Wikipedia
iswiki
https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a
MediaWiki 1.48.0-wmf.4
first-letter
Miðill
Kerfissíða
Spjall
Notandi
Notandaspjall
Wikipedia
Wikipediaspjall
Mynd
Myndaspjall
Melding
Meldingarspjall
Snið
Sniðaspjall
Hjálp
Hjálparspjall
Flokkur
Flokkaspjall
Gátt
Gáttaspjall
Skjátexti
Skjátextaspjall
Module
Module talk
Event
Event talk
2002
0
1065
1987032
1958387
2026-11-13T22:25:08Z
Berserkur
10188
/* Dáin */
1987032
wikitext
text/x-wiki
{{Ár nav}}
Árið '''2002''' ('''MMII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var almennt ár sem byrjaði á þriðjudegi samkvæmt [[Gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].
== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Camp x-ray detainees.jpg|right|thumb|Fangar við komu til Camp X-Ray í janúar 2002.]]
* [[1. janúar]] - [[Samningur um opna lofthelgi]] tók gildi.
* [[1. janúar]] - Tólf [[Evrópusambandið|Evrópusambandsl]]önd tóku upp [[Evra|evru]] (€) sem nýja sameiginlega [[mynt]].
* [[3. janúar]] - [[Ísraelsher]] tók skipið ''[[Karine A-málið|Karine A]]'' sem flutti vopn til [[heimastjórn Palestínumanna|heimastjórnar Palestínumanna]].
* [[5. janúar]] - Enska fyrirtækið [[Arriva]] tók við rekstri járnbrauta [[DSB]] á Mið- og Vestur-Jótlandi.
* [[10. janúar]] - Metúrkoma varð við [[Kvísker]] í Öræfum, 293,3 mm.
* [[11. janúar]] - Fyrstu fangarnir komu í [[Fangabúðirnar við Guantanamo-flóa]] á Kúbu.
* [[13. janúar]] - [[Forseti Bandaríkjanna]], [[George W. Bush]], féll í yfirlið eftir að saltkringla stóð í honum.
* [[17. janúar]] - Eldgos í [[Nyiragongo]] í [[Austur-Kongó]] varð til þess að 400.000 hröktust frá heimilum sínum.
* [[18. janúar]] - [[Borgarastyrjöldin í Síerra Leóna|Borgarastyrjöldinni í Síerra Leóne]] lauk með ósigri skæruliðahreyfingarinnar [[Revolutionary United Front]].
* [[21. janúar]] - Kúrdíska konan [[Fadime Sahindal]] var myrt af föður sínum í Svíþjóð sem leiddi til mikillar umræðu um [[heiðursmorð]].
* [[23. janúar]] - Bandaríska blaðamanninum [[Daniel Pearl]] var rænt og hann myrtur í [[Pakistan]].
* [[25. janúar]] - Fyrsta útgáfa [[MediaWiki]]-hugbúnaðarins kom út.
* [[30. janúar]] - [[George W. Bush]] kallaði [[Íran]], [[Írak]] og [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] „[[öxulveldi hins illa]]“ í [[ræða um stöðu ríkisins|ræðu um stöðu ríkisins]].
=== Febrúar ===
[[Mynd:2002_Winter_Olympics_flame.jpg|thumb|right|Opnunarhátíð vetrarólympíuleikanna í Salt Lake City.]]
* [[Febrúar]] - [[Bíó Reykjavík]] var stofnað.
* [[2. febrúar]] - [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|Vilhjálmur Alexander Hollandsprins]] gekk að eiga [[Máxima Hollandsdrottning|Máxima Zorreguieta Cerruti]].
* [[6. febrúar]] - [[Gullkrýningarafmæli Elísabetar 2.]] var haldið hátíðlegt í Bretlandi.
* [[8. febrúar]] - Opnunarhátíð [[Vetrarólympíuleikarnir 2002|Vetrarólympíuleikanna]] fór fram í [[Salt Lake City]] í Bandaríkjunum.
* [[12. febrúar]] - [[Réttarhöldin yfir Slobodan Milošević]] hófust við Alþjóðlega stríðsglæpadómstólinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu í Hag.
* [[17. febrúar]] - 150 létust þegar skæruliðar í [[Nepal]] gerðu árás á stjórnarhermenn og embættismenn.
* [[19. febrúar]] - Geimkönnunarfarið ''[[2001 Mars Odyssey]]'' hóf að kortleggja yfirborð [[Mars (reikistjarna)|Mars]] með hitaskanna.
* [[22. febrúar]] - Skæruliðaforinginn [[Jonas Savimbi]] lést í átökum við stjórnarher [[Angóla]].
* [[22. febrúar]] - [[Borgarastyrjöldin á Srí Lanka]]: Samkomulag milli stjórnarinnar og [[Tamíltígrar|Tamíltígra]] var undirritað.
* [[24. febrúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 2002|Vetrarólympíuleikunum]] lauk í [[Salt Lake City]] í [[Utah]].
=== Mars ===
[[Mynd:Cia-mi17.jpg|thumb|right|Bandarískir sérsveitarmenn í Afganistan í mars 2002.]]
* [[1. mars]] - Umhverfisvöktunargervihnötturinn [[Envisat]] var sendur á braut um jörðu.
* [[1. mars]] - [[Bandaríkjaher]] hóf [[Anaconda-aðgerðin]]a í Afganistan.
* [[9. mars]] - [[Mont Blanc-göngin]] voru opnuð aftur eftir 3 ára lokun.
* [[16. mars]] - Erkibiskupinn í [[Cali]] í Kólumbíu, [[Isaias Duarte]], var myrtur fyrir framan kirkju.
* [[19. mars]] - Ítalski hagfræðingurinn [[Marco Biagi]] var myrtur af [[Rauðu herdeildirnar|Rauðu herdeildunum]] í Bologna.
* [[20. mars]] - Breska vefútvarpið [[Last.fm]] var stofnað.
* [[25. mars]] - Yfir 1000 létust þegar jarðskjálfti reið yfir norðausturhluta [[Afganistan]].
* [[26. mars]] - Sænska símafyrirtækið [[Telia]] og finnska fyrirtækið [[Sonera]] tilkynntu um samruna.
* [[27. mars]] - 30 létust þegar palestínskur sjálfsmorðssprengjumaður sprengdi sig í loft upp á hóteli í [[Netanya]] í Ísrael.
* [[29. mars]] - [[Ísraelsher]] hóf [[Defensive Shield-aðgerðin]]a á [[Vesturbakkinn|Vesturbakkanum]].
=== Apríl ===
[[Mynd:Queen_Mother_Carriage.jpg|thumb|right|Útför Elísabetar drottningarmóður.]]
* [[1. apríl]] - Holland lögleiddi [[aðstoð við sjálfsvíg]] fyrst landa.
* [[2. apríl]] - [[Ísraelsher]] settist um [[Fæðingarkirkjan|Fæðingarkirkjuna]] í [[Betlehem]] þar sem skæruliðar höfðu komið sér fyrir.
* [[4. apríl]] - [[Borgarastyrjöldin í Angóla|Borgarastyrjöldinni í Angóla]] lauk með friðarsamkomulagi stjórnarinnar við skæruliða [[UNITA]].
* [[9. apríl]] - [[Elísabet drottningarmóðir]] var borin til grafar frá [[Westminster Abbey|Westminsterklaustri]].
* [[11. apríl]] - 21 lést þegar bílasprengja á vegum [[Al-Kaída]] sprakk við samkomuhús gyðinga í [[Djerba]] í Túnis.
* [[15. apríl]] - Vefurinn [[Fótbolti.net]] var stofnaður á Íslandi.
* [[15. apríl]] - 129 létust þegar [[Air China flug 129]] hrapaði í Suður-Kóreu.
* [[17. apríl]] - [[Al-Kaída]] lýsti ábyrgð á [[hryðjuverkin 11. september 2001|hryðjuverkunum 11. september 2001]] á hendur sér.
* [[18. apríl]] - Síðasti þáttur sænsku sápuóperunnar ''[[Rederiet]]'' var sendur út í [[Sænska ríkissjónvarpið|Sænska ríkissjónvarpinu]].
* [[18. apríl]] - Gino Fasulo flaug flugvél sinni á [[Pirelli-byggingin|Pirelli-bygginguna]] í Mílanó. Tvær konur sem voru í byggingunni dóu auk hans sjálfs.
* [[25. apríl]] - Leikbraut og rennibraut voru opnaðar við [[Grafarvogslaug]].
* [[25. apríl]] - [[Mark Shuttleworth]] varð fyrsti geimfarinn frá Afríku þegar hann fór út í geim með ''[[Sojús TM-34]]''.
* [[26. apríl]] - Fyrrum nemandi skaut 13 kennara, 2 nemendur, 1 lögreglumann og síðast sjálfan sig til bana í menntaskóla í [[Erfurt]] í Þýskalandi.
* [[29. apríl]] - Ný einkatölva frá Apple, [[eMac]], var sett á markað.
=== Maí ===
[[Mynd:Vladimir_Putin_24_May_2002-10.jpg|thumb|right|Vladimír Pútín og George W. Bush við undirritun afvopnunarsáttmálans.]]
* [[6. maí]] - Hollenski stjórnmálamaðurinn [[Pim Fortuyn]] var ráðinn af dögum af dýraréttindaaktivista.
* [[9. maí]] - Sprengja sprakk í göngu til að fagna 57 árum frá lokum Síðari heimsstyrjaldar í [[Kaspijsk]] í [[Dagestan]]. 43 létust.
* [[10. maí]] - 7 létust og tugir slösuðust í [[Potters Bar-lestarslysið|Potters Bar-lestarslysinu]] við [[Potters Bar]] í [[Hertfordskíri]] í Englandi.
* [[14. maí]] - Netþjónn Apple, [[Xserve]], var settur á markað.
* [[14. maí]] - [[Golfklúbbur Álftaness]] var stofnaður.
* [[15. maí]] - Ný [[íslensk útlendingalög]] voru samþykkt á Alþingi og tóku gildi 1. janúar 2003.
* [[20. maí]] - [[Austur-Tímor]] fékk sjálfstæði eftir 20 ára hersetu [[Indónesía|Indónesíu]].
* [[24. maí]] - [[George W. Bush]] og [[Vladimír Pútín]] undirrituðu samning um takmörkun kjarnavopna í Moskvu.
* [[24. maí]] - [[Marta Lovísa Noregsprinsessa]] gekk að eiga [[Ari Behn]] í [[Niðaróssdómkirkja|Niðaróssdómkirkju]].
* [[25. maí]] - [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar á Íslandi.
* [[25. maí]] - [[Skagabyggð]] varð til við sameiningu [[Skagahreppur|Skagahrepps]] og [[Vindhælishreppur|Vindhælishrepps]].
* [[25. maí]] - 225 fórust þegar [[China Airlines flug 611]] hrapaði í [[Suður-Kínahaf]].
* [[31. maí]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2002]] hófst í Suður-Kóreu og Japan.
=== Júní ===
[[Mynd:Oslo2002-1.jpg|thumb|right|Mótmælendur í Osló.]]
* [[Júní]] - Evrópsk samtök um stafræn réttindi, [[EDRi]], voru stofnuð.
* [[4. júní]] - [[Chad Trujillo]] og [[Mike Brown]] uppgötvuðu [[reikistirni]]ð [[50000 Quaoar]].
* [[5. júní]] - Vafrinn [[Mozilla]] 1.0 var gefinn út.
* [[6. júní]] - Loftsteinn sem var talinn 10 metrar í þvermál sprakk yfir [[Miðjarðarhaf]]i.
* [[8. júní]] - Íslensk stjórnvöld meinuðu meðlimum [[Falun Gong]]-hreyfingarinnar um landvistarleyfi af ótta við mótmæli í tengslum við opinbera heimsókn [[Jiang Zemin]] til Íslands.
* [[9. júní]] - [[Kirkjubólshreppur]] og [[Hólmavíkurhreppur]] á Ströndum sameinuðust undir nafni þess síðarnefnda.
* [[9. júní]] - [[Þingvallahreppur]], [[Laugardalshreppur]] og [[Biskupstungnahreppur]] sameinuðust í sveitarfélagið [[Bláskógabyggð]].
* [[10. júní]] - [[Kevin Warwick]] stýrði fyrstu tilrauninni þar sem taugakerfi tveggja manna áttu bein samskipti með rafboðum.
* [[11. júní]] - Þing ættbálkahöfðinga hófst í [[Kabúl]]. Tveimur dögum síðar kaus það [[Hamid Karzai]] sem tímabundinn forseta.
* [[12. júní]] - Mótmæli vegna framkomu íslenskra stjórnvalda við meðlimi [[Falun Gong]]-hreyfingarinnar fóru fram víða í Reykjavík.
* [[16. júní]] - [[Padre Pio]] var lýstur dýrlingur í Kaþólsku kirkjunni.
* [[24. júní]] - Farþegalest og flutningalest skullu saman í [[Dódómahérað]]i í [[Tansanía|Tansaníu]] með þeim afleiðingum að 281 lést.
* [[24. júní]] - Norsku regnhlífarsamtökin [[Oslo2002]] skipulögðu stærstu mótmæli Noregs síðustu ára gegn Heimsbankanum á [[ABCDE-ráðstefnan|ABCDE-ráðstefnunni]] í Osló.
* [[30. júní]] - [[Brasilía]] sigraði [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2002]] með 2-0 sigri á Þýskalandi. [[Ronaldo]] skoraði bæði mörkin í úrslitaleiknum.
=== Júlí ===
[[Mynd:Sarbanes_bush_and_chao.jpg|thumb|right|[[Paul Sarbanes]] ásamt [[George W. Bush]] fyrir undirritun Sarbanes-Oxley-laganna.]]
* [[Júlí]] - Færeyska tónlistarhátíðin [[G! Festival]] var haldin í fyrsta sinn.
* [[1. júlí]] - [[Rómarsamþykkt um Alþjóðlega sakamáladómstólinn]] gekk í gildi.
* [[1. júlí]] - [[Þjóðhagsstofnun]] var lögð niður og verkefni hennar færð til [[Hagstofa Íslands|Hagstofu Íslands]].
* [[9. júlí]] - [[Einingarsamtök Afríku]] voru lögð niður. [[Afríkusambandið]] tók við hlutverki þeirra.
* [[12. júlí]] - Bandaríska sjónvarpsþáttaröðin ''[[Monk]]'' hóf göngu sína.
* [[14. júlí]] - Maður skaut af byssu á [[Jacques Chirac]] meðan á hátíðahöldum vegna þjóðhátíðardagsins stóð en hitti ekki.
* [[17. júlí]] - Apple gaf út safn netþjónshugbúnaðar, [[.Mac]].
* [[18. júlí]] - [[Abdul Kalam]] varð forseti Indlands.
* [[21. júlí]] - Bandaríska fjarskiptafyrirtækið [[Worldcom]] óskaði eftir gjaldþrotaskiptum.
* [[23. júlí]] - [[Parísarsáttmálinn (1951)]] rann út og [[Kola- og stálbandalag Evrópu]] rann formlega saman við [[Evrópusambandið]].
* [[24. júlí]] - [[Alfred Moisiu]] varð forseti Albaníu.
* [[27. júlí]] - 77 létust og 543 særðust þegar herþota lenti á áhorfendum á flugsýningu við Sknyliv-flugvöllinn nálægt [[Lvív]] í Úkraínu. Það er mannskæðasta slysið sem hent hefur á flugsýningu.
* [[30. júlí]] - Eftir [[Enron]]- og [[Worldcom]]-hneykslin undirritaði [[George W. Bush]] [[Sarbanes-Oxley-lögin]] um ábyrgð stjórnarmanna og aukið gagnsæi.
=== Ágúst ===
[[Mynd:Malý_Jordán-povodeň_2002.jpg|thumb|right|Flóð í Tékklandi.]]
* [[2. ágúst]] - [[Þing Tyrklands]] samþykkti afnám [[dauðarefsing]]ar á friðartímum.
* [[10. ágúst]] - [[Frjálshyggjufélagið]] var stofnað á [[Ísland]]i.
* [[12. ágúst]] - Tugir létust þegar [[óveður]] gekk yfir [[Mið-Evrópa|Mið-]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]].
* [[13. ágúst]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Prag]] vegna verstu flóða í tvær aldir.
* [[19. ágúst]] - [[Téténía|Téténskir]] skæruliðar skutu niður rússneska þyrlu við [[Kankala]]. 118 hermenn létust.
* [[24. ágúst]] - Stýrikerfið [[Mac OS X Jaguar]] var kynnt.
* [[26. ágúst]] - [[Leiðtogafundur um sjálfbæra þróun]] hófst í Jóhannesarborg.
* [[27. ágúst]] - Flak [[Northrop N-3PB]]-sjóflugvélar fannst á átta metra dýpi í [[Skerjafjörður|Skerjafirði]].
* [[28. ágúst]] - [[Baugsmálið]]: Húsleit var gerð í höfuðstöðvum Baugs af efnahagsbrotadeild [[Ríkislögreglustjóri|Ríkislögreglustjóra]].
=== September ===
[[Mynd:Islands_parlament_Althingi_2009-01-27.jpg|thumb|right|Skálinn við Alþingishúsið.]]
* [[1. september]] - [[Heyrnleysingjaskólinn]] sameinaðist [[Hlíðaskóli|Hlíðaskóla]].
* [[4. september]] - Íslenska eignarhaldsfélagið [[Samson ehf]] var stofnað.
* [[9. september]] - Fótboltavöllurinn [[Gillette Stadium]] var opnaður í Boston í Bandaríkjunum.
* [[10. september]] - [[Sviss]] gerðist aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]].
* [[19. september]] - Herforinginn [[Robert Guéï]] reyndi valdarán á [[Fílabeinsströndin]]ni sem hratt [[fyrsta borgarastyrjöldin á Fílabeinsströndinni|borgarastyrjöld]] af stað.
* [[19. september]] - [[Ísraelsher]] settist að nýju um höfuðstöðvar [[Yasser Arafat]] í [[Ramallah]].
* [[23. september]] - Banni við [[einnota umbúðir|einnota drykkjarumbúðum]] var aflétt í Danmörku.
* [[25. september]] - [[Vitimatvikið]]: Stór [[vígahnöttur]] sprakk yfir Síberíu.
* [[26. september]] - 1.863 fórust þegar ferjunni ''[[Joola]]'' hvolfdi undan strönd [[Gambía|Gambíu]].
* [[27. september]] - ''Skálinn'', viðbygging við [[Alþingi]]shúsið, var vígður.
* [[27. september]] - [[Austur-Tímor]] gerðist aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]].
=== Október ===
[[Mynd:Vladimir_Putin_with_victims_of_Nord-Ost_terrorism.jpg|thumb|right|Vladimír Pútín heimsækir fórnarlömb gíslatökunnar í Dúbrovka-leikhúsinu í Moskvu.]]
* [[1. október]] - [[Umferðarstofa]] varð til við sameiningu Skráningarstofunnar og Umferðarráðs.
* [[4. október]] - Bandaríski tóbaksframleiðandinn [[Philip Morris]] var dæmdur til að greiða ekkju krabbameinssjúklings bætur.
* [[6. október]] - [[Jóhannes Páll 2.]] páfi lýsti stofnanda [[Opus Dei]], [[Josemarìa Escrivà de Balaguer]], dýrling kaþólsku kirkjunnar.
* [[12. október]] - Liðsmenn [[Jemaah Islamiyah]] stóðu fyrir [[sprengjutilræðin á Balí 2002|sprengjutilræðum]] við tvo næturklúbba í [[Kuta]] á [[Balí]] með þeim afleiðingum að 202 létust.
* [[16. október]] - Bókasafnið [[Bibliotheca Alexandrina]] var stofnað í Alexandríu í Egyptalandi.
* [[19. október]] - [[Einkavæðing bankanna 2002]]: Íslenska ríkið seldi 45,8% hlut sinn í Landsbankanum til eignarhaldsfélagsins Samson.
* [[19. október]] - [[Neðanjarðarlestarkerfið í Kaupmannahöfn]] hóf starfsemi.
* [[20. október]] - [[A-bus]]-almenningsvagnaþjónustan hóf starfsemi í Kaupmannahöfn.
* [[23. október]] - Numið var úr gildi sérákvæði í [[stjórnarskrá Ítalíu]] sem kvað á um að afkomendum [[Úmbertó 2.|Úmbertós 2.]], síðasta [[konungur Ítalíu|konungs Ítalíu]], í beinan karllegg væri bannað að stíga fæti á [[Ítalía|ítalska]] jörð.
* [[23. október]] - Téténskir skæruliðar hertóku [[Dúbrovka-leikhúsið]] í Moskvu og [[gíslatakan í Dúbrovka-leikhúsinu|tóku um 850 manns í gíslingu]]. 133 gíslar og 40 skæruliðar voru drepnir í kjölfarið.
* [[24. október]] - [[Leyniskyttuárásirnar í Washington 2002]]: [[John Allen Muhammad]] og [[Lee Boyd Malvo]] voru handteknir þar sem þeir sváfu í bíl sínum á hvíldarstæði í [[Maryland]].
* [[27. október]] - Tölvuleikurinn ''[[Grand Theft Auto: Vice City]]'' kom út fyrir PlayStation 2.
=== Nóvember ===
[[Mynd:Historias_del_Chapapote_03.jpg|thumb|right|Sjálfboðaliðar hreinsa ströndina í Galisíu.]]
* [[3. nóvember]] - Flokkur [[Recep Tayyip Erdoğan]] vann yfirburðasigur í þingkosningum í [[Tyrkland]]i og fékk 363 þingsæti af 550.
* [[5. nóvember]] - Samgönguráðherra skipaði starfshóp um innleiðingu [[Stafrænt sjónvarp á Íslandi|stafræns sjónvarps á Íslandi]].
* [[7. nóvember]] - Íbúar [[Gíbraltar]] höfnuðu sameiningu við [[Spánn|Spán]] í þjóðaratkvæðagreiðslu.
* [[8. nóvember]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] samþykkti [[ályktun 1441]] þar sem skilyrðislausrar afvopnunar [[Írak]]s var krafist.
* [[8. nóvember]] - [[Hu Jintao]] tók við af [[Jiang Zemin]] sem aðalritari kínverska kommúnistaflokksins.
* [[16. nóvember]] - [[Einkavæðing bankanna 2002]]: Íslenska ríkið seldi 45,8% hlut sinn í Búnaðarbankanum til S-hópsins.
* [[18. nóvember]] - Ítalski stjórnmálamaðurinn [[Giulio Andreotti]] var dæmdur í 24 ára fangelsi fyrir að hafa fyrirskipað morðið á blaðamanninum [[Mino Pecorelli]].
* [[19. nóvember]] - Gríska olíuflutningaskipið ''[[Prestige]]'' brotnaði í tvennt og sökk undan strönd [[Galisía|Galisíu]]. 76.000 m³ af olíu láku út sem var versta [[umhverfisslys]] í sögu Spánar og Portúgals.
* [[20. nóvember]] - Blaðagrein sem lýsti fegurðarsamkeppninni [[Ungfrú heimur|Ungfrú heimi]] sem siðlausri olli uppþotum og 215 dauðsföllum í [[Nígería|Nígeríu]] og varð til þess að keppnin var haldin í [[London]] í stað [[Abuja]].
* [[25. nóvember]] - [[George W. Bush]] undirritaði [[Homeland Security-lögin]]. [[Heimavarnarráðuneyti Bandaríkjanna]] var stofnað.
* [[28. nóvember]] - Sjálfsmorðssprengjuárás olli 16 dauðsföllum á hóteli í [[Mombasa]] í Kenýa. [[Al-Kaída]] lýsti ábyrgð á hendur sér.
=== Desember ===
* [[6. desember]] - [[Glerárkirkja]] var vígð á Akureyri.
* [[9. desember]] - [[Indónesía]] undirritaði friðarsamkomulag við skæruliða í [[Aceh]].
* [[12. desember]] - [[Wikiorðabókin]] hóf göngu sína.
* [[12. desember]] - [[Norður-Kórea]] tilkynnti að landið hygðist halda kjarnorkuáætlun sinni áfram, en hún hafði verið stöðvuð 1994.
* [[13. desember]] - [[Stækkun Evrópusambandsins]] var samþykkt í Kaupmannahöfn. Tíu ný aðildarlönd, [[Pólland]], [[Slóvenía]], [[Ungverjaland]], [[Malta]], [[Kýpur]], [[Lettland]], [[Eistland]], [[Litáen]], [[Tékkland]] og [[Slóvakía]], voru samþykkt frá [[1. maí]] [[2004]].
* [[23. desember]] - Bandarískur dróni af gerðinni [[MQ-1 Predator]] var skotinn niður af íraskri [[MiG-25]]-orrustuþotu.
* [[30. desember]] - Kröftugt eldgos hófst á [[Strombólí]] við Ítalíu.
===Ódagsettir atburðir===
* [[Botnsárvirkjun]] hóf starfsemi á Vestfjörðum.
* [[Tunguárvirkjun]] hóf starfsemi á Vestfjörðum.
* Skáldsaga Andra Snæs Magnasonar ''[[LoveStar]]'' kom út.
* Íslenska stjórnmálahreyfingin [[Nýtt afl]] var stofnuð.
* [[Moskan í Reykjavík]] var stofnuð.
* Íslenska fyrirtækið [[Marorka]] var stofnað.
* Íslenska hljómsveitin [[Jan Mayen (hljómsveit)|Jan Mayen]] var stofnuð.
* Íslenska hljómsveitin [[Lada Sport (hljómsveit)|Lada Sport]] var stofnuð.
== Fædd ==
* [[10. janúar]] - [[Andri Fannar Baldursson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[18. janúar]] - [[Kristall Máni Ingason]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[29. janúar]] - [[Andri Lucas Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður.
== Dáin ==
* [[8. janúar]] - [[Aleksandr Prokhorov]], sovéskur eðlisfræðingur (f. [[1916]]).
* [[13. janúar]] - [[Pierre Joubert]], franskur bókaskreytingarmaður (f. [[1910]]).
* [[21. janúar]] - [[Peggy Lee]], bandarísk söngkona og lagahöfundur (f. [[1920]]).
* [[22. janúar]] - [[Skúli Guðmundsson]], íslenskur frjálsíþróttamaður (f. [[1924]]).
* [[23. janúar]] - [[Pierre Bourdieu]], franskur félagsvísindamaður (f. [[1930]]).
* [[23. janúar]] - [[Robert Nozick]], bandarískur heimspekingur (f. [[1938]]).
* [[28. janúar]] - [[Astrid Lindgren]], sænskur rithöfundur (f. [[1907]]).
* [[29. janúar]] - [[R.M. Hare]], enskur siðfræðingur (f. [[1919]]).
* [[5. febrúar]] - [[Oscar Reutersvärd]], sænskur listamaður (f. [[1915]]).
* [[9. febrúar]] - [[Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon]] (f. [[1930]]).
* [[13. mars]] - [[Hans-Georg Gadamer]], þýskur heimspekingur (f. [[1900]]).
* [[27. mars]] - [[Dudley Moore]], breskur leikari og tónskáld (f. [[1935]])
* [[30. mars]] - [[Elísabet drottningarmóðir]] (f. [[1900]]).
* [[1. apríl]] - [[Jón Múli Árnason]], íslenskur útvarpsmaður (f. [[1921]]).
* [[5. apríl]] - [[Layne Staley]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1967]]).
* [[18. apríl]] - [[Thor Heyerdahl]], norskur mannfræðingur og landkönnuður (f. [[1914]]).
* [[5. maí]] - [[Hugo Banzer]], einræðisherra í Bólivíu (f. [[1926]]).
* [[10. maí]] - [[Yves Robert]], franskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[22. maí]] - [[Xi Zhongxun]], kínverskur stjórnmálamaður (f. [[1913]]).
* [[4. júní]] - [[Fernando Belaúnde Terry]], forseti Perú (f. [[1912]]).
* [[17. júní]] - [[Fritz Walter]], knattspyrnumaður (f. [[1920]]).
* [[17. júlí]] - [[Joseph Luns]], hollenskur stjórnmálamaður (f. [[1911]]).
* [[23. júlí]] - [[Hermann Lindemann]], þýskur knattspyrnumaður og þjálfari Knattspyrnufélagsins Fram (f. [[1910]]).
* [[11. ágúst]] - [[Hermann Pálsson]], íslenskur fræðimaður (f. [[1921]]).
* [[18. september]] - [[Stefán Hörður Grímsson]], íslenskt skáld (f. [[1919]]).
* [[30. september]] - [[Göran Kropp]], sænskur fjallgöngumaður (f. [[1966]]).
* [[9. október]] - [[Aileen Wuornos]], bandarískur raðmorðingi (f. [[1956]]).
* [[24. nóvember]] - [[John Rawls]], bandarískur heimspekingur (f. [[1921]]).
* [[5. desember]] - [[Ne Win]], leiðtogi Búrma (f. [[1911]]).
* [[10. desember]] - [[Andres Küng]], sænskur rithöfundur (f. [[1945]]).
* [[20. desember]] - [[Fritz Røed]], norskur myndhöggvari (f. [[1928]]).
* [[24. desember]] - [[Kjell Aukrust]], norskur rithöfundur (f. [[1920]]).
== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Raymond Davis Jr.]], [[Masatoshi Koshiba]], [[Riccardo Giacconi]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[John B. Fenn]], [[Koichi Tanaka]], [[Kurt Wüthrich]] og [[rannsóknastofnunin Scripps]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Sydney Brenner]], [[H. Robert Horvitz]], [[John E. Sulston]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Imre Kertész]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Jimmy Carter]]
* [[Nóbelsverðlaun í hagfræði|Hagfræði]] - [[Daniel Kahneman]], [[Vernon L. Smith]]
{{commonscat}}
[[Flokkur:2002]]
[[Flokkur:2001-2010]]
djncoxuosdj3429mtohmawdx8c59xsy
1842
0
3406
1987003
1906760
2026-11-13T12:00:32Z
Berserkur
10188
/* Erlendis */
1987003
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1839]]|[[1840]]|[[1841]]|[[1842]]|[[1843]]|[[1844]]|[[1845]]|
[[1831–1840]]|[[1841–1850]]|[[1851–1860]]|
[[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]|
}}
Árið '''1842''' ('''MDCCCXLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
;Fædd
;Dáin
== Erlendis ==
* [[22. janúar]] - Mikill bruni varð í [[Þrándheimur|Þrándheimi]] í norðvestur miðbænum og eyðilögðust yfir 370 hús og urður yfir 3.000 heimilislaus. Stór bruni var einnig árið áður.
* [[14. mars]] - Tímaritið [[Illustrated London News]] var fyrst gefið út.
* [[5. maí]] - [[8. maí]] - Eldsvoði eyðilagði þriðjung [[Hamborg]]ar.
* [[29. ágúst]] - [[Fyrra ópíumstríðið]]: [[Bretland]] og [[Tjingveldið]] sömdu um frið og fyrsta ópíumstríðið endaði. [[Hong Kong]] varð bresk nýlenda þar til 1997.
* [[De nationalliberale]], danskur stjórnmálaflokkur sem beindist gegn einveldi konungs var stofnaður.
* [[Tahítí]] varð verndarsvæði Frakklands.
;Fædd
* [[24. júní]] - [[Ambrose Bierce]], Bandarískur háðsdeiluhöfundur, gagnrýnandi, skáld, smásöguhöfundur, ritstjóri og blaðamaður.
* [[17. ágúst]] - [[Hugo Hørring]], danskur forsætisráðherra (d. [[1909]]).
* [[16. nóvember]] - [[Hannibal Sehested (forsætisráðherra)|Hannibal Sehested]], forsætisráðherra Danmerkur (d. [[1924]]).
* [[16. desember]] - [[Friedrich Julius Rosenbach]], þýskur vísindamaður.
;Dáin
[[Flokkur:1842]]
hiytjju3dhxznpwkzos5de9tkgz9vgj
Benito Mussolini
0
20401
1987011
1981332
2026-11-13T13:13:50Z
TKSnaevarr
53243
1987011
wikitext
text/x-wiki
{{Forsætisráðherra
| nafn = Benito Mussolini
| mynd = Duce Benito Mussolini.jpg
| myndatexti1 = Mussolini í kringum 1937-1940.
| titill= [[Forsætisráðherra Ítalíu]]
| stjórnartíð_start = [[31. október]] [[1922]]
| stjórnartíð_end = [[25. júlí]] [[1943]]
| einvaldur = [[Viktor Emmanúel 3.]]
| forveri = [[Luigi Facta]]
| eftirmaður = [[Pietro Badoglio]]
| titill2= Leiðtogi [[Sósíal-fasíska lýðveldið|Sósíal-fasíska lýðveldisins]]
| stjórnartíð_start2 = [[23. september]] [[1943]]
| stjórnartíð_end2 = [[25. apríl]] [[1945]]
| forveri2 = ''Embætti stofnað''
| eftirmaður2 = ''Embætti lagt niður''
| fæðingarnafn = Benito Amilcare Andrea Mussolini
| fæddur = [[29. júlí]] [[1883]]
| fæðingarstaður = [[Predappio]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1945|4|28|1883|7|29}}
| dánarstaður= [[Giulino di Mezzegra]], [[Sósíal-fasíska lýðveldið|Sósíal-fasíska lýðveldinu]]
| orsök_dauða = Tekinn af lífi
| þekktur_fyrir = Að stjórna [[Ítalía|Ítalíu]] í [[seinni heimstyrjöldin]]ni og að vera einn af upphafsmönnum [[Fasismi|fasisma]]
| starf = Stjórnmálamaður, fréttamaður, rithöfundur, kennari
| laun =
| stjórnmálaflokkur = [[Ítalski fasistaflokkurinn]]
| trú = Trúlaus, seinna [[kaþólska|kaþólskur]]
| maki = {{gifting|[[Ida Dalser]]|1914|1915|orsök=skildu}}<br>{{gifting|[[Rachele Mussolini|Rachele Guidi]]|1915}}
| börn = {{hlist
| [[Benito Albino Mussolini|Benito Albino]]
| [[Edda Mussolini|Edda]]
| [[Vittorio Mussolini|Vittorio]]
| [[Bruno Mussolini|Bruno]]
| [[Romano Mussolini|Romano]]
| [[Anna Maria Mussolini|Anna Maria]]
}}
| undirskrift = Benito Mussolini Signature.svg
}}
'''Benito Amilcare Andrea Mussolini''' [[Miðill:It-Benito Mussolini.ogg|▶]] ([[29. júlí]] [[1883]] í [[Predappio]] nærri [[Forlì]] á [[Ítalía|Ítalíu]] – [[28. apríl]] [[1945]] [[Giulino di Mezzegra]] nærri [[Como]] á Ítalíu) var [[Ítalía|ítalskur]] [[blaðamaður]], [[rithöfundur]], [[stjórnmálamaður]] og að lokum [[einræðisherra]] sem ríkti yfir [[Ítalía|Ítalíu]] á árunum [[1922]] – [[1943]]. Hann var sjálfur helsti [[kenningasmiður]] ítalska [[fasismi|fasismans]]. Undir hans stjórn varð Ítalía að fasistaríki þar sem ríkti [[flokksræði]], [[ritskoðun]] og markviss útskúfun allrar stjórnarandstöðu. Þegar hann gerðist bandamaður Þjóðverja í [[síðari heimsstyrjöldin]]ni varð Ítalía eitt af skotmörkum [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamanna]]. Innrás bandamanna á [[Suður-Ítalía|Suður-Ítalíu]] varð að lokum til þess að hann missti völdin og var á endanum [[handtaka|handtekinn]] nálægt [[Mílanó]] (þar sem hann var á flótta til [[Sviss]]) og [[aftaka|tekinn af lífi]] af flokki ítalskra [[andspyrna|andspyrnumanna]].
== Uppvaxtarárin ==
Benito Mussolini var fæddur 29. júlí árið 1883 í [[Predappio]] á Ítalíu. Fjölskylda hans voru smáborgarar, móðir hans var kennari og faðir hans járnsmiður. Faðir Mussolini, sem var sósíalisti, nefndi hann eftir mexíkóska forsetanum [[Benito Juárez]].<ref name="Living History 2">{{cite book|last1=Tonge|first1=M.E.|last2=Henry|first2=Stephen|last3=Collins|first3=Gráinne|title=Living history 2: Italy under Fascism|date=2004|publisher=EDCO|location=Dublin|isbn=978-1-84536-028-3|edition=New|chapter=Chapter 2}}</ref>
Hann lauk kennaraprófi en hvarf frá kennslu eftir skamma tíð og fluttist til [[Sviss]]. Hann varð gagntekinn af stjórnmálakenningu sem sprottin var af anarkisma. Sú kenning boðaði það að ofbeldi gæti í sjálfu sér orkað sem skírsla (hreinsun). Mussolini var margoft handtekinn fyrir pólítíska áróðurstarfsemi og slæpingshátt og var loks vísað úr landi. Þegar hann sneri aftur til Ítalíu varð hann rithöfundur og skrifaði pistla í dagblöð.
Hann varð vel þekktur á meðal ítalskra jafnaðarmanna en fór fljótt að koma á framfæri skoðunum sínum um stríðið gegn [[Þýska keisaradæmið|Þýskalandi]] í [[fyrri heimstyrjöldin]]ni, það er að segja hann vildi taka þátt. Það fór ekki vel í ítalska jafnræðismenn sem voru gegn þátttöku Ítalíu í stríðinu.
Þegar Ítalía slóst í hóp með [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamönnum]] til að berjast við Þýskaland árið 1915 gekk Mussolini í herinn. Mussolini fékk stöðu sem undirliðþjálfi, sem var sama staða og [[Adolf Hitler]] gegndi, en varð óvígur vegna sprengjubrota og sneri fljótt aftur til Ítalíu. Hann hóf aftur fjölmiðlaferill sinn og fór að þróa hugmyndir sínar sem urðu fljótt þekktar sem [[fasismi]]. Fasismi einkennist einkum af andsnúnu [[lýðræði]], frjálslyndi, andkommúnisma, [[kapítalismi|kapítalisma]] og [[nútímavæðing]]u, [[þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]] og stundum [[kynþáttahyggja|kynþáttahyggju]].<ref>Emblem (1995), bls. 448.</ref><ref>Berndl (2008), bls. 447.</ref><ref>Hrafnkell Tjörvi Stefánsson. „Hvað er fasismi?“. Vísindavefurinn 13.11.2003. http://visindavefur.is/?id=3856. (Skoðað 12.4.2010).</ref>
== Upphaf fasistaríkis ==
Haustið 1922 fóru um 25 þúsund fasistar í kröfugöngu frá Napolí til Rómar. Þessi mótmæli urðu þekkt sem „[[gangan til Rómar]]“ og varð nasistum til fyrirmyndar. Fasistar kröfðust þess að Mussolini tæki við stjórnarforystu.
Í umrótinu sem gangan til Rómar hafði í för með sér þorðu konungur og ríkisstjórn ekki að setja hart móti hörðu og Mussolini var skipaður forsætisráðherra af [[Viktor Emmanúel 3.|Viktori Emmanúel III konungi]]. En það var ekki aðeins harka og ofbeldi sem komu Mussolini til valda. Þjóðarheiður Ítala var særður vegna rýrðar útkomu við friðargerðina í Versölum. Mussolini notaði sér það og benti á hversu mikið stjórnvöldin hefðu brugðist hagsmunum lands og þjóðar á örlagastundu. Hann sagði að fasistum væru einum treystandi til að vernda hagsmuni og heiður ríkisins. Þetta róaði Ítala, þeir þurftu sterka stjórn og sterkan leiðtoga.<ref name= GunnarSigurður>Gunnar Karlsson og Sigurður Ragnarsson (2008), bls. 229.</ref><ref name= berndl470>Berndl (2008), bls. 470.</ref>
[[Mynd:March on Rome 1922 - Mussolini.jpg |thumb|right|Benito Mussolini í „[[Rómargangan|göngunni til Rómar]]“ 1922.]]
Næstu þrjú árin notuðu fasistar til að ná fullum tökum á ítölsku þjóðarlífi. Mussolini fékk samþykkt ný kosningarlög sem ruddu einræðinu braut. Lögin kváðu svo um að flokkur sem fengi fjórðung atkvæða skyldi sjálfkrafa fá tvo þriðjunga þingsæta.
Við kosningar árið 1924 fékk Fasistaflokkurinn sextíu af hundrað atkvæðum með kosningarsvikum og ógnunum við stjórnmálaandstæðinga sína. Á árunum 1924 til 1925 hreiðruðu fasistar jafnt og þétt um sig í valdastólnum. Þinginu var ýtt til hliðar og ritskoðun komið á. Lagt var bann við starfsemi annarra stjórnmálaflokka, verkalýðsfélaga og verkfalla. Hreinsað var til í stjórnkerfinu þangað til það nærri einungis fasistar sátu í ráðherrasætum. Leynilögregla og sérdómstólar brutu alla stjórnmálaandstöðu á bak aftur. Brátt urðu skólar og æskulýðsfélög uppeldisstöðvar fasista og fasísk viðhorf gegnsýrðu fjölmiðla og menningarlíf. Alræði fasista mátti heita fullskapað árið 1925.<ref>Emblem (1995), bls. 448-450.</ref><ref name= GunnarSigurður/>
: Trúið! Hlýðið! Berjist! Samkvæmt stefnuskrá fasista var tryggð við þetta vígorð skylda hvers flokkmanns. Stríðið var dásamað, og í ræðum sínum æsti Mussolini fylgismenn sína til athafna. Eftirfarandi er útdráttur úr dæmigerðri Mussolini-ræðu :<ref name=poulsen148>Poulsen (1985), bls. 148.</ref>
: „Liðsforingjar, hermenn, svartstakkar!
