21. október

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">Skjátexti</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">Skjátextaspjall</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>21. október</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2692</id>
    <revision>
      <id>1983563</id>
      <parentid>1946615</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1983563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9714" sha1="2bktsz943b7s62hqutfkijxnlo1vhzo" xml:space="preserve">{{Dagatal|október}}
'''21. október''' er 294. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (295. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 71 dagur er eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[1097]] - [[Umsátrið um Antiokkíu]] hófst.
* [[1171]] - [[Hvamm-Sturla]] Þórðarson og [[Einar Þorgilsson]] á Staðarhóli börðust í [[Sælingsdalur|Sælingsdal]]. Sturla hafði sigur og var eftir það talinn mestur höfðingja við [[Breiðafjörður|Breiðafjörð]].
* [[1520]] - [[João Álvares Fagundes]] tók land á [[Sankti Pierre og Miquelon]].
* [[1591]] - [[Áttatíu ára stríðið]]: Borgin [[Nijmegen]] var endurheimt af [[Mórits af Nassá]] frá Spánverjum.
* [[1612]] - [[Eldgos]] varð í [[Katla|Kötlu]] eða/og [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli]].
* [[1665]] - Fyrirtækið [[Compagnie de Saint-Gobain]] var stofnað af [[Jean-Baptiste Colbert]], fjármálaráðherra Frakklands.
* [[1805]] - [[Orrustan við Trafalgar]]: [[Konunglegi breski sjóherinn]] undir stjórn flotaforingjans [[Horatio Nelson|Horatio Nelsons]] vann stórsigur á flotum Frakka og Spánverja við Trafalgar. Nelson var hins vegar veginn af franskri leyniskyttu.
* [[1916]] - [[Alþingiskosningar 1916|Alþingiskosningar]] voru haldnar. Þetta voru fyrstu alþingiskosningarnar eftir að konur fengu [[kosningaréttur|kosningarétt]]. Samhliða fór fram [[þjóðaratkvæðagreiðsla]] um [[þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]] allra heilbrigðra karlmanna á aldrinum frá 17 til 25 ára. Tillagan var felld með 90% atkvæða.
* [[1916]] - [[Pétur Ottesen]] var kjörinn á [[Alþingi]] 28 ára gamall. Hann sat á þingi í tæp 43 ár, lengur en nokkur annar.
* [[1933]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fór fram um [[bannlögin]] svonefndu. Í kjölfar hennar var [[áfengisbann]] afnumið.
* [[1944]] - [[Nýsköpunarstjórnin]] undir forsæti [[Ólafur Thors|Ólafs Thors]] tók við völdum. Aðild að henni áttu [[Sjálfstæðisflokkurinn]], [[Alþýðuflokkurinn]] og [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]].
* [[1954]] - Smurstöðin [[Klöpp]] var opnuð í Reykjavík.
* [[1961]] - Séra [[Bjarni Jónsson]], [[vígslubiskup]], var gerður fyrsti [[heiðursborgari]] [[Reykjavík]]ur á 80 ára afmæli sínu.
* [[1954]] - [[Olís|Olíuverslun Íslands]] opnaði nýja og glæsilega bensín- og smurstöð á [[Klöpp]] í Reykjavík.
* [[1962]] - Norska [[Hurtigruten]]-farþegaskipið ''[[Sanct Svithun (ferja)|Sanct Svithun]]'' fór langt af leið og strandaði við [[Nordøyen]] með þeim afleiðingum að 41 fórst.
* [[1963]] - Fyrsta blaðagreinin um [[Bítlaæðið]] (''Beatlemania'') birtist í breska dagblaðinu ''[[Daily Mail]]''.
* [[1966]] - [[Aberfan-slysið]]: 144 (þar af 116 börn) dóu þegar úrköstur úr kolanámu skreið yfir þorp í Suður-Wales.
* [[1967]] - Upp komst um eitt mesta áfengis[[smygl]] í áratugi og var það kallað [[Ásmundarmálið]], kennt við bátinn ''Ásmund''. Þúsundum lítra af áfengi var smyglað og var það geymt í skipsflaki í [[Elliðaárvogur|Elliðaárvogi]].
* 1967 - Um 70.000 manns mótmæltu [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] við [[Lincoln-minnismerkið]] í [[Washington-borg]] og 50.000 héldu mótmælum áfram við [[Pentagon]].
* [[1969]] - [[Willy Brandt]] varð Þýskalandskanslari.
* 1969 - Herforinginn [[Siad Barre]] náði völdum í [[Sómalía|Sómalíu]] sex dögum eftir morðið á forsetanum [[Abdirashid Ali Shermarke]].
* [[1970]] - [[Nýja Litlabeltisbrúin]] var vígð í Danmörku.
* [[1977]] - [[Evrópska einkaleyfastofan]] var stofnuð.
* [[1981]] - [[Andreas Papandreou]] varð forsætisráðherra [[Grikkland]]s.
* [[1986]] - [[Marshalleyjar]] fengu sjálfstæði frá Bandaríkjunum.
* [[1988]] - [[Listasafn Sigurjóns Ólafssonar]] var opnað í [[Reykjavík]]. Þennan dag hefði [[Sigurjón Ólafsson|Sigurjón]] orðið áttræður.
* [[1989]] - Þjóðhöfðingjar ríkja [[Breska samveldið|Breska samveldisins]] gáfu út [[Langkawi-yfirlýsingin|Langkawi-yfirlýsinguna]] um að [[sjálfbærni]] skyldi vera eitt af forgangsverkefnum sambandsins.
* [[1990]] - Fyrstu [[S-vagn]]arnir hófu akstur í Kaupmannahöfn.
* [[1991]] - Samkomulag náðist milli [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[EFTA]] um að EFTA yrði hluti af [[Evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðinu]] frá og með 1. janúar 1993.
* [[1993]] - [[Borgarastyrjöldin í Búrúndí]] hófst þegar [[Melchior Ndadaye]] var myrtur.
* [[2000]] - Fimmtán leiðtogar Arabaríkja komu saman í [[Kaíró]] á fyrsta leiðtogafundi ríkjanna í fjögur ár.
* [[2006]] - [[Hellisheiðarvirkjun]] var formlega gangsett.
* [[2007]] - [[Kimi Räikkönen]] var krýndur heimsmeistari í [[Formúla 1|Formúlu 1]] eftir Brasilíukappaksturinn.
* [[2007]] - Kosningabandalag [[Donald Tusk]] sigraði þingkosningar í Póllandi.
* [[2008]] - [[Stóri sterkeindahraðallinn]] í Genf var formlega tekinn í notkun.
* [[2009]] - Íbúar í [[Hlíðar|Hlíðunum]] mótmæltu mengun á [[Miklabraut|Miklubraut]].
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2013]] - Hópur fólks sem mótmælti veglagningu um [[Gálgahraun]] í Garðabæ var handtekinn.
* [[2019]] – Þingkosningar voru haldnar í [[Kanada]]. [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]] undir stjórn [[Justin Trudeau]] forsætisráðherra vann flest þingsæti en tapaði þó hreinum þingmeirihluta sínum.
* [[2020]] - Miklar rigningar ollu skriðum í [[Thua Thien Hue]] í Víetnam með þeim afleiðingum að 17 byggingaverkamenn og 13 hermenn fórust.
* [[2021]] - Við tökur á kvikmyndinni ''[[Rust (kvikmynd)|Rust]]'' hljóp skot úr byssu sem leikarinn [[Alec Baldwin]] hélt á með þeim afleiðingum að myndatökukonan [[Halyna Hutchins]] lést.
* 2021 - Sænski rapparinn [[Einár]] var skotinn til bana í Stokkhólmi.
* [[2022]] - [[Giorgia Meloni]] varð forsætisráðherra Ítalíu, fyrst kvenna.
* [[2025]] - [[Sanae Takaichi]] varð fyrsti kvenforsætisráðherra [[Japan]]s.
&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[1449]] - [[Georg Plantagenet]], hertogi af Clarence, bróðir [[Játvarður 4.|Játvarðar 4.]] og [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharðs 3.]] Englandskonunga (d. 1478).
* [[1581]] - [[Domenico Zampieri]], ítalskur listmálari (d. [[1641]]).
* [[1651]] - [[Jean Bart]], franskur flotaforingi (f. [[1702]]).
* [[1761]] - [[Louis Albert Guislain Bacler d'Albe]], franskur kortagerðarmaður (d. [[1824]]).
* [[1833]] - [[Alfred Nobel]], sænskur uppfinningamaður (d. [[1896]]).
* [[1855]] - [[Sigfús Sigfússon]], íslenskur þjóðsagnaritari (d. [[1935]]).
* [[1881]] - [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]], vígslubiskup (d. [[1965]]).
* [[1889]] - [[María Maack]], íslensk hjúkrunarkona (d. [[1975]]).
* [[1901]] - [[Margarete Buber-Neumann]], þýskur rithöfundur (d. [[1989]]).
* [[1905]] - [[Bárður Ísleifsson]], íslenskur arkitekt (d. [[2000]]).
* [[1908]] - [[Sigurjón Ólafsson]], íslenskur myndhöggvari (d. [[1982]]).
* [[1911]] - [[Hulda Dóra Jakobsdóttir]], bæjarstjóri Kópavogs (d. [[1998]]).
* [[1913]] - [[Ólafur Halldórsson (f. 1913)|Ólafur Halldórsson]], íslenskur knattspyrnumaður og formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (d. [[1992]]).
* [[1929]] - [[Ursula K. Le Guin]], bandarískur rithöfundur (d. [[2018]]).
* [[1936]] - [[Jonna Louis-Jensen]], danskur málfræðingur.
* [[1937]] - [[Hans-Ulrich Schmincke]], þýskur jarðfræðingur.
* [[1942]] - [[Ingibjörg Haraldsdóttir]], íslenskur þýðandi (d. [[2016]]).
* [[1942]] - [[Paul Churchland]], kanadískur heimspekingur.
* [[1949]] - [[Benjamín Netanjahú]], forsætisráðherra [[Ísrael]]s.
* [[1953]] – [[Peter Mandelson]], breskur stjórnmálamaður.
* [[1955]] - [[Catherine Hardwicke]], bandarískur leikstjóri.
* [[1956]] - [[Carrie Fisher]], bandarísk leikkona (d. [[2016]]).
* [[1958]] - [[Andre Geim]], hollenskur eðlisfræðingur.
* [[1961]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1965]] - [[Ion Andoni Goikoetxea]], spænskur knattspyrnumaður.
* 1965 - [[Waris Dirie]], sómölsk fyrirsæta.
* [[1980]] - [[Kim Kardashian]], bandarísk fyrirsæta og athafnakona.
* 1980 - [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[1986]] - [[Dagur Hjartarson]], íslenskur rithöfundur.
* [[1990]] - [[Ricky Rubio]], spænskur körfuknattleiksmaður.
* [[1995]] - [[Doja Cat]], bandarískur rappari.

== Dáin ==
* [[1221]] - [[Alix af Bretagne|Alix]], hertogaynja af [[Bretagne]], dóttir [[Konstansa af Bretagne|Konstönsu]] af Bretagne (f. [[1201]]).
* [[1266]] - [[Birgir jarl]] Magnússon, ríkisstjóri Svíþjóðar (f. um 1210).
* [[1422]] - [[Karl 6. Frakkakonungur]] (f. [[1369]]).
* [[1805]] - [[Horatio Nelson]], breskur flotaforingi (f. 1758).
* [[1819]] - Séra [[Jón Þorláksson frá Bægisá]], skáld og þýðandi (f. [[1744]]).
* [[1917]] - [[Tryggvi Gunnarsson]], íslenskur bankastjóri (f. [[1835]]).
* [[1926]] - [[Egill Jacobsen]], danskur kaupmaður (f. [[1880]]).
* [[1944]] - [[Hilma af Klint]], sænsk myndlistarkona (f. [[1862]]).
* [[1950]] - [[Eggert Claessen]], íslenskur athafnamaður (f. [[1887]]).
* [[1969]] - [[Wacław Sierpiński]], pólskur stærðfræðingur (f. [[1882]]).
* [[1969]] - [[Jack Kerouac]], bandarískur rithöfundur (f. [[1922]]).
* [[1984]] - [[Francois Truffaut]], franskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1932]]).
* [[1993]] - [[Halldóra Briem]], íslenskur arkitekt (f. [[1913]]).
* [[2012]] - [[George McGovern]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1922]]).
* [[2024]] - [[Paul Di'Anno]], enskur þungarokksöngvari.

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:Október]]</text>
      <sha1>2bktsz943b7s62hqutfkijxnlo1vhzo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983565</id>
      <parentid>1983563</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Atburðir */</comment>
      <origin>1983565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9330" sha1="a62gqjf0i69eshvmmd5vmdmjfqjgo5v" xml:space="preserve">{{Dagatal|október}}
'''21. október''' er 294. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (295. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 71 dagur er eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[1097]] - [[Umsátrið um Antiokkíu]] hófst.
* [[1171]] - [[Hvamm-Sturla]] Þórðarson og [[Einar Þorgilsson]] á Staðarhóli börðust í [[Sælingsdalur|Sælingsdal]]. Sturla hafði sigur og var eftir það talinn mestur höfðingja við [[Breiðafjörður|Breiðafjörð]].
* [[1520]] - [[João Álvares Fagundes]] tók land á [[Sankti Pierre og Miquelon]].
* [[1591]] - [[Áttatíu ára stríðið]]: Borgin [[Nijmegen]] var endurheimt af [[Mórits af Nassá]] frá Spánverjum.
* [[1612]] - [[Eldgos]] varð í [[Katla|Kötlu]] eða/og [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli]].
* [[1665]] - Fyrirtækið [[Compagnie de Saint-Gobain]] var stofnað af [[Jean-Baptiste Colbert]], fjármálaráðherra Frakklands.
* [[1805]] - [[Orrustan við Trafalgar]]: [[Konunglegi breski sjóherinn]] undir stjórn flotaforingjans [[Horatio Nelson|Horatio Nelsons]] vann stórsigur á flotum Frakka og Spánverja við Trafalgar. Nelson var hins vegar veginn af franskri leyniskyttu.
* [[1916]] - [[Alþingiskosningar 1916|Alþingiskosningar]] voru haldnar. Þetta voru fyrstu alþingiskosningarnar eftir að konur fengu [[kosningaréttur|kosningarétt]]. Samhliða fór fram [[þjóðaratkvæðagreiðsla]] um [[þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]] allra heilbrigðra karlmanna á aldrinum frá 17 til 25 ára. Tillagan var felld með 90% atkvæða.
* [[1916]] - [[Pétur Ottesen]] var kjörinn á [[Alþingi]] 28 ára gamall. Hann sat á þingi í tæp 43 ár, lengur en nokkur annar.
* [[1933]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fór fram um [[bannlögin]] svonefndu. Í kjölfar hennar var [[áfengisbann]] afnumið.
* [[1944]] - [[Nýsköpunarstjórnin]] undir forsæti Ólafs Thors tók við völdum.
* [[1954]] - [[Olís|Olíuverslun Íslands]] opnaði nýja og glæsilega bensín- og smurstöð á [[Klöpp]] í Reykjavík.
* [[1962]] - Norska [[Hurtigruten]]-farþegaskipið ''[[Sanct Svithun (ferja)|Sanct Svithun]]'' fór langt af leið og strandaði við [[Nordøyen]] með þeim afleiðingum að 41 fórst.
* [[1963]] - Fyrsta blaðagreinin um [[Bítlaæðið]] (''Beatlemania'') birtist í breska dagblaðinu ''[[Daily Mail]]''.
* [[1966]] - [[Aberfan-slysið]]: 144 (þar af 116 börn) dóu þegar úrköstur úr kolanámu skreið yfir þorp í Suður-Wales.
* [[1967]] - Upp komst um eitt mesta áfengis[[smygl]] í áratugi og var það kallað [[Ásmundarmálið]], kennt við bátinn ''Ásmund''. Þúsundum lítra af áfengi var smyglað og var það geymt í skipsflaki í [[Elliðaárvogur|Elliðaárvogi]].
* 1967 - Um 70.000 manns mótmæltu [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] við [[Lincoln-minnismerkið]] í [[Washington-borg]] og 50.000 héldu mótmælum áfram við [[Pentagon]].
* [[1969]] - [[Willy Brandt]] varð Þýskalandskanslari.
* 1969 - Herforinginn [[Siad Barre]] náði völdum í [[Sómalía|Sómalíu]] sex dögum eftir morðið á forsetanum [[Abdirashid Ali Shermarke]].
* [[1970]] - [[Nýja Litlabeltisbrúin]] var vígð í Danmörku.
* [[1977]] - [[Evrópska einkaleyfastofan]] var stofnuð.
* [[1981]] - [[Andreas Papandreou]] varð forsætisráðherra [[Grikkland]]s.
* [[1986]] - [[Marshalleyjar]] fengu sjálfstæði frá Bandaríkjunum.
* [[1988]] - [[Listasafn Sigurjóns Ólafssonar]] var opnað í [[Reykjavík]]. Þennan dag hefði [[Sigurjón Ólafsson|Sigurjón]] orðið áttræður.
* [[1989]] - Þjóðhöfðingjar ríkja [[Breska samveldið|Breska samveldisins]] gáfu út [[Langkawi-yfirlýsingin|Langkawi-yfirlýsinguna]] um að [[sjálfbærni]] skyldi vera eitt af forgangsverkefnum sambandsins.
* [[1990]] - Fyrstu [[S-vagn]]arnir hófu akstur í Kaupmannahöfn.
* [[1991]] - Samkomulag náðist milli [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[EFTA]] um að EFTA yrði hluti af [[Evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðinu]] frá og með 1. janúar 1993.
* [[1993]] - [[Borgarastyrjöldin í Búrúndí]] hófst þegar [[Melchior Ndadaye]] var myrtur.
* [[2000]] - Fimmtán leiðtogar Arabaríkja komu saman í [[Kaíró]] á fyrsta leiðtogafundi ríkjanna í fjögur ár.
* [[2006]] - [[Hellisheiðarvirkjun]] var formlega gangsett.
* [[2007]] - [[Kimi Räikkönen]] var krýndur heimsmeistari í [[Formúla 1|Formúlu 1]] eftir Brasilíukappaksturinn.
* [[2007]] - Kosningabandalag [[Donald Tusk]] sigraði þingkosningar í Póllandi.
* [[2008]] - [[Stóri sterkeindahraðallinn]] í Genf var formlega tekinn í notkun.
* [[2009]] - Íbúar í [[Hlíðar|Hlíðunum]] mótmæltu mengun á [[Miklabraut|Miklubraut]].
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2013]] - Hópur fólks sem mótmælti veglagningu um [[Gálgahraun]] í Garðabæ var handtekinn.
* [[2019]] – Þingkosningar voru haldnar í [[Kanada]]. [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]] undir stjórn [[Justin Trudeau]] forsætisráðherra vann flest þingsæti en tapaði þó hreinum þingmeirihluta sínum.
* [[2020]] - Miklar rigningar ollu skriðum í [[Thua Thien Hue]] í Víetnam með þeim afleiðingum að 17 byggingaverkamenn og 13 hermenn fórust.
* [[2021]] - Við tökur á kvikmyndinni ''[[Rust (kvikmynd)|Rust]]'' hljóp skot úr byssu sem leikarinn [[Alec Baldwin]] hélt á með þeim afleiðingum að myndatökukonan [[Halyna Hutchins]] lést.
* 2021 - Sænski rapparinn [[Einár]] var skotinn til bana í Stokkhólmi.
* [[2022]] - [[Giorgia Meloni]] varð forsætisráðherra Ítalíu, fyrst kvenna.
* [[2025]] - [[Sanae Takaichi]] varð fyrsti kvenforsætisráðherra [[Japan]]s.
&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[1449]] - [[Georg Plantagenet]], hertogi af Clarence, bróðir [[Játvarður 4.|Játvarðar 4.]] og [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharðs 3.]] Englandskonunga (d. 1478).
* [[1581]] - [[Domenico Zampieri]], ítalskur listmálari (d. [[1641]]).
* [[1651]] - [[Jean Bart]], franskur flotaforingi (f. [[1702]]).
* [[1761]] - [[Louis Albert Guislain Bacler d'Albe]], franskur kortagerðarmaður (d. [[1824]]).
* [[1833]] - [[Alfred Nobel]], sænskur uppfinningamaður (d. [[1896]]).
* [[1855]] - [[Sigfús Sigfússon]], íslenskur þjóðsagnaritari (d. [[1935]]).
* [[1881]] - [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]], vígslubiskup (d. [[1965]]).
* [[1889]] - [[María Maack]], íslensk hjúkrunarkona (d. [[1975]]).
* [[1901]] - [[Margarete Buber-Neumann]], þýskur rithöfundur (d. [[1989]]).
* [[1905]] - [[Bárður Ísleifsson]], íslenskur arkitekt (d. [[2000]]).
* [[1908]] - [[Sigurjón Ólafsson]], íslenskur myndhöggvari (d. [[1982]]).
* [[1911]] - [[Hulda Dóra Jakobsdóttir]], bæjarstjóri Kópavogs (d. [[1998]]).
* [[1913]] - [[Ólafur Halldórsson (f. 1913)|Ólafur Halldórsson]], íslenskur knattspyrnumaður og formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (d. [[1992]]).
* [[1929]] - [[Ursula K. Le Guin]], bandarískur rithöfundur (d. [[2018]]).
* [[1936]] - [[Jonna Louis-Jensen]], danskur málfræðingur.
* [[1937]] - [[Hans-Ulrich Schmincke]], þýskur jarðfræðingur.
* [[1942]] - [[Ingibjörg Haraldsdóttir]], íslenskur þýðandi (d. [[2016]]).
* [[1942]] - [[Paul Churchland]], kanadískur heimspekingur.
* [[1949]] - [[Benjamín Netanjahú]], forsætisráðherra [[Ísrael]]s.
* [[1953]] – [[Peter Mandelson]], breskur stjórnmálamaður.
* [[1955]] - [[Catherine Hardwicke]], bandarískur leikstjóri.
* [[1956]] - [[Carrie Fisher]], bandarísk leikkona (d. [[2016]]).
* [[1958]] - [[Andre Geim]], hollenskur eðlisfræðingur.
* [[1961]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1965]] - [[Ion Andoni Goikoetxea]], spænskur knattspyrnumaður.
* 1965 - [[Waris Dirie]], sómölsk fyrirsæta.
* [[1980]] - [[Kim Kardashian]], bandarísk fyrirsæta og athafnakona.
* 1980 - [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[1986]] - [[Dagur Hjartarson]], íslenskur rithöfundur.
* [[1990]] - [[Ricky Rubio]], spænskur körfuknattleiksmaður.
* [[1995]] - [[Doja Cat]], bandarískur rappari.

== Dáin ==
* [[1221]] - [[Alix af Bretagne|Alix]], hertogaynja af [[Bretagne]], dóttir [[Konstansa af Bretagne|Konstönsu]] af Bretagne (f. [[1201]]).
* [[1266]] - [[Birgir jarl]] Magnússon, ríkisstjóri Svíþjóðar (f. um 1210).
* [[1422]] - [[Karl 6. Frakkakonungur]] (f. [[1369]]).
* [[1805]] - [[Horatio Nelson]], breskur flotaforingi (f. 1758).
* [[1819]] - Séra [[Jón Þorláksson frá Bægisá]], skáld og þýðandi (f. [[1744]]).
* [[1917]] - [[Tryggvi Gunnarsson]], íslenskur bankastjóri (f. [[1835]]).
* [[1926]] - [[Egill Jacobsen]], danskur kaupmaður (f. [[1880]]).
* [[1944]] - [[Hilma af Klint]], sænsk myndlistarkona (f. [[1862]]).
* [[1950]] - [[Eggert Claessen]], íslenskur athafnamaður (f. [[1887]]).
* [[1969]] - [[Wacław Sierpiński]], pólskur stærðfræðingur (f. [[1882]]).
* [[1969]] - [[Jack Kerouac]], bandarískur rithöfundur (f. [[1922]]).
* [[1984]] - [[Francois Truffaut]], franskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1932]]).
* [[1993]] - [[Halldóra Briem]], íslenskur arkitekt (f. [[1913]]).
* [[2012]] - [[George McGovern]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1922]]).
* [[2024]] - [[Paul Di'Anno]], enskur þungarokksöngvari.

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:Október]]</text>
      <sha1>a62gqjf0i69eshvmmd5vmdmjfqjgo5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983569</id>
      <parentid>1983565</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Atburðir */</comment>
      <origin>1983569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9379" sha1="198bzxogfwmi7fx6lfimaj15eoibr2s" xml:space="preserve">{{Dagatal|október}}
'''21. október''' er 294. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (295. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 71 dagur er eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[1097]] - [[Umsátrið um Antiokkíu]] hófst í [[fyrsta krossferðin|fyrstu krossferðinni]].
* [[1171]] - [[Hvamm-Sturla]] Þórðarson og [[Einar Þorgilsson]] á Staðarhóli börðust í [[Sælingsdalur|Sælingsdal]]. Sturla hafði sigur og var eftir það talinn mestur höfðingja við [[Breiðafjörður|Breiðafjörð]].
* [[1520]] - [[João Álvares Fagundes]] tók land á [[Sankti Pierre og Miquelon]].
* [[1591]] - [[Áttatíu ára stríðið]]: Borgin [[Nijmegen]] var endurheimt af [[Mórits af Nassá]] frá Spánverjum.
* [[1612]] - [[Eldgos]] varð í [[Katla|Kötlu]] eða/og [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli]].
* [[1665]] - Fyrirtækið [[Compagnie de Saint-Gobain]] var stofnað af [[Jean-Baptiste Colbert]], fjármálaráðherra Frakklands.
* [[1805]] - [[Orrustan við Trafalgar]]: [[Konunglegi breski sjóherinn]] undir stjórn flotaforingjans [[Horatio Nelson|Horatio Nelsons]] vann stórsigur á flotum Frakka og Spánverja við Trafalgar. Nelson var hins vegar veginn af franskri leyniskyttu.
* [[1916]] - [[Alþingiskosningar 1916|Alþingiskosningar]] voru haldnar. Þetta voru fyrstu alþingiskosningarnar eftir að konur fengu [[kosningaréttur|kosningarétt]]. Samhliða fór fram [[þjóðaratkvæðagreiðsla]] um [[þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]] allra heilbrigðra karlmanna á aldrinum frá 17 til 25 ára. Tillagan var felld með 90% atkvæða.
* [[1916]] - [[Pétur Ottesen]] var kjörinn á [[Alþingi]] 28 ára gamall. Hann sat á þingi í tæp 43 ár, lengur en nokkur annar.
* [[1933]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fór fram um [[bannlögin]] svonefndu. Í kjölfar hennar var [[áfengisbann]] afnumið.
* [[1944]] - [[Nýsköpunarstjórnin]] undir forsæti Ólafs Thors tók við völdum.
* [[1954]] - [[Olís|Olíuverslun Íslands]] opnaði nýja og glæsilega bensín- og smurstöð á [[Klöpp]] í Reykjavík.
* [[1962]] - Norska [[Hurtigruten]]-farþegaskipið ''[[Sanct Svithun (ferja)|Sanct Svithun]]'' fór langt af leið og strandaði við [[Nordøyen]] með þeim afleiðingum að 41 fórst.
* [[1963]] - Fyrsta blaðagreinin um [[Bítlaæðið]] (''Beatlemania'') birtist í breska dagblaðinu ''[[Daily Mail]]''.
* [[1966]] - [[Aberfan-slysið]]: 144 (þar af 116 börn) dóu þegar úrköstur úr kolanámu skreið yfir þorp í Suður-Wales.
* [[1967]] - Upp komst um eitt mesta áfengis[[smygl]] í áratugi og var það kallað [[Ásmundarmálið]], kennt við bátinn ''Ásmund''. Þúsundum lítra af áfengi var smyglað og var það geymt í skipsflaki í [[Elliðaárvogur|Elliðaárvogi]].
* 1967 - Um 70.000 manns mótmæltu [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] við [[Lincoln-minnismerkið]] í [[Washington-borg]] og 50.000 héldu mótmælum áfram við [[Pentagon]].
* [[1969]] - [[Willy Brandt]] varð Þýskalandskanslari.
* 1969 - Herforinginn [[Siad Barre]] náði völdum í [[Sómalía|Sómalíu]] sex dögum eftir morðið á forsetanum [[Abdirashid Ali Shermarke]].
* [[1970]] - [[Nýja Litlabeltisbrúin]] var vígð í Danmörku.
* [[1977]] - [[Evrópska einkaleyfastofan]] var stofnuð.
* [[1981]] - [[Andreas Papandreou]] varð forsætisráðherra [[Grikkland]]s.
* [[1986]] - [[Marshalleyjar]] fengu sjálfstæði frá Bandaríkjunum.
* [[1988]] - [[Listasafn Sigurjóns Ólafssonar]] var opnað í [[Reykjavík]]. Þennan dag hefði [[Sigurjón Ólafsson|Sigurjón]] orðið áttræður.
* [[1989]] - Þjóðhöfðingjar ríkja [[Breska samveldið|Breska samveldisins]] gáfu út [[Langkawi-yfirlýsingin|Langkawi-yfirlýsinguna]] um að [[sjálfbærni]] skyldi vera eitt af forgangsverkefnum sambandsins.
* [[1990]] - Fyrstu [[S-vagn]]arnir hófu akstur í Kaupmannahöfn.
* [[1991]] - Samkomulag náðist milli [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[EFTA]] um að EFTA yrði hluti af [[Evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðinu]] frá og með 1. janúar 1993.
* [[1993]] - [[Borgarastyrjöldin í Búrúndí]] hófst þegar [[Melchior Ndadaye]] var myrtur.
* [[2000]] - Fimmtán leiðtogar Arabaríkja komu saman í [[Kaíró]] á fyrsta leiðtogafundi ríkjanna í fjögur ár.
* [[2006]] - [[Hellisheiðarvirkjun]] var formlega gangsett.
* [[2007]] - [[Kimi Räikkönen]] var krýndur heimsmeistari í [[Formúla 1|Formúlu 1]] eftir Brasilíukappaksturinn.
* [[2007]] - Kosningabandalag [[Donald Tusk]] sigraði þingkosningar í Póllandi.
* [[2008]] - [[Stóri sterkeindahraðallinn]] í Genf var formlega tekinn í notkun.
* [[2009]] - Íbúar í [[Hlíðar|Hlíðunum]] mótmæltu mengun á [[Miklabraut|Miklubraut]].
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2013]] - Hópur fólks sem mótmælti veglagningu um [[Gálgahraun]] í Garðabæ var handtekinn.
* [[2019]] – Þingkosningar voru haldnar í [[Kanada]]. [[Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)|Frjálslyndi flokkurinn]] undir stjórn [[Justin Trudeau]] forsætisráðherra vann flest þingsæti en tapaði þó hreinum þingmeirihluta sínum.
* [[2020]] - Miklar rigningar ollu skriðum í [[Thua Thien Hue]] í Víetnam með þeim afleiðingum að 17 byggingaverkamenn og 13 hermenn fórust.
* [[2021]] - Við tökur á kvikmyndinni ''[[Rust (kvikmynd)|Rust]]'' hljóp skot úr byssu sem leikarinn [[Alec Baldwin]] hélt á með þeim afleiðingum að myndatökukonan [[Halyna Hutchins]] lést.
* 2021 - Sænski rapparinn [[Einár]] var skotinn til bana í Stokkhólmi.
* [[2022]] - [[Giorgia Meloni]] varð forsætisráðherra Ítalíu, fyrst kvenna.
* [[2025]] - [[Sanae Takaichi]] varð fyrsti kvenforsætisráðherra [[Japan]]s.
&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[1449]] - [[Georg Plantagenet]], hertogi af Clarence, bróðir [[Játvarður 4.|Játvarðar 4.]] og [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharðs 3.]] Englandskonunga (d. 1478).
* [[1581]] - [[Domenico Zampieri]], ítalskur listmálari (d. [[1641]]).
* [[1651]] - [[Jean Bart]], franskur flotaforingi (f. [[1702]]).
* [[1761]] - [[Louis Albert Guislain Bacler d'Albe]], franskur kortagerðarmaður (d. [[1824]]).
* [[1833]] - [[Alfred Nobel]], sænskur uppfinningamaður (d. [[1896]]).
* [[1855]] - [[Sigfús Sigfússon]], íslenskur þjóðsagnaritari (d. [[1935]]).
* [[1881]] - [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]], vígslubiskup (d. [[1965]]).
* [[1889]] - [[María Maack]], íslensk hjúkrunarkona (d. [[1975]]).
* [[1901]] - [[Margarete Buber-Neumann]], þýskur rithöfundur (d. [[1989]]).
* [[1905]] - [[Bárður Ísleifsson]], íslenskur arkitekt (d. [[2000]]).
* [[1908]] - [[Sigurjón Ólafsson]], íslenskur myndhöggvari (d. [[1982]]).
* [[1911]] - [[Hulda Dóra Jakobsdóttir]], bæjarstjóri Kópavogs (d. [[1998]]).
* [[1913]] - [[Ólafur Halldórsson (f. 1913)|Ólafur Halldórsson]], íslenskur knattspyrnumaður og formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] (d. [[1992]]).
* [[1929]] - [[Ursula K. Le Guin]], bandarískur rithöfundur (d. [[2018]]).
* [[1936]] - [[Jonna Louis-Jensen]], danskur málfræðingur.
* [[1937]] - [[Hans-Ulrich Schmincke]], þýskur jarðfræðingur.
* [[1942]] - [[Ingibjörg Haraldsdóttir]], íslenskur þýðandi (d. [[2016]]).
* [[1942]] - [[Paul Churchland]], kanadískur heimspekingur.
* [[1949]] - [[Benjamín Netanjahú]], forsætisráðherra [[Ísrael]]s.
* [[1953]] – [[Peter Mandelson]], breskur stjórnmálamaður.
* [[1955]] - [[Catherine Hardwicke]], bandarískur leikstjóri.
* [[1956]] - [[Carrie Fisher]], bandarísk leikkona (d. [[2016]]).
* [[1958]] - [[Andre Geim]], hollenskur eðlisfræðingur.
* [[1961]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1965]] - [[Ion Andoni Goikoetxea]], spænskur knattspyrnumaður.
* 1965 - [[Waris Dirie]], sómölsk fyrirsæta.
* [[1980]] - [[Kim Kardashian]], bandarísk fyrirsæta og athafnakona.
* 1980 - [[Kristján Þórður Snæbjarnarson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[1986]] - [[Dagur Hjartarson]], íslenskur rithöfundur.
* [[1990]] - [[Ricky Rubio]], spænskur körfuknattleiksmaður.
* [[1995]] - [[Doja Cat]], bandarískur rappari.

