Wikipedia
iswiki
https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a
MediaWiki 1.48.0-wmf.4
first-letter
Miðill
Kerfissíða
Spjall
Notandi
Notandaspjall
Wikipedia
Wikipediaspjall
Mynd
Myndaspjall
Melding
Meldingarspjall
Snið
Sniðaspjall
Hjálp
Hjálparspjall
Flokkur
Flokkaspjall
Gátt
Gáttaspjall
Skjátexti
Skjátextaspjall
Module
Module talk
Event
Event talk
15. febrúar
0
2364
1987516
1914575
2026-11-17T10:12:39Z
TKSnaevarr
53243
/* Fædd */
1987516
wikitext
text/x-wiki
{{Dagatal|febrúar}}
'''15. febrúar''' er 46. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 319 dagar (320 á [[hlaupár]]i) eru eftir af árinu.
== Atburðir ==
* [[1113]] - [[Paskalis 2.]] páfi staðfesti stofnun [[Jóhannesarriddarar|Jóhannesarreglunnar]].
* [[1145]] - [[Evgeníus 3.]] tók við af [[Lúsíus 2.|Lúsíusi 2.]] sem páfi.
* [[1265]] - Guido Fulcodi varð [[Klemens 4.]] páfi.
* [[1637]] - [[Ferdinand 3. keisari|Ferdinand 3.]] varð [[keisari hins Heilaga rómverska ríkis]].
* [[1645]] - [[Enska borgarastyrjöldin]]: Enska þingið stofnaði [[atvinnuher]], [[New Model Army]], með 22.000 mönnum.
* [[1662]] - [[Ragnheiður Brynjólfsdóttir]] eignaðist son sinn og [[Daði Halldórsson|Daða Halldórssonar]].
* [[1763]] - [[Sjö ára stríðið|Sjö ára stríðinu]] lauk með friðarsamningum milli [[Prússland|Prússa]] og [[Austurríki]]smanna.
* [[1775]] - Giovanni Angelo Braschi varð [[Píus 6.]] páfi.
* [[1804]] - [[Þrælahald]] var afnumið í [[New Jersey]]. Þá höfðu öll Norðurríkin bannað þrælahald.
* [[1852]] - Barnaspítalinn [[The Great Ormond Street Hospital]] var opnaður í London.
* [[1902]] - Neðanjarðarlestin í Berlín, [[U-Bahn]], tók til starfa.
* [[1917]] - [[Kristín Ólafsdóttir]] var fyrsta konan sem lauk [[læknir|læknaprófi]] frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].
* [[1923]] - [[Ingibjörg H. Bjarnason]] var fyrsta konan sem tók sæti á [[Alþingi]].
* [[1942]] - [[Singapúr]] gafst upp fyrir Japönum.
* [[1950]] - Bandaríska teiknimyndin ''[[Öskubuska (kvikmynd 1950)|Öskubuska]]'' var frumsýnd.
* [[1965]] - [[Fáni Kanada]], með rauðu [[hlynur|hlynsblaði]], var tekinn upp.
* [[1971]] - Bretar og Írar breyttu gjaldmiðlakerfum sínum úr tylftarkerfi í [[tugakerfi]] þannig að eitt pund jafngilti 100 pensum í stað 240 áður.
* [[1972]] - [[Ríkisstjórn Íslands]] ákvað að færa [[fiskveiðilögsaga|fiskveiðilögsögu]] Íslands að 50 mílum.
* [[1976]] - [[Stjórnarskrá Kúbu]] var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu.
* [[1978]] - Bandaríski raðmorðinginn [[Ted Bundy]] náðist í Flórída.
* [[1978]] - [[Leon Spinks]] varð nýr þungavigtarmeistari í hnefaleikum þegar hann sigraði [[Muhammad Ali]] í Las Vegas öllum að óvörum.
* [[1982]] - Olíuborpallurinn ''[[Ocean Ranger]]'' sökk við Nýfundnaland og allir 84 verkamennirnir á pallinum létust.
* [[1984]] - [[Stríð Írans og Íraks]]: Íransher hóf stórsókn til að ná aftur svæðum sem Írakar höfðu hernumið.
* [[1985]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[Morgunverðarklúbburinn]]'' var frumsýnd.
* [[1986]] - Flugvélin [[Beechcraft Starship]] fór í jómfrúarferð sína.
* [[1989]] - [[Sovétríkin]] tilkynntu að allir hermenn þeirra hefðu yfirgefið [[Afganistan]].
* [[1990]] - [[Siðmennt]], samtök áhugafólks um borgaralegar athafnir, voru stofnuð í Reykjavík.
* [[1992]] - Fyrsta [[Fokker 50]]-flugvél [[Flugleiðir|Flugleiða hf]], ''Ásdís'', kom til landsins og lenti á [[Akureyri]].
* [[1995]] - [[Kevin Mitnick]] var handtekinn af [[Bandaríska alríkislögreglan|Bandarísku alríkislögreglunni]] sakaður um að hafa brotist inn í nokkrar af öruggustu tölvum [[BNA|Bandaríkjanna]].
* [[1996]] - Tankskipið ''[[Sea Empress]]'' strandaði við suðurströnd [[Wales]] og 73.000 tonn af hráolíu láku út í sjó.
* [[1996]] - [[Scott-skýrslan]] um sölu vopnabúnaðar til Írans á 9. áratugnum kom út í Bretlandi.
* [[2003]] - Alþjóðleg [[mótmæli]] fóru fram gegn [[Íraksstríðið|stríðinu í Írak]]. Meira en sex milljón manns tóku þátt um allan heim.
* [[2005]] - [[Kýótósáttmálinn]] var samþykktur.
<onlyinclude>
* [[2010]] - 18 létust þegar tvær lestar skullu saman við [[Halle]] í Belgíu.
* [[2010]] - [[Líbía]] lokaði landamærum sínum fyrir íbúum [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðisins]].
* [[2011]] - Nokkrir létust í mótmælum gegn konungsfjölskyldunni í [[Barein]].
* [[2013]] - [[Tsjeljabínsk-steinninn]] splundraðist í 23 km hæð yfir [[Jörðin|jörðu]].
* [[2015]] - 21 [[Koptar|Kopti]] frá egypska bænum Al-Our við [[Minya]] voru hálshöggnir af liðsmönnum [[Íslamska ríkið|Íslamska ríkisins]].
* [[2016]] - [[Bosnía og Hersegóvína]] sótti formlega um aðild að Evrópusambandinu.
* [[2018]] - [[Cyril Ramaphosa]] var sjálfkjörinn forseti Suður-Afríku.
* [[2022]] – [[Justin Trudeau]] forsætisráðherra Kanada virkjaði neyðarlög til að binda enda á [[Mótmælin í Kanada 2022|mótmæli vörubílstjóra]] og fleiri gegn bólusetningaskyldu og sóttvarnareglum.</onlyinclude>
== Fædd ==
* [[1564]] - [[Galileo Galilei]], ítalskur stærðfræðingur, stjörnufræðingur og eðlisfræðingur (d. [[1642]]).
* [[1710]] - [[Loðvík 15.]] Frakkakonungur (d. [[1774]]).
* [[1748]] - [[Jeremy Bentham]], breskur heimspekingur (d. [[1832]]).
* [[1759]] - [[Friedrich August Wolf]], þýskur fornfræðingur (d. [[1824]]).
* [[1820]] - [[Susan B. Anthony]], bandarísk kvenréttindakona (d. [[1906]]).
* [[1856]] - [[Emil Kraepelin]], þýskur sálfræðingur (d. [[1926]]).
* [[1861]] - [[Alfred North Whitehead]], enskur stærðfræðingur (d. [[1947]]).
* [[1874]] - Sir [[Ernest Shackleton]], breskur pólfari (d. [[1922]]).
* [[1891]] - [[Ingimar Jónsson]], íslenskur kennari (d. [[1982]]).
* [[1908]] - [[Oddný Guðmundsdóttir]], íslenskur farkennari og rithöfundur (d. [[1985]]).
* [[1920]] - [[Bjarni Jónsson (stærðfræðingur)|Bjarni Jónsson]], íslenskur stærðfræðingur (d. [[2016]]).
* [[1920]] - [[Anne-Cath.Vestly]], norskur barnabókahöfundur (d. [[2008]]).
* [[1935]] - [[Roger Chaffee]], geimfari (d. [[1967]]).
* [[1939]] - [[Ole Ellefsæter]], norskur skíðagöngugarpur.
* [[1944]] - [[Alfreð Þorsteinsson]] íslenskur stjórnmálamaður og fv. formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]].