: Við verðum alltaf að vera sterkari.
: Við verðum alltaf að vera hinn sterkari.
: Við verðum að vera svo sterkir að við getum
: horfst beint í augu við hvaða aðstæður sem vera skal.
: Allt líf þjóðarinnar verður og mun verða
: að aðlaga sig þessu æðsta sjónarmiði.“<ref name=poulsen148/>
Árið 1929 gerðu Mussolini og [[Píus 11.|Píus 11. páfi]] [[Lateransamningarnir|Lateran-sáttmálann]], en með honum tókst Mussolini að fá kirkjuna til að leggja blessun sína yfir ríki fasista. [[Vatíkanið]] varð viðurkennt sem ríki undir stjórn páfa en á móti viðurkenndi hann ítalska ríkið.<ref>Emblem (1995), bls. 450-451.</ref><ref name= berndl470/>
[[Mynd:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|thumb|left|[[Adolf Hitler]] og Benito Mussolini í München, Þýskalandi árið 1937.]]
Ítalir réðust inn í [[Eþíópía|Eþíópíu]] árið 1935 sem kom þeim í mikla einangrun á alþjóðavettvangi. Til að rjúfa einangrunina vingaðist Mussolini við [[Adolf Hitler|Hitler]].
Samband Ítalíu og Þýskalands styrktist og studdu báðar þjóðirnar málstað [[Francisco Franco|Franciscos Franco]] hershöfðingja í [[spænska borgarstríðið|spænska borgarstríðinu]] árið 1936. Sama ár innsigluðu Mussolini og Hitler bandalag ríkja sinna og þar með var öxullinn að Berlín-Róm lagður. Árið 1939 samþykktu Hitler og Mussolini „[[Stálbandalagið|Stálsamninginn]]“, bandalags-og vináttusamkomulag sem skilgreindi skilyrði fyrir sameiginlegu stríði þeirra í Evrópu.
Árið 1938 var komið á kynþáttalöggjöf eftir þrýsting frá Þjóðverjum og flestir [[gyðingar]] misstu borgararéttindi sín á Ítalíu.<ref>Gunnar Karlsson og Sigurður Ragnarsson (2008), bls. 238.</ref><ref name= berndl471>Berndl (2008), bls.471.</ref><ref>Emblem (1995), bls. 473, 450.</ref>
== Seinni heimsstyrjöldin ==
[[Seinni heimsstyrjöldin]] hófst 1. september 1939 með [[Innrásin í Pólland|innrás]] Þýskalands inn í [[Pólland]]. Það leiddi af sér að [[Bretland]] og [[Frakkland]] lýstu yfir stríði gegn Þýskalandi þann 3. september.
Mussolini hafði neitað Hitler að ráðast inn í [[Júgóslavía|Júgóslavíu]] og var því ekki flæktur inn í átökin. En þegar Mussolini sá hversu sigursæll Hitler var tók hann stöðu með honum og í framhaldi af því lýsti hann stríði gegn Frökkum og Bretum árið 1940. Ítalir liðsinntu Þjóðverjum í [[Orrustan um Frakkland|baráttu við Frakka]] og sú barátta endaði með uppgjöf Frakka.
Ítalir réðust á [[Grikkland]] en töpuðu þeirri baráttu ásamt fjórðungi af [[Albanía|Albaníu]], sem Ítalir höfðu hertekið 1939.
Um haustið 1940 skrifuðu [[Ítalía]], [[Þýskaland]] og [[Japan]] undir Þríveldasamninginn til að letja [[Bandaríkin]] frá stríðsþátttöku en það stoppaði ekki Bandaríkin. Haustið 1941 lýstu Ítalía og Þýskaland yfir stríði á hendur Bandaríkjamanna.
Markmið Mussolini var að ráða yfir miðjarðarhafssvæðinu og stofna nýtt „[[Rómaveldi]]“. Honum gekk þó erfiðlega að ná [[Norður-Afríka|Norður-Afríkulöndunum]] svo að þýski herinn liðsinnti þeim ítalska.
Vorið 1943 gáfust sameinaður her Ítalíu og Þýskalands upp í [[Túnis]]. Þessar miklu ófarir Mussolini öfluðu honum óvinsælda á Ítalíu og fyrrum stuðningsmenn hans byrjuðu að snúast gegn honum.<ref name= berndl471/><ref>Emblem (1995), bls. 473-474.</ref>
== Endalok fasistaríkis ==
[[Mynd:Bundesarchiv Bild 102-08300, Benito Mussolini bei einer Ansprache.jpg|thumb|right|Benito Mussolini á hestbaki 1929.]]
[[Mynd:Mussolini e Petacci a Piazzale Loreto, 1945.jpg|thumb|right|Frá vinstri til hægri má sjá lík kommúnista stjórnmálamannsins Nicola Bombacci, hertogans Benito Mussolini, ástkonu hans Clara Petacci, ráðherrans Alessandro Pavolini og hins virta fasíska stjórnmálamanns Achille Starace, sýnd á Plaza Loreto í Mílanó árið 1945.]]
Í kjölfar landgöngu Bandamanna á [[Sikiley]] og loftárása á ítalska meginlandið snerist þingheimurinn gegn Mussolini og [[Viktor Emmanúel 3.]] konungur neyddi hann til að segja af sér 25. júli 1943 og lét taka hann fastan.
Þar með var veldi fasista á Ítalíu fallið. Á þessum tíma var Mussolini með veikur líkamlega og andlega. Sárar kvalir innvortis, er stöfuðu frá bólgum eða magasári, knúðu hann til tíðra hvílda og gerðu hann háðan [[morfín]]i. Þegar hann gerðist of veikburða til að vinna langan dag lét hann ljós lifa í skrifstofu sinni um nætur til að blekkja menn.<ref>Wallace (1981), bls. 192.</ref><ref>Poulsen (1985), bls. 238.</ref>
Eftir handtökuna var farið með Mussolini á skíðahótel í Appenina-fjöllunum um 120 km norðvestan við Róm. Þýsk sérsveit leysti Mussolini úr haldi skömmu seinna. Flogið var með Mussolini í [[Úlfsbælið]], bækistöðvar Hitlers í [[Rastenburg]] í [[Austur-Prússland]]i. Hitler vildi strax fara að gera áform um endurkomu Mussolinis til stjórna Ítalíu en Mussolini var tregur til. Það olli Hitler vonbrigðum. En Hitler náði sínu fram og lét Mussolini fá fyrirmæli um hvað skyldi gera.
Nýtt fasistaríki, hið svokallaða [[Sósíal-fasíska lýðveldið|Sósíal-fasíska lýðveldi]] (ítalska: ''Repubblica Sociale Italiana'') skyldi stofnað á Norður-Ítalíu undir forystu Mussolini, þó að Þjóðverjar réðu utanríkisstefnu þess og ýmsum efnahagsþáttum og stjórna hluta landsins. Mussolini var í raun leppur Hitlers og var brátt kallaður „fanginn í Gargnano“.
Mussolini byrjaði að taka alla af lífi sem höfðu svikið hann. Einn af þeim var tengdasonur hans, [[Galeazzo Ciano]] greifi. Mussolini reyndi að efla herinn og afla nýjum flokki sér til fylgis en skreið hans var runnið á enda, þjóðin hafði snúið baki við honum.<ref>Wallace (1981), bls. 197.</ref><ref>Poulsen (1985), bls. 237-238.</ref>
== Dauði Mussolinis ==
Bandamenn sóttu lengra og lengra inn á ítalskt land og Mussolini hrakaði bæði á líkama og sál. Í apríl 1945 ætlaði Mussolini að flýja til [[Sviss]] en var handtekinn af ítölskum skæruliðum. Daginn eftir, þann 27. apríl 1945, var hann tekinn af lífi ásamt hjákonu sinni Clarettu Petacci og nokkrum fylgimönnum.<ref>Wallace (1981), bls. 237-238.</ref>
Líkin voru sett á mitt Piazza Loreto, í [[Mílanó]], þar sem allir gátu virt þau fyrir sér. Mannfjöldinn hæddi lík Mussolinis og hrækti á það svo klukkustundum skipti. Einnig var sparkað í það og það skotið. Síðan voru líkin hengd upp á kjötkróka og þau grýtt. Þar héngu líkin þangað til þau rotnuðu og duttu af krókunum. Seinna var lík Mussolinis, eða það sem eftir var af því, jarðsett í grafhvelfingu fjölskyldu Mussolinis í þorpinu Predappio.<ref>Wallace (1981), bls. 202.</ref>
== Tilvísanir ==
<div class="references-small"><references/></div>
== Heimildir ==
* Berndl, Klaus, Markus Hattstein, Arthur Knebel, Hermann-Josef Udelhoven, ''Saga mannsins frá örófi fram á þennan dag''. Ásdís Guðjónsdóttir o.fl. (þýð.), Illugi Jökulsson (ritstj.) (Reykjavík: Skuggi, 2008).
* Emblem, Terje o.fl., ''Heimsbyggðin. Saga mannkyns frá öndverðu fram til 1850''. Sigurður Ragnarsson (þýð.) (Reykjavík: Mál og menning, 1995).
* Gunnar Karlsson og Sigurður Ragnarsson, ''Nýir tímar. Saga Íslands og umheimsins frá lokum 18. aldar til árþúsundamóta'' (Reykjavík: Mál og menning, 2008).
* Hrafnkell Tjörvi Stefánsson. „Hvað er fasismi?“. Vísindavefurinn 13.11.2003. http://visindavefur.is/?id=3856. (Skoðað 12.4.2010).
* Poulsen, Henning, ''Saga mannkyns ritröð AB. 13. bindi. Stríð á stríð ofan. 1914-1945''. Gunnar Stefánsson (þýð.) (Reykjavík: Almenna bókafélagið, 1985).
* Wallace, Robert, ''Ítalíustríðið''. Björn Jónsson (þýð.) (Reykjavík: Almenna bókafélagið, 1981).
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir = [[Luigi Facta]] |
eftir = [[Pietro Badoglio]] |
frá = 1922 |
til = 1943 |
titill = [[Forsætisráðherra Ítalíu]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Ítalíu}}
{{fde|1883|1945|Mussolini, Benito}}
{{DEFAULTSORT:Mussolini, Benito}}
[[Flokkur:Ítalskir fasistar|Mussolini, Benito]]
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu|Mussolini, Benito]]
[[Flokkur:Innanríkisráðherrar Ítalíu|Mussolini, Benito]]
[[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni|Mussolini, Benito]]
[[Flokkur:Fasistaleiðtogar]]
[[Flokkur:Utanríkisráðherrar Ítalíu]]
dsnx6fq1szdft3kqcljfi3q9vkjs9ho
Samísk tungumál
0
20794
1987022
1982273
2026-11-13T18:06:02Z
Amherst99
10334
/* */
1987022
wikitext
text/x-wiki
{{tungumál|nafn=Samíska|nafn2=sámegiella
|ættarlitur=Úralskt
|ríki=[[Noregur]], [[Svíþjóð]], [[Finnland]] og [[Rússland]]
|svæði=[[Norður-Evrópa]], [[Sápmi]]
|talendur=u.þ.b. 20,000|sæti=''Ekki meðal 100 mest notuðu''
|ætt=[[úrölsk mál]]<br />
[[finnsk-úgrísk mál]]<br />
[[finnsk-permísk mál]]<br />
[[finnsk-volgaísk mál]]<br />
[[finnsk-lappnesk mál]]<br />
'''Samíska'''
|þjóð=Ekkert. Viss vernd á vissum landfræðilegum svæðum í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi.
|stýrt af=[[Samíska málnefndin|Samísku málnefndinni]]
|iso1=se (Norðursamíska)|iso2=sma, sme, smi, smj, smn, sms
|lc1=sia|lc2=sjd|lc3=sjk|lc4=sjt|lc5=smn|lc6=sms|lc7=sju|lc8=sje|lc9=sme|lc10=smj|lc11=sma
|ll1=Akkala Sami|ll2=Kildin Sami|ll3=Kemi Sami|ll4=Ter Sami|ll5=Inari Sami|ll6=Skolt Sami|ll7=Ume Sami|ll8=Pite Sami|ll9=Northern Sami|ll10=Lule Sami|ll11=Southern Sami
|ld1=Akkala|ld2=Kildin|ld3=Kemi|ld4=Ter|ld5=Inari|ld6=Skolt|ld7=Ume|ld8=Pite|ld9=North|ld10=Lule|ld11=South
|sil=LKS, LPB, LPC, LPD, LPI, LPL, LPK, LPR, LPT, LPU, SIA}}
[[Mynd:LocationSapmi.png|thumb|300px|]]
'''Samíska''' er samheiti á þeim tungumálum sem töluð eru af [[samar|Sömum]] í Sápmi, eða Samalandi, innan landamæra [[Noregur|Noregs]], [[Svíþjóð|Svíþjóðar]], [[Finnland|Finnlands]] og [[Rússland|Rússlands]]. Samísk mál voru áður kölluð [[lappneska]] sem nú á tímum er talin niðrandi heiti á sama hátt og hugtakið „Lappi“.
Samísku tungumálunum er skipt í þrjú málsvæði: ''austursamísku'', ''miðsamísku'' og ''suðursamísku''. Það er eftirtektarvert að markalínur samísks málsvæðis liggja aldrei samhliða landamærum.
Austursamísku málunum tilheyra ''[[enaresamíska|aanaarsamíska]]'', sem er töluð af Aanaarsömum í Finnlandi umhverfis vatnið Aanaar, og ''skoltsamíska'' sem töluð er af Skoltsömum bæði innan landamæra Finnlands og Rússlands. Önnur mál, sem töluð eru á [[Kólaskagi|Kólaskaga]], eru ''[[kildinsamíska]]'', ''[[akkalasamíska]]'' og ''[[tersamíska]]''. Miðsamísku má skipta upp í ''[[norðursamíska|norðursamísku]]'' og ''[[lulesamíska|lulesamísku]]''. Norðursamísku tilheyra ''sjávarsamíska'', sem er töluð á strandsvæðum Noregs, ''finnmerkursamíska'', sem er töluð í Finnmörku í Noregi (m.a. Kautokeino og Karasjokk) og nærliggjandi svæðum í Finnlandi (m.a. Utsjoki) og ''tornesamíska'' sem töluð er fyrir norðan Gällivare í Svíþjóð og á nærliggjandi svæðum í Finnlandi og Noregi. Önnur miðsamísk mál eru ''lulesamíska'' eða ''suðursamíska'', sem töluð er í Jokkmokk í Svíþjóð og við Tysfjord í Noregi, og ''arjeplogssamíska'' sem er töluð á Arjeplogssvæðinu. Til suðursamísku málanna heyra ''umesamíska'', töluð í Vesturbotni, og hin eiginlega ''suðursamíska'' sem er töluð í Suður-Vesturbotni og á Jämtlandi í Svíþjóð.
Norðursamísku tala 16-18.000 manns í Finnlandi, Noregi og Svíþjóð, þar af u.þ.b. 9-10.000 í Noregi, 5-6.000 í Svíþjóð og u.þ.b. 2.000 í Finnlandi. Næstum því 85-90% þeirra sem tala samísku tala norðursamísku.
== Tungumál ==
;Vestursamísku
* [[Suðursamíska]]
* [[Umesamíska]]
* [[Arjeplogssamíska]]
* [[Lulesamíska]]
* [[Norðursamíska]]
;Austursamísku
* [[Enaresamíska]]
* [[Kemisamíska]]†
* [[Skoltsamíska]]
* [[Akkalasamíska]]†
* [[Kildinsamíska]]
* [[Tersamíska]]
== Málfræðiágrip ==
Samísk tungumál er afar fjölbreyt mál. Best skilgreinda málið er norðursamíska, en fleiri heimildir eru til um hana en nokkurt annað samískt mál. Sagnirnar beygjast eftir [[frumlag]]inu og fá þar með níu mismunandi myndir í nútíð vegna þess að í samísku er ekki einungis [[eintala]] og [[fleirtala]] heldur einnig tvítala.
Í norðursamísku er fyrirbrigði, svokölluð víxl í lengd og gildi hljóðs, en það þýðir að samhljóðar í kjarna orða breytast við beygingu annaðhvort að lengd eða að eiginleika t.d. ''loddi'' (fugl) – ''lotti'' (fuglsins). Mörg dæmi eru til um samhljóðavíxl sem skipta máli við beygingar á sögnum og nafnorðum. Nærri allir samhljóðaklasar eru til í tveim eða þrem stigum, til dæmis á norðursamísku ''boahtte'' 'komandi' (stig 3), ''boahtit'' 'að koma' (stig 2), ''boađán'' 'ég kem' (stig 1).
Í samísku fá fallorð, þ.e. nafnorð, lýsingarorð, fornöfn og töluorð, mjög oft mismunandi beygingarmyndir í stað forsetninga, t.d. ''váris'' (á fjöllum) sem er beygingarmynd (staðarfall) af ''várri'' (fjöll). Í norðursamísku eru átta föll, en flestöll nafnorð hafa einungis sjö beygingarmyndir þar sem eignarfallið og þolfallið hafa runnið saman, en í töluorðum eru þau föll mismunandi.
Enginn greinir er í samísku, hvorki ákveðinn né óákveðinn og t.d. getur ''beana'' þýtt „hundur“ eða „hundurinn“ en þýðingin fer eftir samhenginu.
Hér er dæmi um nafnorðabeygingu á Norðursamísku:
{| class="wikitable"
!
! colspan="2" | ''giehta'' "hönd"<br>Rót endir á ''-a''
! colspan="2" | ''oaivi'' "höfuð"<br>Rót endir á ''-i''
! colspan="2" | ''ruoktu'' "heimili"<br>Rót endir á ''-u''
|-
! fall
! eintala !! fleirtala
! eintala !! fleirtala
! eintala !! fleirtala
|-
| Nefnifall
| gieht'''a''' || style="background: #ddd" | gieđ''at''
| oaiv''i'' || style="background: #ddd" | oaivv''it''
| ruokt''u'' || style="background: #ddd" | ruovtt''ut''
|-
| Þolfall
| style="background: #ddd" | gieđ''a'' || style="background: #ddd" | gieđ''aid''
| style="background: #ddd" | oaivv''i'' || style="background: #ddd" | <span style="color: blue">ō</span>ivv''iid''
| style="background: #ddd" | ruovtt''u'' || style="background: #ddd" | ruovtt''ūid''
|-
| Eignarfall
| style="background: #ddd" | gieđ''a'' || style="background: #ddd" | gieđ''aid''
| style="background: #ddd" | oaivv''i'', oaivv''e'' || style="background: #ddd" | <span style="color: blue">ō</span>ivv''iid''
| style="background: #ddd" | ruovtt''u'', ruovtt''o'' || style="background: #ddd" | ruovtt''ūid''
|-
| Íferðarfall
| g<span style="color: blue">ī</span>ht''ii'' || style="background: #ddd" | gieđ''aide''
| oaiv''ái'' || style="background: #ddd" | <span style="color: blue">ō</span>ivv''iide''
| r<span style="color: blue">u</span>kt''ui'' || style="background: #ddd" | ruovtt''ūide''
|-
| Staðarfall
| style="background: #ddd" | gieđ'''as''' || style="background: #ddd" | gieđ''ain''
| style="background: #ddd" | oaivv''is'' || style="background: #ddd" | <span style="color: blue">ō</span>ivv''iin''
| style="background: #ddd" | ruovtt''us'' || style="background: #ddd" | ruovtt'''ūin'''
|-
| Comitative
| style="background: #ddd" | gieđ''ain'' || style="background: #ddd" | gieđ''aiguin''
| style="background: #ddd" | <span style="color: blue">ō</span>ivv''iin'' || style="background: #ddd" | <span style="color: blue">ō</span>ivv''iiguin''
| style="background: #ddd" | ruovtt'''ūin''' || style="background: #ddd" | ruovtt''ūiguin''
|-
| Verufall
| colspan="2" | gieht''an''
| colspan="2" | oaiv''in''
| colspan="2" | ruokt''un''
|}
== Ritmál ==
Fyrsta samíska bókin var prentuð árið 1619 en það var stafrófskver og messubók á suðursamísku. Flestar bækur, sem gefnar voru út á samísku á nítjándu öld, voru þýðingar á biblíunni eða öðrum kirkjubókum. Á áttunda áratugnum þróaði Samíska málnefndin sameiginlega stafsetningu fyrir norðursamísku í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Hún var viðurkennd af Norrænu Samaráðstefnunni og hefur frá því árið 1979 verið notuð í löndunum þremur.
== Tenglar ==
* [http://www.umu.se/samiska Samískar rannsóknir, Umeå universitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124050727/http://www.umu.se/samiska/ |date=2005-11-24 }}
* [http://www.samiskhs.no Sámi Allaskuvla, Kautokeino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070903082308/http://www.samiskhs.no/ |date=2007-09-03 }}
* [http://www.giellagas.oulu.fi Giellagas, Oulu universitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026093404/http://www.giellagas.oulu.fi/ |date=2016-10-26 }}
* [http://www.sami.uit.no Samískar rannsóknir, Universitet i Tromsö] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123102248/http://www.sami.uit.no/ |date=2017-11-23 }}
* [https://web.archive.org/web/20180226021600/http://nsi.no/ Nordiskt samiskt institut, Kautokeino]
* [https://www.sametinget.se Samaþingið í Svíþjóð]
* [http://www.samediggi.no Samaþingið í Noregi]
* [https://www.samediggi.fi Samaþingið í Finnlandi]
* [http://www.norden.org/pub/uddannelse/sprog/sk/N2004011.pdf Norðurlandamálin með rótum og fótum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
[[Flokkur:Finnsk-úgrísk tungumál]]
[[Flokkur:Norðurlönd]]
lgim4t6oupj2mfz8j1hs7b800yoivgi
Ludwig Wittgenstein
0
21531
1987037
1917523
2026-11-14T11:20:47Z
TerraGlobal
122810
file
1987037
wikitext
text/x-wiki
{{Heimspekingur |
svæði = Vestræn heimspeki |
tímabil = [[Heimspeki 20. aldar]] |
color = #B0C4DE |
image_name = Wittgenstein1920.jpg |
image_caption = Wittgenstein (fyrir miðju) |
nafn = Ludwig Josef Johann Wittgenstein |
fæddur = [[26. apríl]] [[1889]] |
látinn = {{Dánardagur og aldur|1951|4|29|1889|4|26}} |
skóli_hefð = [[Rökgreiningarheimspeki]] |
helstu_ritverk = ''[[Rökfræðileg ritgerð um heimspeki]]'' (1921/1922), ''[[Rannsóknir í heimspeki]]'' (1953) |
helstu_viðfangsefni = [[málspeki]], [[hugspeki]], [[rökfræði]], [[heimspeki stærðfræðinnar]], [[þekkingarfræði]], [[frumspeki]] |
markverðar_kenningar = [[rökfræðileg eindahyggja]], gerð heimsins ákvarðar gerð tungumálsins {fyrri Wittgenstein}, merking ákvarðast af notkun innan „málaleikja“, [[eiginmálsrökin]] {síðari Wittgenstein} |
áhrifavaldar = [[Immanuel Kant]], [[Sören Kierkegaard]], [[Arthur Schopenhauer]], [[Gottlob Frege]], [[Bertrand Russell]] |
hafði_áhrif_á = [[Bertrand Russell]], [[G.E.M. Anscombe]], [[Peter Geach]], [[Georg Henrik von Wright]], [[Rush Rhees]], [[Norman Malcolm]], [[Max Black]], [[Saul Kripke]], [[Donald Davidson]], [[Michael Dummett]], [[Peter Hacker]], [[P.F. Strawson]], [[Stanley Cavell]], [[Cora Diamond]], [[James F. Conant]], [[Paul Horwich]], [[John McDowell]], [[John Searle]], [[Richard Rorty]], [[Daniel Dennett]], [[Philippa Foot]], [[Colin McGinn]], [[rökgreiningarheimspeki]], [[mannamálsheimspeki]] |
}}
[[File:35. Portrait of Wittgenstein.jpg|thumb|150px|Ludwig Wittgenstein (1929)]]
'''Ludwig Josef Johann Wittgenstein''' ([[26. apríl]] [[1889]] – [[29. apríl]] [[1951]]) var [[Austurríki|austurrískur]] [[heimspekingur]] sem var brautryðjandi á ýmsum sviðum nútíma[[heimspeki]], einkum í [[rökfræði]], [[málspeki]] og [[hugspeki]]. Hann er af mörgum talinn einn áhrifamesti og merkasti heimspekingur [[20. öld|20. aldar]].<ref>{{cite web |url=http://www.time.com/time/time100/scientist |title=„The Time 100“ |access-date=2005-12-12 |archive-date=2005-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051210171321/http://www.time.com/time/time100/scientist/ |url-status=dead }}</ref>
Enda þótt ýmsar minnisbækur, seðlar og fyrirlestrar hafi verið gefnir út að honum látnum lét Wittgenstein þó einungis gefa út eina bók eftir sig meðan hann var á lífi — ''[[Rökfræðileg ritgerð um heimspeki|Rökfræðilega ritgerð um heimspeki]]'' (''Logisch-Philosophische Abhandlung'' eða ''Tractatus Logico-Philosophicus'') [[ár]]ið [[1921]].
Elstu verk Wittgensteins voru undir miklum áhrifum frá [[Arthur Schopenhauer]] og hinni nýju rökfræði sem [[Bertrand Russell]] og [[Gottlob Frege]] höfðu skapað. Þegar ''Tractatus'' (eins og bókin er oftast kölluð) kom út hafði hún veruleg áhrif á heimspekinga [[Vínarhringurinn|Vínarhringsins]]. Wittgenstein taldi sig aftur á móti ekki tilheyra þeim skóla hugsunar og sagði að [[rökfræðileg raunhyggja|rökfræðilegu raunhyggjumennirnir]] hefðu misskilið ''Tractatus'' illa.
Þegar Wittgenstein hafði lokið við ''Tractatus'' taldi hann sig hafa leyst öll heimspekileg vandamál og sagði skilið við ástundun heimspekinnar. Hann fluttist til [[Austurríki]]s og gerðist barnaskólakennari, garðyrkjumaður og arkítekt en gekk í klaustur um tíma. Árið 1929 sneri hann hins vegar aftur til [[Cambridge-háskóli|Cambridge]]. Hann hlaut doktorsgráðu fyrir ''Tractatus'' og tók við kennslustöðu í Cambridge. Hann hafnaði eða endurskoðaði mikið af eldri verkum sínum. Hann þróaði nýja aðferð við að stunda heimspeki og nýjan skilning á eðli [[tungumál]]s í seinna stórvirki sínu ''[[Rannsóknir í heimspeki|Rannsóknum í heimspeki]]'' (''Philosophische Untersuchungen''), sem kom út að honum látnum.
Bæði eldri og yngri verk hans hafa haft gríðarleg áhrif á sögu [[rökgreiningarheimspeki]]. Meðal fyrrverandi samstarfsmanna og nemenda Wittgensteins sem héldu áfram að stunda heimspeki í anda aðferðar Wittgensteins eru [[Gilbert Ryle]], [[Friedrich Waismann]], [[Norman Malcolm]], [[G.E.M. Anscombe]], [[Rush Rhees]], [[Georg Henrik von Wright]], og [[Peter Geach]]. Meðal heimspekinga samtímans sem eru undir miklum áhrifum frá Wittgenstein má nefna [[Michael Dummett]], [[Peter Hacker]], [[Stanley Cavell]], [[Cora Diamond]] og [[James F. Conant]].
[[File:Ludwig_Wittgenstein_Skjolden_Norge_2024_Vadim_Chuprina.jpg|thumb|right|Endurreist hús Ludwigs Wittgenstein í Skjolden, [[Noregur|Noregi]]. Ljósmynd eftir Vadim Chuprina (2024)]]
== Helstu ritverk Wittgensteins ==
Helstu rit Wittgensteins eru:
* „Logisch-Philosophische Abhandlung“ (''Rökfræðileg ritgerð um heimspeki''), kom fyrst út í ''Annalen der Naturphilosophie'', 14 (1921)
** Ensk þýðing: ''Tractatus Logico-Philosophicus'', C.K. Ogden (þýð.) (1922)
** Ensk þýðing: ''Tractatus Logico-Philosophicus'', D.F. Pears og B.F. McGuinness (þýð.) (1961)
* ''Philosophische Untersuchungen'' (''Rannsóknir í heimspeki'') (1953)
** Ensk þýðing: ''Philosophical Investigations'', G.E.M. Anscombe (þýð.) (1953)
* ''Bemerkungen über die Grundlagen der Mathematik'' (''Athugasemdir um undirstöður stærðfræðinnar''), G.H. von Wright, R. Rhees og G.E.M. Anscombe (ritstj.) (1956)
** Ensk þýðing: ''Remarks on the Foundations of Mathematics'', G.E.M. Anscombe (þýð.), endursk. útg. (1978)
* ''The Blue and Brown Books'' (''Bláa bókin'' og ''Brúna bókin'') (1958)
** Íslensk þýðing: ''Bláa bókin,'' Þorbergur Þórsson (þýð.) með inngangi eftir Þorstein Gylfason.
* ''Philosophische Bemerkungen'' (''Heimspekilegar athugasemdir''), Rush Rhees (ritstj.) (1964)
** Ensk þýðing: ''Philosophical Remarks'' (1975)
== Heimspeki ==
Enda þótt margar af minnisbókum Wittgensteins, ritgerðum hans, fyrirlestrum og ókláruðum verkum hafi komið út að honum látnum lét hann sjálfur frá sér fara um ævina einungis eina bók um heimspeki, ''Tractatus Logico-Philosophicus'' eða ''Rökfræðilega ritgerð um heimspeki'' sem kom út árið [[1921]]. Í elstu ritum Wittgensteins má greina áhrif frá þýska heimspekingnum [[Arthur Schopenhauer]] og nýju [[rökfræði]]nni sem [[Bertrand Russell]] og [[Gottlob Frege]] höfðu þróað. Hann var einnig undir áhrifum frá þýska heimspekingnum [[Immanuel Kant]]. Þegar ''Rökfræðileg ritgerð um heimspeki'' kom út hafði hún strax mikil áhrif á [[Vínarhringurinn|Vínarhringinn]] og [[Rökfræðileg raunhyggja|rökfræðilega raunhyggju]]. En Wittgenstein taldi sig ekki tilheyra þeim skóla hugsunar og og sagði að rökfræðileg raunhyggja fæli í sér alvarlegan misskilning á kenningunni í ''Rökfræðilegri ritgerð um heimspeki''.
Wittgenstein taldi að í ''Rökfræðilegri ritgerð um heimspeki'' hefði honum tekist að leysa allar gátur heimspekinnar og gaf því heimspekina upp á bátinn. Hann menntaði sig sem barnaskólakennari og réði sig í vinnu sem slíkur eftir að hafa einnig unnið sem garðyrkjumaður í klaustri. Hann reyndi einnig fyrir sér sem [[Arkitektúr|arkitekt]] og teiknaði hús fyrir systur sína í [[Vínarborg]]. Húsið stendur enn. Árið [[1929]] sneri hann hins vegar aftur til [[Cambridge]], þar sem honum var veitt doktorsgráða fyrir ''Rökfræðilega ritgerð um heimspeki'' og tók hann jafnóðum við kennslustöðu. Hann tók til gagngerrar endurskoðunar fyrri heimspeki sína og þróaði nýja heimspekilega aðferð til að fást við og skilja tungumálið. Þetta leiddi til annars meginverks hans ''Rannsókna í heimspeki'', sem kom út að honum látnum.
== Áhrif ==
Bæði yngri verk Wittgensteins og eldri verk hans hafa reynst gríðarlega áhrifamikil á þróun [[rökgreiningarheimspeki]]nnar. Meðal fyrrum nemenda og samstarfsmanna Wittgensteins má nefna [[Gilbert Ryle]], [[Friedrich Waismann]], [[Norman Malcolm]], [[G.E.M. Anscombe]], [[Rush Rhees]], [[Georg Henrik von Wright]] og [[Peter Geach]].
Margir heimspekingar samtímans eru undir miklum áhrifum frá Wittgenstein, þar á meðal [[Michael Dummett]], [[Donald Davidson]], [[P.M.S. Hacker]], [[John R. Searle]], [[Saul Kripke]], [[John McDowell]], [[Hilary Putnam]], [[Anthony Quinton]], [[P.F. Strawson]], [[Paul Horwich]], [[Colin McGinn]], [[Daniel Dennett]], [[Richard Rorty]], [[D.Z. Phillips]], [[Stanley Cavell]], [[Cora Diamond]], [[James F. Conant]] og [[Jean-François Lyotard]].
Ásamt öðrum hafa Conant, Diamond og Cavell sett fram túlkun á heimspeki Wittgensteins sem er stundum nefnd nýwittgensteinsk heimspeki.
Eigi að síður er varla hægt að segja að Wittgenstein hafi verið upphasmaður „skóla“ eða hefðar í venjulegum skilningi. Flestir þeir sem nefndir hafa verið hér að ofan eru ósammála um fleira en þeir eru sammála.
Wittgenstein hefur einnig haft þó nokkur áhrif á [[félagsvísindi]]n. Meðal sálfræðinga sem Witgenstein hefur haft áhrif á má nefna [[Fred Newman]], [[Lois Holzman]], [[Brian J. Mistler]] og John Morss. Bandaríski mannfræðingurinn [[Clifford Geertz]] byggði þróun sína á máltáknhyggju að miklu leyti á heimspeki Wittgensteins.
Áhrifa Wittgensteins gætir mun víðar en í heimspeki og má jafnvel greina í listum. Bandaríska tónskáldið [[Steve Reich]] hefur tvisvar samið tónlist við tilvitnanir úr verkum Wittgensteins. Bandaríski kvikmyndaleikstjórinn [[Ethan Cohen]] skrifaði lokaritgerð um heimspeki Wittgensteins við Princeton-háskóla.
== Eitt og annað ==
* Sagt er að Wittgenstein hafi veifað glóandi [[Skörungur|skörungi]] framan í starfsbróður sinn [[Karl Popper]] í frægum og háværum rökræðum þeirra á milli í opinni málstofu við [[Cambridge]]-háskólann árið [[1946]]. Rökræðurnar stóðu í tíu mínútur og æ síðan hefur farið tvennum sögum um hvað nákvæmlega átti sér þar stað.<ref>Um þetta má lesa hjá Edmonds og Eidinow (2001).</ref>
* Wittgenstein ferðaðist til Íslands í september 1912. Sú ferð hans varð þýska listamanninum Wolfgang Müller innblástur að hljómplötunni Mit Wittgenstein in Krisuvik (2003).
== Tilvísanir ==
<div class="references-small"><references/></div>
== Heimildir og frekara lesefni ==
<div class="references-small">
* Anscombe, G.E.M., ''An Introduction to Wittgenstein's'' Tractatus: ''Themes in the Philosophy of Wittgenstein'' (New York: Harper and Row, 1959).
* Ayer, A.J., ''Wittgenstein'' (Weidenfeld and Nicholson, 1985).
* Bogen, J., ''Wittgenstein's Philosophy of Language'' (London: Routledge, 1972).
* Conway, Gertrude, ''Wittgenstein on Foundations'' (Atlantic Highlands: Humanities Press, 1989).
* Edmonds, David og John Eidinow, ''Wittgenstein's Poker: The Story of a Ten-Minute Argument Between Two Great Philosophers'' (New York: HarperCollins, 2001).
* Findlay, J.N., ''Wittgenstein: A Critique'' (London: Routledge, 1984).
* Fogelin, R.J., ''Wittgenstein'' (London: Routledge, 1987).
* Grayling, A.C., ''Wittgenstein: A Very Short Introduction'' (Oxford: Oxford University Press, 1988).
* Hacker, P.M.S., ''Insight and Illusion'' (Oxford: Oxford University Press, 1987).
* Hacker, P.M.S., ''Wittgenstein's Place in Twentieth-Century Analytic Philosophy'' (Oxford: Blackwell, 1996).
* Hanfling, Oswald, ''Wittgenstein's Later Philosophy'' (Albany: Suny Press, 1989).
* Hilmy, S., ''The Later Wittgenstein: The Emergance of a New Method'' (Oxford: Blackwell, 1987).
* Kenny, Anthony, ''The Legacy of Wittgenstein'' (Oxford: Blackwell, 1984).
* Kenny, Anthony, ''Wittgenstein'' (Oxford: Blackwell, 1973).
* Klenk, V.H., ''Wittgenstein's Philosophy of Mathematics'' (Martinus Nijhoff, 1972).
* Logi Gunnarsson, ''Stigi Wittgensteins''. Elmar Geir Unnsteinsson og Viðar Þorsteinsson (þýð.) (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2005).
* McGinn, Marie, ''Wittgenstein'' (London: Routledge, 1997).
* McGuinness, B.F., ''Wittgenstein: A Life. Young Ludwig: 1889-1921'' (London: Duckworth, 1988).
* McGuinness, B.F., ''Wittgenstein and His Times'' (Oxford: Blackwell, 1982).
* Monk, Ray, ''How to Read Wittgenstein'' (New York: W.W. Norton & Co., 2005).
* Monk, Ray, ''Ludwig Wittgenstein: The Duty of Genius'' (New York: Free Press, 1990).
* Mounce, H.O., ''Wittgenstein's Tractats. An Introduction (Oxford: Blackwell, 1981).
* Savikey, Beth, ''Wittgenstein's Art of Investigation'' (London: Routledge, 1999).
* Sluga, Hans og David G. Stern (ritstj.), ''The Cambridge Companion to Wittgenstein'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1996).
* Stern, David G., ''Wittgenstein og Mind and Language'' (Oxford: Oxford University Press, 1995).
* Stroll, Avrum, ''Wittgenstein'' (Oxford: Oneworld<!--í einu orði-->, 2002).</div>
== Tengt efni ==
* ''[[Rannsóknir í heimspeki]]''
* ''[[Rökfræðileg ritgerð um heimspeki]]''
* [[G.E.M. Anscombe]]
* [[Paul Feyerabend]]
* [[Karl Popper]]
* [[Bertrand Russell]]
* [[Frank Ramsey]]
* [[Gottlob Frege]]
* [[Rökfræðileg raunhyggja]]
* [[Sanntafla]]
* [[Vínarhringurinn]]
* [[Georg Henrik von Wright]]
== Tenglar ==
{{Wikivitnun}}
{{Commonscat|Ludwig Wittgenstein|Ludwig Wittgenstein}}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313466 ''Wittgenstein - ástríðufullur og óútreiknanlegur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313478 ''Witgenstein á Íslandi 1912''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3313506 ''Háróma Íslendingar''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998]
* {{Vísindavefurinn|58110|Hver var Ludwig Wittgenstein og hvert var framlag hans til heimspekinnar?}}
* {{Vísindavefurinn|437|Þegar þið segið að "ekkert" sé fyrir utan heiminn ef hann er endanlegur, hvað er þá "ekkert"?}}
* {{Vísindavefurinn|4552|Hvenær er orðið svo mikið drasl í herbergi að maður er í rauninni að taka til þegar maður sparkar í hluti?}}
;Erlendir tenglar
* {{DPM|wittgenstein.html|Ludwig Wittgenstein}}
* {{SEP|wittgenstein|Ludwig Wittgenstein}}
* {{SEP|wittgenstein-aesthetics|Wittgenstein's Aesthetics}}
* {{SEP|wittgenstein-mathematics|Wittgenstein's Philosophy of Mathematics}}
* {{IEP|w/wittgens.htm|Ludwig Wittgenstein (1889-1951)}}
{{fde|1889|1951|Wittgenstein, Ludwig}}
[[Flokkur:Austurrískir heimspekingar|Wittgenstein, Ludwig]]
[[Flokkur:Heimspekingar 20. aldar|Wittgenstein, Ludwig]]
[[Flokkur:Málspekingar|Wittgenstein, Ludwig]]
[[Flokkur:Rökfræðingar|Wittgenstein, Ludwig]]
[[Flokkur:Rökgreiningarheimspekingar|Wittgenstein, Ludwig]]
5n1ptjt644is0ia9xl9p6053sbwbqdt
Mariano Rumor
0
23536
1987005
1644830
2026-11-13T12:34:41Z
TKSnaevarr
53243
1987005
wikitext
text/x-wiki
{{Forsætisráðherra
| nafn = Mariano Rumor
| mynd = Bundesarchiv B 145 Bild-F054628-0037, Ludwigshafen, CDU-Bundesparteitag, Rumor.jpg
| titill= [[Forsætisráðherra Ítalíu]]
| stjórnartíð_start = 8. júlí 1973
| stjórnartíð_end =23. nóvember 1974
| forveri = [[Giulio Andreotti]]
| eftirmaður = [[Aldo Moro]]
| forseti = [[Giovanni Leone]]
| stjórnartíð_start2 = 13. desember 1968
| stjórnartíð_end2 = 6. ágúst 1970
| forveri2 = [[Giovanni Leone]]
| eftirmaður2 = [[Emilio Colombo]]
| forseti2 = [[Giuseppe Saragat]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1915|6|16}}
| fæðingarstaður = [[Vicenza]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1990|1|21|1915|6|16}}
| dánarstaður = [[Vicenza]], [[Ítalía|Ítalíu]]
| stjórnmálaflokkur = [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|Kristilegi demókrataflokkurinn]] (1943–1990)
| háskóli = [[Háskólinn í Padúa]]
}}
'''Mariano Rumor''' ([[16. júní]] [[1915]] – [[21. janúar]] [[1990]]) var [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður, meðlimur í [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Ítalía)|Kristilega demókrataflokknum]] og [[forsætisráðherra Ítalíu]] nokkrum sinnum. Hann var frá [[Venetó]] á Norður-Ítalíu og hóf þátttöku í stjórnmálum sem þátttakandi í stjórnarskrárþinginu [[1946]] þegar ný [[stjórnarskrá Ítalíu]] var samin.