== Dáin ==
* [[1221]] - [[Alix af Bretagne|Alix]], hertogaynja af [[Bretagne]], dóttir [[Konstansa af Bretagne|Konstönsu]] af Bretagne (f. [[1201]]).
* [[1266]] - [[Birgir jarl]] Magnússon, ríkisstjóri Svíþjóðar (f. um 1210).
* [[1422]] - [[Karl 6. Frakkakonungur]] (f. [[1369]]).
* [[1805]] - [[Horatio Nelson]], breskur flotaforingi (f. 1758).
* [[1819]] - Séra [[Jón Þorláksson frá Bægisá]], skáld og þýðandi (f. [[1744]]).
* [[1917]] - [[Tryggvi Gunnarsson]], íslenskur bankastjóri (f. [[1835]]).
* [[1926]] - [[Egill Jacobsen]], danskur kaupmaður (f. [[1880]]).
* [[1944]] - [[Hilma af Klint]], sænsk myndlistarkona (f. [[1862]]).
* [[1950]] - [[Eggert Claessen]], íslenskur athafnamaður (f. [[1887]]).
* [[1969]] - [[Wacław Sierpiński]], pólskur stærðfræðingur (f. [[1882]]).
* [[1969]] - [[Jack Kerouac]], bandarískur rithöfundur (f. [[1922]]).
* [[1984]] - [[Francois Truffaut]], franskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1932]]).
* [[1993]] - [[Halldóra Briem]], íslenskur arkitekt (f. [[1913]]).
* [[2012]] - [[George McGovern]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1922]]).
* [[2024]] - [[Paul Di'Anno]], enskur þungarokksöngvari.

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:Október]]</text>
      <sha1>198bzxogfwmi7fx6lfimaj15eoibr2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Búrkína Fasó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8677</id>
    <revision>
      <id>1983562</id>
      <parentid>1978671</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>102822</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>1983562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15390" sha1="ij9l7v4a1nazkq9zswzb39hfgfdx0bj" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Búrkína Fasó
| nafn_á_frummáli = Burkina Faso
| nafn_í_eignarfalli = Búrkína Fasó
| fáni = Flag of Burkina Faso.svg
| skjaldarmerki = Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg
| kjörorð = Unité, Progrès, Justice
| kjörorð_tungumál = franska
| kjörorð_þýðing = (Eining, framfarir, réttlæti)
| staðsetningarkort = Burkina_Faso_(orthographic_projection).svg
| tungumál = [[Franska]]
| höfuðborg = [[Ouagadougou]]
| stjórnarfar = [[Herforingjastjórn]]
| titill_leiðtoga1 = [[Forseti Búrkína Fasó|Forseti]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Ibrahim Traoré]]
| titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Búrkína Fasó|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga2 = 	[[Apollinaire Joachim Kyélem de Tambèla]]
| stærðarsæti = 74
| flatarmál = 274.200
| hlutfall_vatns = 0,146
| mannfjöldaár = 2020
| mannfjöldasæti = 58
| fólksfjöldi = 21.510.181
| íbúar_á_ferkílómetra = 64
| VLF_ár = 2020
| VLF = 45,339
| VLF_sæti = 115
| VLF_á_mann = 2.207
| VLF_á_mann_sæti = 172
| VÞL = {{hækkun}} 0.452
| VÞL_sæti = 182
| VÞL_ár = 2019
| staða = [[Sjálfstæði]]
| atburður1 = frá [[Frakkland]]i
| dagsetning1 = 5. ágúst, 1960
| gjaldmiðill = [[Vesturafrískur CFA-franki]]
| tímabelti = [[UTC]]
| þjóðsöngur = [[Une seule nuit]]
| tld = bf
| símakóði = 226
}}
'''Búrkína Fasó''' er [[landlukt]] land í [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]] með landamæri að [[Malí]] í norðri, [[Níger (land)|Níger]] í austri, [[Benín]] í suðaustri, [[Tógó]] og [[Gana]] í suðri og [[Fílabeinsströndin]]ni í vestri. Landið hét [[Efri-Volta]] til ársins [[1984]] þegar því var breytt í Búrkína Fasó sem merkir „land hinna uppréttu“ á tungumálunum [[mossi]] og [[djúla]], sem eru tvö stærstu mál innfæddra. [[Franska]] er opinbert tungumál landsins, en aðeins um 15% íbúa tala frönsku daglega.&lt;ref name=kone9&gt;Kone 2010, page 9&lt;/ref&gt; Í landinu eru töluð 59 frumbyggjamál, en um helmingur íbúa talar [[mossi]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Brion |first1=Corinne |title=Global voices Burkina Faso: Two languages are better than one |url=https://kappanonline.org/global-voices-burkina-faso-two-languages-brion/ |website=Phi Delta Kappan |date=November 2014 |access-date=12 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIAWorldFactBook2020&quot;&gt;{{cite web |title=Africa :: Burkina Faso – People and Society – The World Factbook – Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ |website=cia.gov |publisher=CIA |access-date=11 March 2020 |archive-date=11 janúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Landið fékk sjálfstæði frá [[Frakkland|Frökkum]] árið [[1960]]. Lengsta stjórnartíð eftir það átti [[Blaise Compaoré]] sem komst til valda eftir [[hallarbylting]]u árið [[1987]]. Hann neyddist til að segja af sér vegna útbreiddra mótmæla ungs fólks [[31. október]] [[2014]]. Forsetakosningar voru haldnar árið 2015 þar sem [[Roch Marc Christian Kaboré]] var kjörinn forseti. Kaboré var steypt af stóli árið 2022 og landið var aftur sett undir [[herforingjastjórn]].

== Saga ==
[[Mynd:Burkina-faso-dourtenga.jpg|thumbnail|hægri|Hefðbundnir leirkofar í suðausturhluta landsins.]]
[[Veiðimenn og safnarar]] munu hafa byggt landið frá 12000 til 5000 f.Kr. Minjar um þá, verkfæri úr [[tinna|tinnu]], fundust í norðvesturhluta landsins árið 1973. Fastir bústaðir komu fram á sjónarsviðið milli 3600 og 2600 f.Kr. [[Járn]], brenndur leir og slípaðir steinar sem fundist hafa eru frá 1500 til 1000 f.Kr. 

Minjar um bústaði [[Dogonar|Dogona]] er að finna í norður- og norðvesturhluta landsins en þeir yfirgáfu þetta svæði á 15. og 16. öld og settust að í klettunum í [[Bandiagara]]. Leifar af háum veggjum hafa fundist í suðvesturhlutanum, líkt og á [[Fílabeinsströndin]]ni, en ekki er vitað hverjir reistu þá. 

Á 15. og 16. öld var Búrkína Fasó efnahagslega mikilvægt svæði fyrir [[Songhæveldið]] sem ríkti yfir svæðinu umhverfis [[Nígerfljót]]. Á þeim tíma kom [[Mossaveldið]] fram, [[riddari|riddarar]] frá þorpunum á vatnasviði Volta, og náði það að leggja undir sig stór svæði. Höfuðborg Mossaveldisins var [[Ouagadougou]]. Það ríki lögðu [[Frakkland|Frakkar]] undir sig eftir langvinnar styrjaldir árið 1896. 

===Undir frönskum nýlenduyfirráðum===
Yfirráð nýlenduherranna voru meira að nafninu til en í reynd og framan af ríkti óvissa um hvaða landsvæði tilheyrði hverjum. Á ráðstefnu 14. júní 1898 skiptu [[Bretland|Bretar]] og Frakkar landinu á milli sín. Andspyrna gegn Frökkum hélt áfram í um fimm ár en henni lauk að mestu þegar þeir innlimuðu Efri-Volta í nýlenduna [[Efra Senegal og Níger]] árið 1904.

Menn frá Búrkína Fasó voru kvaddir í [[senegalska fótgönguliðið]] í [[fyrri heimsstyrjöld]] og 1915-1916 hófst [[Volta-Bani-stríðið]] þar sem íbúar vesturhluta Búrkína Fasó og austurhluta Malí börðust gegn nýlendustjórninni í blóðugustu uppreisn sem nýlendustjórn Frakka hafði lent í. Skömmu síðar bundu [[Túaregar]] og bandamenn þeirra í norðurhlutanum endi á vopnahléð sem þeir höfðu gert við nýlendustjórnina. Vegna ótta við uppreisnir ákvað nýlendustjórnin að skilja landið frá [[Efra Senegal]]. Nýja nýlendan var nefnd [[Efri-Volta]] og [[François Charles Alexis Édouard Hesling]] varð fyrsti [[landstjóri]] hennar. 

Hesling hóf mikla [[vegur|vegagerð]] og reyndi að auka [[baðmull]]arframleiðsluna, en aðferðir hans, sem byggðu á valdboði, gengu ekki upp og efnahagur landsins staðnaði. Nýlendan var leyst upp 5. september 1932 og landinu skipt milli Fílabeinsstrandarinnar, [[Franska Súdan|Frönsku Súdan]] og Níger. Bróðurparturinn fór til Fílabeinsstrandarinnar.

Skiptingin var tekin aftur í kjölfar mikillar andúðar á nýlendustjórninni eftir [[síðari heimsstyrjöld]] og 4. september 1947 var Efri-Volta búin til á ný innan landamæranna frá 1932. 11. desember 1958 fékk landið [[heimastjórn]] sem Lýðveldið Efri-Volta. Fullt sjálfstæði frá Frakklandi varð að veruleika 1960 og fyrsti forseti landsins var [[Maurice Yaméogo]]. 

===Frá sjálfstæði til aldamóta===
Fljótlega bannaði Yaméogo alla stjórnmálaflokka aðra en sinn eigin. Árið 1966 var gerð [[herforingjabylting]] eftir langvinn mótmæli og verkföll námsmanna og verkafólks. Forseti herforingjastjórnarinnar var [[Sangoulé Lamizana]] sem leiddi nokkrar herforingjastjórnir og blandaðar stjórnir allan [[1971-1980|8. áratuginn]]. Ný stjórnarskrá var samþykkt árið 1977 og ári síðar varð Lamizana lýðræðislega kjörinn forseti með miklum meirihluta atkvæða. 

Árið 1980 var aftur gerð herforingjabylting leidd af [[Saye Zerbo]] sem setti upp stjórnarráð herforingja og ógilti þar með stjórnarskrána. Tveimur árum síðar steypti [[Jean-Baptiste Ouédraogo]] honum af stóli en varð ári síðar að víkja fyrir sömu aðgerð [[Thomas Sankara|Thomasar Sankara]]. Sankara var, ásamt Blaise Compaoré, fulltrúi róttækari afla innan stjórnarráðsins. Sankara stóð, árið 1984, fyrir því að nafni landsins var breytt úr Efri-Volta í Búrkína Fasó. Sankara bjó til „þjóðarráð byltingarinnar“, sem gegndi hlutverki þings, og „nefndir til verndar byltingunni“ sem þjónuðu hlutverki pólitísks lögregluliðs. Sankara hóf metnaðarfullar þjóðfélagsumbætur, einar þær mestu sem hefur verið reynt að gera á meginlandi Afríku.&lt;ref name=&quot;UprightDVD&quot;&gt;[http://newsreel.org/nav/title.asp?tc=CN0205 ''Thomas Sankara: The Upright Man''] by ''[[California Newsreel]]''&lt;/ref&gt; Utanríkisstefna hans byggðist á and-heimsvaldastefnu; og neitaði ríkisstjórn hans að þiggja ölumsur frá hjálparstofnunum eða ríkjum, hóf niðurgreiðslu skulda, skipaði þjóðnýtingu alls lands og jarðefna og hélt frá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðinum]] (AGS) og [[Alþjóðabankinn|Alþjóðabankanum]]. Innanlands var stefnan sett á almennt læsi, landútdeilingu til bænda, lestasamgöngur og vegalagning og bann var sett við; [[Limlestingar á kynfærum kvenna|limlestingum á kynfærum kvenna]], þvinguðum hjónaböndum og fjölkvæni.&lt;ref name=&quot;Grila2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120124093433/http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar Commemorating Thomas Sankara] by Farid Omar, ''Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa'' (GRILA), November 28, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UprightDVD&quot; /&gt;

Sankara þrýsti á að landið yrði sjálfbjarga með landbúnaðarafurðir og jók lýðheilsu með að láta bólusetja 2,500,000 börn gegn [[heilahimnubólga|heilahimnubólgu]], [[mýgulusótt]], og [[mislingar|mislingum]].&lt;ref name=&quot;Grila2&quot;/&gt; Hann lét einnig planta 10,000,000 trjáa til að hindra eyðimerkurmyndun frá [[Sahel]]. Sankara skipaði öllum þorpum að byggja læknastofu (a medical dispensary) og lét yfir 350 sveitarfélög byggja skóla.&lt;ref name=&quot;UprightDVD&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thomassankara.net/resurrecting-thomas-sankara/?lang=en|title=Resurrecting Thomas Sankara – My Blog|last=X|first=Mr|date=2015-10-28|work=My Blog|access-date=2017-04-25|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Á jóladag 1985 kom til átaka milli Búrkína Fasó og Malí um [[Agacher-ræman|Agacher-ræmuna]] á landamærum ríkjanna en þar eru miklar auðlindir í jörðu. Stríðinu lauk eftir fimm daga og 100 manns féllu. 

Spennan milli verkalýðsfélaganna og byltingarnefndanna, sem sums staðar voru lítið annað en vopnaðir glæpahópar, jókst og [[5. október]] [[1987]] var Sankara myrtur og Blaise Compaoré tók við völdum. Compaoré ógilti flestar af ákvörðunum Sankara og leyfði m.a. hægrisinnaða flokka á þinginu. Meirihluti íbúa Búrkía Fasó telja að Frakkar hafi staðið á bak við tilræðið.

===Nútímasaga===
Compaoré sat við völd til ársins 2014 en neyddist þá til að segja af sér vegna fjöldamótmæla. Forsetakosningar voru haldnar næsta ár þar sem [[Roch Marc Christian Kaboré]] var kjörinn nýr forseti. Kaboré var endurkjörinn árið 2020 en í janúar 2022 var honum [[Valdaránið í Búrkína Fasó 2022|steypt af stóli]] í herforingjabyltingu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Fordæmir valdarán í Búrkína Fasó|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/01/24/fordaemir_valdaran_i_burkina_faso/|útgefandi=mbl.is|ár=2022|mánuður=24. janúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=27. janúar}}&lt;/ref&gt;

== Stjórnmál ==
[[Stjórnarskrá Búrkína Fasó]] er frá 2. júní 1991. Þar er kveðið á um [[forsetaræði]] því forsetinn, sem kosinn er til sjö ára, getur leyst [[þing]]ið upp. Árið 2000 var kjörtímabil forseta stytt í fimm ár og tók sú ákvörðun gildi eftir kosningarnar 2005. Stjórnlagadómstóll komst þá að því að þessi takmörkun ætti ekki við sitjandi forseta á þáverandi kjörtímabili, Blaise Compaoré, þar sem hann hefði þegar verið forseti árið 2000. Hann var endurkjörinn með miklum mun í kosningunum.

Þing Búrkína Fasó skiptist áður í tvær deildir: þjóðþingið (neðri deild) og fulltrúaþingið (efri deild), en efri deildin var lögð niður árið 2002 og því er löggjafinn aðeins þjóðþingið þar sem 111 fulltrúar sitja, kjörnir til fimm ára í senn.

=== Stjórnsýsluskipting ===
Búrkína Fasó skiptist í þrettán [[hérað|héruð]], 45 [[sýsla|sýslur]] og 301 [[umdæmi]]:
* [[Boucle du Mouhoun (hérað)|Boucle du Mouhon]]
* [[Cascades (hérað)|Cascades]]
* [[Centre (hérað)|Centre]]
* [[Centre-Est (hérað)|Centre-Est]]
* [[Centre-Nord (hérað)|Centre-Nord]]
* [[Centre-Ouest (hérað)|Centre-Ouest]]
* [[Centre-Sud (hérað)|Centre-Sud]]
* [[Est (hérað)|Est]]
* [[Hauts-Bassins (hérað)|Hauts-Bassins]]
* [[Nord (hérað)|Nord]]
* [[Plateau-Central (hérað)|Plateau-Central]]
* [[Sahel (hérað)|Sahel]]
* [[Sud-Ouest (hérað)|Sud-Ouest]]

== Landafræði ==
[[Mynd:Burkina_sat.png|thumbnail|hægri|Gervihnattarmynd af Búrkína Fasó.]]
Mestur hluti Búrkína Fasó er [[rofslétta]] en landslagið er dálítið öldótt, með nokkrum stökum hæðum sem eru leifar af fjallgarði frá [[forkambríum]]tíma. Í suðvestri eru hins vegar [[sandsteinn|sandsteinsfjöll]] þar sem hæsti tindur landsins, [[Ténakourou]], rís 749 metra yfir [[sjávarmál]]. Meðalhæð yfir sjávarmáli í Búrkína Fasó er 400 metrar. Landið er tiltölulega flatt.

Þrjár [[þverá]]r [[Voltafljót]]s renna í gegnum landið sem áður dró nafn sitt af því: [[Mouhoun]] (áður Svarta Volta), [[Nakambé]] (áður Hvíta Volta) og [[Nazinon]] (áður Rauða Volta). Aðeins tvö fljót renna árið um kring, Mouhoun og [[Komoé]] sem rennur í suðvestur. Hluti Búrkína Fasó er svo á [[vatnasvið]]i [[Nígerfljót]]s. Vatnsskortur er oft vandamál, sérstaklega í norðurhlutanum.

Loftslag er aðallega [[hitabeltisloftslag]] með tvær skýrt aðgreindar [[árstíð]]ir: [[regntímabil]] sem varir í fjóra mánuði frá [[maí]] til [[september]] og [[þurrkatímabil]] sem varir í átta. Á þurrkatímabilinu blæs [[harmattan]], þurr staðvindur frá [[Sahara]], yfir landið. Landið er heitast og þurrast á eyðimerkurjaðrinum ([[Sahel]]) í norðri, en svalara og rakara er í suðri og suðvestri.

== Efnahagslíf ==
[[Mynd:Burkina_Faso_-_Tarfila_Farming_Group.jpg|thumbnail|hægri|Landbúnaðarverkamenn í Búrkína Fasó.]]
[[Verg landsframleiðsla]] á mann í Búrkína Fasó er með því minnsta sem gerist í heiminum og landið er 28. fátækasta ríki heims. Af landsframleiðslunni eru 32% í [[landbúnaður|landbúnaði]] og við hann vinna 80% íbúanna. Landbúnaður er aðallega [[kvikfjárrækt]], en í suður- og suðvesturhlutanum er stunduð [[jarðrækt]], einkum á [[dúrra|dúrru]], [[perluhirsi]], [[maís]], [[jarðhneta|jarðhnetum]], [[hrísgrjón]]um og [[bómull]]. 

Vegna mikils [[atvinnuleysi]]s er [[útflutningur fólks]] mikill. Sem dæmi má nefna að þrjár milljónir manna frá Búrkína Fasó búa á [[Fílabeinsströndin]]ni. Samkvæmt [[Seðlabanki Vesturafríkuríkja|Seðlabanka Vestur-Afríkuríkja]] senda hinir brottfluttu tugi milljarða [[evra]] til heimalandsins á hverju ári. Þetta ástand hefur líka leitt til spennu í nágrannaríkjunum. 

== Menning ==
Stærsta einstaka þjóðarbrotið sem býr í Búrkína Fasó eru [[Mossi]]&lt;nowiki/&gt;-menn sem eru 40% af íbúafjölda landsins en hin 60 prósentin tilheyra svo yfir 60 þjóðarbrotum. Stærst þeirra eru [[Gurunsi]], [[Senufo]], [[Lobi]], [[Bobo]], og [[Fula]]. Tungumál þessara þjóða tilheyra tveimur greinum [[Nígerkongó tungumál|Níger-Kongómálaættarinnar]]: [[Gurmál]]um og [[Mandémál]]um. Um helmingur íbúa landsins eru [[íslam|múslimar]], 30% [[kristni]]r og aðrir aðhyllast hefðbundin [[afrísk trúarbrögð]].

Í [[Ouagadougou]] er haldin árlega önnur stærsta [[menningarhátíð]] Afríku: [[Festival panafricain du cinéma et de la télévision de Ouagadougou]] (FESPACO). 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{Afríka}}
[[Flokkur:Búrkína Fasó]]
[[Flokkur:Landlukt lönd]]</text>
      <sha1>ij9l7v4a1nazkq9zswzb39hfgfdx0bj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983570</id>
      <parentid>1983562</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1983570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15419" sha1="qqxkzah064v1ds2zklwodb7au0n9128" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Búrkína Fasó
| nafn_á_frummáli = Burkina Faso
| nafn_í_eignarfalli = Búrkína Fasó
| fáni = Flag of Burkina Faso.svg
| skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(2025-present).svg
| kjörorð = La Patrie ou la Mort, Nous Vaincrons
| kjörorð_tungumál = franska
| kjörorð_þýðing = (Föðurlandið eða dauðinn, við munum sigra)
| staðsetningarkort = Burkina_Faso_(orthographic_projection).svg
| tungumál = [[Franska]]
| höfuðborg = [[Ouagadougou]]
| stjórnarfar = [[Herforingjastjórn]]
| titill_leiðtoga1 = [[Forseti Búrkína Fasó|Forseti]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Ibrahim Traoré]]
| titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Búrkína Fasó|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga2 = 	[[Apollinaire Joachim Kyélem de Tambèla]]
| stærðarsæti = 74
| flatarmál = 274.200
| hlutfall_vatns = 0,146
| mannfjöldaár = 2020
| mannfjöldasæti = 58
| fólksfjöldi = 21.510.181
| íbúar_á_ferkílómetra = 64
| VLF_ár = 2020
| VLF = 45,339
| VLF_sæti = 115
| VLF_á_mann = 2.207
| VLF_á_mann_sæti = 172
| VÞL = {{hækkun}} 0.452
| VÞL_sæti = 182
| VÞL_ár = 2019
| staða = [[Sjálfstæði]]
| atburður1 = frá [[Frakkland]]i
| dagsetning1 = 5. ágúst, 1960
| gjaldmiðill = [[Vesturafrískur CFA-franki]]
| tímabelti = [[UTC]]
| þjóðsöngur = [[Une seule nuit]]
| tld = bf
| símakóði = 226
}}
'''Búrkína Fasó''' er [[landlukt]] land í [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]] með landamæri að [[Malí]] í norðri, [[Níger (land)|Níger]] í austri, [[Benín]] í suðaustri, [[Tógó]] og [[Gana]] í suðri og [[Fílabeinsströndin]]ni í vestri. Landið hét [[Efri-Volta]] til ársins [[1984]] þegar því var breytt í Búrkína Fasó sem merkir „land hinna uppréttu“ á tungumálunum [[mossi]] og [[djúla]], sem eru tvö stærstu mál innfæddra. [[Franska]] er opinbert tungumál landsins, en aðeins um 15% íbúa tala frönsku daglega.&lt;ref name=kone9&gt;Kone 2010, page 9&lt;/ref&gt; Í landinu eru töluð 59 frumbyggjamál, en um helmingur íbúa talar [[mossi]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Brion |first1=Corinne |title=Global voices Burkina Faso: Two languages are better than one |url=https://kappanonline.org/global-voices-burkina-faso-two-languages-brion/ |website=Phi Delta Kappan |date=November 2014 |access-date=12 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIAWorldFactBook2020&quot;&gt;{{cite web |title=Africa :: Burkina Faso – People and Society – The World Factbook – Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ |website=cia.gov |publisher=CIA |access-date=11 March 2020 |archive-date=11 janúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Landið fékk sjálfstæði frá [[Frakkland|Frökkum]] árið [[1960]]. Lengsta stjórnartíð eftir það átti [[Blaise Compaoré]] sem komst til valda eftir [[hallarbylting]]u árið [[1987]]. Hann neyddist til að segja af sér vegna útbreiddra mótmæla ungs fólks [[31. október]] [[2014]]. Forsetakosningar voru haldnar árið 2015 þar sem [[Roch Marc Christian Kaboré]] var kjörinn forseti. Kaboré var steypt af stóli árið 2022 og landið var aftur sett undir [[herforingjastjórn]].

== Saga ==
[[Mynd:Burkina-faso-dourtenga.jpg|thumbnail|hægri|Hefðbundnir leirkofar í suðausturhluta landsins.]]
[[Veiðimenn og safnarar]] munu hafa byggt landið frá 12000 til 5000 f.Kr. Minjar um þá, verkfæri úr [[tinna|tinnu]], fundust í norðvesturhluta landsins árið 1973. Fastir bústaðir komu fram á sjónarsviðið milli 3600 og 2600 f.Kr. [[Járn]], brenndur leir og slípaðir steinar sem fundist hafa eru frá 1500 til 1000 f.Kr. 

Minjar um bústaði [[Dogonar|Dogona]] er að finna í norður- og norðvesturhluta landsins en þeir yfirgáfu þetta svæði á 15. og 16. öld og settust að í klettunum í [[Bandiagara]]. Leifar af háum veggjum hafa fundist í suðvesturhlutanum, líkt og á [[Fílabeinsströndin]]ni, en ekki er vitað hverjir reistu þá. 

Á 15. og 16. öld var Búrkína Fasó efnahagslega mikilvægt svæði fyrir [[Songhæveldið]] sem ríkti yfir svæðinu umhverfis [[Nígerfljót]]. Á þeim tíma kom [[Mossaveldið]] fram, [[riddari|riddarar]] frá þorpunum á vatnasviði Volta, og náði það að leggja undir sig stór svæði. Höfuðborg Mossaveldisins var [[Ouagadougou]]. Það ríki lögðu [[Frakkland|Frakkar]] undir sig eftir langvinnar styrjaldir árið 1896. 

===Undir frönskum nýlenduyfirráðum===
Yfirráð nýlenduherranna voru meira að nafninu til en í reynd og framan af ríkti óvissa um hvaða landsvæði tilheyrði hverjum. Á ráðstefnu 14. júní 1898 skiptu [[Bretland|Bretar]] og Frakkar landinu á milli sín. Andspyrna gegn Frökkum hélt áfram í um fimm ár en henni lauk að mestu þegar þeir innlimuðu Efri-Volta í nýlenduna [[Efra Senegal og Níger]] árið 1904.

Menn frá Búrkína Fasó voru kvaddir í [[senegalska fótgönguliðið]] í [[fyrri heimsstyrjöld]] og 1915-1916 hófst [[Volta-Bani-stríðið]] þar sem íbúar vesturhluta Búrkína Fasó og austurhluta Malí börðust gegn nýlendustjórninni í blóðugustu uppreisn sem nýlendustjórn Frakka hafði lent í. Skömmu síðar bundu [[Túaregar]] og bandamenn þeirra í norðurhlutanum endi á vopnahléð sem þeir höfðu gert við nýlendustjórnina. Vegna ótta við uppreisnir ákvað nýlendustjórnin að skilja landið frá [[Efra Senegal]]. Nýja nýlendan var nefnd [[Efri-Volta]] og [[François Charles Alexis Édouard Hesling]] varð fyrsti [[landstjóri]] hennar. 

Hesling hóf mikla [[vegur|vegagerð]] og reyndi að auka [[baðmull]]arframleiðsluna, en aðferðir hans, sem byggðu á valdboði, gengu ekki upp og efnahagur landsins staðnaði. Nýlendan var leyst upp 5. september 1932 og landinu skipt milli Fílabeinsstrandarinnar, [[Franska Súdan|Frönsku Súdan]] og Níger. Bróðurparturinn fór til Fílabeinsstrandarinnar.

Skiptingin var tekin aftur í kjölfar mikillar andúðar á nýlendustjórninni eftir [[síðari heimsstyrjöld]] og 4. september 1947 var Efri-Volta búin til á ný innan landamæranna frá 1932. 11. desember 1958 fékk landið [[heimastjórn]] sem Lýðveldið Efri-Volta. Fullt sjálfstæði frá Frakklandi varð að veruleika 1960 og fyrsti forseti landsins var [[Maurice Yaméogo]]. 

===Frá sjálfstæði til aldamóta===
Fljótlega bannaði Yaméogo alla stjórnmálaflokka aðra en sinn eigin. Árið 1966 var gerð [[herforingjabylting]] eftir langvinn mótmæli og verkföll námsmanna og verkafólks. Forseti herforingjastjórnarinnar var [[Sangoulé Lamizana]] sem leiddi nokkrar herforingjastjórnir og blandaðar stjórnir allan [[1971-1980|8. áratuginn]]. Ný stjórnarskrá var samþykkt árið 1977 og ári síðar varð Lamizana lýðræðislega kjörinn forseti með miklum meirihluta atkvæða. 