* [[1945]] - [[John Helliwell]], breskur tónlistarmaður (Supertramp).
* [[1948]] - [[Art Spiegelman]], bandarískur teiknimyndahöfundur.
* [[1948]] - [[Tino Insana]], bandarískur leikari.
* [[1948]] - [[Bergþóra Árnadóttir]], íslensk tónlistarkona.
* [[1954]] - [[Matt Groening]], bandarískur teiknimyndahöfundur ([[Simpsons-fjölskyldan]]).
* [[1954]] - [[Sólveig Halldórsdóttir]], íslensk leikkona.
* [[1959]] - [[Ali Campbell]], breskur tónlistarmaður ([[UB40]]).
* [[1960]] - [[Mikey Craig]], breskur tónlistarmaður ([[Culture Club]]).
* [[1960]] - [[Margeir Pétursson]], íslenskur stórmeistari í skák.
* [[1964]] - [[Chris Farley]], bandarískur grínisti (d. [[1997]]).
* [[1964]] - [[Duran Çetin]], tyrkneskur rithöfundur.
* [[1974]] - [[Omarosa Manigault]], bandarísk leikkona.
* [[1976]] - [[Brandon Boyd]], bandarískur tónlistarmaður ([[Incubus]]).
* [[1984]] - [[Dorota Rabczewska]], pólsk söngkona.
== Dáin ==
* [[1144]] - [[Lúsíus 2.]] páfi.
* [[1152]] - [[Konráður III (HRR)]], keisari (f. [[1093]]).
* [[1637]] - [[Ferdinand 2. keisari]] hins Heilaga rómverska ríkis (f. [[1578]]).
* [[1731]] - [[María de Jesús de León y Delgado]], spænsk nunna (f. [[1643]]).
* [[1844]] - [[Henry Addington]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1757]]).
* [[1855]] - [[Jón Thorstensen]], íslenskur læknir og alþingismaður (f. [[1794]]).
* [[1857]] - [[Mikhail Glinka]], rússneskt tónskáld (f. [[1804]])
* [[1864]] - [[Adam Wilhelm Moltke]], fyrsti forsætisráðherra Danmerkur (f. [[1785]]).
* [[1892]] - [[Theodor Wisén]], sænskur textafræðingur (f. [[1835]]).
* [[1911]] - [[Theodor Escherich]], bæverskur barnalæknir og örverufræðingur (f. [[1857]]).
* [[1928]] - [[H. H. Asquith]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1852]]).
* [[1952]] - [[Guðmundur Ásbjörnsson]], bæjarfulltrúi í Reykjavík (f. [[1880]]).
* [[1959]] - [[Gunnþórunn Halldórsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1872]]).
* [[1965]] - [[Nat King Cole]], bandarískur söngvari og tónlistarmaður (f. [[1919]]).
* [[1973]] - [[Björgúlfur Ólafsson]], íslenskur læknir, rithöfundur og þýðandi (f. [[1882]]).
* [[1981]] - [[Jón Ingimarsson]], íslenskur verkalýðsleiðtogi (f. [[1913]]).
* [[1988]] - [[Richard Feynman]], bandarískur eðlisfræðingur (f. [[1918]]).
* [[2004]] - [[Hasse Ekman]], sænskur leikari og leikstjóri (f. [[1915]]).
* [[2010]] - [[Ármann Snævarr]], prófessor og fyrrverandi háskólarektor (f. [[1919]]).
* [[2019]] - [[Lee Radziwill]], bandarísk yfirstéttarkona (f. [[1933]]).
{{Mánuðirnir}}
[[Flokkur:Febrúar]]
abhlhqclemy7msj5vo1gsosr7t6dfg9
16. febrúar
0
2365
1987515
1910570
2026-11-17T10:11:53Z
TKSnaevarr
53243
/* Fædd */
1987515
wikitext
text/x-wiki
{{Dagatal|febrúar}}
'''16. febrúar''' er 47. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 318 dagar (319 á [[hlaupár]]i) eru eftir af árinu.
== Atburðir ==
* [[1318]] - Sænsku hertogarnir [[Eiríkur Magnússon hertogi|Eiríkur]] og [[Valdimar Magnússon hertogi|Valdimar]], bræður [[Birgir Magnússon|Birgis Magnússonar]] konungs, létust í kastalanum [[Nyköpingshus]], þar sem bróðir þeirra hafði varpað þeim í dýflissu. Ekki er ljóst hvort þeir dóu úr hungri eða voru drepnir.
* [[1646]] - [[Orrustan við Torrington]] var síðasta stórorrusta [[Enska borgarastyrjöldin|ensku borgarastyrjaldarinnar]].
* [[1742]] - [[Spencer Compton]], jarl af Wilmington, varð forsætisráðherra Bretlands.
* [[1899]] - [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] var stofnað.
* [[1918]] - [[Litáen]] lýsti yfir sjálfstæði frá [[Rússland]]i og [[Þýskaland]]i.
* [[1920]] - [[Hæstiréttur Íslands]] kom saman í fyrsta sinn.
* [[1923]] - [[Howard Carter]] opnaði gröf [[Tútankamon]]s.
* [[1927]] - [[Heimdallur (félag)|Heimdallur]], félag ungra [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismanna]] í [[Reykjavík]], var stofnaður.
* [[1937]] - [[Wallace H. Carothers]] fékk einkaleyfi á [[nælon]]i.
* [[1958]] - Íslenska fyrirtækið [[Véltækni hf.]] var stofnað.
* [[1968]] - Neyðarlínan [[911]] tekin í notkun í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]].
* [[1970]] - 102 létust þegar farþegaflugvél fórst við [[Santo Domingo]] í Dóminíska lýðveldinu.
* [[1976]] - Nokkur vestræn ríki lýstu stuðningi við stjórn [[MPLA]] í [[Angóla]].
* [[1978]] - Fyrsta [[upplýsingatöflukerfi]]ð, [[CBBS]], var sett upp í Chicago.
* [[1983]] - Minnst 75 létust í [[Öskudagskjarreldarnir|Öskudagskjarreldunum]] í Ástralíu.
* [[1985]] - [[Ísrael]] hóf brottkvaðningu herliðs frá [[Líbanon]].
* [[1986]] - Sovéska farþegaskipið ''[[Mikhail Lermontov (skip)|Mikhail Lermontov]]'' sökk í [[Marlborough-sund]]um við Nýja Sjáland.
* [[1987]] - Réttarhöld yfir [[John Demjanjuk]] hófust í [[Jerúsalem]], en hann var sakaður um grimmdarverk í fangabúðunum í [[Treblinka]]. Ekkert sannaðist á hann.
* [[1992]] - Ísraelsk árásarþyrla myrti leiðtoga [[Hezbollah]] í Líbanon, [[Abbas al-Musawi]], og son hans.
* [[1994]] - 207 létust og 2000 slösuðust þegar jarðskjálfti reið yfir [[Lampung]] á [[Súmatra|Súmötru]].
<onlyinclude>
* [[1998]] - 202 létust þegar [[China Airlines flug 676]] hrapaði á íbúabyggð við [[Chiang Kai-shek-flugvöllur|Chiang Kai-shek-flugvöll]] á Taívan.
* [[1999]] - [[Kúrdar|Kúrdískir]] skæruliðar hertóku nokkur sendiráð í [[Evrópa|Evrópu]] eftir að einn af foringjum þeirra, [[Abdullah Öcalan]], var handtekinn af [[Tyrkland|Tyrkjum]].
* [[2005]] - [[Kýótóbókunin]] tók gildi eftir undirskrift [[Rússland]]s, án stuðnings [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Ástralía|Ástralíu]].
* [[2011]] - Flutningaskipið ''[[Goðafoss (skip)|Goðafoss]]'' strandaði í [[Ytre Hvaler-þjóðgarðinum]] skammt undan [[Fredrikstad]] við [[Noregur|Noregsstrendur]].
* [[2014]] - 13 suðurkóreskir ferðamenn létust í sprengjuárás á rútu í [[Kaíró]].
* [[2015]] - [[Egyptalandsher]] hóf loftárásir á [[ISIS]] í [[Líbýa|Líbýu]] í hefndarskyni fyrir morð á kristnum Egyptum.
* [[2017]] - [[Sprengjuárásin í Sehwan 2017]]: 80 létust í sjálfsmorðssprengjuárás á helgistað súfista í Pakistan.</onlyinclude>
== Fædd ==
* [[1497]] - [[Philipp Melanchthon]], þýskur húmanisti og siðbótarmaður (d. [[1560]]).
* [[1636]] - [[Shubael Dummer]], amerískur predikari (d. [[1692]]).