Rumori barðist einkum fyrir hagsmunum og auknum áhrifum [[kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] á stjórnmálasviðinu (sem var hluti af stefnu kirkjunnar eftir að [[Leó XIII]] [[páfi]] gaf út [[páfabréf]]ið ''[[Rerum novarum]]'' [[15. maí]] [[1891]]). Hann var þekktur sem „''pio Mariano''“ („Mariano hinn trúaði“), en kirkjan hafði mikil áhrif á mikið fylgi flokksins í héraði Rumors. Hann þótti líka minna eilítið á [[prestur|prest]], var hæglátur og lágmæltur.
[[1948]] var hann kjörinn á [[fulltrúadeild ítalska þingsins|þing]]. Hann varð aðstoðarráðherra [[1958]] og [[innanríkisráðherra]] árið [[1961]]. Hann varð fyrst [[forsætisráðherra]] [[1968]] til [[1970]].
[[1972]] varð hann aftur innanríkisráðherra og varð skotmark [[stjórnleysi]]ngja sem varpaði sprengju inn í lögreglustöðina í [[Mílanó]] þar sem hann var við minningarathöfn með þeim afleiðingum að fjórir létust. Síðar komu í ljós tengsl sprengjumannsins við [[nýfasismi|nýfasista]] og [[blóðbaðið á lögreglustöðinni í Mílanó]] varð eitt af þeim dæmum sem menn nefndu um hryðjuverk hægrisinnaðra öfgahópa til að skapa ótta við [[kommúnismi|kommúnista]] á ''[[blýárin|blýárunum]]''.
[[1973]] til [[1974]] var Rumor aftur forsætisráðherra og leiddi tvær vinstri-miðjustjórnir. [[1976]] blandaðist hann í [[Lockheed-hneykslið]]. Hann reyndist síðar saklaus, en málið hafði mjög neikvæð áhrif á stjórnmálaferil hans. Innan hans eigin flokks og meðal þeirra sem studdu aukin áhrif kirkjunnar var honum ýtt til hliðar. [[1979]] var hann kjörinn í [[öldungadeild ítalska þingsins|öldungadeildina]].
{{commonscat|Mariano Rumor}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill=[[Forsætisráðherra Ítalíu]] |
frá=1968|
til=1970|
fyrir=[[Giovanni Leone]] |
eftir=[[Emilio Colombo]] |
}}
{{Erfðatafla |
titill=[[Forsætisráðherra Ítalíu]] |
frá=1973|
til=1974|
fyrir=[[Giulio Andreotti]] |
eftir=[[Aldo Moro]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Ítalíu}}
{{DEFAULTSORT:Rumor, Mariano}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Ítalíu|Rumor, Mariano]]
[[Flokkur:Innanríkisráðherrar Ítalíu]]
[[Flokkur:Utanríkisráðherrar Ítalíu]]
{{fde|1915|1990|Rumor, Mariano}}
rrht7586kur0t45wlstnqgzi3k6qq0d
1325
0
26189
1987038
1905443
2026-11-14T11:46:38Z
Berserkur
10188
1987038
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1322]]|[[1323]]|[[1324]]|[[1325]]|[[1326]]|[[1327]]|[[1328]]|
[[1311–1320]]|[[1321–1330]]|[[1331–1340]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:AfonsoIV-P.jpg|thumb|right|Alfons 5. Portúgalskonungur.]]
Árið '''1325''' ('''MCCCXXV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Bergur Sokkason]] varð ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]].
* [[Andrés drengur]], ábóti í [[Viðeyjarklaustur|Viðey]], var sviptur ábótadæmi, óvíst fyrir hvaða sakir.
===Fædd===
===Dáin===
* [[Þorsteinn Hafurbjarnarson]], íslenskur höfðingi og líklega [[lögmenn sunnan og austan|lögmaður sunnan og austan]].
== Erlendis ==
* [[7. janúar]] - [[Alfons 4. Portúgalskonungur|Alfons hugdjarfi]] varð konungur [[Portúgal]]s.
* [[13. mars]] - Borgin [[Tenochtitlan]] var stofnuð þar sem núverandi [[Mexíkóborg]] er.
* [[31. mars]] - [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella]] Englandsdrottningu undirritaði í Frakklandi friðarsamning við [[Karl 4. Frakkakonungur|Karl]] bróður sinn fyrir hönd manns síns, [[Játvarður 2.|Játvarðar 2.]], en neitaði svo að snúa aftur og gerði uppreisn gegn manni sínum.
* [[14. júní]] - [[Ibn Battuta]] lagði af stað í langferðir sínar.
* [[8. júlí]] - Soldáninn af [[Granada]], Ismaíl 1., var myrtur. Sonur hans Múhameð 4. tók við.
* [[15. nóvember]] - Borgirnar [[Bologna]] og [[Modena]] áttust við í orrustu og vann Modena með hjálp heilaga rómverska ríkisins. Yfir 2.000 menn létust.
* [[21. nóvember]] - Júrí 3., hertoginn af [[Moskva|Moskvu]] var ráðinn af dögum af Dímitrí af Tver. Ívan 1., bróðir Júrís tók við og flutti höfuðstað furstadæmis Moskvu frá Vladimír til Moskvu. Sama ár flutti Heilagur Pétur af Moskvu biskupsstólinn frá Kænugarði til Moskvu.
===Fædd===
===Dáin===
* [[7. janúar]] - [[Dinis]], konungur Portúgals (f. [[1261]]).
* [[21. nóvember]] - Júrí 3. hertogi af Moskvu (f. [[1281]].
* [[16. desember]] - [[Karl greifi af Valois]], sonur [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippusar 3. Frakkakonungs]] (f. [[1270]]).
[[Flokkur:1325]]
[[Flokkur:1321-1330]]
igzkwa7k58z8nxtfl93dol5silgzwzy
1326
0
26191
1987020
1905442
2026-11-13T17:54:24Z
Berserkur
10188
1987020
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1323]]|[[1324]]|[[1325]]|[[1326]]|[[1327]]|[[1328]]|[[1329]]|
[[1311–1320]]|[[1321–1330]]|[[1331–1340]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:BNMsFr2643FroissartFol97vExecHughDespenser.jpg|thumb|right|[[Hugh Despenser yngri]] tekinn af lífi.]]
Árið '''1326''' ('''MCCCXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* Ekkert skip sigldi kom til Íslands og var svo mikill skortur á [[vín]]i í [[Skálholtsbiskupsdæmi]] að sumstaðar var ekki hægt að messa.
* [[Lárentíus Kálfsson]] Hólabiskup kom á fót [[elliheimili]] fyrir uppgjafapresta á [[Kvíabekkur|Kvíabekk]] í [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]].
* [[Möðruvallaklaustur]] var endurbyggt eftir bruna sem var þar [[1316]].
* [[Dýridagur]] var lögleiddur á [[Alþingi]].
===Fædd===
===Dáin===
* [[Filippus Loftsson]] bóndi í [[Hagi (Barðaströnd)|Haga]] á [[Barðaströnd]].
== Erlendis ==
* [[10. febrúar]] - Pólsk-litáskar hersveitir réðust inn í [[Brandenburg]]. Þær eyðilögðu Berlín mánuði síðar.
* Vor - Könnuðurinn [[Ibn Battuta]] kom til [[Alexandría|Alexandríu]].
* [[3. júní]] - [[Hólmgarðssáttmálinn]] batt endi á [[Sænsk-hólmgersku stríðin]]. Landamæri Noregs og Rússlands í Finnmörku voru einnig ákveðin.
* [[6. júní]] - [[Kristófer 2.]] settur af sem konungur í Danmörku og [[Valdimar 3.]] gerður að konungi.
* [[24. september]] - [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella af Frakklandi]] kom til Englands í þeim tilgangi að steypa [[Játvarður 2. Englandskonungur|Játvarði 2.]] af stóli.
* [[16. nóvember]] - Játvarður 2. var handsamaður í Wales.
* Páfi bannfærði borgina [[Frankfurt]] og alla íbúa hennar.
* [[Fallbyssa|Fallbyssur]] voru fyrst nefndar í ritaðri heimild og sýndar á mynd.
===Fædd===
* [[5. mars]] - [[Loðvík 1. Ungverjalandskonungur|Loðvík 1.]], konungur Ungverjalands (d. [[1382]]).
* [[8. maí]] - [[Jóhanna 1. af Auvergne|Jóhanna 1.]] af Auvergne, drottning Frakklands, seinni kona [[Jóhann 2. Frakkakonungur|Jóhanns 2.]] (d. 1360).
===Dáin===
* [[29. apríl]] - [[Blanka af Búrgund]], fyrrverandi drottning Frakklands, fyrsta kona [[Karl 4. Frakklandskonungur|Karls 4.]] (f. um [[1296]]).
* [[27. október]] - [[Hugh Despenser eldri]], enskur aðalsmaður og einn helsti ráðgjafi [[Játvarður 2.|Játvarðar 2.]] (tekinn af lífi).
* [[26. nóvember]] - [[Hugh Despenser yngri]], enskur aðalsmaður og vinur [[Játvarður 2.|Játvarðar 2.]] (tekinn af lífi).
* [[Mats Ketilmundsson]], ríkisstjóri í [[Svíþjóð]].
[[Flokkur:1326]]
[[Flokkur:1321-1330]]
s52i9zwd4m7pzscsrdob3lw7uj3vvwx
1327
0
27628
1987006
1906861
2026-11-13T12:37:50Z
Berserkur
10188
1987006
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1324]]|[[1325]]|[[1326]]|[[1327]]|[[1328]]|[[1329]]|[[1330]]|
[[1311–1320]]|[[1321–1330]]|[[1331–1340]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Eduard3.jpg|thumb|right|Krýning [[Játvarður 3.|Játvarðar 3.]]]]
Árið '''1327''' ('''MCCCXXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Jón Halldórsson (biskup)|Jón Halldórsson]] Skálholtsbiskup stefndi [[Lárentíus Kálfsson|Lárentíusi Kálfssyni]] Hólabiskupi vegna deilna um yfirráð yfir [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]].
;Fædd
;Dáin
== Erlendis ==
* [[20. janúar]] - [[Játvarður 2. Englandskonungur]] var neyddur til að segja af sér og settur í dýflissu.
* [[1. febrúar]] - [[Játvarður 3.]] varð [[konungur Englands]]. Í raun var það þó [[Roger Mortimer]], elskhugi móður hans, sem stýrði landinu næstu þrjú árin.
* [[13. febrúar]]:
** Karl 1. konungur [[Ungverjaland]]s og Jóhann konungur [[Bæheimur|Bæheims]] gerðu með sér bandalag gegn Austurrískum [[Habsborgarar|Habsborgurum]].
** Stórbruni eyðilagði þriðjung húsa í [[München]].
* [[31. mars]] - [[Karl 4. Frakkakonungur]] gerði friðarsamning við England; [[Akvitanía]] og Gaskonía urðu ensk landsvæði gegn greiðslu.
* [[31. maí]] - Lúðvík 4., keisari heilaga rómverska ríkisins, varð konungur Ítalíu.
* [[21. júní]] - [[Ingibjörg Hákonardóttir]] giftist Knúti Porse og missti öll völd í Noregi.
* [[5. nóvember]] - [[Alfons 4.]] varð konungur [[Konungríkið Aragónía|Aragóníu]].
* Skipaskurður milli [[Peking]] og [[Hangzhou]] var fullkláraður, 1.800 kílómetrar að lengd.
;Fædd
;Dáin
* [[21. september]] - [[Játvarður 2.]] Englandskonungur, myrtur (f. [[1284]]).
* [[27. október]] - [[Elizabeth de Burgh]], Skotadrottning, kona [[Róbert 1. Skotakonungur|Róberts 1.]]
* [[2. nóvember]] - [[Jakob 2. Aragonkonungur|Jakob 2.]], konungur Aragon (f. [[1267]]).
* [[19. desember]] - [[Agnes af Frakklandi, hertogaynja af Búrgund|Agnes af Frakklandi]], hertogaynja af Búrgund.
[[Flokkur:1327]]
[[Flokkur:1321-1330]]
rmev9lntvbtceg71x73uc7afpga6n7r
1987007
1987006
2026-11-13T12:38:35Z
Berserkur
10188
/* Erlendis */
1987007
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1324]]|[[1325]]|[[1326]]|[[1327]]|[[1328]]|[[1329]]|[[1330]]|
[[1311–1320]]|[[1321–1330]]|[[1331–1340]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Eduard3.jpg|thumb|right|Krýning [[Játvarður 3.|Játvarðar 3.]]]]
Árið '''1327''' ('''MCCCXXVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Jón Halldórsson (biskup)|Jón Halldórsson]] Skálholtsbiskup stefndi [[Lárentíus Kálfsson|Lárentíusi Kálfssyni]] Hólabiskupi vegna deilna um yfirráð yfir [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]].
;Fædd
;Dáin
== Erlendis ==
* [[20. janúar]] - [[Játvarður 2. Englandskonungur]] var neyddur til að segja af sér og settur í dýflissu.
* [[1. febrúar]] - [[Játvarður 3.]] varð [[konungur Englands]]. Í raun var það þó [[Roger Mortimer]], elskhugi móður hans, sem stýrði landinu næstu þrjú árin.
* [[13. febrúar]]:
** Karl 1. konungur [[Ungverjaland]]s og Jóhann konungur [[Bæheimur|Bæheims]] gerðu með sér bandalag gegn Austurrískum [[Habsborgarar|Habsborgurum]].
** Stórbruni eyðilagði þriðjung húsa í [[München]].
* [[31. mars]] - [[Karl 4. Frakkakonungur]] gerði friðarsamning við England; [[Akvitanía]] og Gaskonía urðu ensk landsvæði gegn greiðslu.
* [[31. maí]] - Lúðvík 4., keisari heilaga rómverska ríkisins, varð konungur Ítalíu.
* [[21. júní]] - [[Ingibjörg Hákonardóttir]] giftist Knúti Porse og missti öll völd í Noregi.
* [[5. nóvember]] - [[Alfons 4.]] varð konungur [[Konungsríkið Aragónía|Aragóníu]].
* Skipaskurður milli [[Peking]] og [[Hangzhou]] var fullkláraður, 1.800 kílómetrar að lengd.
;Fædd
;Dáin
* [[21. september]] - [[Játvarður 2.]] Englandskonungur, myrtur (f. [[1284]]).
* [[27. október]] - [[Elizabeth de Burgh]], Skotadrottning, kona [[Róbert 1. Skotakonungur|Róberts 1.]]
* [[2. nóvember]] - [[Jakob 2. Aragonkonungur|Jakob 2.]], konungur Aragon (f. [[1267]]).
* [[19. desember]] - [[Agnes af Frakklandi, hertogaynja af Búrgund|Agnes af Frakklandi]], hertogaynja af Búrgund.
[[Flokkur:1327]]
[[Flokkur:1321-1330]]
cn1njg4xux75dyaxfe4vwf3mzewo8nd
Manchester United
0
32370
1987009
1943015
2026-11-13T12:40:42Z
Berserkur
10188
1987009
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnulið
| Fullt nafn = Manchester United football club
| mynd =[[Mynd:Old Trafford inside 20060726 1.jpg|250px]]
| Gælunafn =Rauðu djöflarnir
| Stytt nafn =Man U, Man Utd
| Stofnað =1878, sem ''Newton Heath LYR FC''
| Leikvöllur =[[Old Trafford]]
| Stærð = 74.879
| Stjórnarformaður ={{USA}} [[Joel Glazer|Joel]] og [[Avram Glazer]]
| Knattspyrnustjóri ={{ARG}} [[Mauricio Pochettino]]
| Deild =[[Enska úrvalsdeildin]]
| Tímabil =2024-25
| Staðsetning = 15. sæti
| pattern_la1 = _manutd2425h
| pattern_b1 = _manutd2425h
| pattern_ra1 = _manutd2425h
| pattern_sh1 = _manutd2425h
| pattern_so1 = _manutd2425hl
| leftarm1 = ff0000
| body1 = ff0000
| rightarm1 = ff0000
| shorts1 = ffffff
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = _manutd2425a
| pattern_b2 = _manutd2425a
| pattern_ra2 = _manutd2425a
| pattern_sh2 = _manutd2425a
| pattern_so2 = _manutd2425al
| leftarm2 = 001a67
| body2 = 001a67
| rightarm2 = 001a67
| shorts2 = 001a67
| socks2 = 001a67
| pattern_la3 = _manutd2425t
| pattern_b3 = _manutd2425t
| pattern_ra3 = _manutd2425t
| pattern_sh3 = _manutd2425t
| pattern_so3 = _manutd2425tl
| leftarm3 = faf9f6
| body3 = faf9f6
| rightarm3 = faf9f6
| shorts3 = faf9f6
| socks3 = faf9f6
|website = https://www.manutd.com/
}}
[[Mynd:Inside Old Trafford Football Stadium - geograph.org.uk - 1777320.jpg|thumb|250px|Old Trafford, þar Manchester United sem spilar heimaleiki sína.]]
[[Mynd:Alex Ferguson.jpg|250px|thumbnail|Sir Alex Ferguson var knattspyrnustjóri hjá Manchester United frá árinu 1986 til 2013.]]
'''Manchester United''' er [[England|enskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] frá [[Manchester]].
Það var stofnað árið 1878 undir nafninu '''Newton Heath LYR Football Club'''. Árið 1902 breytti félagið nafninu í Manchester United og árið 1910 flutti félagið á [[Old Trafford]]. Áður en Old Trafford var byggður lék félagið á ýmsum stöðum.
Allt byrjaði þó á North Road sem um þetta leyti var notaður sem krikketvöllur og tók 12.000 áhorfendur í sæti. Eftir Það flutti félagið frá Newton Heath til Clayton, 2,2 kílómetra í norður. Nýi leikvangurinn var nefndur Bank Street. Þetta var heimavöllur hjá Newton Heath Lancashire and Yorkshire Railway, félagið breytti síðar um nafn eins og áður var getið, í Manchester United Football Club árið 1902.
Liðið er sigursælasta félag [[England]]s. Hinn [[22. apríl]] árið [[2013]] vann félagið sinn 20. meistaratitil í [[Premier League]] sem er met. Félagið hefur í 11 skipti unnið [[Enski bikarinn|Enska bikarinn]] (''The Football Association Challenge Cup''), 6 sinnum hefur það unnið [[Enski deildabikarinn|Enska deildabikarinn]], og 19 sinnum [[Samfélagsskjöldurinn|Samfélagsskjöldinn]] (einnig er met). Það hefur einnig unnið fjölda alþjóðalegra titla; þrisvar unnið [[Meistaradeild Evrópu]] og þrisvar [[Evrópukeppni bikarhafa]]. Eitt skipti hefur sigrað '''HM Félagsliða'''. Árið 1998–99 vann félagið þrjá titla á einu ári, á ensku kallað ''treble'', þegar félagið vann [[Premier League]], [[Enski bikarinn|Enska bikarinn]] og [[Meistaradeild Evrópu]]. Ekkert enskt lið geta leikið eftir.
Árið 1968 var Manchester United fyrsta enska félagið sem vann [[Meistaradeild Evrópu]]. [[Alex Ferguson]] stýrði liðinu frá árinu 1986 til ársins 2013. Hann er sá þjálfari sem hefur unnið flesta meistaratitla í enskum fótbolta. Hann er einnig sá þjálfari sem hefur verið þjálfari í lengsta tíma hjá einu félagsliði í [[Premier League]].<ref>[http://www.manutd.com/en/Players-And-Staff/Managers/Alex-Ferguson.aspx Manutd.com, Managers]</ref> Í mai árið 2013 lét hann af störfum, sá sem tók við af honum var [[David Moyes]], sem tók við þann 1. júli árið 2013. Hann var áður knattspyrnustjóri [[Everton F.C.]] [[Bobby Charlton]] var markahæsti leikmaður í sögu félagsins í áratugi allt til ársins 2017 þegar [[Wayne Rooney]] sló það met. Stuðningsmannalag Manchester United er [[Glory Glory Man United]].
== Knattspyrnustjórar ==
[[Mynd:Munich memorial plaque.JPG|thumb|right|Minnismerki um þá sem fórust í flugslysinu í München þann 6. febrúar árið 1958.]]
{| class="wikitable"
!Nafn
!Tímabil
|-
|{{ENG}} [[A. H. Albut]]
|1892-1900
|-
|{{ENG}} [[James West]]
|1900-1903
|-
|{{ENG}} [[J. Ernest Mangnall]]
|1903-1912
|-
|{{ENG}} [[John Bentley]]
|1912-1914
|-
|{{ENG}} [[Jack Robson]]
|1914-1922
|-
|{{ENG}} [[John Chapman]]
|1921-1927
|-
|{{ENG}} [[Lal Hilditch]]
|1926-1927
|-
|{{ENG}} [[Herbert Bamlett]]
|1927-1931
|-
|{{ENG}} [[Walter Crickmer]]
|1931-1932, 1937-1945
|-
|{{SKO}} [[Scott Duncan]]
|1932-1937
|-
|{{SKO}} [[Matt Busby|Sir Matt Busby]]
|1945-1969, 1970-1971
|-
|{{ENG}} [[Wilf McGuinness]]
|1969-1970
|-
|{{IRL}} [[Frank O'Farrell]]
|1971-1972
|-
|{{SKO}} [[Tommy Docherty]]
|1972-1977
|-
|{{ENG}} [[Dave Sexton]]
|1977-1981
|-
|{{ENG}} [[Ron Atkinson]]
|1981-1986
|-
|{{SKO}} [[Alex Ferguson]]
|1986-2013
|-
|{{SKO}} [[David Moyes]]
|2013-2014
|-
|{{NLD}} [[Louis van Gaal]]
|2014-2016
|-
|{{PRT}} [[Jose Mourinho]]
|2016-2018
|-
|{{NOR}} [[Ole Gunnar Solskjær]]
|2018-2021
|-
|{{NLD}} [[Erik ten Hag]]
|2022-2024
|-
|{{PRT}} [[Ruben Amorim]]
|2024-2026
|}
== Fyrirliðar ==
{| class="wikitable"
|-
! Ár
! Nafn
! Athugasemdir
|-
| 1878-1896
| Óþekkt
|-
| 1896-1903
| {{ENG}} [[Harry Stafford]]
| Fyrirliði Newton Heath og fyrsti fyrirliði Manchester United
|-
| 1904-1907
| {{SKO}} [[Jack Peddie]]
|-
| 1907-1913
| {{ENG}} [[Charlie Roberts]]
|-
| 1913-1919
| {{ENG}} [[George Stacey]]
|-
| 1919-1922
| {{ENG}} [[George Hunter]]
|-
| 1922-1928
| {{ENG}} [[Frank Barson]]
|-
| 1928-1932
| {{ENG}} [[Jack Wilson]]
|-
| 1932-1936
| {{ENG}} [[Hugh McLenahan]]
|-
| 1936-1939
| {{SKO}} [[Jimmy Brown]]
|-
| 1945-1953
| {{IRL}} [[Johnny Carey]]
| Fyrsti fyrirliðinn hjá United sem er ekki frá Bretlandi
|-
| 1953-1955
| {{ENG}} [[Allenby Chilton]]
|-
| 1953-1958
| {{ENG}} [[Roger Byrne]]
| Lést 1958 í flugslysinu í [[München]]
|-
| 1958-1966
| {{ENG}} [[Bill Foulkes]]
|-
| 1966-1973
| {{ENG}} [[Bobby Charlton]]
|-
| 1973-1979
| {{SKO}} [[Martin Buchan]]
|-
| 1979-1982
| {{NIL}} [[Sammy McIlroy]]
|-
| 1982-1994
| {{ENG}} [[Bryan Robson]]
| Er sá leikmaður sem hefur verið lengst fyrirliði í sögu United
|-
| 1991-1996
| {{ENG}} [[Steve Bruce]]
| Fyrirliði með Bryan Robson frá 1991 til 1994
|-
| 1996-1997
| {{FRA}} [[Eric Cantona]]
| Fyrsti fyrirliðinn sem kom ekki frá Bretlandseyjum
|-
| 1997-2005
| {{IRL}} [[Roy Keane]]
| Vann fleiri bikara en nokkur annar fyrirliði
|-
| 2005- 2010
| {{ENG}} [[Gary Neville]]
| Fyrsti fyrirliðinn sem fæddist á Manchester-svæðinu (Bury) síðan Roger Byrne
|-
| 2010-2014
|{{SRB}}[[Nemanja Vidić]]
|-
| 2014-2017
|{{ENG}} [[Wayne Rooney]]
|-
| 2017-2018
| {{ENG}} [[Michael Carrick]]
|-
| 2018-2019
|{{ECU}} [[Antonio Valencia]]
|
|-
| 2019-2020
|{{ENG}} [[Ashley Young]]
|-
| 2020-
|{{ENG}} [[Harry Maguire]]
|
|-
|}
== Met leikmanna ==
=== Flestir leikir ===
{{hreingera}}
{| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;"
|-
!#
!Nafn
!Ferill
!Leikir
!Mörk
|-
|1
|align="left"|{{WAL}} '''[[Ryan Giggs]]'''
|1991 - 2014
|963
|161
|-
|2
|align="left"|{{ENG}} [[Sir Bobby Charlton]]
|1956 - 1973
|758
|249
|-
|3
|align="left"|{{ENG}} [[Bill Foulkes]]
|1952 - 1970
|688
|9
|-
|4=
|align="left"|{{ENG}} [[Paul Scholes]]
|1994 - 2011
|603
|142
|-
|5
|align="left"|{{ENG}} [[Gary Neville]]
|1992 - 2011
|569
|7
|-
|6
|align="left"|{{ENG}} [[Alex Stepney]]
|1966 - 1978
|539
|2
|-
|7=
|align="left"|{{IRL}} [[Tony Dunne]]
|1960 - 1973
|536
|2
|-
|8
|align="left"|{{IRL}} [[Denis Irwin]]
|1990 - 2002
|529
|33
|-
|9
|align="left"|{{ENG}} [[Joe Spence]]
|1919 - 1933
|510
|168
|-
|10
|align="left"|{{SKO}} [[Arthur Albiston]]
|1974 - 1988
|485
|7
|}
=== Flest mörk ===
''Seinast uppfært [[13. maí]] [[2008]].''
{| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;"
|-
!#
!Nafn
!Ferill
!Leikir
!Mörk
!Mörk/Leik<br />Hlutfall
|-
|1
|align="left"|{{ENG}} [[Wayne Rooney]]
|2003 - 2017
|559
|253
|0.45
|-
|-
|2
|align="left"|{{ENG}} [[Sir Bobby Charlton]]
|1956 - 1973
|759
|249
|0.328
|-
|-
|3
|align="left"|{{SKO}} [[Denis Law]]
|1962 - 1973
|404
|237
|0.587
|-
|4
|align="left"|{{ENG}} [[Jack Rowley]]
|1937 - 1955
|424
|212
|0.500
|-
|5
|align="left"|{{ENG}} [[Dennis Viollet]]
|1953 - 1962
|293
|179
|0.611
|-
|5
|align="left"|{{NIL}} [[George Best]]
|1963 - 1974
|470
|179
|0.381
|-
|7
|align="left"|{{ENG}} [[Joe Spence]]
|1919 - 1933
|510
|168
|0.329
|-
|-
|7
|align="left"|{{WAL}} '''[[Ryan Giggs]]'''
|1991 - 2014
|963
|168
|0.184
|-
|9
|align="left"|{{WAL}} [[Mark Hughes]]
|1983 - 1986, 1988 - 1995
|466
|164
|0.352
|-
|10
|align="left"|{{ENG}} [[Paul Scholes]]
|1994-2013
|718
|155
|0.22
|}
== Titlar ==
* '''[[Enska úrvalsdeildin]] (áður, gamla [[Enska fyrsta deildin]]) 20'''
** 1907-08, 1910-11, 1951-52, 1955-56, 1956-57, 1964-65, 1966-67, 1992-93, 1993-94, 1995-96, 1996-97, 1998-99, 1999-00, 2000-01, 2002-03, 2006-07, 2007-08, 2008-09, 2010-11, 2012-13.
* '''[[Enska önnur deildin]] 2'''
** 1935–36, 1974–75
* '''[[Enski bikarinn]] 12'''
** 1908–09, 1947–48, 1962–63, 1976–77, 1982–83, 1984–85, 1989–90, 1993–94, 1995–96, 1998–99, 2003–04, 2015-16, 2023-2024
* '''[[Enski deildabikarinn|Deildabikarinn]] 6'''
** 1991-92, 2005-06, 2008-09, 2009-10, 2016-2017, 2022-2023
* '''[[Meistaradeild Evrópu]] 3'''
** 1967–68, 1998–99, 2007–08
* '''[[Evrópukeppni bikarhafa]] 1'''
** 1990-91
* '''[[Heimsmeistarakeppni félagsliða í knattspyrnu|Heimsmeistarakeppni félagsliða]] 2'''
** 1999, 2008
* '''[[Evrópski ofurbikarinn]] 1'''
** 1991
* '''Góðgerðaskjöldurinn/[[Samfélagsskjöldurinn]] 19'''
** 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965*, 1967*, 1977*, 1983, 1990*, 1993, 1994, 1996, 1997, 2003, 2007, 2008, 2010, 2011 (* Sameiginlegir sigurvegarar)
== Tenglar ==
* [http://www.manutd.com/ Opinber heimasíða]
{{Commons|Manchester United}}
{{Enska úrvalsdeildin}}
{{s|1878}}
== Heimildir ==
<references/>
[[Flokkur:Íþróttafélög í Manchester]]
[[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]]
imv4s3hnnid23o5nonzt4scxv1vxyha
Blöðruselur
0
40466
1987035
1953818
2026-11-14T01:51:33Z
~2026-60352-75
122808
/* Blöðruselur á Íslandi */
1987035
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| color = pink
| name = Blöðruselur
| image = Klappmuetze.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'')
| ordo = [[Rándýr]] (''Carnivora'')
| subordo = [[Hreifadýr]] (''Pinnipedia'')
| familia = [[Selaætt]] (''Phocidae'')
| genus = '''''Cystophora'''''
| genus_authority = [[Sven Nilsson|Nilsson]], 1820
| species = '''''C. christata'''''
| binomial = ''Cystophora christata''
| binomial_authority = ([[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], 1777)
}}
'''Blöðruselur''' ([[fræðiheiti]]: ''Cystophora christata'' en einnig ''Cystophora cristata'') er íshafsselur í [[Norður-Atlantshaf]]i og [[Norður-Íshaf]]i frá [[Svalbarði|Svalbarða]] í austri að [[St. Lawrence-flói|St. Lawrence-flóa]] í [[Kanada]] í vestri.
== Einkenni ==
Blöðruselur álíka stór og [[útselur]]. Fullvaxnir [[Brimill|brimlar]] eru 2,5 til 3 metrar á lengd og eru 300 til 400 kg á þyngd, fullvaxnar [[Urta|urtur]] eru minni, 2 til 2,4 metrar á lengd og vega 160 til 230 kg. Feldurinn er grár á lit með dekkri óreglulegum flekkjum en höfuðið er mjög dökkt.
Það sem einkum einkennir selinn og gefur honum nafn er að húðin á höfði brimlana, frá nösum og upp á koll, er skinnpoki sem þeir geta blásið upp eins og blöðru. Blaðran tvöfaldar höfuðstærðina þegar hún er uppblásin. Annars hangir hún eins og hetta fram yfir snjáldrið (enda er blöðruselur nefndur hettuselur á mörgum málum). Brimlarnir fá þessa blöðru um 4 ára aldur. Þeir geta einnig fyllt skinnblöðruna til hálfs og lokað annarri nösinni og blásið út rauðri himnu með hinni og stendur þá rauð blaðra framan úr þeim. Blöðruselir eru mun árásargjarnari en aðrir selir og brimlarnir blása upp blöðrurnar þegar þeir þurfa að verja sig og þegar þeir keppa við aðra brimla á fengitímanum.
== Útbreiðsla ==
[[Mynd:Cystophora cristata habitat.png|thumb|Útbreiðsla blöðrusels. Blái liturinn sýnir kæpingarsvæði og rauði megin útbreiðslusvæði á öðrum tímum árs.]]
Blöðruselurinn er eindreginn úthafsselur og fer ekki upp á land nema að hann sé veikur. Hann kæpir á fjórum stöðum og er talað um fjóra stofna í því sambandi en óvíst er hvort stofnarnir blandast:
* Í nálægð við [[Jan Mayen]]
* Á hafsvæðinu út af [[Labrador]] og norðaustur [[Nýfundnaland]]i
* Í [[st. Lawrence-flói|St. Lawrence-flóa]]
* Í Davissundi á milli [[Grænland]]s og [[Baffins-eyja|Baffins-eyju]]
Áætlaður fjöldi dýra er samanlagt um 650 000, þar af 250 000 í Jan Mayen-stofninum og 400 000 við strendur Kanada og Grænlands. Blöðruselir fara mjög víða og hafa fundist allt vestur við [[Alaska]] og suður við [[Kanaríeyjar|Kanaríeyja]].
== Æti og lifnaðarhættir ==
[[Mynd:Klappmuetze.jpg|thumb|Teikning af brimli og kóp]]
Fæða blöðrusela er fiskmeti svo sem [[þorskur]], [[karfi]] og [[rækja|rækjur]], [[steinbítur]] og [[smokkfiskur]]. Þeir kafa eftir æti allt niður á 600 metra dýpi.
Urtan kæpir einum kópi á hafís í [[mars]], kópurinn er á spena í tæplega viku og verður síðan að sjá um sig sjálfur. Við fæðingu er kópurinn um 90 til 110 cm á lengd og vegur um 20 til 30 kg. Á þeim stutta tíma sem hann er á spena tvöfaldast þyngd hans, enda er fitan í mjólkinni um 60-70%. Blöðruselurinn er einrænn og safnast saman við kæpingu en ekki fyrir í stórum hópum eins og [[vöðuselur]]inn. Blöðruselsurturnar halda sig í hæfilegri fjarlægð frá hver annarri og hafa um 50 metra á milli. Brimlarnir halda sig í nágrenninu og reyna að hrekja hvern annan a burt. Nánast um leið og urtan hefur vanið kópinn af spena hafa fullorðnu selirnir mök og reyna brimlarnir að ná í eins margar urtur og þeir geta.
Selirnir fara úr hárum í [[júní]] og byrjun [[ágúst]] og halda sig fleiri saman á ísnum á meðan á því stendur. Á sumrin og á veturna milli þess að þeir fara úr hárum og kæpa fara þeir mjög víða í ætisleit.
Urturnar verða kynþroska 3 til 6 ára en brimlarnir ekki fyrr en við 5 til 7. Blöðruselirnir verða 30 til 35 ára gamlir.
[[Ísbjörn|Ísbirnir]], [[hákarl]]ar og [[háhyrningur|háhyrningar]] eru aðalóvinirnir, fyrir utan veiðimenn.
== Veiði og nyt ==
Síðustu tvær aldir hefur mikið kapp verið lagt á veiðar á blöðrusel einkum vegna skinna. Við fæðingu hefur kópurinn blágráan feld og er nefndur „bláselur - blueback“ af veiðimönnum. Einkum voru það [[Noregur|Norðmenn]] og [[Kanada]]menn sem stunduðu veiðar á blöðrusel í stórum stíl og þá einkum á „blásel“. Innflutningur á skinnum og skinnavörum af blöðruselskópum hefur verið bönnuð til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] síðan [[1972]] og var bannað tímabundið af [[ESB]] [[1983]] (fleiri lönd innan ESB viðhalda enn banninu) og hefur það leitt til að veiðarnar hafa dregist mikið saman.
== Blöðruselur á Íslandi ==
Blöðruselurinn er algengur við [[Ísland]] en hann er mikil úthafstegund og sést oftast langt frá landi. Mest verður vart við hann fyrir [[Norðurland]]i og heldur sig þar lengur en annars staðar. Á árum [[1992]]-[[1993]] voru gerðar rannsóknir á flakki blöðrusels með því að setja senditæki fyrir gervihnetti á seli á íssvæðinu við Jan Mayen og kom þá meðal annars í ljós að er þeir eru mun algengari á Íslandsmiðum en talið hefur verið og fara reglulega allt suður að [[Skotland]]i.<ref>Polar Biology, Volume 16, Number 3 / March, 1996</ref>
Blöðruselir eru óvinsælir meðal sjómanna við Ísland og kvarta þeir meðal annars yfir því að þeir éti fisk úr netum og línu.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Heimildir ==
* Páll Hersteinsson, ritstj. og aðalhöfundur (2004): Íslensk spendýr. Með vatnslitamyndum og skýringarmyndum eftir Jón Baldur Hlíðberg. Vaka-Helgafell, Reykjavík. ISBN 9979-2-1721-9
* Ronald M. Nowak: ''Walker's Mammals of the World''. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9
== Ítarefni ==
{{commons|Cystophora_cristata|blöðrusel}}
* [http://selasetur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=18&lang=is Selasetur Íslands]
* [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/6204/all Red List: ''Cystophora cristata'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://marinebio.org/species.asp?id=304 Marinbio.org]
* [http://www.pinnipeds.org/species/hooded.htm Pinnpeds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616035106/http://www.pinnipeds.org/species/hooded.htm |date=2009-06-16 }}
* [http://npweb.npolar.no/tema/Arter/klappmyss Norsk Polarinstitutt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070905083234/http://npweb.npolar.no/tema/Arter/klappmyss |date=2007-09-05 }}
* {{Vísindavefurinn|4156|Hvað geta selir verið lengi í kafi í einu?}}
* {{Vísindavefurinn|1298|Hvað eru margir selir við Ísland?}}
* {{Vísindavefurinn|4970|Er það satt að ísbirnir éti stundum dýr sem eru þrisvar sinnum stærri en þeir sjálfir?}}
* {{Vísindavefurinn|3348|Hvar á landinu er mest veitt af tófum, minkum og selum?}}
{{Hreifadýr við Ísland}}
[[Flokkur:Selir]]
[[Flokkur:Norðurslóðir]]
pobv39vgtph0m6pet6azn3op7kxjz1b
Játvarður 2.
0
89672
1987004
1978826
2026-11-13T12:33:58Z
Berserkur
10188
1987004
wikitext
text/x-wiki
{{Konungur
|titill = Konungur Englands
|ætt = Plantagenet-ætt
|skjaldarmerki = Royal arms of England.svg
|mynd = Edward II - British Library Royal 20 A ii f10 (detail).jpg
|nafn = Játvarður 2.
|ríkisár = 7. júlí 1307 – 21. janúar 1327
|kjörorð =
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1284|4|25}}
|fæðingarstaður =[[Caernarfonkastali|Caernarfonkastala]], [[Gwynedd]], [[Wales]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1327|9|21|1284|4|25}}
|dánarstaður = [[Berkeley-kastali|Berkeley-kastala]], [[Gloucestershire]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|grafinn = [[Westminster Abbey]]
|undirskrift =
|faðir = [[Játvarður 1.]]
|móðir = [[Elinóra af Kastilíu]]
|titill_maka = Eiginkona
|maki = {{gifting|[[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella af Frakklandi]]|1308}}
| börn = {{Plainlist|
* [[Játvarður 3.]]
* [[Jóhann, jarl af Cornwall]]
* [[Elinóra Woodstock|Elinóra, hertogaynja Guelders]]
* [[Jóhanna Skotadrottning]]
* [[Adam FitzRoy]] (ósk.)}}
}}
'''Játvarður 2.''' ([[25. apríl]] [[1284]] – [[21. september]] [[1327]]) var konungur [[England]]s frá því að faðir hans dó [[7. júlí]] 1307 af [[Plantagenetætt]] og þar til hann var neyddur til að segja af sér [[24. janúar]] [[1327]]. Örlög hans eftir það eru óviss.
== Prins af Wales ==
[[Mynd:Edward I and II.jpg|thumb|left|Játvarður 2. með föður sínum.]]
