07 | [[Kokkola]]<br />''Karleby'' | align=right | {{nts|5021.4}} | align=right | {{nts|67498}} |- | [[Mið-Finnland]] | ''Keski-Suomi'' | ''Mellersta Finland'' | align=center | FI-08 | [[Jyväskylä]] | align=right | {{nts|16042.7}} | align=right | {{nts|273731}} |- | [[Norður-Austurbotn]] | ''Pohjois-Pohjanmaa'' | ''Norra Österbotten'' | align=center | FI-14 | [[Oulu]]<br />''Uleåborg'' | align=right | {{nts|36833.7}} | align=right | {{nts|417939}} |- | [[Norður-Karelía]] | ''Pohjois-Karjala'' | ''Norra Karelen'' | align=center | FI-13 | [[Joensuu]] | align=right | {{nts|18794.4}} | align=right | {{nts|161418}} |- | [[Norður-Savonía]] | ''Pohjois-Savo'' | ''Norra Savolax'' | align=center | FI-15 | [[Kuopio]] | align=right | {{nts|17346.3}} | align=right | {{nts|248512}} |- | [[Pirkanmaa]] | ''Pirkanmaa'' | ''Birkaland'' | align=center | FI-11 | [[Tampere]]<br />''Tammerfors'' | align=right | {{nts|13249.2}} | align=right | {{nts|548910}} |- | [[Päijät-Häme]] | ''Päijät-Häme'' | ''Päijänne-Tavastland'' | align=center | FI-16 | [[Lahti]]<br />''Lahtis'' | align=right | {{nts|5715.7}} | align=right | {{nts|204522}} |- | [[Satakunta]] | ''Satakunta'' | ''Satakunda'' | align=center | FI-17 | [[Pori]]<br />''Björneborg'' | align=right | {{nts|7824.2}} | align=right | {{nts|210112}} |- | [[Suður-Austurbotn]] | ''Etelä-Pohjanmaa'' | ''Södra Österbotten'' | align=center | FI-03 | [[Seinäjoki]] | align=right | {{nts|13798.4}} | align=right | {{nts|189474}} |- | [[Suður-Karelía]] | ''Etelä-Karjala'' | ''Södra Karelen'' | align=center | FI-02 | [[Lappeenranta]]<br />''Villmanstrand'' | align=right | {{nts|5327.9}} | align=right | {{nts|124238}} |- | [[Suður-Savonía]] | ''Etelä-Savo'' | ''Södra Savolax'' | align=center | FI-04 | [[Mikkeli]]<br />''S:t Michel'' | align=right | {{nts|12652.9}} | align=right | {{nts|128144}} |- | [[Suðvestur-Finnland]] | ''Varsinais-Suomi'' | ''Egentliga Finland'' | align=center | FI-19 | [[Turku]]<br />''Åbo'' | align=right | {{nts|10677.1}} | align=right | {{nts|497800}} |- | [[Uusimaa]] | ''Uusimaa'' | ''Nyland'' | align=center | FI-18 | [[Helsinki]]<br />''Helsingfors'' | align=right | {{nts|9110.6}} | align=right | {{nts|1799629}} |} == Skjaldarmerki == <gallery class="center" width="165" height="120" perrow="6"> Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg|Austurbotn Coat of arms of Åland.svg|Álandseyjar Kainuu.vaakuna.svg|Kainuu Kanta-Häme.vaakuna.svg|Kanta-Häme Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg|Kymenlaakso Lapin maakunnan vaakuna.svg|Lappland Keski-Pohjanmaa.vaakuna.svg|Mið-Austurbotn Keski-Suomi Coat of Arms.svg|Mið-Finnland Pohjois-Pohjanmaan vaakuna.svg|Norður-Austurbotn Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|Norður-Karelía Pohjois-Savo.vaakuna.svg|Norður-Savonía Pirkanmaa.vaakuna.svg|Pirkanmaa Päijät-Häme.vaakuna.svg|Päijät-Häme Satakunta.vaakuna.svg|Satakunta Etelä-Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg|Suður-Austurbotn Etelä-Karjala.vaakuna.svg|Suður-Karelía Etelä-Savo.vaakuna.svg|Suður-Savonía Varsinais-Suomen.vaakuna.svg|Suðvestur-Finnland Uusimaa.vaakuna.svg|Uusimaa </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands| ]] i3bq0zrc6ni1rnktfxfbblk4fchn2yt 1983215 1983206 2026-10-19T04:04:13Z Fyxi 84003 1983215 wikitext text/x-wiki '''Héruð Finnlands''' ([[finnska]]: ''maakunta'', [[sænska]]: ''landskap'') eru stjórnsýslueiningar í [[Finnland]]i sem voru teknar upp árið 1997. Áður fyrr skiptist landið í níu söguleg héruð. Í dag skiptist Finnland í 19 héruð, þar á meðal [[Álandseyjar]], sem er sjálfstjórnarsvæði. Héraðið [[Austur-Uusimaa]] (''Itä-Uusimaa'') sameinaðist [[Uusimaa]] þann 1. janúar 2011.