* [[1761]] - [[Charles Pichegru]], franskur herforingi (d. [[1806]]).
* [[1822]] - [[Francis Galton]], breskur mannfræðingur (d. [[1911]]).
* [[1826]] - [[Julia Grant]], forsetafrú Bandaríkjanna (d. [[1902]]).
* [[1834]] - [[Ernst Haeckel]], þýskur náttúruvísindamaður og heimspekingur (d. [[1919]]).
* [[1847]] - [[Kinnaird lávarður]], breskur knattspyrnumaður (d. [[1923]]).
* [[1848]] - [[Octave Mirbeau]], franskur rithöfundur (d. [[1917]]).
* [[1889]] - [[Kristinn Pétursson]], íslenskur blikksmiður (d. [[1965]]).
* [[1921]] - [[Hua Guofeng]], kínverskur stjórnmálamaður (d. [[2008]]).
* [[1935]] - [[Sonny Bono]], söngvari og þingmaður á Bandaríkjaþingi (d. [[1998]]).
* [[1941]] - [[Kim Jong-il]], norðurkóreskur leiðtogi (d. [[2011]]).
* [[1958]] - [[Ice-T]], bandarískur söngvari og leikari.
* [[1959]] - [[John McEnroe]], bandarískur tennisleikari.
* [[1960]] - [[Pete Willis]], enskur gítaristi ([[Def Leppard]]).
* [[1961]] - [[Andy Taylor]], enskur tónlistarmaður ([[Duran Duran]]).
* [[1963]] - [[Dave Lombardo]], kúbverskur trommari ([[Slayer]]).
* [[1972]] - [[Taylor Hawkins]], bandarískur tónlistarmaður ([[Foo Fighters]]).
* [[1978]] - [[Vala Flosadóttir]], íslenskur stangastökkvari.
* [[1979]] - [[Valentino Rossi]], ítalskur ökuþór.
* [[1983]] - [[Agyness Deyn]], ensk fyrirsæta.
* [[1990]] - [[The Weeknd]], kanadískur söngvari.
== Dáin ==
* [[1279]] - [[Alfons 3. Portúgalskonungur|Alfons 3.]], konungur Portúgals (f. [[1210]]).
* [[1899]] - [[Félix Faure]], [[forseti Frakklands]] (f. [[1841]]).
* [[1907]] - [[Giosuè Carducci]], ítalskt skáld og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1835]]).
* [[1917]] - [[Octave Mirbeau]], franskur rithöfundur (f. [[1848]]).
* [[1932]] - [[Ferdinand Buisson]], franskur stjórnmálamaður og handhafi [[friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] (f. [[1841]]).
* [[1934]] - [[Roberto Ferruzzi]], ítalskur listmálari (f. [[1853]]).
* [[1980]] - [[Erich Hückel]], þýskir eðlis- og enfafræðingur (f. [[1895]]).
* [[1992]] - [[Jânio Quadros]], [[Brasilía|brasilískur]] stjórnmálamaður (f. [[1917]]).
* [[1997]] - [[Alvis Vitolinš]], lettneskur skákmeistari (f. [[1946]]).
* [[2016]] - [[Boutros Boutros-Ghali]], aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1922]]).
* [[2017]] - [[Alan Aldridge]], breskur myndlistarmaður (f. [[1943]]).
{{Mánuðirnir}}
[[Flokkur:Febrúar]]
20l95xw6mi0qi1kjty8gorczooqd073
16. nóvember
0
2718
1987445
1949132
2026-11-16T15:26:48Z
Akigka
183
1987445
wikitext
text/x-wiki
{{Dagatal|nóvember}}
'''16. nóvember''' er 320. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (321. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].
== Atburðir ==
* [[1414]] - [[Kirkjuþingið í Konstanz]] var sett af [[Sigmundur keisari|Sigmundi keisara]] (stóð til [[1418]]).
* [[1532]] - [[Francisco Pizarro]] og menn hans unnu sigur á her [[Atahualpa]] í [[Orrustan við Cajamarca|orrustunni við Cajamarca]], tóku heiðursvörð hans af lífi og hann sjálfan til fanga.
* [[1610]] - [[Karl hertogi|Karl 9.]] undirritaði vopnahléssamning við [[Rússland|Rússa]] í [[Ivangorod]].
* [[1621]] - Páfi gaf út tilskipun um að [[1. janúar]] skyldi vera fyrsti dagur ársins en fram að því hafði það verið [[25. mars]].
* [[1624]] - Dómkirkjan á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum í Hjaltadal]], 230 ára gömul bygging, fauk af grunni og gjöreyðilagðist í aftaka norðanveðri.
* [[1632]] - [[Þrjátíu ára stríðið]]: Svíar unnu sigur á keisarahernum í [[Orrustan við Lützen (1632)|orrustunni við Lützen]] en Svíakonungur, [[Gústaf 2. Adolf]], féll.
* [[1677]] - Frakkar lögðu [[Freiburg]] undir sig.
* [[1720]] - Enski sjóræninginn [[Calico Jack]] var handtekinn og hengdur á Jamaíka.
* [[1756]] - [[Thomas Pelham-Holles, hertogi af Newcastle]], forsætisráðherra Bretlands, sagði af sér vegna ósigurs Breta gegn Frökkum á Menorka.
* [[1771]] - [[Tyne-á]] á Norður-Englandi flæddi yfir bakka sína, braut brýr og drekkti fólki.
* [[1794]] - Rússar bældu niður [[Uppreisnin í Varsjá (1794)|uppreisnina í Varsjá]].
* [[1797]] - [[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur]] varð konungur [[Prússland]]s.
* [[1849]] - [[Fjodor Dostojevskíj]] og hópur menntamanna var dæmdur til dauða fyrir andóf gegn stjórnvöldum. Hópurinn er á síðustu stundu færður í fangabúðir í Síberíu.
* [[1904]] - Norðmaðurinn [[Carl Anton Larsen]] stofnaði byggðina [[Grytviken]] á bresku eyjunni [[Suður-Georgía|Suður-Georgíu]] og reisti hvalveiðistöð þar.
* [[1907]] - Stytta af [[Jónas Hallgrímsson|Jónasi Hallgrímssyni]] eftir [[Einar Jónsson]] myndhöggvara var afhjúpuð við Amtmannsstíg í Reykjavík í tilefni af því að öld var liðin frá fæðingu skáldsins. Styttan var sú fyrsta sem upp var sett í Reykjavík eftir annan Íslending en [[Bertel Thorvaldsen|Thorvaldsen]]. Hún var síðar flutt í [[Hljómskálagarðurinn|Hljómskálagarðinn]].
* 1907 - [[Oklahoma]] varð 46. fylki Bandaríkjanna.
* [[1917]] - [[Reykjavíkurhöfn]] var formlega tekin í notkun og afhentu danskir verktakar bæjaryfirvöldum í Reykjavík höfnina.
* [[1930]] - [[Austurbæjarskóli]] tók til starfa.
* 1930 - [[Lúðrasveitin Svanur]] var stofnuð á Íslandi.
* [[1933]] - Bandaríski flugmaðurinn [[Jimmie Angel]] varð fyrsti útlendingurinn sem sá hæstu fossa í heimi í [[Venesúela]] sem voru síðan nefndir eftir honum: [[Englafossar]].
* [[1938]] - Minnisvarði var afhjúpaður í [[Fossvogskirkjugarður|Fossvogskirkjugarði]] á leiði óþekkta sjómannsins. [[Ríkarður Jónsson]] myndhöggvari gerði myndina.
* [[1945]] - [[Charles de Gaulle]] var kosinn forseti Frakklands.
* [[1946]] - Jarðneskar leifar [[Jónas Hallgrímsson|Jónasar Hallgrímssonar]] voru jarðsettar í [[Þjóðargrafreitur|þjóðargrafreitnum]] á Þingvöllum, en upphaflega var hann grafinn í Kaupmannahöfn.
* [[1953]] - [[Edduslysið]]: Fimm létust við Grundarfjörð þegar vélskipið ''Edda'' frá Hafnarfirði lenti í óveðri.
* [[1957]] - [[Nonnahús]] á Akureyri var opnað sem minjasafn þegar öld var liðin frá fæðingu Jóns Sveinssonar rithöfundar (Nonna).
* [[1965]] - [[Venera-áætlunin]]: Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 3]]'' til Venus.
* [[1969]] - Nokkrir meðlimir [[Æskulýðsfylkingin|Æskulýðsfylkingarinnar]] réðust inn í myndver [[Keflavíkursjónvarpið|Keflavíkursjónvarpsins]] og unnu þar spjöll.
* [[1970]] - Flugvélin [[Lockheed L-1011 TriStar]] flaug í fyrsta skipti.