Játvarður var sonur [[Játvarður 1.|Játvarðar 1.]] Englandskonungs og fyrri konu hans, [[Elinóra af Kastilíu|Elinóru af Kastilíu]], yngstur af sextán börnum þeirra og eini sonurinn sem komst upp. Hann átti þó tvo yngri hálfbræður sem náðu fullorðinsaldri. Hann fæddist í bráðabirgðahúsnæði í Caernarfon-kastala í [[Wales]] en þangað hafði móðir hans fylgt föður hans þegar hann var að láta reisa kastalann. Hann var fyrsti enski prinsinn sem fékk titilinn [[prinsinn af Wales|prins af Wales]] og var það samþykkt af enska þinginu [[7. febrúar]] [[1301]].
Faðir hans þjálfaði hann í hernaðarfræðum og stjórnvísi frá unga aldri en hann hafði takmarkaðan áhuga. Játvarður var stór og sterklegur eins og faðir hans en skorti metnað og drifkraft Játvarðar 1. Hann hafði mestan áhuga á skemmtunum en einnig á íþróttum. Sagt er að hann hafi skort sjálfstraust og því oft látið stjórnast af mönnum sem voru viljasterkari en hann sjálfur. Hann fékk hins vegar snemma orð á sig fyrir munaðarlifnað. Konungurinn kenndi um áhrifum frá vini Játvarðar, gaskónska riddaranum [[Piers Gaveston]], og rak hann frá hirðinni.
== Konungur og Gaveston ==
[[Mynd:Gaveston Cornwall charter.jpg|thumb|right|Skjalið þar sem Gaveston er skipaður jarl af Cornwall.]]
Játvarður 1. lést í herför til [[Skotland]]s sumarið 1307 og Játvarður 2. tók þá við. Eitt fyrsta verk hans var að kalla Gaveston til sín að nýju. Hann setti hann meira að segja ríkisstjóra Englands þegar hann ferðaðist til [[Frakkland]]s í ársbyrjun 1308, þar sem hann gekk að eiga [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabellu af Frakklandi]], dóttur [[Filippus 4. Frakkakonungur|Filippusar 4.]], þann [[25. janúar]]. Hún var þá líklega tólf ára að aldri. Hjónabandið var ekki hamingjusamt; Játvarður sinnti Ísabellu lítið en eyddi þeim mun meiri tíma með vinum sínum. Þó eignuðust þau tvo syni og tvær dætur, auk þess sem Játvarður átti óskilgetinn son.
Samband Játvarðar og Gaveston var mjög náið en ekki er alveg ljóst hvers eðlis það var þótt yfirleitt sé talið að Játvarður hafi verið [[samkynhneigð]]ur eða [[tvíkynhneigð]]ur. Svo mikið er víst að samtímanenn álitu samband þeirra ósiðlegt og Ísabella drottning kvartaði undan því í bréfum til föður síns. Gaveston var glæsimenni, nokkrum árum eldri en Játvarður, greindur og orðheppinn og Játvarður hlóð á hann metorðum, útnefndi hann til að mynda jarl af [[Cornwall]].
Margir aðalsmenn voru mjög óánægðir með þau miklu áhrif sem Gaveston hafði á konunginn og hófu að vinna gegn honum. Játvarður fékk ekki rönd við reist þegar Gaveston var handtekinn árið 1312 samkvæmt skipun [[Thomas Plantagenet]], jarls af [[Lancaster]] og frænda konungs, og síðan myrtur. Konungur syrgði vin sinn ákaflega en fékk brátt um annað að hugsa.
== Orrustan við Bannockburn ==
[[Mynd:Battle from Holkham Bible.jpg|thumb|right|Orrustan við Bannockburn. Mynd úr Biblíuhandriti frá 14. öld.]]
Á fyrstu ríkisstjórnarárum Játvarðar hélt [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert Bruce]] áfram að vinna Skotland til baka úr höndum Englendinga. Játvarður fór eða lét fara nokkrar herferðir norður til Skotlands en sérhverri þeirra lauk með því að hann tapaði meira af landvinningum föður síns; hann átti engin svör við skæruhernaðaraðferðum Róberts. Í júní [[1314]] var ekkert eftir af Skotlandi í höndum Englendinga nema [[Stirlingkastali]].
Kastalinn var undir stöðugu umsátri og Játvarður hélt norður á bóginn með 20.000 fótgönguliða og 3000 manna riddaralið til að reyna að hrekja Skota burt og tryggja varnir kastalans. Vegna herstjórnarmistaka hans og snjallra herbragða Róberts biðu Englendingar afhroð í [[orrustan við Bannockburn|orrustunni við Bannockburn]] [[24. júní]] og er það talinn hafa verið mesti ósigur þeirra síðan í [[orrustan við Hastings|orrustunni við Hastings]] [[1066]]. Næstu árin eftir orrustuna var Játvarður konungur afskiptalítill um stjórn landsins og frændi hans, jarlinn af Lancaster, réði mestu.
== Despenserfeðgar ==
Svo fór þó að aðalsmaðurinn [[Hugh Despenser yngri]] komst í uppáhald hjá konungi og náði þeirri stöðu sem Gaveston hafði áður haft en jarlinn af Lancaster var settur til hliðar. Kona Despensers var systurdóttir konungs og systir hans hafði verið gift Galveston. Aðalsmenn voru óánægðir með þau völd sem Despenser og faðir hans, [[Hugh Despenser eldri]], fengu í sínar hendur og árið 1320 var ástandið í Englandi orðið mjög ótryggt og konungurinn óvinsæll. Hann var neyddur til samkomulags við aðalsmennina og til að reka Despenser-feðgana frá hirðinni. Þá upphófst mikil valdabarátta meðal aðalsmanna sem snerist um að fylla tómarúmið sem feðgarnir skildu eftir sig og margir aðalsmenn voru myrtir.
Keppnin um hylli konungs varð til þess að Játvarður og Despenser-feðgar náðu öllum völdum í sínar hendur og á þingi sem haldið var í [[York]] 1322 gaf Játvarður út yfirlýsingu þar sem allar ráðstafanir sem gerðar höfðu verið til að draga úr völdum hans voru ógiltar, svo að hann yrði ekki lengur háður vilja þingsins, heldur skyldi hann einráður. Andstæðingum konungs óx þó fiskur um hrygg að nýju og var jarlinn af Lancaster þar fremstur í flokki.
== Uppreisn drottningar ==
[[Mynd:Eduard2 arest.jpg|thumb|left|Játvarður konungur handtekinn.]]
Játvarður átti í deilu við [[Karl 4. Frakkakonungur|Karl 4.]] Frakkakonung, mág sinn (þrír bræður Ísabellu voru konungar Frakklands, hver af öðrum), þar sem hann neitaði að votta konungi hollustu sem lénsmaður hans og hertogi af [[Gaskónía|Gaskóníu]], eina héraðinu sem Englandskonungur réði enn á meginlandinu. Að lokum sendi Játvarður Ísabellu drottningu til að semja um frið við Karl. Hún greip færið fegins hendi því hún gat bæði heimsótt fjölskyldu og föðurland og verið laus við eiginmann sinn og Despenser-feðgana um tíma en henni var orðið meinilla við hana alla. Hún undirritaði friðarsamning [[31. maí]] [[1325]] og var hann Frökkum í vil. Þar var því heitið að Játvarður kæmi og vottaði Karli konungi hollustu en Játvarður sendi [[Játvarður 3.|Játvarð]], eldri son sinn, sem þá var þrettán ára, í staðinn.
Það reyndust mikil mistök því Ísabella lýsti því nú yfir að hvorki hún né Játvarður yngri kæmu aftur til Englands fyrr en Despenser-feðgar hefðu verið sviptir völdum. Hún sendi svo fylgdarmenn sína, sem voru hliðhollir Játvarði, heim. Þeir komu til Englands 23. desember og upplýstu þá að Ísabella væri komin í ástarsamband við enska aðalsmanninn [[Roger Mortimer]] og væru þau að skipuleggja innrás í England. Játvarður bjó sig undir innrásina en reyndist njóta lítils stuðnings.
Í september [[1326]] gerðu Ísabella drottning og Mortimer innrás. Þau voru fáliðuð en brátt dreif að þeim mikið lið og fáir vildu berjast fyrir konunginn. Játvarður og Despenser-feðgar flúðu frá London [[2. október]] og skildu borgina eftir stjórnlausa. Konungurinn flúði til suðurhluta Wales, þar sem Despenser-feðgar áttu land, en þeim tókst ekki að skera upp herör og flestir þjónar hans yfirgáfu hann 31. október.
== Afsögn og dauði ==
Fáeinum dögum áður, [[27. október]], hafði Hugh Despenser eldri verið [[henging|hengdur]] og afhöfðaður í [[Bristol]]. Þann 16. nóvember féllu konungurinn og Despenser yngri svo í hendur velskra uppreisnarmanna. Þeir sendu Despenser til Ísabellu drottningar en seldu konunginn í hendur jarlinum af Lancaster. Despenser yngri var pyndaður og líflátinn að viðstöddum miklum mannfjölda, þar á meðal Ísabellu drottningu og Roger Mortimer, en konungur var hafður í haldi í Kenilworth-kastala.
[[Mynd:Homosexuality King Edward II of England.jpg|thumb|right|Játvarður 2., koparstunga frá 18. öld. Neðri myndin sýnir morð hans.]]
Vandmál Ísabellu drottningar og elskhuga hennar var hvað ætti að gera við hann. Einfaldast hefði verið að láta taka hann af lífi og þá varð Játvarður sonur hans sjálfkrafa konungur en honum gátu móðir hans og Mortimer ráðið yfir vegna æsku hans. Hins vegar var talið óvíst að Játvarður konungur hefði brotið nægilega mikið af sér til að unnt væri að dæma hann löglega til dauða. Því varð að ráði að hann skyldi hafður í varðhaldi til dauðadags. Vandamálið var þó að konungsvaldið var enn í höndum hans lögformlega þótt drottningin stýrði landinu.
Því var ákveðið að leggja málið í hendur þingsins og eftir miklar umræður var samþykkt að konungurinn skyldi láta af völdum. Hann var þó ekki settur af, heldur farið fram á að hann segði af sér. Ákærurnar voru lesnar yfir honum [[20. janúar]] [[1327]] og var hann meðal annars sakaður um vanhæfi, að hafa látið aðra stjórna sér, að stunda athæfi sem ekki sæmdi konungi, að hafa tapað Skotlandi vegna lélegrar stjórnar, að hafa valdið kirkjunni skaða, að hafa látið óátalið að aðalsmenn væru drepnir, sviptir eignum, fangelsaðir eða reknir í útlegð og að hafa flúið í félagsskap við þekktan óvin ríkisns og skilið landið eftir stjórnlaust. Játvarður tók ákærurnar mjög nærri sér og grét á meðan þær voru lesnar. Hann féllst á að afsala sér völdum í hendur sonar síns. Afsögnin var tilkynnt í London [[24. janúar]].
Játvarður 2. var áfram í haldi en var færður í Berkeley-kastala í [[Gloucestershire]]. Þar er talið að sendimaður Ísabellu og Mortimers hafi myrt hann 21. september 1327 og segir sagan að glóandi járni hafi verið stungið upp í endaþarm hans. Um það er þó ekkert vitað með vissu og því hefur einnig verið haldið fram að hann hafi lifað að minnsta kosti til 1330, jafnvel að hann hafi verið sendur í útlegð og dáið á Ítalíu um 1341. Játvarður sonur hans var þó ekki í vafa um örlög föður síns því þegar hann varð sjálfráða og tók við stjórn ríkisins árið 1330 lét hann taka Roger Mortimer af lífi fyrir landráð; eitt helsta sakarefnið var morðið á Játvarði 2. Hann hlífði hins vegar Ísabellu móður sinni.
Játvarður og Ísabella áttu sem fyrr segir fjögur börn, Játvarð 3., Jóhann jarl af Cornwall, sem dó tvítugur 1336, Elinóru, sem giftist Reinoud svarta, greifa af Gelderland (nú í Hollandi að mestu) og [[Jóhanna Skotadrottning|Jóhönnu]], fyrri konu [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíðs 2.]] Skotakonungs.
== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál = En|titill = Edward II of England|mánuðurskoðað = 23. ágúst|árskoðað = 2010}}
{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]]
| frá = 1307
| til = 1327
| fyrir = [[Játvarður 1.]]
| eftir = [[Játvarður 3.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1284|1327}}
[[Flokkur:Plantagenetætt]]
[[Flokkur:Konungar Englands]]
8gngay9em648mbb5wedt53wylawbgrn
Fúsíjama Basketball Club International
0
106356
1987036
1928570
2026-11-14T08:51:01Z
Alvaldi
71791
Tiltekt
1987036
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox basketball club
| color1 =#ffffff
| color2 =#af0722
| name =Fúsíjama BCI
| logo =
| imagesize =200px
| leagues =
| founded =1999
| history =
| arena =[[Íþróttarhúsið á Torfnesi|Ísjakinn]]
| location =[[Hnífsdalur]], Ísland
| colors = Svartur, rauður, hvítur<br>{{color box|#000000}} {{color box|#af0722}} {{color box|#FFFFFF}}
| coach =
| championships =
| website = [https://web.archive.org/web/20110417011610/http://fusijama.net/ Fúsíjama.net]
}}
'''Fúsíjama Basketball Club International''' er körfuknattleikslið staðsett í [[Hnífsdalur|Hnífsdal]]. Liðið var stofnað 15. október 1999 og er nefnt eftir hæsta fjalli Japans, [[Fúsíjama|Fújí-fjalli]]
== Nafn ==
Sökum reglugerða Íþróttasambands Íslands varðandi erlend nöfn þá lék liðið alla opinbera leiki sína undir nafni [[Reynir Hnífsdal|Reynis Hnífsdals]]. Liðið gekk hins vegar undir sínu rétta nafni, Fúsíjama, í umfjöllun flestra fjölmiðla<ref>{{cite news |author1=Kristinn Hermannsson |title=Körfuknattleikslið Fúsíjama lagði UMFB í Vestfjarðariðli |url=http://www.bb.is/?PageID=26&NewsID=32722 |access-date=14 November 2026 |work=bb.is |publisher=Bæjarins besta |date=27 January 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928140235/http://www.bb.is/?PageID=26&NewsID=32722 |archive-date=28 September 2007 |language=Icelandic}}</ref><ref>{{cite news |author1=Thelma Hjaltadóttir |title=Kempurnar og Fúsíjama sigruðu um helgina |url=http://www.bb.is/?PageID=26&NewsID=46169 |access-date=14 November 2026 |work=bb.is |publisher=Bæjarins besta |date=1 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928140227/http://www.bb.is/?PageID=26&NewsID=46169 |archive-date=28 September 2007 |language=Icelandic}}</ref><ref>{{cite news |author1=Baldur Smári Einarsson |title=UMFB tapaði fyrir Fúsíjama |url=http://www.vikari.is/index.php?tree=6&page=11&ad=gr&id=744 |access-date=14 November 2026 |work=Vikari.is |date=1 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928155244/http://www.vikari.is/index.php?tree=6&page=11&ad=gr&id=744 |archive-date=28 September 2007 |language=Icelandic}}</ref><ref>{{cite news |title=Hörður á Patreksfirði sigraði Fúsíjama |url=http://patreksfjordur.is/fullfrett.phtml?id=2270 |access-date=14 November 2026 |work=patreksfjordur.is |publisher=Tíðis |date=18 October 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927051354/http://patreksfjordur.is/fullfrett.phtml?id=2270 |archive-date=27 September 2007 |language=Icelandic}}</ref> og hjá [[Körfuknattleikssamband Íslands|Körfuknattleikssambandi Íslands]] (KKÍ).<ref>{{cite web |title=Reynir Hnífsdal (Fúsíjama) |url=http://www.kki.is/felagatal.asp?Felag=73 |website=kki.is |publisher=[[Icelandic Basketball Association]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20040111220303/http://www.kki.is/felagatal.asp?Felag=73 |archive-date=11 January 2004 |language=Icelandic}}</ref>
== Þjálfarar (Hiroshima) ==
Þjálfarar síðan 1999:
* Guðni Þór Sigurjónsson 1999-2002
* Ágúst Ívar Vilhjálmsson 2002-2003
* Þórarinn Ólafsson 2003-2005
== Formenn (Tokyo) ==
Formenn síðan 1999:
* Halldór Pálmi Bjarkason 1999-2002
* Kolbeinn Einarsson 2002-2003
* Sturla Stígsson 2003-2005
== Fyrirliðar (Nagasaki) ==
Fyrirliðar síðan 1999:
* Stefán Þór Ólafsson 1999-2003
* Ágúst Ívar Vilhjálmsson 2003-2004
* Jakob Einar Úlfarsson 2004-2005
== Heimildir ==
{{Reflist}}
==Tenglar==
*[http://www.kki.is/felagatal.asp?felag=73 Upplýsingasíða á KKÍ.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716220803/http://www.kki.is/felagatal.asp?felag=73 |date=2011-07-16 }}
[[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög]]
[[Flokkur:Íþróttafélög á Vestfjörðum]]
oftvd0ufnic1leyyef2p873zr5w7a38
Mohamed Salah
0
125331
1987033
1979602
2026-11-14T00:40:41Z
Berserkur
10188
1987033
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnumaður
|mynd= Mohamed Salah Argentina v Egypt 7 July 2026-163 (cropped).jpg
|nafn= Mohamed Salah<br/>محمد صلاح
|fullt nafn= Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1992|6|15}}
|fæðingarbær=[[Nagrig]]
|fæðingarland=Egyptaland
|hæð= 1,75 m
|staða= Sóknarmaður
|núverandi lið= [[Trabzonspor]]
|númer= 11
|ár í yngri flokkum=2006-2010
|yngriflokkalið= [[El Mokawloon]]
|ár1=2010-2012
|ár2=2012-2014
|ár3=2014-2016
|ár4=2015
|ár5=2015-2016
|ár6=2016-2017
|ár7=2017-2026
|ár8=2026-
|lið1=[[El Mokawloon]]
|lið2= [[FC Basel]]
|lið3=[[Chelsea F.C.]]
|lið4=→ [[Fiorentina]] (lán)
|lið5=→ [[A.S. Roma]] (lán)
|lið6=[[A.S. Roma]]
|lið7=[[Liverpool FC]]
|lið8=[[Trabzonspor]]
|leikir (mörk)1=38 (11)
|leikir (mörk)2= 47 (9)
|leikir (mörk)3= 13 (2)
|leikir (mörk)4= 16 (6)
|leikir (mörk)5=34 (14)
|leikir (mörk)6=31 (15)
|leikir (mörk)7=315 (191)
|leikir (mörk)8= 11 (9)
|landsliðsár=2010-2011<br>2011-2012<br>2011-
|landslið=Egyptaland U20<br> Egyptaland U21<br>[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|landsliðsleikir (mörk)=11 (3)<br>11 (4)<br>123 (70)<br>
|mfuppfært= nóv 2026
|lluppfært= nóv 2026
}}
'''Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly''' (fæddur [[15. júní]] [[1992]]) er [[Egyptaland|egypskur]] knattspyrnumaður sem spilar fyrir tyrkneska liðið [[Trabzonspor]].
Hann spilar sem hægri vængmaður og er með hraðan og fiman leikstíl. Í Evrópu spilaði Salah með [[FC Basel]], [[Chelsea FC]], [[Fiorentina]] og [[Roma]] áður en hann hélt til Liverpool þar sem hann var í 9 ár og vann fjölda titla. Hann hlaut gullskóinn fjórvegis í ensku úrvalsdeildinni og er í 4. sæti yfir markahæstu menn allra tíma í deildinni ásamt flestum markaframlögum (mörk og stoðsendingar) fyrir eitt lið í úrvalsdeild. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/13-12-2025/salah-baetti-met-thridji-atkvaedamesti-i-sogu-urvalsdeildarinnar Salah bætti met - Þriðji atkvæðamesti í sögu úrvalsdeildarinnar] Fótbolti.net, sótt 13. desember 2025</ref> Salah hefur skorað yfir 400 mörk í öllum keppnum.
==Félagslið==
===Liverpool===
'''2017-2018'''
Salah varð fyrsti leikmaður ensku úrvalsdeildarinnar til að verða leikmaður mánaðarins þrisvar á tímabili. <ref>[https://www.premierleague.com/news/662050 Salah makes history with EA SPORTS award] Premier league.com, skoðað 13. apríl, 2018.</ref>. Hann keppti við [[Harry Kane]] um að verða markakóngur tímabilsins og sló markametið í úrvalsdeildinni á einu tímabili; 32 mörk. Salah skoraði 4 mörk í leik gegn [[Watford F.C.|Watford]] í mars. Hann var valinn afríski leikmaður ársins 2017 <ref>[http://www.bbc.com/sport/football/42308421 Mohamed Salah named BBC African Footballer of the Year] BBC. Skoðað 13. apríl, 2018.</ref> og leikmaður tímabilsins af samtökum leikmanna (PFA) <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/43860354 Mohamed Salah: Liverpool forward voted PFA Player of the Year 2017-18] BBC, skoðað 23. apríl, 2018.</ref> og leikmaður úrvalsdeildarinnar á tímabilinu.
Salah varð þriðji Liverpool leikmaðurinn sem hefur náð 40 mörkum á tímabili, ásamt [[Ian Rush]] og [[Roger Hunt]]. <ref>[http://www.visir.is/g/2018180419186/salah-mer-er-alveg-sama-um-allt-annad Salah: Mér er alveg sama um allt annað] Vísir, skoðað 16. apríl, 2018.</ref>
'''2018-2019'''
Sumarið 2018 gerði Salah 5 ára samning við Liverpool. Hann varð í þriðja sæti yfir leikmann ársins 2018 í verðlaunum FIFA. Einnig átti hann mark ársins (gegn [[Everton]]). <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45631205 Luka Modric named best male player and Marta best female player at Fifa awards]BBC</ref>
Salah skoraði 22 mörk á tímabilinu í ensku úrvalsdeildinni og deildi markakóngstitlinum með [[Sadio Mané]] og [[Pierre Emerick-Aubameyang]].
'''2019-2020'''
Salah varð Englandsmeistari með Liverpool árið 2020 seint um sumarið á tímabili sem var seinkað vegna [[Covid-19]].
Hann varð fyrsti Liverpool leikmaðurinn til að skora 20 mörk í öllum keppnum 3 tímabil í röð síðan [[Michael Owen]] spilaði með félaginu.
'''2020-2021'''
Í desember 2020 varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í [[Meistaradeild Evrópu]] þegar hann tók fram úr [[Steven Gerrard]].<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/55221508 BBC News - Champions League: Midtjylland 1-1 Liverpool - Mohamed Salah becomes record scorer]BBC</ref>
'''2021-2022'''
Salah varð fyrsti leikmaðurinn í sögu ensku úrvalsdeildarinnar til að skora í fyrsta leik tímabils, fimm tímabil í röð. Hann komst í 100 úrvalsdeildarmörk og inn á topp 30 yfir markahæstu leikmenn í september 2021. Salah skoraði í 10 leikjum í röð og náði þrennu í 5:0 stórsigri Liverpool á [[Old Trafford]]. Hann var valinn leikmaður októbermánaðar.
Salah skoraði sitt 150. mark fyrir félagið í febrúar og varð 10. markahæsti leikmaður þess frá upphafi.
Salah deildi markakóngstitlinum með [[Son Heung-min]] tímabilið 2021-2022. Hann var einnig stoðsendingahæstur. [[Kevin De Bruyne]] var þó valinn bestur á tímabilinu. Salah hlaut verðlaun blaðamanna sem besti leikmaðurinn.
Liverpool vann báða deildarbikarana en var einu stigi á eftir Man City í baráttunni um englandsmeistaratitilinn.
'''2022-2023'''
Salah skrifaði undir nýjan 3 ára samning við Liverpool sumarið 2022. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/62013642 Salah signs new 3 year contract] BBC, sótt 1/7 2022</ref>
Honum gekk illa að skora í byrjun tímabils en skoraði hröðustu þrennu í [[Meistaradeild Evrópu]] á 6 mínútum. Í febrúar varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í evrópukeppnum.
Í mars 2023 varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í ensku úrvalsdeildinni með 2 mörkum í 7-0 sigri á [[Manchester United]]. Í apríl varð hann sá leikmaður sem hafði oftast skorað með vinstri fæti þegar hann tók fram úr [[Robbie Fowler]].
'''2023-2024'''
Í desember varð Salah fyrsti leikmaðurinn frá Afríku til að skora 150 mörk í ensku úrvalsdeildinni og 200 mörk í öllum keppnum. Hann komst á topp 10 yfir þá markahæstu í deildinni. Auk þess skoraði hann yfir 20 mörk fyrir Liverpool sjöunda tímabilið í röð sem er met.
'''2024-2025'''
Fyrir áramót var Salah afkastamikill og átti hvort tveggja mörk og stoðsendingar yfir tug, nokkuð sem enginn hafði gert í úrvalsdeildinni.
Salah ýjaði að því í janúar 2025 að þetta yrði hans síðasta tímabil með Liverpool. <ref>[https://www.visir.is/g/20252670919d/salah-stad-festir-ad-thetta-se-hans-sidasta-tima-bil-med-liver-pool Salah staðfestir að þetta sé hans síðasta tímabil með Liverpool] Vísir, sótt 3. janúar, 2025</ref> Hann náði hins vegar samningi við félagið í apríl og framlengdi um tvö ár. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c05n7791r13o Salah signs new two-year deal with Liverpool] BBC, sótt 11. apríl 2025</ref>
Salah varð markahæstur í úrvalsdeildinni á tímabilinu og var valinn leikmaður tímabilsins. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cwyvpkg2ryeo Salah wins Premier League player of season award] BBC, sótt 25. maí, 2025</ref>
Hann var með 29 mörk og einnig stoðsendingarhæstur með 18 talsins og jafnaði [[Thierry Henry]] með fjóra gullskó í deildinni. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cj93ze2gdkgo Salah has final say on day of 'special' Liverpool celebrations] BBC, sótt 25. maí, 2025</ref>
'''2025-2026'''
Í upphafi tímabils hlaut Salah PFA-verðlaunin sem kosin eru af leikmönnum í þriðja skipti og hafði enginn hlotið þau svo oft.
Salah náði þeim áfanga í nóvember að hafa skorað 250 mörk fyrir Liverpool og varð hann þriðji markahæsti leikmaður félagsins frá upphafi. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0jddyxpq1zo Salah shines as Slot & Liverpool get fans' backing] BBC, sótt, 2. nóvember 2025</ref>
Gengi liðsins var brösugt og eftir að hafa setið á bekknum þrjá leiki í röð í byrjun desember lýsti Salah yfir vonbrigðum með félagið og [[Arne Slot]], þjálfara og
tjáði það að næsti leikur gæti orðið hans síðasti fyrir félagið. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/06-12-2025/salah-hraunar-yfir-liverpool-og-slot-hent-undir-rutuna Salah hraunar yfir Liverpool og Slot] Fótbolti.net, sótt 6. desember 2025</ref> Í kjölfarið var hann utan hóps þegar Liverpool ferðaðist til Mílanó í leik Meistaradeildar Evrópu. Salah spilaði sinn síðasta leik sinn fyrir Afríkukeppnina um miðjan desember og gaf stoðsendingu eftir að hafa komið af bekknum. Þar með komst hann í 277 markaframlög í úrvalsdeildinni fyrir eitt lið og tók yfir met [[Wayne Rooney]]. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/cnv2r76lp56t Salah back as Ekitike double helps Liverpool beat Brighton] BBC, sótt 13. desember, 2025</ref> Staðfest var í mars að hann yfirgæfi félagið eftir tímabilið. <ref>[https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-leave-liverpool-end-season Mohamed Salah to leave Liverpool at the end of the season] Liverpoolfc.com, sótt 24. mars 2026</ref> Salah skoraði aðeins 12 mörk í öllum keppnum fyrir Liverpool það tímabil.
===Trabzonspor===
Í ágúst 2026 bárust fréttir af því að Salah væri í viðræðum við tyrkneska liðið [[Trabzonspor]] <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/ckgdkd5ggg7o Turkish club Trabzonspor begin talks to sign Salah] BBC, sótt 5. ágúst 2026</ref>. Það var í kjölfarið á þvi að viðræður við liðið Besiktas úr Istanbúl strönduðu <ref>[https://onefootball.com/en/news/revealed-why-mohamed-salahs-besiktas-move-is-set-to-collapse-43195485 Revealed: Why Mohamed Salah’s Besiktas move is set to collapse] Onefootball, sótt 5. ágúst 2026</ref>. Salah gerði 2 ára samning við félagið <ref>[https://fotbolti.net/news/06-08-2026/salah-skrifar-undir-tveggja-ara-samning-vid-trabzonspor-stadfest Salah skrifar undir tveggja ára samning við Trabzonspor (Staðfest)] Fótbolti.net, sótt 6. ágúst 2026</ref> Hann skoraði sína fyrstu þrennu fyrir félagið í september sama ár.
==Egypska landsliðið==
Salah hefur spilað með landsliðinu síðan 2011 og er annar markahæsti leikmaður þess frá upphafi. Hann spilaði stórt hlutverk þegar Egyptar komust á HM 2018. Hann skoraði 5 mörk í undankeppninni, þar á meðal 2 mörk í lokaleiknum gegn Kongó. Egyptar komust ekki í gegnum riðlakeppnina í lokakeppninni. Salah skoraði tvö mörk í keppninni.
Í [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla|Afríkukeppninni]] 2022 mætti Egyptaland Senegal í úrslitum og mætti Salah því félaga sínum [[Sadio Mané]] úr Liverpool. Svo fór að Senegal vann í vítaspyrnukeppni en Salah fékk ekki að taka síðustu spyrnu Egypta þar sem lið hans hafði misnotað 2 spyrnur og vann því Senegal 4-2.
Salah og Mané mættust aftur í [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 2025|undanúrslitum Afríkukeppninnar 2025]]. Þá hafði Mané aftur betur og skoraði eina markið. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/ce8rg4263y1t Mane hits winner as Senegal ends Salah's AFCON bid] BBC, sótt 14. janúar, 2026</ref>
Á [[HM 2026]] komst Egyptaland fyrst í 16 liða úrslit þar sem liðið tapaði gegn Argentínu. Salah var með mark og tvær stoðsendingar í keppninni.
Í nóvember 2026 varð hann markahæsti leikmaður landsliðsins þegar hann náði 70 mörkum. <ref>[
https://fotbolti.net/news/13-11-2026/salah-ordinn-markahaestur-i-sogu-egyptalands Salah orðinn markahæstur í sögu Egyptalands] Fótbolti.net, sótt 14. nóvember 2026</ref>
==Svipmyndir==
<gallery>
Mynd:Mohamed Salah 2017.jpg|Salah með Liverpool 2017.
Mynd:Mohamed Salah 2015.jpg|Salah með Fiorentina 2015.
Mynd:Mohamed Salah.JPG|Salah með Chelsea 2014.
Mynd:Zenit-bazel 2013 (2).jpg|Salah með Basel 2013.
</gallery>
==Tengill==
*[https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2023-10-22-hver-er-sannleikurinn-um-salah Hver er sannleikurinn um Salah? - Umfjöllun RÚV]
==Tilvísanir==
{{Commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Salah, Mohamed}}
[[Flokkur:Egypskir knattspyrnumenn|Salah, Mohamed]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1992]]
hmqnstvhsexf9a3rr2m3bkcsxm4hjyn
1987034
1987033
2026-11-14T00:41:16Z
Berserkur
10188
1987034
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnumaður
|mynd= Mohamed Salah Argentina v Egypt 7 July 2026-163 (cropped).jpg
|nafn= Mohamed Salah<br/>محمد صلاح
|fullt nafn= Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1992|6|15}}
|fæðingarbær=[[Nagrig]]
|fæðingarland=Egyptaland
|hæð= 1,75 m
|staða= Sóknarmaður
|núverandi lið= [[Trabzonspor]]
|númer= 11
|ár í yngri flokkum=2006-2010
|yngriflokkalið= [[El Mokawloon]]
|ár1=2010-2012
|ár2=2012-2014
|ár3=2014-2016
|ár4=2015
|ár5=2015-2016
|ár6=2016-2017
|ár7=2017-2026
|ár8=2026-
|lið1=[[El Mokawloon]]
|lið2= [[FC Basel]]
|lið3=[[Chelsea F.C.]]
|lið4=→ [[Fiorentina]] (lán)
|lið5=→ [[A.S. Roma]] (lán)
|lið6=[[A.S. Roma]]
|lið7=[[Liverpool FC]]
|lið8=[[Trabzonspor]]
|leikir (mörk)1=38 (11)
|leikir (mörk)2= 47 (9)
|leikir (mörk)3= 13 (2)
|leikir (mörk)4= 16 (6)
|leikir (mörk)5=34 (14)
|leikir (mörk)6=31 (15)
|leikir (mörk)7=315 (191)
|leikir (mörk)8= 11 (9)
|landsliðsár=2010-2011<br>2011-2012<br>2011-
|landslið=Egyptaland U20<br> Egyptaland U21<br>[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|landsliðsleikir (mörk)=11 (3)<br>11 (4)<br>123 (70)<br>
|mfuppfært= nóv 2026
|lluppfært= nóv 2026
}}
'''Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly''' (fæddur [[15. júní]] [[1992]]) er [[Egyptaland|egypskur]] knattspyrnumaður sem spilar fyrir tyrkneska liðið [[Trabzonspor]].
Hann spilar sem hægri vængmaður og er með hraðan og fiman leikstíl. Í Evrópu spilaði Salah með [[FC Basel]], [[Chelsea FC]], [[Fiorentina]] og [[Roma]] áður en hann hélt til Liverpool þar sem hann var í 9 ár og vann fjölda titla. Hann hlaut gullskóinn fjórvegis í ensku úrvalsdeildinni og er í 4. sæti yfir markahæstu menn allra tíma í deildinni ásamt flestum markaframlögum (mörk og stoðsendingar) fyrir eitt lið í úrvalsdeild. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/13-12-2025/salah-baetti-met-thridji-atkvaedamesti-i-sogu-urvalsdeildarinnar Salah bætti met - Þriðji atkvæðamesti í sögu úrvalsdeildarinnar] Fótbolti.net, sótt 13. desember 2025</ref> Salah hefur skorað yfir 400 mörk í öllum keppnum.
==Félagslið==
===Liverpool===
'''2017-2018'''
Salah varð fyrsti leikmaður ensku úrvalsdeildarinnar til að verða leikmaður mánaðarins þrisvar á tímabili. <ref>[https://www.premierleague.com/news/662050 Salah makes history with EA SPORTS award] Premier league.com, skoðað 13. apríl, 2018.</ref>. Hann keppti við [[Harry Kane]] um að verða markakóngur tímabilsins og sló markametið í úrvalsdeildinni á einu tímabili; 32 mörk. Salah skoraði 4 mörk í leik gegn [[Watford F.C.|Watford]] í mars. Hann var valinn afríski leikmaður ársins 2017 <ref>[http://www.bbc.com/sport/football/42308421 Mohamed Salah named BBC African Footballer of the Year] BBC. Skoðað 13. apríl, 2018.</ref> og leikmaður tímabilsins af samtökum leikmanna (PFA) <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/43860354 Mohamed Salah: Liverpool forward voted PFA Player of the Year 2017-18] BBC, skoðað 23. apríl, 2018.</ref> og leikmaður úrvalsdeildarinnar á tímabilinu.
Salah varð þriðji Liverpool leikmaðurinn sem hefur náð 40 mörkum á tímabili, ásamt [[Ian Rush]] og [[Roger Hunt]]. <ref>[http://www.visir.is/g/2018180419186/salah-mer-er-alveg-sama-um-allt-annad Salah: Mér er alveg sama um allt annað] Vísir, skoðað 16. apríl, 2018.</ref>
'''2018-2019'''
Sumarið 2018 gerði Salah 5 ára samning við Liverpool. Hann varð í þriðja sæti yfir leikmann ársins 2018 í verðlaunum FIFA. Einnig átti hann mark ársins (gegn [[Everton]]). <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45631205 Luka Modric named best male player and Marta best female player at Fifa awards]BBC</ref>
Salah skoraði 22 mörk á tímabilinu í ensku úrvalsdeildinni og deildi markakóngstitlinum með [[Sadio Mané]] og [[Pierre Emerick-Aubameyang]].
'''2019-2020'''
Salah varð Englandsmeistari með Liverpool árið 2020 seint um sumarið á tímabili sem var seinkað vegna [[Covid-19]].
Hann varð fyrsti Liverpool leikmaðurinn til að skora 20 mörk í öllum keppnum 3 tímabil í röð síðan [[Michael Owen]] spilaði með félaginu.
'''2020-2021'''
Í desember 2020 varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í [[Meistaradeild Evrópu]] þegar hann tók fram úr [[Steven Gerrard]].<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/55221508 BBC News - Champions League: Midtjylland 1-1 Liverpool - Mohamed Salah becomes record scorer]BBC</ref>
'''2021-2022'''
Salah varð fyrsti leikmaðurinn í sögu ensku úrvalsdeildarinnar til að skora í fyrsta leik tímabils, fimm tímabil í röð. Hann komst í 100 úrvalsdeildarmörk og inn á topp 30 yfir markahæstu leikmenn í september 2021. Salah skoraði í 10 leikjum í röð og náði þrennu í 5:0 stórsigri Liverpool á [[Old Trafford]]. Hann var valinn leikmaður októbermánaðar.
Salah skoraði sitt 150. mark fyrir félagið í febrúar og varð 10. markahæsti leikmaður þess frá upphafi.
Salah deildi markakóngstitlinum með [[Son Heung-min]] tímabilið 2021-2022. Hann var einnig stoðsendingahæstur. [[Kevin De Bruyne]] var þó valinn bestur á tímabilinu. Salah hlaut verðlaun blaðamanna sem besti leikmaðurinn.
Liverpool vann báða deildarbikarana en var einu stigi á eftir Man City í baráttunni um englandsmeistaratitilinn.
'''2022-2023'''
Salah skrifaði undir nýjan 3 ára samning við Liverpool sumarið 2022. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/62013642 Salah signs new 3 year contract] BBC, sótt 1/7 2022</ref>
Honum gekk illa að skora í byrjun tímabils en skoraði hröðustu þrennu í [[Meistaradeild Evrópu]] á 6 mínútum. Í febrúar varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í evrópukeppnum.
Í mars 2023 varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í ensku úrvalsdeildinni með 2 mörkum í 7-0 sigri á [[Manchester United]]. Í apríl varð hann sá leikmaður sem hafði oftast skorað með vinstri fæti þegar hann tók fram úr [[Robbie Fowler]].
'''2023-2024'''
Í desember varð Salah fyrsti leikmaðurinn frá Afríku til að skora 150 mörk í ensku úrvalsdeildinni og 200 mörk í öllum keppnum. Hann komst á topp 10 yfir þá markahæstu í deildinni. Auk þess skoraði hann yfir 20 mörk fyrir Liverpool sjöunda tímabilið í röð sem er met.
'''2024-2025'''
Fyrir áramót var Salah afkastamikill og átti hvort tveggja mörk og stoðsendingar yfir tug, nokkuð sem enginn hafði gert í úrvalsdeildinni.
Salah ýjaði að því í janúar 2025 að þetta yrði hans síðasta tímabil með Liverpool. <ref>[https://www.visir.is/g/20252670919d/salah-stad-festir-ad-thetta-se-hans-sidasta-tima-bil-med-liver-pool Salah staðfestir að þetta sé hans síðasta tímabil með Liverpool] Vísir, sótt 3. janúar, 2025</ref> Hann náði hins vegar samningi við félagið í apríl og framlengdi um tvö ár. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c05n7791r13o Salah signs new two-year deal with Liverpool] BBC, sótt 11. apríl 2025</ref>
Salah varð markahæstur í úrvalsdeildinni á tímabilinu og var valinn leikmaður tímabilsins. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cwyvpkg2ryeo Salah wins Premier League player of season award] BBC, sótt 25. maí, 2025</ref>
Hann var með 29 mörk og einnig stoðsendingarhæstur með 18 talsins og jafnaði [[Thierry Henry]] með fjóra gullskó í deildinni. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cj93ze2gdkgo Salah has final say on day of 'special' Liverpool celebrations] BBC, sótt 25. maí, 2025</ref>
'''2025-2026'''
Í upphafi tímabils hlaut Salah PFA-verðlaunin sem kosin eru af leikmönnum í þriðja skipti og hafði enginn hlotið þau svo oft.
Salah náði þeim áfanga í nóvember að hafa skorað 250 mörk fyrir Liverpool og varð hann þriðji markahæsti leikmaður félagsins frá upphafi. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0jddyxpq1zo Salah shines as Slot & Liverpool get fans' backing] BBC, sótt, 2. nóvember 2025</ref>
Gengi liðsins var brösugt og eftir að hafa setið á bekknum þrjá leiki í röð í byrjun desember lýsti Salah yfir vonbrigðum með félagið og [[Arne Slot]], þjálfara og
tjáði það að næsti leikur gæti orðið hans síðasti fyrir félagið. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/06-12-2025/salah-hraunar-yfir-liverpool-og-slot-hent-undir-rutuna Salah hraunar yfir Liverpool og Slot] Fótbolti.net, sótt 6. desember 2025</ref> Í kjölfarið var hann utan hóps þegar Liverpool ferðaðist til Mílanó í leik Meistaradeildar Evrópu. Salah spilaði sinn síðasta leik sinn fyrir Afríkukeppnina um miðjan desember og gaf stoðsendingu eftir að hafa komið af bekknum. Þar með komst hann í 277 markaframlög í úrvalsdeildinni fyrir eitt lið og tók yfir met [[Wayne Rooney]]. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/cnv2r76lp56t Salah back as Ekitike double helps Liverpool beat Brighton] BBC, sótt 13. desember, 2025</ref> Staðfest var í mars að hann yfirgæfi félagið eftir tímabilið. <ref>[https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-leave-liverpool-end-season Mohamed Salah to leave Liverpool at the end of the season] Liverpoolfc.com, sótt 24. mars 2026</ref> Salah skoraði aðeins 12 mörk í öllum keppnum fyrir Liverpool það tímabil.