Árið 1980 var aftur gerð herforingjabylting leidd af [[Saye Zerbo]] sem setti upp stjórnarráð herforingja og ógilti þar með stjórnarskrána. Tveimur árum síðar steypti [[Jean-Baptiste Ouédraogo]] honum af stóli en varð ári síðar að víkja fyrir sömu aðgerð [[Thomas Sankara|Thomasar Sankara]]. Sankara var, ásamt Blaise Compaoré, fulltrúi róttækari afla innan stjórnarráðsins. Sankara stóð, árið 1984, fyrir því að nafni landsins var breytt úr Efri-Volta í Búrkína Fasó. Sankara bjó til „þjóðarráð byltingarinnar“, sem gegndi hlutverki þings, og „nefndir til verndar byltingunni“ sem þjónuðu hlutverki pólitísks lögregluliðs. Sankara hóf metnaðarfullar þjóðfélagsumbætur, einar þær mestu sem hefur verið reynt að gera á meginlandi Afríku.&lt;ref name=&quot;UprightDVD&quot;&gt;[http://newsreel.org/nav/title.asp?tc=CN0205 ''Thomas Sankara: The Upright Man''] by ''[[California Newsreel]]''&lt;/ref&gt; Utanríkisstefna hans byggðist á and-heimsvaldastefnu; og neitaði ríkisstjórn hans að þiggja ölumsur frá hjálparstofnunum eða ríkjum, hóf niðurgreiðslu skulda, skipaði þjóðnýtingu alls lands og jarðefna og hélt frá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðinum]] (AGS) og [[Alþjóðabankinn|Alþjóðabankanum]]. Innanlands var stefnan sett á almennt læsi, landútdeilingu til bænda, lestasamgöngur og vegalagning og bann var sett við; [[Limlestingar á kynfærum kvenna|limlestingum á kynfærum kvenna]], þvinguðum hjónaböndum og fjölkvæni.&lt;ref name=&quot;Grila2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120124093433/http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar Commemorating Thomas Sankara] by Farid Omar, ''Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa'' (GRILA), November 28, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UprightDVD&quot; /&gt;

Sankara þrýsti á að landið yrði sjálfbjarga með landbúnaðarafurðir og jók lýðheilsu með að láta bólusetja 2,500,000 börn gegn [[heilahimnubólga|heilahimnubólgu]], [[mýgulusótt]], og [[mislingar|mislingum]].&lt;ref name=&quot;Grila2&quot;/&gt; Hann lét einnig planta 10,000,000 trjáa til að hindra eyðimerkurmyndun frá [[Sahel]]. Sankara skipaði öllum þorpum að byggja læknastofu (a medical dispensary) og lét yfir 350 sveitarfélög byggja skóla.&lt;ref name=&quot;UprightDVD&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thomassankara.net/resurrecting-thomas-sankara/?lang=en|title=Resurrecting Thomas Sankara – My Blog|last=X|first=Mr|date=2015-10-28|work=My Blog|access-date=2017-04-25|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Á jóladag 1985 kom til átaka milli Búrkína Fasó og Malí um [[Agacher-ræman|Agacher-ræmuna]] á landamærum ríkjanna en þar eru miklar auðlindir í jörðu. Stríðinu lauk eftir fimm daga og 100 manns féllu. 

Spennan milli verkalýðsfélaganna og byltingarnefndanna, sem sums staðar voru lítið annað en vopnaðir glæpahópar, jókst og [[5. október]] [[1987]] var Sankara myrtur og Blaise Compaoré tók við völdum. Compaoré ógilti flestar af ákvörðunum Sankara og leyfði m.a. hægrisinnaða flokka á þinginu. Meirihluti íbúa Búrkía Fasó telja að Frakkar hafi staðið á bak við tilræðið.

===Nútímasaga===
Compaoré sat við völd til ársins 2014 en neyddist þá til að segja af sér vegna fjöldamótmæla. Forsetakosningar voru haldnar næsta ár þar sem [[Roch Marc Christian Kaboré]] var kjörinn nýr forseti. Kaboré var endurkjörinn árið 2020 en í janúar 2022 var honum [[Valdaránið í Búrkína Fasó 2022|steypt af stóli]] í herforingjabyltingu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Fordæmir valdarán í Búrkína Fasó|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/01/24/fordaemir_valdaran_i_burkina_faso/|útgefandi=mbl.is|ár=2022|mánuður=24. janúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=27. janúar}}&lt;/ref&gt;

== Stjórnmál ==
[[Stjórnarskrá Búrkína Fasó]] er frá 2. júní 1991. Þar er kveðið á um [[forsetaræði]] því forsetinn, sem kosinn er til sjö ára, getur leyst [[þing]]ið upp. Árið 2000 var kjörtímabil forseta stytt í fimm ár og tók sú ákvörðun gildi eftir kosningarnar 2005. Stjórnlagadómstóll komst þá að því að þessi takmörkun ætti ekki við sitjandi forseta á þáverandi kjörtímabili, Blaise Compaoré, þar sem hann hefði þegar verið forseti árið 2000. Hann var endurkjörinn með miklum mun í kosningunum.

Þing Búrkína Fasó skiptist áður í tvær deildir: þjóðþingið (neðri deild) og fulltrúaþingið (efri deild), en efri deildin var lögð niður árið 2002 og því er löggjafinn aðeins þjóðþingið þar sem 111 fulltrúar sitja, kjörnir til fimm ára í senn.

=== Stjórnsýsluskipting ===
Búrkína Fasó skiptist í þrettán [[hérað|héruð]], 45 [[sýsla|sýslur]] og 301 [[umdæmi]]:
* [[Boucle du Mouhoun (hérað)|Boucle du Mouhon]]
* [[Cascades (hérað)|Cascades]]
* [[Centre (hérað)|Centre]]
* [[Centre-Est (hérað)|Centre-Est]]
* [[Centre-Nord (hérað)|Centre-Nord]]
* [[Centre-Ouest (hérað)|Centre-Ouest]]
* [[Centre-Sud (hérað)|Centre-Sud]]
* [[Est (hérað)|Est]]
* [[Hauts-Bassins (hérað)|Hauts-Bassins]]
* [[Nord (hérað)|Nord]]
* [[Plateau-Central (hérað)|Plateau-Central]]
* [[Sahel (hérað)|Sahel]]
* [[Sud-Ouest (hérað)|Sud-Ouest]]

== Landafræði ==
[[Mynd:Burkina_sat.png|thumbnail|hægri|Gervihnattarmynd af Búrkína Fasó.]]
Mestur hluti Búrkína Fasó er [[rofslétta]] en landslagið er dálítið öldótt, með nokkrum stökum hæðum sem eru leifar af fjallgarði frá [[forkambríum]]tíma. Í suðvestri eru hins vegar [[sandsteinn|sandsteinsfjöll]] þar sem hæsti tindur landsins, [[Ténakourou]], rís 749 metra yfir [[sjávarmál]]. Meðalhæð yfir sjávarmáli í Búrkína Fasó er 400 metrar. Landið er tiltölulega flatt.

Þrjár [[þverá]]r [[Voltafljót]]s renna í gegnum landið sem áður dró nafn sitt af því: [[Mouhoun]] (áður Svarta Volta), [[Nakambé]] (áður Hvíta Volta) og [[Nazinon]] (áður Rauða Volta). Aðeins tvö fljót renna árið um kring, Mouhoun og [[Komoé]] sem rennur í suðvestur. Hluti Búrkína Fasó er svo á [[vatnasvið]]i [[Nígerfljót]]s. Vatnsskortur er oft vandamál, sérstaklega í norðurhlutanum.

Loftslag er aðallega [[hitabeltisloftslag]] með tvær skýrt aðgreindar [[árstíð]]ir: [[regntímabil]] sem varir í fjóra mánuði frá [[maí]] til [[september]] og [[þurrkatímabil]] sem varir í átta. Á þurrkatímabilinu blæs [[harmattan]], þurr staðvindur frá [[Sahara]], yfir landið. Landið er heitast og þurrast á eyðimerkurjaðrinum ([[Sahel]]) í norðri, en svalara og rakara er í suðri og suðvestri.

== Efnahagslíf ==
[[Mynd:Burkina_Faso_-_Tarfila_Farming_Group.jpg|thumbnail|hægri|Landbúnaðarverkamenn í Búrkína Fasó.]]
[[Verg landsframleiðsla]] á mann í Búrkína Fasó er með því minnsta sem gerist í heiminum og landið er 28. fátækasta ríki heims. Af landsframleiðslunni eru 32% í [[landbúnaður|landbúnaði]] og við hann vinna 80% íbúanna. Landbúnaður er aðallega [[kvikfjárrækt]], en í suður- og suðvesturhlutanum er stunduð [[jarðrækt]], einkum á [[dúrra|dúrru]], [[perluhirsi]], [[maís]], [[jarðhneta|jarðhnetum]], [[hrísgrjón]]um og [[bómull]]. 

Vegna mikils [[atvinnuleysi]]s er [[útflutningur fólks]] mikill. Sem dæmi má nefna að þrjár milljónir manna frá Búrkína Fasó búa á [[Fílabeinsströndin]]ni. Samkvæmt [[Seðlabanki Vesturafríkuríkja|Seðlabanka Vestur-Afríkuríkja]] senda hinir brottfluttu tugi milljarða [[evra]] til heimalandsins á hverju ári. Þetta ástand hefur líka leitt til spennu í nágrannaríkjunum. 

== Menning ==
Stærsta einstaka þjóðarbrotið sem býr í Búrkína Fasó eru [[Mossi]]&lt;nowiki/&gt;-menn sem eru 40% af íbúafjölda landsins en hin 60 prósentin tilheyra svo yfir 60 þjóðarbrotum. Stærst þeirra eru [[Gurunsi]], [[Senufo]], [[Lobi]], [[Bobo]], og [[Fula]]. Tungumál þessara þjóða tilheyra tveimur greinum [[Nígerkongó tungumál|Níger-Kongómálaættarinnar]]: [[Gurmál]]um og [[Mandémál]]um. Um helmingur íbúa landsins eru [[íslam|múslimar]], 30% [[kristni]]r og aðrir aðhyllast hefðbundin [[afrísk trúarbrögð]].

Í [[Ouagadougou]] er haldin árlega önnur stærsta [[menningarhátíð]] Afríku: [[Festival panafricain du cinéma et de la télévision de Ouagadougou]] (FESPACO). 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{Afríka}}
[[Flokkur:Búrkína Fasó]]
[[Flokkur:Landlukt lönd]]</text>
      <sha1>qqxkzah064v1ds2zklwodb7au0n9128</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saladín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22650</id>
    <revision>
      <id>1983572</id>
      <parentid>1982599</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1983572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12094" sha1="p9ze0f1rj55qvuul9pbhtfn9jer4ew9" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Soldán Egyptalands og Sýrlands
| ætt = Ajúbídar
| skjaldarmerki =
| nafn = Saladín
| mynd = Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg
| fæðingardagur ={{circa}} 1137
| fæðingarstaður = [[Tikrit]], [[Abbasídaveldið|Abbasídaveldinu]]
| dánardagur = 		4. mars 1193 (55–56 ára)
| dánarstaður = [[Damaskus]], [[Ajúbídaveldið|Ajúbídaveldinu]]
| grafinn =	[[Grafhýsi Saladíns]], [[Ommejadamoskan|Ommejadamoskunni]], [[Damaskus]]
| ríkisár = Maí 1174 – 4. mars 1193
| faðir = [[Najm al-Din Ayyub]]
| móðir = Sitt al-Mulk Fatma Khatun
| maki = [[Ismat ad-Din Khatun]]
| titill_maka = Eiginkona
| börn ={{Plain list|
* [[Al-Afdal ibn Salah ad-Din|Al-Afdal]]
* [[Al-Aziz Uthman]]
* [[Az-Zahir Ghazi]]
* [[Al-Mu'azzam Turanshah ibn Salah al-Din|Al-Mu'azzam Turanshah]]
}}}}
'''Saladín''' ([[kúrdíska]]: ''Selahadînê Eyûbî'', [[arabíska]]: صلاح الدين يوسف ابن ايوب ''Ṣalaḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb''; (fæddur [[1137]] eða [[1138]] - lést [[1193]]) var [[Kúrdar|kúrdískur]] hershöfðingi sem stofnaði [[Ajúbídaveldið|Ajúbída-ættveldið]], sem náði yfir [[Egyptaland]], [[Sýrland]], [[Palestína|Palestínu]] og hluta af norðurhluta [[Mesópótamía|Mesópótamíu]],

Árið 1187 náði her Saladíns [[Jerúsalem]] úr höndum kristinna krossfara eftir sigur í [[Orrustan við Hattín|orrustunni við Hattín]]. Hann barðist lengi við krossfara frá Vestur-Evrópu, einkum í [[Þriðja krossferðin|þriðju krossferðinni]], þar sem andstæðingur hans var meðal annars [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharður ljónshjarta.]] Þrátt fyrir að Jerúsalem héldist undir stjórn múslima eftir krossferðina, náðist friðarsamkomulag sem tryggði kristnum pílagrímum aðgang að borginni.

Saladín naut mikillar virðingar bæði meðal múslima og kristinna fyrir göfuglyndi sitt og réttsýni, jafnvel í hernaði.

==Æviágrip==
===Uppruni===
Faðir Saladíns var [[Ayyúb]], [[Kúrdar|kúrdískur]] [[Íslam|múslimi]] frá [[Armenía|Armeníu]] sem hafði ungur gengið í þjónustu [[Kalífi|kalífans]] í [[Bagdad]] ásamt bróður sínum, [[Shirkúh]]. Eftir nokkurra ára fylgd við kalífann var Ayyúb skipaður foringi setuliðsins í [[Tikrit]]. Ayyúb féll hins vegar brátt í ónáð hjá yfirmönnum sínum vegna liðveislu hans við [[Imad al-Din Zengi|Zengi]] fursta í [[Mósúl]]. Hann varð því að flýja ásamt fjölskyldu sinni árið 1138 en einmitt um það leyti fæddi kona hans son sem var nefndur Júsuf Salah-ed-Dín.&lt;ref name=tíminn1&gt;{{Tímarit.is|1001532|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=19. febrúar 1944|blaðsíða=75}}&lt;/ref&gt;

Ayyúb sigldi með fjölskyldu sína og lið niður [[Tígris]]fljót til Mósúl á náðir Zengis.&lt;ref name=tíminn1/&gt; Zengi skipaði Ayyúb landstjóra [[Baalbek]] og Saladín ólst því þar upp. Hann var settur til mennta, honum gert að leggja Kóraninn á minnið og hann þjálfaður í mælskulist, bragfræði og ljóðagerð. Ayyúb var síðar skipaður landstjóri í [[Damaskus]] og Saladín flutti því þangað ásamt föður sínum.&lt;ref name=tíminn2&gt;{{Tímarit.is|1001537|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=22. febrúar 1944|blaðsíða=79}}&lt;/ref&gt;

===Leið Saladíns til valda===
Þegar Saladín var orðinn 25 ára fór hann ásamt Shirkúh frænda sínum í herför til Egyptalands til liðs við [[al-Adid]], kalífa [[Fatimídar|Fatimída]]. Kalífinn gerði Shirkúh að æðsta ráðgjafa sínum en Shirkúh hafði Saladín fyrir hægri hönd sína og fól honum ýmis ábyrgðarverkefni. Þegar Shirkúh lést árið 1169 gerði kalífinn Saladín að nýjum æðsta ráðgjafa sínum. Upphefð Saladíns vakti nokkra óánægju meðal áhrifamanna í Egyptalandi en Saladín gætti stöðu sinnar með því að leggja kapp á að viðhalda trausti bæði kalífans og [[Nur al-Din Zengi|Núr-ed-Díns]], sem réð yfir Sýrlandi.&lt;ref name=tíminn2/&gt;

Saladín styrkti stöðu sína með því að skipa ættingja sína í sem flestar ábyrgðarstöður í Egyptalandi. Eftir því sem Saladín skipaði fleiri frændur sína í valdastöður fór kalífann að iðra þess að hafa falið honum svo mikil völd. Þegar hirðgeldingur kalífans gerði uppreisn með aðstoð hersveita frá Súdan brást Saladín hart við og barði uppreisnina niður.&lt;ref name=tíminn2/&gt;

Stuttu eftir að Saladín hafði tryggt valdastöðu sína í Egyptalandi vann hann frækinn sigur gegn her krossfara sem settist um borgina [[Damíetta|Damíettu]] við óshólma [[Níl]]ar. Eftir þetta hóf Saladín sókn gegn krossfararíkjunum í [[Palestína|Palestínu]] og lagði undir sig hafnarbæinn [[Elat]] við [[Rauðahaf]], þar sem krossfarar höfðu lengi notað til að stöðva [[Hadsjí|pílagrímsfarir múslima]] til [[Mekka]]. Saladín lét smíða skipshluta í [[Kaíró]] og flytja þá landleiðina til Súesflóa og setja þá þar saman. Þaðan sigldi floti hans niður Rauðahaf og sigraði Elat.&lt;ref name=tíminn3&gt;{{Tímarit.is|1001544|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=26. febrúar 1944|blaðsíða=87}}&lt;/ref&gt;

Þegar al-Adid kalífi lést árið 1179 tók Saladín formlega við völdum sem [[soldán]]. Saladín bjó þó áfram í ráðgjafahöllinni sem fyrr og veitti aðeins tignustu gestum sínum áheyrn í höll kalífanna. Þegar Núr-ed-Dín lést skyndilega sölsaði Saladín einnig undir sig völd í Sýrlandi og vísaði til þess að ríkisarfinn væri of ungur til að stjórna í eigin nafni. Saladín varð fljótt að kveða niður hverja uppreisnina á fætur annarri í Sýrlandi. Hann fól bróður sínum stjórn Egyptalands og lagði af stað með her og sigraði borgirnar [[Homs]], [[Hama]] og [[Aleppó]] eftir stuttar viðureignir. Saladín mætti síðan her bróður Núr-ed-Díns, [[Sayf al-Din Ghazi 2.]], og sigraði hann í grimmilegri [[Orrustan á Hamahæðum|orrustu á Hamahæðum]].&lt;ref name=tíminn3/&gt;

Saladín sneri aftur til Kaíró eftir sigurinn en varð fljótt aftur að leggja til bardaga gegn Sayf al-Din nærri Aleppó, þar sem hann vann sigur á ný. Eftir þetta hafði Saladín að mestu brotið á bak andspyrnu gegn stjórn sinni. Hann sýndi sigruðum andstæðingum sínum miskunn og ávann sér tryggð margra þeirra með drenglyndi sínu.&lt;ref name=tíminn3/&gt; Eftir þetta færði Saladín aðsetur sitt til Damaskus og hóf að undirbúa herfarir til að endurheimta evrópsku krossfararíkin undir botni Miðjarðarhafs. Árið 1187 tókust sættir með Saladín og furstanum í Mósúl, sem hafði lengi átt í erjum við hann, og gátu krossfararnir ekki lengur notfært sér missættir á milli múslimanna.&lt;ref name=tíminn4&gt;{{Tímarit.is|1001548|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=29. febrúar 1944|blaðsíða=91}}&lt;/ref&gt;

===Landvinningar gegn krossfararíkjunum===
[[Mynd:Saladin the Victorious.jpg|thumb|right|Teikning af sigurreifum Saladín eftir [[Gustave Doré]] frá 19. öld.]]
Krossfaraleiðtoginn [[Reginvaldur frá Châtillon]] varð fyrstur til að rjúfa brothætt friðarsamkomulag sem var í gildi með því að ráðast á hóp múslima á leið til Mekka og drepa þá. Saladín gerði út mikinn her og mætti kristnum her undir forystu [[Raymond 3. af Trípólí|Raymonds 3. greifa af Trípólí]] í [[Orrustan við Hattín|orrustunni við Hattín]]. Hermenn Saladíns lögðu eld að kjarrinu við herbúðir krossfaranna svo úr varð mikill reykur og hiti. Saladín gersigraði kristna herinn og tók [[Guy de Lusignan]], [[Konungsríkið Jerúsalem|konung Jerúsalem]], marga ættingja hans og marga helstu leiðtoga [[Musterisriddararnir|Musterisriddaranna]] til fanga. Eftir þetta gátu krossfararíkin ekki haldið uppi vörnum og því gat Saladín lagt undir sig hverja borgina í [[Landið helga|landinu helga]] á fætur annarri.&lt;ref name=tíminn4/&gt; Saladín náði borgunum [[Akre]], [[Tóron]], [[Beirút]], [[Sídon]], [[Nasaret]], [[Keisarea|Keisareu]], [[Nabúlus]], [[Jaffa]] og [[Askalon]] á sitt vald og síðan helgu borginni [[Jerúsalem]] árið 1187.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|5162|Hver var Saladín Tyrkjasoldán?|höfundur=Magnús Magnússon|dags=27. júlí 2005}}&lt;/ref&gt;

Þegar Saladín tók Jerúsalem leyfði hann kristnum íbúum borgarinnar að kaupa sér frelsi en að lokum skipaði hann svo fyrir að öllum kristnum borgarbúum skyldi veitt frelsi óháð því hvort þeir gætu greitt fyrir það. Saladín tók því borgina á mun friðsælli máta en krossfarar höfðu gert í [[Fyrsta krossferðin|fyrstu krossferðinni]] um einni öld áður, en þá hafði fjöldi múslima verið drepinn í borginni.&lt;ref name=vv2&gt;{{Vísindavefurinn|73305|Hvað getið þið sagt mér um Saladín?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|dags=10. febrúar 2017}}&lt;/ref&gt;

===Þriðja krossferðin===
Fall Jerúsalem vakti mikinn óhug í hinni kristnu Evrópu og varð kveikjan að [[Þriðja krossferðin|þriðju krossferðinni]], þar sem krossfarar einsettu sér að endurheimta borgina fyrir kristindóm. [[Friðrik barbarossa]] keisari, [[Filippus 2. Frakkakonungur]] og [[Ríkharður ljónshjarta]] Englandskonungur voru meðal kristnu þjóðhöfðingjanna sem stefndu til landsins helga með heri sína. Gagnárás kristnu herjanna neyddi Saladín til að hörfa frá borginni [[Akko|Ökru]] og vígbúast í fjalllendinu við El Kúrrúba. Saladín reyndi að endurheimta Ökru veturinn 1191 en laut í lægra haldi fyrir varnarliði krossfaranna og varð að hörfa með áhlaupasveitir sínar.&lt;ref name=tíminn5&gt;{{Tímarit.is|1001552|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=2. mars 1944|blaðsíða=95}}&lt;/ref&gt;

Saladín bjóst til varna í Jerúsalem en krossfararnir hikuðu við að gera árás á borgina. Ríkharður ljónshjarta gerði tilraunir til að ná sáttum við Saladín og sendi honum [[Fálkaveiðar|veiðifálka]] að gjöf. Á sáttafundi sem boðaður var gerði Saladín hins vegar kröfur sem voru Ríkharði óásættanlegar og því var tilraunum til sátta hætt að sinni. Saladín gerði síðan gagnsókn og tók hafnarborgina [[Jaffa]] með snörpu áhlaupi.&lt;ref name=tíminn5/&gt; Sagt er þó að Saladín og Ríkharður hafi borið mikla virðingu hver fyrir öðrum og hafi oft skipst á gjöfum. Eitt sinn mun Saladín hafa sent Ríkharði nýjan stríðsfák eftir að hestur Ríkharðs var drepinn undir honum í bardaga.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|4455066|Gleymda stríðið í Kúrdistan|blað=[[Vikan]]|útgáfudagsetning=6. júlí 1967|blaðsíða=10–11; 28–34|höfundur=Dagur Þorleifsson}}&lt;/ref&gt;

Herir Saladíns og Ríkharðs mættust að nýju við Jaffa en hvorugur vann afgerandi sigur. Skömmu eftir þetta veiktist Ríkharður alvarlega og ákvað því að leita sátta við Saladín á ný. Að endingu sömdu þeir Saladín um friðarskilmála sem fólu í sér að múslimarnir héldu eftir Jerúsalem og meirihluta þess landsvæðis sem barist var um.&lt;ref name=tíminn6/&gt; Kristnum pílagrímum var þó leyft að heimsækja Jerúsalem svo lengi sem þeir væru vopnlausir.&lt;ref name=vv2/&gt;

Ríkharður sigldi frá landinu helga 12. október 1192 en Saladín lifði ekki lengi eftir þetta. Hann veiktist eftir næturferð í rigningu og andaðist þann 4. mars 1193.&lt;ref name=tíminn6&gt;{{Tímarit.is|1001556|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=4. mars 1944|blaðsíða=99}}&lt;/ref&gt; Saladín hafði gefið meirihluta fjármuna sinna til fátækra og það sem hann átti eftir dugði ekki fyrir greftruninni. Hann var jarðsettur í garði fyrir utan [[Ommejadamoskan|Ommejadamoskuna]] í Damaskus.&lt;ref name=vv2/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{fd|1138|1193|f2=1137}}
[[Flokkur:Kúrdar]]
[[Flokkur:Soldánar Egyptalands]]</text>
      <sha1>p9ze0f1rj55qvuul9pbhtfn9jer4ew9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983573</id>
      <parentid>1983572</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1983573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12500" sha1="m3s026y386h4h5j1l25thf1gwngtayq" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Soldán Egyptalands og Sýrlands
| ætt = Ajúbídar
| skjaldarmerki =
| nafn = Saladín
| mynd = Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg
| fæðingardagur ={{circa}} 1137
| fæðingarstaður = [[Tikrit]], [[Abbasídaveldið|Abbasídaveldinu]]
| dánardagur = 		4. mars 1193 (55–56 ára)
| dánarstaður = [[Damaskus]], [[Ajúbídaveldið|Ajúbídaveldinu]]
| grafinn =	[[Grafhýsi Saladíns]], [[Ommejadamoskan|Ommejadamoskunni]], [[Damaskus]]
| ríkisár = Maí 1174 – 4. mars 1193
| faðir = [[Najm al-Din Ayyub]]
| móðir = Sitt al-Mulk Fatma Khatun
| maki = [[Ismat ad-Din Khatun]]
| titill_maka = Eiginkona
| börn ={{Plain list|
* [[Al-Afdal ibn Salah ad-Din|Al-Afdal]]
* [[Al-Aziz Uthman]]
* [[Az-Zahir Ghazi]]
* [[Al-Mu'azzam Turanshah ibn Salah al-Din|Al-Mu'azzam Turanshah]]
}}}}
'''Saladín''' ([[kúrdíska]]: ''Selahadînê Eyûbî'', [[arabíska]]: صلاح الدين يوسف ابن ايوب ''Ṣalaḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb''; (fæddur [[1137]] eða [[1138]] - lést [[1193]]) var [[Kúrdar|kúrdískur]] hershöfðingi sem stofnaði [[Ajúbídaveldið|Ajúbída-ættveldið]], sem náði yfir [[Egyptaland]], [[Sýrland]], [[Palestína|Palestínu]] og hluta af norðurhluta [[Mesópótamía|Mesópótamíu]],

Árið 1187 náði her Saladíns [[Jerúsalem]] úr höndum kristinna krossfara eftir sigur í [[Orrustan við Hattín|orrustunni við Hattín]]. Hann barðist lengi við krossfara frá Vestur-Evrópu, einkum í [[Þriðja krossferðin|þriðju krossferðinni]], þar sem andstæðingur hans var meðal annars [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharður ljónshjarta.]] Þrátt fyrir að Jerúsalem héldist undir stjórn múslima eftir krossferðina, náðist friðarsamkomulag sem tryggði kristnum pílagrímum aðgang að borginni.

Saladín naut mikillar virðingar bæði meðal múslima og kristinna fyrir göfuglyndi sitt og réttsýni, jafnvel í hernaði.&lt;ref name=saga&gt;{{Cite book|author=Klaus Berndl|author2=Markus Hattstein|author3=Arthur Knebel|author4=Hermann-Josef Udelhoven|editor=Illugi Jökulsson|title=Saga mannsins: Frá örófi fram á þennan dag|publisher=Skuggi – forlag|year=2008|place=Reykjavík|page=201|chapter=Krossferðirnar|isbn=978-9979-9810-7-7|translator=Ásdísi Guðnadóttur, Ásmund Helgason, Hannes Rúnar Hannesson o.fl.}}&lt;/ref&gt;

==Æviágrip==
===Uppruni===
Faðir Saladíns var [[Ayyúb]], [[Kúrdar|kúrdískur]] [[Íslam|múslimi]] frá [[Armenía|Armeníu]] sem hafði ungur gengið í þjónustu [[Kalífi|kalífans]] í [[Bagdad]] ásamt bróður sínum, [[Shirkúh]]. Eftir nokkurra ára fylgd við kalífann var Ayyúb skipaður foringi setuliðsins í [[Tikrit]]. Ayyúb féll hins vegar brátt í ónáð hjá yfirmönnum sínum vegna liðveislu hans við [[Imad al-Din Zengi|Zengi]] fursta í [[Mósúl]]. Hann varð því að flýja ásamt fjölskyldu sinni árið 1138 en einmitt um það leyti fæddi kona hans son sem var nefndur Júsuf Salah-ed-Dín.&lt;ref name=tíminn1&gt;{{Tímarit.is|1001532|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=19. febrúar 1944|blaðsíða=75}}&lt;/ref&gt;

Ayyúb sigldi með fjölskyldu sína og lið niður [[Tígris]]fljót til Mósúl á náðir Zengis.&lt;ref name=tíminn1/&gt; Zengi skipaði Ayyúb landstjóra [[Baalbek]] og Saladín ólst því þar upp. Hann var settur til mennta, honum gert að leggja Kóraninn á minnið og hann þjálfaður í mælskulist, bragfræði og ljóðagerð. Ayyúb var síðar skipaður landstjóri í [[Damaskus]] og Saladín flutti því þangað ásamt föður sínum.&lt;ref name=tíminn2&gt;{{Tímarit.is|1001537|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=22. febrúar 1944|blaðsíða=79}}&lt;/ref&gt;

===Leið Saladíns til valda===
Þegar Saladín var orðinn 25 ára fór hann ásamt Shirkúh frænda sínum í herför til Egyptalands til liðs við [[al-Adid]], kalífa [[Fatimídar|Fatimída]]. Kalífinn gerði Shirkúh að æðsta ráðgjafa sínum en Shirkúh hafði Saladín fyrir hægri hönd sína og fól honum ýmis ábyrgðarverkefni. Þegar Shirkúh lést árið 1169 gerði kalífinn Saladín að nýjum æðsta ráðgjafa sínum. Upphefð Saladíns vakti nokkra óánægju meðal áhrifamanna í Egyptalandi en Saladín gætti stöðu sinnar með því að leggja kapp á að viðhalda trausti bæði kalífans og [[Nur al-Din Zengi|Núr-ed-Díns]], sem réð yfir Sýrlandi.&lt;ref name=tíminn2/&gt;

Saladín styrkti stöðu sína með því að skipa ættingja sína í sem flestar ábyrgðarstöður í Egyptalandi. Eftir því sem Saladín skipaði fleiri frændur sína í valdastöður fór kalífann að iðra þess að hafa falið honum svo mikil völd. Þegar hirðgeldingur kalífans gerði uppreisn með aðstoð hersveita frá Súdan brást Saladín hart við og barði uppreisnina niður.&lt;ref name=tíminn2/&gt;

Stuttu eftir að Saladín hafði tryggt valdastöðu sína í Egyptalandi vann hann frækinn sigur gegn her krossfara sem settist um borgina [[Damíetta|Damíettu]] við óshólma [[Níl]]ar. Eftir þetta hóf Saladín sókn gegn krossfararíkjunum í [[Palestína|Palestínu]] og lagði undir sig hafnarbæinn [[Elat]] við [[Rauðahaf]], þar sem krossfarar höfðu lengi notað til að stöðva [[Hadsjí|pílagrímsfarir múslima]] til [[Mekka]]. Saladín lét smíða skipshluta í [[Kaíró]] og flytja þá landleiðina til Súesflóa og setja þá þar saman. Þaðan sigldi floti hans niður Rauðahaf og sigraði Elat.&lt;ref name=tíminn3&gt;{{Tímarit.is|1001544|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=26. febrúar 1944|blaðsíða=87}}&lt;/ref&gt;

Þegar al-Adid kalífi lést árið 1179 tók Saladín formlega við völdum sem [[soldán]]. Saladín bjó þó áfram í ráðgjafahöllinni sem fyrr og veitti aðeins tignustu gestum sínum áheyrn í höll kalífanna. Þegar Núr-ed-Dín lést skyndilega sölsaði Saladín einnig undir sig völd í Sýrlandi og vísaði til þess að ríkisarfinn væri of ungur til að stjórna í eigin nafni. Saladín varð fljótt að kveða niður hverja uppreisnina á fætur annarri í Sýrlandi. Hann fól bróður sínum stjórn Egyptalands og lagði af stað með her og sigraði borgirnar [[Homs]], [[Hama]] og [[Aleppó]] eftir stuttar viðureignir. Saladín mætti síðan her bróður Núr-ed-Díns, [[Sayf al-Din Ghazi 2.]], og sigraði hann í grimmilegri [[Orrustan á Hamahæðum|orrustu á Hamahæðum]].&lt;ref name=tíminn3/&gt;

Saladín sneri aftur til Kaíró eftir sigurinn en varð fljótt aftur að leggja til bardaga gegn Sayf al-Din nærri Aleppó, þar sem hann vann sigur á ný. Eftir þetta hafði Saladín að mestu brotið á bak andspyrnu gegn stjórn sinni. Hann sýndi sigruðum andstæðingum sínum miskunn og ávann sér tryggð margra þeirra með drenglyndi sínu.&lt;ref name=tíminn3/&gt; Eftir þetta færði Saladín aðsetur sitt til Damaskus og hóf að undirbúa herfarir til að endurheimta evrópsku krossfararíkin undir botni Miðjarðarhafs. Árið 1187 tókust sættir með Saladín og furstanum í Mósúl, sem hafði lengi átt í erjum við hann, og gátu krossfararnir ekki lengur notfært sér missættir á milli múslimanna.&lt;ref name=tíminn4&gt;{{Tímarit.is|1001548|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=29. febrúar 1944|blaðsíða=91}}&lt;/ref&gt;