* [[1971]] - Fyrsta fórnarlamb [[Stafrófsmorðin]]gjans hvarf í New York-fylki.
* [[1972]] - [[Heimsminjaskrá UNESCO]] var sett á stofn.
* [[1973]] - NASA sendi mannaða geimfarið ''[[Skylab 4]]'' á loft.
* 1973 - [[Richard Nixon]] heimilaði lagningu [[Alaskaolíuleiðslan|Alaskaolíuleiðslunnar]].
* [[1988]] - [[Söngvabyltingin]]: [[Eistneska Sovétið]] lýsti því yfir að lög þess væru æðri lögum Sovétríkjanna.
* 1988 - [[Benazir Bhutto]] var kjörin forsætisráðherra Pakistans.
* [[1989]] - [[Flauelsbyltingin]] í Tékkóslóvakíu hófst með mótmælum í Bratislava.
* [[1991]] - Fyrsta [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna 1991|heimsmeistarakeppni kvenna]] í knattspyrnu hófst í Kína.
* [[1992]] - [[Hoxnesjóðurinn]] uppgötvaðist í [[Suffolk]] í Bretlandi.
* [[1993]] - Gvæjana var 60. ríkið sem undirritaði [[Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna|Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna]] og þar með voru öll skilyrði fyrir staðfestingu hans uppfyllt.
* [[1995]] - Stríðsglæpadómstóll á vegum Sameinuðu þjóðanna kærði [[Radovan Karadžić]] og [[Ratko Mladić]] fyrir [[þjóðarmorð]].
* [[1996]] - [[Auður Laxness]], eiginkona Halldórs Laxness, gaf handritadeild [[Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|Þjóðarbókhlöðunnar]] bréfasafn manns síns.
* [[1996]] - [[Dagur íslenskrar tungu]] var haldinn hátíðlegur í fyrsta skipti á fæðingardegi [[Jónas Hallgrímsson|Jónasar Hallgrímssonar]].
* 1996 - [[Móðir Teresa|Móður Teresu]] var veittur heiðursborgararéttur í Bandaríkjunum.
* [[1999]] - 16 fórust og 69 björguðust þegar norska skíðaferjan ''[[Sleipner]]'' strandaði við [[Ryvarden-viti|Ryvarden-vita]].
* [[2000]] - [[Bill Clinton]] heimsótti [[Víetnam]] fyrstur Bandaríkjaforseta frá lokum [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðsins]].
* [[2002]] - [[Einkavæðing bankanna 2002]]: Íslenska ríkið seldi 45,8% hlut sinn í Búnaðarbankanum til S-hópsins.
* [[2004]] - Hljóðfráa þotan [[NASA X-43]] setti hraðamet, 10.617 km/klst eða [[Mach]] 9,6.
* [[2006]] - [[Tívolíið í Kaupmannahöfn]] kynnti áform um niðurrif [[H.C. Andersen-höllin|H.C. Andersen-hallarinnar]] og byggingu lúxushótels í staðinn. Síðar var höllin friðuð og Tívolí neyddist til að hætta við áformin.
<onlyinclude>
* [[2007]] - Þúsundir létust og milljónir misstu heimili sín í gífurlegum [[Fellibylurinn Sidr|fellibyl]] sem gekk yfir [[Bangladess]].
* 2007 - Íslenska eignarhaldsfélagið [[Stím]] var stofnað.
* [[2016]] - Nýtt gagnasafn um íslensku, [[Málið.is]], var opnað.
* [[2020]] - Fellibylurinn [[Iota (fellibylur)|Iota]] gekk á land í Níkaragva, aðeins tveimur vikum eftir fellibylinn Eta.
* [[2021]] - Rússar voru gagnrýndir harðlega eftir að prófanir á flaugum til að granda gervihnöttum mynduðu ský af [[geimrusl]]i sem ógnaði Alþjóðlegu geimstöðinni.
* [[2022]] - ''[[Artemis 1]]'': NASA sendi ómannað geimfar á braut um tunglið til að prófa nýtt geimskotakerfi fyrir mönnuð geimför, [[Space Launch System]].
* [[2023]] - [[Andry Rajoelina]] var kjörinn forseti Madagaskar.
* 2023 - [[Finnland]] lokaði flestum landamærastöðvum við landamærin að Rússlandi vegna straums flóttafólks.</onlyinclude>
== Fædd ==
* [[42 f.Kr.]] - [[Tíberíus]] keisari (d. [[37]]).
* [[1717]] - [[Jean le Rond d'Alembert]], franskur heimspekingur (d. [[1783]]).
* [[1807]] - [[Jónas Hallgrímsson]], íslenskur náttúrufræðingur, skáld og einn Fjölnismanna, (d. [[1845]]).
* [[1842]] - [[Hannibal Sehested (forsætisráðherra)|Hannibal Sehested]], forsætisráðherra Danmerkur (d. [[1924]]).
* [[1855]] - [[Tommaso Tittoni]], forsætisráðherra Ítalíu (d. [[1931]]).
* [[1857]] - [[Jón Sveinsson (Nonni)]], íslenskur rithöfundur og kaþólskur prestur, (d. [[1944]]).
* [[1861]] - [[Luigi Facta]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[1930]]).
* [[1874]] - [[Aleksandr Koltsjak]], rússneskur flotaforingi (d. [[1920]]).
* [[1899]] - [[Warren McCulloch]], bandarískur stýrifræðingur (d. [[1969]]).
* [[1901]] - [[Ernest Nagel]], tékkneskur heimspekingur (d. [[1985]]).
* [[1904]] - [[Nnamdi Azikiwe]], fyrsti forseti Nígeríu (d. [[1996]]).
* [[1906]] - [[Einar Sveinsson]], íslenskur arkitekt (d. [[1973]]).
* [[1911]] - [[Oddgeir Kristjánsson]], íslenskur lagahöfundur (d. [[1966]]).
* [[1922]] - [[José Saramago]], portúgalskur rithöfundur (d. [[2010]]).
* [[1938]] - [[Robert Nozick]], bandarískur heimspekingur (d. [[2002]]).
* [[1955]] - [[Guillermo Lasso]], ekvadorskur stjórnmálamaður.
* [[1958]] - [[Marg Helgenberger]], bandarísk leikkona.
* [[1962]] - [[Ásbjörn Óttarsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[1972]] - [[Michael Irby]], bandarískur leikari.
* [[1982]] - [[Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir]], íslensk knattspyrnukona.
* [[1985]] - [[Sanna Marin]], finnsk stjórnmálakona.
* [[1993]] - [[Pete Davidson]], bandarískur uppistandari.
== Dáin ==
* [[1272]] - [[Hinrik 3. Englandskonungur]] (f. [[1207]]).
* [[1603]] - [[Pierre Charron]], franskur heimspekingur (f. [[1541]]).
* [[1632]] - [[Gústaf 2. Adolf]] konungur Svíþjóðar féll í orrustunni við Lützen (f. [[1594]]).
* [[1781]] - [[Jón Teitsson]], Hólabiskup (f. [[1716]]).
* [[1797]] - [[Friðrik Vilhjálmur 2.]], konungur Prússlands (f. [[1744]]).
* [[1918]] - [[Johan Henrik Deuntzer]], danskur stjórnmálamaður (f. [[1845]]).
* [[1934]] - [[Carl von Linde]], þýskur verkfræðingur (f. [[1842]]).
* [[1945]] - [[Sigurður Eggerz]], forsætisráðherra Íslands (f. [[1875]]).
* [[1954]] - [[Benedikt Sveinsson (yngri)|Benedikt Sveinsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1877]]).
* [[1960]] - [[Clark Gable]], bandarískur leikari (f. [[1901]]).
* [[1995]] - [[Elly Vilhjálms]], íslensk söngkona (f. [[1935]]).
* [[2006]] - [[Milton Friedman]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1912]]).
* [[2024]] - [[Kristinn Haukur Skarphéðinsson]], íslenskur dýravistfræðingur (f. [[1956]]).
== Hátíðisdagar ==
* [[Dagur íslenskrar tungu]] á [[Ísland]]i.