===Trabzonspor===
Í ágúst 2026 bárust fréttir af því að Salah væri í viðræðum við tyrkneska liðið [[Trabzonspor]] <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/ckgdkd5ggg7o Turkish club Trabzonspor begin talks to sign Salah] BBC, sótt 5. ágúst 2026</ref>. Það var í kjölfarið á þvi að viðræður við liðið Besiktas úr Istanbúl strönduðu <ref>[https://onefootball.com/en/news/revealed-why-mohamed-salahs-besiktas-move-is-set-to-collapse-43195485 Revealed: Why Mohamed Salah’s Besiktas move is set to collapse] Onefootball, sótt 5. ágúst 2026</ref>. Salah gerði 2 ára samning við félagið <ref>[https://fotbolti.net/news/06-08-2026/salah-skrifar-undir-tveggja-ara-samning-vid-trabzonspor-stadfest Salah skrifar undir tveggja ára samning við Trabzonspor (Staðfest)] Fótbolti.net, sótt 6. ágúst 2026</ref> Hann skoraði sína fyrstu þrennu fyrir félagið í september sama ár.
==Egypska landsliðið==
Salah hefur spilað með landsliðinu síðan 2011 og er annar markahæsti leikmaður þess frá upphafi. Hann spilaði stórt hlutverk þegar Egyptar komust á HM 2018. Hann skoraði 5 mörk í undankeppninni, þar á meðal 2 mörk í lokaleiknum gegn Kongó. Egyptar komust ekki í gegnum riðlakeppnina í lokakeppninni. Salah skoraði tvö mörk í keppninni.
Í [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla|Afríkukeppninni]] 2022 mætti Egyptaland Senegal í úrslitum og mætti Salah því félaga sínum [[Sadio Mané]] úr Liverpool. Svo fór að Senegal vann í vítaspyrnukeppni en Salah fékk ekki að taka síðustu spyrnu Egypta þar sem lið hans hafði misnotað 2 spyrnur og vann því Senegal 4-2.
Salah og Mané mættust aftur í [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 2025|undanúrslitum Afríkukeppninnar 2025]]. Þá hafði Mané aftur betur og skoraði eina markið. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/ce8rg4263y1t Mane hits winner as Senegal ends Salah's AFCON bid] BBC, sótt 14. janúar, 2026</ref>
Á [[HM 2026]] komst Egyptaland fyrst í 16 liða úrslit þar sem liðið tapaði gegn Argentínu. Salah var með mark og tvær stoðsendingar í keppninni.
Í nóvember 2026 varð hann markahæsti leikmaður landsliðsins þegar hann náði 70 mörkum. <ref>[https://fotbolti.net/news/13-11-2026/salah-ordinn-markahaestur-i-sogu-egyptalands Salah orðinn markahæstur í sögu Egyptalands] Fótbolti.net, sótt 14. nóvember 2026</ref>
==Svipmyndir==
<gallery>
Mynd:Mohamed Salah 2017.jpg|Salah með Liverpool 2017.
Mynd:Mohamed Salah 2015.jpg|Salah með Fiorentina 2015.
Mynd:Mohamed Salah.JPG|Salah með Chelsea 2014.
Mynd:Zenit-bazel 2013 (2).jpg|Salah með Basel 2013.
</gallery>
==Tengill==
*[https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2023-10-22-hver-er-sannleikurinn-um-salah Hver er sannleikurinn um Salah? - Umfjöllun RÚV]
==Tilvísanir==
{{Commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Salah, Mohamed}}
[[Flokkur:Egypskir knattspyrnumenn|Salah, Mohamed]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1992]]
dcncu1rhgev8qepfdac7zz7bvu6x6vx
Konrad Adenauer
0
138841
1987013
1984901
2026-11-13T13:30:16Z
TKSnaevarr
53243
/* Kanslaratíð (1949–1963) */
1987013
wikitext
text/x-wiki
{{Forsætisráðherra
| nafn = Konrad Adenauer
| mynd =Bundesarchiv B 145 Bild-F005630-0005, Konrad Adenauer.jpg
| myndatexti1 = Konrad Adenauer árið 1952.
| titill= [[Kanslari Þýskalands|Kanslari Vestur-Þýskalands]]
| stjórnartíð_start = [[15. september]] [[1949]]
| stjórnartíð_end = [[11. október]] [[1963]]
| forseti = [[Theodor Heuss]]<br>[[Heinrich Lübke]]
| forveri = [[Lutz Schwerin von Krosigk]] {{small|(1945)}}
| eftirmaður = [[Ludwig Erhard]]
| fæðingarnafn = Konrad Hermann Joseph Adenauer
| fæddur = [[5. janúar]] [[1876]]
| fæðingarstaður = [[Köln]], [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1967|4|19|1876|1|5}}
| dánarstaður = [[Bad Honnef]], [[Vestur-Þýskaland]]i
| stjórnmálaflokkur = [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)|Kristilegi demókrataflokkurinn]] (1945–1967);<br>[[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokkurinn]] (1906–1933)
| starf = Stjórnmálamaður
| trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]]
| maki = Emma Weyer (1904–1916)<br>Auguste Zinsser (1919–1948)
| börn = 8
| háskóli = [[Háskólinn í Freiburg]]<br>[[Ludwig-Maximilian-háskóli|Háskólinn í München]]<br>[[Háskólinn í Bonn]]
|undirskrift = Konrad Adenauer signature transparent.png
}}
'''Konrad Hermann Joseph Adenauer''' (5. janúar 1876 – 19. apríl 1967) var þýskur stjórnmálamaður og fyrsti kanslari [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalands]] á árunum 1949 til 1963. Hann átti mikinn þátt í að endurreisa [[Þýskaland]] úr rústum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] og gerði þjóðina að iðnaðarveldi með náin tengsl við [[Frakkland]], [[Bretland]] og [[Bandaríkin]]. Á stjórnarárum hans náði Þýskaland fram lýðræðisumbótum, stöðugleika, virðingu á alþjóðavelli og efnahagsfarsæld. Adenauer var fyrsti formaður [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)|Kristilega demókrataflokksins]] (CDU) sem varð einn áhrifamesti stjórnmálaflokkur Þýskalands.
Adenauer var kanslari þar til hann var orðinn áttatíu og sjö ára og fékk því gælunafnið „Der Alte“ („sá gamli“). Hann var hlynntur [[Frjálslynt lýðræði|frjálslyndu lýðræði]], [[Blandað hagkerfi|blönduðu markaðskerfi]] og [[Andkommúnismi|andkommúnisma]]. Hann þótti klókur stjórnmálamaður og dyggur stuðningsmaður vestrænnar utanríkisstefnu og viðreisn Vestur-Þýskalands á alþjóðavelli. Hann endurreisti vestur-þýska hagkerfið í því sem nefnt var „''Wirtschaftswunder'',“ þýska „efnahagsundrinu.“ Hann endurstofnaði [[Her Þýskalands|þýska herinn]] (Bundeswehr) árið 1955 og kom á sáttum milli Þjóðverja og Frakka. Þannig ruddi hann veginn fyrir efnahagslegum samruna Vestur-Evrópu. Adenauer var harður andstæðingur [[Austur-Þýskaland]]s og leiddi sína þjóð inn í [[Atlantshafsbandalagið]] til að stemma stigu við uppgangi kommúnisma í Evrópu.
Adenauer var trúrækinn kaþólikki og hafði verið meðlimur [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokksins]] í [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldinu]], þar sem hann hafði verið borgarstjóri [[Köln]]ar (1917 – 1933) og forseti prússneska héraðsþingsins (1922 – 1933).
==Æviágrip==
Konrad Adenauer fæddist 5. janúar 1876 í [[Köln]] og ólst þar upp. Hann nam [[lögfræði]] í háskóla og fór í framhaldsnám í [[Háskólinn í Freiburg|Háskólunum í Freiburg]], [[Ludwig-Maximilian-háskóli|München]] og [[Háskólinn í Bonn|Bonn]]. Adenauer tók sæti í borgarstjórn Kölnar árið 1906 og var kjörinn borgarstjóri borgarinnar árið 1917. Hann gegndi því embætti þar til [[nasistar]] komust til valda í Þýskalandi árið 1933.<ref name=mbl67>{{Tímarit.is|1384143|„Lífi þínu er hvort sem er lokið“|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=20. apríl 1967|blaðsíða=12-13}}</ref>
Þegar [[þýska keisaradæmið]] var leyst upp eftir ósigur Þjóðverja í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni árið 1918 lýsti Adenauer sig fylgjandi því að óháð lýðveldi yrði stofnað í [[Rínarland|Rínarlöndum]] sem yrði þó áfram innan þýsks sambandsríkis. Slíkar hugmyndir fór út um þúfur þar sem Frakkar reyndu að kljúfa Rínarlönd alfarið frá Þýskalandi.<ref name=mbl67/>
Adenauer átti sæti á þingi [[Fríríkið Prússland|Prússlands]] frá 1917 og var forseti prússneska þingsins frá 1928 til 1933. Hann var frá upphafi andstæðingur [[Nasistaflokkurinn|Nasistaflokksins]] í þýskum stjórnmálum og beitti sér gegn nasistum þegar þeir reyndu að fá prússneska þingið leyst upp. Vegna andstöðu Adenauers gegn nasistum flýttu nasistar sér að gera hann brottrækan úr þýsku stjórnmálalífi eftir að þeir komust til valda. Þann 13. mars 1933, aðeins sex vikum eftir [[Valdataka nasista í Þýskalandi|valdatöku nasista]], tóku stormsveitir þeirra sér stöðu fyrir utan ráðhúsið í Köln, þar sem Adenauer hafði aðstöðu sem borgarstjóri, og tilkynntu að hann væri leystur úr embætti. Auk þess yrði hann ákærður fyrir margvíslega glæpi, meðal annars landráð, svik gegn Kölnarbúum og óstjórn í borgarmálum.<ref name=mbl67/>
Adenauer flúði frá Köln og faldi sig um hríð í klaustrinu [[Maria Laach]], þar sem skólafélagi hans var ábóti, á meðan [[Hermann Göring]] vann að ákærum gegn honum. Að endingu var Adenauer þó ekki handtekinn og honum var leyft að halda þremur fjórðu hlutum borgarstjóralauna sinna. Hins vegar var Adenauer bannað að hafa nokkur afskipti af stjórnmálum og nasistar handtóku hann nokkrum sinnum á næstu árum, meðal annars árið 1934 eftir [[nótt hinna löngu hnífa]].<ref name=mbl67/> Hann var aftur handtekinn tíu árum síðar vegna gruns um að hann ætti aðild að [[20. júlí-tilræðið|samsæri gegn Hitler]].<ref>{{Tímarit.is|4285367|Adenauer|blað=[[Samvinnan]]|útgáfudagsetning=1. ágúst 1950|blaðsíða=23; 28}}</ref>
[[Mynd: Hoerle Zeitgenossen.jpg |thumb|left|Adenauer (annar frá vinstri) á [[Módernismi|módernísku]] málverki eftir [[Heinrich Hoerle]] (1931).]]
Adenauer var óvirkur í stjórnmálun næstu árin en notaði tímann til að byggja sér hús við [[Bad Honnef|Rhöndorf]], stutt frá [[Bonn]].<ref name=mbl67/> Þegar [[bandaríski herinn]] sótti inn í Rínarlandið undir lok [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] árið 1945 ákvað hernámsliðið hins vegar að skipa Adenauer á ný í sitt gamla embætti sem borgarstjóri Kölnar. Eftir að Þjóðverjar gáfust upp fyrir [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamönnum]] lenti Köln inni á hernámssvæði [[Bretland|Breta]]. Breska hernámsstjórnin lét víkja Adenauer úr borgarstjóraembætti síðar sama ár á þeirri forsendu að hann hefði vanrækt húsnæðismál borgarinnar. Ástæðan mun hafa verið sú að Adenauer var andvígur byggingu bráðabirgðahúsnæða og vildi einbeita sér að enduruppbyggingu til langtíma eftir eyðileggingu stríðsins.<ref>{{Tímarit.is|1302879|Adenauer forsætisráðherra Þýzkalands 80 ára í dag|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=5. janúar 1956|blaðsíða=9; 12}}</ref>
Adenauer hafði framan af verið meðlimur í þýska [[Miðflokkurinn (Þýskaland)|Miðflokknum]] en árið 1945, eftir að hernámsstjórn bandamanna heimilaði starfsemi stjórnmálaflokka á ný, tók hann þátt í stofnun nýs hægriflokks, [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)|Kristilega demókrataflokksins]] (CDU). Miðflokkurinn hafði fyrst og fremst verið [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskur]] flokkur en nýi flokkurinn átti að hafa breiðari skírskotun og sætta sjónarmið miðstéttarfólks af kaþólskri trú og [[mótmælendatrú]].<ref>{{Tímarit.is|3290172|Konrad Adenauer|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=21. ágúst 1966|blaðsíða=2; 12}}</ref> Adenauer varð leiðtogi flokksins í [[Norðurrín-Vestfalía|Norðurrín-Vestfalíu]] við stofnun hans og varð síðan leiðtogi hans í Þýskalandi öllu árið 1947. Adenauer lék lykilhlutverk í þingráði sem vann árið 1948 að því að semja stjórnarskrá fyrir nýja [[Vestur-Þýskaland|þýska sambandslýðveldið]]. Þegar ljóst var að ekki yrði komist hjá [[Skipting Þýskalands|skiptingu Þýskalands]] milli vesturs og austurs einbeitti Adenauer sér að því að styrkja samstarf vesturhluta Þýskalands við vesturveldin til þess að hafa öflugar varnir gegn [[Kommúnismi|kommúnisma]] í austri.<ref name=mbl67/>
Fyrstu þingkosningar Vestur-Þýskalands voru haldnar árið 1949 og vann þá Kristilegi demókrataflokkurinn 139 af 402 þingsætum, litlu meira en [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokkurinn]], sem hlaut 131. Adenauer tókst að semja um stjórnarsamstarf við [[Frjálsi demókrataflokkurinn|Frjálsa demókrataflokkinn]] og var naumlega kjörinn fyrsti [[Kanslari Þýskalands|kanslari Vestur-Þýskalands]] með aðstoð hans.<ref name=mbl67/> Stjórnarsamkomulag flokkanna fól í sér að Adenauer varð kanslari en [[Theodor Heuss]], leiðtogi Frjálsra demókrata, varð fyrsti [[Forseti Þýskalands|forseti Vestur-Þýskalands]].<ref name=mbl>{{Tímarit.is|1320350|Heuss forseti 75 ára í dag|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=31. janúar 1959|blaðsíða=6}}</ref>
==Kanslaratíð (1949–1963)==
[[Mynd:Konrad-Adenauer-TIME-1954.jpg|thumb|right|Forysta Adenauers í Vestur-Þýskalandi eftir stríðið leiddi til þess að tímaritið ''[[Time]]'' lýsti hann [[Manneskja ársins hjá Time|mann ársins]] árið 1954.]]
[[Mynd:Kennedy, Brandt und Adenauer - geo.hlipp.de - 26870.jpg|thumb|right|Adenauer (til hægri) ásamt [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseta og [[Willy Brandt]], borgarstjóra Vestur-Berlínar, árið 1963.]]
Sem kanslari Vestur-Þýskalands lagði Adenauer mikla áherslu á að bæta samskipti landsins bæði við [[Bandaríkin]] og við [[Frakkland]]. Hann aðstoðaði vestræn ríki við að endurhervæða Þýskaland innan ramma [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] og vonaðist til þess að endurreistur herafli Vestur-Þýskalands yrði hluti af alþjóðlegum her [[Evrópubandalagið|Evrópska efnahagsbandalagsins]]. Samband stjórnar Adenauers við Bandaríkin varð enn nánara eftir að [[Dwight D. Eisenhower]] varð forseti Bandaríkjanna árið 1953. Adenauer fór í fyrstu heimsókn sína til Bandaríkjanna í stjórnartíð Eisenhowers, sem gaf honum vilyrði um að Bandaríkin myndu ekki gera neina samninga við [[Sovétríkin]] um framtíðarlandamæri Austur- og Vestur-Þýskalands án aðkomu vestur-þýsku stjórnarinnar.<ref name=mbl67/>
Adenauer hafði mikinn áhuga á utanríkismálum og fór sjálfur með embætti utanríkisráðherra samhliða kanslaraembættinu til ársins 1955. Hann lagði áherslu á að endursameining Þýskalands gæti aðeins farið friðsamlega fram en sló því um leið föstu að Vestur-Þýskaland myndi ekki viðurkenna endanlega austanverð landamæri sín sem lögð höfðu verið á [[Potsdam-ráðstefnan|Potsdam-ráðstefnunni]] árið 1945.<ref name=mbl67/>
Á stjórnartíð Adenauers fór fjármála- og efnahagsráðherrann [[Ludwig Erhard]] með stjórn efnahagsmála í Vestur-Þýskalandi. Þeir Adenauer aðhylltust svokallaðan [[Félagslegur markaðsbúskapur|félagslegan markaðsbúskap]] (þ. ''soziale Marktwirtschaft''), en með honum var í senn leitast við því að tryggja vöxt á grundvelli [[Markaðsbúskapur|markaðsbúskapar]] og reynt að vinna gegn félagslegu misrétti og öryggisleysi sem frjálshyggja 19. aldar hefði haft í för með sér. Stjórn Adenauers reyndi að tryggja atvinnufrelsi, frjálsa samkeppni og frjálst neysluval en bjóða um leið upp á samhjálp á vegum hins opinbera. Á árunum eftir seinni heimsstyrjöldina náði Vestur-Þýskalands skjótri efnahagslegri viðreisn, svo mjög að farið var að tala um „[[þýska efnahagsundrið]]“ (þ. ''Wirtschaftswunder'').<ref>{{Tímarit.is|7528557|Hagsæld fyrir alla|blað=[[Þjóðmál]]|útgáfudagsetning=1. september 2017|blaðsíða=24-36|höfundur=[[Björn Jón Bragason]]}}</ref>
Flokkur Adenauers styrkti stöðu sína í þingkosningum ársins 1953.<ref name=tíminn>{{Tímarit.is|3321156|Adenauer er látinn|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=20. apríl 1967|blaðsíða=6}}</ref> Í september 1955 fór Adenauer í opinbera heimsókn til [[Moskva|Moskvu]] og tók Vestur-Þýskaland þá upp stjórnmálasamband við Sovétríkin, auk þess sem hann samdi um lausn þýskra stríðsfanga. Adenauer hafði mikinn hróður af ferðinni og í þingkosningum Vestur-Þýskalands árið 1957 unnu Kristilegir demókratar hreinan meirihluta á þingi, sem engum stjórnmálaflokki hafði nokkru sinni tekist áður.<ref name=mbl67/> Í maí sama ár hafði Adenauer tilkynnt þjóð sinni að hernámi bandamanna í landinu væri lokið og að Vestur-Þýskaland væri aftur frjálst og fullvalda ríki.<ref name=tíminn/>
Árið 1959 hugðist Adenauer hætta sem kanslari og bjóða sig fram til [[Forseti Þýskalands|forseta Þýskalands]] við lok seinna kjörtímabils Theodors Heuss.<ref name=tíminn59>{{Tímarit.is|1036950|Verður Lübke næsti forseti vestur-þýzka lýðveldisins?|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=20. júní 1959|blaðsíða=6}}</ref> Forsetaembættið var formlega að mestu valdalaust en Adenauer gerði sér hugmyndir um að hann myndi áfram njóta verulegra áhrifa sem leiðtogi CDU þótt hann yrði ekki lengur stjórnarleiðtogi. Adenauer hætti hins vegar við þessar fyrirætlanir og ákvað að halda áfram sem kanslari þegar þingflokkur CDU kom sér saman um að Ludwig Erhard yrði þá útnefndur næsti kanslari. Adenauer var í nöp við Erhard og sagðist ekki geta hugsað sér að þurfa að útnefna hann kanslara ef hann yrði kjörinn forseti sambandslýðveldisins.<ref>{{Tímarit.is|2298881|Ludwig Erhard|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=24. október 1963|blaðsíða=7}}</ref>
Í janúar árið 1963 skrifaði Adenauer, ásamt [[Charles de Gaulle]] Frakklandsforseta, undir vináttusamning á milli Vestur-Þýskalands og Frakklands, sem átti að marka endalok hins forna fjandskaps á milli Þjóðverja og Frakka. Á móti studdi hann de Gaulle þegar hann neitaði að veita Bretum aðild að Evrópska efnahagsbandalaginu, sem leiddi til nokkurrar gagnrýni á Adenauer.<ref name=tíminn/>
Á meðan kosningabarátta fyrir þingkosningar ársins 1961 voru í fullum gangi reisti [[Austur-Þýskaland]] [[Berlínarmúrinn]], sem skipti Berlín til helminga. Þetta leiddi einnig til árása á stjórn Adenauers, sem tapaði hreinum meirihluta sínum í kosningunum. Adenauer samdi hins vegar um nýtt stjórnarsamstarf við Frjálsa demókrata og var kjörinn kanslari í fjórða sinn.<ref name=tíminn/>
Síðustu stjórnarár Adenauers einkenndust af deilum hans við Ludwig Erhard, sem margir innan Kristilega demókrataflokksins kröfðust þess að tækju við kanslaraembætti vegna aldurs Adenauers og fylgistaps CDU í héraðskosningum. Adenauer gagnrýndi Erhard án afláts og sagðist ekki ætla að segja af sér fyrr en í fyrsta lagi 1963. Í apríl 1963 gerði þingflokkurinn hins vegar uppreisn gegn Adenauer og útnefndi Erhard kanslara í hans stað. Adenauer fór loks frá kanslaraembætti í október sama ár en var þó áfram leiðtogi CDU og beitti því embætti óspart til þess að gagnrýna Erhard.<ref name=tíminn/>
== Heimild ==
* {{wpheimild | tungumál = En| titill = Konrad Adenauer | mánuðurskoðað = 18. júní | árskoðað = 2017}}
==Tilvísanir==
<references/>
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| fyrir=[[Lutz Schwerin von Krosigk]]<br>{{small|(1945, sem forsætisráðherra)}}
| titill=Kanslari Vestur-Þýskalands
| frá=[[15. september]] [[1949]]
| til=[[11. október]] [[1963]]
| eftir=[[Ludwig Erhard]]}}
{{töfluendir}}
{{Kanslarar Þýskalands}}
{{DEFAULTSORT:Adenauer, Konrad}}
{{fd|1876|1967}}
[[Flokkur:Borgarstjórar Kölnar]]
[[Flokkur:Kanslarar Þýskalands|Adenauer, Konrad]]
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Utanríkisráðherrar Þýskalands]]
ogk5a90zm30fqilw9tzsllvqm5vm3n2
Ragnheiður Bragadóttir
0
152333
1987014
1979551
2026-11-13T13:45:38Z
~2026-59868-53
122793
bætti við verðlaunum frá 2024
1987014
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Ragnheiður Bragadóttir
| búseta =
| mynd = Ragnheidur Bragadottir-Wikipedia.jpg
| myndastærð = 250px
| myndatexti =
| alt =
| fæðingarnafn =
| fæðingardagur = 1956
| fæðingarstaður =
| dauðadagur =
| dauðastaður =
| orsök_dauða =
| virkur =
| þekktur_fyrir =
| þekkt_fyrir =
| þjóðerni =
| starf = Prófessor í lögfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]
| titill =
| verðlaun =
| laun =
| trú =
| maki =
| börn =
| foreldrar =
| háskóli =
| stjórnmálaflokkur =
| niðurmál =
| hæð =
| þyngd =
| tilvitnun =
| undirskrift =
| heimasíða =
}}
'''Ragnheiður Bragadóttir''' (f. 1956) er [[prófessor]] í [[lögfræði]] við Lagadeild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].
== Ferill ==
Ragnheiður fæddist í Reykjavík 10. maí 1956. Hún lauk stúdentsprófi frá fornmáladeild [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]] vorið 1976<ref>Háskóli Íslands. Ragnheiður Bragadóttir. Skoðað 12. júní 2019: https://www.hi.is/starfsfolk/rb</ref> og embættisprófi (cand. juris) í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands vorið 1982.<ref name="Lögfræðingatal">Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993</ref> Þá lagði hún stund á framhaldsnám í refsirétti, afbrotafræði og refsipólitík við Kriminalistisk Institut við lagadeild [[Kaupmannahafnarháskóli|Háskólans í Kaupmannahöfn]] 1982-1983 og hlaut til þess styrk frá danska ríkinu. Hún stundaði nám í afbrotafræði á meistarastigi við lagadeild Háskóla Íslands á haustmisseri 1983.
Ragnheiður var dómarafulltrúi við sakadóm Reykjavíkur 1984 og fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 1984-1985.<ref name="Lögfræðingatal" /> Hún var [[kennari]] í refsirétti við Fangavarðaskólann 1985-1991 og Lögregluskóla ríkisins 1989-1994.<ref name="Ferilskrá">{{Vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/664d18080663.pdf|titill=Ferilskrá| skoðað-dags = 26. júní 2019}}</ref> Árið 1984 hóf Ragnheiður stundakennslu í refsirétti við lagadeild Háskóla Íslands, varð [[aðjúnkt]] 1985, [[lektor]] 1989, [[dósent]] 1995 og prófessor í lögfræði frá 1. janúar 2000, fyrst íslenskra kvenna.<ref>Viðtal í Morgunblaðinu 23. janúar 2000. Sótt af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=132521&pageId=1957603&lang=is&q=Ragnheiður%20Bragadóttir%20prófessor</ref>
Árið 2024 hlaut Ragnheiður norrænu lögfræðiverðlaunin fyrir merkar rannsóknir sínar í refsirétti og afbrotafræði, einkum á sviði kynferðisafbrota og annarra afbrota gegn konum og börnum. Samkvæmt reglum um verðlaunin eru þau einungis veitt norrænum lögfræðingum fyrir framúrskarandi störf á sviði lögfræði eða vegna fræðistarfa á sama vettvangi. Einungis einu sinni áður hefur Íslendingur hlotið verðlaunin en þau hlaut Ármann Snævarr, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands, árið 1993. <ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/ragnheidur-bragadottir-hlytur-norraenu-logfraediverdlaunin|title=Ragnheiður Bragadóttir hlýtur norrænu lögfræðiverðlaunin {{!}} Háskóli Íslands|website=hi.is|language=is|access-date=2026-11-13}}</ref>
== Ýmis störf og verkefni ==
Ragnheiður hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum á vegum Háskóla Íslands sem utan og setið í ýmsum stjórnum. Hún hefur verið formaður náðunarnefndar [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|dómsmálaráðuneytisins]] frá 1993<ref>Náðunarnefnd. Sótt af: https://www.stjornarradid.is/raduneyti/nefndir/nanar-um-nefnd/?itemid=e82c1364-4214-11e7-941a-005056bc530c</ref>, var í stjórn Lagastofnunar Háskóla Íslands 2005-2016, þar af formaður stjórnar 2013-2016, í rannsóknanámsnefnd lagadeildar 2005-2010, námsnefnd lagadeildar 2003-2007, formaður meistaranámsnefndar lagadeildar í umhverfisfræðum 2001-2005, í kennslumálanefnd háskólaráðs Háskóla Íslands frá 2003-2008, í stjórn og úthlutunarnefnd Aðstoðarmannasjóðs Háskóla Íslands 2004-2009, og í fyrstu stjórn Rannsóknastofu í kvennafræðum við Háskóla Íslands 1990-1992, auk ýmissa starfshópa á vegum Háskólans um margvísleg málefni. Hún er formaður Sakfræðifélags Íslands frá 2009 og sat í prófnefnd verðbréfamiðlara 1993-1996.<ref name="Ferilskrá" /><ref>Who´sWho in the World, 2011, bls. 303.</ref> Á háskólaárunum var hún í ritstjórn Úlfljóts, tímarits laganema, 1978-79.
Ragnheiður hefur tekið virkan þátt í norrænu samstarfi á fræðasviði sínu og var fulltrúi Íslands í Norræna sakfræðiráðinu (Nordisk Samarbejdsråd for Kriminologi, NSfK) 1998-2012<ref>Heimasíða Norræna sakfræðiráðsins (Scandinavian Research Council for Criminology) Sótt 26. júní 2019 af: http://nsfk.org/</ref>, varaformaður 2007-2009 og formaður 2010-2012 og hafði ráðið þá skrifstofu við Háskóla Íslands.<ref>Sjá ársskýrslu NSfK 2012. Sótt 26. júní 2019 af: https://docplayer.dk/32300119-Nordisk-samarbejdsraad-for-kriminologi-2012-islands-universitet-101-reykjavik-island-hjemmeside-raadsleder-ragnheidur-bragadottir.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í formannstíð Ragnheiðar var m.a. haldið upp á 50 ára afmæli NSfK á Íslandi og var gefið út veglegt afmælisrit að því tilefni, [https://www.yumpu.com/en/document/view/17912013/nordic-criminology-in-fifty-years-scandinavian-research-council- ''Nordic Criminology in Fifty Years''], sem hún ritstýrði.<ref>Lögmannablaðið, 4. tbl. 16. árg. 2010, bls. 6-7.</ref>
== Rannsóknir og helstu ritverk ==
Ragnheiður á að baki langan kennslu- og ritferil og hefur birt bækur, fjölda bókarkafla og fræðiritgerða, bæði hér heima og erlendis, auk skýrslna og vinnu við lagafrumvörp. Helstu rannsóknarsvið hennar eru: Refsiréttur, almennur hluti og sérstakur, kynferðisbrot og önnur brot gegn konum og börnum, umhverfisrefsiréttur, viðurlög og viðurlagapólitík. Síðastliðin 20 ár hefur hún stundað umfangsmiklar rannsóknir á löggjöf og dómaframkvæmd í kynferðisbrotamálum. Um það efni hefur hún skrifað fjögur grundvallarrit: [https://bc.is/2019/01/27/nytt-rit-fra-bokautgafunni-codex-naudgun-og-onnur-brot-gegn-kynfrelsi-folks/ ''Nauðgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks''] (2018), ''Nauðgun - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 14'' (2015), ''Kynferðisbrot – Dómabók'' (2009) og ''Kynferðisbrot - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 3'' (2006)<ref>Heimasíða Lagastofnunar. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot |date=2019-06-26 }}</ref>, auk fjölmargra greina og bókarkafla hér heima og erlendis. Hún samdi frumvarp er varð að núgildandi ákvæðum almennra hegningarlaga um kynferðisbrot (2007).<ref>Sótt af heimasíðu Alþingis. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.althingi.is/altext/133/s/0020.html</ref> Af bókum Ragnheiðar um önnur efni má nefna: ''Kennslubók í refsirétti fyrir Lögregluskóla ríkisins'' (1995) og ''Íslenskur umhverfisrefsiréttur'' (1988).<ref>Ritaskrá. Sótt 26. júní 2019 af: https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra_en/664d18080663.pdf</ref>
Ragnheiður er mjög virkur þátttakandi í norrænu og alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi og hefur m.a. dvalið við rannsóknir við lagadeild háskólans í Kaupmannahöfn, Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht í Feiburg im Breisgau í Þýskalandi, lagadeild háskólans í Cambridge á Englandi og Boalt Hall School of Law, University of California, Berkeley, USA.
Af norrænum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur átt frumkvæði að og stjórnað má nefna tvö verkefni á vegum NSfK: Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande (2010-2012) sem fjallar um löggjöf sem veitir umhverfinu refsivernd<ref>Háskóli Íslands. Lagastofnun. (2014). Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande - Lokið 2011. Sótt 26. júní 2019 af: http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131612/http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 |date=2019-06-26 }}</ref>, og Straf for seksualforbrydelser i Norden (2012) sem fjallar um lagaákvæði um nauðgun á Norðurlöndum og hvernig refsing er ákveðin fyrir nauðgunarbrot.<ref>University of Iceland. The Law Institute. (e.d.). Straf for seksualforbrydelser i Norden. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 |date=2019-06-26 }}</ref> Þá tók Ragnheiður þátt í norrænni rannsókn á löggjöf um vændi á Norðurlöndum (''Prostitutionslovgivning i de nordiske lande'') og birtust niðurstöðurnar í ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2005), og rannsókn á viðurlögum utan stofnana á Norðurlöndum (''Samfundssanktioner i Norden''), sjá ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2001). Af alþjóðlegum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur tekið þátt í má nefna: Alþjóðlegt rannsóknarverkefni um umhverfisrefsirétt, unnið á vegum Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht, Freiburg im Breisgau, Þýskalandi. Niðurstöður birtust í bókinni: ''Umweltstrafrecht in den nordischen Landern. Arbeiten zum Umweltrecht 10'' (1994); evrópskt rannsóknarverkefni um refsiábyrgð stjórnmálamanna, sjá grein í bókinni ''Criminal Liability of Political Decision-Makers – A Comparative Perspective'' (2017) og samnorrænt rannsóknarverkefni sem fjallar um réttarreglur um refsilögsögu á Norðurlöndum en niðurstöður rannsóknarinnar birtust í tveimur bókum: ''Criminal Jurisdiction – A Nordic Perspective'' (2014) og ''Strafrechtliche Jurisdiktion – Eine nordische Perspektive'' (2017).
Frá árinu 1999 hefur Ragnheiður verið einn af ritstjórum ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (NTfK)<ref>Heimasíða Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab: https://tidsskrift.dk/index.php/NTfK</ref>, ''Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention'' 1999-2003 og í ritnefnd ''Nordic Journal of Criminology''<ref>Heimasíða Taylor & Francis. Sótt af: https://www.tandfonline.com/loi/scri20</ref> frá 2018. Ragnheiður hefur haldið fyrirlestra um rannsóknarefni sín á fjölmörgum alþjóðlegum, norrænum og innlendum ráðstefnum og málþingum.<ref name="Ferilskrá" />
== Einkalíf ==
Ragnheiður ólst upp í Reykjavík. Foreldrar hennar eru Ragnheiður Gunnarsdóttir, bankaritari og húsmóðir (f. 1933) og Bragi Hannesson, lögfræðingur, bankastjóri Iðnaðarbanka Íslands hf. og forstjóri Iðnlánasjóðs (f. 1932).<ref>European Biographical Directory, 8, 1989-1990.</ref> Systur hennar eru Ásdís, kennari (f. 1958) og Bryndís, píanókennari (f. 1968).<ref>Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993.</ref> Ragnheiður er gift Bjarna Kristjánssyni, viðskiptafræðingi og framkvæmdastjóra (f. 1956).<ref>Æviskrár MA-stúdenta VI, 1974-1978. Bókaútgáfan Skrugga, Reykjavík 2007.</ref><ref>Viðskipta- og hagfræðingatal 1877-1996. Þjóðsaga ehf. Reykjavík 1997.</ref> Dætur þeirra eru Ragnheiður (f. 1983) og Unnur (f. 1994).<ref>Morgunblaðið. (2016, 10. maí). Þurfum umfjöllun um tengsl siðferðis og laga. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1595360/</ref>
== Heimildir ==
{{reflist}}
{{f|1956}}
[[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
i8da83rzqlq32zlnr677ms4i7rfkq82
1987015
1987014
2026-11-13T13:46:51Z
~2026-59868-53
122793
færði tilvísun
1987015
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Ragnheiður Bragadóttir
| búseta =
| mynd = Ragnheidur Bragadottir-Wikipedia.jpg
| myndastærð = 250px
| myndatexti =
| alt =
| fæðingarnafn =
| fæðingardagur = 1956
| fæðingarstaður =
| dauðadagur =
| dauðastaður =
| orsök_dauða =
| virkur =
| þekktur_fyrir =
| þekkt_fyrir =
| þjóðerni =
| starf = Prófessor í lögfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]
| titill =
| verðlaun =
| laun =
| trú =
| maki =
| börn =
| foreldrar =
| háskóli =
| stjórnmálaflokkur =
| niðurmál =
| hæð =
| þyngd =
| tilvitnun =
| undirskrift =
| heimasíða =
}}
'''Ragnheiður Bragadóttir''' (f. 1956) er [[prófessor]] í [[lögfræði]] við Lagadeild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].
== Ferill ==
Ragnheiður fæddist í Reykjavík 10. maí 1956. Hún lauk stúdentsprófi frá fornmáladeild [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]] vorið 1976<ref>Háskóli Íslands. Ragnheiður Bragadóttir. Skoðað 12. júní 2019: https://www.hi.is/starfsfolk/rb</ref> og embættisprófi (cand. juris) í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands vorið 1982.<ref name="Lögfræðingatal">Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993</ref> Þá lagði hún stund á framhaldsnám í refsirétti, afbrotafræði og refsipólitík við Kriminalistisk Institut við lagadeild [[Kaupmannahafnarháskóli|Háskólans í Kaupmannahöfn]] 1982-1983 og hlaut til þess styrk frá danska ríkinu. Hún stundaði nám í afbrotafræði á meistarastigi við lagadeild Háskóla Íslands á haustmisseri 1983.
Ragnheiður var dómarafulltrúi við sakadóm Reykjavíkur 1984 og fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 1984-1985.<ref name="Lögfræðingatal" /> Hún var [[kennari]] í refsirétti við Fangavarðaskólann 1985-1991 og Lögregluskóla ríkisins 1989-1994.<ref name="Ferilskrá">{{Vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/664d18080663.pdf|titill=Ferilskrá| skoðað-dags = 26. júní 2019}}</ref> Árið 1984 hóf Ragnheiður stundakennslu í refsirétti við lagadeild Háskóla Íslands, varð [[aðjúnkt]] 1985, [[lektor]] 1989, [[dósent]] 1995 og prófessor í lögfræði frá 1. janúar 2000, fyrst íslenskra kvenna.<ref>Viðtal í Morgunblaðinu 23. janúar 2000. Sótt af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=132521&pageId=1957603&lang=is&q=Ragnheiður%20Bragadóttir%20prófessor</ref>
Árið 2024 hlaut Ragnheiður norrænu lögfræðiverðlaunin fyrir merkar rannsóknir sínar í refsirétti og afbrotafræði, einkum á sviði kynferðisafbrota og annarra afbrota gegn konum og börnum.<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/ragnheidur-bragadottir-hlytur-norraenu-logfraediverdlaunin|title=Ragnheiður Bragadóttir hlýtur norrænu lögfræðiverðlaunin {{!}} Háskóli Íslands|website=hi.is|language=is|access-date=2026-11-13}}</ref> Samkvæmt reglum um verðlaunin eru þau einungis veitt norrænum lögfræðingum fyrir framúrskarandi störf á sviði lögfræði eða vegna fræðistarfa á sama vettvangi. Einungis einu sinni áður hefur Íslendingur hlotið verðlaunin en þau hlaut Ármann Snævarr, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands, árið 1993.
== Ýmis störf og verkefni ==
Ragnheiður hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum á vegum Háskóla Íslands sem utan og setið í ýmsum stjórnum. Hún hefur verið formaður náðunarnefndar [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|dómsmálaráðuneytisins]] frá 1993<ref>Náðunarnefnd. Sótt af: https://www.stjornarradid.is/raduneyti/nefndir/nanar-um-nefnd/?itemid=e82c1364-4214-11e7-941a-005056bc530c</ref>, var í stjórn Lagastofnunar Háskóla Íslands 2005-2016, þar af formaður stjórnar 2013-2016, í rannsóknanámsnefnd lagadeildar 2005-2010, námsnefnd lagadeildar 2003-2007, formaður meistaranámsnefndar lagadeildar í umhverfisfræðum 2001-2005, í kennslumálanefnd háskólaráðs Háskóla Íslands frá 2003-2008, í stjórn og úthlutunarnefnd Aðstoðarmannasjóðs Háskóla Íslands 2004-2009, og í fyrstu stjórn Rannsóknastofu í kvennafræðum við Háskóla Íslands 1990-1992, auk ýmissa starfshópa á vegum Háskólans um margvísleg málefni. Hún er formaður Sakfræðifélags Íslands frá 2009 og sat í prófnefnd verðbréfamiðlara 1993-1996.<ref name="Ferilskrá" /><ref>Who´sWho in the World, 2011, bls. 303.</ref> Á háskólaárunum var hún í ritstjórn Úlfljóts, tímarits laganema, 1978-79.