===Landvinningar gegn krossfararíkjunum===
[[Mynd:Saladin the Victorious.jpg|thumb|right|Teikning af sigurreifum Saladín eftir [[Gustave Doré]] frá 19. öld.]]
Krossfaraleiðtoginn [[Reginvaldur frá Châtillon]] varð fyrstur til að rjúfa brothætt friðarsamkomulag sem var í gildi með því að ráðast á hóp múslima á leið til Mekka og drepa þá. Saladín gerði út mikinn her og mætti kristnum her undir forystu [[Raymond 3. af Trípólí|Raymonds 3. greifa af Trípólí]] í [[Orrustan við Hattín|orrustunni við Hattín]]. Hermenn Saladíns lögðu eld að kjarrinu við herbúðir krossfaranna svo úr varð mikill reykur og hiti. Saladín gersigraði kristna herinn og tók [[Guy de Lusignan]], [[Konungsríkið Jerúsalem|konung Jerúsalem]], marga ættingja hans og marga helstu leiðtoga [[Musterisriddararnir|Musterisriddaranna]] til fanga. Eftir þetta gátu krossfararíkin ekki haldið uppi vörnum og því gat Saladín lagt undir sig hverja borgina í [[Landið helga|landinu helga]] á fætur annarri.&lt;ref name=tíminn4/&gt; Saladín náði borgunum [[Akre]], [[Tóron]], [[Beirút]], [[Sídon]], [[Nasaret]], [[Keisarea|Keisareu]], [[Nabúlus]], [[Jaffa]] og [[Askalon]] á sitt vald og síðan helgu borginni [[Jerúsalem]] árið 1187.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|5162|Hver var Saladín Tyrkjasoldán?|höfundur=Magnús Magnússon|dags=27. júlí 2005}}&lt;/ref&gt;

Þegar Saladín tók Jerúsalem leyfði hann kristnum íbúum borgarinnar að kaupa sér frelsi en að lokum skipaði hann svo fyrir að öllum kristnum borgarbúum skyldi veitt frelsi óháð því hvort þeir gætu greitt fyrir það. Saladín tók því borgina á mun friðsælli máta en krossfarar höfðu gert í [[Fyrsta krossferðin|fyrstu krossferðinni]] um einni öld áður, en þá hafði fjöldi múslima verið drepinn í borginni.&lt;ref name=vv2&gt;{{Vísindavefurinn|73305|Hvað getið þið sagt mér um Saladín?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|dags=10. febrúar 2017}}&lt;/ref&gt;

===Þriðja krossferðin===
Fall Jerúsalem vakti mikinn óhug í hinni kristnu Evrópu og varð kveikjan að [[Þriðja krossferðin|þriðju krossferðinni]], þar sem krossfarar einsettu sér að endurheimta borgina fyrir kristindóm. [[Friðrik barbarossa]] keisari, [[Filippus 2. Frakkakonungur]] og [[Ríkharður ljónshjarta]] Englandskonungur voru meðal kristnu þjóðhöfðingjanna sem stefndu til landsins helga með heri sína. Gagnárás kristnu herjanna neyddi Saladín til að hörfa frá borginni [[Akko|Ökru]] og vígbúast í fjalllendinu við El Kúrrúba. Saladín reyndi að endurheimta Ökru veturinn 1191 en laut í lægra haldi fyrir varnarliði krossfaranna og varð að hörfa með áhlaupasveitir sínar.&lt;ref name=tíminn5&gt;{{Tímarit.is|1001552|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=2. mars 1944|blaðsíða=95}}&lt;/ref&gt;

Saladín bjóst til varna í Jerúsalem en krossfararnir hikuðu við að gera árás á borgina. Ríkharður ljónshjarta gerði tilraunir til að ná sáttum við Saladín og sendi honum [[Fálkaveiðar|veiðifálka]] að gjöf. Á sáttafundi sem boðaður var gerði Saladín hins vegar kröfur sem voru Ríkharði óásættanlegar og því var tilraunum til sátta hætt að sinni. Saladín gerði síðan gagnsókn og tók hafnarborgina [[Jaffa]] með snörpu áhlaupi.&lt;ref name=tíminn5/&gt; Sagt er þó að Saladín og Ríkharður hafi borið mikla virðingu hver fyrir öðrum og hafi oft skipst á gjöfum. Eitt sinn mun Saladín hafa sent Ríkharði nýjan stríðsfák eftir að hestur Ríkharðs var drepinn undir honum í bardaga.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|4455066|Gleymda stríðið í Kúrdistan|blað=[[Vikan]]|útgáfudagsetning=6. júlí 1967|blaðsíða=10–11; 28–34|höfundur=Dagur Þorleifsson}}&lt;/ref&gt;

Herir Saladíns og Ríkharðs mættust að nýju við Jaffa en hvorugur vann afgerandi sigur. Skömmu eftir þetta veiktist Ríkharður alvarlega og ákvað því að leita sátta við Saladín á ný. Að endingu sömdu þeir Saladín um friðarskilmála sem fólu í sér að múslimarnir héldu eftir Jerúsalem og meirihluta þess landsvæðis sem barist var um.&lt;ref name=tíminn6/&gt; Kristnum pílagrímum var þó leyft að heimsækja Jerúsalem svo lengi sem þeir væru vopnlausir.&lt;ref name=vv2/&gt;

Ríkharður sigldi frá landinu helga 12. október 1192 en Saladín lifði ekki lengi eftir þetta. Hann veiktist eftir næturferð í rigningu og andaðist þann 4. mars 1193.&lt;ref name=tíminn6&gt;{{Tímarit.is|1001556|Saladín soldán|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=4. mars 1944|blaðsíða=99}}&lt;/ref&gt; Saladín hafði gefið meirihluta fjármuna sinna til fátækra og það sem hann átti eftir dugði ekki fyrir greftruninni. Hann var jarðsettur í garði fyrir utan [[Ommejadamoskan|Ommejadamoskuna]] í Damaskus.&lt;ref name=vv2/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{fd|1138|1193|f2=1137}}
[[Flokkur:Kúrdar]]
[[Flokkur:Soldánar Egyptalands]]</text>
      <sha1>m3s026y386h4h5j1l25thf1gwngtayq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Önd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24635</id>
    <revision>
      <id>1983586</id>
      <parentid>1904789</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T21:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4949" sha1="ds6ibopbq7htoo3m9eb2am8cmbichd2" xml:space="preserve">{{um|fuglinn „önd“}}

{{Taxobox
| color = pink
| name = Önd
| image = Ducks in plymouth, massachusetts.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Stokkandarkolla og steggur
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Fuglar]] (''Aves'')
| ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'')
| familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'')
| subdivision_ranks = Undirættir
| subdivision = 
* [[Blístrur]] (''[[Dendrocygninae]]'')
* [[Koparendur]] (''[[Oxyurinae]]'')
* ''[[Anatinae]]''
* [[Sjóendur]] (''[[Merginae]]'')
}}
'''Önd''' er almennt heiti á nokkrum tegundum [[fugl]]a af [[andaætt]] (''Anatidae''), sem einnig inniheldur [[gæs]]ir og [[Álft|svani]]. [[Flokkunarfræði]]legri skiptingu anda í undirættir er betur lýst í greininni um andaætt. Endur eru vatnafuglar eða [[sjófuglar]] og eru minni en gæsir og svanir.

Endur eru með breiðan flatan [[goggur|gogg]] sem hentar vel til að plægja botninn. Þær nýta sér fjölbreytt æti, svo sem vatnagróður, [[skordýr]], [[fiskur|fisk]] og [[skelfiskur|skelfisk]]. Sumar geta kafað djúpt eftir æti ([[kafendur]]) en flestar láta sér nægja að stinga höfðinu ofan í vatnið ([[buslendur]]). Buslendur eru með sérstakar plötur sem liggja eftir goggnum innanverðum og virka eins og skíði hjá [[skíðishvalir|skíðishvölum]]. Þessar síur gera þeim kleift að sía vatn út um gogginn en halda fæðunni eftir. Kafendur eru þyngri en buslendur, sem gerir þeim kleift að kafa dýpra en gerir þeim jafnframt erfiðara fyrir að hefja sig til flugs. Einstaka tegundir ([[gulönd|gulendur]]) hafa sérhæft sig í að veiða stærri fiska.

Steggir eða blikar hjá norðlægum andategundum eru oft með skrautlegan [[fjaðrahamur|fjaðraham]] sem þeir [[fjaðrafellir|fella]] á sumrin og verða þá líkari kvenfuglunum. Margar andategundir verða tímabundið ófleygar meðan á fjaðrafelli stendur; þá leita þær uppi örugg svæði þar sem nægt æti er að finna. Fjaðrafellir er venjulega undanfari flutninga hjá [[farfugl]]um.

Sumar andategundir, sérstaklega þær sem verpa á kaldari svæðum á [[norðurhvel|norðurhveli jarðar]], eru farfuglar, en aðrar ekki. Sumar tegundir, sérstaklega í [[Ástralía|Ástralíu]], þar sem [[regn]] er ótryggt, lifa flökkulífi og leita uppi tímabundin vötn og polla sem myndast við staðbundið regn. 

Karlendur eru kallaðar „steggur“ eða „bliki“ á [[íslenska|íslensku]], en kvenfuglar ýmist einfaldlega „önd“ eða „kolla“. 

== Endur og menn ==
Á mörgum stöðum eru villiendur (þar með taldar ræktaðar endur sem er sleppt) veiddar af [[skotveiði]]mönnum.

Endur eru ræktaðar ([[aliendur]]) fyrir [[kjöt]], [[Egg (matur)|egg]], [[dúnn|dún]] og [[fiður]]. Þær eru líka ræktaðar sem [[skrautfugl]]ar og haldnar á [[andatjörn]]um eða sýndar í [[dýragarður|dýragörðum]]. Allar tegundir alianda nema [[moskusönd]] eru afkomendur [[stokkönd|stokkandarinnar]]. Margar aliendur geta orðið miklu stærri en villtir frændur þeirra með 30 [[sentimetri|sm]] skrokklengd (frá hálsi að stéli) og geta hæglega gleypt [[norræni froskur|norræna froskinn]] (''Rana temporaria'').

Gerð er [[andalifrarkæfa|lifrarkæfa]] úr andalifur sem líkist [[gæsalifrarkæfa|gæsalifrarkæfu]].

== Orðsifjafræði ==
Orðið „önd“ er komið af [[frumgermanska]] orðinu ''*anuð-'', ''*anið-'' og ''*anað-'' sem kom úr [[indóevrópsk tungumál|indóevrópsku rótinni]] ''*anǝt-''. Orðið er samstofna mörgum [[Evrópa|Evrópumálum]]; til dæmis [[færeyska]] orðinu ''ont''; [[nýnorska]], [[sænska]] og [[danska]] orðinu ''and'', [[miðlágþýska]] orðinu ''ant'', [[fornháþýska]] orðunum ''anut'', ''anat'' og ''anit''; [[nýháþýska]] orðinu ''ente'', [[fornenska]] orðinu ''ænid'' og ''enid''. ''eend'' í [[hollenska|hollensku]], ''anas'' í [[latína|latínu]] og ''antas'' í [[litháíska|litháísku]]. Samanber [[latína|latneska]] orðinu ''anas'' sem hefur [[eignarfall]]ið ''anatis''; [[forngríska]] orðin &amp;#957;&amp;#8134;&amp;#964;&amp;#964;&amp;#945; (nētta) e&amp;#240;a &amp;#957;&amp;#8134;&amp;#963;&amp;#963;&amp;#945; (nēssa).&lt;ref name=&quot;orðsifjar&quot;&gt;{{ÍO|bls=1224|önd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?single=1&amp;basename=/data/ie/germet&amp;text_number=+++764&amp;root=config Germanic etymology]&lt;/ref&gt;

[[Enska]] orðið ''duck'' er komið af sögninni „to duck“, að beygja sig niður eða undir eitthvað ([[engilsaxneska]]: ''*dūcan'') samanber „að dúkka“.

== Frægar endur ==
* [[Litli ljóti andarunginn]], aðalpersónan í ævintýri [[H. C. Andersen]]s sem reyndist vera [[svanur]].
* [[Andrés Önd]] og fjölskylda hans í teiknimyndum [[Walt Disney]]s.
* [[Daffi önd]] í teiknimyndum [[Warner Bros]].

== Tengill ==
{{vísindavefurinn|4627|Hvað getið þið sagt mér um endur?}}

== Neðanmálsgreinar ==
&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Andaætt]]</text>
      <sha1>ds6ibopbq7htoo3m9eb2am8cmbichd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Öglir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26885</id>
    <revision>
      <id>1983591</id>
      <parentid>1980101</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T01:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vampírufræði</username>
        <id>121689</id>
      </contributor>
      <comment>því miður er öglinn almennt ekki talinn sem fugl nú til dags. Hver &quot;fyrsti fuglinn&quot; nákvæmlega er er enn óvitað og umdeilt en öglinn er talinn hafa þróast samhliða þeim.</comment>
      <origin>1983591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2651" sha1="9ol0lzfudm5ho4wowdfitgou1dcg8vg" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Öglir
| fossil_range = [[Síðjúra]]
| image = Archaeopteryx-model.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Líkan af ''Archaeopteryx lithographica''&lt;br /&gt; til sýnis í [[Oxford University Museum of Natural History|Oxford University Museum]]
| regnum = [[Dýr]]aríki (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Fugl]]ar (''Aves'')
| ordo = [[Archaeopterygiformes]]
| familia = '''Archaeopterygidae'''
| familia_authority = [[Thomas Henry Huxley|Huxley]], 1871
| genus = '''''Archaeopteryx'''''
| species = '''''A. lithographica'''''
| binomial = ''Archaeopteryx lithographica''
| binomial_authority = [[Hermann von Meyer|Meyer]], 1861
}}

'''Öglir''' (fræðiheiti: ''Archaeopteryx'', úr [[Gríska|grísku]]: ἀρχαίος „forn“ + πτερυξ „vængfjöður“) lifði á [[síðjúra]] og [[árkrít]] þar sem nú er [[Þýskaland]], og er þekktur fyrir það að vera &quot;týndi hlekkurinn&quot; sem sannaði að fuglar voru komnir af risaeðlum. Öglirinn var lengi talinn vera &quot;fyrsti fuglinn&quot; meðal vísindamanna en hafa nú enn fuglslegri steingervingar fundist frá sama tímabili sem gefa í skyn að [[Fugl|fuglar]] voru núþegar byrjaðir að myndast sem [[Flokkur (flokkunarfræði)|flokkur]] samhliða öglinum á síðjúra tímabilinu. Uppgötvun fyrsta sýnisins, ''Archaeopteryx lithographica'', árið 1861, tveimur árum eftir að [[Charles Darwin]] gaf út ''[[Uppruni tegundanna|Uppruna tegundanna]]'', setti af stað miklar umræður um [[þróun]] og hlutverk [[Millistigssteingervingur|millistigssteingervinga]] (e. ''transitional fossils'').

Síðar hafa fundist fleiri sýni af ögli, og eru þau nú orðin tíu talsins. Öll sýni sem fundist hafa eru úr [[Kalksteinn|kalksteinslagi]] við bæinn [[Solnhofen]] í [[Þýskaland]]i. [https://web.archive.org/web/20051204012548/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/12/1201_051201_archaeopteryx.html] Hinn fíni kalksteinn, sem geymir nákvæmt mót af smáatriðum í líkamsbyggingu sem oftast sjást ekki í steingervingum, er notaður í [[steinprent]]splötur, en til þess vísar lýsingin ''lithographica'' („steinprents-“).

Öglirinn sýnir mörg einkenni þeirrar greinar risaeðla sem nefnist [[þrítáungar]] (''Theropoda''). Uppgötvun nokkurra vel geymdra [[Fiðraðar risaeðlur|fiðraðra risaeðla]] í [[Kína]] á [[1991–2000|tíunda áratugnum]] staðfesti í augum margra vísindamanna tengslin milli risaeðla og fugla.

[[Flokkur:Archaeopterygiformes]]
[[Flokkur:Evrópskar risaeðlur]]
[[Flokkur:Fuglar júratímabilsins]]
[[Flokkur:Risaeðlur júratímabilsins]]</text>
      <sha1>9ol0lzfudm5ho4wowdfitgou1dcg8vg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983592</id>
      <parentid>1983591</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T01:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vampírufræði</username>
        <id>121689</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>lagað talningu á steingervingum</comment>
      <origin>1983592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="kz54qxsm3scxzigkiy5w9hplf2h9lkr" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Öglir
| fossil_range = [[Síðjúra]]
| image = Archaeopteryx-model.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Líkan af ''Archaeopteryx lithographica''&lt;br /&gt; til sýnis í [[Oxford University Museum of Natural History|Oxford University Museum]]
| regnum = [[Dýr]]aríki (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Fugl]]ar (''Aves'')
| ordo = [[Archaeopterygiformes]]
| familia = '''Archaeopterygidae'''
| familia_authority = [[Thomas Henry Huxley|Huxley]], 1871
| genus = '''''Archaeopteryx'''''
| species = '''''A. lithographica'''''
| binomial = ''Archaeopteryx lithographica''
| binomial_authority = [[Hermann von Meyer|Meyer]], 1861
}}

'''Öglir''' (fræðiheiti: ''Archaeopteryx'', úr [[Gríska|grísku]]: ἀρχαίος „forn“ + πτερυξ „vængfjöður“) lifði á [[síðjúra]] og [[árkrít]] þar sem nú er [[Þýskaland]], og er þekktur fyrir það að vera &quot;týndi hlekkurinn&quot; sem sannaði að fuglar voru komnir af risaeðlum. Öglirinn var lengi talinn vera &quot;fyrsti fuglinn&quot; meðal vísindamanna en hafa nú enn fuglslegri steingervingar fundist frá sama tímabili sem gefa í skyn að [[Fugl|fuglar]] voru núþegar byrjaðir að myndast sem [[Flokkur (flokkunarfræði)|flokkur]] samhliða öglinum á síðjúra tímabilinu. Uppgötvun fyrsta sýnisins, ''Archaeopteryx lithographica'', árið 1861, tveimur árum eftir að [[Charles Darwin]] gaf út ''[[Uppruni tegundanna|Uppruna tegundanna]]'', setti af stað miklar umræður um [[þróun]] og hlutverk [[Millistigssteingervingur|millistigssteingervinga]] (e. ''transitional fossils'').

Síðar hafa fundist fleiri sýni af ögli, og eru þau nú orðin fjórtán talsins. Öll sýni sem fundist hafa eru úr [[Kalksteinn|kalksteinslagi]] við bæinn [[Solnhofen]] í [[Þýskaland]]i. [https://web.archive.org/web/20051204012548/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/12/1201_051201_archaeopteryx.html] Hinn fíni kalksteinn, sem geymir nákvæmt mót af smáatriðum í líkamsbyggingu sem oftast sjást ekki í steingervingum, er notaður í [[steinprent]]splötur, en til þess vísar lýsingin ''lithographica'' („steinprents-“).

Öglirinn sýnir mörg einkenni þeirrar greinar risaeðla sem nefnist [[þrítáungar]] (''Theropoda''). Uppgötvun nokkurra vel geymdra [[Fiðraðar risaeðlur|fiðraðra risaeðla]] í [[Kína]] á [[1991–2000|tíunda áratugnum]] staðfesti í augum margra vísindamanna tengslin milli risaeðla og fugla.

[[Flokkur:Archaeopterygiformes]]
[[Flokkur:Evrópskar risaeðlur]]
[[Flokkur:Fuglar júratímabilsins]]
[[Flokkur:Risaeðlur júratímabilsins]]</text>
      <sha1>kz54qxsm3scxzigkiy5w9hplf2h9lkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983593</id>
      <parentid>1983592</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2747" sha1="tp0etgy4dmkw63hu7lbqs65y27ccxad" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Öglir
| fossil_range = [[Síðjúra]]
| image = Archaeopteryx-model.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Líkan af ''Archaeopteryx lithographica''&lt;br /&gt; til sýnis í [[Oxford University Museum of Natural History|Oxford University Museum]]
| regnum = [[Dýr]]aríki (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Fugl]]ar (''Aves'')
| ordo = [[Archaeopterygiformes]]
| familia = '''Archaeopterygidae'''
| familia_authority = [[Thomas Henry Huxley|Huxley]], 1871
| genus = '''''Archaeopteryx'''''
| species = '''''A. lithographica'''''
| binomial = ''Archaeopteryx lithographica''
| binomial_authority = [[Hermann von Meyer|Meyer]], 1861
}}

'''Öglir''' (fræðiheiti: ''Archaeopteryx'', úr [[Gríska|grísku]]: ἀρχαίος „forn“ + πτερυξ „vængfjöður“) lifði á [[síðjúra]] og [[árkrít]] þar sem nú er [[Þýskaland]], og er þekktur fyrir það að vera &quot;týndi hlekkurinn&quot; sem sannaði að fuglar voru komnir af risaeðlum. Öglirinn var lengi talinn vera &quot;fyrsti fuglinn&quot; meðal vísindamanna en hafa nú enn fuglslegri steingervingar fundist frá sama tímabili sem gefa í skyn að [[Fugl|fuglar]] voru nú þegar byrjaðir að myndast sem [[Flokkur (flokkunarfræði)|flokkur]] samhliða öglinum á síðjúra tímabilinu {{heimild vantar}}. Uppgötvun fyrsta sýnisins, ''Archaeopteryx lithographica'', árið 1861, tveimur árum eftir að [[Charles Darwin]] gaf út ''[[Uppruni tegundanna|Uppruna tegundanna]]'', setti af stað miklar umræður um [[þróun]] og hlutverk [[Millistigssteingervingur|millistigssteingervinga]] (e. ''transitional fossils'').

Síðar hafa fundist fleiri sýni af ögli, og eru þau nú orðin tíu talsins. Öll sýni sem fundist hafa eru úr [[Kalksteinn|kalksteinslagi]] við bæinn [[Solnhofen]] í [[Þýskaland]]i. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20051204012548/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/12/1201_051201_archaeopteryx.html Archaeopteryx] National Geographic &lt;/ref&gt; Hinn fíni kalksteinn, sem geymir nákvæmt mót af smáatriðum í líkamsbyggingu sem oftast sjást ekki í steingervingum, er notaður í [[steinprent]]splötur, en til þess vísar lýsingin ''lithographica'' („steinprents-“).

Öglirinn sýnir mörg einkenni þeirrar greinar risaeðla sem nefnist [[þrítáungar]] (''Theropoda''). Uppgötvun nokkurra vel geymdra [[Fiðraðar risaeðlur|fiðraðra risaeðla]] í [[Kína]] á [[1991–2000|tíunda áratugnum]] staðfesti í augum margra vísindamanna tengslin milli risaeðla og fugla.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Archaeopterygiformes]]
[[Flokkur:Evrópskar risaeðlur]]
[[Flokkur:Fuglar júratímabilsins]]
[[Flokkur:Risaeðlur júratímabilsins]]</text>
      <sha1>tp0etgy4dmkw63hu7lbqs65y27ccxad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983594</id>
      <parentid>1983593</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="tsozc9oxcbbvhnpxcsq4ytwpsnjx4gn" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Öglir
| fossil_range = [[Síðjúra]]
| image = Archaeopteryx-model.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Líkan af ''Archaeopteryx lithographica''&lt;br /&gt; til sýnis í [[Oxford University Museum of Natural History|Oxford University Museum]]
| regnum = [[Dýr]]aríki (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Fugl]]ar (''Aves'')
| ordo = [[Archaeopterygiformes]]
| familia = '''Archaeopterygidae'''
| familia_authority = [[Thomas Henry Huxley|Huxley]], 1871
| genus = '''''Archaeopteryx'''''
| species = '''''A. lithographica'''''
| binomial = ''Archaeopteryx lithographica''
| binomial_authority = [[Hermann von Meyer|Meyer]], 1861
}}

'''Öglir''' (fræðiheiti: ''Archaeopteryx'', úr [[Gríska|grísku]]: ἀρχαίος „forn“ + πτερυξ „vængfjöður“) lifði á [[síðjúra]] og [[árkrít]] þar sem nú er [[Þýskaland]], og er þekktur fyrir það að vera &quot;týndi hlekkurinn&quot; sem sannaði að fuglar voru komnir af risaeðlum. Öglirinn var lengi talinn vera &quot;fyrsti fuglinn&quot; meðal vísindamanna en hafa nú enn fuglslegri steingervingar fundist frá sama tímabili sem gefa í skyn að [[Fugl|fuglar]] voru nú þegar byrjaðir að myndast sem [[Flokkur (flokkunarfræði)|flokkur]] samhliða öglinum á síðjúra tímabilinu {{heimild vantar}}. Uppgötvun fyrsta sýnisins, ''Archaeopteryx lithographica'', árið 1861, tveimur árum eftir að [[Charles Darwin]] gaf út ''[[Uppruni tegundanna|Uppruna tegundanna]]'', setti af stað miklar umræður um [[þróun]] og hlutverk [[Millistigssteingervingur|millistigssteingervinga]] (e. ''transitional fossils'').

Síðar hafa fundist fleiri sýni af ögli, og eru þau nú orðin tíu talsins. Öll sýni sem fundist hafa eru úr [[Kalksteinn|kalksteinslagi]] við bæinn [[Solnhofen]] í [[Þýskaland]]i. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20051204012548/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/12/1201_051201_archaeopteryx.html  Earliest Bird Had Feet Like Dinosaur, Fossil Shows] National Geographic, 1. desember 2005 (vefsafn)&lt;/ref&gt; Hinn fíni kalksteinn, sem geymir nákvæmt mót af smáatriðum í líkamsbyggingu sem oftast sjást ekki í steingervingum, er notaður í [[steinprent]]splötur, en til þess vísar lýsingin ''lithographica'' („steinprents-“).

Öglirinn sýnir mörg einkenni þeirrar greinar risaeðla sem nefnist [[þrítáungar]] (''Theropoda''). Uppgötvun nokkurra vel geymdra [[Fiðraðar risaeðlur|fiðraðra risaeðla]] í [[Kína]] á [[1991–2000|tíunda áratugnum]] staðfesti í augum margra vísindamanna tengslin milli risaeðla og fugla.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Archaeopterygiformes]]
[[Flokkur:Evrópskar risaeðlur]]
[[Flokkur:Fuglar júratímabilsins]]
[[Flokkur:Risaeðlur júratímabilsins]]</text>
      <sha1>tsozc9oxcbbvhnpxcsq4ytwpsnjx4gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1367</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27630</id>
    <revision>
      <id>1983582</id>
      <parentid>1906863</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1802" sha1="a56twsi51cc6eff9b1von7x4i6sn9fm" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
[[Mynd:Battle najera froissart.jpg|thumb|right|[[Orrustan við Nájera]]. Pétur og Englendingar til vinstri.]]
Árið '''1367''' ('''MCCCLXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Einar Gilsson]] varð [[lögmenn norðan og vestan|lögmaður norðan og vestan]].
* [[Þorsteinn Eyjólfsson]] sigldi til Noregs og heimsótti svo [[Magnús Eiríksson smek|Magnús konung smek]], sem sat í varðhaldi í [[Svíþjóð]].
* [[Oddgeir Þorsteinsson]], Skálholtsbiskup, vísiteraði Austfirði.

;Fædd

;Dáin

== Erlendis ==
* [[18. janúar]] - [[Ferdínand 1. Portúgalskonungur|Ferdínand 1.]] varð konungur Portúgals.
* [[3. apríl]] - [[Orrustan við Nájera]]: [[Pétur Kastilíukonungur]] komst aftur í hásætið með aðstoð [[Játvarður svarti prins|Játvarðar svarta prins]] og ensks herliðs hans, sem vann sigur á liði [[Hinrik 2. Kastilíukonungur|Hinriks]] hálfbróður Péturs og frönsku herliði.
* Rithöfundurinn [[Geoffrey Chaucer]] hlaut rithöfundalaun frá konunginum.
* [[16. október]] - [[Úrban V]] páfi gerði fyrstu tilraunina til að færa páfastól aftur til [[Róm]]ar frá [[Avignon]]. Hann var neyddur til að snúa þangað aftur [[1370]] og dó skömmu síðar.
* [[19. nóvember]] - Kölnarsambandið: Átta þýska [[hansasambandið|hansaborgir]] og fimm hollenskar borgir mynduðu samband gegn Danmörku.
* [[Róbert 3. Skotakonungur]] gekk að eiga Anabellu Drummond.
* [[Grænlandsknörrinn]] fórst (sumar heimildir segja [[1368]] eða [[1369]]).

;Fædd
* [[6. janúar]] - [[Ríkharður 2. Englandskonungur]] (d. [[1400]]).
* [[3. apríl]] - [[Hinrik 4. Englandskonungur]] (d. [[1413]]).

;Dáin
* [[18. janúar]] - [[Pétur 1. Portúgalskonungur]] (f.[[1320]]).

[[Flokkur:1367]]
[[Flokkur:1361-1370]]</text>
      <sha1>a56twsi51cc6eff9b1von7x4i6sn9fm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983590</id>
      <parentid>1983582</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T00:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1820" sha1="d9ar1oco4c495i31twx00s2mlogdwhs" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
[[Mynd:Battle najera froissart.jpg|thumb|right|[[Orrustan við Nájera]]. Pétur og Englendingar til vinstri.]]
Árið '''1367''' ('''MCCCLXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Einar Gilsson]] varð [[lögmenn norðan og vestan|lögmaður norðan og vestan]].
* [[Þorsteinn Eyjólfsson]] sigldi til Noregs og heimsótti svo [[Magnús Eiríksson smek|Magnús konung smek]], sem sat í varðhaldi í [[Svíþjóð]].
* [[Oddgeir Þorsteinsson]], Skálholtsbiskup, vísiteraði Austfirði.

;Fædd

;Dáin

== Erlendis ==
* [[18. janúar]] - [[Ferdínand 1. Portúgalskonungur|Ferdínand 1.]] varð konungur Portúgals.
* [[3. apríl]] - [[Orrustan við Nájera]]: [[Pétur Kastilíukonungur]] komst aftur í hásætið með aðstoð [[Játvarður svarti prins|Játvarðar svarta prins]] og ensks herliðs hans, sem vann sigur á liði [[Hinrik 2. Kastilíukonungur|Hinriks]] hálfbróður Péturs og frönsku herliði.
* Rithöfundurinn [[Geoffrey Chaucer]] hlaut rithöfundalaun frá konunginum.
* [[16. október]] - [[Úrban V]] páfi gerði fyrstu tilraunina til að færa páfastól aftur til [[Róm]]ar frá [[Avignon]]. Hann var neyddur til að snúa þangað aftur [[1370]] og dó skömmu síðar.
* [[19. nóvember]] - Kölnarsambandið: Átta þýskar [[hansasambandið|hansaborgir]] og fimm hollenskar borgir mynduðu samband gegn útþenslustefnu Danmerkur.
* [[Róbert 3. Skotakonungur]] gekk að eiga Anabellu Drummond.
* [[Grænlandsknörrinn]] fórst (sumar heimildir segja [[1368]] eða [[1369]]).

;Fædd
* [[6. janúar]] - [[Ríkharður 2. Englandskonungur]] (d. [[1400]]).
* [[3. apríl]] - [[Hinrik 4. Englandskonungur]] (d. [[1413]]).

;Dáin
* [[18. janúar]] - [[Pétur 1. Portúgalskonungur]] (f.[[1320]]).

[[Flokkur:1367]]
[[Flokkur:1361-1370]]</text>
      <sha1>d9ar1oco4c495i31twx00s2mlogdwhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1370</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27676</id>
    <revision>
      <id>1983571</id>
      <parentid>1905463</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="do9vy37uyt6tgsein4usuogkxnl443t" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1367]]|[[1368]]|[[1369]]|[[1370]]|[[1371]]|[[1372]]|[[1373]]|
[[1351–1360]]|[[1361–1370]]|[[1371–1380]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:PopeGregoryXI.jpg|thumb|right|[[Gregoríus XI]] páfi.]]
Árið '''1370''' ('''MCCCLXX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Jarðskjálfti]] á [[Suðurland]]i lagði tólf bæi í rúst og sex létu lífið sunnan við [[Ölfus]].
* [[Þorgautur Jónsson]] varð [[Hirðstjórar á Íslandi|hirðstjóri]].
* [[Árni Jónsson (ábóti)|Árni Jónsson]] varð ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]].
* Síðustu heimildir um skip á [[Gásar|Gásum]].