<ref>{{cite web |date=22 October 2009 |title=Valtioneuvosto päätti Uudenmaan ja Itä-Uudenmaan maakuntien yhdistämisestä |url=http://www.valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?oid=274585 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807084712/http://www.valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?oid=274585 |archive-date=7 August 2011 |access-date=30 December 2010 |publisher=Ministry of Finance |language=fi}}</ref> [[Mynd:Regions of Finland labelled FI.svg|thumb|center|200px|Héruð Finnlands (á [[finnska|finnsku]])]] == Listi == {| class="wikitable sortable" width=100% ! Hérað ! Heiti á finnsku ! Heiti á sænsku ! width=10% | ISO-kóði ! Höfuðstaður ! width=10% | Land (km{{sup|2}})<ref name="MML">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref> ! width=10% | Íbúar (2025)<ref name="StatFin">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> |- | [[Austurbotn]] | ''Pohjanmaa'' | ''Österbotten'' | align=center | FI-12 | [[Vasa]]<br />''Vaasa'' | align=right | {{nts|7403.2}} | align=right | {{nts|179555}} |- | [[Álandseyjar]] | ''Ahvenanmaa'' | ''Åland'' | align=center | FI-01 | [[Maríuhöfn]]<br />''Maarianhamina''<br />''Mariehamn'' | align=right | {{nts|1555.8}} | align=right | {{nts|30836}} |- | [[Kainuu]] | ''Kainuu'' | ''Kajanaland'' | align=center | FI-05 | [[Kajaani]]<br />''Kajana'' | align=right | {{nts|20199.7}} | align=right | {{nts|69193}} |- | [[Kanta-Häme]] | ''Kanta-Häme'' | ''Egentliga Tavastland'' | align=center | FI-06 | [[Hämeenlinna]]<br />''Tavastehus'' | align=right | {{nts|5200.1}} | align=right | {{nts|168957}} |- | [[Kymenlaakso]] | ''Kymenlaakso'' | ''Kymmenedalen'' | align=center | FI-09 | [[Kotka]] og [[Kouvola]] | align=right | {{nts|4561.3}} | align=right | {{nts|156198}} |- | [[Lappland (Finnland)|Lappland]] | ''Lappi'' | ''Lappland'' | align=center | FI-10 | [[Rovaniemi]] | align=right | {{nts|92753.8}} | align=right | {{nts|176215}} |- | [[Mið-Austurbotn]] | ''Keski-Pohjanmaa'' | ''Mellersta Österbotten'' | align=center | FI-07 | [[Kokkola]]<br />''Karleby'' | align=right | {{nts|5021.4}} | align=right | {{nts|67498}} |- | [[Mið-Finnland]] | ''Keski-Suomi'' | ''Mellersta Finland'' | align=center | FI-08 | [[Jyväskylä]] | align=right | {{nts|16042.7}} | align=right | {{nts|273731}} |- | [[Norður-Austurbotn]] | ''Pohjois-Pohjanmaa'' | ''Norra Österbotten'' | align=center | FI-14 | [[Oulu]]<br />''Uleåborg'' | align=right | {{nts|36833.7}} | align=right | {{nts|417939}} |- | [[Norður-Karelía]] | ''Pohjois-Karjala'' | ''Norra Karelen'' | align=center | FI-13 | [[Joensuu]] | align=right | {{nts|18794.4}} | align=right | {{nts|161418}} |- | [[Norður-Savonía]] | ''Pohjois-Savo'' | ''Norra Savolax'' | align=center | FI-15 | [[Kuopio]] | align=right | {{nts|17346.3}} | align=right | {{nts|248512}} |- | [[Pirkanmaa]] | ''Pirkanmaa'' | ''Birkaland'' | align=center | FI-11 | [[Tampere]]<br />''Tammerfors'' | align=right | {{nts|13249.2}} | align=right | {{nts|548910}} |- | [[Päijät-Häme]] | ''Päijät-Häme'' | ''Päijänne-Tavastland'' | align=center | FI-16 | [[Lahti]]<br />''Lahtis'' | align=right | {{nts|5715.7}} | align=right | {{nts|204522}} |- | [[Satakunta]] | ''Satakunta'' | ''Satakunda'' | align=center | FI-17 | [[Pori]]<br />''Björneborg'' | align=right | {{nts|7824.2}} | align=right | {{nts|210112}} |- | [[Suður-Austurbotn]] | ''Etelä-Pohjanmaa'' | ''Södra Österbotten'' | align=center | FI-03 | [[Seinäjoki]] | align=right | {{nts|13798.4}} | align=right | {{nts|189474}} |- | [[Suður-Karelía]] | ''Etelä-Karjala'' | ''Södra Karelen'' | align=center | FI-02 | [[Lappeenranta]]<br />''Villmanstrand'' | align=right | {{nts|5327.9}} | align=right | {{nts|124238}} |- | [[Suður-Savonía]] | ''Etelä-Savo'' | ''Södra Savolax'' | align=center | FI-04 | [[Mikkeli]]<br />''S:t Michel'' | align=right | {{nts|12652.9}} | align=right | {{nts|128144}} |- | [[Suðvestur-Finnland]] | ''Varsinais-Suomi'' | ''Egentliga Finland'' | align=center | FI-19 | [[Turku]]<br />''Åbo'' | align=right | {{nts|10677.1}} | align=right | {{nts|497800}} |- | [[Uusimaa]] | ''Uusimaa'' | ''Nyland'' | align=center | FI-18 | [[Helsinki]]<br />''Helsingfors'' | align=right | {{nts|9110.6}} | align=right | {{nts|1799629}} |} == Skjaldarmerki == <gallery class="center" width="165" height="120" perrow="6"> Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg|Austurbotn Coat of arms of Åland.svg|Álandseyjar Kainuu.vaakuna.svg|Kainuu Kanta-Häme.vaakuna.svg|Kanta-Häme Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg|Kymenlaakso Lapin maakunnan vaakuna.svg|Lappland Keski-Pohjanmaa.vaakuna.svg|Mið-Austurbotn Keski-Suomi Coat of Arms.svg|Mið-Finnland Pohjois-Pohjanmaan vaakuna.svg|Norður-Austurbotn Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|Norður-Karelía Pohjois-Savo.vaakuna.svg|Norður-Savonía Pirkanmaa.vaakuna.svg|Pirkanmaa Päijät-Häme.vaakuna.svg|Päijät-Häme Satakunta.vaakuna.svg|Satakunta Etelä-Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg|Suður-Austurbotn Etelä-Karjala.vaakuna.svg|Suður-Karelía Etelä-Savo.vaakuna.svg|Suður-Savonía Varsinais-Suomen.vaakuna.svg|Suðvestur-Finnland Uusimaa.vaakuna.svg|Uusimaa </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands| ]] 6dkx3djrvi2mk178wzji7538u1hdtab 1983229 1983215 2026-10-19T04:51:37Z Fyxi 84003 /* Listi */ 1983229 wikitext text/x-wiki '''Héruð Finnlands''' ([[finnska]]: ''maakunta'', [[sænska]]: ''landskap'') eru stjórnsýslueiningar í [[Finnland]]i sem voru teknar upp árið 1997. Áður fyrr skiptist landið í níu söguleg héruð. Í dag skiptist Finnland í 19 héruð, þar á meðal [[Álandseyjar]], sem er sjálfstjórnarsvæði. Héraðið [[Austur-Uusimaa]] (''Itä-Uusimaa'') sameinaðist [[Uusimaa]] þann 1. janúar 2011.<ref>{{cite web |date=22 October 2009 |title=Valtioneuvosto päätti Uudenmaan ja Itä-Uudenmaan maakuntien yhdistämisestä |url=http://www.valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?oid=274585 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807084712/http://www.valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?oid=274585 |archive-date=7 August 2011 |access-date=30 December 2010 |publisher=Ministry of Finance |language=fi}}</ref> [[Mynd:Regions of Finland labelled FI.svg|thumb|center|200px|Héruð Finnlands (á [[finnska|finnsku]])]] == Listi == {| class="wikitable sortable" width=100% ! Hérað ! Heiti á finnsku ! Heiti á sænsku ! width=10% | ISO-kóði ! Höfuðstaður ! width=10% | Land (km{{sup|2}})<ref name="MML">{{Cite web |url=https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download |title=Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 |publisher=Maanmittauslaitos |language=fi |page=7 |access-date=2026-10-19}}</ref> ! width=10% | Íbúar (2025)<ref name="StatFin">{{Cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/11ra.px/ |title=Key figures on population by region, 1990–2025 |publisher=Hagstofa Finnlands |access-date=2026-10-19}}</ref> |- | [[Austurbotn]] | ''Pohjanmaa'' | ''Österbotten'' | align=center | FI-12 | [[Vasa]]<br />''Vaasa'' | align=right | {{nts|7403.2}} | align=right | {{nts|179555}} |- | [[Álandseyjar]] | ''Ahvenanmaa'' | ''Åland'' | align=center | FI-01 | [[Maríuhöfn]]<br />''Maarianhamina''<br />''Mariehamn'' | align=right | {{nts|1555.8}} | align=right | {{nts|30836}} |- | [[Kainuu]] | ''Kainuu'' | ''Kajanaland'' | align=center | FI-05 | [[Kajaani]]<br />''Kajana'' | align=right | {{nts|20199.7}} | align=right | {{nts|69193}} |- | [[Kanta-Häme]] | ''Kanta-Häme'' | ''Egentliga Tavastland'' | align=center | FI-06 | [[Hämeenlinna]]<br />''Tavastehus'' | align=right | {{nts|5200.1}} | align=right | {{nts|168957}} |- | [[Kymenlaakso]] | ''Kymenlaakso'' | ''Kymmenedalen'' | align=center | FI-09 | [[Kotka]] og [[Kouvola]] | align=right | {{nts|4561.3}} | align=right | {{nts|156198}} |- | [[Lappland (Finnlandi)|Lappland]] | ''Lappi'' | ''Lappland'' | align=center | FI-10 | [[Rovaniemi]] | align=right | {{nts|92753.8}} | align=right | {{nts|176215}} |- | [[Mið-Austurbotn]] | ''Keski-Pohjanmaa'' | ''Mellersta Österbotten'' | align=center | FI-07 | [[Kokkola]]<br />''Karleby'' | align=right | {{nts|5021.4}} | align=right | {{nts|67498}} |- | [[Mið-Finnland]] | ''Keski-Suomi'' | ''Mellersta Finland'' | align=center | FI-08 | [[Jyväskylä]] | align=right | {{nts|16042.7}} | align=right | {{nts|273731}} |- | [[Norður-Austurbotn]] | ''Pohjois-Pohjanmaa'' | ''Norra Österbotten'' | align=center | FI-14 | [[Oulu]]<br />''Uleåborg'' | align=right | {{nts|36833.7}} | align=right | {{nts|417939}} |- | [[Norður-Karelía]] | ''Pohjois-Karjala'' | ''Norra Karelen'' | align=center | FI-13 | [[Joensuu]] | align=right | {{nts|18794.4}} | align=right | {{nts|161418}} |- | [[Norður-Savonía]] | ''Pohjois-Savo'' | ''Norra Savolax'' | align=center | FI-15 | [[Kuopio]] | align=right | {{nts|17346.3}} | align=right | {{nts|248512}} |- | [[Pirkanmaa]] | ''Pirkanmaa'' | ''Birkaland'' | align=center | FI-11 | [[Tampere]]<br />''Tammerfors'' | align=right | {{nts|13249.2}} | align=right | {{nts|548910}} |- | [[Päijät-Häme]] | ''Päijät-Häme'' | ''Päijänne-Tavastland'' | align=center | FI-16 | [[Lahti]]<br />''Lahtis'' | align=right | {{nts|5715.7}} | align=right | {{nts|204522}} |- | [[Satakunta]] | ''Satakunta'' | ''Satakunda'' | align=center | FI-17 | [[Pori]]<br />''Björneborg'' | align=right | {{nts|7824.2}} | align=right | {{nts|210112}} |- | [[Suður-Austurbotn]] | ''Etelä-Pohjanmaa'' | ''Södra Österbotten'' | align=center | FI-03 | [[Seinäjoki]] | align=right | {{nts|13798.4}} | align=right | {{nts|189474}} |- | [[Suður-Karelía]] | ''Etelä-Karjala'' | ''Södra Karelen'' | align=center | FI-02 | [[Lappeenranta]]<br />''Villmanstrand'' | align=right | {{nts|5327.9}} | align=right | {{nts|124238}} |- | [[Suður-Savonía]] | ''Etelä-Savo'' | ''Södra Savolax'' | align=center | FI-04 | [[Mikkeli]]<br />''S:t Michel'' | align=right | {{nts|12652.9}} | align=right | {{nts|128144}} |- | [[Suðvestur-Finnland]] | ''Varsinais-Suomi'' | ''Egentliga Finland'' | align=center | FI-19 | [[Turku]]<br />''Åbo'' | align=right | {{nts|10677.1}} | align=right | {{nts|497800}} |- | [[Uusimaa]] | ''Uusimaa'' | ''Nyland'' | align=center | FI-18 | [[Helsinki]]<br />''Helsingfors'' | align=right | {{nts|9110.6}} | align=right | {{nts|1799629}} |} == Skjaldarmerki == <gallery class="center" width="165" height="120" perrow="6"> Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg|Austurbotn Coat of arms of Åland.svg|Álandseyjar Kainuu.vaakuna.svg|Kainuu Kanta-Häme.vaakuna.svg|Kanta-Häme Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg|Kymenlaakso Lapin maakunnan vaakuna.svg|Lappland Keski-Pohjanmaa.vaakuna.svg|Mið-Austurbotn