Ragnheiður hefur tekið virkan þátt í norrænu samstarfi á fræðasviði sínu og var fulltrúi Íslands í Norræna sakfræðiráðinu (Nordisk Samarbejdsråd for Kriminologi, NSfK) 1998-2012<ref>Heimasíða Norræna sakfræðiráðsins (Scandinavian Research Council for Criminology) Sótt 26. júní 2019 af: http://nsfk.org/</ref>, varaformaður 2007-2009 og formaður 2010-2012 og hafði ráðið þá skrifstofu við Háskóla Íslands.<ref>Sjá ársskýrslu NSfK 2012. Sótt 26. júní 2019 af: https://docplayer.dk/32300119-Nordisk-samarbejdsraad-for-kriminologi-2012-islands-universitet-101-reykjavik-island-hjemmeside-raadsleder-ragnheidur-bragadottir.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í formannstíð Ragnheiðar var m.a. haldið upp á 50 ára afmæli NSfK á Íslandi og var gefið út veglegt afmælisrit að því tilefni, [https://www.yumpu.com/en/document/view/17912013/nordic-criminology-in-fifty-years-scandinavian-research-council- ''Nordic Criminology in Fifty Years''], sem hún ritstýrði.<ref>Lögmannablaðið, 4. tbl. 16. árg. 2010, bls. 6-7.</ref>
== Rannsóknir og helstu ritverk ==
Ragnheiður á að baki langan kennslu- og ritferil og hefur birt bækur, fjölda bókarkafla og fræðiritgerða, bæði hér heima og erlendis, auk skýrslna og vinnu við lagafrumvörp. Helstu rannsóknarsvið hennar eru: Refsiréttur, almennur hluti og sérstakur, kynferðisbrot og önnur brot gegn konum og börnum, umhverfisrefsiréttur, viðurlög og viðurlagapólitík. Síðastliðin 20 ár hefur hún stundað umfangsmiklar rannsóknir á löggjöf og dómaframkvæmd í kynferðisbrotamálum. Um það efni hefur hún skrifað fjögur grundvallarrit: [https://bc.is/2019/01/27/nytt-rit-fra-bokautgafunni-codex-naudgun-og-onnur-brot-gegn-kynfrelsi-folks/ ''Nauðgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks''] (2018), ''Nauðgun - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 14'' (2015), ''Kynferðisbrot – Dómabók'' (2009) og ''Kynferðisbrot - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 3'' (2006)<ref>Heimasíða Lagastofnunar. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot |date=2019-06-26 }}</ref>, auk fjölmargra greina og bókarkafla hér heima og erlendis. Hún samdi frumvarp er varð að núgildandi ákvæðum almennra hegningarlaga um kynferðisbrot (2007).<ref>Sótt af heimasíðu Alþingis. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.althingi.is/altext/133/s/0020.html</ref> Af bókum Ragnheiðar um önnur efni má nefna: ''Kennslubók í refsirétti fyrir Lögregluskóla ríkisins'' (1995) og ''Íslenskur umhverfisrefsiréttur'' (1988).<ref>Ritaskrá. Sótt 26. júní 2019 af: https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra_en/664d18080663.pdf</ref>
Ragnheiður er mjög virkur þátttakandi í norrænu og alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi og hefur m.a. dvalið við rannsóknir við lagadeild háskólans í Kaupmannahöfn, Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht í Feiburg im Breisgau í Þýskalandi, lagadeild háskólans í Cambridge á Englandi og Boalt Hall School of Law, University of California, Berkeley, USA.
Af norrænum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur átt frumkvæði að og stjórnað má nefna tvö verkefni á vegum NSfK: Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande (2010-2012) sem fjallar um löggjöf sem veitir umhverfinu refsivernd<ref>Háskóli Íslands. Lagastofnun. (2014). Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande - Lokið 2011. Sótt 26. júní 2019 af: http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131612/http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 |date=2019-06-26 }}</ref>, og Straf for seksualforbrydelser i Norden (2012) sem fjallar um lagaákvæði um nauðgun á Norðurlöndum og hvernig refsing er ákveðin fyrir nauðgunarbrot.<ref>University of Iceland. The Law Institute. (e.d.). Straf for seksualforbrydelser i Norden. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 |date=2019-06-26 }}</ref> Þá tók Ragnheiður þátt í norrænni rannsókn á löggjöf um vændi á Norðurlöndum (''Prostitutionslovgivning i de nordiske lande'') og birtust niðurstöðurnar í ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2005), og rannsókn á viðurlögum utan stofnana á Norðurlöndum (''Samfundssanktioner i Norden''), sjá ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2001). Af alþjóðlegum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur tekið þátt í má nefna: Alþjóðlegt rannsóknarverkefni um umhverfisrefsirétt, unnið á vegum Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht, Freiburg im Breisgau, Þýskalandi. Niðurstöður birtust í bókinni: ''Umweltstrafrecht in den nordischen Landern. Arbeiten zum Umweltrecht 10'' (1994); evrópskt rannsóknarverkefni um refsiábyrgð stjórnmálamanna, sjá grein í bókinni ''Criminal Liability of Political Decision-Makers – A Comparative Perspective'' (2017) og samnorrænt rannsóknarverkefni sem fjallar um réttarreglur um refsilögsögu á Norðurlöndum en niðurstöður rannsóknarinnar birtust í tveimur bókum: ''Criminal Jurisdiction – A Nordic Perspective'' (2014) og ''Strafrechtliche Jurisdiktion – Eine nordische Perspektive'' (2017).
Frá árinu 1999 hefur Ragnheiður verið einn af ritstjórum ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (NTfK)<ref>Heimasíða Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab: https://tidsskrift.dk/index.php/NTfK</ref>, ''Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention'' 1999-2003 og í ritnefnd ''Nordic Journal of Criminology''<ref>Heimasíða Taylor & Francis. Sótt af: https://www.tandfonline.com/loi/scri20</ref> frá 2018. Ragnheiður hefur haldið fyrirlestra um rannsóknarefni sín á fjölmörgum alþjóðlegum, norrænum og innlendum ráðstefnum og málþingum.<ref name="Ferilskrá" />
== Einkalíf ==
Ragnheiður ólst upp í Reykjavík. Foreldrar hennar eru Ragnheiður Gunnarsdóttir, bankaritari og húsmóðir (f. 1933) og Bragi Hannesson, lögfræðingur, bankastjóri Iðnaðarbanka Íslands hf. og forstjóri Iðnlánasjóðs (f. 1932).<ref>European Biographical Directory, 8, 1989-1990.</ref> Systur hennar eru Ásdís, kennari (f. 1958) og Bryndís, píanókennari (f. 1968).<ref>Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993.</ref> Ragnheiður er gift Bjarna Kristjánssyni, viðskiptafræðingi og framkvæmdastjóra (f. 1956).<ref>Æviskrár MA-stúdenta VI, 1974-1978. Bókaútgáfan Skrugga, Reykjavík 2007.</ref><ref>Viðskipta- og hagfræðingatal 1877-1996. Þjóðsaga ehf. Reykjavík 1997.</ref> Dætur þeirra eru Ragnheiður (f. 1983) og Unnur (f. 1994).<ref>Morgunblaðið. (2016, 10. maí). Þurfum umfjöllun um tengsl siðferðis og laga. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1595360/</ref>
== Heimildir ==
{{reflist}}
{{f|1956}}
[[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
bcb0md2zhq1lri4zb5hziba2yuvvgrj
1987016
1987015
2026-11-13T13:48:49Z
~2026-59868-53
122793
1987016
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Ragnheiður Bragadóttir
| búseta =
| mynd = Ragnheidur Bragadottir-Wikipedia.jpg
| myndastærð = 250px
| myndatexti =
| alt =
| fæðingarnafn =
| fæðingardagur = 1956
| fæðingarstaður =
| dauðadagur =
| dauðastaður =
| orsök_dauða =
| virkur =
| þekktur_fyrir =
| þekkt_fyrir =
| þjóðerni =
| starf = Prófessor í lögfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]
| titill =
| verðlaun =
| laun =
| trú =
| maki =
| börn =
| foreldrar =
| háskóli =
| stjórnmálaflokkur =
| niðurmál =
| hæð =
| þyngd =
| tilvitnun =
| undirskrift =
| heimasíða =
}}
'''Ragnheiður Bragadóttir''' (f. 1956) er [[prófessor]] í [[lögfræði]] við Lagadeild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].
== Ferill ==
Ragnheiður fæddist í Reykjavík 10. maí 1956. Hún lauk stúdentsprófi frá fornmáladeild [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]] vorið 1976<ref>Háskóli Íslands. Ragnheiður Bragadóttir. Skoðað 12. júní 2019: https://www.hi.is/starfsfolk/rb</ref> og embættisprófi (cand. juris) í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands vorið 1982.<ref name="Lögfræðingatal">Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993</ref> Þá lagði hún stund á framhaldsnám í refsirétti, afbrotafræði og refsipólitík við Kriminalistisk Institut við lagadeild [[Kaupmannahafnarháskóli|Háskólans í Kaupmannahöfn]] 1982-1983 og hlaut til þess styrk frá danska ríkinu. Hún stundaði nám í afbrotafræði á meistarastigi við lagadeild Háskóla Íslands á haustmisseri 1983.
Ragnheiður var dómarafulltrúi við sakadóm Reykjavíkur 1984 og fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 1984-1985.<ref name="Lögfræðingatal" /> Hún var [[kennari]] í refsirétti við Fangavarðaskólann 1985-1991 og Lögregluskóla ríkisins 1989-1994.<ref name="Ferilskrá">{{Vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/664d18080663.pdf|titill=Ferilskrá| skoðað-dags = 26. júní 2019}}</ref> Árið 1984 hóf Ragnheiður stundakennslu í refsirétti við lagadeild Háskóla Íslands, varð [[aðjúnkt]] 1985, [[lektor]] 1989, [[dósent]] 1995 og prófessor í lögfræði frá 1. janúar 2000, fyrst íslenskra kvenna.<ref>Viðtal í Morgunblaðinu 23. janúar 2000. Sótt af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=132521&pageId=1957603&lang=is&q=Ragnheiður%20Bragadóttir%20prófessor</ref>
Árið 2024 hlaut Ragnheiður norrænu lögfræðiverðlaunin fyrir merkar rannsóknir sínar í refsirétti og afbrotafræði, einkum á sviði kynferðisafbrota og annarra afbrota gegn konum og börnum.<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/ragnheidur-bragadottir-hlytur-norraenu-logfraediverdlaunin|title=Ragnheiður Bragadóttir hlýtur norrænu lögfræðiverðlaunin {{!}} Háskóli Íslands|website=hi.is|language=is|access-date=2026-11-13}}</ref> Samkvæmt reglum um verðlaunin eru þau einungis veitt norrænum lögfræðingum fyrir framúrskarandi störf á sviði lögfræði eða vegna fræðistarfa á sama vettvangi. Einungis einu sinni áður hefur Íslendingur hlotið verðlaunin en þau hlaut Ármann Snævarr, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands, árið 1993.
== Ýmis störf og verkefni ==
Ragnheiður hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum á vegum Háskóla Íslands sem utan og setið í ýmsum stjórnum. Hún hefur verið formaður náðunarnefndar [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|dómsmálaráðuneytisins]] frá 1993<ref>Náðunarnefnd. Sótt af: https://www.stjornarradid.is/raduneyti/nefndir/nanar-um-nefnd/?itemid=e82c1364-4214-11e7-941a-005056bc530c</ref>, var í stjórn Lagastofnunar Háskóla Íslands 2005-2016, þar af formaður stjórnar 2013-2016, í rannsóknanámsnefnd lagadeildar 2005-2010, námsnefnd lagadeildar 2003-2007, formaður meistaranámsnefndar lagadeildar í umhverfisfræðum 2001-2005, í kennslumálanefnd háskólaráðs Háskóla Íslands frá 2003-2008, í stjórn og úthlutunarnefnd Aðstoðarmannasjóðs Háskóla Íslands 2004-2009, og í fyrstu stjórn Rannsóknastofu í kvennafræðum við Háskóla Íslands 1990-1992, auk ýmissa starfshópa á vegum Háskólans um margvísleg málefni. Hún er formaður Sakfræðifélags Íslands frá 2009 og sat í prófnefnd verðbréfamiðlara 1993-1996.<ref name="Ferilskrá" /><ref>Who´sWho in the World, 2011, bls. 303.</ref> Á háskólaárunum var hún í ritstjórn Úlfljóts, tímarits laganema, 1978-79.
Ragnheiður hefur tekið virkan þátt í norrænu samstarfi á fræðasviði sínu og var fulltrúi Íslands í Norræna sakfræðiráðinu (Nordisk Samarbejdsråd for Kriminologi, NSfK) 1998-2012<ref>Heimasíða Norræna sakfræðiráðsins (Scandinavian Research Council for Criminology) Sótt 26. júní 2019 af: http://nsfk.org/</ref>, varaformaður 2007-2009 og formaður 2010-2012 og hafði ráðið þá skrifstofu við Háskóla Íslands.<ref>Sjá ársskýrslu NSfK 2012. Sótt 26. júní 2019 af: https://docplayer.dk/32300119-Nordisk-samarbejdsraad-for-kriminologi-2012-islands-universitet-101-reykjavik-island-hjemmeside-raadsleder-ragnheidur-bragadottir.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í formannstíð Ragnheiðar var m.a. haldið upp á 50 ára afmæli NSfK á Íslandi og var gefið út veglegt afmælisrit að því tilefni, [https://www.yumpu.com/en/document/view/17912013/nordic-criminology-in-fifty-years-scandinavian-research-council- ''Nordic Criminology in Fifty Years''], sem hún ritstýrði.<ref>Lögmannablaðið, 4. tbl. 16. árg. 2010, bls. 6-7.</ref>
== Rannsóknir og helstu ritverk ==
Ragnheiður á að baki langan kennslu- og ritferil og hefur birt bækur, fjölda bókarkafla og fræðiritgerða, bæði hér heima og erlendis, auk skýrslna og vinnu við lagafrumvörp. Helstu rannsóknarsvið hennar eru: Refsiréttur, almennur hluti og sérstakur, kynferðisbrot og önnur brot gegn konum og börnum, umhverfisrefsiréttur, viðurlög og viðurlagapólitík. Síðastliðin 20 ár hefur hún stundað umfangsmiklar rannsóknir á löggjöf og dómaframkvæmd í kynferðisbrotamálum. Um það efni hefur hún skrifað fjögur grundvallarrit: [https://bc.is/2019/01/27/nytt-rit-fra-bokautgafunni-codex-naudgun-og-onnur-brot-gegn-kynfrelsi-folks/ ''Nauðgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks''] (2018), ''Nauðgun - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 14'' (2015), ''Kynferðisbrot – Dómabók'' (2009) og ''Kynferðisbrot - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 3'' (2006)<ref>Heimasíða Lagastofnunar. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot |date=2019-06-26 }}</ref>, auk fjölmargra greina og bókarkafla hér heima og erlendis. Hún samdi frumvarp er varð að núgildandi ákvæðum almennra hegningarlaga um kynferðisbrot (2007).<ref>Sótt af heimasíðu Alþingis. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.althingi.is/altext/133/s/0020.html</ref> Af bókum Ragnheiðar um önnur efni má nefna: ''Kennslubók í refsirétti fyrir Lögregluskóla ríkisins'' (1995) og ''Íslenskur umhverfisrefsiréttur'' (1988).<ref>Ritaskrá. Sótt 26. júní 2019 af: https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra_en/664d18080663.pdf</ref>
Ragnheiður er mjög virkur þátttakandi í norrænu og alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi og hefur m.a. dvalið við rannsóknir við lagadeild háskólans í Kaupmannahöfn, Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht í Feiburg im Breisgau í Þýskalandi, lagadeild háskólans í Cambridge á Englandi og Boalt Hall School of Law, University of California, Berkeley, USA.
Af norrænum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur átt frumkvæði að og stjórnað má nefna tvö verkefni á vegum NSfK: Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande (2010-2012) sem fjallar um löggjöf sem veitir umhverfinu refsivernd<ref>Háskóli Íslands. Lagastofnun. (2014). Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande - Lokið 2011. Sótt 26. júní 2019 af: http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131612/http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 |date=2019-06-26 }}</ref>, og Straf for seksualforbrydelser i Norden (2012) sem fjallar um lagaákvæði um nauðgun á Norðurlöndum og hvernig refsing er ákveðin fyrir nauðgunarbrot.<ref>University of Iceland. The Law Institute. (e.d.). Straf for seksualforbrydelser i Norden. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 |date=2019-06-26 }}</ref> Þá tók Ragnheiður þátt í norrænni rannsókn á löggjöf um vændi á Norðurlöndum (''Prostitutionslovgivning i de nordiske lande'') og birtust niðurstöðurnar í ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2005), og rannsókn á viðurlögum utan stofnana á Norðurlöndum (''Samfundssanktioner i Norden''), sjá ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2001). Af alþjóðlegum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur tekið þátt í má nefna: Alþjóðlegt rannsóknarverkefni um umhverfisrefsirétt, unnið á vegum Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht, Freiburg im Breisgau, Þýskalandi. Niðurstöður birtust í bókinni: ''Umweltstrafrecht in den nordischen Landern. Arbeiten zum Umweltrecht 10'' (1994); evrópskt rannsóknarverkefni um refsiábyrgð stjórnmálamanna, sjá grein í bókinni ''Criminal Liability of Political Decision-Makers – A Comparative Perspective'' (2017) og samnorrænt rannsóknarverkefni sem fjallar um réttarreglur um refsilögsögu á Norðurlöndum en niðurstöður rannsóknarinnar birtust í tveimur bókum: ''Criminal Jurisdiction – A Nordic Perspective'' (2014) og ''Strafrechtliche Jurisdiktion – Eine nordische Perspektive'' (2017).
Frá árinu 1999 hefur Ragnheiður verið einn af ritstjórum ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (NTfK)<ref>Heimasíða Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab: https://tidsskrift.dk/index.php/NTfK</ref>, ''Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention'' 1999-2003 og í ritnefnd ''Nordic Journal of Criminology''<ref>Heimasíða Taylor & Francis. Sótt af: https://www.tandfonline.com/loi/scri20</ref> frá 2018. Ragnheiður hefur haldið fyrirlestra um rannsóknarefni sín á fjölmörgum alþjóðlegum, norrænum og innlendum ráðstefnum og málþingum.<ref name="Ferilskrá" />
== Einkalíf ==
Ragnheiður ólst upp í Reykjavík. Foreldrar hennar voru Ragnheiður Gunnarsdóttir, bankaritari og húsmóðir (f. 1933, d. 2020) og Bragi Hannesson, lögfræðingur, bankastjóri Iðnaðarbanka Íslands hf. og forstjóri Iðnlánasjóðs (f. 1932, d. 2026).<ref>European Biographical Directory, 8, 1989-1990.</ref> Systur hennar eru Ásdís, kennari (f. 1958) og Bryndís, píanókennari (f. 1968).<ref>Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993.</ref> Ragnheiður er gift Bjarna Kristjánssyni, viðskiptafræðingi og framkvæmdastjóra (f. 1956).<ref>Æviskrár MA-stúdenta VI, 1974-1978. Bókaútgáfan Skrugga, Reykjavík 2007.</ref><ref>Viðskipta- og hagfræðingatal 1877-1996. Þjóðsaga ehf. Reykjavík 1997.</ref> Dætur þeirra eru Ragnheiður (f. 1983) og Unnur (f. 1994).<ref>Morgunblaðið. (2016, 10. maí). Þurfum umfjöllun um tengsl siðferðis og laga. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1595360/</ref>
== Heimildir ==
{{reflist}}
{{f|1956}}
[[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
2pyj7v6pfjr8cpsz27agtq82be74o7b
1987017
1987016
2026-11-13T13:50:08Z
~2026-59868-53
122793
1987017
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Ragnheiður Bragadóttir
| búseta =
| mynd = Ragnheidur Bragadottir-Wikipedia.jpg
| myndastærð = 250px
| myndatexti =
| alt =
| fæðingarnafn =
| fæðingardagur = 1956
| fæðingarstaður =
| dauðadagur =
| dauðastaður =
| orsök_dauða =
| virkur =
| þekktur_fyrir =
| þekkt_fyrir =
| þjóðerni =
| starf = Prófessor í lögfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]
| titill =
| verðlaun =
| laun =
| trú =
| maki =
| börn =
| foreldrar =
| háskóli =
| stjórnmálaflokkur =
| niðurmál =
| hæð =
| þyngd =
| tilvitnun =
| undirskrift =
| heimasíða =
}}
'''Ragnheiður Bragadóttir''' (f. 1956) er [[prófessor]] [[Emeritus|emerita]] í [[lögfræði]] við Lagadeild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].
== Ferill ==
Ragnheiður fæddist í Reykjavík 10. maí 1956. Hún lauk stúdentsprófi frá fornmáladeild [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]] vorið 1976<ref>Háskóli Íslands. Ragnheiður Bragadóttir. Skoðað 12. júní 2019: https://www.hi.is/starfsfolk/rb</ref> og embættisprófi (cand. juris) í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands vorið 1982.<ref name="Lögfræðingatal">Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993</ref> Þá lagði hún stund á framhaldsnám í refsirétti, afbrotafræði og refsipólitík við Kriminalistisk Institut við lagadeild [[Kaupmannahafnarháskóli|Háskólans í Kaupmannahöfn]] 1982-1983 og hlaut til þess styrk frá danska ríkinu. Hún stundaði nám í afbrotafræði á meistarastigi við lagadeild Háskóla Íslands á haustmisseri 1983.
Ragnheiður var dómarafulltrúi við sakadóm Reykjavíkur 1984 og fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 1984-1985.<ref name="Lögfræðingatal" /> Hún var [[kennari]] í refsirétti við Fangavarðaskólann 1985-1991 og Lögregluskóla ríkisins 1989-1994.<ref name="Ferilskrá">{{Vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/664d18080663.pdf|titill=Ferilskrá| skoðað-dags = 26. júní 2019}}</ref> Árið 1984 hóf Ragnheiður stundakennslu í refsirétti við lagadeild Háskóla Íslands, varð [[aðjúnkt]] 1985, [[lektor]] 1989, [[dósent]] 1995 og prófessor í lögfræði frá 1. janúar 2000, fyrst íslenskra kvenna.<ref>Viðtal í Morgunblaðinu 23. janúar 2000. Sótt af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=132521&pageId=1957603&lang=is&q=Ragnheiður%20Bragadóttir%20prófessor</ref>
Árið 2024 hlaut Ragnheiður norrænu lögfræðiverðlaunin fyrir merkar rannsóknir sínar í refsirétti og afbrotafræði, einkum á sviði kynferðisafbrota og annarra afbrota gegn konum og börnum.<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/ragnheidur-bragadottir-hlytur-norraenu-logfraediverdlaunin|title=Ragnheiður Bragadóttir hlýtur norrænu lögfræðiverðlaunin {{!}} Háskóli Íslands|website=hi.is|language=is|access-date=2026-11-13}}</ref> Samkvæmt reglum um verðlaunin eru þau einungis veitt norrænum lögfræðingum fyrir framúrskarandi störf á sviði lögfræði eða vegna fræðistarfa á sama vettvangi. Einungis einu sinni áður hefur Íslendingur hlotið verðlaunin en þau hlaut Ármann Snævarr, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands, árið 1993.
== Ýmis störf og verkefni ==
Ragnheiður hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum á vegum Háskóla Íslands sem utan og setið í ýmsum stjórnum. Hún hefur verið formaður náðunarnefndar [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|dómsmálaráðuneytisins]] frá 1993<ref>Náðunarnefnd. Sótt af: https://www.stjornarradid.is/raduneyti/nefndir/nanar-um-nefnd/?itemid=e82c1364-4214-11e7-941a-005056bc530c</ref>, var í stjórn Lagastofnunar Háskóla Íslands 2005-2016, þar af formaður stjórnar 2013-2016, í rannsóknanámsnefnd lagadeildar 2005-2010, námsnefnd lagadeildar 2003-2007, formaður meistaranámsnefndar lagadeildar í umhverfisfræðum 2001-2005, í kennslumálanefnd háskólaráðs Háskóla Íslands frá 2003-2008, í stjórn og úthlutunarnefnd Aðstoðarmannasjóðs Háskóla Íslands 2004-2009, og í fyrstu stjórn Rannsóknastofu í kvennafræðum við Háskóla Íslands 1990-1992, auk ýmissa starfshópa á vegum Háskólans um margvísleg málefni. Hún er formaður Sakfræðifélags Íslands frá 2009 og sat í prófnefnd verðbréfamiðlara 1993-1996.<ref name="Ferilskrá" /><ref>Who´sWho in the World, 2011, bls. 303.</ref> Á háskólaárunum var hún í ritstjórn Úlfljóts, tímarits laganema, 1978-79.
Ragnheiður hefur tekið virkan þátt í norrænu samstarfi á fræðasviði sínu og var fulltrúi Íslands í Norræna sakfræðiráðinu (Nordisk Samarbejdsråd for Kriminologi, NSfK) 1998-2012<ref>Heimasíða Norræna sakfræðiráðsins (Scandinavian Research Council for Criminology) Sótt 26. júní 2019 af: http://nsfk.org/</ref>, varaformaður 2007-2009 og formaður 2010-2012 og hafði ráðið þá skrifstofu við Háskóla Íslands.<ref>Sjá ársskýrslu NSfK 2012. Sótt 26. júní 2019 af: https://docplayer.dk/32300119-Nordisk-samarbejdsraad-for-kriminologi-2012-islands-universitet-101-reykjavik-island-hjemmeside-raadsleder-ragnheidur-bragadottir.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í formannstíð Ragnheiðar var m.a. haldið upp á 50 ára afmæli NSfK á Íslandi og var gefið út veglegt afmælisrit að því tilefni, [https://www.yumpu.com/en/document/view/17912013/nordic-criminology-in-fifty-years-scandinavian-research-council- ''Nordic Criminology in Fifty Years''], sem hún ritstýrði.<ref>Lögmannablaðið, 4. tbl. 16. árg. 2010, bls. 6-7.</ref>
== Rannsóknir og helstu ritverk ==
Ragnheiður á að baki langan kennslu- og ritferil og hefur birt bækur, fjölda bókarkafla og fræðiritgerða, bæði hér heima og erlendis, auk skýrslna og vinnu við lagafrumvörp. Helstu rannsóknarsvið hennar eru: Refsiréttur, almennur hluti og sérstakur, kynferðisbrot og önnur brot gegn konum og börnum, umhverfisrefsiréttur, viðurlög og viðurlagapólitík. Síðastliðin 20 ár hefur hún stundað umfangsmiklar rannsóknir á löggjöf og dómaframkvæmd í kynferðisbrotamálum. Um það efni hefur hún skrifað fjögur grundvallarrit: [https://bc.is/2019/01/27/nytt-rit-fra-bokautgafunni-codex-naudgun-og-onnur-brot-gegn-kynfrelsi-folks/ ''Nauðgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks''] (2018), ''Nauðgun - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 14'' (2015), ''Kynferðisbrot – Dómabók'' (2009) og ''Kynferðisbrot - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 3'' (2006)<ref>Heimasíða Lagastofnunar. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot |date=2019-06-26 }}</ref>, auk fjölmargra greina og bókarkafla hér heima og erlendis. Hún samdi frumvarp er varð að núgildandi ákvæðum almennra hegningarlaga um kynferðisbrot (2007).<ref>Sótt af heimasíðu Alþingis. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.althingi.is/altext/133/s/0020.html</ref> Af bókum Ragnheiðar um önnur efni má nefna: ''Kennslubók í refsirétti fyrir Lögregluskóla ríkisins'' (1995) og ''Íslenskur umhverfisrefsiréttur'' (1988).<ref>Ritaskrá. Sótt 26. júní 2019 af: https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra_en/664d18080663.pdf</ref>
Ragnheiður er mjög virkur þátttakandi í norrænu og alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi og hefur m.a. dvalið við rannsóknir við lagadeild háskólans í Kaupmannahöfn, Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht í Feiburg im Breisgau í Þýskalandi, lagadeild háskólans í Cambridge á Englandi og Boalt Hall School of Law, University of California, Berkeley, USA.
Af norrænum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur átt frumkvæði að og stjórnað má nefna tvö verkefni á vegum NSfK: Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande (2010-2012) sem fjallar um löggjöf sem veitir umhverfinu refsivernd<ref>Háskóli Íslands. Lagastofnun. (2014). Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande - Lokið 2011. Sótt 26. júní 2019 af: http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131612/http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 |date=2019-06-26 }}</ref>, og Straf for seksualforbrydelser i Norden (2012) sem fjallar um lagaákvæði um nauðgun á Norðurlöndum og hvernig refsing er ákveðin fyrir nauðgunarbrot.<ref>University of Iceland. The Law Institute. (e.d.). Straf for seksualforbrydelser i Norden. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 |date=2019-06-26 }}</ref> Þá tók Ragnheiður þátt í norrænni rannsókn á löggjöf um vændi á Norðurlöndum (''Prostitutionslovgivning i de nordiske lande'') og birtust niðurstöðurnar í ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2005), og rannsókn á viðurlögum utan stofnana á Norðurlöndum (''Samfundssanktioner i Norden''), sjá ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2001). Af alþjóðlegum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur tekið þátt í má nefna: Alþjóðlegt rannsóknarverkefni um umhverfisrefsirétt, unnið á vegum Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht, Freiburg im Breisgau, Þýskalandi. Niðurstöður birtust í bókinni: ''Umweltstrafrecht in den nordischen Landern. Arbeiten zum Umweltrecht 10'' (1994); evrópskt rannsóknarverkefni um refsiábyrgð stjórnmálamanna, sjá grein í bókinni ''Criminal Liability of Political Decision-Makers – A Comparative Perspective'' (2017) og samnorrænt rannsóknarverkefni sem fjallar um réttarreglur um refsilögsögu á Norðurlöndum en niðurstöður rannsóknarinnar birtust í tveimur bókum: ''Criminal Jurisdiction – A Nordic Perspective'' (2014) og ''Strafrechtliche Jurisdiktion – Eine nordische Perspektive'' (2017).
Frá árinu 1999 hefur Ragnheiður verið einn af ritstjórum ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (NTfK)<ref>Heimasíða Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab: https://tidsskrift.dk/index.php/NTfK</ref>, ''Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention'' 1999-2003 og í ritnefnd ''Nordic Journal of Criminology''<ref>Heimasíða Taylor & Francis. Sótt af: https://www.tandfonline.com/loi/scri20</ref> frá 2018. Ragnheiður hefur haldið fyrirlestra um rannsóknarefni sín á fjölmörgum alþjóðlegum, norrænum og innlendum ráðstefnum og málþingum.<ref name="Ferilskrá" />
== Einkalíf ==
Ragnheiður ólst upp í Reykjavík. Foreldrar hennar voru Ragnheiður Gunnarsdóttir, bankaritari og húsmóðir (f. 1933, d. 2020) og Bragi Hannesson, lögfræðingur, bankastjóri Iðnaðarbanka Íslands hf. og forstjóri Iðnlánasjóðs (f. 1932, d. 2026).<ref>European Biographical Directory, 8, 1989-1990.</ref> Systur hennar eru Ásdís, kennari (f. 1958) og Bryndís, píanókennari (f. 1968).<ref>Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993.</ref> Ragnheiður er gift Bjarna Kristjánssyni, viðskiptafræðingi og framkvæmdastjóra (f. 1956).<ref>Æviskrár MA-stúdenta VI, 1974-1978. Bókaútgáfan Skrugga, Reykjavík 2007.</ref><ref>Viðskipta- og hagfræðingatal 1877-1996. Þjóðsaga ehf. Reykjavík 1997.</ref> Dætur þeirra eru Ragnheiður (f. 1983) og Unnur (f. 1994).<ref>Morgunblaðið. (2016, 10. maí). Þurfum umfjöllun um tengsl siðferðis og laga. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1595360/</ref>
== Heimildir ==
{{reflist}}
{{f|1956}}
[[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
iwiw6i8aubo465i6jmh796wujob3oym
1987018
1987017
2026-11-13T13:51:05Z
~2026-59868-53
122793
1987018
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Ragnheiður Bragadóttir
| búseta =
| mynd = Ragnheidur Bragadottir-Wikipedia.jpg
| myndastærð = 250px
| myndatexti =
| alt =
| fæðingarnafn =
| fæðingardagur = 1956
| fæðingarstaður =
| dauðadagur =
| dauðastaður =
| orsök_dauða =
| virkur =
| þekktur_fyrir =
| þekkt_fyrir =
| þjóðerni =
| starf = Prófessor í lögfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]
| titill =
| verðlaun =
| laun =
| trú =
| maki =
| börn =
| foreldrar =
| háskóli =
| stjórnmálaflokkur =
| niðurmál =
| hæð =
| þyngd =
| tilvitnun =
| undirskrift =
| heimasíða =
}}
'''Ragnheiður Bragadóttir''' (f. 1956) er [[prófessor]] [[Emeritus|emerita]] í [[lögfræði]] við Lagadeild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].
== Ferill ==
Ragnheiður fæddist í Reykjavík 10. maí 1956. Hún lauk stúdentsprófi frá fornmáladeild [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]] vorið 1976<ref>Háskóli Íslands. Ragnheiður Bragadóttir. Skoðað 12. júní 2019: https://www.hi.is/starfsfolk/rb</ref> og embættisprófi (cand. juris) í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands vorið 1982.<ref name="Lögfræðingatal">Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993</ref> Þá lagði hún stund á framhaldsnám í refsirétti, afbrotafræði og refsipólitík við Kriminalistisk Institut við lagadeild [[Kaupmannahafnarháskóli|Háskólans í Kaupmannahöfn]] 1982-1983 og hlaut til þess styrk frá danska ríkinu. Hún stundaði nám í afbrotafræði á meistarastigi við lagadeild Háskóla Íslands á haustmisseri 1983.
Ragnheiður var dómarafulltrúi við sakadóm Reykjavíkur 1984 og fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 1984-1985.<ref name="Lögfræðingatal" /> Hún var [[kennari]] í refsirétti við Fangavarðaskólann 1985-1991 og Lögregluskóla ríkisins 1989-1994.<ref name="Ferilskrá">{{Vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/664d18080663.pdf|titill=Ferilskrá| skoðað-dags = 26. júní 2019}}</ref> Árið 1984 hóf Ragnheiður stundakennslu í refsirétti við lagadeild Háskóla Íslands, varð [[aðjúnkt]] 1985, [[lektor]] 1989, [[dósent]] 1995 og prófessor í lögfræði frá 1. janúar 2000, fyrst íslenskra kvenna.<ref>Viðtal í Morgunblaðinu 23. janúar 2000. Sótt af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=132521&pageId=1957603&lang=is&q=Ragnheiður%20Bragadóttir%20prófessor</ref>
Árið 2024 hlaut Ragnheiður norrænu lögfræðiverðlaunin fyrir merkar rannsóknir sínar í refsirétti og afbrotafræði, einkum á sviði kynferðisafbrota og annarra afbrota gegn konum og börnum.<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/ragnheidur-bragadottir-hlytur-norraenu-logfraediverdlaunin|title=Ragnheiður Bragadóttir hlýtur norrænu lögfræðiverðlaunin {{!}} Háskóli Íslands|website=hi.is|language=is|access-date=2026-11-13}}</ref> Samkvæmt reglum um verðlaunin eru þau einungis veitt norrænum lögfræðingum fyrir framúrskarandi störf á sviði lögfræði eða vegna fræðistarfa á sama vettvangi. Einungis einu sinni áður hefur Íslendingur hlotið verðlaunin en þau hlaut [[Ármann Snævarr]], prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands, árið 1993.
== Ýmis störf og verkefni ==
Ragnheiður hefur gegnt ýmsum trúnaðarstörfum á vegum Háskóla Íslands sem utan og setið í ýmsum stjórnum. Hún hefur verið formaður náðunarnefndar [[Dómsmálaráðuneyti Íslands|dómsmálaráðuneytisins]] frá 1993<ref>Náðunarnefnd. Sótt af: https://www.stjornarradid.is/raduneyti/nefndir/nanar-um-nefnd/?itemid=e82c1364-4214-11e7-941a-005056bc530c</ref>, var í stjórn Lagastofnunar Háskóla Íslands 2005-2016, þar af formaður stjórnar 2013-2016, í rannsóknanámsnefnd lagadeildar 2005-2010, námsnefnd lagadeildar 2003-2007, formaður meistaranámsnefndar lagadeildar í umhverfisfræðum 2001-2005, í kennslumálanefnd háskólaráðs Háskóla Íslands frá 2003-2008, í stjórn og úthlutunarnefnd Aðstoðarmannasjóðs Háskóla Íslands 2004-2009, og í fyrstu stjórn Rannsóknastofu í kvennafræðum við Háskóla Íslands 1990-1992, auk ýmissa starfshópa á vegum Háskólans um margvísleg málefni. Hún er formaður Sakfræðifélags Íslands frá 2009 og sat í prófnefnd verðbréfamiðlara 1993-1996.<ref name="Ferilskrá" /><ref>Who´sWho in the World, 2011, bls. 303.</ref> Á háskólaárunum var hún í ritstjórn Úlfljóts, tímarits laganema, 1978-79.
Ragnheiður hefur tekið virkan þátt í norrænu samstarfi á fræðasviði sínu og var fulltrúi Íslands í Norræna sakfræðiráðinu (Nordisk Samarbejdsråd for Kriminologi, NSfK) 1998-2012<ref>Heimasíða Norræna sakfræðiráðsins (Scandinavian Research Council for Criminology) Sótt 26. júní 2019 af: http://nsfk.org/</ref>, varaformaður 2007-2009 og formaður 2010-2012 og hafði ráðið þá skrifstofu við Háskóla Íslands.<ref>Sjá ársskýrslu NSfK 2012. Sótt 26. júní 2019 af: https://docplayer.dk/32300119-Nordisk-samarbejdsraad-for-kriminologi-2012-islands-universitet-101-reykjavik-island-hjemmeside-raadsleder-ragnheidur-bragadottir.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í formannstíð Ragnheiðar var m.a. haldið upp á 50 ára afmæli NSfK á Íslandi og var gefið út veglegt afmælisrit að því tilefni, [https://www.yumpu.com/en/document/view/17912013/nordic-criminology-in-fifty-years-scandinavian-research-council- ''Nordic Criminology in Fifty Years''], sem hún ritstýrði.<ref>Lögmannablaðið, 4. tbl. 16. árg. 2010, bls. 6-7.</ref>
== Rannsóknir og helstu ritverk ==
Ragnheiður á að baki langan kennslu- og ritferil og hefur birt bækur, fjölda bókarkafla og fræðiritgerða, bæði hér heima og erlendis, auk skýrslna og vinnu við lagafrumvörp. Helstu rannsóknarsvið hennar eru: Refsiréttur, almennur hluti og sérstakur, kynferðisbrot og önnur brot gegn konum og börnum, umhverfisrefsiréttur, viðurlög og viðurlagapólitík. Síðastliðin 20 ár hefur hún stundað umfangsmiklar rannsóknir á löggjöf og dómaframkvæmd í kynferðisbrotamálum. Um það efni hefur hún skrifað fjögur grundvallarrit: [https://bc.is/2019/01/27/nytt-rit-fra-bokautgafunni-codex-naudgun-og-onnur-brot-gegn-kynfrelsi-folks/ ''Nauðgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks''] (2018), ''Nauðgun - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 14'' (2015), ''Kynferðisbrot – Dómabók'' (2009) og ''Kynferðisbrot - Ritröð Lagastofnunar Háskóla Íslands nr. 3'' (2006)<ref>Heimasíða Lagastofnunar. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/3_ritrod_lagastofnunar_kynferdisbrot |date=2019-06-26 }}</ref>, auk fjölmargra greina og bókarkafla hér heima og erlendis. Hún samdi frumvarp er varð að núgildandi ákvæðum almennra hegningarlaga um kynferðisbrot (2007).<ref>Sótt af heimasíðu Alþingis. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.althingi.is/altext/133/s/0020.html</ref> Af bókum Ragnheiðar um önnur efni má nefna: ''Kennslubók í refsirétti fyrir Lögregluskóla ríkisins'' (1995) og ''Íslenskur umhverfisrefsiréttur'' (1988).<ref>Ritaskrá. Sótt 26. júní 2019 af: https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra_en/664d18080663.pdf</ref>
Ragnheiður er mjög virkur þátttakandi í norrænu og alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi og hefur m.a. dvalið við rannsóknir við lagadeild háskólans í Kaupmannahöfn, Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht í Feiburg im Breisgau í Þýskalandi, lagadeild háskólans í Cambridge á Englandi og Boalt Hall School of Law, University of California, Berkeley, USA.