===Fædd===

===Dáin===
* [[Hafliði (ábóti í Munkaþverárklaustri)|Hafliði]] ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]].

== Erlendis ==
* [[18. febrúar]] - [[Þýsku riddararnir]] og [[Hertogadæmið Litáen]] áttust við í orrustunni við Rudau, norðan [[Königsberg]].
* [[9. apríl]] - [[Tímúr]] varð leiðtogi [[Tímúrveldið|veldis sem kennt var við hann]] eftir landvinninga í mið-Asíu og Persíu.
* [[24. maí]] - [[Stralsundsáttmálinn]] batt enda á stríð [[Danmörk|Dana]] og [[Hansasambandið|Hansakaupmanna]].
* [[19. september]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Englendingar tóku aftur borgina [[Limoges]] af Frökkum.
* [[6. desember]] - Stórhertoginn af Litáen hóf umsátur um [[Moskva|Moskvu]] og brenndi og rændi hana. 
* [[30. desember]] - [[Gregoríus XI]] var kosinn páfi.
* [[Krossbogi|Krossbogar]] úr stáli voru fyrst notaðir sem stríðsvopn.

===Fædd===
* [[11. apríl]] - Friðrik 1. kjörfursti af Saxlandi (d. 1428).
* Um jólaleytið - [[Ólafur 4. Hákonarson]] konungur Noregs og Danmerkur (d. [[1387]]).
* [[Jóhann 7. Palaíológos]], Býsanskeisari (d. [[1408]]).
* [[Jóhannes 23. mótpáfi]], 1410-1415.
* [[Benedikt XIV]], mótpáfi 1425-1430.
* [[Leonardo Bruni]], ítalskur húmanisti, sagnfræðingur og erindreki (d. [[1444]]).

===Dáin===
* [[5. nóvember]] - [[Kasimír 3.]] Póllandskonungur (f. 1310).
* [[19. desember]] - [[Úrban V]] páfi (f. 1310)

[[Flokkur:1370]]
[[Flokkur:1361-1370]]</text>
      <sha1>do9vy37uyt6tgsein4usuogkxnl443t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983577</id>
      <parentid>1983571</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>/* Erlendis */</comment>
      <origin>1983577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2224" sha1="9dbyeg4utalkn113mb1675drbsvl2ce" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1367]]|[[1368]]|[[1369]]|[[1370]]|[[1371]]|[[1372]]|[[1373]]|
[[1351–1360]]|[[1361–1370]]|[[1371–1380]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:PopeGregoryXI.jpg|thumb|right|[[Gregoríus XI]] páfi.]]
Árið '''1370''' ('''MCCCLXX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Jarðskjálfti]] á [[Suðurland]]i lagði tólf bæi í rúst og sex létu lífið sunnan við [[Ölfus]].
* [[Þorgautur Jónsson]] varð [[Hirðstjórar á Íslandi|hirðstjóri]].
* [[Árni Jónsson (ábóti)|Árni Jónsson]] varð ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]].
* Síðustu heimildir um skip á [[Gásar|Gásum]].

===Fædd===

===Dáin===
* [[Hafliði (ábóti í Munkaþverárklaustri)|Hafliði]] ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]].

== Erlendis ==
* [[18. febrúar]] - [[Þýsku riddararnir]] og [[Hertogadæmið Litáen]] áttust við í orrustunni við Rudau, norðan [[Königsberg]].
* [[9. apríl]] - [[Tímúr]] varð leiðtogi [[Tímúrveldið|veldis sem kennt var við hann]] eftir landvinninga í mið-Asíu og Persíu. Hann gerði [[Samarkand]] að höfuðborg ríkis síns.
* [[24. maí]] - [[Stralsundsáttmálinn]] batt enda á stríð [[Danmörk|Dana]] og [[Hansasambandið|Hansakaupmanna]].
* [[19. september]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Englendingar tóku aftur borgina [[Limoges]] af Frökkum.
* [[6. desember]] - Stórhertoginn af Litáen hóf umsátur um [[Moskva|Moskvu]] og brenndi og rændi hana. 
* [[30. desember]] - [[Gregoríus XI]] var kosinn páfi.
* [[Krossbogi|Krossbogar]] úr stáli voru fyrst notaðir sem stríðsvopn.

===Fædd===
* [[11. apríl]] - Friðrik 1. kjörfursti af Saxlandi (d. 1428).
* Um jólaleytið - [[Ólafur 4. Hákonarson]] konungur Noregs og Danmerkur (d. [[1387]]).
* [[Jóhann 7. Palaíológos]], Býsanskeisari (d. [[1408]]).
* [[Jóhannes 23. mótpáfi]], 1410-1415.
* [[Benedikt XIV]], mótpáfi 1425-1430.
* [[Leonardo Bruni]], ítalskur húmanisti, sagnfræðingur og erindreki (d. [[1444]]).

===Dáin===
* [[5. nóvember]] - [[Kasimír 3.]] Póllandskonungur (f. 1310).
* [[19. desember]] - [[Úrban V]] páfi (f. 1310)

[[Flokkur:1370]]
[[Flokkur:1361-1370]]</text>
      <sha1>9dbyeg4utalkn113mb1675drbsvl2ce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endurreisnin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28845</id>
    <revision>
      <id>1983555</id>
      <parentid>1951679</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T13:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56097-53</username>
        <id>122075</id>
      </contributor>
      <origin>1983555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5326" sha1="0fllq4z3kll0gnva995xhgrvfhd8gll" xml:space="preserve">[[Mynd:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|Vitrúvíski maðurinn eftir Leonardo da Vinci.]]
'''Endurreisn''' eða '''endurreisnartímabilið''' var [[tímabil]] í [[saga|mannkynssögu]], sem tók við af [[miðaldir|miðöldum]]. Það var rassgatið í listum og vísindum, sem hafði töluverða hliðsjón af listum og hugmyndum [[Forn-Grikkir|Forn-normanna]] og [[Rómaveldi|Rómverja]]. Endurreisnin er venjulega talin hefjast á [[Ítalía|Ítalíu]] á [[14. öldin|14. öld]] og hafi síðan borist þaðan um [[Evrópa|Evrópu]] allt til síðari hluta [[16. öldin|16.aldar]] og því staðið frá [[síðmiðaldir|síðmiðöldum]] fram á [[nýöld]]. Ítalska skáldið [[Dante Alighieri]] er oft talinn standa á mörkum miðalda og endurreisnar og skáldið [[Francesco Petrarca]] hefur verið kallaður fyrsti endurreisnarmaðurinn. Stundum hefur endurreisnin verið nefnd '''Endurlífgunaröld''' eða '''Endurfæðingin''' á íslensku. Það er þó sjaldgæft. 

Myndlist endureisnartímans einkenndist af nýjungum sem oft áttu sér þó fornar rætur. Myndlistin á þessum tíma fór að verða afar sérkennileg. Endurreisnin er tími [[Olíumálverk|olíumálverka]] en áður höfðu litir verið búnir til með því að blanda dufti og eggjum. Endurreisnin var einnig tími tréristumynda sem voru prentaðir á pappír og koparstunga sem var enn ein nýjung í myndlist endurreisnartímans     

Endurreisnamálarar fóru einnig að mála óhefbundin myndefni. Á [[Ítalía|Ítalíu]] var byrjað að mála myndir af fólki, [[landslagsmyndir]] og [[kyrralífsmyndir]]. Trúarleg verk miðalda víkja þó ekki alfarið fyrir sín endurreisnarinnar sem var veraldlegri. Könnun á ítölskum málverkum sem máluð voru á árunum 1420-1520 sýnir að veraldleg viðfangsefni jukust eingöngu úr 5% í 20%. 

Flest allir [[endurreisnarmálarar]] tóku upp á því að kryfja lík til að geta dregið upp nákvæmari mynd af mannslíkamanum. Myndir fóru að vera fullkomnari og raunverulegri en áður. Á þessum tíma má segja að listamennirnir hafa verið frjálsari en áður. Það var komið að þeim til að sanna sig fyrir ríka og fræga fólkinu í staðin fyrir að vera bara skipað að gera eitthvað. Myndirnar sögðu meira og allar myndir táknuðu eitthvað sérstakt. Það var lögð mikil áhersla á bakgrunninn á myndlistinni og það voru sýndar mjög miklar tilfinningar fyrir myndunum. 
[[Mynd:Giorgio Vasari, Pala, Santa Caterina, Livorno.jpg|thumb|Giorgio Vasari]] 

Upphaflega var hugtakið endurreisn (''rinascimento'' sem þýðir orðrétt ''endurfæðing'') notað af [[Giorgio Vasari]] sem ritaði æviþætti um helstu listamenn Ítalíu á 16. öld og þá í þeirri merkingu að í myndlist hefðu menn aftur tekið upp listræn viðmið, tækni og viðhorf sem ríktu á [[klassíski tíminn|klassíska tímanum]]. Hugtakið var fyrst og fremst notað í [[listasaga|listasögu]] fram til síðari hluta [[19. öldin|19. aldar]] þegar [[sagnfræði]]ngar tóku að nota það til að lýsa einhvers konar vatnaskilum sem skildu milli hinna [[myrku miðaldir|myrku miðalda]] og [[nútími|nútímans]].

Á meðan list miðalda einkenndist af trúarlegri innri leit þá einkennist list á endurreisnartímanum af veraldlegri sýn, athyglin beinist að hinu jarðneska lífi og manninum. [[Húmanismi|Húmanismi]], mannhyggja eða [[manngildisstefna]] var megin menntastefna endurreisnarinnar.

Á endurreisninni var tekið að líta á hið einstaka sem lykil að hinu almenna og áhersla lögð á vísindarannsóknir og beinar athuganir á náttúrunni.

Það voru notaðir sérstakir sterkir litir, og notaðir [[olíulitir]]. [[Höggmyndalist]]in varð mjög vinsæl, margar myndir urðu mjög mikilvægar og vinsælar til dæmis eins og [[Portrett]]-myndir verða vinsælar og fólk fer að hafa meiri áhuga á þeim. Það varð allt fjölbreyttara til dæmis það að myndefni var meira en það var áður fyrr og það var mikið af listum og myndefnum sem voru ekki til áður fyrr. Það þótti mjög áhugavert að sækja oft myndefnið til fornaldar sem endurreisnarmönnum þótti svo áhugavert að gera.

[[Gullinsnið]] var eitt af því sem endurreisnarmenn sóttu til [[Forn-Grikkland|Forn Grikkja]] og notuðu bæði í [[arkítektúr]] og málverkum. 

== Heimildir ==

* {{Vísindavefurinn|4529|Hvað var endurreisnartímabilið og hvað var svona merkilegt við það í myndlist?}}{{Vefheimild|titill=Heimspekingar fyrr og nú, 6. hefti, Endurreisnin|url=http://www.skolavefurinn.is/_opid/islenska/bokmenntir/heimspeki/heimspekingar/sokrates/6_hefti_endurreisnin.pdf|mánuðurskoðað=5. júlí|árskoðað=2006|snið=pdf}}
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = Renaissance | mánuðurskoðað = 5. júlí | árskoðað = 2006}}
* [http://www.rensoc.org.uk/ Society for Renaissance Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925131214/http://www.rensoc.org.uk/ |date=2006-09-25 }}
*Menntamálastofnun. ''Endurreisn:'' https://www1.mms.is/myndmennt/?page_id=143 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919174137/https://www1.mms.is/myndmennt/?page_id=143 |date=2020-09-19 }}. Sótt 20 nóvember 2018. 

[[Flokkur:Saga Ítalíu]]
[[Flokkur:Listasaga]]
[[Flokkur:Saga Evrópu]]</text>
      <sha1>0fllq4z3kll0gnva995xhgrvfhd8gll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983558</id>
      <parentid>1983555</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T13:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-56097-53|~2026-56097-53]] ([[User talk:~2026-56097-53|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]</comment>
      <origin>1951679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5327" sha1="jgz1gz56m760wdpzrgct2oy1yvf8lv9" xml:space="preserve">[[Mynd:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|Vitrúvíski maðurinn eftir Leonardo da Vinci.]]
'''Endurreisn''' eða '''endurreisnartímabilið''' var [[tímabil]] í [[saga|mannkynssögu]], sem tók við af [[miðaldir|miðöldum]]. Það var blómaskeið í listum og vísindum, sem hafði töluverða hliðsjón af listum og hugmyndum [[Forn-Grikkir|Forn-Grikkja]] og [[Rómaveldi|Rómverja]]. Endurreisnin er venjulega talin hefjast á [[Ítalía|Ítalíu]] á [[14. öldin|14. öld]] og hafi síðan borist þaðan um [[Evrópa|Evrópu]] allt til síðari hluta [[16. öldin|16.aldar]] og því staðið frá [[síðmiðaldir|síðmiðöldum]] fram á [[nýöld]]. Ítalska skáldið [[Dante Alighieri]] er oft talinn standa á mörkum miðalda og endurreisnar og skáldið [[Francesco Petrarca]] hefur verið kallaður fyrsti endurreisnarmaðurinn. Stundum hefur endurreisnin verið nefnd '''Endurlífgunaröld''' eða '''Endurfæðingin''' á íslensku. Það er þó sjaldgæft. 

Myndlist endureisnartímans einkenndist af nýjungum sem oft áttu sér þó fornar rætur. Myndlistin á þessum tíma fór að verða afar sérkennileg. Endurreisnin er tími [[Olíumálverk|olíumálverka]] en áður höfðu litir verið búnir til með því að blanda dufti og eggjum. Endurreisnin var einnig tími tréristumynda sem voru prentaðir á pappír og koparstunga sem var enn ein nýjung í myndlist endurreisnartímans     

Endurreisnamálarar fóru einnig að mála óhefbundin myndefni. Á [[Ítalía|Ítalíu]] var byrjað að mála myndir af fólki, [[landslagsmyndir]] og [[kyrralífsmyndir]]. Trúarleg verk miðalda víkja þó ekki alfarið fyrir sín endurreisnarinnar sem var veraldlegri. Könnun á ítölskum málverkum sem máluð voru á árunum 1420-1520 sýnir að veraldleg viðfangsefni jukust eingöngu úr 5% í 20%. 

Flest allir [[endurreisnarmálarar]] tóku upp á því að kryfja lík til að geta dregið upp nákvæmari mynd af mannslíkamanum. Myndir fóru að vera fullkomnari og raunverulegri en áður. Á þessum tíma má segja að listamennirnir hafa verið frjálsari en áður. Það var komið að þeim til að sanna sig fyrir ríka og fræga fólkinu í staðin fyrir að vera bara skipað að gera eitthvað. Myndirnar sögðu meira og allar myndir táknuðu eitthvað sérstakt. Það var lögð mikil áhersla á bakgrunninn á myndlistinni og það voru sýndar mjög miklar tilfinningar fyrir myndunum. 
[[Mynd:Giorgio Vasari, Pala, Santa Caterina, Livorno.jpg|thumb|Giorgio Vasari]] 

Upphaflega var hugtakið endurreisn (''rinascimento'' sem þýðir orðrétt ''endurfæðing'') notað af [[Giorgio Vasari]] sem ritaði æviþætti um helstu listamenn Ítalíu á 16. öld og þá í þeirri merkingu að í myndlist hefðu menn aftur tekið upp listræn viðmið, tækni og viðhorf sem ríktu á [[klassíski tíminn|klassíska tímanum]]. Hugtakið var fyrst og fremst notað í [[listasaga|listasögu]] fram til síðari hluta [[19. öldin|19. aldar]] þegar [[sagnfræði]]ngar tóku að nota það til að lýsa einhvers konar vatnaskilum sem skildu milli hinna [[myrku miðaldir|myrku miðalda]] og [[nútími|nútímans]].

Á meðan list miðalda einkenndist af trúarlegri innri leit þá einkennist list á endurreisnartímanum af veraldlegri sýn, athyglin beinist að hinu jarðneska lífi og manninum. [[Húmanismi|Húmanismi]], mannhyggja eða [[manngildisstefna]] var megin menntastefna endurreisnarinnar.

Á endurreisninni var tekið að líta á hið einstaka sem lykil að hinu almenna og áhersla lögð á vísindarannsóknir og beinar athuganir á náttúrunni.

Það voru notaðir sérstakir sterkir litir, og notaðir [[olíulitir]]. [[Höggmyndalist]]in varð mjög vinsæl, margar myndir urðu mjög mikilvægar og vinsælar til dæmis eins og [[Portrett]]-myndir verða vinsælar og fólk fer að hafa meiri áhuga á þeim. Það varð allt fjölbreyttara til dæmis það að myndefni var meira en það var áður fyrr og það var mikið af listum og myndefnum sem voru ekki til áður fyrr. Það þótti mjög áhugavert að sækja oft myndefnið til fornaldar sem endurreisnarmönnum þótti svo áhugavert að gera.

[[Gullinsnið]] var eitt af því sem endurreisnarmenn sóttu til [[Forn-Grikkland|Forn Grikkja]] og notuðu bæði í [[arkítektúr]] og málverkum. 

== Heimildir ==

* {{Vísindavefurinn|4529|Hvað var endurreisnartímabilið og hvað var svona merkilegt við það í myndlist?}}{{Vefheimild|titill=Heimspekingar fyrr og nú, 6. hefti, Endurreisnin|url=http://www.skolavefurinn.is/_opid/islenska/bokmenntir/heimspeki/heimspekingar/sokrates/6_hefti_endurreisnin.pdf|mánuðurskoðað=5. júlí|árskoðað=2006|snið=pdf}}
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = Renaissance | mánuðurskoðað = 5. júlí | árskoðað = 2006}}
* [http://www.rensoc.org.uk/ Society for Renaissance Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925131214/http://www.rensoc.org.uk/ |date=2006-09-25 }}
*Menntamálastofnun. ''Endurreisn:'' https://www1.mms.is/myndmennt/?page_id=143 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919174137/https://www1.mms.is/myndmennt/?page_id=143 |date=2020-09-19 }}. Sótt 20 nóvember 2018. 

[[Flokkur:Saga Ítalíu]]
[[Flokkur:Listasaga]]
[[Flokkur:Saga Evrópu]]</text>
      <sha1>jgz1gz56m760wdpzrgct2oy1yvf8lv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983578</id>
      <parentid>1983558</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heimildir */</comment>
      <origin>1983578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4771" sha1="6dxo5nb1h6wy97y98d2mvx1w7ha0ry4" xml:space="preserve">[[Mynd:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|Vitrúvíski maðurinn eftir Leonardo da Vinci.]]
'''Endurreisn''' eða '''endurreisnartímabilið''' var [[tímabil]] í [[saga|mannkynssögu]], sem tók við af [[miðaldir|miðöldum]]. Það var blómaskeið í listum og vísindum, sem hafði töluverða hliðsjón af listum og hugmyndum [[Forn-Grikkir|Forn-Grikkja]] og [[Rómaveldi|Rómverja]]. Endurreisnin er venjulega talin hefjast á [[Ítalía|Ítalíu]] á [[14. öldin|14. öld]] og hafi síðan borist þaðan um [[Evrópa|Evrópu]] allt til síðari hluta [[16. öldin|16.aldar]] og því staðið frá [[síðmiðaldir|síðmiðöldum]] fram á [[nýöld]]. Ítalska skáldið [[Dante Alighieri]] er oft talinn standa á mörkum miðalda og endurreisnar og skáldið [[Francesco Petrarca]] hefur verið kallaður fyrsti endurreisnarmaðurinn. Stundum hefur endurreisnin verið nefnd '''Endurlífgunaröld''' eða '''Endurfæðingin''' á íslensku. Það er þó sjaldgæft. 

Myndlist endureisnartímans einkenndist af nýjungum sem oft áttu sér þó fornar rætur. Myndlistin á þessum tíma fór að verða afar sérkennileg. Endurreisnin er tími [[Olíumálverk|olíumálverka]] en áður höfðu litir verið búnir til með því að blanda dufti og eggjum. Endurreisnin var einnig tími tréristumynda sem voru prentaðir á pappír og koparstunga sem var enn ein nýjung í myndlist endurreisnartímans     

Endurreisnamálarar fóru einnig að mála óhefbundin myndefni. Á [[Ítalía|Ítalíu]] var byrjað að mála myndir af fólki, [[landslagsmyndir]] og [[kyrralífsmyndir]]. Trúarleg verk miðalda víkja þó ekki alfarið fyrir sín endurreisnarinnar sem var veraldlegri. Könnun á ítölskum málverkum sem máluð voru á árunum 1420-1520 sýnir að veraldleg viðfangsefni jukust eingöngu úr 5% í 20%. 

Flest allir [[endurreisnarmálarar]] tóku upp á því að kryfja lík til að geta dregið upp nákvæmari mynd af mannslíkamanum. Myndir fóru að vera fullkomnari og raunverulegri en áður. Á þessum tíma má segja að listamennirnir hafa verið frjálsari en áður. Það var komið að þeim til að sanna sig fyrir ríka og fræga fólkinu í staðin fyrir að vera bara skipað að gera eitthvað. Myndirnar sögðu meira og allar myndir táknuðu eitthvað sérstakt. Það var lögð mikil áhersla á bakgrunninn á myndlistinni og það voru sýndar mjög miklar tilfinningar fyrir myndunum. 
[[Mynd:Giorgio Vasari, Pala, Santa Caterina, Livorno.jpg|thumb|Giorgio Vasari]] 

Upphaflega var hugtakið endurreisn (''rinascimento'' sem þýðir orðrétt ''endurfæðing'') notað af [[Giorgio Vasari]] sem ritaði æviþætti um helstu listamenn Ítalíu á 16. öld og þá í þeirri merkingu að í myndlist hefðu menn aftur tekið upp listræn viðmið, tækni og viðhorf sem ríktu á [[klassíski tíminn|klassíska tímanum]]. Hugtakið var fyrst og fremst notað í [[listasaga|listasögu]] fram til síðari hluta [[19. öldin|19. aldar]] þegar [[sagnfræði]]ngar tóku að nota það til að lýsa einhvers konar vatnaskilum sem skildu milli hinna [[myrku miðaldir|myrku miðalda]] og [[nútími|nútímans]].

Á meðan list miðalda einkenndist af trúarlegri innri leit þá einkennist list á endurreisnartímanum af veraldlegri sýn, athyglin beinist að hinu jarðneska lífi og manninum. [[Húmanismi|Húmanismi]], mannhyggja eða [[manngildisstefna]] var megin menntastefna endurreisnarinnar.

Á endurreisninni var tekið að líta á hið einstaka sem lykil að hinu almenna og áhersla lögð á vísindarannsóknir og beinar athuganir á náttúrunni.

Það voru notaðir sérstakir sterkir litir, og notaðir [[olíulitir]]. [[Höggmyndalist]]in varð mjög vinsæl, margar myndir urðu mjög mikilvægar og vinsælar til dæmis eins og [[Portrett]]-myndir verða vinsælar og fólk fer að hafa meiri áhuga á þeim. Það varð allt fjölbreyttara til dæmis það að myndefni var meira en það var áður fyrr og það var mikið af listum og myndefnum sem voru ekki til áður fyrr. Það þótti mjög áhugavert að sækja oft myndefnið til fornaldar sem endurreisnarmönnum þótti svo áhugavert að gera.

[[Gullinsnið]] var eitt af því sem endurreisnarmenn sóttu til [[Forn-Grikkland|Forn Grikkja]] og notuðu bæði í [[arkítektúr]] og málverkum. 

== Heimildir ==

* {{Vísindavefurinn|4529|Hvað var endurreisnartímabilið og hvað var svona merkilegt við það í myndlist?|höfundur=Jón Gunnar Þorsteinsson|dags=24.9.2004}}
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = Renaissance | mánuðurskoðað = 5. júlí | árskoðað = 2006}}
* [https://rensoc.org.uk/ Society for Renaissance Studies]

[[Flokkur:Listasaga]]
[[Flokkur:Saga Evrópu]]</text>
      <sha1>6dxo5nb1h6wy97y98d2mvx1w7ha0ry4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1368</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34147</id>
    <revision>
      <id>1983579</id>
      <parentid>1905487</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="rgc5f2w0dsz8aexodr25uk35uqkge92" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1365]]|[[1366]]|[[1367]]|[[1368]]|[[1369]]|[[1370]]|[[1371]]|
[[1351-1360]]|[[1361-1370]]|[[1371-1380]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:20090529 Great Wall 8185.jpg|thumb|right|Hafið var að reisa [[Kínamúrinn]].]]
Árið '''1368''' ('''MCCCLXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[2. maí]] - [[Þorsteinn Eyjólfsson]] hirðstjóri var hertekinn af lýbskum kaupmönnum á heimleið frá [[Noregur|Noregi]] og fluttur til [[Lübeck]], þar sem hann sat í fangelsi til [[29. júlí]]. Þá var honum sleppt, hann handtekinn aftur þegar hann kom til [[Skánn|Skánar]], hafður í varðhaldi um tíma og að lokum fluttur til Noregs. 

===Fædd===

===Dáin===
* (sennilega) - [[Guðný Helgadóttir (abbadís)|Guðný Helgadóttir]], abbadís í [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]].

== Erlendis ==
* [[12. janúar]] - [[Mingveldið]] komst til valda í Kína og lagðist [[Júanveldið]] af.
* [[7. mars]] - [[Mamlúkar]] frá Egyptalandi réðust á [[Kýpur]].
* [[Tímúr]] komst til valda í [[Samarkand]] þar sem nú er [[Úsbekistan]].
* [[4. apríl]] - Hansasambandið hóf umsátur um [[Kaupmannahöfn]] með 27 skipum og 2.000 hermönnum frá [[Lübeck]]. Borgin féll 4. maí en stöku verjendur héldu út fram í júní.
* [[10. maí]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] bældi niður uppreisn á [[Krít]].

===Ódagsett===
*Floti [[Hansasambandið|Hansasambandsins]] hóf herför gegn [[Valdimar atterdag]] Danakonungi og brenndi m.a. verslunarstaðinn og konungssetrið [[Ögvaldsnes]] á [[Körmt]] í [[Noregur|Noregi]]. Valdimar neyddist til að flýja Danmörku og leita ásjár hjá [[Keisari hins Heilaga rómverska ríkis|keisaranum]]. Ófriðnum lauk með [[Stralsundsamningurinn|Stralsundsamningnum]] árið [[1370]].
* Vinna hófst við núverandi [[Kínamúrinn|Kínamúr]].
* Síðasti [[Grænlandsbiskup]]inn, [[Álfur biskup]], var vígður í [[Garðar (Grænlandi)|Görðum]].
* ''[[Grænlandsknörrinn]]'' fórst svo að reglulegar siglingar til [[Grænland]]s frá [[Noregur|Noregi]] lögðust af (samkvæmt öðrum heimildum var þetta [[1367]] eða [[1369]]).
* Furstadæmið Moskva réðst á Furstadæmið Tver. Tver svaraði fyrir sig og hafði bandamenn í Hertogadæminu Litáen og Bláu horduna.
* [[Karl 5. Frakkakonungur]] lagði grunninn að ríkisbókasafninu í Frakklandi í [[Louvre]].

===Fædd===
* [[14. febrúar]] - [[Sigmundur keisari|Sigmundur]], keisari hins Heilaga rómverska keisaradæmis (d. [[1437]]).
* [[3. desember]] - [[Karl 6. Frakkakonungur]] (d. [[1422]]).
* (sennilega) - Marteinn V páfi (d. 1431)

===Dáin===
* [[7. október]] - [[Lionel af Antwerpen]], hertogi af Clarence, sonur [[Játvarður 3.|Játvarðar 3.]] Englandskonungs (f. 1338).
* [[Kasimír 3.]] Póllandskonungur (f. [[1310]]). 
* (sennilega) - [[Ibn Battuta]], arabískur ferðalangur.

[[Flokkur:1368]]
[[Flokkur:1361-1370]]</text>
      <sha1>rgc5f2w0dsz8aexodr25uk35uqkge92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983581</id>
      <parentid>1983579</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T19:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="crodoycgi4cn453jtfcxm03ofkdvmai" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1365]]|[[1366]]|[[1367]]|[[1368]]|[[1369]]|[[1370]]|[[1371]]|
[[1351-1360]]|[[1361-1370]]|[[1371-1380]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:20090529 Great Wall 8185.jpg|thumb|right|Hafið var að reisa [[Kínamúrinn]].]]
Árið '''1368''' ('''MCCCLXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[2. maí]] - [[Þorsteinn Eyjólfsson]] hirðstjóri var hertekinn af lýbskum kaupmönnum á heimleið frá [[Noregur|Noregi]] og fluttur til [[Lübeck]], þar sem hann sat í fangelsi til [[29. júlí]]. Þá var honum sleppt, hann handtekinn aftur þegar hann kom til [[Skánn|Skánar]], hafður í varðhaldi um tíma og að lokum fluttur til Noregs. 
* [[Ormur Snorrason]] léta af embætti lögmanns sunnan og austan.
* [[Oddgeir Þorsteinsson]], Skálholtsbiskup, heimsótti Vestfirði.

===Fædd===

===Dáin===
* (sennilega) - [[Guðný Helgadóttir (abbadís)|Guðný Helgadóttir]], abbadís í [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]].

== Erlendis ==
* [[12. janúar]] - [[Mingveldið]] komst til valda í Kína og lagðist [[Júanveldið]] af.
* [[7. mars]] - [[Mamlúkar]] frá Egyptalandi réðust á [[Kýpur]].
* [[Tímúr]] komst til valda í [[Samarkand]] þar sem nú er [[Úsbekistan]].
* [[4. apríl]] - Hansasambandið hóf umsátur um [[Kaupmannahöfn]] með 27 skipum og 2.000 hermönnum frá [[Lübeck]]. Borgin féll 4. maí en stöku verjendur héldu út fram í júní.
* [[10. maí]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] bældi niður uppreisn á [[Krít]].

===Ódagsett===
*Floti [[Hansasambandið|Hansasambandsins]] hóf herför gegn [[Valdimar atterdag]] Danakonungi og brenndi m.a. verslunarstaðinn og konungssetrið [[Ögvaldsnes]] á [[Körmt]] í [[Noregur|Noregi]]. Valdimar neyddist til að flýja Danmörku og leita ásjár hjá [[Keisari hins Heilaga rómverska ríkis|keisaranum]]. Ófriðnum lauk með [[Stralsundsamningurinn|Stralsundsamningnum]] árið [[1370]].
* Vinna hófst við núverandi [[Kínamúrinn|Kínamúr]].
* Síðasti [[Grænlandsbiskup]]inn, [[Álfur biskup]], var vígður í [[Garðar (Grænlandi)|Görðum]].
* ''[[Grænlandsknörrinn]]'' fórst svo að reglulegar siglingar til [[Grænland]]s frá [[Noregur|Noregi]] lögðust af (samkvæmt öðrum heimildum var þetta [[1367]] eða [[1369]]).
* Furstadæmið Moskva réðst á Furstadæmið Tver. Tver svaraði fyrir sig og hafði bandamenn í Hertogadæminu Litáen og Bláu horduna.
* [[Karl 5. Frakkakonungur]] lagði grunninn að ríkisbókasafninu í Frakklandi í [[Louvre]].

===Fædd===
* [[14. febrúar]] - [[Sigmundur keisari|Sigmundur]], keisari hins Heilaga rómverska keisaradæmis (d. [[1437]]).
* [[3. desember]] - [[Karl 6. Frakkakonungur]] (d. [[1422]]).
* (sennilega) - Marteinn V páfi (d. 1431)

===Dáin===
* [[7. október]] - [[Lionel af Antwerpen]], hertogi af Clarence, sonur [[Játvarður 3.|Játvarðar 3.]] Englandskonungs (f. 1338).
* [[Kasimír 3.]] Póllandskonungur (f. [[1310]]). 
* (sennilega) - [[Ibn Battuta]], arabískur ferðalangur.