{{Mánuðirnir}}
[[Flokkur:Nóvember]]
7zhqq4pi94tdanh36r4fuewtln6m094
Kína
0
3679
1987469
1985354
2026-11-16T20:24:39Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987469
wikitext
text/x-wiki
{{aðgreiningartengill|Kína (aðgreining)}}
{{land
| nafn = Alþýðulýðveldið Kína
| nafn_í_eignarfalli = Kína
| nafn_á_frummáli = 中华人民共和国<br/>Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó
| fáni = Flag of the People's Republic of China.svg
| skjaldarmerki = 中華人民共和國國徽.svg
| þjóðsöngur = [[Mars sjálfboðaliðanna]]
| staðsetningarkort = CHN_orthographic.svg
| höfuðborg = [[Peking]]
| tungumál = [[Kínverska]]
| stjórnarfar = [[Flokksræði]]
| titill_leiðtoga1 = [[Forseti Alþýðulýðveldisins Kína|Forseti]]
| titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Alþýðulýðveldisins Kína|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Xi Jinping]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Li Qiang]]
| staða = Sjálfstæði
| atburður1 = [[Qin-veldið|Fyrsta keisaraveldið]]
| dagsetning1 = 221 f.o.t.
| atburður2 = [[Lýðveldið Kína (1912–1949)|Lýðveldið Kína]]
| dagsetning2 = 1. janúar 1912
| atburður3 = [[Alþýðulýðveldið Kína]]
| dagsetning3 = 1. október 1949
| flatarmál = 9.596.961
| stærðarsæti = 4
| hlutfall_vatns = 2,8
| fólksfjöldi = 1.408.280.000
| mannfjöldaár = 2024
| mannfjöldasæti = 2
| íbúar_á_ferkílómetra = 147
| VLF = 40.716
| VLF_ár = 2025
| VLF_sæti = 1
| VLF_á_mann = 28.978
| VLF_á_mann_sæti = 72
| VÞL = {{hækkun}} 0.797
| VÞL_ár = 2023
| VÞL_sæti = 78
| gjaldmiðill = [[Renminbi]] ''(júan)''
| tímabelti = [[UTC+8]]
| tld = cn
| símakóði = 86
}}
'''Alþýðulýðveldið Kína''' ([[kínverska]]: 中华人民共和国; [[pinyin]]: ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'') nær yfir megnið af því [[Kína (menningarsvæði)|svæði]] sem í menningarlegu, landfræðilegu og sögulegu samhengi hefur verið kallað [[Kína]] (中国 ''Zhōngguó'' „Miðríkið“). Allt frá stofnun þess árið 1949 hefur ríkið verið undir stjórn [[Kommúnistaflokkur Kína|Kommúnistaflokks Kína]]. Það er [[Listi yfir lönd eftir mannfjölda|annað fjölmennasta ríki veraldar]] með yfir 1,4 milljarða íbúa sem flestir teljast til [[Hankínverjar|Hankínverja]].<ref>{{Vísindavefurinn|6165|Getið þið sagt mér allt um Kína, helst sem fyrst?|höfundur=Sigrún Harðardóttir|dags=1.9.2006}}</ref> Það er stærsta ríki [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] að flatarmáli og það fjórða stærsta í heiminum. Ríkið á landamæri að fjórtán ríkjum: [[Afganistan]], [[Bútan]], [[Indland]]i, [[Kasakstan]], [[Kirgistan]], [[Laos]], [[Mongólía|Mongólíu]], [[Mjanmar]], [[Nepal]], [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]], [[Pakistan]], [[Rússland]]i, [[Tadsíkistan]] og [[Víetnam]]. Höfuðborgin er [[Peking]], en [[Sjanghaí]] er stærsta borgin og fjármálamiðstöð landsins.
Alþýðulýðveldið gerir tilkall til [[Taívan]] og nærliggjandi eyja sem í raun lúta þó stjórn [[Lýðveldið Kína|Lýðveldisins Kína]]. Hugtakið „meginland Kína“ er stundum notað til að lýsa Alþýðulýðveldinu og þá eru [[Hong Kong]] og [[Makaó]] yfirleitt ekki talin með sökum sérstöðu þeirra. Einnig gengur þessi hluti Kína undir nafninu „Rauða Kína“, yfirleitt á meðal andstæðinga eða gagnrýnenda þess. Þar sem Alþýðulýðveldið ræður yfir yfirgnæfandi meirihluta sögulegs landsvæðis Kínverja er það í daglegu tali yfirleitt einfaldlega kallað Kína og Lýðveldið Kína einfaldlega Taívan.
Kína er oft talið ein af sex [[vagga siðmenningar|vöggum siðmenningar]] í heiminum. Menn tóku að setjast þar að á [[fornsteinöld]]. Seint á [[2. árþúsundið f.Kr.|2. árþúsundinu f.o.t.]] komu fyrstu konungsríkin fram í árdal [[Gulá]]r. Frá 8. til 3. aldar f.o.t. dróst [[Zhou-veldið]] saman um leið og ný tegund stjórnsýslu og hernaðartækni litu dagsins ljós. Á þeim tíma hófst klassíska tímabilið í [[klassískar kínverskar bókmenntir|bókmenntum]], [[kínversk heimspeki|heimspeki]] og [[kínversk sagnaritun|sagnaritun]]. Árið 221 f.o.t. var Kína sameinað undir [[Keisari Kína|keisara]] sem markar upphaf kínverskra keisaravelda sem telja meðal annars [[Qin-veldið]], [[Hanveldið]], [[Tangveldið]], [[Júanveldið]], [[Mingveldið]] og [[Tjingveldið]]. Kínversk menning blómstraði og hafði mikil áhrif á heimshlutann með útbreiðslu [[byssupúður]]s, [[pappír]]sgerðar, [[Silkivegurinn|Silkiveginum]], og [[Kínamúrinn|Kínamúrnum]]. Seint á 19. öld tóku Evrópuveldin að sækjast eftir aðstöðu í Kína og neyddu keisarastjórnina til að veita sér heimild til að koma þar upp aðstöðu. Eftir áratuga hnignunarskeið var Tjingveldinu steypt af stóli í [[Xinhai-byltingin|Xinhai-byltingunni]] 1911 og [[Lýðveldið Kína (1912-1949)|Lýðveldið Kína]] var stofnað árið eftir.
Undir stjórn [[Beiyang-stjórnin|Beiyang-stjórarinnar]] var landið óstöðugt og klofnaði á endanum á [[Stríðsherratímabilið|Stríðsherratímabilinu]]. Því tímabili lauk þegar her [[Kuomintang]] sameinaði landið á ný eftir [[Norðurför Kuomintang|Norðurförina]]. [[Kínverska borgarastyrjöldin]] hófst árið 1927 þegar her Kuomintang framdi [[Sjanghaífjöldamorðin|fjöldamorð]] á meðlimum Kínverska kommúnistaflokksins. Kommúnistar hófu þá skæruhernað gegn [[stjórn þjóðernissinna]] undir forystu Kuomintang. Þegar [[Japan]]ar gerðu innrás í Kína árið 1937, mynduðu kommúnistar, undir forystu [[Mao Zedong]], og Kuomintang, bandalag til að berjast gegn Japönum. [[Annað stríð Kína og Japans]] endaði með sigri Kínverja, en kommúnistar og Kuomintang hófu borgarastríðið á ný um leið og Japanar hörfuðu. Árið 1949 tryggðu kommúnistar sér yfirráð yfir stærstum hluta landsins og lýstu yfir stofnun [[Alþýðulýðveldi]]sins Kína. Stjórn Kuomintang hörfaði til eyjunnar Taívan. Landið var því klofið og [[Tvö Kína|báðar stjórnirnar]] gerðu tilkall til þess að teljast eina lögmæta stjórn landsins. Eftir jarðaumbætur í upphafi fóru tilraunir kommúnista til að koma á efnahagsstjórn í anda sósíalisma illa. [[Stóra stökkið fram á við]] olli [[Hungursneyðin mikla í Kína|hungursneyðinni miklu]] þar sem milljónir Kínverja létu lífið, og [[Menningarbyltingin]] einkenndist af pólitísku umróti og ofsóknum í nafni [[maóismi|maóískrar]] lýðhyggju.<ref>{{Vísindavefurinn|5342|Hvað fólst í menningarbyltingunni í Kína?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=20.10.2005}}</ref> Eftir [[klofningur Kína og Sovétríkjanna|klofning Kína og Sovétríkjanna]] tóku Kínverjar upp nánara stjórnmálasamband við [[Bandaríkin]] 1972. Árið 1978 hófust efnahagsumbætur sem færðu efnahagsstjórn Kína frá [[áætlunarbúskapur|áætlunarbúskap]] að [[markaðsbúskapur|markaðsbúskap]] og lögðu grunn að miklum [[hagvöxtur|hagvexti]]. Kröfur um lýðræðisumbætur stöðvuðust hins vegar þegar [[mótmælin á Torgi hins himneska friðar]] 1989 voru barin niður af hörku.<ref>{{vísindavefurinn|6606|Fyrir hverju var barist í stúdentamótmælunum á Torgi hins himneska friðar? Hvernig brást stjórnin við?|höfundur=Jón Egill Eyþórsson|dags=24.4.2007}}</ref>