Af norrænum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur átt frumkvæði að og stjórnað má nefna tvö verkefni á vegum NSfK: Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande (2010-2012) sem fjallar um löggjöf sem veitir umhverfinu refsivernd<ref>Háskóli Íslands. Lagastofnun. (2014). Miljøstrafferet og retspolitik i de nordiske lande - Lokið 2011. Sótt 26. júní 2019 af: http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131612/http://lagastofnun.hi.is/miljostrafferet_og_retspolitik_i_de_nordiske_lande_lokid_2011 |date=2019-06-26 }}</ref>, og Straf for seksualforbrydelser i Norden (2012) sem fjallar um lagaákvæði um nauðgun á Norðurlöndum og hvernig refsing er ákveðin fyrir nauðgunarbrot.<ref>University of Iceland. The Law Institute. (e.d.). Straf for seksualforbrydelser i Norden. Sótt 26. júní 2019 af: https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626131613/https://lagastofnun.hi.is/straf_for_seksualforbrydelser_i_norden_0 |date=2019-06-26 }}</ref> Þá tók Ragnheiður þátt í norrænni rannsókn á löggjöf um vændi á Norðurlöndum (''Prostitutionslovgivning i de nordiske lande'') og birtust niðurstöðurnar í ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2005), og rannsókn á viðurlögum utan stofnana á Norðurlöndum (''Samfundssanktioner i Norden''), sjá ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (2001). Af alþjóðlegum rannsóknarverkefnum sem Ragnheiður hefur tekið þátt í má nefna: Alþjóðlegt rannsóknarverkefni um umhverfisrefsirétt, unnið á vegum Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Strafrecht, Freiburg im Breisgau, Þýskalandi. Niðurstöður birtust í bókinni: ''Umweltstrafrecht in den nordischen Landern. Arbeiten zum Umweltrecht 10'' (1994); evrópskt rannsóknarverkefni um refsiábyrgð stjórnmálamanna, sjá grein í bókinni ''Criminal Liability of Political Decision-Makers – A Comparative Perspective'' (2017) og samnorrænt rannsóknarverkefni sem fjallar um réttarreglur um refsilögsögu á Norðurlöndum en niðurstöður rannsóknarinnar birtust í tveimur bókum: ''Criminal Jurisdiction – A Nordic Perspective'' (2014) og ''Strafrechtliche Jurisdiktion – Eine nordische Perspektive'' (2017).
Frá árinu 1999 hefur Ragnheiður verið einn af ritstjórum ''Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab'' (NTfK)<ref>Heimasíða Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab: https://tidsskrift.dk/index.php/NTfK</ref>, ''Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention'' 1999-2003 og í ritnefnd ''Nordic Journal of Criminology''<ref>Heimasíða Taylor & Francis. Sótt af: https://www.tandfonline.com/loi/scri20</ref> frá 2018. Ragnheiður hefur haldið fyrirlestra um rannsóknarefni sín á fjölmörgum alþjóðlegum, norrænum og innlendum ráðstefnum og málþingum.<ref name="Ferilskrá" />
== Einkalíf ==
Ragnheiður ólst upp í Reykjavík. Foreldrar hennar voru Ragnheiður Gunnarsdóttir, bankaritari og húsmóðir (f. 1933, d. 2020) og Bragi Hannesson, lögfræðingur, bankastjóri Iðnaðarbanka Íslands hf. og forstjóri Iðnlánasjóðs (f. 1932, d. 2026).<ref>European Biographical Directory, 8, 1989-1990.</ref> Systur hennar eru Ásdís, kennari (f. 1958) og Bryndís, píanókennari (f. 1968).<ref>Lögfræðingatal 1736-1992. Iðunn, Reykjavík 1993.</ref> Ragnheiður er gift Bjarna Kristjánssyni, viðskiptafræðingi og framkvæmdastjóra (f. 1956).<ref>Æviskrár MA-stúdenta VI, 1974-1978. Bókaútgáfan Skrugga, Reykjavík 2007.</ref><ref>Viðskipta- og hagfræðingatal 1877-1996. Þjóðsaga ehf. Reykjavík 1997.</ref> Dætur þeirra eru Ragnheiður (f. 1983) og Unnur (f. 1994).<ref>Morgunblaðið. (2016, 10. maí). Þurfum umfjöllun um tengsl siðferðis og laga. Sótt 26. júní 2019 af: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1595360/</ref>
== Heimildir ==
{{reflist}}
{{f|1956}}
[[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
4zs6ki785kzq4jq1o10emd2ait1h2ll
Disney+
0
159050
1987021
1855090
2026-11-13T17:59:16Z
~2026-59820-00
122798
bætt við kynningu á löndum
1987021
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Disney+ 2024.svg|thumb|Merki Disney+.]]
'''Disney+''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[streymisveita]] í eigu [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]]. Á streymisveitunni er hægt að finna efni frá [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]], [[Pixar]], [[Marvel]], [[Stjörnustríð|Star Wars]], [[National Geographic]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[American Broadcasting Company|ABC]] og [[Fox (sjónvarpsstöð)|Fox]].<ref>{{Cite web|url=https://www.disneyplus.com/en-is/welcome|title=Disney+ {{!}} The home of Disney, Marvel, Pixar, Star Wars and National Geographic.|website=www.disneyplus.com|language=en-GB|access-date=2020-09-21}}</ref> Veitan var stofnuð [[2019]]<ref>{{Citation|title=Disney+|date=2020-09-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney%2B&oldid=979279958|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-09-21}}</ref> og var hægt að fá íslenskan aðgang í [[september]] [[2020]] á ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2020/06/23/disney_til_islands_i_september/|title=Disney+ til Íslands í september|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-09-21}}</ref>
Mikla athygli vakti í [[febrúar]] [[2021]] að engar [[Ísland|íslenskar]] talsetningar eða myndtexti væri að finna á efni streymisveitunnar og meðal annars sendi [[Mennta- og menningarmálaráðherra Íslands|menntamálaráðherra]], [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] forstjóra [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]] tölvupóst um málið. Í [[júní]] [[2021]] bættust við [[Ísland|íslenskar]] talsetningar og myndtextar á flestar [[Kvikmynd|kvikmyndir]] veitunnar.
== Ræsa ==
Þjónustan hóf starfsemi 12. nóvember 2019 í [[Bandaríkjunum]], [[Kanada]] og [[Hollandi]], og síðan í [[Ástralíu]], [[Nýja-Sjálandi]] og [[Púertó Ríkó]] þann 19. nóvember 2019.
[[Íslenska]] var ekki tiltækt við útgáfu, Disney+ var sett á laggirnar á [[Íslandi]] 15. september 2020.
{| class="wikitable"
!Útgáfudagur
!Land
|-
| rowspan="3" | 12. nóvember 2019
|{{flag|Bandaríkin}}
|-
|{{flag|Kanada}}
|-
|{{flag|Holland}}
|-
| rowspan="3" | 19. nóvember 2019
|{{flag|Ástralía}}
|-
|{{flag|Nýja-Sjáland}}
|-
|{{flag|Púertó Ríkó}}
|-
| rowspan="7" | 24. mars 2020
|{{flag|Bretland}}
|-
|{{flag|Írland}}
|-
|{{flag|Þýskaland}}
|-
|{{flag|Ítalía}}
|-
|{{flag|Spánn}}
|-
|{{flag|Austurríki}}
|-
|{{flag|Sviss}}
|-
| rowspan="2" | 2. apríl 2020
| [[Ermarsundseyjar]]
|-
|{{flag|Mön}}
|-
| 3. apríl 2020
| {{flag|Indland}}
|-
| 7. apríl 2020
| {{fáni|Frakkland}}
|-
| rowspan="5" | 30. apríl 2020
|{{flag|Mónakó}}
|-
|{{flag|Nýja-Kaledónía}}
|-
|{{FRA}} Wallis og Fútúna
|-
| [[Frönsku Vestur-Indíurnar]]
|-
|{{flag|Franska Gvæjana}}
|-
| 11. júní 2020 (upprunalega)
|{{flag|Japan}}
|-
| 5. september 2020
|{{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="8" | 15. september 2020
|{{flag|Portúgal}}
|-
|{{flag|Noregur}}
|-
|{{flag|Danmörk}}{{efn|Þar á meðal [[Grænland]]}}
|-
|{{flag|Svíþjóð}}
|-
|{{flag|Finnland}}
|-
|{{flag|Ísland}}
|-
|{{flag|Belgía}}
|-
|{{flag|Lúxemborg}}
|-
| rowspan="3" | 2. október 2020
|{{flag|Máritíus}}
|-
|{{flag|Mayotte}}
|-
|{{flag|Réunion}}
|-
| rowspan="43" | 17. nóvember 2020 (upprunalega)
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bólivía}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| 23. febrúar 2021
|{{flag|Singapúr}}
|-
| 1. júní 2021
| {{flag|Malasía}}
|-
| 30. júní 2021
| {{flag|Taíland}}
|-
| 27. október 2021 (endurræsa)
| {{flag|Japan}}
|-
| rowspan="2" | 12. nóvember 2021
| {{flag|Suður-Kórea|nafn=Korea}}
|-
| {{flag|Taívan}}
|-
| 16. nóvember 2021
| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 18. maí 2022
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| rowspan="16" | 8. júní 2022
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Líbía}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| {{flag|Jemen}}
|-
| rowspan="35" | 14. júní 2022
| {{flag|Albanía}}
|-
| {{flag|Andorra}}
|-
| {{flag|Bosnía og Hersegóvína}}
|-
| {{flag|Búlgaría}}
|-
| {{flag|Króatía}}
|-
| {{flag|Tékkland}}
|-
| {{flag|Eistland}}
|-
| {{flag|Grikkland}}
|-
| {{flag|Ungverjaland}}
|-
| {{flag|Kósovó}}
|-
| {{flag|Lettland}}
|-
| {{flag|Liechtenstein}}
|-
| {{flag|Litháen}}
|-
| {{flag|Malta}}
|-
| {{flag|Svartfjallaland}}
|-
| {{flag|Norður-Makedónía}}
|-
| {{flag|Pólland}}
|-
| {{flag|Rúmenía}}
|-
| {{flag|San Marínó}}
|-
| {{flag|Serbía}}
|-
| {{flag|Slóvakía}}
|-
| {{flag|Slóvenía}}
|-
| {{flag|Tyrkland}}
|-
| {{flag|Vatíkanið}}
|-
| {{flag|Færeyjar}}
|-
| {{flag|Franska Pólýnesía}}
|-
| {{flag|Frönsku suðlægu landsvæðin}}
|-
| {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}}
|-
| {{flag|Álandseyjar}}
|-
| {{flag|Sint Maarten}}
|-
| {{NOR}} Svalbarði og Jan Mayen
|-
| {{flag|Bresku Indlandshafseyjar}}
|-
| {{flag|Gíbraltar}}
|-
| {{flag|Pitcairn}}
|-
| {{flag|Sankti Helena}}
|-
| 16. júní 2022
| {{flag|Ísrael}}
|-
| 17. nóvember 2022
| {{flag|Filippseyjar}}
|-
| rowspan="43" | 26. júní 2024 (endurræsa)
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bonaire}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| rowspan="3" | 9. október 2025 (endurnefnt frá Disney+ Hotstar)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Taíland}}
|-
| 2. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| 3. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="2" | 9. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
|-
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| 16. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Taíland}}
|-
| rowspan="13" | 6. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| rowspan="2" | 7. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Filippseyjar}}
|}
== Tilvísanir ==
<references />
[[Flokkur:Disney]]
[[Flokkur:Streymisveitur]]
[[Flokkur:Stofnað 2019]]
{{Stubbur}}
fzjn5cpsqxx0v5fk2cvubatxswoc7rg
1987023
1987021
2026-11-13T18:14:00Z
Berserkur
10188
1987023
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Disney+ 2024.svg|thumb|Merki Disney+.]]
'''Disney+''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[streymisveita]] í eigu [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]]. Á streymisveitunni er hægt að finna efni frá [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]], [[Pixar]], [[Marvel]], [[Stjörnustríð|Star Wars]], [[National Geographic]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[American Broadcasting Company|ABC]] og [[Fox (sjónvarpsstöð)|Fox]].<ref>{{Cite web|url=https://www.disneyplus.com/en-is/welcome|title=Disney+ {{!}} The home of Disney, Marvel, Pixar, Star Wars and National Geographic.|website=www.disneyplus.com|language=en-GB|access-date=2020-09-21}}</ref> Veitan var stofnuð [[2019]]<ref>{{Citation|title=Disney+|date=2020-09-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney%2B&oldid=979279958|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-09-21}}</ref> og var hægt að fá íslenskan aðgang í [[september]] [[2020]] á ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2020/06/23/disney_til_islands_i_september/|title=Disney+ til Íslands í september|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-09-21}}</ref>
Mikla athygli vakti í [[febrúar]] [[2021]] að engar [[Ísland|íslenskar]] talsetningar eða myndtexti væri að finna á efni streymisveitunnar og meðal annars sendi [[Mennta- og menningarmálaráðherra Íslands|menntamálaráðherra]], [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] forstjóra [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]] tölvupóst um málið. Í [[júní]] [[2021]] bættust við [[Ísland|íslenskar]] talsetningar og myndtextar á flestar [[Kvikmynd|kvikmyndir]] veitunnar.
== Starfsemi ==
Þjónustan hóf starfsemi 12. nóvember 2019 í [[Bandaríkjunum]], [[Kanada]] og [[Holland]]i, og síðan í [[Ástralía|Ástralíu]], [[Nýja-Sjáland]]i og [[Púertó Ríkó]] þann 19. nóvember 2019.
[[Íslenska]] var ekki tiltæk við útgáfu, en Disney+ var sett á laggirnar á [[Ísland]]i 15. september 2020.
{| class="wikitable"
!Útgáfudagur
!Land
|-
| rowspan="3" | 12. nóvember 2019
|{{flag|Bandaríkin}}
|-
|{{flag|Kanada}}
|-
|{{flag|Holland}}
|-
| rowspan="3" | 19. nóvember 2019
|{{flag|Ástralía}}
|-
|{{flag|Nýja-Sjáland}}
|-
|{{flag|Púertó Ríkó}}
|-
| rowspan="7" | 24. mars 2020
|{{flag|Bretland}}
|-
|{{flag|Írland}}
|-
|{{flag|Þýskaland}}
|-
|{{flag|Ítalía}}
|-
|{{flag|Spánn}}
|-
|{{flag|Austurríki}}
|-
|{{flag|Sviss}}
|-
| rowspan="2" | 2. apríl 2020
| [[Ermarsundseyjar]]
|-
|{{flag|Mön}}
|-
| 3. apríl 2020
| {{flag|Indland}}
|-
| 7. apríl 2020
| {{fáni|Frakkland}}
|-
| rowspan="5" | 30. apríl 2020
|{{flag|Mónakó}}
|-
|{{flag|Nýja-Kaledónía}}
|-
|{{FRA}} Wallis og Fútúna
|-
| Frönsku Vestur-Indíur
|-
|{{flag|Franska Gvæjana}}
|-
| 11. júní 2020 (upprunalega)
|{{flag|Japan}}
|-
| 5. september 2020
|{{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="8" | 15. september 2020
|{{flag|Portúgal}}
|-
|{{flag|Noregur}}
|-
|{{flag|Danmörk}}{{efn|Þar á meðal [[Grænland]]}}
|-
|{{flag|Svíþjóð}}
|-
|{{flag|Finnland}}
|-
|{{flag|Ísland}}
|-
|{{flag|Belgía}}
|-
|{{flag|Lúxemborg}}
|-
| rowspan="3" | 2. október 2020
|{{flag|Máritíus}}
|-
|{{flag|Mayotte}}
|-
|{{flag|Réunion}}
|-
| rowspan="43" | 17. nóvember 2020 (upprunalega)
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bólivía}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| 23. febrúar 2021
|{{flag|Singapúr}}
|-
| 1. júní 2021
| {{flag|Malasía}}
|-
| 30. júní 2021
| {{flag|Taíland}}
|-
| 27. október 2021
| {{flag|Japan}}
|-
| rowspan="2" | 12. nóvember 2021
| {{flag|Suður-Kórea|nafn=Korea}}
|-
| {{flag|Taívan}}
|-
| 16. nóvember 2021
| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 18. maí 2022
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| rowspan="16" | 8. júní 2022
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Líbía}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| {{flag|Jemen}}
|-
| rowspan="35" | 14. júní 2022
| {{flag|Albanía}}
|-
| {{flag|Andorra}}
|-
| {{flag|Bosnía og Hersegóvína}}
|-
| {{flag|Búlgaría}}
|-
| {{flag|Króatía}}
|-
| {{flag|Tékkland}}
|-
| {{flag|Eistland}}
|-
| {{flag|Grikkland}}
|-
| {{flag|Ungverjaland}}
|-
| {{flag|Kósovó}}
|-
| {{flag|Lettland}}
|-
| {{flag|Liechtenstein}}
|-
| {{flag|Litháen}}
|-
| {{flag|Malta}}
|-
| {{flag|Svartfjallaland}}
|-
| {{flag|Norður-Makedónía}}
|-
| {{flag|Pólland}}
|-
| {{flag|Rúmenía}}
|-
| {{flag|San Marínó}}
|-
| {{flag|Serbía}}
|-
| {{flag|Slóvakía}}
|-
| {{flag|Slóvenía}}
|-
| {{flag|Tyrkland}}
|-
| {{flag|Vatíkanið}}
|-
| {{flag|Færeyjar}}
|-
| {{flag|Franska Pólýnesía}}
|-
| Frönsku útlendurnar
|-
| {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}}
|-
| {{flag|Álandseyjar}}
|-
| {{flag|Sint Maarten}}
|-
| {{NOR}} Svalbarði og Jan Mayen
|-
| {{flag|Bresku Indlandshafseyjar}}
|-
| {{flag|Gíbraltar}}
|-
| {{flag|Pitcairn}}
|-
| {{flag|Sankti Helena}}
|-
| 16. júní 2022
| {{flag|Ísrael}}
|-
| 17. nóvember 2022
| {{flag|Filippseyjar}}
|-
| rowspan="43" | 26. júní 2024
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bonaire}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| rowspan="3" | 9. október 2025 (endurnefnt frá Disney+ Hotstar)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Taíland}}
|-
| 2. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| 3. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="2" | 9. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
|-
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| 16. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Taíland}}
|-
| rowspan="13" | 6. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| rowspan="2" | 7. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Filippseyjar}}
|}
== Tilvísanir ==
<references />
[[Flokkur:Disney]]
[[Flokkur:Streymisveitur]]
[[Flokkur:Stofnað 2019]]
{{Stubbur}}
2bcmc4nwifoztraimxqiyr0hyrqtikl
1987025
1987023
2026-11-13T21:37:05Z
~2026-59820-00
122798
/* Starfsemi */
1987025
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Disney+ 2024.svg|thumb|Merki Disney+.]]
'''Disney+''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[streymisveita]] í eigu [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]]. Á streymisveitunni er hægt að finna efni frá [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]], [[Pixar]], [[Marvel]], [[Stjörnustríð|Star Wars]], [[National Geographic]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[American Broadcasting Company|ABC]] og [[Fox (sjónvarpsstöð)|Fox]].<ref>{{Cite web|url=https://www.disneyplus.com/en-is/welcome|title=Disney+ {{!}} The home of Disney, Marvel, Pixar, Star Wars and National Geographic.|website=www.disneyplus.com|language=en-GB|access-date=2020-09-21}}</ref> Veitan var stofnuð [[2019]]<ref>{{Citation|title=Disney+|date=2020-09-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney%2B&oldid=979279958|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-09-21}}</ref> og var hægt að fá íslenskan aðgang í [[september]] [[2020]] á ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2020/06/23/disney_til_islands_i_september/|title=Disney+ til Íslands í september|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-09-21}}</ref>
Mikla athygli vakti í [[febrúar]] [[2021]] að engar [[Ísland|íslenskar]] talsetningar eða myndtexti væri að finna á efni streymisveitunnar og meðal annars sendi [[Mennta- og menningarmálaráðherra Íslands|menntamálaráðherra]], [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] forstjóra [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]] tölvupóst um málið. Í [[júní]] [[2021]] bættust við [[Ísland|íslenskar]] talsetningar og myndtextar á flestar [[Kvikmynd|kvikmyndir]] veitunnar.
== Starfsemi ==
Þjónustan hóf starfsemi 12. nóvember 2019 í [[Bandaríkjunum]], [[Kanada]] og [[Holland]]i, og síðan í [[Ástralía|Ástralíu]], [[Nýja-Sjáland]]i og [[Púertó Ríkó]] þann 19. nóvember 2019.
[[Íslenska]] var ekki tiltæk við útgáfu, en Disney+ var sett á laggirnar á [[Ísland]]i 15. september 2020.
{| class="wikitable"
!Útgáfudagur
!Land
|-
| rowspan="3" | 12. nóvember 2019
|{{flag|Bandaríkin}}
|-
|{{flag|Kanada}}
|-
|{{flag|Holland}}
|-
| rowspan="3" | 19. nóvember 2019
|{{flag|Ástralía}}
|-
|{{flag|Nýja-Sjáland}}
|-
|{{flag|Púertó Ríkó}}
|-
| rowspan="7" | 24. mars 2020
|{{flag|Bretland}}
|-
|{{flag|Írland}}
|-
|{{flag|Þýskaland}}
|-
|{{flag|Ítalía}}
|-
|{{flag|Spánn}}
|-
|{{flag|Austurríki}}
|-
|{{flag|Sviss}}
|-
| rowspan="2" | 2. apríl 2020
| [[Ermarsundseyjar]]
|-
|{{flag|Mön}}
|-
| 3. apríl 2020
| {{flag|Indland}}
|-
| 7. apríl 2020
| {{fáni|Frakkland}}
|-
| rowspan="5" | 30. apríl 2020
|{{flag|Mónakó}}
|-
|{{flag|Nýja-Kaledónía}}
|-
|{{FRA}} [[Wallis- og Fútúnaeyjar]]
|-
| Frönsku Vestur-Indíur
|-
|{{flag|Franska Gvæjana}}
|-
| 11. júní 2020 (upprunalega)
|{{flag|Japan}}
|-
| 5. september 2020 (sem Disney+ Hotstar)
|{{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="8" | 15. september 2020
|{{flag|Portúgal}}
|-
|{{flag|Noregur}}
|-
|{{flag|Danmörk}}{{efn|Þar á meðal [[Grænland]]}}
|-
|{{flag|Svíþjóð}}
|-
|{{flag|Finnland}}
|-
|{{flag|Ísland}}
|-
|{{flag|Belgía}}
|-
|{{flag|Lúxemborg}}
|-
| rowspan="3" | 2. október 2020
|{{flag|Máritíus}}
|-
|{{flag|Mayotte}}
|-
|{{flag|Réunion}}
|-
| rowspan="43" | 17. nóvember 2020 (upprunalega)
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bólivía}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| 23. febrúar 2021
|{{flag|Singapúr}}
|-
| 1. júní 2021 (sem Disney+ Hotstar)
| {{flag|Malasía}}
|-
| 30. júní 2021 (sem Disney+ Hotstar)
| {{flag|Taíland}}
|-
| 27. október 2021 (endurræsa)
| {{flag|Japan}}
|-
| rowspan="2" | 12. nóvember 2021
| {{flag|Suður-Kórea|nafn=Korea}}
|-
| {{flag|Taívan}}
|-
| 16. nóvember 2021
| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 18. maí 2022 (Hotstar útgáfa)
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| rowspan="16" | 8. júní 2022 (Hotstar útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| <s>{{flag|Líbía}}</s> (Lokað 31. júlí 2026 vegna takmarkana)
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| <s>{{flag|Jemen}}</s> (Lokað 31. júlí 2026 vegna takmarkana)
|-
| rowspan="35" | 14. júní 2022
| {{flag|Albanía}}
|-
| {{flag|Andorra}}
|-
| {{flag|Bosnía og Hersegóvína}}
|-
| {{flag|Búlgaría}}
|-
| {{flag|Króatía}}
|-
| {{flag|Tékkland}}
|-
| {{flag|Eistland}}
|-
| {{flag|Grikkland}}
|-
| {{flag|Ungverjaland}}
|-
| {{flag|Kósovó}}
|-
| {{flag|Lettland}}
|-
| {{flag|Liechtenstein}}
|-
| {{flag|Litháen}}
|-
| {{flag|Malta}}
|-
| {{flag|Svartfjallaland}}
|-
| {{flag|Norður-Makedónía}}
|-
| {{flag|Pólland}}
|-
| {{flag|Rúmenía}}
|-
| {{flag|San Marínó}}
|-
| {{flag|Serbía}}
|-
| {{flag|Slóvakía}}
|-
| {{flag|Slóvenía}}
|-
| {{flag|Tyrkland}}
|-
| {{flag|Vatíkanið}}
|-
| {{flag|Færeyjar}}
|-
| {{flag|Franska Pólýnesía}}
|-
| {{flag|Frönsku suðlægu landsvæðin}}
|-
| {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}}
|-
| {{flag|Álandseyjar}}
|-
| {{flag|Sint Maarten}}
|-
| {{NOR}} Svalbarði og Jan Mayen
|-
| {{flag|Bresku Indlandshafseyjar}}
|-
| {{flag|Gíbraltar}}
|-
| {{flag|Pitcairn}}
|-
| {{flag|Sankti Helena}}
|-
| 16. júní 2022 (Hotstar útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
|-
| 17. nóvember 2022 (Hotstar útgáfa)
| {{flag|Filippseyjar}}
|-
| rowspan="43" | 26. júní 2024 (endurræsa)
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bonaire}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| rowspan="3" | 9. október 2025 (endurnefnt frá Disney+ Hotstar)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Taíland}}
|-
| 2. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| 3. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="2" | 9. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
|-
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| 16. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Taíland}}
|-
| rowspan="13" | 6. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| rowspan="2" | 7. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Filippseyjar}}
|}
== Tilvísanir ==
<references />
[[Flokkur:Disney]]
[[Flokkur:Streymisveitur]]
[[Flokkur:Stofnað 2019]]
{{Stubbur}}
s71ivny2d7z2i3w1uf5xfjlvcb1jpze
1987026
1987025
2026-11-13T21:44:19Z
Berserkur
10188
Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-59820-00|~2026-59820-00]] ([[User talk:~2026-59820-00|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Berserkur|Berserkur]]
1987023
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Disney+ 2024.svg|thumb|Merki Disney+.]]
'''Disney+''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[streymisveita]] í eigu [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]]. Á streymisveitunni er hægt að finna efni frá [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]], [[Pixar]], [[Marvel]], [[Stjörnustríð|Star Wars]], [[National Geographic]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[American Broadcasting Company|ABC]] og [[Fox (sjónvarpsstöð)|Fox]].<ref>{{Cite web|url=https://www.disneyplus.com/en-is/welcome|title=Disney+ {{!}} The home of Disney, Marvel, Pixar, Star Wars and National Geographic.|website=www.disneyplus.com|language=en-GB|access-date=2020-09-21}}</ref> Veitan var stofnuð [[2019]]<ref>{{Citation|title=Disney+|date=2020-09-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney%2B&oldid=979279958|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-09-21}}</ref> og var hægt að fá íslenskan aðgang í [[september]] [[2020]] á ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2020/06/23/disney_til_islands_i_september/|title=Disney+ til Íslands í september|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-09-21}}</ref>
Mikla athygli vakti í [[febrúar]] [[2021]] að engar [[Ísland|íslenskar]] talsetningar eða myndtexti væri að finna á efni streymisveitunnar og meðal annars sendi [[Mennta- og menningarmálaráðherra Íslands|menntamálaráðherra]], [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] forstjóra [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]] tölvupóst um málið. Í [[júní]] [[2021]] bættust við [[Ísland|íslenskar]] talsetningar og myndtextar á flestar [[Kvikmynd|kvikmyndir]] veitunnar.
== Starfsemi ==
Þjónustan hóf starfsemi 12. nóvember 2019 í [[Bandaríkjunum]], [[Kanada]] og [[Holland]]i, og síðan í [[Ástralía|Ástralíu]], [[Nýja-Sjáland]]i og [[Púertó Ríkó]] þann 19. nóvember 2019.
[[Íslenska]] var ekki tiltæk við útgáfu, en Disney+ var sett á laggirnar á [[Ísland]]i 15. september 2020.
{| class="wikitable"
!Útgáfudagur
!Land
|-
| rowspan="3" | 12. nóvember 2019
|{{flag|Bandaríkin}}
|-
|{{flag|Kanada}}
|-
|{{flag|Holland}}
|-
| rowspan="3" | 19. nóvember 2019
|{{flag|Ástralía}}
|-
|{{flag|Nýja-Sjáland}}
|-
|{{flag|Púertó Ríkó}}
|-
| rowspan="7" | 24. mars 2020
|{{flag|Bretland}}
|-
|{{flag|Írland}}
|-
|{{flag|Þýskaland}}
|-
|{{flag|Ítalía}}
|-
|{{flag|Spánn}}
|-
|{{flag|Austurríki}}
|-
|{{flag|Sviss}}
|-
| rowspan="2" | 2. apríl 2020
| [[Ermarsundseyjar]]
|-
|{{flag|Mön}}
|-
| 3. apríl 2020
| {{flag|Indland}}
|-
| 7. apríl 2020
| {{fáni|Frakkland}}
|-
| rowspan="5" | 30. apríl 2020
|{{flag|Mónakó}}
|-
|{{flag|Nýja-Kaledónía}}
|-
|{{FRA}} Wallis og Fútúna
|-
| Frönsku Vestur-Indíur
|-
|{{flag|Franska Gvæjana}}
|-
| 11. júní 2020 (upprunalega)
|{{flag|Japan}}
|-
| 5. september 2020
|{{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="8" | 15. september 2020
|{{flag|Portúgal}}
|-
|{{flag|Noregur}}
|-
|{{flag|Danmörk}}{{efn|Þar á meðal [[Grænland]]}}
|-
|{{flag|Svíþjóð}}
|-
|{{flag|Finnland}}
|-
|{{flag|Ísland}}
|-
|{{flag|Belgía}}
|-
|{{flag|Lúxemborg}}
|-
| rowspan="3" | 2. október 2020
|{{flag|Máritíus}}
|-
|{{flag|Mayotte}}
|-
|{{flag|Réunion}}
|-
| rowspan="43" | 17. nóvember 2020 (upprunalega)
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bólivía}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| 23. febrúar 2021
|{{flag|Singapúr}}
|-
| 1. júní 2021
| {{flag|Malasía}}
|-
| 30. júní 2021
| {{flag|Taíland}}
|-
| 27. október 2021
| {{flag|Japan}}
|-
| rowspan="2" | 12. nóvember 2021
| {{flag|Suður-Kórea|nafn=Korea}}
|-
| {{flag|Taívan}}
|-
| 16. nóvember 2021
| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 18. maí 2022
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| rowspan="16" | 8. júní 2022
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Líbía}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| {{flag|Jemen}}
|-
| rowspan="35" | 14. júní 2022
| {{flag|Albanía}}
|-
| {{flag|Andorra}}
|-
| {{flag|Bosnía og Hersegóvína}}
|-
| {{flag|Búlgaría}}
|-
| {{flag|Króatía}}
|-
| {{flag|Tékkland}}
|-
| {{flag|Eistland}}
|-
| {{flag|Grikkland}}
|-
| {{flag|Ungverjaland}}
|-
| {{flag|Kósovó}}
|-
| {{flag|Lettland}}
|-
| {{flag|Liechtenstein}}
|-
| {{flag|Litháen}}
|-
| {{flag|Malta}}
|-
| {{flag|Svartfjallaland}}
|-
| {{flag|Norður-Makedónía}}
|-
| {{flag|Pólland}}
|-
| {{flag|Rúmenía}}
|-
| {{flag|San Marínó}}
|-
| {{flag|Serbía}}
|-
| {{flag|Slóvakía}}
|-
| {{flag|Slóvenía}}
|-
| {{flag|Tyrkland}}
|-
| {{flag|Vatíkanið}}
|-
| {{flag|Færeyjar}}
|-
| {{flag|Franska Pólýnesía}}
|-
| Frönsku útlendurnar
|-
| {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}}
|-
| {{flag|Álandseyjar}}
|-
| {{flag|Sint Maarten}}
|-
| {{NOR}} Svalbarði og Jan Mayen
|-
| {{flag|Bresku Indlandshafseyjar}}
|-
| {{flag|Gíbraltar}}
|-
| {{flag|Pitcairn}}
|-
| {{flag|Sankti Helena}}
|-
| 16. júní 2022
| {{flag|Ísrael}}
|-
| 17. nóvember 2022
| {{flag|Filippseyjar}}
|-
| rowspan="43" | 26. júní 2024
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bonaire}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| rowspan="3" | 9. október 2025 (endurnefnt frá Disney+ Hotstar)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Taíland}}
|-
| 2. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| 3. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="2" | 9. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
|-
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| 16. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Taíland}}
|-
| rowspan="13" | 6. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| rowspan="2" | 7. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Filippseyjar}}
|}
== Tilvísanir ==
<references />
[[Flokkur:Disney]]
[[Flokkur:Streymisveitur]]
[[Flokkur:Stofnað 2019]]
{{Stubbur}}
2bcmc4nwifoztraimxqiyr0hyrqtikl
1987027
1987026
2026-11-13T22:03:56Z
~2026-59820-00
122798
/* Starfsemi */ Bætt við athugasemdum
1987027
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Disney+ 2024.svg|thumb|Merki Disney+.]]
'''Disney+''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[streymisveita]] í eigu [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]]. Á streymisveitunni er hægt að finna efni frá [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]], [[Pixar]], [[Marvel]], [[Stjörnustríð|Star Wars]], [[National Geographic]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[American Broadcasting Company|ABC]] og [[Fox (sjónvarpsstöð)|Fox]].<ref>{{Cite web|url=https://www.disneyplus.com/en-is/welcome|title=Disney+ {{!}} The home of Disney, Marvel, Pixar, Star Wars and National Geographic.|website=www.disneyplus.com|language=en-GB|access-date=2020-09-21}}</ref> Veitan var stofnuð [[2019]]<ref>{{Citation|title=Disney+|date=2020-09-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney%2B&oldid=979279958|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-09-21}}</ref> og var hægt að fá íslenskan aðgang í [[september]] [[2020]] á ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2020/06/23/disney_til_islands_i_september/|title=Disney+ til Íslands í september|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-09-21}}</ref>
Mikla athygli vakti í [[febrúar]] [[2021]] að engar [[Ísland|íslenskar]] talsetningar eða myndtexti væri að finna á efni streymisveitunnar og meðal annars sendi [[Mennta- og menningarmálaráðherra Íslands|menntamálaráðherra]], [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] forstjóra [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]] tölvupóst um málið. Í [[júní]] [[2021]] bættust við [[Ísland|íslenskar]] talsetningar og myndtextar á flestar [[Kvikmynd|kvikmyndir]] veitunnar.
== Starfsemi ==
Þjónustan hóf starfsemi 12. nóvember 2019 í [[Bandaríkjunum]], [[Kanada]] og [[Holland]]i, og síðan í [[Ástralía|Ástralíu]], [[Nýja-Sjáland]]i og [[Púertó Ríkó]] þann 19. nóvember 2019.
[[Íslenska]] var ekki tiltæk við útgáfu, en Disney+ var sett á laggirnar á [[Ísland]]i 15. september 2020.
{| class="wikitable"
!Útgáfudagur
!Land
!Athugasemdir
|-
| rowspan="3" | 12. nóvember 2019
|{{flag|Bandaríkin}}
| rowspan="3" | Í Hollandi var þjónustan sett á laggirnar án endurgjalds 12. september 2019, áður en sjálfstæð þjónusta var sett á laggirnar í Bandaríkjunum og Kanada 12. nóvember.
|-
|{{flag|Kanada}}
|-
|{{flag|Holland}}
|-
| rowspan="3" | 19. nóvember 2019
|{{flag|Ástralía}}
| rowspan="3" | Geimferðinni frá Púertó Ríkó var frestað frá 12. nóvember 2019.
|-
|{{flag|Nýja-Sjáland}}
|-
|{{flag|Púertó Ríkó}}
|-
| rowspan="7" | 24. mars 2020
|{{flag|Bretland}}
| rowspan="7" | Fjölmörg [[Evrópsk]] lönd sett á laggirnar.
|-
|{{flag|Írland}}
|-
|{{flag|Þýskaland}}
|-
|{{flag|Ítalía}}
|-
|{{flag|Spánn}}
|-
|{{flag|Austurríki}}
|-
|{{flag|Sviss}}
|-
| rowspan="2" | 2. apríl 2020
| [[Ermarsundseyjar]]
| rowspan="2" | Ræsa í [[Krónutengdum svæðum]]
|-
|{{flag|Mön}}
|-
| 3. apríl 2020 (sem Disney+ Hotstar)
| {{flag|Indland}}
| Ekki í boði sem sjálfstæð þjónusta, en er í boði sem [[Disney+ Hotstar]]. Fyrsta [[Asíu]] landið sem fær kerfið.
|-
| 7. apríl 2020
| {{fáni|Frakkland}}
|Útgáfu frestað frá 24. mars 2020
|-
| rowspan="5" | 30. apríl 2020
|{{flag|Mónakó}}
| rowspan="5" | Mónakó og fjölmörg [[Frakkland erlendis|Frönsku landsvæðin]] sett á laggirnar
|-
|{{flag|Nýja-Kaledónía}}
|-
|{{FRA}} Wallis- og Fútúnaeyjar
|-
| Frönsku Vestur-Indíur
|-
|{{flag|Franska Gvæjana}}
|-
| 11. júní 2020 (upprunalega)
|{{flag|Japan}}
| Í boði VIA samstarf sem [[NTT Docomo]].
|-
| 5. september 2020 (sem Disney+ Hotstar)
|{{flag|Indónesía}}
|
|-
| rowspan="8" | 15. september 2020
|{{flag|Portúgal}}
|rowspan="8" | Fjölmörg [[Evrópsk]] lönd sett á laggirnar.
|-
|{{flag|Noregur}}
|-
|{{flag|Danmörk}}{{efn|Þar á meðal [[Grænland]]}}
|-
|{{flag|Svíþjóð}}
|-
|{{flag|Finnland}}
|-
|{{flag|Ísland}}
|-
|{{flag|Belgía}}
|-
|{{flag|Lúxemborg}}
|-
| rowspan="3" | 2. október 2020
|{{flag|Máritíus}}
|rowspan="3" | Sjósetja á eyjunum [[Indlandshafi]].
|-
|{{flag|Mayotte}}
|-
|{{flag|Réunion}}
|-
| rowspan="43" | 17. nóvember 2020 (upprunalega)
|{{flag|Angvilla}}
|rowspan="43" | [[Spænska]] tungumálið kom á pallinn.
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bólivía}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| 23. febrúar 2021
|{{flag|Singapúr}}
| rowspan="3" |
|-
| 1. júní 2021 (sem Disney+ Hotstar)
| {{flag|Malasía}}
|-
| 30. júní 2021 (sem Disney+ Hotstar)
| {{flag|Taíland}}
|-
| 27. október 2021 (endurræsa)
| {{flag|Japan}}
| rowspan="4" | Margir markaðir í [[Austur-Asíu]] opnaðir.
|-
| rowspan="2" | 12. nóvember 2021
| {{flag|Suður-Kórea|nafn=Korea}}
|-
| {{flag|Taívan}}
|-
| 16. nóvember 2021
| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 18. maí 2022 (Hotstar útgáfa)
| {{flag|Suður-Afríka}}
|
|-
| rowspan="16" | 8. júní 2022 (Hotstar útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
| rowspan="16" | [[Arabíska]] tungumálið kom á vettvanginn .
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| <s>{{flag|Líbía}}</s> (Lokað 31. júlí 2026 vegna takmarkana)
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| <s>{{flag|Jemen}}</s> (Lokað 31. júlí 2026 vegna takmarkana)
|-
| rowspan="35" | 14. júní 2022
| {{flag|Albanía}}
| rowspan="35" | Fjölmörg [[Evrópsk]] lönd sett á laggirnar.
|-
| {{flag|Andorra}}
|-
| {{flag|Bosnía og Hersegóvína}}
|-
| {{flag|Búlgaría}}
|-
| {{flag|Króatía}}
|-
| {{flag|Tékkland}}
|-
| {{flag|Eistland}}
|-
| {{flag|Grikkland}}
|-
| {{flag|Ungverjaland}}
|-
| {{flag|Kósovó}}
|-
| {{flag|Lettland}}
|-
| {{flag|Liechtenstein}}
|-
| {{flag|Litháen}}
|-
| {{flag|Malta}}
|-
| {{flag|Svartfjallaland}}
|-
| {{flag|Norður-Makedónía}}
|-
| {{flag|Pólland}}
|-
| {{flag|Rúmenía}}
|-
| {{flag|San Marínó}}
|-
| {{flag|Serbía}}
|-
| {{flag|Slóvakía}}
|-
| {{flag|Slóvenía}}
|-
| {{flag|Tyrkland}}
|-
| {{flag|Vatíkanið}}
|-
| {{flag|Færeyjar}}
|-
| {{flag|Franska Pólýnesía}}
|-
| {{flag|Frönsku suðlægu landsvæðin}}
|-
| {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}}
|-
| {{flag|Álandseyjar}}
|-
| {{flag|Sint Maarten}}
|-
| {{NOR}} Svalbarði og Jan Mayen
|-
| {{flag|Bresku Indlandshafseyjar}}
|-
| {{flag|Gíbraltar}}
|-
| {{flag|Pitcairn}}
|-
| {{flag|Sankti Helena}}
|-
| 16. júní 2022 (Hotstar útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
| rowspan="2" |
|-
| 17. nóvember 2022 (Hotstar útgáfa)
| {{flag|Filippseyjar}}
|-
| rowspan="43" | 26. júní 2024 (endurræsa)
|{{flag|Angvilla}}
|rowspan="43" | [[Spænska]] tungumálið kom á pallinn.