[[Flokkur:1368]]
[[Flokkur:1361-1370]]</text>
      <sha1>crodoycgi4cn453jtfcxm03ofkdvmai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1369</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34945</id>
    <revision>
      <id>1983574</id>
      <parentid>1905498</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2950" sha1="fjpqc960fhho5hdxn8ccij30odxxbjv" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1366]]|[[1367]]|[[1368]]|[[1369]]|[[1370]]|[[1371]]|[[1372]]|
[[1351-1360]]|[[1361-1370]]|[[1371-1380]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Pedro Castile beheading.jpg|thumb|right|[[Pétur Kastilíukonungur]] höggvinn. Mynd úr frönsku fjórtándu aldar handriti.]]
Árið '''1369''' ('''MCCCLXIX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Þorsteinn Eyjólfsson]] varð lögmaður um allt land.
* [[Jón skalli Eiríksson]] fór til [[Avignon]] til að sækja staðfestingu á biskupsembætti sínu til [[Úrbanus 5.|Úrbanusar 5.]] páfa.
* [[Oddbjörg Jónsdóttir]] varð abbadís í [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]].

===Fædd===

===Dáin===
* [[Einar Gilsson]], lögmaður og skáld.
* [[Jón (ábóti í Viðeyjarklaustri)|Jón ábóti]] í Viðeyjarklaustri.

== Erlendis ==
* [[17. janúar]] - Pétur 1. konungur [[Kýpur]] var stunginn til bana af aðalsmönnum. Sonur hans, Pétur digri tók við krúnunni.
* [[14. mars]] - [[Pétur Kastilíukonungur]] tapaði í orrustunni við Montiel fyrir bandalagi [[Frakkland|Frakka]] og hálfbróður síns, [[Hinrik 2. Kastilíukonungur|Hinriks]] Trastámara. Hinrik drap Pétur stuttu síðar.
* Maí - [[Karl 5. Frakkakonungur]] hafnaði [[Brétigny-sáttmálinn|Brétigny-sáttmálanum]] og [[Hundrað ára stríðið]] milli [[Frakkland|Frakka]] og [[England|Englendinga]] braust út á ný.
* [[9. júlí]] - [[Mingveldið]] tók yfir Shangdu, höfuðborg [[Júanveldið|Júanveldisins]].
* [[24. ágúst]] - Eftir 18. mánaða umsátur Hansakaupmanna og Svía náðu Danir Lindholmen-kastala á Skáni.
* September - Frakkar réðust á [[Portsmouth]], Englandi meðan Englendingar réðust á [[Normandí]] og Picardy.
* [[18. október]] - Jón Palaiologos, patríarkinn af Konstantínópel hitti páfann í Róm og viðurkenndi hann sem leiðtoga kristinna manna.

===Ódagsett===
* [[Tyrkjaveldi|Tyrkir]] réðust á [[Búlgaría|Búlgaríu]].
* [[Tímúr]] gerði [[Samarkand]] að höfuðborg ríkis síns.
* [[Konungsríkið Ayutthaya]] réðst í Kambódíu í annað sinn.
* [[Grænlandsknörrinn]] fórst og (nokkurn veginn) árvissar siglingar til [[Grænland]]s lögðust niður. (Samkvæmt öðrum heimildum gerðist þetta [[1368]].)
* [[Karl 5. Frakkakonungur]] skipaði gerð [[Bastillan|Bastillunnar]].

===Fædd===
* [[Jan Hus]], tékkneskur prestur og siðbótamaður (d. [[1415]]). 

===Dáin===
* [[17. janúar]] - [[Pétur 1. konungur Kýpur|Pétur 1.]], konungur Kýpur, myrtur (f. [[1328]]).
* [[23. mars]] - [[Pétur Kastilíukonungur]], myrtur eftir orrustuna við Montiel (f. [[1334]]).
* [[15. ágúst]] - [[Filippa af Hainault]], drottning Englands, kona [[Játvarður 3.|Játvarðar 3.]] (f. [[1311]]). 
* [[12. september]] - [[Blanka af Lancaster]], eiginkona [[John af Gaunt]] og móðir [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinriks 4.]] (f. [[1345]]).

[[Flokkur:1369]]
[[Flokkur:1361-1370]]</text>
      <sha1>fjpqc960fhho5hdxn8ccij30odxxbjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983576</id>
      <parentid>1983574</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="d1ny8wd3vz6zityv0v1rw0llwdgv2n2" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1366]]|[[1367]]|[[1368]]|[[1369]]|[[1370]]|[[1371]]|[[1372]]|
[[1351-1360]]|[[1361-1370]]|[[1371-1380]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Pedro Castile beheading.jpg|thumb|right|[[Pétur Kastilíukonungur]] höggvinn. Mynd úr frönsku fjórtándu aldar handriti.]]
Árið '''1369''' ('''MCCCLXIX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Þorsteinn Eyjólfsson]] varð lögmaður um allt land.
* [[Jón skalli Eiríksson]] fór til [[Avignon]] til að sækja staðfestingu á biskupsembætti sínu til [[Úrbanus 5.|Úrbanusar 5.]] páfa.
* [[Oddbjörg Jónsdóttir]] varð abbadís í [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]].

===Fædd===

===Dáin===
* [[Einar Gilsson]], lögmaður og skáld.
* [[Jón (ábóti í Viðeyjarklaustri)|Jón ábóti]] í Viðeyjarklaustri.

== Erlendis ==
* [[17. janúar]] - Pétur 1. konungur [[Kýpur]] var stunginn til bana af aðalsmönnum. Sonur hans, Pétur digri tók við krúnunni.
* [[14. mars]] - [[Pétur Kastilíukonungur]] tapaði í orrustunni við Montiel fyrir bandalagi [[Frakkland|Frakka]] og hálfbróður síns, [[Hinrik 2. Kastilíukonungur|Hinriks]] Trastámara. Hinrik drap Pétur stuttu síðar.
* Maí - [[Karl 5. Frakkakonungur]] hafnaði [[Brétigny-sáttmálinn|Brétigny-sáttmálanum]] og [[Hundrað ára stríðið]] milli [[Frakkland|Frakka]] og [[England|Englendinga]] braust út á ný.
* [[9. júlí]] - [[Mingveldið]] tók yfir Shangdu, höfuðborg [[Júanveldið|Júanveldisins]].
* [[24. ágúst]] - Eftir 18. mánaða umsátur Hansakaupmanna og Svía náðu Danir Lindholmen-kastala á Skáni.
* September - Frakkar réðust á [[Portsmouth]], Englandi meðan Englendingar réðust á [[Normandí]] og Picardy.
* [[18. október]] - Jón Palaiologos, patríarkinn af Konstantínópel hitti páfann í Róm og viðurkenndi hann sem leiðtoga kristinna manna.

===Ódagsett===
* [[Tyrkjaveldi|Tyrkir]] réðust á [[Búlgaría|Búlgaríu]].
* [[Konungsríkið Ayutthaya]] réðst í Kambódíu í annað sinn.
* [[Grænlandsknörrinn]] fórst og (nokkurn veginn) árvissar siglingar til [[Grænland]]s lögðust niður. (Samkvæmt öðrum heimildum gerðist þetta [[1368]].)
* [[Karl 5. Frakkakonungur]] skipaði gerð [[Bastillan|Bastillunnar]].

===Fædd===
* [[Jan Hus]], tékkneskur prestur og siðbótamaður (d. [[1415]]). 

===Dáin===
* [[17. janúar]] - [[Pétur 1. konungur Kýpur|Pétur 1.]], konungur Kýpur, myrtur (f. [[1328]]).
* [[23. mars]] - [[Pétur Kastilíukonungur]], myrtur eftir orrustuna við Montiel (f. [[1334]]).
* [[15. ágúst]] - [[Filippa af Hainault]], drottning Englands, kona [[Játvarður 3.|Játvarðar 3.]] (f. [[1311]]). 
* [[12. september]] - [[Blanka af Lancaster]], eiginkona [[John af Gaunt]] og móðir [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinriks 4.]] (f. [[1345]]).

[[Flokkur:1369]]
[[Flokkur:1361-1370]]</text>
      <sha1>d1ny8wd3vz6zityv0v1rw0llwdgv2n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1371</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34972</id>
    <revision>
      <id>1983561</id>
      <parentid>1905507</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="axxabxg8xy9sko080ujiaaqc8or2jqc" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1368]]|[[1369]]|[[1370]]|[[1371]]|[[1372]]|[[1373]]|[[1374]]|
[[1361-1370]]|[[1371-1380]]|[[1381-1390]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
Árið '''1371''' ('''MCCCLXXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[Magnús Jónsson (lögmaður)|Magnús Jónsson]] varð lögmaður norðan og vestan en dó sama ár.

===Fædd===

===Dáin===
* [[Ívar Vigfússon hólmur]], hirðstjóri.
* [[Magnús Jónsson (lögmaður)|Magnús Jónsson]] lögmaður.
[[Mynd:Edward Black Prince.jpg|thumb|right|[[Svarti prinsinn]].]]

== Erlendis ==
* [[5. janúar]] - [[Gregoríus 11.]] páfi var krýndur.
* Janúar - [[Játvarður svarti prins|Svarti prinsinn]] (Játvarður Englandsprins) settur af sem ríkisstjóri í [[Akvitanía|Akvitaníu]]. 
* [[22. febrúar]] - [[Róbert 2. Skotakonungur|Róbert 2.]] varð konungur [[Skotland]]s.
* Maí - [[Mingveldið]] réðst inn í Xia ([[Sichuan]]).
* [[26. september]] - [[Ottómanveldið]] sótti fram í Balkanskaga eftir að hafa sigrað serbneska verjendur í bardaganum við Maritsa.

===Ódagsett===
* [[Valdimar atterdag]] sneri aftur til [[Danmörk|Danmerkur]] eftir þriggja ára [[útlegð]].
* [[Jóhannes 5. Palaiologos]] sór [[Tyrkjaveldi]] hollustu til að koma í veg fyrir hernám [[Konstantínópel]].
* [[Hákon 6. Magnússon]] fékk föður sinn, [[Magnús Eiríksson smek|Magnús konung smek]], leystan úr varðhaldi í [[Svíþjóð]].

===Fædd===
* [[28. maí]] - [[Jóhann óttalausi]] (Jóhann 2.), hertogi af Búrgund (d. 1419).
* [[21. september]] - [[Friðrik 1. af Brandenborg|Friðrik 1.]], kjörfursti af Brandenborg (d. 1440).
* [[Tsjeng He]], kínverskur landkönnuður (d. [[1435]]).

===Dáin===
* 22. febrúar - [[Davíð 1. Skotakonungur]] (f. [[1324]]).
* [[4. mars]] - [[Jóhanna d'Évreux, Frakklandsdrottning]], þriðja kona [[Karl 4. Frakkakonungur|Karls 4.]] (f. [[1310]]).

[[Flokkur:1371]]
[[Flokkur:1371-1380]]</text>
      <sha1>axxabxg8xy9sko080ujiaaqc8or2jqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brétigny-sáttmálinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42950</id>
    <revision>
      <id>1983575</id>
      <parentid>1667130</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="d0rakx68jsfwea2bnxcxtnxxqqk3uy3" xml:space="preserve">'''Brétigny-sáttmálinn''' var undirritaður [[8. maí]] [[1360]] af [[Játvarður 3.|Játvarði 3.]] Englandskonungi og [[Jóhann 2. Frakkakonungur|Jóhannesi góða]] Frakkakonungi og markaði endalok fyrsta hluta [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðsins]]. Sáttmálinn markaði jafnframt hápunkt valda [[konungur Englands|Englandskonunga]] í [[Frakkland]]i. Sáttmálanum fylgdi níu ára hlé á styrjöldum. 

{{Stubbur|saga}}

[[Flokkur:1360]]
[[Flokkur:Hundrað ára stríðið]]
[[Flokkur:Friðarsáttmálar]]</text>
      <sha1>d0rakx68jsfwea2bnxcxtnxxqqk3uy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skólavörðustígur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57165</id>
    <revision>
      <id>1983560</id>
      <parentid>1909510</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hús við Skólavörðustíg */  bæta Tobbukoti við</comment>
      <origin>1983560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="8bxlbg0fjn7zs6susucugurgqxahsux" xml:space="preserve">[[Mynd:Calle Skólavörðustígur, Reikiavik, Distrito de la Capital, Islandia, 2014-08-13, DD 111.jpg|thumb|Skólavörðustígur]]
[[Mynd:Reykjavík_séð_úr_Hallgrímskirkju_2.JPG|thumb|right|Mynd tekin niður Skólavörðustíg úr turni Hallgrímskirkju.]]
'''Skólavörðustígur''' er gata í [[Reykjavík]] sem liggur frá [[Skólavörðuholt]]i í suðaustri að mótum [[Laugavegur|Laugavegar]] og [[Bankastræti]]s í norðvestri. Hann er kenndur við [[Skólavarðan (Reykjavík)|Skólavörðuna]], sem Skólavörðuholt heitir líka eftir, sem stúdentar við [[Lærði skólinn|Lærða skólann]] hlóðu nokkurn veginn þar sem nú er [[Hallgrímskirkja (Reykjavík)|Hallgrímskirkja]]. Við götuna er fjöldi fyrirtækja og íbúða. Hún er tvístefnugata milli [[Eiríksgata|Eiríksgötu]] og [[Bergstaðastræti]]s en einstefna niður/norðvestur milli Bergstaðastrætis og Laugavegar/Bankastrætis. Hámarkshraðinn er 30 km/klst. Hallgrímskirkjuturn er eitt eftirtektarverðasta kennileiti Skólavörðustígs, en hann gnæfir í suðaustri.

== Hús við Skólavörðustíg ==
* [[Bergshús]] (stóð áður við Skólavörðustíg 10). 
* [[Breiðfirðingabúð]] (stóð áður við Skólavörðustíg 6b).
* [[Tobbukot]] (stóð áður við Skólavörðustíg 11)

== Tengt efni ==
* [[Mokkakaffi]]

{{Stubbur|Reykjavík}}

[[Flokkur:Götur í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]</text>
      <sha1>8bxlbg0fjn7zs6susucugurgqxahsux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fikret Alomerović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77798</id>
    <revision>
      <id>1983598</id>
      <parentid>1792583</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1983598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="982" sha1="h84m2kc2nm41mdh1gq4o9u55vorwd6e" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|nafn= Fikret Alomerović
|mynd= 
|fullt nafn= 
|fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1970|12|3}}
|fæðingarbær= [[Skopje]]
|fæðingarland= [[Júgóslavía]]
|dánardagur= 
|dánarbær= 
|dánarland= 
|hæð= 1,84 m
|staða= 
|núverandi lið= 
|númer= 
|ár í yngri flokkum= 
|yngriflokkalið= 
|ár1= 
|ár4=1997
|ár5=1997
|ár6=2002
|lið1=[[F.C. Rabontnićki]]
|lið2=[[F.C. Metalurg]]
|lið3=[[F.C. Skopje]]
|lið4=[[F.C. Sloga]]
|lið5=[[F.C. Torpedo]]
|lið6=[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]
|leikir (mörk)1= 
|leikir (mörk)5=13 (0)
|landsliðsár= 
|landslið= 
|landsliðsleikir (mörk)= 
|þjálfaraár= 
|þjálfað lið= 
|mfuppfært= 
|lluppfært= 
}}

'''Fikret Alomerović''' (fæddur [[3. desember]] [[1970]], [[Skopje]]) er [[Norður-Makedónía|norðurmakedónskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]].

{{stubbur|æviágrip|knattspyrna}}
{{fe|1970|Alomerović, Fikret}}
[[Flokkur:Norðurmakedónskir knattspyrnumenn]]</text>
      <sha1>h84m2kc2nm41mdh1gq4o9u55vorwd6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XXX Rottweilerhundar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87556</id>
    <revision>
      <id>1983587</id>
      <parentid>1951996</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T22:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cinquantecinq</username>
        <id>12601</id>
      </contributor>
      <origin>1983587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6820" sha1="lervj0tet9vx90p0q5ipcnsu9ecfie6" xml:space="preserve">{{heimildir}}{{Tónlistarfólk
| heiti            = XXX Rottweilerhundar
| ár               = 1999-í dag
| stefna           = {{hlist|[[Hipphopp]]}}
| meðlimir         = {{plainlist|
* [[Erpur Eyvindsson]] (Blaz Roca)
* [[Ágúst Bent Sigbertsson]] (Bent)
* Þorsteinn Lár Ragnarson (Stinni)
* Lúðvík Páll Lúðvíksson (Lúlli)
}}
}}
'''XXX Rottweilerhundar''' er íslensk rapp[[hljómsveit]] sem stofnuð var árið 1999 í tengslum við árlegu tónlistarkeppnina [[Músíktilraunir]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/412605|title=XXX Rottweiler: „Við gerðum þetta algjörlega sem alþýðulistamenn“ - RÚV.is|last=Aradóttir|first=Júlía|date=2024-05-14|website=RÚV|access-date=2026-10-21}}&lt;/ref&gt; Hljómsveitin sigraði keppnina það ár og vakti strax athygli fyrir öfluga sviðframkomu og frumlegan tónlistarstíl sem blandaði saman íslenskum textum og áhrifum úr bandarískri hiphop-menningu. Sigur í Músíktilraunum felur yfirleitt í sér aukna viðurkenningu fyrir ungt tónlistarfólk, ásamt tækifærum til stúdíóvinnu með reyndum upptökustjórum og upptöku á kynningardiski. Eftir sigurinn nutu XXX Rottweilerhundar vaxandi vinsælda og urðu áberandi í íslensku tónlistarlífi um tíma. Upphaflega hét hljómsveitin 110 Rottweilerhundar, sem var vísun í póstnúmer [[Árbær|Árbæjar]], þar sem flestir meðlimir hennar ólust upp. Hljómsveitarmeðlimir voru [[Erpur Eyvindarson|Erpur Eyvindsson]] (Blaz Roca), [[Ágúst Bent Sigurbertsson]] (Bent), Þorsteinn Lár Ragnarson (Stinni), og Lúðvík Páll Lúðvíksson (Lúlli).

Eftir sigur hljómsveitarinnar í Músiktilraunum var Erpur Eyvindarson mikið í sviðsljósinu, ekki eingöngu vegna frammistöðu sinnar í rappi því hann vakti líka mikla athygli vegna framsækinna skoðana í samfélagsmálum sem og í pólitík. Erpur stjórnaði vinsælum sjónvarpsþætti á sjónvarpsstöðinni [[SkjárEinn|Skjá Einum]] um tíma sem nefndist ''Íslensk kjötsúpa'' og þótti hann fara ótroðnar slóðir í efnisvali og eins lét nærri að banna þyrfti þættina vegna grófs málflutnings í þáttunum. Einna vinsælastur var Erpur í þáttunum sem karakterinn ''Johnny National'' þar sem hann setti marga viðmælendur út af laginu og gekk oft mjög langt í því að afhjúpa viðmælendur.

Fyrsta plata XXX Rottweilerhunda kom ekki út fyrr en um jólin 2001 og hét hún [[XXX Rottweilerhundar (breiðskífa)|XXX Rottweilerhundar]], hún uppfyllti svo sannarlega væntingar útgáfufyrirtækisins Dennis og einnig þeirra sem voru viðstaddir á Músiktilraunum. Hún var fyrsta íslenska rapp-platan sem hafði verið gefin út. Hún vakti mikla athygli og seldist í 10.000 eintökum sem var ótrúlega góð sala á þessum tíma, enda var erfitt að hrífast ekki af rappinu þeirra þar sem strákarnir í Rottweiler voru kjaftforir og ferskir. Lagið Bent nálgast var spilað óspart hjá útvarpsstöðvum sem snertu ekki við óhefluðu málfari í textanum, með því komst tónlistin þeirra meira inn í meginstrauminn. Myndbandið við laginu þeirra  '''Sönn íslensk sakamál '' var bannað í útsendingu í sjónvarpinu en hægt var að nálgast það á netinu, „Fólk var viðkvæmt fyrir tilvísunum í myndbandinu&quot; Sagði Erpur Eyvindarson í viðtali við DV árið 2001.

Rapptónlistin blómstraði og nýjar rappgrúppur og rapparar spruttu upp og voru áberandi í tónlistarlífinu í framhaldinu. Það má líka segja að það hafi orðið sprenging hjá plötufyrirtækjunum á Íslandi árið 2002 þar sem um 13 rappplötur komu út, þar af þrjár hjá Eddu og þrjár hjá Castor &amp; Pollox sem var útgáfufyrirtæki umboðsmanns Rottweilerhundanna. Plötufyrirtækin ofmátu markaðinn þar sem lítið seldist og margar rangar ákvarðanir voru teknar, til dæmis að gefa út plötu Bent &amp; 7berg á sama tíma og önnur plata XXX Rottweilerhunda kom út.

Margir telja þó, að fyrstu rapplögin á íslensku hafið komið út á hljómplötu árið 1969, þegar plata með [[Guðmundur Jónsson (söngvari)|Guðmundi Jónssyni]] óperusöngvara var gefin úr.  Á henni eru m.a. rapplögin Lax lax lax, Jón Tröll, Eyjólfur, Það er eins og gerst hafi í gær og fleiri.  Þessi lög nutu gríðarlegra vinsælda á sínum tíma; sérstaklega þau fyrstnefndu.

== Frægðin ==
Önnur plata XXX Rottweilerhunda fékk titilinn ''Þú skuldar'' og kom út árið 2002 en nafn plötunnar var beint skot á umboðsmann Rottweilerhundanna sem var ekki að standa sig í starfi sínu en eins og titill plötunnar gefur til kynna þá töldu hjómsveitarmeðlimir að hann skuldaði þeim laun fyrir tónleika. Sumarið 2002 var mjög gott hjá XXX Rottweilerhundum og má segja að þeir hafi tekið allt með stæl enda spiluðu þeir um allt land á hverju sveitaballinu á fætur öðru. Strákarnir fengu mikið af gefins vörum frá fyrirtækjum t.d. gaf Vífilfell þeim 100 kassa af bjór. [[Dóri DNA]] var með þeim í rútunni og segir hann frá því að „þeir urðu allir ógeðslega ríkir allt í einu”

== Erjur við Árna Johnsen ==
XXX Rottweilerhundar voru að spila á [[Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum|þjóðhátíð]] árið 2001 á stóra sviðinu. Þegar að þeir byrja á síðasta laginu „Þér er ekki boðið“ þar sem þeir telja upp mörg fræg nöfn í byrjun lagsins þar á meðal [[Árni Johnsen|Árna Johnsen]]. Árni stekkur upp á svið og segir tæknimönnunum að slökkva á þeim, uppi á sviði skiptast þeir á meiðyrðum en ekki kom til átaka. Árið eftir þetta atvik gefa XXX Rottweilerhundar út lagið „Brekkusöngur“ sem fjallar eingöngu um Árna Johnsen.&lt;ref&gt;[http://www.visir.is/section/MEDIA99&amp;fileid=CLP18252 Týnda kynslóðin – Þegar Árni Johnsen slökkti á Rottweiler á Þjóðhátíð]. Vísir.is&lt;/ref&gt;

Árið 2004 er hlutafélagið skráð í eigu Þorsteins Lárs Ragnarssonar (sem varð nokkrum árum síðar umboðsmaður XXX Rottweilerhunda), Lúðvíks Páls Lúðvíkssonar og Ágústs Bents Sigbertssonar.

== Hljóðritaskrá ==

=== Breiðskífur ===

* [[XXX Rottweilerhundar (breiðskífa)|''XXX Rottweilerhundar'']] (2001)
* ''Þú skuldar'' (2002)

=== Smáskífur ===

* „Hvernig ertu“ (2007)
* „Gemmér“ (2008)
* „XXX Rottweiler hundar“ (2013)
* „Í næsta lífi“ (2015)
* „Negla“ (2016)
* „Kim Jong-un“ (2017)
* „Gera grín“ (2022) ásamt Blaffa og [[Villi Neto|Villa Neto]]
* „Voff“ (2024)
* „Karma“ (2025)

== Heimildir ==
&lt;references /&gt;

== Ytri tenglar ==
* [http://www.youtube.com/watch?v=g9IjpW4bA6g Heimildarmynd um XXX Rottweilerhunda frá 2003]
* [http://www.youtube.com/watch?v=DQ4BQtaosdI Aukaefni heimildarmyndar]

[[Flokkur:Íslenskar rapphljómsveitir]]</text>
      <sha1>lervj0tet9vx90p0q5ipcnsu9ecfie6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amelia Earhart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97667</id>
    <revision>
      <id>1983588</id>
      <parentid>1944592</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T23:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1983588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13283" sha1="5fkwerp8dwl6t58qzuybho8qoh9c4bk" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Amelia Earhart
| búseta         = 
| mynd           = Amelia Earhart 1935.jpg
| myndatexti     = Amelia Earhart árið [[1935]]
| fæðingardagur  = [[24. júlí]] [[1897]]
| fæðingarstaður = [[Atchison]], [[Kansas]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| hvarf_dagur      = {{dánardagur og aldur|1937|7|2|1897|7|24}}
| hvarf_staður = Yfir [[Kyrrahaf]]i
| dánardagur = Lýst látin [[5. janúar]] [[1939]]
| þekkt_fyrir  = Fyrsta konan til að fljúga einsömul yfir [[Atlantshafið]]
| starf          = Flugmaður
| trú            = 
| maki = {{gifting|[[George P. Putnam]]|1931}}
| börn =  
| foreldrar      = 
| undirskrift = Amelia Earhart (signature).png
}}
'''Amelia Earhart''' (fæddist [[24. júlí]] [[1897]], tilkynnt látin [[5. janúar]] [[1939]]) var [[flugmaður]] sem setti fjölmörg met innan fluggeirans. Hún var fyrst kvenna til að fljúga yfir [[Atlantshafið]] og önnur í heiminum til þess að fljúga einsömul yfir það. Hún skrifaði bækur um afrek sín og stofnsetti [[Samtökin 99]] sem voru samtök kvenna með flugmannsréttindi. Hún gerði tilraun til þess að fljúga fyrst kvenna kringum hnöttinn en hún týndist [[2. júlí]] [[1937]] nálægt [[Howlandeyja|Howlandeyju]] í [[Kyrrahafið|Kyrrahafinu]] ásamt siglingafræðingnum [[Fred Noonan]] og ekkert hefur spurst til þeirra síðan.

== Æska ==
Amelia Earhart fæddist 24. júlí 1897 í [[Atchison]], [[Kansas]] í [[Bandaríkjunum]] og ólst þar upp að miklu leyti ásamt systur sinni Muriel. Foreldar þeirra voru Amy og Edwin Earhart.&lt;ref name=&quot;Early Years&quot;&gt;Amelia Earhart: The Early Years.&lt;/ref&gt; 

Eftir að Amelia útskrifaðist frá Hyde Park High School árið 1915 fór hún í [[Ogontz]], stúlknaskóla í úthverfi [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]. Hún kláraði skólann aldrei því að á öðru árinu ákvað hún fara á námskeið hjá [[Rauði krossinn|Rauða krossinum]] og fara að vinna sem sjúkraliði á herspítala í [[Kanada]]. Þetta var á tímum [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] og því var mikið af slösuðum hermönnum sem þurfti að sinna. Ári seinna innritaði Amelia sig í undirbúning fyrir læknanám í [[Columbia-háskóli|Columbia-háskólanum]] í [[New York-borg|New York]] en lítið varð úr náminu því hún ákvað að flytja til foreldra sinna í [[Kalifornía|Kaliforníu]].&lt;ref&gt; Amelia Earhart Birthplace Museum: Biography.&lt;/ref&gt; 

=== Flugáhuginn ===
Þegar Amelia Earhart var tíu ára sá hún í fyrsta skipti [[flugvél]]. Henni þótti ekki mikið til hennar koma, fannst þetta bara vera drasl úr ryðguðum vírum og spýtum. En áratug síðar fór Amelia með vinkonu sinni á [[flugsýning]]u og þá kviknaði áhuginn. Árið [[1920]] fór hún í sína fyrstu flugferð sem átti gjörsamlega eftir að breyta lífi hennar, frá þessari stundu vissi hún að hún yrði að læra að fljúga.&lt;ref name=&quot;Offical Website&quot;&gt;Amelia Earhart, The Official Website: Biography.&lt;/ref&gt; 

Amelia hóf að taka flugtíma undir leiðsögn flugkonunnar [[Neta Snook|Netu Snook]], hún kenndi á „Canuck“ flugvél sem var gömul kanadísk æfingavél.&lt;ref name=&quot;Early Years&quot; /&gt; Fljótlega keypti Amelia sína fyrstu flugvél, af gerðinni [[Kinner Airster]]. Þetta var tveggja sæta skærgul flugvél sem hún nefndi „Canary“. Þessa flugvél notaði hún til að setja sitt fyrsta met, að vera fyrsta konan til að fara upp í {{convert|14000|ft|m}}.&lt;ref name=&quot;Offical Website&quot; /&gt;

== Ferill ==
=== Atlantshafsflugið ===

Árið [[1928]] fékk Amelia símtal þar sem hún var spurð að því hvernig henni litist á að verða fyrsta konan til þess að fljúga yfir [[Atlantshafið]]. Hún þurfti ekki að hugsa sig um, sagði strax já, og fór á fund með flugmanninum [[Wilmer Stultz]] og aðstoðarflugmanninum [[Louis E. Gordon]] ásamt bókaútgefandanum og blaðamanninum [[George P. Putnam]].&lt;ref name=&quot;Offical Website&quot; /&gt; Amelia var aðeins farþegi í þessu flugi því hún hafði enga reynslu í blindflugi en var fyrsta konan til að fjúga yfir Atlantshafið engu að síður. Vélin sem hópurinn notaðist við var þriggja mótora [[Fokker]] vél sem hét „Friendship“. Fljúga átti frá [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]] til [[Írland]]s, en margoft þurfti að fresta brottför vegna veðurskilyrða en [[18. júní]] var lagt af stað þrátt fyrir mikla þoku. Lenda þurfti í [[Wales]] vegna þess að bensínið var á þrotum en yfir Atlantshafið komst hópurinn samt sem áður.&lt;ref name=&quot;The Celebrity&quot;&gt;Amelia Earhart: The Celebrity.&lt;/ref&gt;

=== Amelia fer ein yfir Atlantshafið ===
George Putnam sá til þess að Amelia var á allra vörum eftir flugið yfir Atlantshafið og hún gaf út bókina ''[[20 tímar og 40 mínútur]]'' sem fjallaði um flugið og hann sá um að markaðssetja hana. Þau urðu mjög náin við þetta mikla samstarf og á endanum skildi Putnam við konu sína og giftist Ameliu. Í sameiningu fóru þau að skipuleggja ferð Ameliu einnar yfir Atlantshafið. Aðeins einum manni, Lindbergh, hafði tekist fimm árum áður að fljúga einum yfir Atlantshafið og Amelia ætlaði sér að endurtaka leikinn. Amelia flaug [[20. maí]] [[1932]] á [[Lockheed Vega]] vél frá [[Nýfundnaland]]i og stefnan var tekin á [[Bretlandseyjar]], en hún viltist af leið og lenti nálægt [[Londonderry]] í [[Norður-Írland]]i.&lt;ref name=&quot;The Celebrity&quot; /&gt;

=== Hinar níutíuogníu ===
Amelia var alltaf á ferð og flugi og sló fjölmörg met á Lockheed Vega vélinni og hélt fyrirlestra vítt og breitt um Bandaríkin. Amelia ásamt öðrum flugkonum settu á fót samtök sem þær nefndu „[[hinar níutíuogníu]]“ og eru samtök kvenkyns flugmanna. Hún var fyrsti forseti samtakana og nafnið er dregið af þeim níutíu og níu konum sem skipuðu samtökin í upphafi.&lt;ref name=&quot;The Celebrity&quot; /&gt;

== Hnattflugið ==

Ári seinna fór Amelia að huga að sinni síðustu flugferð. Hún ætlaði að fljúga í kringum jörðina og reyna að fylgja miðbaug eftir bestu getu, þ.e. fara eins langa leið og mögulegt væri. Hún fékk einn besta flugleiðsögumann Bandaríkjanna með sér, [[Fred Noonan]]. Flugvélin sem þau notuðust við var af gerðinni [[Lockheed Elektra]], tveggja hreyfla silfurlit vél. [[17. mars]] [[1935]] gerðu þau sína fyrstu tilraun til flugsins en þegar Amelia var að taka á loft frá [[Luke Field]] nærri [[Pearl Harbor]], mistókst flugtakið með þeim afleiðingum að hún missti stjórn á vélinni, undirvagninn féll saman og vélin lenti á maganum. Miklar skemmdir urðu á vélinni en þau sluppu ómeidd.&lt;ref&gt;Amelia Earhart: The Last Flight.&lt;/ref&gt; 