Keski-Suomi Coat of Arms.svg|Mið-Finnland Pohjois-Pohjanmaan vaakuna.svg|Norður-Austurbotn Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|Norður-Karelía Pohjois-Savo.vaakuna.svg|Norður-Savonía Pirkanmaa.vaakuna.svg|Pirkanmaa Päijät-Häme.vaakuna.svg|Päijät-Häme Satakunta.vaakuna.svg|Satakunta Etelä-Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg|Suður-Austurbotn Etelä-Karjala.vaakuna.svg|Suður-Karelía Etelä-Savo.vaakuna.svg|Suður-Savonía Varsinais-Suomen.vaakuna.svg|Suðvestur-Finnland Uusimaa.vaakuna.svg|Uusimaa </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Héruð Finnlands}} [[Flokkur:Héruð Finnlands| ]] 19j4u2rd46olp6c0djwx54jf0cyz09e 0 193206 1983208 2026-10-19T03:38:51Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Austurbotn]] 1983208 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Austurbotn]] k8cmjm3wkj6djapucn62vhgughwg625 0 193207 1983209 2026-10-19T03:39:11Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Austurbotn]] 1983209 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Austurbotn]] k8cmjm3wkj6djapucn62vhgughwg625 0 193208 1983213 2026-10-19T04:00:15Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Kainuu]] 1983213 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Kainuu]] bobpne151flv306udjcyfik917gvgqb 0 193209 1983222 2026-10-19T04:32:11Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Kanta-Häme]] 1983222 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Kanta-Häme]] qzuu1z2ffocnlj5vx4h5p5ry8tvtpya 0 193210 1983226 2026-10-19T04:45:54Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Kymenlaakso]] 1983226 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Kymenlaakso]] ofc2rx9wd86ghjqjbs203k3dv1ats32 0 193211 1983228 2026-10-19T04:51:16Z Fyxi 84003 Fyxi færði [[Lappland (Finnland)]] á [[Lappland (Finnlandi)]] 1983228 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Lappland (Finnlandi)]] gqpwtvm5ofov57qpupsti4ruwr6zg3n 0 193212 1983236 2026-10-19T05:20:15Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Mið-Austurbotn]] 1983236 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Mið-Austurbotn]] grqj4zekddvl8lmx6tao3ykqin25m9c 0 193213 1983237 2026-10-19T05:20:41Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Mið-Austurbotn]] 1983237 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Mið-Austurbotn]] grqj4zekddvl8lmx6tao3ykqin25m9c 0 193215 1983260 2026-10-19T10:22:06Z Óli Gneisti 514 Bjó til síðu með „Nýja bíó er kvikmyndahús á Akureyri. Nýja bíó rekur sögu sína aftur til stofnunar Akureyrarbíós árið 1923. Starfsemi þess var í nýreistu kvikmyndahúsi að Hafnarstræti 73 (Dynheimar). Þremur árum seinna hóf Nýja bíó kvikmyndasýningar í Skjaldborg. Árið 1929 færðist starfsemi þess í nýbyggt hús við Strandgötu 4 sem hefur frá upphafi verið kallað Nýja bíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2704324|titill=Bíóm...“ 1983260 wikitext text/x-wiki Nýja bíó er kvikmyndahús á Akureyri. Nýja bíó rekur sögu sína aftur til stofnunar Akureyrarbíós árið 1923. Starfsemi þess var í nýreistu kvikmyndahúsi að Hafnarstræti 73 (Dynheimar). Þremur árum seinna hóf Nýja bíó kvikmyndasýningar í Skjaldborg. Árið 1929 færðist starfsemi þess í nýbyggt hús við Strandgötu 4 sem hefur frá upphafi verið kallað Nýja bíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2704324|titill=Bíómenning Íslendinga níræð|höfundur=Jón Hjaltason|útgefandi=Dagur|mánuður=september|ár=1993|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2640567|titill=Nýja