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bólivía}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| 14. febrúar 2025 (sem JioHotstar)
| {{flag|Indland}}
|
|-
| rowspan="3" | 9. október 2025 (endurnefnt frá Disney+ Hotstar)
| {{flag|Indónesía}}
| rowspan="3" | Komið á laggirnar sem Disney+ Hotstar í þessum þremur [[Suðaustur-Asíu]] löndum.
|-
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Taíland}}
|-
| 2. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Egyptaland}}
| rowspan="20" | Hotstar útgáfan skipti yfir í alþjóðlegu útgáfuna árið 2026.
|-
| 3. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="2" | 9. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
|-
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| 16. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Taíland}}
|-
| rowspan="13" | 6. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| rowspan="2" | 7. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Filippseyjar}}
|}
== Tilvísanir ==
<references />
[[Flokkur:Disney]]
[[Flokkur:Streymisveitur]]
[[Flokkur:Stofnað 2019]]
{{Stubbur}}
ktibbklvcits6aaugdhjgzar67qpe5y
1987028
1987027
2026-11-13T22:19:59Z
Berserkur
10188
Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-59820-00|~2026-59820-00]] ([[User talk:~2026-59820-00|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Berserkur|Berserkur]]
1987023
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Disney+ 2024.svg|thumb|Merki Disney+.]]
'''Disney+''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[streymisveita]] í eigu [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]]. Á streymisveitunni er hægt að finna efni frá [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]], [[Pixar]], [[Marvel]], [[Stjörnustríð|Star Wars]], [[National Geographic]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[American Broadcasting Company|ABC]] og [[Fox (sjónvarpsstöð)|Fox]].<ref>{{Cite web|url=https://www.disneyplus.com/en-is/welcome|title=Disney+ {{!}} The home of Disney, Marvel, Pixar, Star Wars and National Geographic.|website=www.disneyplus.com|language=en-GB|access-date=2020-09-21}}</ref> Veitan var stofnuð [[2019]]<ref>{{Citation|title=Disney+|date=2020-09-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney%2B&oldid=979279958|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-09-21}}</ref> og var hægt að fá íslenskan aðgang í [[september]] [[2020]] á ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2020/06/23/disney_til_islands_i_september/|title=Disney+ til Íslands í september|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-09-21}}</ref>
Mikla athygli vakti í [[febrúar]] [[2021]] að engar [[Ísland|íslenskar]] talsetningar eða myndtexti væri að finna á efni streymisveitunnar og meðal annars sendi [[Mennta- og menningarmálaráðherra Íslands|menntamálaráðherra]], [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] forstjóra [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]] tölvupóst um málið. Í [[júní]] [[2021]] bættust við [[Ísland|íslenskar]] talsetningar og myndtextar á flestar [[Kvikmynd|kvikmyndir]] veitunnar.
== Starfsemi ==
Þjónustan hóf starfsemi 12. nóvember 2019 í [[Bandaríkjunum]], [[Kanada]] og [[Holland]]i, og síðan í [[Ástralía|Ástralíu]], [[Nýja-Sjáland]]i og [[Púertó Ríkó]] þann 19. nóvember 2019.
[[Íslenska]] var ekki tiltæk við útgáfu, en Disney+ var sett á laggirnar á [[Ísland]]i 15. september 2020.
{| class="wikitable"
!Útgáfudagur
!Land
|-
| rowspan="3" | 12. nóvember 2019
|{{flag|Bandaríkin}}
|-
|{{flag|Kanada}}
|-
|{{flag|Holland}}
|-
| rowspan="3" | 19. nóvember 2019
|{{flag|Ástralía}}
|-
|{{flag|Nýja-Sjáland}}
|-
|{{flag|Púertó Ríkó}}
|-
| rowspan="7" | 24. mars 2020
|{{flag|Bretland}}
|-
|{{flag|Írland}}
|-
|{{flag|Þýskaland}}
|-
|{{flag|Ítalía}}
|-
|{{flag|Spánn}}
|-
|{{flag|Austurríki}}
|-
|{{flag|Sviss}}
|-
| rowspan="2" | 2. apríl 2020
| [[Ermarsundseyjar]]
|-
|{{flag|Mön}}
|-
| 3. apríl 2020
| {{flag|Indland}}
|-
| 7. apríl 2020
| {{fáni|Frakkland}}
|-
| rowspan="5" | 30. apríl 2020
|{{flag|Mónakó}}
|-
|{{flag|Nýja-Kaledónía}}
|-
|{{FRA}} Wallis og Fútúna
|-
| Frönsku Vestur-Indíur
|-
|{{flag|Franska Gvæjana}}
|-
| 11. júní 2020 (upprunalega)
|{{flag|Japan}}
|-
| 5. september 2020
|{{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="8" | 15. september 2020
|{{flag|Portúgal}}
|-
|{{flag|Noregur}}
|-
|{{flag|Danmörk}}{{efn|Þar á meðal [[Grænland]]}}
|-
|{{flag|Svíþjóð}}
|-
|{{flag|Finnland}}
|-
|{{flag|Ísland}}
|-
|{{flag|Belgía}}
|-
|{{flag|Lúxemborg}}
|-
| rowspan="3" | 2. október 2020
|{{flag|Máritíus}}
|-
|{{flag|Mayotte}}
|-
|{{flag|Réunion}}
|-
| rowspan="43" | 17. nóvember 2020 (upprunalega)
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bólivía}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| 23. febrúar 2021
|{{flag|Singapúr}}
|-
| 1. júní 2021
| {{flag|Malasía}}
|-
| 30. júní 2021
| {{flag|Taíland}}
|-
| 27. október 2021
| {{flag|Japan}}
|-
| rowspan="2" | 12. nóvember 2021
| {{flag|Suður-Kórea|nafn=Korea}}
|-
| {{flag|Taívan}}
|-
| 16. nóvember 2021
| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 18. maí 2022
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| rowspan="16" | 8. júní 2022
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Líbía}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| {{flag|Jemen}}
|-
| rowspan="35" | 14. júní 2022
| {{flag|Albanía}}
|-
| {{flag|Andorra}}
|-
| {{flag|Bosnía og Hersegóvína}}
|-
| {{flag|Búlgaría}}
|-
| {{flag|Króatía}}
|-
| {{flag|Tékkland}}
|-
| {{flag|Eistland}}
|-
| {{flag|Grikkland}}
|-
| {{flag|Ungverjaland}}
|-
| {{flag|Kósovó}}
|-
| {{flag|Lettland}}
|-
| {{flag|Liechtenstein}}
|-
| {{flag|Litháen}}
|-
| {{flag|Malta}}
|-
| {{flag|Svartfjallaland}}
|-
| {{flag|Norður-Makedónía}}
|-
| {{flag|Pólland}}
|-
| {{flag|Rúmenía}}
|-
| {{flag|San Marínó}}
|-
| {{flag|Serbía}}
|-
| {{flag|Slóvakía}}
|-
| {{flag|Slóvenía}}
|-
| {{flag|Tyrkland}}
|-
| {{flag|Vatíkanið}}
|-
| {{flag|Færeyjar}}
|-
| {{flag|Franska Pólýnesía}}
|-
| Frönsku útlendurnar
|-
| {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}}
|-
| {{flag|Álandseyjar}}
|-
| {{flag|Sint Maarten}}
|-
| {{NOR}} Svalbarði og Jan Mayen
|-
| {{flag|Bresku Indlandshafseyjar}}
|-
| {{flag|Gíbraltar}}
|-
| {{flag|Pitcairn}}
|-
| {{flag|Sankti Helena}}
|-
| 16. júní 2022
| {{flag|Ísrael}}
|-
| 17. nóvember 2022
| {{flag|Filippseyjar}}
|-
| rowspan="43" | 26. júní 2024
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bonaire}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| rowspan="3" | 9. október 2025 (endurnefnt frá Disney+ Hotstar)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Taíland}}
|-
| 2. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| 3. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="2" | 9. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
|-
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| 16. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Taíland}}
|-
| rowspan="13" | 6. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| rowspan="2" | 7. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Filippseyjar}}
|}
== Tilvísanir ==
<references />
[[Flokkur:Disney]]
[[Flokkur:Streymisveitur]]
[[Flokkur:Stofnað 2019]]
{{Stubbur}}
2bcmc4nwifoztraimxqiyr0hyrqtikl
1987029
1987028
2026-11-13T22:20:46Z
Berserkur
10188
Verndaði „[[Disney+]]“: Breytingastríð: vélrænar þýðingar. ([Breyta=Leyfa aðeins stjórnendur] (fyrnist 14. nóvember 2026 kl. 22:20 (UTC)) [Færa=Leyfa aðeins stjórnendur] (fyrnist 14. nóvember 2026 kl. 22:20 (UTC)))
1987023
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Disney+ 2024.svg|thumb|Merki Disney+.]]
'''Disney+''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[streymisveita]] í eigu [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]]. Á streymisveitunni er hægt að finna efni frá [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]], [[Pixar]], [[Marvel]], [[Stjörnustríð|Star Wars]], [[National Geographic]], [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[American Broadcasting Company|ABC]] og [[Fox (sjónvarpsstöð)|Fox]].<ref>{{Cite web|url=https://www.disneyplus.com/en-is/welcome|title=Disney+ {{!}} The home of Disney, Marvel, Pixar, Star Wars and National Geographic.|website=www.disneyplus.com|language=en-GB|access-date=2020-09-21}}</ref> Veitan var stofnuð [[2019]]<ref>{{Citation|title=Disney+|date=2020-09-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Disney%2B&oldid=979279958|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-09-21}}</ref> og var hægt að fá íslenskan aðgang í [[september]] [[2020]] á ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2020/06/23/disney_til_islands_i_september/|title=Disney+ til Íslands í september|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-09-21}}</ref>
Mikla athygli vakti í [[febrúar]] [[2021]] að engar [[Ísland|íslenskar]] talsetningar eða myndtexti væri að finna á efni streymisveitunnar og meðal annars sendi [[Mennta- og menningarmálaráðherra Íslands|menntamálaráðherra]], [[Lilja Dögg Alfreðsdóttir]] forstjóra [[Walt Disney-fyrirtækið|Disney]] tölvupóst um málið. Í [[júní]] [[2021]] bættust við [[Ísland|íslenskar]] talsetningar og myndtextar á flestar [[Kvikmynd|kvikmyndir]] veitunnar.
== Starfsemi ==
Þjónustan hóf starfsemi 12. nóvember 2019 í [[Bandaríkjunum]], [[Kanada]] og [[Holland]]i, og síðan í [[Ástralía|Ástralíu]], [[Nýja-Sjáland]]i og [[Púertó Ríkó]] þann 19. nóvember 2019.
[[Íslenska]] var ekki tiltæk við útgáfu, en Disney+ var sett á laggirnar á [[Ísland]]i 15. september 2020.
{| class="wikitable"
!Útgáfudagur
!Land
|-
| rowspan="3" | 12. nóvember 2019
|{{flag|Bandaríkin}}
|-
|{{flag|Kanada}}
|-
|{{flag|Holland}}
|-
| rowspan="3" | 19. nóvember 2019
|{{flag|Ástralía}}
|-
|{{flag|Nýja-Sjáland}}
|-
|{{flag|Púertó Ríkó}}
|-
| rowspan="7" | 24. mars 2020
|{{flag|Bretland}}
|-
|{{flag|Írland}}
|-
|{{flag|Þýskaland}}
|-
|{{flag|Ítalía}}
|-
|{{flag|Spánn}}
|-
|{{flag|Austurríki}}
|-
|{{flag|Sviss}}
|-
| rowspan="2" | 2. apríl 2020
| [[Ermarsundseyjar]]
|-
|{{flag|Mön}}
|-
| 3. apríl 2020
| {{flag|Indland}}
|-
| 7. apríl 2020
| {{fáni|Frakkland}}
|-
| rowspan="5" | 30. apríl 2020
|{{flag|Mónakó}}
|-
|{{flag|Nýja-Kaledónía}}
|-
|{{FRA}} Wallis og Fútúna
|-
| Frönsku Vestur-Indíur
|-
|{{flag|Franska Gvæjana}}
|-
| 11. júní 2020 (upprunalega)
|{{flag|Japan}}
|-
| 5. september 2020
|{{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="8" | 15. september 2020
|{{flag|Portúgal}}
|-
|{{flag|Noregur}}
|-
|{{flag|Danmörk}}{{efn|Þar á meðal [[Grænland]]}}
|-
|{{flag|Svíþjóð}}
|-
|{{flag|Finnland}}
|-
|{{flag|Ísland}}
|-
|{{flag|Belgía}}
|-
|{{flag|Lúxemborg}}
|-
| rowspan="3" | 2. október 2020
|{{flag|Máritíus}}
|-
|{{flag|Mayotte}}
|-
|{{flag|Réunion}}
|-
| rowspan="43" | 17. nóvember 2020 (upprunalega)
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bólivía}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| 23. febrúar 2021
|{{flag|Singapúr}}
|-
| 1. júní 2021
| {{flag|Malasía}}
|-
| 30. júní 2021
| {{flag|Taíland}}
|-
| 27. október 2021
| {{flag|Japan}}
|-
| rowspan="2" | 12. nóvember 2021
| {{flag|Suður-Kórea|nafn=Korea}}
|-
| {{flag|Taívan}}
|-
| 16. nóvember 2021
| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 18. maí 2022
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| rowspan="16" | 8. júní 2022
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Líbía}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| {{flag|Jemen}}
|-
| rowspan="35" | 14. júní 2022
| {{flag|Albanía}}
|-
| {{flag|Andorra}}
|-
| {{flag|Bosnía og Hersegóvína}}
|-
| {{flag|Búlgaría}}
|-
| {{flag|Króatía}}
|-
| {{flag|Tékkland}}
|-
| {{flag|Eistland}}
|-
| {{flag|Grikkland}}
|-
| {{flag|Ungverjaland}}
|-
| {{flag|Kósovó}}
|-
| {{flag|Lettland}}
|-
| {{flag|Liechtenstein}}
|-
| {{flag|Litháen}}
|-
| {{flag|Malta}}
|-
| {{flag|Svartfjallaland}}
|-
| {{flag|Norður-Makedónía}}
|-
| {{flag|Pólland}}
|-
| {{flag|Rúmenía}}
|-
| {{flag|San Marínó}}
|-
| {{flag|Serbía}}
|-
| {{flag|Slóvakía}}
|-
| {{flag|Slóvenía}}
|-
| {{flag|Tyrkland}}
|-
| {{flag|Vatíkanið}}
|-
| {{flag|Færeyjar}}
|-
| {{flag|Franska Pólýnesía}}
|-
| Frönsku útlendurnar
|-
| {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}}
|-
| {{flag|Álandseyjar}}
|-
| {{flag|Sint Maarten}}
|-
| {{NOR}} Svalbarði og Jan Mayen
|-
| {{flag|Bresku Indlandshafseyjar}}
|-
| {{flag|Gíbraltar}}
|-
| {{flag|Pitcairn}}
|-
| {{flag|Sankti Helena}}
|-
| 16. júní 2022
| {{flag|Ísrael}}
|-
| 17. nóvember 2022
| {{flag|Filippseyjar}}
|-
| rowspan="43" | 26. júní 2024
|{{flag|Angvilla}}
|-
| {{flag|Antígva og Barbúda}}
|-
| {{flag|Argentína}}
|-
| {{flag|Arúba}}
|-
| {{flag|Bahamaeyjar}}
|-
| {{flag|Barbados}}
|-
| {{flag|Belís}}
|-
| {{flag|Bermúda}}
|-
| {{flag|Bonaire}}
|-
| {{flag|Brasilía}}
|-
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}}
|-
| {{flag|Cayman-eyjar}}
|-
| {{flag|Curaçao}}
|-
| {{flag|Dóminíka}}
|-
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}}
|-
| {{flag|Ekvador}}
|-
| {{flag|El Salvador}}
|-
| {{flag|Falklandseyjar}}
|-
| {{flag|Grenada}}
|-
| {{flag|Gvatemala}}
|-
| {{flag|Gvæjana}}
|-
| {{flag|Haítí}}
|-
| {{flag|Hondúras}}
|-
| {{flag|Jamaíka}}
|-
| {{NLD}} Karíbahafshluti Hollands
|-
| {{flag|Kólumbía}}
|-
| {{flag|Kosta Ríka}}
|-
| {{flag|Mexíkó}}
|-
| {{flag|Montserrat}}
|-
| {{flag|Níkaragva}}
|-
| {{flag|Panama}}
|-
| {{flag|Paragvæ}}
|-
| {{flag|Perú}}
|-
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}}
|-
| {{flag|Sankti Lúsía}}
|-
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}}
|-
| {{flag|Síle}}
|-
| {{flag|Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar}}
|-
| {{flag|Súrínam}}
|-
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}}
|-
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}}
|-
| {{flag|Úrúgvæ}}
|-
| {{flag|Venesúela}}
|-
| rowspan="3" | 9. október 2025 (endurnefnt frá Disney+ Hotstar)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Taíland}}
|-
| 2. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Egyptaland}}
|-
| 3. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Indónesía}}
|-
| rowspan="2" | 9. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Ísrael}}
|-
| {{flag|Suður-Afríka}}
|-
| 16. september 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Taíland}}
|-
| rowspan="13" | 6. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Alsír}}
|-
| {{flag|Barein}}
|-
| {{flag|Írak}}
|-
| {{flag|Jórdanía}}
|-
| {{flag|Kúveit}}
|-
| {{flag|Líbanon}}
|-
| {{flag|Marokkó}}
|-
| {{flag|Óman}}
|-
|{{flag|Palestína}}
|-
| {{flag|Katar}}
|-
| {{flag|Sádi-Arabía}}
|-
| {{flag|Túnis}}
|-
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}
|-
| rowspan="2" | 7. október 2026 (alþjóðleg útgáfa)
| {{flag|Malasía}}
|-
| {{flag|Filippseyjar}}
|}
== Tilvísanir ==
<references />
[[Flokkur:Disney]]
[[Flokkur:Streymisveitur]]
[[Flokkur:Stofnað 2019]]
{{Stubbur}}
2bcmc4nwifoztraimxqiyr0hyrqtikl
Andri Lucas Guðjohnsen
0
165177
1987030
1985648
2026-11-13T22:22:35Z
Berserkur
10188
1987030
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnumaður
|mynd=Andri gudjohnsen chelsea gent 2024.jpg
|nafn= Andri Lucas Guðjohnsen
|fullt nafn= Andri Lucas Guðjohnsen
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|2002|1|29}}
|fæðingarbær=[[London]]
|fæðingarland=England
|hæð= 1,87 m
|staða= Framherji
|núverandi lið= [[Blackburn Rovers]]
|númer= 19
|ár í yngri flokkum=2010–2013<br>2013-2015<br>2015-2018<br>2018-2021
|yngriflokkalið= [[FC Barcelona]]<br>CF Gavá<br>[[Espanyol]]<br>[[Real Madrid]]
|ár1=2021-2022
|ár2=2022-2023
|ár3=2023-2024
|ár4=2024-2025
|ár5=2025-
|lið1=Real Madrid B
|lið2=[[IFK Norrköping]]
|lið3=Lyngby BK (lán)
|lið4=KAA Gent
|lið5=[[Blackburn Rovers]]
|leikir (mörk)1= 4 (1)
|leikir (mörk)2= 29 (1)
|leikir (mörk)3=28 (13)
|leikir (mörk)4=34 (5)
|leikir (mörk)5=39 (18)
|landsliðsár=2017<br>2017-2019<br>2017-2018<br>2018-2019<br>2021-
|landslið=Ísland U16<br>Ísland U17<br> Ísland U18<br>Ísland U19<br> [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ísland]]
|landsliðsleikir (mörk)=7 (2)<br>(12) 8<br>4 (0)<br>10 (4)<br>42 (15)
|mfuppfært= 9. nóvember 2026
|lluppfært= nóv 2026
}}
'''Andri Lucas Guðjohnsen''' (f. 29. janúar 2002) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir enska félagið [[Blackburn Rovers]].
Andri spilaði með yngriflokkaliðum á Spáni. Hann hélt til Skandinavíu árið 2022. Hann varð næstmarkahæsti leikmaður dönsku úrvalsdeildarinnar tímabilið 2023-2024 <ref>[https://m.fotbolti.net/news/04-06-2024/andri-lucas-gent-frabaer-klubbur-og-yrdi-mjog-gott-skref Gent frábær klúbbur og yrði mjög gott skref] Fótbolti.net, 4/6 2024</ref>
===Blackburn Rovers===
Andri gerði þriggja ára samning við Blackburn árið 2025.<ref>[https://m.fotbolti.net/news/31-08-2025/andri-lucas-til-blackburn-stadfest Andri Lucas til Blackburn (staðfest)] Fótbolti.net, sótt 31. ágúst, 2025</ref> Hann byrjaði vel hjá félaginu. Hann var valinn leikmaður nóvembermánaðar með 4 mörk í 6 leikjum. <ref>[https://www.rovers.co.uk/news/2025/december/03/andri-scoops-player-of-the-month-prize-/ Andri scoops Player of the Month prize!]
Rovers.co.uk, sótt 29. desember 2025</ref>
Haustið 2026 var Andri afkastamikill og vakti athygli þar sem hann var með betri nýtni færa við markið en margir markahrókar. Hann var tilnefndur sem besti leikmaður októbermánaðar í ensku meistaradeildinni <ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/40957717/ GUD RECORD Chelsea legend’s son is Europe’s most lethal striker with conversion rate DOUBLE Haaland and 10 goals from 20 shots] The Sun, sótt 9. nóvember 2026</ref>.
===Landsliðið===
Andri var kallaður í fyrsta skipti A-landsliðið haustið 2021 leik í undankeppni [[HM 2022]]. Hann skorðai sína fyrstu þrennu fyrir landsliðið gegn Búlgaríu í nóvember 2026 <ref>[https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2026-11-13-andri-lucas-med-thrennu-i-storsigri-islands-492727 Andri Lucas með þrennu í stórsigri Íslands] Vísir, sótt 13. nóvember 2026</ref>.
===Fjölskylda===
Andri er af fótboltaætt en [[Eiður Guðjohnsen]] er faðir hans, [[Arnór Guðjohnsen]] afi og [[Sveinn Aron Guðjohnsen]] og [[Daníel Tristan Guðjohnsen]] bræður hans.
==Tilvísanir==
[[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2002]]
sw5cl1f3ycpdgqx2nahot8swalsxeo6
1987031
1987030
2026-11-13T22:23:02Z
Berserkur
10188
1987031
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnumaður
|mynd=Andri gudjohnsen chelsea gent 2024.jpg
|nafn= Andri Lucas Guðjohnsen
|fullt nafn= Andri Lucas Guðjohnsen
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|2002|1|29}}
|fæðingarbær=[[London]]
|fæðingarland=England
|hæð= 1,87 m
|staða= Framherji
|núverandi lið= [[Blackburn Rovers]]
|númer= 19
|ár í yngri flokkum=2010–2013<br>2013-2015<br>2015-2018<br>2018-2021
|yngriflokkalið= [[FC Barcelona]]<br>CF Gavá<br>[[Espanyol]]<br>[[Real Madrid]]
|ár1=2021-2022
|ár2=2022-2023
|ár3=2023-2024
|ár4=2024-2025
|ár5=2025-
|lið1=Real Madrid B
|lið2=[[IFK Norrköping]]
|lið3=Lyngby BK (lán)
|lið4=KAA Gent
|lið5=[[Blackburn Rovers]]
|leikir (mörk)1= 4 (1)
|leikir (mörk)2= 29 (1)
|leikir (mörk)3=28 (13)
|leikir (mörk)4=34 (5)
|leikir (mörk)5=39 (18)
|landsliðsár=2017<br>2017-2019<br>2017-2018<br>2018-2019<br>2021-
|landslið=Ísland U16<br>Ísland U17<br> Ísland U18<br>Ísland U19<br> [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ísland]]
|landsliðsleikir (mörk)=7 (2)<br>(12) 8<br>4 (0)<br>10 (4)<br>44 (15)
|mfuppfært= 9. nóvember 2026
|lluppfært= nóv 2026
}}
'''Andri Lucas Guðjohnsen''' (f. 29. janúar 2002) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir enska félagið [[Blackburn Rovers]].
Andri spilaði með yngriflokkaliðum á Spáni. Hann hélt til Skandinavíu árið 2022. Hann varð næstmarkahæsti leikmaður dönsku úrvalsdeildarinnar tímabilið 2023-2024 <ref>[https://m.fotbolti.net/news/04-06-2024/andri-lucas-gent-frabaer-klubbur-og-yrdi-mjog-gott-skref Gent frábær klúbbur og yrði mjög gott skref] Fótbolti.net, 4/6 2024</ref>
===Blackburn Rovers===
Andri gerði þriggja ára samning við Blackburn árið 2025.<ref>[https://m.fotbolti.net/news/31-08-2025/andri-lucas-til-blackburn-stadfest Andri Lucas til Blackburn (staðfest)] Fótbolti.net, sótt 31. ágúst, 2025</ref> Hann byrjaði vel hjá félaginu. Hann var valinn leikmaður nóvembermánaðar með 4 mörk í 6 leikjum. <ref>[https://www.rovers.co.uk/news/2025/december/03/andri-scoops-player-of-the-month-prize-/ Andri scoops Player of the Month prize!]
Rovers.co.uk, sótt 29. desember 2025</ref>
Haustið 2026 var Andri afkastamikill og vakti athygli þar sem hann var með betri nýtni færa við markið en margir markahrókar. Hann var tilnefndur sem besti leikmaður októbermánaðar í ensku meistaradeildinni <ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/40957717/ GUD RECORD Chelsea legend’s son is Europe’s most lethal striker with conversion rate DOUBLE Haaland and 10 goals from 20 shots] The Sun, sótt 9. nóvember 2026</ref>.
===Landsliðið===
Andri var kallaður í fyrsta skipti A-landsliðið haustið 2021 leik í undankeppni [[HM 2022]]. Hann skorðai sína fyrstu þrennu fyrir landsliðið gegn Búlgaríu í nóvember 2026 <ref>[https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2026-11-13-andri-lucas-med-thrennu-i-storsigri-islands-492727 Andri Lucas með þrennu í stórsigri Íslands] Vísir, sótt 13. nóvember 2026</ref>.
===Fjölskylda===
Andri er af fótboltaætt en [[Eiður Guðjohnsen]] er faðir hans, [[Arnór Guðjohnsen]] afi og [[Sveinn Aron Guðjohnsen]] og [[Daníel Tristan Guðjohnsen]] bræður hans.
==Tilvísanir==
[[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2002]]
4ievzj847jv2vc2pyfh8pk23519kuue
Enrico De Nicola
0
193063
1987008
1986995
2026-11-13T12:39:36Z
TKSnaevarr
53243
/* Æviágrip */
1987008
wikitext
text/x-wiki
{{Forseti
| nafn = Enrico De Nicola
| mynd = Enrico De Nicola (cropped).jpg
| titill= [[Forseti Ítalíu]]
| stjórnartíð_start = 1. janúar 1948
| stjórnartíð_end = 12. maí 1948
| forveri = ''Embætti stofnað''
| eftirmaður = [[Luigi Einaudi]]
| forsætisráðherra = [[Alcide De Gasperi]]
| titill2= Þjóðhöfðingi Ítalíu til bráðabirgða
| stjórnartíð_start2 = 28. júní 1946
| stjórnartíð_end2 = 1. janúar 1948
| forveri2 = [[Alcide De Gasperi]]
| eftirmaður2 = ''Embætti lagt niður''
| forsætisráðherra2 = [[Alcide De Gasperi]]
| myndatexti1 = De Nicola árið 1948.
| fæddur = {{Fæðingardagur|1877|11|9}}
| fæðingarstaður = [[Napólí]], [[Kampanía|Kampaníu]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]]
| dánardagur = {{dánardagur og aldur|1959|10|1|1877|11|9}}
| dánarstaður = [[Torre del Greco]], [[Kampanía|Kampaníu]], [[Ítalía|Ítalíu]]
| þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]]
| stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Ítalía)|Frjálslyndi flokkurinn]]
| háskóli = [[Università degli Studi di Napoli Federico II]]
| starf = Lögmaður
|undirskrift = Enrico De Nicola signature.svg
}}
'''Enrico De Nicola''' (9. nóvember 1877 – 1. október 1959)<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ&pg=PA436 |title=Heads of States and Governments Since 1945 |editor-last=Lentz |editor-first=Harris M. |date=4 February 2014 |publisher=Routledge |isbn=9781134264902 |pages=436 }}</ref> var [[Ítalía|ítalskur]] lögmaður, blaðamaður og stjórnmálamaður sem var fyrsti [[forseti Ítalíu]] árið 1948 og þjóðhöfðingi Lýðveldisins Ítalíu til bráðabirgða frá 1946 til 1948.<ref>{{cite book |title=Italy: A Primary Source Cultural Guide |first=Lesli J. |last=Favor |publisher=The Rosen Publishing Group |year=2004 |ISBN=0-8239-3839-5 |pages=[https://archive.org/details/italyprimarysour0000favo/page/36 36] |url=https://archive.org/details/italyprimarysour0000favo/page/36 }}</ref>
==Æviágrip==
Enrico De Nicola fæddist í [[Napólí]] og varð frægur sem refsiréttarlögmaður. Hann nam lögfræði við [[Háskólinn í Napólí|Háskólann í Napólí]] og útskrifaðist árið 1896.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldpresidentsdb.com/Enrico-De-Nicola/|title=Enrico De Nicola - Italian President|website=World Presidents Database}}</ref> Hann var kjörinn á fulltrúadeild ítalska þingsins fyrir [[Frjálslyndi flokkurinn (Ítalía)|Frjálslynda flokkinn]] í fyrsta sinn árið 1909 og gegndi minniháttar embættum í ríkisstjórnum landsins frá 1913 til 1921, fram að valdatöku [[Fasismi|fasista]]. Hann var aðstoðarnýlendumálaráðherra í ríkisstjórn [[Giovanni Giolitti|Giolitti]] (nóvember 1913 — mars 1914) og aðstoðarfjármálaráðherra í ríkisstjórn [[Vittorio Emanuele Orlando|Orlando]] (janúar–júní 1919). Þann 26. júní 1920 var hann kjörinn forseti fulltrúadeildar þingsins og gegndi því embætti fram í janúar 1924. [[Viktor Emmanúel 3.]] konungur skipaði hann öldungadeildarþingmann árið 1929 en De Nicola neitaði að taka við þingsætinu.<ref>{{cite web |url=http://videos.orange.es/video/iLyROoaftLOt.html |first=S. M. |last=Sergio |title=Elogio dell'Avvocato |publisher=Pironti |access-date=26 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720142958/http://videos.orange.es/video/iLyROoaftLOt.html |archive-date=20 July 2011 |language=it}}</ref>
[[File:President Enrico De Nicola sign the Italian Constitution 1947.jpg|left|thumb|230px|De Nicola undirritar [[stjórnarskrá Ítalíu]] þann 27. desember 1947.]]
De Nicola sneri sér aftur að lögmannsstörfum og hafði ekki frekari afskipti af stjórnmálum fyrr en eftir fall fasistastjórnarinnar. Þegar [[Benito Mussolini]] var steypt af stóli árið 1943 reyndi Viktor Emmanúel konungur að hreinsa konungdæmið af samstarfi þess við fasistastjórnina. De Nicola var eflaust áhrifamesti meðalgöngumaðurinn við valdatilfærsluna. [[Úmbertó 2.|Úmbertó]], sonur konungsins, var skipaður ríkisstjóri með titlinum ''Luogotenente'' og tók við flestum skyldum konungsembættisins. Viktor Emmanúel sagði síðar af sér og Úmbertó tók við krúnunni sem Úmbertó 2. Ítalíukonungur. Ítalir kusu hins vegar í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1946 að stofna lýðveldi og leggja niður konungdæmið. Kosið var til [[Stjórnlagaþing Ítalíu|stjórnlagaþings]] og Alcide De Gasperi forsætisráðherra varð starfandi þjóðhöfðingi í nokkrar vikur þegar Úmbertó 2. var gert að yfirgefa landið. Stjórnlagaþingið kaus De Nicola síðan þjóðhöfðingja til bráðabirgða þann 28. júní 1946 með 80% atkvæðanna í fyrstu kosningaumferð. [[Giulio Andreotti]] minntist þess síðar að De Nicola, sem var þekktur fyrir hógværð, hefði ekki verið viss um hvort hann ætti að þiggja tilnefninguna og að honum hefði mörgum sinnum snúist hugur þrátt fyrir mikinn þrýsting frá öllum helstu stjórnmálaleiðtogum landsins. Andreotti benti á að blaðamaðurinn Manlio Lupinacci hefði biðlað til De Nicola í blaðinu ''Il Giornale d'Italia'': „Hæstvirti þingmaður, vinsamlegast ákveddu að ákveða hvort þú getir samþykkt að samþykkja...“<ref>B. Vespa, ''Storia d'Italia da Mussolini a Berlusconi'', bls. 32.</ref>
De Nicola sagði af sér þann 25. júní 1947 og vísaði til heilsubrests en stjórnlagaþingið kaus hann umsvifalaust á ný daginn eftir. Eftir að ný stjórnarskrá Ítalíu tók gildi var hann formlega titlaður „forseti Lýðveldisins Ítalíu“ þann 1. janúar 1948. Hann neitaði loks að gefa kost á sér í fyrstu forsetakosningunum eftir gildistöku stjórnarskráarinnar næsta maí og því var [[Luigi Einaudi]] kjörinn forseti.<ref>Cristina Mascheroni, ''Enrico De Nicola'', Infobergamo (2006) [http://www.infobergamo.it/bergamo/articoli/2006/14denic4.htm] Skoðað 3. október 2026.</ref>
Árið 1948 varð De Nicola öldungadeildarþingmaður til lífstíðar sem fyrrverandi þjóðhöfðingi. Hann var síðar kjörinn forseti öldungadeildarinnar og stjórnlagadómstólsins. Hann lést í [[Torre del Greco]] í Napólí-sýslu þann 1. október 1959.<ref name="DBDI">{{cite encyclopedia |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/enrico-de-nicola_(Dizionario-Biografico) |title=DE NICOLA, Enrico |first=Piero |last=Craveri |encyclopedia=Dizionario Biografico degli Italiani |language=it |volume=38 |year=1990}}</ref> Hann var ókvæntur og átti engin börn.
==Pólitísk embætti==
De Nicola var meðal annars forseti fulltrúadeildar ítalska þingsins, þjóðhöfðingi Ítalíu til bráðabirgða og forseti öldungadeildar þingsins.<ref>{{Cite web|url=http://www.archontology.org/nations/italy/presidents_italy1/denicola.php|title=Biography of De Nicola, Enrico - Archontology.org|website=www.archontology.org}}</ref>
==Ítarefni==
* Andrea Jelardi, ''Enrico De Nicola. Il presidente galantuomo'', Kairòs, Napólí (2009).
==Tilvísanir==
<references/>
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=[[Forseti Ítalíu]]|
frá=1. janúar 1948|
til=12. maí 1948|
fyrir=Fyrstur í embætti|
eftir=[[Luigi Einaudi]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsetar Ítalíu}}
{{DEFAULTSORT:De Nicola, Enrico}}
{{fd|1877|1959}}
[[Flokkur:Forsetar Ítalíu]]
[[Flokkur:Ítalskir lögfræðingar]]
frib5j62sju1xnhrzp0r60wg6xoiyt7
Tóntegund
0
193441
1987010
2026-11-13T12:56:32Z
~2026-59906-70
122792
Ég skrifaði frumlýsingu á hugtakinu "tóntegund", ásamt því að gefa samhengi.
1987010
wikitext
text/x-wiki
Tóntegund, innan vestrænnar tónlistarmenningar, byggist á því að hvert [[lag]], [[tónverk]] eða tónlistarhending haldi sig að mestu leyti við nótnaefni innan [[dúr]]<nowiki/>- eða [[moll]]<nowiki/>- [[Tónstigi|tónstiga]]. Aðrar nótur mega koma fyrir, en tóntegundin heldur sér svo lengi sem að gefið sé í skyn að grunntónn viðkomandi tónstiga leiki aðal- og stjórnandi hlutverk.<ref name=":1">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199578108.001.0001/acref-9780199578108|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|last2=Bourne Kennedy|first2=Joyce|date=2012-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-957810-8|editor-last=Rutherford-Johnson|editor-first=Tim|edition=6|language=en|doi=10.1093/acref/9780199578108.001.0001}}</ref>
== Saga ==
Hugtakið tóntegund smeygði sér inn í evrópska tónlistarmenningu snemma á 17. öld samhliða því að eldri [[kirkjutóntegundir]] (e. modes) hurfu smám saman úr notkun. Tóntegundir voru allsráðandi þar til að [[Atónal tónlist|atónalitet]] og tónlist án hefðbundinna tóntegunda komu fram um aldamótin 1900.<ref name=":1" />
j4pl0aunmozsw92w8xft207y2qg936d
Atónal tónlist
0
193442
1987012
2026-11-13T13:19:03Z
~2026-59906-70
122792
Skrifaði lýsingu á Atónal tónlist
1987012
wikitext
text/x-wiki
Atónal tónlist er tónlist sem ekki er í neinni [[tóntegund]]. Atónalítet á oftast við um tónlist samin eftir fyrri hluta 20. aldar, sem hefur enga augljósa tónmiðju og þess vegna ekki hægt að greina eina sérstaka tóntegund.<ref>{{Cite book|title=The Oxford dictionary of music|date=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-174451-8|editor-last=Rutherford-Johnson|editor-first=Tim|edition=6. ed|series=Oxford reference online premium|location=Oxford|doi=10.1093/acref/9780199578108.001.0001}}</ref>
0sk96wmq9tamtgj5lo617vj560jkum3
Jón Stephenson von Tetzchner
0
193444
1987024
2026-11-13T18:24:20Z
Alvaldi
71791
Bjó til síðu með „{{Persóna | nafn = Jón Stephenson von Tetzchner | mynd = Jon S. von Tetzchner photo.jpg | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1967|08|29}} | fæðingarstaður = [[Seltjarnarnes]], Ísland | þjóðerni = Íslenskur - Norskur | önnur_nöfn = | starf = Stofnandi og forstjóri [[Vivaldi Technologies|Vivaldi]] | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = }} '...“
1987024
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Jón Stephenson von Tetzchner
| mynd = Jon S. von Tetzchner photo.jpg
| mynd_alt =
| mynd_texti =
| fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1967|08|29}}
| fæðingarstaður = [[Seltjarnarnes]], Ísland
| þjóðerni = Íslenskur - Norskur
| önnur_nöfn =
| starf = Stofnandi og forstjóri [[Vivaldi Technologies|Vivaldi]]
| ár =
| þekkt_fyrir =
| þekktustu_verk =
}}
'''Jón Stephenson von Tetzchner''' (fæddur 29. ágúst 1967) er íslensk-norskur forritari, frumkvöðull og athafnamaður. Hann er þekktastur sem annar stofnenda norska hugbúnaðarfyrirtækisins Opera Software, sem þróaði samnefndan netvafra, og sem stofnandi og forstjóri Vivaldi Technologies. Á Íslandi hefur hann fjárfest í fyrirtækjum á borð við netþjónustunni Hringdu og mjólkurvinnslunni Örnu ásamt því að vera styrktaraðili [[Íþróttafélagið Grótta|íþróttafélagsins Gróttu]] á Seltjarnarnesi.<ref name="ruv-20260216">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/467162|title=Eigandi Hringdu íhugar að flýja ástandið í Bandaríkjunum: „Þetta eru ekki skemmtilegar aðstæður“ - RÚV.is|last=Vilhjálmsson|first=Ingi Freyr|date=2026-02-16|website=RÚV|access-date=2026-11-13}}</ref>
Jón fæddist á Íslandi og ólst upp á Seltjarnarnesi. Móðir hans er Elsa Jónsdóttir og faðir hans norski sálfræðiprófessorinn Stephen von Tetzchner. Langafi hans var tónskáldið [[Sigvaldi Kaldalóns]]. Jón lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík og stundaði síðar nám í tölvunarfræði við Háskólann í Ósló.<ref name="ruv-20260216"/>
Árið 1995 stofnaði Jón fyrirtækið [[Opera (vafri)|Opera Software]] ásamt norska forritaranum Geir Ivarsøy, en þeir höfðu áður unnið saman að þróun netvafra hjá norska fjarskiptafyrirtækinu Telenor. Jón gegndi starfi forstjóra Opera Software til ársins 2010 og yfirgaf fyrirtækið árið 2011.<ref name="ruv-20260216"/>
Árið 2013 stofnaði hann hugbúnaðarfyrirtækið [[Vivaldi Technologies]], sem þróar netvafrann [[Vivaldi (netvafri)|Vivaldi]]. Fyrsta fullbúna útgáfa vafrans kom út árið 2016. Jón hefur einnig fjárfest í sprotafyrirtækjum á Íslandi og erlendis og staðið að uppbyggingu frumkvöðlasetra undir nafninu Innovation House.<ref name="ruv-20260216"/>
==Tilvísanir==
{{reflist}}
{{f|1967}}
[[Flokkur:Íslenskir athafnamenn]]
[[Flokkur:Íslenskir forritarar]]
[[Flokkur:Norskir athafnamenn]]
[[Flokkur:Norskir forritarar]]
enm4r4qh8o5ts1fp19mhe43blci65vn