Kína er [[einingarríki]] og [[kommúnistaríki]] undir stjórn Kínverska kommúnistaflokksins sem skilgreinir landið sem [[sósíalismi|sósíalískt ríki]]. Það er eitt af fimm fastaríkjum [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna]]. Sæti Kína hjá Sameinuðu þjóðunum var áður skipað fulltrúa [[Taívan]]s til 1971 þegar fulltrúi Alþýðulýðveldisins Kína tók við sætinu. Kína er stofnaðili að ýmsum svæðissamtökum eins og [[Innviðafjárfestingabanki Asíu|Innviðafjárfestingabanka Asíu]], [[Silkivegssjóðurinn|Silkivegssjóðnum]], [[Nýþróunarbankinn|Nýþróunarbankanum]] og [[RCEP-fríverslunarsamningurinn|RCEP-fríverslunarsamningnum]]. Kína á aðild að [[G20]], [[Efnahagssamvinna Asíu- og Kyrrahafsríkja|Efnahagssamvinnu Asíu- og Kyrrahafsríkja]], [[Sjanghaísamstarfsstofnunin]]ni og [[Leiðtogafundur Austur-Asíuríkja|Leiðtogafundi Austur-Asíuríkja]]. [[Hagkerfi Kína]] myndar um fimmtung heimshagkerfisins og er [[Lönd eftir landsframleiðslu (KMJ)|stærsta hagkerfi heims kaupmáttarjafnað]]. Kína er annað auðugasta ríki heims á eftir [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], en situr fremur lágt á listum eftir [[lýðræði]], [[mannréttindi|mannréttindum]] og [[trúfrelsi]].<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB}}</ref> Landið hefur verið með einn mesta hagvöxt á heimsvísu og er stærsta framleiðsluland og útflutningsland heims, og annað mesta innflutningsland heims. Kína er [[kjarnorkuveldi]] og býr yfir fjölmennasta [[fastaher]] heims og er í öðru sæti yfir lönd eftir framlögum til varnarmála. Kína er [[stórveldi]] og hefur verið lýst sem rísandi [[risaveldi]].<ref>{{Vísindavefurinn|21886|Hvað bendir til þess að Kína verði eitt af stórveldum 21. aldarinnar?|höfundur=Geir Sigurðsson|dags=13.8.2009}}</ref><ref>{{cite journal|author=Cordesman, Anthony|date=1 October 2019|title=China and the United States: Cooperation, Competition, and/or Conflict|url=https://www.csis.org/analysis/china-and-united-states-cooperation-competition-andor-conflict|access-date=22 March 2021|journal=Center for Strategic and International Studies}}</ref> Kína er þekkt fyrir [[kínversk matargerð|matargerð]] og menningu,<ref>{{Vísindavefurinn|6153|Hvað getið þið sagt mér um kínverskt samfélag?|höfundur=Geir Sigurðsson|dags=28.8.2006}}</ref> [[líffjölbreytni]], og annan mesta fjölda [[Heimsminjaskrá UNESCO|heimsminja]] á eftir [[Ítalía|Ítalíu]], eða 60.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/cn|title=China|website=UNESCO World Heritage Convention|access-date=8.9.2025}}</ref>
== Heiti ==
Heitið Kína hefur verið notað í ýmsum Evrópumálum frá því á 16. öld, en var ekki notað af Kínverjum sjálfum yfir land sitt á þeim tíma. Heitið barst til Evrópu með portúgölskum ferðalöngum til Indlands, þar sem það er dregið af orðinu ''Chīna'' í [[sanskrít]].<ref name=OED>{{cite web |url=https://www.oed.com/view/Entry/31735? |title= China |work= Oxford English Dictionary }}</ref> Á miðöldum kom Kína fyrir í evrópskum heimildum sem ''Kataí'', úr mongólsku heiti landsins sem [[Kitanar]] lögðu undir sig í norðurhluta Kína á 10. öld ([[Kara Kitai]]). Þaðan barst heitið með arabískum og rússneskum ritum til Evrópu. [[Marco Polo]] notar til dæmis það heiti í bók sinni ''Il Milione'' yfir ríki stórkansins.
Heitið Kína kemur fyrir í dagbók [[Duarte Barbosa]] frá 1516 sem ''o Grande Reino da China''.<ref>{{citation |first=Duarte |last=Barbosa |title=Livro em que dá Relação do que Viu e Ouviu no Oriente |editor=Augusto Reis Machado |display-editors=0 |location=Lissabon |date=1946 |url=http://purl.pt/435 |url-status=dead |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20081022202824/http://purl.pt/435 |archive-date=2008-10-22 |lang=pt |access-date=2021-07-20 }}</ref><ref name=OED/> Þetta heiti kemur fyrir í íslenskum ritum frá 17. öld sem ''Sína'' eins og í [[latína|latínu]], ''Kín'' eða ''Kína''. Uppruni orðsins [[appelsína]], sem kemur úr lágþýsku, er til dæmis „Kína-[[epli]]“. Heitið sem Barbosa notaði var fengið úr [[persneska|persnesku]], ''Chīn'' (چین), sem aftur var dregið af [[sanskrít]], ''Cīna'' (चीन).<ref name="AmHer">"[http://dictionary.reference.com/browse/China?qsrc=2888 China]". ''The American Heritage Dictionary of the English Language'' (2000). Boston and New York: Houghton-Mifflin.</ref> Orðið ''Cīna'' kemur fyrir í fornum helgiritum Hindúa eins og ''[[Mahābhārata]]'' (5. öld f.o.t.) og ''[[Manusmṛti]]'' (2. öld f.o.t.).<ref name=wade>Wade, Geoff. "[https://www.sino-platonic.org/complete/spp188_yelang_china.pdf The Polity of Yelang and the Origin of the Name 'China']". ''Sino-Platonic Papers'', No. 188, maí 2009, s. 20.</ref> Árið 1655 stakk [[Martino Martini]] upp á því að orðið væri upphaflega dregið af heiti [[Qin-veldið|Qin-veldisins]] (221-206 f.o.t.).<ref name="Martini">Martino, Martin, ''Novus Atlas Sinensis'', Vín 1655, Formáli, s. 2.</ref><ref name=wade/> Indverskir textar sem nota orðið eru eldri en Qin-veldið, en þessi uppruni er samt gefinn upp af ýmsum heimildum.<ref>{{cite book |author=Bodde, Derk |editor=Denis Twitchett |editor2= Michael Loewe |url = https://books.google.com/books?id=A2HKxK5N2sAC&pg=PA20|title = The Cambridge History of China: Volume 1, The Ch'in and Han Empires, 221 BC – AD 220 |page = 20 |isbn = 978-0-521-24327-8|year=1978 }}</ref> Aðrar kenningar rekja orðið í sanskrít til heita [[Yelang]] eða ríkisins [[Chu (ríki)|Chu]].<ref name=wade/><ref>{{cite book |author=Yule, Henry |url = https://books.google.com/books?id=SAqgAb41ifIC&pg=PA3 |title = Cathay and the Way Thither |pages= 3–7 |isbn = 978-81-206-1966-1|year = 1866 }}</ref>
Opinbert heiti nútímaríkisins er „Alþýðulýðveldið Kína“ (中华人民共和国 ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''). Stutta myndin er ''Zhōngguó'' (中国), dregið af ''zhōng'' („mið-“) og ''guó'' („ríki“), hugtak sem varð til á tímum [[Vestur-Zhou]] sem vísun í yfirráðasvæði þeirra. Heitið var síðan látið ná yfir svæðið í kringum [[Luoyi]] (nú [[Luoyang]]) á tímum [[Austur-Zhou]], og síðan yfir [[Miðsléttan (Kína)|Miðsléttuna]]. Síðar var það stundum notað sem heiti yfir ríkið á tímum [[Tjingveldið|Tjingveldisins]].<ref name=wilx>{{citation |last=Wilkinson |first=Endymion |title=Chinese History: A Manual |url=https://books.google.com/books?id=ERnrQq0bsPYC&pg=PA132|date=2000 |location=[[Cambridge, Mass.|Cambridge]] |publisher=Harvard University Asia Center |series=Harvard-Yenching Institute Monograph No. 52 |page=132|isbn=978-0-674-00249-4}}</ref> Það var oft notað sem menningarlegt hugtak til að aðgreina þjóðina [[Huaxia]] frá öðrum sem álitnir voru „barbarar“.<ref name=wilx/> Nafnið ''Zhongguo'' hefur þannig líka verið þýtt sem „Miðríkið“ í Evrópumálum.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4n8u0HG-iYEC&pg=PA52|title=Greater China in an Era of Globalization|last1=Tang|first1=Xiaoyang|last2=Guo|first2=Sujian|last3=Guo|first3=Baogang|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2010|isbn=978-0-7391-3534-1|location=Lanham, MD|pages=52–53}}</ref> Alþýðulýðveldið Kína er stundum kallað [[Meginlands-Kína]] til aðgreiningar frá [[Lýðveldið Kína|Lýðveldinu Kína]].<ref name=":6">{{cite news|title=Two "Chinese" flags in Chinatown 美國唐人街兩面「中國」國旗之爭|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/zhongwen/simp/world-49585512}}</ref><ref>{{cite news|title=Chou Hsi-wei on Conflict Zone|publisher=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/en/chou-hsi-wei-on-conflict-zone/av-49624866|quote=So-called 'China', we call it 'Mainland', we are 'Taiwan'. Together we are 'China'.}}</ref><ref name=":8">{{cite web|title=China-Taiwan Relations|url=https://www.cfr.org/backgrounder/china-taiwan-relations|publisher=Council on Foreign Relations|access-date=2021-07-20|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726215005/https://www.cfr.org/backgrounder/china-taiwan-relations|url-status=dead}}</ref><ref name=":7">{{cite news|title=What's behind the China-Taiwan divide?|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34729538}}</ref>
== Saga ==
=== Mongólsk yfirráð ===
Í byrjun 13. aldar hófu Mongólar undir forystu [[Djengis Khan]] að leggja undir sig Kína. Djengis Khan lagði undir sig stóran hluta norður Kína en sonur hans og barnabarn lögðu síðar undir sig suðurhluta Kína. [[Mongólaveldið]] varð mjög stórt og náði frá Víetnam og Kóreuskaganum í austri til Ungverjalands í vestri. Mongólaveldið klofnaði eftir dauða [[Kúblaí Khan]] en afkomendur hans ríktu yfir Kína allt til ársins 1368 og þá lauk yfirráðum mongóla yfir Kína.<ref>{{vísindavefurinn|81746|Hverjar voru helstu ástæður þess að Mongólar urðu að heimsveldi á miðöldum en ekki Kínverjar?|höfundur=Geir Sigurðsson|dags=7.6.2021}}</ref>
== Landfræði ==
[[File:East Asia topographic map.png|thumb|[[Hæðakort]] af Kína.]]