bíó|útgefandi=Dagur|mánuður=1926|ár=febrúar|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=19}}</ref><ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5165089|titill=Nýja bíó hf. 30 ára|útgefandi=Íslendingur|mánuður=febrúar|ár=1955|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref> Akureyrarbíó og Nýja bíó sameinuðust árið 1930 undir heiti þess síðarnefnda. Til ársins 1935 voru sýningar bæði í nýja húsinu og í Hafnarstræti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2309002|titill=Nýja-Bíó 30 ára|mánuður=febrúar|ár=1955|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref><ref name=":1" /> Nýja bíó var rekið við Strandgötu þar til að bíó lagðist af árið 1982. Engin rekstur var í húsinu í um áratug. Frá árinu 1991 var rekinn skemmtistaðurinn 1929 í húsinu þar til hann stórskemmdist í eldsvoða árið 1996.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2693875|titill=Uppinn færir út kvíarnar: Nýja bíó innréttað sem skemmtistaður|höfundur=Stefán Sæmundsson (S.S.)|útgefandi=Dagur|mánuður=janúar|ár=1991|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1862542|titill=Eldsvoði í miðbæ Akureyrar á sunnudagsmorgun: Skemmtistaðurinn 1929 stórskemmdist í eldi|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=september|ár=1996|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=13}}</ref> Árið 1998 hóf nýtt kvikmyndahús starfsemi við Strandgötu undir heitinu Nýja bíó en frá árinu 2000 hefur reksturinn verið á vegum Sambíóanna.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2423075|titill=Aftur bíósamkeppni|útgefandi=Dagur|mánuður=nóvember|ár=1998|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.akureyri.net/is/moya/news/mer-thykir-mjog-vaent-um-nafnid-nyja-bio|titill=„Mér þykir mjög vænt um nafnið Nýja bíó“|höfundur=Skapti Hallgrímsson|útgefandi=Akureyri.net|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> oe0y2rwiot72ekoba4k9ipmqyufcqve 1983261 1983260 2026-10-19T10:29:19Z Óli Gneisti 514 1983261 wikitext text/x-wiki Nýja bíó er kvikmyndahús á Akureyri. Nýja bíó rekur sögu sína aftur til stofnunar Akureyrarbíós árið 1923. Starfsemi þess var í nýreistu kvikmyndahúsi að Hafnarstræti 73 (Dynheimar). Þremur árum seinna hóf Nýja bíó kvikmyndasýningar í Skjaldborg. Árið 1929 færðist starfsemi þess í nýbyggt hús við Strandgötu 4 sem hefur frá upphafi verið kallað Nýja bíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2704324|titill=Bíómenning Íslendinga níræð|höfundur=Jón Hjaltason|útgefandi=Dagur|dags=4. september 1993|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2640567|titill=Nýja bíó|útgefandi=Dagur|dags=4. febrúar1926|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=19}}</ref><ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5165089|titill=Nýja bíó hf. 30 ára|blað=Íslendingur|dags=2. febrúar 1955|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref> Akureyrarbíó og Nýja bíó sameinuðust árið 1930 undir heiti þess síðarnefnda. Til ársins 1935 voru sýningar bæði í nýja húsinu og í Hafnarstræti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2309002|titill=Nýja-Bíó 30 ára|dags= 4. febrúar 1955|blað=Verkamaðurinn|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref><ref name=":1" /> Nýja bíó var rekið við Strandgötu þar til að bíó lagðist af árið 1982. Engin rekstur var í húsinu í um áratug. Frá árinu 1991 var rekinn skemmtistaðurinn 1929 í húsinu þar til hann stórskemmdist í eldsvoða árið 1996.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2693875|titill=Uppinn færir út kvíarnar: Nýja bíó innréttað sem skemmtistaður|höfundur=Stefán Sæmundsson (S.S.)