[[1. júní]] [[1937]] var gerð önnur tilraun, þau höfðu snúið flugáttinni við, þ.e. ákvaðu nú að fljúga í austurátt. Þau lögðu af stað frá [[Oakland]], stefndu austur yfir [[Bandaríkin]] til [[Miami]], yfir [[Brasilía|Brasilíu]] og [[Suður-Atlantshaf]], þvert yfir [[Afríka|Afríku]] og svo til [[Karachi]], [[Rangoon]], [[Singapúr]], [[Surabaja]], [[Darwin (Ástralía)|Darwin]] í [[Ástralía|Ástralíu]] og svo [[Lae]] í [[Nýja-Gínea|Nýju-Gíneu]]. Þarna höfðu þau lokið 35.000 km og áttu aðeins 11.000 km eftir en það var allt yfir [[Kyrrahafið]].&lt;ref&gt;Barker: Dularfullu flugslysin, bls. 7.&lt;/ref&gt;

=== Síðasta flugferðin ===
[[Mynd:Amelia Earhart - GPN-2002-000211 (restored).jpg|right|thumb|Amelia Earhart fyrir framan Lockheed Electra-flugvél sína, sem hvarf með henni árið 1937.]]
Næsti áfangi var sá erfiðasti ferðarinnar, 4080 km yfir úthafi og enginn hafði reynt það áður. Frá Lae á Nýju-Gíneu til [[Howlandseyja]]r sem var pínulítil eyja hálfa gráðu norðan við miðbaug. Hún var aðeins 2,5 km á lengd og tæpur km á breidd og þarna hafði flugvél aldrei lent áður. Þrátt fyrir að vera með einn besta mögulega loftsiglingafræðing yrði ómögulegt að finna eyjuna. Því höfðu þau fengið amerísku strandgæsluna til liðs við sig og þeir höfðu sent snekkjuna [[Itasca]] til eyjarinnar, þannig ætluðu þeir að leiðbeina þeim á eyjuna með talstöðvaaðstoð. Allur farangur hafði verið fjarlægður úr vélinni og hún fyllt af [[bensín]]i. Í logni myndi flugferðin taka sjötíu klukkustundir. Noonan hafði áætlað að hún tæki 20 stundir en þau höfðu bensín til 24 klukkustunda flugs.&lt;ref&gt;Barker: Dularfullu flugslysin, bls. 8-9.&lt;/ref&gt; Þau lögðu af stað kl. 10 að morgni [[2. júlí]] [[1937]] frá Nýju-Gíneu. Amelia og Noonan voru í sambandi við Lae á hálftíma fresti í 1900 km, en þá voru þau komin of langt í burtu til að Lae myndi ná skeytunum. Þá urðu þau að reiða sig á hæfni Noonans því margar klukkustundir myndu líða áður en þau næðu sambandi við Itasca. Með nútímatækni væri ekkert mál að fljúga þessa leið, en á þessum tíma var lítil tækni til staðar svo að Noonan þurfti að reiða sig á ýmis kennileiti eins og þorp, fjöll og fljót. Yfir hafinu var þetta enn erfiðara en þá þurfti hann að notast við [[áttaviti|áttavita]], [[klukka|klukku]], stjörnurnar og sólina og reikna út frá því sem nákvæmasta staðsetningu. Það má því segja að siglingafræðingar í þá daga hafi aldrei verið alveg vissir um staðsetningu en 10% skekkja þótti ásættanleg.&lt;ref&gt;Barker: Dularfullu flugslysin, bls. 11 ; Lifandi Vísindi: Síðasta flugferð Amelíu Earharts, bls. 43.&lt;/ref&gt; 

Amelia gaf skýrslu um gengi þeirra á hálftíma fresti alla leiðina og vonaði að Itasca myndi fljótlega heyra skilaboðin. Áætlaður lendingartími þeirra var kl. 8 um morguninn. Undir morgun heyrðu loftskeytamennirnir á Itasca rödd hennar en miklar truflanir vegna rafeindastorma eyddu merkjum frá henni. Klukkan 6:15 heyrðist rödd Ameliu loksins skiljanlega: „Við erum 160 km frá landi. Gerið svo vel að miða okkur og gefa okkur skýrslu eftir hálftíma. Ég mun tala í hljóðnemann“&lt;ref&gt;Barker: Dularfullu flugslysin, bls. 11.&lt;/ref&gt; Eftir þetta yfirtóku truflanir allt og sama hvað loftskeytamennirnir reyndu náðu þeir ekki að miða út vélina. Klukkan 7:47 heyrðist rödd flugkonunnar loksins: „Við hljótum að vera beint yfir ykkur, en sjáum ykkur ekki. Við erum að verða bensínlaus. Höfum ekki getað náð til ykkar með talstöðinni. Við fljúgum nú í 1.000 feta hæð. Gerið svo vel að miða okkur“.&lt;ref&gt;Barker: Dularfullu flugslysin, bls. 13.&lt;/ref&gt; Þau sveimuðu í mikilli örvæntingu í leit að lendingarstað, og gátu nokkrum sinnum látið vita af sér. Þau náðu merkjum Itasca en gátu ekki miðað þau út, síðustu skilaboð Ameliu voru að þau flygju í stefnu 157-337 í norður og suður. Þau áttu aðeins hálftíma eldsneyti eftir og sáu ekki í land. Fleira heyrðist ekki frá vélinni.&lt;ref&gt;Barker: Dularfullu flugslysin, bls. 11-13.&lt;/ref&gt; 

Loftskeytamenn Itasca reyndu hvað þeir gátu til að ná sambandi við vélina en það þótti orðið ljóst að vélin væri ekki lengur á lofti. Strax hófst mikil leit að þeim með skipum og flugvélum en leitin var erfið þar sem það var ekkert vitað um hve mikið þau voru komin af leið. Stormhviður og yfirvofandi hitabeltisskúrir gerðu leitina erfiða og björgunarflugvélar þurftu að hætta leit. 18. júlí var leitinni hætt en þá hafði verið leitað á 600.000 ferkílómetra svæði án árangurs. Nokkur skeyti bárust eftir að vélin fórst, skeyti um staðsetningu þeirra og þar sem var sagt að þau væru alveg að sökkva. En í ljós kom að skeytin voru öll áreiðanlega tilbúningur einhverra óprúttinna aðila sem voru að gabba.&lt;ref&gt;Barker: Dularfullu flugslysin, bls. 13-16.&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* Amelia Earhart Birthplace Museum. [Án árs]. Biology. Sótt 26. janúar 2011 af http://www.ameliaearhartmuseum.org/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928205351/http://www.ameliaearhartmuseum.org/index.html |date=2018-09-28 }}
* Amelia Earhart. [Án árs]. The Celebrity. Sótt 28. janúar 2011 af http://ellensplace.net/ae_celb.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614001524/http://www.ellensplace.net/ae_celb.html |date=2011-06-14 }} 
* Amelia Earhart. [Án árs]. The Early Years. Sótt 28. janúar 2011 af http://ellensplace.net/ae_eyrs.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612030702/http://www.ellensplace.net/ae_eyrs.html |date=2011-06-12 }}
* Amelia Earhart. [Án árs]. The Last Flight. Sótt 28. janúar 2011 af http://ellensplace.net/ae_lflt.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609030413/http://www.ellensplace.net/ae_lflt.html |date=2011-06-09 }} 
* Amelia Earhart, The Official Website. [Án árs]. Biography. Sótt 26. janúar 2011 af http://www.ameliaearhart.com/about/bio.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525154635/http://www.ameliaearhart.com/about/bio.html |date=2012-05-25 }}
* Barker, Ralph. Dularfullu flugslysin. Prentsmiðja Jóns Helgasonar hf., Reykjavík 1967. 
* Lifandi vísindi. 2002. Síðasta flugferð Amelíu Earharts. 13:42-45.

{{fd|1897|1937}}
{{DEFAULTSORT:Earhart, Amelia}}
[[Flokkur:Bandarískir flugmenn]]</text>
      <sha1>5fkwerp8dwl6t58qzuybho8qoh9c4bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Norðurmakedónskir knattspyrnumenn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102406</id>
    <revision>
      <id>1983597</id>
      <parentid>1640949</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Norður-Makedónskir knattspyrnumenn]] á [[Flokkur:Norðurmakedónskir knattspyrnumenn]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1640948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="kg20gydpdsqvn09blmzxw4vg7hcvmje" xml:space="preserve">[[Flokkur:Knattspyrnumenn eftir þjóðerni]]
[[Flokkur:Norður-Makedónskir íþróttamenn]]</text>
      <sha1>kg20gydpdsqvn09blmzxw4vg7hcvmje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983600</id>
      <parentid>1983597</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1983600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="0w2il5glag7q1gujc854qkj0imlf5hh" xml:space="preserve">[[Flokkur:Knattspyrnumenn eftir þjóðerni]]
[[Flokkur:Norðurmakedónskir íþróttamenn]]</text>
      <sha1>0w2il5glag7q1gujc854qkj0imlf5hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Norðurmakedónskir íþróttamenn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102408</id>
    <revision>
      <id>1983599</id>
      <parentid>1640963</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Norður-Makedónskir íþróttamenn]] á [[Flokkur:Norðurmakedónskir íþróttamenn]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1640963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="7oxo9fxsl6h7y1edap59o9v6ffujq4q" xml:space="preserve">[[Flokkur:Norður-Makedónar|Íþróttamenn]]
[[Flokkur:Íþróttamenn eftir þjóðerni]]
[[Flokkur:Íþróttir í Norður-Makedóníu]]</text>
      <sha1>7oxo9fxsl6h7y1edap59o9v6ffujq4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biskupsdæmi í San Cristóbal de La Laguna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133453</id>
    <revision>
      <id>1983552</id>
      <parentid>1973871</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T12:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AmaroPargoTenerife</username>
        <id>104329</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saga */</comment>
      <origin>1983552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5485" sha1="niclzv2p5wggimi5ui0e04tw697w8c6" xml:space="preserve">[[File:Escudo de la diócesis de Tenerife.svg|thumb|200px|Logo]]
'''Biskupsdæmið í San Cristóbal de La Laguna''' (''Diócesis de San Cristóbal de La Laguna'') einnig þekkt sem '''Biskupsdæmi í Tenerife''' (''Diócesis de Tenerife'') er [[kaþólska kirkjan|kaþólskt]] biskupsdæmi í [[Spánn]]. Það er staðsett á Kanaríeyjum og nær yfir eyjarnar: [[Tenerife]], [[La Palma]], [[La Gomera]] y [[El Hierro]]. Höfuðstöðvar þess er staðsett í borginni [[San Cristóbal de La Laguna]] (Tenerife).

== Saga ==
[[Kristni]] kom til vestureyja Kanaríeyja árið [[1496]] með konungsveldinu [[Kastilía|Kastilíu]] og landvinningum eyjunni Tenerife. Þangað til voru eyjarnar byggðar af [[Guanche]] frumbyggjum, þeir höfðu polytheistic trú.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=1&amp;idcap=184&amp;idcon=668 |title=El papel de la Iglesia. Gran Biblioteca Virtual de Canarias. |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613062537/http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=1&amp;idcap=184&amp;idcon=668 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Biskupsdæmi var byggt upp á Tenerife stuttu eftir landvinninga á Kanaríeyjum. [[Alonso Fernández de Lugo]] sem lagði undir sig Tenerife krafðist þess [[1513]]að reisa nýtt biskupsdæmi á eyjunni Tenerife. Sköpun biskupsdæmis þar átti sér ekki stað fyrr en á nítjándu öld.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |title=La Diócesis de San Cristóbal de La Laguna en los inicios del siglo XIX: el Obispo Folgueras Sión, el Cabildo Catedral y la jurisdicción eclesiástica |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065832/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; vegna andstöðu biskups Kanaríeyja sem var með höfuðstöðvar í [[Las Palmas de Gran Canaria]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |title=La Diócesis de San Cristóbal de La Laguna en los inicios del siglo XIX: el Obispo Folgueras Sión, el Cabildo Catedral y la jurisdicción eclesiástica |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065832/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Árið [[1818]], báðu kirkjuyfirvöld og stjórnvöld á Tenerife páfann um að fá að stofna nýtt biskupsdæmi. Þau höfðu stuðning Ferdinand 7. konungs. Viðbrögð páfa voru jákvæð. Hinn 1. febrúar [[1819]] samþykkti Píus 7. páfi skiptingu biskupsdæmis Kanaríeyja í tvö biskupsdæmi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |title=La diócesis de Tenerife. Apuntes para su historia: de los orígenes hasta su restablecimiento definitivo. Ver en la página 126 |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065849/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Milli febrúar og desember 1819 skapaðist þetta biskupsdæmið. [[Cristóbal Bencomo y Rodríguez]] átti stóran þátt í því en hann var erkibiskup af Heracleu og skriftafaðir Ferdinand 7.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |title=La diócesis de Tenerife. Apuntes para su historia: de los orígenes hasta su restablecimiento definitivo. Ver en la página 126 |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065849/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Biskupsdæmið fékk heimsókn frá [[Leó XIV]] páfa þann 12. júní 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Apostolic Journey of His Holiness Pope Leo XIV to Spain (6-12 June 2026), 06.05.2026 |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2026/05/06/260506b.html |date=6 May 2026 |access-date=7 May 2026 |website=[[Holy See]] |archive-date=6 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260506165001/https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2026/05/06/260506b.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Biskupar ==
[[File:Cattedrale La Laguna.jpg|thumb|200px|[[Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna]].]]
* [[Luis Antonio Folgueras y Sión]] (1824 - 1848)
* [[Ildefonso Joaquín Infante y Macías]], O.S.B. (1877 - 1882)
* [[Jacinto María Cervera y Cervera]] (1882 - 1885)
* [[Ramón Torrijos y Gómez]] (1887 - 1894)
* [[Nicolás Rey y Redondo]] (1894 - 1917)
* [[Gabriel Llompart y Jaume Santandreu]] (1918 - 1922)
* [[Albino González y Menédez Reigada]], O.P. (1924 - 1946)
* [[Domingo Pérez Cáceres]] (1947 - 1961)
* [[Luis Franco Cascón]], C.SS.R. (1962 - 1983)
* [[Damián Iguacén Borau]] (1984 - 1991)
* [[Felipe Fernández García]] (1991 - 2005)
* [[Bernardo Álvarez Afonso]] (2005 - 2024)
* [[Eloy Alberto Santiago Santiago]] (2025 - )

== Helstu musteri ==
* [[Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna]]
* [[Basilíka í Candelaria]]
* [[Kirkja Meyfæðingarinnar (San Cristóbal de La Laguna)]]
* [[Kirkja Meyfæðingarinnar (Santa Cruz de Tenerife)]]

== Heilagir biskupsdæmisins ==
* [[Pedro de Betancur|Pedro de Betancur helgi]]
* [[José de Anchieta|José de Anchieta helgi]]
* [[María de Jesús de León y Delgado]]

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

[[Flokkur:Biskupsdæmi]]
[[Flokkur:Kristni]]
[[Flokkur:Tenerife]]</text>
      <sha1>niclzv2p5wggimi5ui0e04tw697w8c6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983553</id>
      <parentid>1983552</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T12:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AmaroPargoTenerife</username>
        <id>104329</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saga */</comment>
      <origin>1983553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5485" sha1="9exjwy1hlodclx3l3ayuhloxcsrfanu" xml:space="preserve">[[File:Escudo de la diócesis de Tenerife.svg|thumb|200px|Logo]]
'''Biskupsdæmið í San Cristóbal de La Laguna''' (''Diócesis de San Cristóbal de La Laguna'') einnig þekkt sem '''Biskupsdæmi í Tenerife''' (''Diócesis de Tenerife'') er [[kaþólska kirkjan|kaþólskt]] biskupsdæmi í [[Spánn]]. Það er staðsett á Kanaríeyjum og nær yfir eyjarnar: [[Tenerife]], [[La Palma]], [[La Gomera]] y [[El Hierro]]. Höfuðstöðvar þess er staðsett í borginni [[San Cristóbal de La Laguna]] (Tenerife).

== Saga ==
[[Kristni]] kom til vestureyja Kanaríeyja árið [[1496]] með konungsveldinu [[Kastilía|Kastilíu]] og landvinningum eyjunni Tenerife. Þangað til voru eyjarnar byggðar af [[Guanche]] frumbyggjum, þeir höfðu polytheistic trú.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=1&amp;idcap=184&amp;idcon=668 |title=El papel de la Iglesia. Gran Biblioteca Virtual de Canarias. |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613062537/http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=1&amp;idcap=184&amp;idcon=668 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Biskupsdæmi var byggt upp á Tenerife stuttu eftir landvinninga á Kanaríeyjum. [[Alonso Fernández de Lugo]] sem lagði undir sig Tenerife krafðist þess [[1513]]að reisa nýtt biskupsdæmi á eyjunni Tenerife. Sköpun biskupsdæmis þar átti sér ekki stað fyrr en á nítjándu öld.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |title=La Diócesis de San Cristóbal de La Laguna en los inicios del siglo XIX: el Obispo Folgueras Sión, el Cabildo Catedral y la jurisdicción eclesiástica |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065832/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; vegna andstöðu biskups Kanaríeyja sem var með höfuðstöðvar í [[Las Palmas de Gran Canaria]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |title=La Diócesis de San Cristóbal de La Laguna en los inicios del siglo XIX: el Obispo Folgueras Sión, el Cabildo Catedral y la jurisdicción eclesiástica |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065832/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Árið [[1818]], báðu kirkjuyfirvöld og stjórnvöld á Tenerife páfann um að fá að stofna nýtt biskupsdæmi. Þau höfðu stuðning Ferdinand 7. konungs. Viðbrögð páfa voru jákvæð. Hinn 1. febrúar [[1819]] samþykkti Píus 7. páfi skiptingu biskupsdæmis Kanaríeyja í tvö biskupsdæmi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |title=La diócesis de Tenerife. Apuntes para su historia: de los orígenes hasta su restablecimiento definitivo. Ver en la página 126 |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065849/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Milli febrúar og desember 1819 skapaðist þetta biskupsdæmið. [[Cristóbal Bencomo y Rodríguez]] átti stóran þátt í því en hann var erkibiskup af Heracleu og skriftafaðir Ferdinand 7.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |title=La diócesis de Tenerife. Apuntes para su historia: de los orígenes hasta su restablecimiento definitivo. Ver en la página 126 |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065849/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Biskupsdæmið fékk heimsókn frá [[Leó 14.]] páfa þann 12. júní 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Apostolic Journey of His Holiness Pope Leo XIV to Spain (6-12 June 2026), 06.05.2026 |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2026/05/06/260506b.html |date=6 May 2026 |access-date=7 May 2026 |website=[[Holy See]] |archive-date=6 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260506165001/https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2026/05/06/260506b.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Biskupar ==
[[File:Cattedrale La Laguna.jpg|thumb|200px|[[Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna]].]]
* [[Luis Antonio Folgueras y Sión]] (1824 - 1848)
* [[Ildefonso Joaquín Infante y Macías]], O.S.B. (1877 - 1882)
* [[Jacinto María Cervera y Cervera]] (1882 - 1885)
* [[Ramón Torrijos y Gómez]] (1887 - 1894)
* [[Nicolás Rey y Redondo]] (1894 - 1917)
* [[Gabriel Llompart y Jaume Santandreu]] (1918 - 1922)
* [[Albino González y Menédez Reigada]], O.P. (1924 - 1946)
* [[Domingo Pérez Cáceres]] (1947 - 1961)
* [[Luis Franco Cascón]], C.SS.R. (1962 - 1983)
* [[Damián Iguacén Borau]] (1984 - 1991)
* [[Felipe Fernández García]] (1991 - 2005)
* [[Bernardo Álvarez Afonso]] (2005 - 2024)
* [[Eloy Alberto Santiago Santiago]] (2025 - )

== Helstu musteri ==
* [[Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna]]
* [[Basilíka í Candelaria]]
* [[Kirkja Meyfæðingarinnar (San Cristóbal de La Laguna)]]
* [[Kirkja Meyfæðingarinnar (Santa Cruz de Tenerife)]]

== Heilagir biskupsdæmisins ==
* [[Pedro de Betancur|Pedro de Betancur helgi]]
* [[José de Anchieta|José de Anchieta helgi]]
* [[María de Jesús de León y Delgado]]

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

[[Flokkur:Biskupsdæmi]]
[[Flokkur:Kristni]]
[[Flokkur:Tenerife]]</text>
      <sha1>9exjwy1hlodclx3l3ayuhloxcsrfanu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983554</id>
      <parentid>1983553</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T13:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AmaroPargoTenerife</username>
        <id>104329</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saga */</comment>
      <origin>1983554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5489" sha1="2y7wp9reye09gdzr2kqhbj3213mxx15" xml:space="preserve">[[File:Escudo de la diócesis de Tenerife.svg|thumb|200px|Logo]]
'''Biskupsdæmið í San Cristóbal de La Laguna''' (''Diócesis de San Cristóbal de La Laguna'') einnig þekkt sem '''Biskupsdæmi í Tenerife''' (''Diócesis de Tenerife'') er [[kaþólska kirkjan|kaþólskt]] biskupsdæmi í [[Spánn]]. Það er staðsett á Kanaríeyjum og nær yfir eyjarnar: [[Tenerife]], [[La Palma]], [[La Gomera]] y [[El Hierro]]. Höfuðstöðvar þess er staðsett í borginni [[San Cristóbal de La Laguna]] (Tenerife).

== Saga ==
[[Kristni]] kom til vestureyja Kanaríeyja árið [[1496]] með konungsveldinu [[Kastilía|Kastilíu]] og landvinningum eyjunni Tenerife. Þangað til voru eyjarnar byggðar af [[Guanche]] frumbyggjum, þeir höfðu polytheistic trú.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=1&amp;idcap=184&amp;idcon=668 |title=El papel de la Iglesia. Gran Biblioteca Virtual de Canarias. |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613062537/http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=1&amp;idcap=184&amp;idcon=668 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Biskupsdæmi var byggt upp á Tenerife stuttu eftir landvinninga á Kanaríeyjum. [[Alonso Fernández de Lugo]] sem lagði undir sig Tenerife krafðist þess [[1513]]að reisa nýtt biskupsdæmi á eyjunni Tenerife. Sköpun biskupsdæmis þar átti sér ekki stað fyrr en á nítjándu öld.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |title=La Diócesis de San Cristóbal de La Laguna en los inicios del siglo XIX: el Obispo Folgueras Sión, el Cabildo Catedral y la jurisdicción eclesiástica |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065832/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; vegna andstöðu biskups Kanaríeyja sem var með höfuðstöðvar í [[Las Palmas de Gran Canaria]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |title=La Diócesis de San Cristóbal de La Laguna en los inicios del siglo XIX: el Obispo Folgueras Sión, el Cabildo Catedral y la jurisdicción eclesiástica |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065832/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/bolmc/id/440 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Árið [[1818]], báðu kirkjuyfirvöld og stjórnvöld á Tenerife páfann um að fá að stofna nýtt biskupsdæmi. Þau höfðu stuðning Ferdinand 7. konungs. Viðbrögð páfa voru jákvæð. Hinn 1. febrúar [[1819]] samþykkti Píus 7. páfi skiptingu biskupsdæmis Kanaríeyja í tvö biskupsdæmi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |title=La diócesis de Tenerife. Apuntes para su historia: de los orígenes hasta su restablecimiento definitivo. Ver en la página 126 |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065849/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Milli febrúar og desember 1819 skapaðist þetta biskupsdæmið. [[Cristóbal Bencomo y Rodríguez]] átti stóran þátt í því en hann var erkibiskup af Heracleu og skriftafaðir Ferdinand 7.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |title=La diócesis de Tenerife. Apuntes para su historia: de los orígenes hasta su restablecimiento definitivo. Ver en la página 126 |access-date=2016-03-31 |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617065849/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/revhiscan/id/132 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Biskupsdæmið fékk heimsókn frá [[Leó 14.]] páfa þann 12. júní [[2026]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Apostolic Journey of His Holiness Pope Leo XIV to Spain (6-12 June 2026), 06.05.2026 |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2026/05/06/260506b.html |date=6 May 2026 |access-date=7 May 2026 |website=[[Holy See]] |archive-date=6 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260506165001/https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2026/05/06/260506b.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Biskupar ==
[[File:Cattedrale La Laguna.jpg|thumb|200px|[[Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna]].]]
* [[Luis Antonio Folgueras y Sión]] (1824 - 1848)
* [[Ildefonso Joaquín Infante y Macías]], O.S.B. (1877 - 1882)
* [[Jacinto María Cervera y Cervera]] (1882 - 1885)
* [[Ramón Torrijos y Gómez]] (1887 - 1894)
* [[Nicolás Rey y Redondo]] (1894 - 1917)
* [[Gabriel Llompart y Jaume Santandreu]] (1918 - 1922)
* [[Albino González y Menédez Reigada]], O.P. (1924 - 1946)
* [[Domingo Pérez Cáceres]] (1947 - 1961)
* [[Luis Franco Cascón]], C.SS.R. (1962 - 1983)
* [[Damián Iguacén Borau]] (1984 - 1991)
* [[Felipe Fernández García]] (1991 - 2005)
* [[Bernardo Álvarez Afonso]] (2005 - 2024)
* [[Eloy Alberto Santiago Santiago]] (2025 - )

== Helstu musteri ==
* [[Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna]]
* [[Basilíka í Candelaria]]
* [[Kirkja Meyfæðingarinnar (San Cristóbal de La Laguna)]]
* [[Kirkja Meyfæðingarinnar (Santa Cruz de Tenerife)]]

== Heilagir biskupsdæmisins ==
* [[Pedro de Betancur|Pedro de Betancur helgi]]
* [[José de Anchieta|José de Anchieta helgi]]
* [[María de Jesús de León y Delgado]]

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

[[Flokkur:Biskupsdæmi]]
[[Flokkur:Kristni]]
[[Flokkur:Tenerife]]</text>
      <sha1>2y7wp9reye09gdzr2kqhbj3213mxx15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontaríóvatn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135390</id>
    <revision>
      <id>1983556</id>
      <parentid>1979457</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T13:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WhisperToMe</username>
        <id>2449</id>
      </contributor>
      <origin>1983556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="ba4pys322hh5twhrhpr9ftt3ttu37hj" xml:space="preserve">[[Mynd:Lake-Ontario.svg|thumb|Staðsetning.]]
[[Mynd:Wave in Lake Ontario.jpg|thumb|Séð til Torontó.]]
[[Mynd:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg|thumb|Baðströnd á norðurhluta vatnsins.]]

'''Ontaríó-vatn''' ({{langx|en|Lake Ontario}}, {{langx|fr|Lac Ontario}}) er eitt af [[Vötnin miklu|Vötnunum miklu]] og þeirra austast og minnst; 18.960 ferkílómetrar. Það er umlukið kanadíska fylkinu [[Ontaríó]] í norðri, vestri og suðaustri en [[New York-fylki]] í suðri og austri. Ontaríó þýðir ''skínandi vatn'' á máli frumbyggja [[Írókesar|Írókesa]].

Frakkar komu fyrstir Evrópubúa að vatninu árið 1615. [[Styrjur|Styrja]] var veidd á svæðinu þar til stofn hennar hrundi á 20. öld. Nú er þar frístundaveiði, mest á innfluttum fisktegundum. Skógarhögg var einnig stundað við vatnið í miklum mæli.

==Heimild==
{{commons|Lake Ontario|Ontaríó-vatni}}
{{wpheimild|tungumál= en|titill= Lake Ontario|mánuðurskoðað= 1. nóv|árskoðað= 2016 }}

{{Vötnin miklu}}
[[Flokkur:Vötnin miklu]]
[[Flokkur:Ontaríó]]</text>
      <sha1>ba4pys322hh5twhrhpr9ftt3ttu37hj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983557</id>
      <parentid>1983556</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T13:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WhisperToMe</username>
        <id>2449</id>
      </contributor>
      <origin>1983557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1069" sha1="rvs32z4zj3ftgqugd2bftibedtbkkfq" xml:space="preserve">[[Mynd:Lake-Ontario.svg|thumb|Staðsetning.]]
[[Mynd:Wave in Lake Ontario.jpg|thumb|Séð til Torontó.]]
[[Mynd:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg|thumb|Baðströnd á norðurhluta vatnsins.]]

'''Ontaríó-vatn''' ({{lang-en|Lake Ontario}}, FR: Lac Ontario) er eitt af [[Vötnin miklu|Vötnunum miklu]] og þeirra austast og minnst; 18.960 ferkílómetrar. Það er umlukið kanadíska fylkinu [[Ontaríó]] í norðri, vestri og suðaustri en [[New York-fylki]] í suðri og austri. Ontaríó þýðir ''skínandi vatn'' á máli frumbyggja [[Írókesar|Írókesa]].

Frakkar komu fyrstir Evrópubúa að vatninu árið 1615. [[Styrjur|Styrja]] var veidd á svæðinu þar til stofn hennar hrundi á 20. öld. Nú er þar frístundaveiði, mest á innfluttum fisktegundum. Skógarhögg var einnig stundað við vatnið í miklum mæli.

==Heimild==
{{commons|Lake Ontario|Ontaríó-vatni}}
{{wpheimild|tungumál= en|titill= Lake Ontario|mánuðurskoðað= 1. nóv|árskoðað= 2016 }}

{{Vötnin miklu}}
[[Flokkur:Vötnin miklu]]
[[Flokkur:Ontaríó]]</text>
      <sha1>rvs32z4zj3ftgqugd2bftibedtbkkfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983566</id>
      <parentid>1983557</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T14:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Akigka færði [[Ontaríó-vatn]] á [[Ontaríóvatn]] yfir tilvísun</comment>
      <origin>1983557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1069" sha1="rvs32z4zj3ftgqugd2bftibedtbkkfq" xml:space="preserve">[[Mynd:Lake-Ontario.svg|thumb|Staðsetning.]]
[[Mynd:Wave in Lake Ontario.jpg|thumb|Séð til Torontó.]]
[[Mynd:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg|thumb|Baðströnd á norðurhluta vatnsins.]]

'''Ontaríó-vatn''' ({{lang-en|Lake Ontario}}, FR: Lac Ontario) er eitt af [[Vötnin miklu|Vötnunum miklu]] og þeirra austast og minnst; 18.960 ferkílómetrar. Það er umlukið kanadíska fylkinu [[Ontaríó]] í norðri, vestri og suðaustri en [[New York-fylki]] í suðri og austri. Ontaríó þýðir ''skínandi vatn'' á máli frumbyggja [[Írókesar|Írókesa]].

Frakkar komu fyrstir Evrópubúa að vatninu árið 1615. [[Styrjur|Styrja]] var veidd á svæðinu þar til stofn hennar hrundi á 20. öld. Nú er þar frístundaveiði, mest á innfluttum fisktegundum. Skógarhögg var einnig stundað við vatnið í miklum mæli.

==Heimild==
{{commons|Lake Ontario|Ontaríó-vatni}}
{{wpheimild|tungumál= en|titill= Lake Ontario|mánuðurskoðað= 1. nóv|árskoðað= 2016 }}

{{Vötnin miklu}}
[[Flokkur:Vötnin miklu]]
[[Flokkur:Ontaríó]]</text>
      <sha1>rvs32z4zj3ftgqugd2bftibedtbkkfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983568</id>
      <parentid>1983566</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T15:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1983568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1083" sha1="fino2bfydnpjfjy8nexsalx5ngb06fb" xml:space="preserve">[[Mynd:Lake-Ontario.svg|thumb|Staðsetning.]]
[[Mynd:Wave in Lake Ontario.jpg|thumb|Séð til Torontó.]]
[[Mynd:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg|thumb|Baðströnd á norðurhluta vatnsins.]]
'''Ontaríóvatn''' ({{lang-en|Lake Ontario}}; [[franska]]: ''Lac Ontario'') er eitt af [[Vötnin miklu|Vötnunum miklu]] í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og þeirra austast og minnst; 18.960 ferkílómetrar að stærð. Það er umlukið kanadíska fylkinu [[Ontaríó]] í norðri, vestri og suðaustri en [[New York-fylki]] í suðri og austri. Ontaríó þýðir „skínandi vatn“ á máli [[Írókesar|Írókesa]].

Frakkar komu fyrstir Evrópubúa að vatninu árið 1615. [[Styrjur|Styrja]] var veidd á svæðinu þar til stofn hennar hrundi á 20. öld. Nú er þar frístundaveiði, mest á innfluttum fisktegundum. Skógarhögg var einnig stundað við vatnið í miklum mæli.