Land Kína er mjög stórt og fjölbreytt. Það nær frá [[Góbíeyðimörkin]]ni og [[Talkamakan]] í þurru norðri, að [[hlýtempraður|hlýtempruðum]] skógum í röku suðrinu. Fjallgarðarnir [[Himalajafjöll]], [[Karakoramfjöll]], [[Pamírfjöll]] og [[Tian Shan]] skilja milli Kína og [[Suður-Asía|Suður-Asíu]] og [[Mið-Asía|Mið-Asíu]]. [[Jangtsefljót]] og [[Gulá]], þriðja og sjötta lengsta fljót jarðar, renna frá [[Tíbet]] að þéttbýlu austurströndinni. Strandlengja Kína við [[Kyrrahaf]] er 14.500 km að lengd og markast af [[Bóhaíhaf]]i, [[Gulahaf]]i, [[Austur-Kínahaf]]i og [[Suður-Kínahaf]]i. Kína tengist [[Evrasíusteppan|Evrasíusteppunni]] við landamærin að Kasakstan.
Landsvæði Kína liggur á milli 18. og 54. breiddargráðu norður, og 54. og 73. lengdargráðu austur. Landfræðileg miðja Kína er við {{coord|35|50|40.9|N|103|27|7.5|E|region:CN-62_type:landmark|name=Geographical center of China}}. Landslag í Kína er mjög fjölbreytt. Í austri, við strendur [[Gulahaf]]s og [[Austur-Kínahaf]]s, eru þéttbýlar flóðsléttur, en á mongólsku hásléttunni í norðri, er [[gresja]] ríkjandi. Í suðurhluta Kína eru hæðir og lágir fjallgarðar, meðan miðausturhlutinn hefur árósa tveggja stærstu fljóta landsins: [[Gulá]]r og [[Jangtse]]. Aðrar stórar ár eru [[Xi-fljót]], [[Mekong]], [[Bramapútra]] og [[Amúrfljót]]. Í vestri eru helstu fjallgarðar landsins, eins og [[Himalajafjöll]]. Hásléttur í norðri innihalda sum af þurrustu svæðum jarðar, eins og [[Taklamakan]] og [[Góbíeyðimörkin]]a. Hæsti tindur heims, [[Everestfjall]] (8.848 metrar) liggur á landamærum Kína að Nepal.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm|title=Nepal and China agree on Mount Everest's height|date=8 April 2010|work=BBC News|access-date=18 January 2020|archive-date=12 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712190003/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm|url-status=live}}</ref> Lægsti punkturinn og þriðji lægsti punktur heims, er í uppþornuðu [[Ayding-vatn]]i (-154 metrar) í [[Turpandældin]]ni.<ref>{{cite web |date=28 February 2015 |title=Lowest Places on Earth |url=http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207222858/http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm |archive-date=7 February 2015 |access-date=2 December 2013 |website=[[National Park Service]] |publisher=}}</ref>
Þótt Kína spanni ígildi fimm [[tímabelti|tímabelta]] (frá UTC+5 til UTC+9) notast ríkið við eitt tímabelti, kínverskan staðaltíma ([[UTC+8]]).<ref name=whyist>{{cite web | title=Why Is There Only 1 Time Zone in China? | website=timeanddate.com | url=https://www.timeanddate.com/time/china/one-time-zone.html | access-date=2025-08-28}}</ref><ref>{{cite web | title=About time: One huge country, one time zone | website=BBC News | date=2011-03-23 | url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-pacific-12841280 | access-date=2025-08-28}}</ref> Stefna um samræmdan tíma var tekin upp árið 1949.<ref name=whyist/>
== Stjórnmál ==
{{Sjá einnig|Valdakynslóðir Alþýðulýðveldisins Kína}}
{{multiple image
| align = right
| width = 250
| direction = vertical
| caption_align = center
| image1 = Great Hall Of The People At Night.JPG
| caption1 = [[Alþýðuhöllin í Kína]]<br/>þar sem [[Alþýðuráð Kína]] kemur saman.
| image2 = Lascar Xinhua Gate (Xinhuamen) (4497575335).jpg
| caption2 = [[Zhongnanhai]], stjórnarsetur ríkisstjórnar Kína og Kínverska kommúnistaflokksins.