|útgefandi=Dagur|dags=26. janúar 1991|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1862542|titill=Eldsvoði í miðbæ Akureyrar á sunnudagsmorgun: Skemmtistaðurinn 1929 stórskemmdist í eldi|útgefandi=Morgunblaðið|dags=24. september 1996|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=13}}</ref> Árið 1998 hóf nýtt kvikmyndahús starfsemi við Strandgötu undir heitinu Nýja bíó en frá árinu 2000 hefur reksturinn verið á vegum Sambíóanna.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2423075|titill=Aftur bíósamkeppni|útgefandi=Dagur|dags=27. nóvember 1998|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.akureyri.net/is/moya/news/mer-thykir-mjog-vaent-um-nafnid-nyja-bio|titill=„Mér þykir mjög vænt um nafnið Nýja bíó“|höfundur=Skapti Hallgrímsson|útgefandi=Akureyri.net|dags=26. nóvember 2025|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> 6sd7i34c93yn4a3j9uvxrhugs9zx7eb 1983262 1983261 2026-10-19T10:29:41Z Óli Gneisti 514 1983262 wikitext text/x-wiki Nýja bíó er kvikmyndahús á Akureyri. Nýja bíó rekur sögu sína aftur til stofnunar Akureyrarbíós árið 1923. Starfsemi þess var í nýreistu kvikmyndahúsi að Hafnarstræti 73 (Dynheimar). Þremur árum seinna hóf Nýja bíó kvikmyndasýningar í Skjaldborg. Árið 1929 færðist starfsemi þess í nýbyggt hús við Strandgötu 4 sem hefur frá upphafi verið kallað Nýja bíó.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2704324|titill=Bíómenning Íslendinga níræð|höfundur=Jón Hjaltason|útgefandi=Dagur|dags=4. september 1993|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=18}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2640567|titill=Nýja bíó|útgefandi=Dagur|dags=4. febrúar1926|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=19}}</ref><ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5165089|titill=Nýja bíó hf. 30 ára|blað=Íslendingur|dags=2. febrúar 1955|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=8}}</ref> Akureyrarbíó og Nýja bíó sameinuðust árið 1930 undir heiti þess síðarnefnda. Til ársins 1935 voru sýningar bæði í nýja húsinu og í Hafnarstræti.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2309002|titill=Nýja-Bíó 30 ára|dags= 4. febrúar 1955|blað=Verkamaðurinn|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref><ref name=":1" /> Nýja bíó var rekið við Strandgötu þar til að bíó lagðist af árið 1982. Engin rekstur var í húsinu í um áratug. Frá árinu 1991 var rekinn skemmtistaðurinn 1929 í húsinu þar til hann stórskemmdist í eldsvoða árið 1996.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2693875|titill=Uppinn færir út kvíarnar: Nýja bíó innréttað sem skemmtistaður|höfundur=Stefán Sæmundsson (S.S.)|útgefandi=Dagur|dags=26. janúar 1991|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1862542|titill=Eldsvoði í miðbæ Akureyrar á sunnudagsmorgun: Skemmtistaðurinn 1929 stórskemmdist í eldi|útgefandi=Morgunblaðið|dags=24. september 1996|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=13}}</ref> Árið 1998 hóf nýtt kvikmyndahús starfsemi við Strandgötu undir heitinu Nýja bíó en frá árinu 2000 hefur reksturinn verið á vegum Sambíóanna.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2423075|titill=Aftur bíósamkeppni|útgefandi=Dagur|dags=27. nóvember 1998|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026|bls=4}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.akureyri.net/is/moya/news/mer-thykir-mjog-vaent-um-nafnid-nyja-bio|titill=„Mér þykir mjög vænt um nafnið Nýja bíó“|höfundur=Skapti Hallgrímsson|útgefandi=Akureyri.net|dags=26. nóvember 2025|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> === Heimildir === ljt724zfloiea4deklz542hi2bkdqug