==Heimild==
{{wpheimild|tungumál= en|titill= Lake Ontario|mánuðurskoðað= 1. nóv|árskoðað= 2016 }}

{{Vötnin miklu}}
[[Flokkur:Vötnin miklu]]
[[Flokkur:Ontaríó]]</text>
      <sha1>fino2bfydnpjfjy8nexsalx5ngb06fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harry Kane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141071</id>
    <revision>
      <id>1983583</id>
      <parentid>1983130</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T20:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1983583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5992" sha1="tfw4vvvtv5olpdt6md1ty44d1xj78kf" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|mynd= Harry Kane England v Ghana 23 June 2026-219 (cropped).jpg
|nafn= Harry Kane
|fullt nafn= Harry Edward Kane
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1993|7|28}}
|fæðingarbær=Leytonstone, London
|fæðingarland=England
|hæð= 1,88 m
|staða= Sóknarmaður
|núverandi lið= [[Bayern München]]
|númer= 10 
|ár í yngri flokkum= 1999-2009
|yngriflokkalið= [[Ridgeway Rovers]] , [[Arsenal]], [[Watford F.C.]] og [[Tottenham Hotspur]]
|ár1=2009-2023
|ár2=2011
|ár3=2012
|ár4=2012-2013
|ár5=2013
|ár6=2023-
|lið1=[[Tottenham Hotspur]]
|lið2= → [[Leyton Orient]] (lán)
|lið3=→ [[Millwall F.C.]] (lán)
|lið4=→ [[Norwich City]] (lán)
|lið5=→ [[Leicester City]] (lán)
|lið6= [[Bayern München]] 
|leikir (mörk)1=317 (213) 
|leikir (mörk)2= 18 (5) 
|leikir (mörk)3= 22 (7)
|leikir (mörk)4= 3 (0)
|leikir (mörk)5=13 (2)
|leikir (mörk)6= 100 (102)
|landsliðsár=2010&lt;br&gt;2010-2012&lt;br&gt;2013&lt;br&gt;2013-2015&lt;br&gt;2015-
|landslið=England U17&lt;br&gt; England U19&lt;br&gt;England U20&lt;br&gt;England U21&lt;br&gt;[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|landsliðsleikir (mörk)=3 (2)&lt;br&gt;14 (6)&lt;br&gt;3 (1)&lt;br&gt;14 (8)&lt;br&gt;125 (91)
|mfuppfært= okt. 2026
|lluppfært= okt. 2026
}}
[[Mynd:Harry Kane.jpg|thumb|Harry Kane árið 2012 í ungmennalandsliðinu.]]
'''Harry Edward Kane''' (fæddur [[28. júlí]] [[1993]]) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji fyrir [[Bayern München]] og enska landsliðið. Hann er 2. hæsti markaskorari ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi og sá markahæsti með landsliðinu. Kane hefur skorað nálægt 550 mörk í öllum keppnum í efstu stigum knattspyrnu og flest mörk fyrir sama úrvalsdeildarlið á Englandi.

==Tottenham Hotspur==
Kane hóf að spila með aðalliði Tottenham árið 2011 en var þá ekki orðinn fastamaður og var lánaður til ýmissa liða (Leyton Orient, Millwall, Leicester City og Norwich City). Tímabilið 2014–15 var hann orðinn fastamaður í Tottenham og skoraði 21 mark í deildinni og alls 31 mark á tímabilinu. Tímabilin 2015–16, 2016–17 og 2020-2021 (og stoðsendingahæstur) varð Kane markakóngur úrvalsdeildarinnar. 

Árið 2017 sló hann 22 ára gamalt met [[Alan Shearer]] yfir mörk skoruð á einu ári og í byrjun árs 2018 náði hann þeim áfanga að skora 100 mörk í úrvalsdeildinni. Hann sló einnig met sitt yfir mörk skoruð á einu tímabil; 30 mörk ([[Mohamed Salah]] varð hins vegar markakóngur með 32 mörk).

Í byrjun tímabils 2020 lagði Kane upp 4 mörk á [[Son Heung-min]] í leik gegn Southampton sem er met í úrvalsdeildinni. Samspil þeirra tveggja hefur skilað um 40 mörkum og slógu þeir met [[Frank Lampard]] og [[Didier Drogba]] árið 2022.

Í maí 2021 lýsti Kane því yfir að hann vildi yfirgefa Spurs eftir tímabilið sem var að ljúka. Líkleg félög til að kaupa Kane voru Manchester City, Chelsea og Manchester United. Kane ákvað að lokum að halda kyrru hjá Spurs.

Kane varð markahæsti leikmaður Spurs þegar hann skoraði sitt 200. mark í úrvalsdeildinni í febrúar 2023.

==Bayern München ==
Í byrjun ágúst 2023 bárust fréttir þess efnis að Kane væri á leiðinni til þýsku meistaranna en félagið gerði a.m.k. fjögur tilboð í Kane en Spurs samþykktu loks 100 milljón evrur fyrir hann. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66276899 BBC News - Harry Kane to Bayern Munich: Tottenham and England striker to have medical  ] BBC, 11/8 2023&lt;/ref&gt; Hann gerði 5 ára samning við félagið.
&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66484550  BBC News - Harry Kane joins Bayern Munich ending record-breaking Tottenham career] BBC, 12/8 2023&lt;/ref&gt;

Kane byrjaði vel og skoraði 7 mörk í fyrstu 5 leikjunum, þar á meðal þrennu í 7-0 sigri gegn Bochum. Hann setti met þegar hann skoraði 17 mörk í fyrstu 11 deildarleikjum sínu og bætti met [[Robert Lewandowski]]. &lt;ref&gt; [https://www.bbc.com/sport/football/67391194 Harry Kane breaks 11 game Bundesliga record with  ] BBC, sótt 12/11 2023&lt;/ref&gt; Í lok tímabils hafði Kane skorað 36 mörk í 32 leikjum og varð markakóngur auk þess að hreppa gullskó Evrópu. Þó vann hann ekki titil með Bayern það tímabil.

Kane vann Bundesliga með liðinu tímabilið 2024-2025 og varð aftur markahæstur í deildinni. Hann endurtók leikinn tímabilið eftir ásamt því að vinna þýsku bikarkeppnina þar sem hann skoraði þrennu. Kane skoraði 61 mark í 51 leik tímabilið 2025-2026. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/football/live/c5ye92n53zgt Kane hat-trick secures German Cup for Bayern] BBC, sótt 24. maí 2026&lt;/ref&gt; Haustið 2026 spilaði hann sinn 100. leik í Bundesligunni og hafði þá skorað 102 mörk.

==Landsliðsferill==
[[Mynd:Harry Kane 2018.jpg|thumb|Harry Kane á HM  2018.]]
Kane hefur spilað með aðallandsliðinu síðan 2015. Hann varð markakóngur á [[HM 2018]] með alls 6 mörk. Hann skoraði 3 mörk úr vítaspyrnum og þrennu í leik gegn Panama. Kane sló met í nóvember 2019 þegar hann skoraði þrennu tvo leiki í röð á [[Wembley]]. &lt;ref&gt;[https://www.mbl.is/sport/enski/2019/11/15/kane_i_sogubaekurnar/ Kane í sögu­bæk­urn­ar ]Mbl.is, skoðað 15. nóv, 2019.&lt;/ref&gt; Auk þess skoraði hann í öllum átta leikjum undankeppni [[EM 2020]] og varð markahæstur með 12 mörk.

Sumarið 2022 skoraði Kane 50. landsliðsmark sitt í 1-1 jafntefli gegn Þýskalandi í Þjóðadeildinni. Árið 2023 varð hann markahæsti landsliðsmaður Englands þegar hann tók fram úr [[Wayne Rooney]].

Kane komst með Englandi í úrslit í tveimur Evrópukeppnum ([[EM 2020]] og [[EM 2024]]) þar sem liðið tapaði gegn Ítalíu og Spáni. Síðan hlaut England bronsverðlaum á [[HM 2026]] þar sem Kane skoraði 6 mörk, hann spilaði hins vegar ekki bronsleikinn gegn Frakklandi sem England vann 6-4.

==Tilvísanir==
{{Commonscat}}
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:Kane, Harry}}
[[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1993]]</text>
      <sha1>tfw4vvvtv5olpdt6md1ty44d1xj78kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontario-vatn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144318</id>
    <redirect title="Ontaríóvatn" />
    <revision>
      <id>1983584</id>
      <parentid>1595068</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T20:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6441</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Ontaríóvatn]]</comment>
      <origin>1983584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="h7z24bz5d15kn2fe99vli9pdnlvwgmg" xml:space="preserve">#tilvísun [[Ontaríóvatn]]</text>
      <sha1>h7z24bz5d15kn2fe99vli9pdnlvwgmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>José Ramos-Horta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155625</id>
    <revision>
      <id>1983603</id>
      <parentid>1913961</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Útlegð frá Austur-Tímor */</comment>
      <origin>1983603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12996" sha1="7mp0ulovp82l08z9i5mr7gzs0z2sro3" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = 
| nafn =  José Ramos-Horta
| mynd = José Ramos-Horta (2023).jpg
| titill= Forseti Austur-Tímor
| stjórnartíð_start = [[20. maí]] [[2022]]
| forsætisráðherra = [[Taur Matan Ruak]]&lt;br&gt;[[Xanana Gusmão]]
| forveri = [[Francisco Guterres]]
| stjórnartíð_start2 = [[17. apríl]] [[2008]]
| stjórnartíð_end2 = [[20. maí]] [[2012]]
| forsætisráðherra2 = [[Xanana Gusmão]]
| forveri2 = [[Fernando de Araújo]] {{small|(starfandi)}}
| eftirmaður2 = [[Taur Matan Ruak]]
| stjórnartíð_start3 = [[20. maí]] [[2007]]
| stjórnartíð_end3 = [[11. febrúar]] [[2008]]
| forsætisráðherra3 = [[Estanislau da Silva]]&lt;br&gt;[[Xanana Gusmão]]
| forveri3 = [[Xanana Gusmão]]
| eftirmaður3 = [[Vicente Guterres]] {{small|(starfandi)}}
| titill4 = Forsætisráðherra Austur-Tímor
| stjórnartíð_start4 = [[26. júní]] [[2006]]
| stjórnartíð_end4 = [[19. maí]] [[2007]]
| forseti4 = [[Xanana Gusmão]]
| forveri4 = [[Mari Alkatiri]]
| eftirmaður4 = [[Estanislau da Silva]]
| myndatexti1 = José Ramos-Horta árið 2023.
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1949|12|26}}
| fæðingarstaður = [[Dili]], [[Portúgalska Tímor|Portúgölsku Tímor]] (nú [[Austur-Tímor]])
| þjóderni = [[Austur-Tímor|Austurtímorskur]]
| maki = Ana Pessoa Pinto (skilin)
| stjórnmálaflokkur = Óflokksbundinn
| börn = 1
| háskóli = Antioch-háskóli&lt;br&gt;
| starf = Stjórnmálamaður
| verðlaun =[[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1996)
| undirskrift =Assinatura de José Ramos-Horta.jpg
}}
'''José Manuel Ramos-Horta''' (f. 26. desember 1949) er [[Austur-Tímor|austurtímorskur]] stjórnmálamaður sem er núverandi forseti Austur-Tímor. Hann tók við embætti eftir kosningar árið 2022 en hafði áður gegnt forsetaembættinu frá 2007 til 2012. Þar áður hafði hann verið utanríkisráðherra landsins frá 2002 til 2006 og forsætisráðherra frá 2006 til 2007. Ramos-Horta hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1996 ásamt landa sínum, [[Carlos Filipe Ximenes Belo]], fyrir tilraunir sínar til að finna „friðsamlega og réttláta lausn“ á sjálfstæðisbaráttu Austur-Tímor undan [[Indónesía|Indónesíu]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Hvöttu til viðræðna um framtíð Austur-Tímor|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=https://timarit.is/page/1868390|ár=1996|mánuður=11. desember|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Heiðraðir fyrir baráttu í þágu kúgaðrar smáþjóðar|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=https://timarit.is/page/1863873|ár=1996|mánuður=12. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt;

==Æviágrip==
José Ramos-Horta fæddist árið 1949 í [[Dili]] og er af bæði tímorskum og portúgölskum ættum. Hann vann ungur fyrir sér í blaðamennsku og gerðist virkur í sjálfstæðishreyfingum Austur-Tímor, sem var á þessum tíma [[Portúgalska Tímor|portúgölsk nýlenda]].&lt;ref name=dv1997&gt;{{Vefheimild|titill=Sterkur karakter en ljúfur og hógvær|útgefandi=''[[Dagblaðið Vísir]]''|url=https://timarit.is/page/2953328|ár=1997|mánuður=12. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt;

Árið 1970 var Ramos-Horta dæmdur í tveggja ára útlegð til [[Mósambík]] fyrir að gagnrýna portúgölsku nýlenduyfirvöldin. Fjórum árum síðar tók hann þátt í stofnun róttæku sjálfstæðishreyfingarinnar [[Fretilin]], sem lýsti yfir sjálfstæði Austur-Tímor þann 28. nóvember 1975. Ramos-Horta varð utanríkisráðherra í stjórn hins nýja ríkis, en sú stjórn varð ekki langlíf því að aðeins um viku síðar réðst [[Indónesíuher|her Indónesíu]] inn í Austur-Tímor og hertók landið.&lt;ref name=dv1997/&gt; Indónesar limuðu Austur-Tímor formlega inn í [[Indónesía|Indónesíu]] og stóðu fyrir afar ofbeldisfullu hernámi í landinu þar sem Ramos-Horta missti meðal annars systur sína og þrjá bræður.&lt;ref name=dv1997/&gt;

===Útlegð frá Austur-Tímor===
Ramos-Horta flúði frá Austur-Tímor þremur dögum fyrir innrás Indónesa og settist að í [[Sydney]] í [[Ástralía|Ástralíu]], þar sem hann vann sem prófessor í [[Alþjóðaréttur|alþjóðarétti]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Hvöttu til viðræðna um framtíð Austur-Tímor|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=https://timarit.is/page/1868390|ár=1996|mánuður=11. desember|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt; Eftir hernám Indónesa ferðaðist Ramos-Horta um heiminn til að tala fyrir sjálfstæði Austur-Tímor, vekja athygli á mannréttindabrotum indónesískra stjórnvalda þar í landi og rak jafnframt mannréttindastofnun fyrir Austur-Tímor í Sydney.&lt;ref name=dv1997/&gt;

Þáttaskil urðu árið 1991 í viðhorfi alþjóðasamfélagsins til Austur-Tímor þegar blaðamenn urðu vitni að [[Blóðbaðið í Dili|fjöldamorðum indónesíska hersins]] á óbreyttum borgurum í Dili.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Á Nóbelshátíð í Ósló|höfundur=[[Kristín Ástgeirsdóttir]]|url=https://timarit.is/page/5428034|útgefandi=''[[Vera (tímarit)|Vera]]''|ár=1997|mánuður=1. febrúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt; Næsta ár lagði Ramos-Horta fram friðartillögur þar sem gert var ráð fyrir því að Austur-Tímor myndi hljóta sjálfstæði í þremur áföngum: Í hinum fyrsta ættu fulltrúar Austur-Tímora, Indónesa og Portúgala að semja um aðgerðir til að auka trúnaðartraust milli fylkinganna á vettvangi [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]], í öðrum ætti Austur-Tímor að hljóta sjálfstjórn og koma sér upp innlendu lýðræðislegu þingi og í hinum þriðja ætti að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði Austur-Tímor og framtíðarstjórnarfyrirkomulag ríkisins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Friðarverðlaun til fulltrúa frelsisbaráttu Austur-Tímor|url=https://timarit.is/page/2454722|útgefandi=''[[Dagur (dagblað 1997)|Dagur]]''|ár=1996|mánuður=12. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt;

Árið 1996 var Ramos-Horta sæmdur [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] ásamt austurtímorska biskupnum [[Carlos Filipe Ximenes Belo]]. Norska Nóbelsnefndin tók fram að með verðlaunun austurtímorsku baráttumannanna væri ætlunin að vekja athygli heimsins á „gleymdu stríði“ í Austur-Tímor þar sem fjöldi fólks hafði látið lífið. Meðal þeirra sem tilnefndu Ramos-Horta til friðarverðlaunanna voru [[Kristín Ástgeirsdóttir]] og aðrar Alþingiskonur íslenska [[Kvennalistinn|Kvennalistans]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Sjálfstæði Austur-Tímor bíður fráfalls Suhartos|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=https://timarit.is/page/1876672|höfundur=Auðunn Arnórsson|ár=1997|mánuður=15. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt;

Eftir að indónesíski einræðisherrann [[Suharto]] féll frá völdum árið 1998 var loks slakað á klónni í Austur-Tímor og þar efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem landsmenn kusu með miklum meirihluta sjálfstæði undan Indónesíu í stað þess að þiggja aukið sjálfræði innan hennar. Sameinuðu þjóðirnar tóku þá til bráðabirgða við stjórn landsins og í desember 1999 kom Ramos-Horta loks heim úr útlegðinni. Hann varð fyrsti utanríkisráðherra í stjórn hins sjálfstæða Austur-Tímor frá 2002 til 2006 og lagði í því embætti áherslu á sættir við Indónesa og á aukin samskipti við [[ASEAN]]-ríkin.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|höfundur=Margrét Heinreksdóttir|titill=Altekinn gleði, auðmýkt og þakklæti|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=https://timarit.is/page/3410469|ár=2001|mánuður=7. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt;

===Stjórnmálaferill eftir sjálfstæði===
Ramos-Horta varð forsætisráðherra Austur-Tímor árið 2006 eftir afsögn [[Mari Alkatiri]], sem lá undir ásökunum um að hafa beitt dauðasveitum til að þagga niður í pólitískum andstæðingum sínum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Afsögn fagnað á Austur-Tímor|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=https://timarit.is/page/4134655|ár=2006|mánuður=27. júní|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt; Ramos-Horta og aðrir áhrifamenn, meðal annars [[Xanana Gusmão]] forseti, höfðu hótað afsögn ef Alkatiri yrði ekki látinn fara. Við embættistöku sína lagði Ramos-Horta áherslu á að koma þúsundum manna aftur til síns heima sem höfðu flúið frá Dili vegna óeirða í mótmælum gegn Alkatiri.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Tekur við á Austur-Tímor|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|url=https://timarit.is/page/3903554|ár=2006|mánuður=9. júlí|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt;

Árið 2007 bauð Ramos-Horta sig fram til forseta Austur-Tímor. Hann vann sigur í annarri umferð kosninganna og var svarinn í embætti þann 20. maí sama ár. Þann 11. febrúar 2008 varð Ramos-Horta fyrir byssuskoti þegar uppreisnarmenn úr röðum hersins réðust á heimili hans og reyndu að myrða hann. Ramos-Horta særðist alvarlega og þurfti að dveljast á sjúkrahúsi í Ástralíu í nokkra mánuði á meðan honum batnaði.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Ramos-Horta úr lífshættu eftir skotárás|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=https://timarit.is/page/4183342|ár=2008|mánuður=12. janúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt;

Ramos-Horta bauð sig fram til endurkjörs árið 2012 en hafði þá glatað stuðningi CNRT, flokks Xanana Gusmão.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Snúa baki við Ramos-Horta|útgefandi=[[RÚV]]|url=https://www.ruv.is/frett/snua-baki-vid-ramos-horta|ár=2012|mánuður=1. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=20. apríl}}&lt;/ref&gt; Hann lenti í þriðja sæti í fyrri umferð forsetakosninganna á eftir mótframbjóðendunum [[Francisco Guterres]] og [[Taur Matan Ruak]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Ramos-Horta úr leik|útgefandi=[[RÚV]]|url=https://www.ruv.is/frett/ramos-horta-ur-leik|ár=2012|mánuður=18. mars|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt; Eftir ósigur Ramos-Horta var honum boðið að gerast milligöngumaður Sameinuðu þjóðanna í hernaðardeilum í [[Gínea-Bissá|Gíneu-Bissá]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Ramos-Horta miðlar málum|útgefandi=[[RÚV]]|url=https://www.ruv.is/frett/ramos-horta-midlar-malum|ár=2012|mánuður=16. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=21. janúar}}&lt;/ref&gt; Hann varð formaður friðargæsluskrifstofu Sameinuðu þjóðanna í landinu árið 2013.

Ramos-Horta gaf aftur kost á sér til forseta Austur-Tímor árið 2022, á móti sitjandi forsetanum Francisco Guterres. Ramos-Horta sagðist gefa kost á sér þar sem hann teldi Guterres hafa farið út fyrir valdsvið sitt á forsetatíð sinni. Í aðdraganda kosninganna endurnýjaði Ramos-Horta bandalag sitt við Xanana Gusmão. Hann lenti í fyrsta sæti í fyrri umferð kosninganna, þar sem hann hlaut 45,86 prósent atkvæðanna en Guterres aðeins 22,35.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Nóbelsverðlaunahafi og Íslandsvinur vill aftur í forsetastólinn|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|url=https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-og-islandsvinur-vill-aftur-i-forsetastolinn/|ár=2022|mánuður=20. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=20. apríl|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220422060559/https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-og-islandsvinur-vill-aftur-i-forsetastolinn/|safnár=2022|safnmánuður=22. apríl}}&lt;/ref&gt; Ramos-Horta vann stórsigur í seinni umferð kosninganna þann 20. apríl með 62 prósentum atkvæða á móti 38 prósentum sem Guterres fékk.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Íslandsvinurinn Ramos-Horta forseti á ný|útgefandi=[[RÚV]]|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/21/islandsvinurinn-ramos-horta-forseti-a-ny|ár=2022|mánuður=21. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=21. apríl|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=Forsætisráðherra Austur-Tímor |
frá=[[26. júní]] [[2006]]|
til=[[19. maí]] [[2007]]|
fyrir=[[Mari Alkatiri]]|
eftir=[[Estanislau da Silva]]|
}}
{{Erfðatafla|
titill=Forseti Austur-Tímor |
frá=[[20. maí]] [[2007]]|
til=[[11. febrúar]] [[2008]]|
fyrir=[[Xanana Gusmão]]|
eftir=[[Vicente Guterres]]&lt;br&gt;{{small|(starfandi)}}|
}}
{{Erfðatafla|
titill=Forseti Austur-Tímor |
frá=[[17. apríl]] [[2008]]|
til=[[20. maí]] [[2012]]|
fyrir=[[Fernando de Araújo]]&lt;br&gt;{{small|(starfandi)}}|
eftir=[[Taur Matan Ruak]]|
}}
{{Erfðatafla|
titill=Forseti Austur-Tímor|
frá=[[20. maí]] [[2022]]|
til=|
fyrir=[[Francisco Guterres]]|
eftir=Enn í embætti|
}}
{{Töfluendir}}
{{Friðarverðlaun Nóbels}}
{{f|1949}}
{{DEFAULTSORT:Ramos-Horta, José}}
[[Flokkur:Forsetar Austur-Tímor]]
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Austur-Tímor]]
[[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]]</text>
      <sha1>7mp0ulovp82l08z9i5mr7gzs0z2sro3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kristall Máni Ingason</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168481</id>
    <revision>
      <id>1983604</id>
      <parentid>1975346</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T10:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56151</id>
      </contributor>
      <origin>1983604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1211" sha1="1pvhz8yo47qww8vh9ncqglp1we1nj8h" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|fullt nafn= Kristall Máni Ingason
|mynd=   
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|2002|1|18}}
|fæðingarbær=[[Reykjavík]]
|fæðingarland=Ísland
|staða= Vængmaður
|núverandi lið= [[SK Brann]]
|númer= 80
|ár í yngri flokkum= -2017&lt;br&gt;2018-2020
|yngriflokkalið= [[Fjölnir]]&lt;br&gt;[[FC Köbenhavn]]
|ár1=2020
|ár2=2020-2022
|ár3=2022-2023
|ár4=2023-2026
|ár5=2026-
|lið1=[[FC Köbenhavn]]
|lið2=[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]
|lið3=[[Rosenborg]]
|lið4=Sönderjyske
|lið5= [[SK Brann]]
|leikir (mörk)1=0 (0) 
|leikir (mörk)2=47 (8)
|leikir (mörk)3=16 (3)
|leikir (mörk)4= 62 (15)
|leikir (mörk)5= 6 (3)
|landsliðsár=2022-
|landslið=[[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ísland]]
|landsliðsleikir (mörk)=10 (0)
|mfuppfært= apríl 2026
|lluppfært= 22.10.2026
}}
'''Kristall Máni Ingason''' (f. [[18. janúar]] [[2002]]) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar með norska félaginu [[SK Brann]]. Á Íslandi spilaði hann með Fjölni og [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]]. Hann gerði samning við norska félagið [[Rosenborg]] sumarið 2022. 

[[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2002]]</text>
      <sha1>1pvhz8yo47qww8vh9ncqglp1we1nj8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1983605</id>
      <parentid>1983604</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T10:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56151</id>
      </contributor>
      <origin>1983605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1211" sha1="2gad3yfh1vs22zpr3gtrpahdqfn4yiu" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|fullt nafn= Kristall Máni Ingason
|mynd=   
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|2002|1|18}}
|fæðingarbær=[[Reykjavík]]
|fæðingarland=Ísland
|staða= Vængmaður
|núverandi lið= [[SK Brann]]
|númer= 80
|ár í yngri flokkum= -2017&lt;br&gt;2018-2020
|yngriflokkalið= [[Fjölnir]]&lt;br&gt;[[FC Köbenhavn]]
|ár1=2020
|ár2=2020-2022
|ár3=2022-2023
|ár4=2023-2026
|ár5=2026-
|lið1=[[FC Köbenhavn]]
|lið2=[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]
|lið3=[[Rosenborg]]
|lið4=Sönderjyske
|lið5= [[SK Brann]]
|leikir (mörk)1=0 (0) 
|leikir (mörk)2=47 (8)
|leikir (mörk)3=16 (3)
|leikir (mörk)4= 62 (15)
|leikir (mörk)5= 18 (6)
|landsliðsár=2022-
|landslið=[[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ísland]]
|landsliðsleikir (mörk)=10 (0)
|mfuppfært= 22.10.2026
|lluppfært= 22.10.2026
}}
'''Kristall Máni Ingason''' (f. [[18. janúar]] [[2002]]) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar með norska félaginu [[SK Brann]]. Á Íslandi spilaði hann með Fjölni og [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]]. Hann gerði samning við norska félagið [[Rosenborg]] sumarið 2022. 

[[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2002]]</text>
      <sha1>2gad3yfh1vs22zpr3gtrpahdqfn4yiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Forsetar Norður-Makedóníu</title>
    <ns>14</ns>
    <id>182059</id>
    <revision>
      <id>1983596</id>
      <parentid>1875294</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1983596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="g9lp1pyohftlh0b0fkf5aek0t7l86rj" xml:space="preserve">[[Flokkur:Evrópskir þjóðhöfðingjar|Norður-Makedónía]]
[[Flokkur:Forsetar eftir löndum|Norður-Makedónía]]
[[Flokkur:Norðurmakedónskir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar eftir löndum|Norður-Makedónía]]</text>
      <sha1>g9lp1pyohftlh0b0fkf5aek0t7l86rj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Norðurmakedónskir stjórnmálamenn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>182060</id>
    <revision>
      <id>1983595</id>
      <parentid>1875293</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Norður-makedónskir stjórnmálamenn]] á [[Flokkur:Norðurmakedónskir stjórnmálamenn]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1875293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="o2l5610vg3sr1ha4m6nmmlob0v5we4s" xml:space="preserve">[[Flokkur:Norður-Makedónar|Stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Stjórnmálamenn eftir löndum]]</text>
      <sha1>o2l5610vg3sr1ha4m6nmmlob0v5we4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Forsetar Suður-Súdans</title>
    <ns>14</ns>
    <id>185706</id>
    <revision>
      <id>1983602</id>
      <parentid>1909212</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1983602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="j0wiplpswbgp22ad2wzbo56501xapfy" xml:space="preserve">[[Flokkur:Afrískir þjóðhöfðingjar|Suður-Súdan]]
[[Flokkur:Forsetar eftir löndum|Suður-Súdan]]
[[Flokkur:Suðursúdanskir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar eftir löndum|Suður-Súdan]]</text>
      <sha1>j0wiplpswbgp22ad2wzbo56501xapfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Suðursúdanskir stjórnmálamenn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>185707</id>
    <revision>
      <id>1983601</id>
      <parentid>1909214</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T09:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Flokkur:Suður-súdanskir stjórnmálamenn]] á [[Flokkur:Suðursúdanskir stjórnmálamenn]] án þess að skilja eftir tilvísun</comment>
      <origin>1909214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="6ywan3b5byenri3htelfm1gf0h9uwpo" xml:space="preserve">[[Flokkur:Stjórnmálamenn eftir löndum]]
[[Flokkur:Suður-Súdanir|Stjórnmálamenn]]</text>
      <sha1>6ywan3b5byenri3htelfm1gf0h9uwpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tobbukot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193255</id>
    <revision>
      <id>1983559</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <comment>byrja á grein um Tobbukot, hver byggði, hvernig bygging, fyrstu sem bjuggu þar</comment>
      <origin>1983559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="fsadyz0m9cvdr6r9wonm3500uys81o7" xml:space="preserve">'''Tobbukot''' var [[steinbær]] sem stóð við Skólavörðustíg 11, ofan við [[Hegningarhúsið]]. Steinbærinn var kenndur við [[Þorbjörg Sveinsdóttir|Þorbjörgu Sveinsdóttur]] [[Ljósmóðir|ljósmóður]].

Jörgen Guðmundsson  byggði bæinn árið [[1858]] og var hann fyrsti steinbærinn í Reykjavík. Jörgen og kona hans Margrét Skaptadóttir bjuggu þar en þegar þau skildu árið [[1861]] keypri Þorbjörg ljósmóðir litla steinbæinn og bjó þar langa ævi ásamt fósturdóttur og systurdóttur [[Ólafía Jóhannsdóttir|Ólafíu Jóhannsdóttur.]]&lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/7071918?iabr=on Guðfinna Ragnardóttir, Tobbukot, Fréttabréf Ættfræðifélagsins í apríl 2016, bls. 3-4]&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==</text>
      <sha1>fsadyz0m9cvdr6r9wonm3500uys81o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francois Truffaut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193256</id>
    <redirect title="François Truffaut" />
    <revision>
      <id>1983564</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[François Truffaut]]</comment>
      <origin>1983564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="clo67kqry9b0bd8upzn6dryuc1wfkar" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[François Truffaut]]</text>
      <sha1>clo67kqry9b0bd8upzn6dryuc1wfkar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontaríó-vatn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193257</id>
    <redirect title="Ontaríóvatn" />
    <revision>
      <id>1983567</id>
      <timestamp>2026-10-21T14:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Akigka færði [[Ontaríó-vatn]] á [[Ontaríóvatn]] yfir tilvísun</comment>
      <origin>1983567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="h7z24bz5d15kn2fe99vli9pdnlvwgmg" xml:space="preserve">#tilvísun [[Ontaríóvatn]]</text>
      <sha1>h7z24bz5d15kn2fe99vli9pdnlvwgmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gobi-eyðimörkin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193258</id>
    <redirect title="Góbíeyðimörkin" />
    <revision>
      <id>1983580</id>
      <timestamp>2026-10-21T19:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Góbíeyðimörkin]]</comment>
      <origin>1983580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="rq1mffki4b6vpmeq21y01q7w0ozjuzd" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Góbíeyðimörkin]]</text>
      <sha1>rq1mffki4b6vpmeq21y01q7w0ozjuzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Harry Kane</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193259</id>
    <revision>
      <id>1983585</id>
      <timestamp>2026-10-21T21:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}}“</comment>
      <origin>1983585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up" xml:space="preserve">{{Æviágrip lifandi fólks}}</text>
      <sha1>b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hans Christian Orsted</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193260</id>
    <redirect title="Hans Christian Ørsted" />
    <revision>
      <id>1983589</id>
      <timestamp>2026-10-21T23:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Hans Christian Ørsted]]</comment>
      <origin>1983589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="imge0vhlwh2bzfjsa0vl3y5crtdu85a" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Hans Christian Ørsted]]</text>
      <sha1>imge0vhlwh2bzfjsa0vl3y5crtdu85a</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>