}}
Alþýðulýðveldið Kína er [[flokksræði]]sríki undir stjórn Kínverska kommúnistaflokksins. Kommúnistaflokkurinn lýsir hugmyndafræði sinni sem „sósísalisma með kínverskum einkennum“,<ref>{{vísindavefurinn|29009|Hvernig er stjórnarfarið í Kína?|höfundur=Helga Kristín Kolbeins|dags=8.7.2009}}</ref> sem er [[kínverskur marxismi]].<ref>{{Cite news |date=5 January 2013 |title=Xi reiterates adherence to socialism with Chinese characteristics |url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-01/05/c_132082389.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174945/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-01/05/c_132082389.htm |archive-date=1 February 2016 |access-date=14 January 2020 |agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> [[Stjórnarskrá Kína]] skilgreinir Alþýðulýðveldið sem [[kommúnistaríki|sósíalískt ríki]] undir [[alræði alþýðunnar]] sem stjórnað er af verkalýðnum og byggist á bandalagi verkamanna og bænda. Hún segir að stofnanir ríkisins skuli starfa samkvæmt [[Lýðræðisleg miðstýring|lýðræðislegri miðstýringu]]<ref name="Constitution">{{Cite web |date=20 November 2019 |title=Constitution of the People's Republic of China |url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/constitution2019/201911/1f65146fb6104dd3a2793875d19b5b29.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702212731/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/constitution2019/201911/1f65146fb6104dd3a2793875d19b5b29.shtml |archive-date=2 July 2023 |access-date=20 March 2021 |website=[[National People's Congress]]}}</ref> og að helstu einkenni sósíalisma með kínverskum einkennum sé leiðtogahlutverk Kínverska kommúnistaflokksins.<ref name="2018-amendments-translated">{{Cite web |last=Wei |first=Changhao |date=11 March 2018 |title=Annotated Translation: 2018 Amendment to the P.R.C. Constitution (Version 2.0) |url=https://npcobserver.com/2018/03/11/translation-2018-amendment-to-the-p-r-c-constitution |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222125439/https://npcobserver.com/2018/03/11/translation-2018-amendment-to-the-p-r-c-constitution |archive-date=22 December 2018 |access-date=22 August 2019 |website=NPC Observer}}</ref>
Opinberlega skilgreinir Kommúnistaflokkurinn stjórnarfar í Kína sem [[lýðræði]], eða „lýðræði fólksins í heildarferlinu“ (þar sem átt er við lýðræðislega ákvarðanatöku í nefndum og ráðum stjórnsýslunnar),<ref name="Decoding China-2021">{{Cite web |date=4 February 2021 |title=Democracy |url=https://decodingchina.eu/democracy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816041118/https://decodingchina.eu/democracy |archive-date=16 August 2022 |access-date=22 August 2022 |website=Decoding China |publisher=[[Heidelberg University]]}}</ref> en stjórn landsins er samt almennt lýst sem [[alræðisstjórn]].<ref>{{Cite book |last=Ringen |first=Stein |author-link=Stein Ringen |title=The Perfect Dictatorship: China in the 21st Century |url=https://archive.org/details/perfectdictators0000ring |date=2016 |publisher=[[Hong Kong University Press]] |isbn=978-9-8882-0893-7 |page=[https://archive.org/details/perfectdictators0000ring/page/2 3]}}</ref><ref name="Isabelle">{{Cite news |last1=Qian |first1=Isabelle |last2=Xiao |first2=Muyi |last3=Mozur |first3=Paul |last4=Cardia |first4=Alexander |date=21 June 2022 |title=Four Takeaways From a Times Investigation Into China's Expanding Surveillance State |url=https://www.nytimes.com/2022/06/21/world/asia/china-surveillance-investigation.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116110333/https://www.nytimes.com/2022/06/21/world/asia/china-surveillance-investigation.html |archive-date=16 January 2023 |access-date=23 July 2022 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Þar eru einhverjar ströngustu takmarkanir heims á mörgum sviðum félagsmála, sérstaklega [[fjölmiðlafrelsi]], [[trúfrelsi]], [[félagafrelsi]], [[fundafrelsi]] og frjálsu aðgengi að [[Internetið|Internetinu]].<ref name="freedomhouse">{{Cite news |date=2024 |title=Freedom in the World 2024: China |url=https://freedomhouse.org/country/china/freedom-world/2024 |access-date=5 April 2024 |work=[[Freedom House]]}}</ref> Kína sat í 145. sæti af 167 löndum á [[Lýðræðisvísitala The Economist|lýðræðisvísitölu The Economist]] árið 2024.<ref>{{Cite news |date=27 February 2025 |title=The global democracy index: how did countries perform in 2024? |url=https://www.economist.com/interactive/democracy-index-2024 |access-date=27 February 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> Aðrir telja að hugtakið „alræðisstjórn“ sé ekki nægjanlega lýsandi fyrir fjölda samráðsferla sem eiga sér stað í kínverska stjórnkerfinu.<ref>{{Cite book |last=Laikwan |first=Pang |title=One and All: The Logic of Chinese Sovereignty |date=2024 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-1-5036-3881-5 |location=Stanford, CA |pages=1}}</ref>
=== Stjórnsýslueiningar ===
{{aðalgrein|Héruð Kína}}
Alþýðulýðveldið Kína er samkvæmt stjórnarskrá [[einingarríki]] sem skiptist í 23 [[héruð Kína|héruð]], fimm [[sjálfstjórnarhéruð Kína|sjálfstjórnarhéruð]] þar sem tilteknir upprunahópar búa, og fjögur sveitarfélög undir beinni stjórn. Saman eru þessi landsvæði kölluð „Meginlands-Kína“. Auk þeirra eru tvö [[sérstjórnarhéruð Kína|sérstjórnarhéruð]] ([[Hong Kong]] og [[Makaó]]).<ref>{{Cite web |date=26 August 2014 |title=Administrative Division |url=http://english.www.gov.cn/archive/china_abc/2014/08/27/content_281474983873401.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709144054/http://english.www.gov.cn/archive/china_abc/2014/08/27/content_281474983873401.htm |archive-date=9 July 2022 |access-date=19 December 2022 |website=[[State Council of the People's Republic of China]]}}</ref> Alþýðulýðveldið gerir tilkall til [[Taívan]] og lítur svo á að [[Taívan (eyja)|eyjan Taívan]] sé [[Taívanhérað|sérstakt hérað]] innan Alþýðulýðveldisins, en að eyjarnar [[Kinmen]] og [[Matsueyjar]] séu hlutar af héraðinu [[Fujian]]. Aðrar eyjar undir stjórn Lýðveldisins Kína eru formlega skilgreindar sem hlutar héraðanna [[Hainan]] og [[Guangdong]].<ref>{{Cite book |last=Chang |first=Bi-yu |title=Place, Identity, and National Imagination in Post-war Taiwan |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-3176-5812-2 |pages=[https://books.google.com/books?id=hgaUBwAAQBAJ&q=9781317658122&pg=PA58 35–40, 46–60]}}</ref><ref name="asia-34729538">{{Cite news |date=6 November 2015 |title=What's behind China-Taiwan tensions? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34729538 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107103125/http://www.bbc.com/news/world-asia-34729538 |archive-date=7 November 2015 |access-date=10 November 2022 |work=[[BBC News]] |publisher=}}</ref> Landfræðilega er meginlandi Kína skipt í sex hluta: [[Norður-Kína]], [[Austur-Kína]], [[Suðvestur-Kína]], [[Syðri Mið-Kína]], [[Norðaustur-Kína]], og [[Norðvestur-Kína]].<ref name="Brown2013">{{Cite book |last=Brown |first=Kerry |title=Contemporary China |url=https://archive.org/details/contemporarychin0000brow |date=2013 |publisher=Macmillan International Higher Education – University of Sydney |isbn=978-1-1372-8159-3 |page=[https://archive.org/details/contemporarychin0000brow/page/6 7]}}</ref>
{| class="wikitable" width=100%
|+ Listi yfir stjórnsýslueiningar í Kína
! style="width: 23%" | Héruð {{nowrap|({{nobold|{{lang|zh-hans|省}}}})}}
|{{columns-list|colwidth=12em|class=plainlist|
*[[Anhui]] {{nowrap|({{lang|zh|安徽省}})}}
*[[Fujian]] {{nowrap|({{lang|zh|福建省}})}}
*[[Gansu]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|甘肃省}})}}
*[[Guangdong]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|广东省}})}}
*[[Guizhou]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|贵州省}})}}
*[[Hainan]] {{nowrap|({{lang|zh|海南省}})}}
*[[Hebei]] {{nowrap|({{lang|zh|河北省}})}}
*[[Heilongjiang]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|黑龙江省}})}}
*[[Henan]] {{nowrap|({{lang|zh|河南省}})}}
*[[Hubei]] {{nowrap|({{lang|zh|湖北省}})}}
*[[Hunan]] {{nowrap|({{lang|zh|湖南省}})}}
*[[Jiangsu]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|江苏省}})}}
*[[Jiangxi]] {{nowrap|({{lang|zh|江西省}})}}
*[[Jilin]] {{nowrap|({{lang|zh|吉林省}})}}
*[[Liaoning]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|辽宁省}})}}
*[[Qinghai]] {{nowrap|({{lang|zh|青海省}})}}
*[[Shaanxi]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|陕西省}})}}
*[[Shandong]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|山东省}})}}
*[[Shanxi]] {{nowrap|({{lang|zh|山西省}})}}
*[[Sesúan]] {{nowrap|({{lang|zh|四川省}})}}
*[[Yunnan]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|云南省}})}}
*[[Zhejiang]] {{nowrap|({{lang|zh|浙江省}})}}
}}
|-
! style="width: 23%" | ''Tilkall''
|
''[[Taívanhérað]]'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|台湾省}})}}, ''undir stjórn [[Lýðveldið Kína|Lýðveldisins Kína]]''
|-
! style="width: 23%" | Sjálfstjórnarhéruð {{nowrap|({{nobold|{{lang|zh-hans|自治区}}}})}}
|{{columns-list|colwidth=12em|class=plainlist|
*[[Guangxi]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|广西壮族自治区}})}}
*[[Innri-Mongólía]] / ''Nei Menggu'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|内蒙古自治区}})}}
*[[Ningxia]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|宁夏回族自治区}})}}
*[[Sjálfstjórnarhéraðið Tíbet|Tíbet]] / ''Xizang'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|西藏自治区}})}}
*[[Xinjiang]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|新疆维吾尔自治区}})}}
}}
|-
! style="width: 23%" | Sveitarfélög {{nowrap|({{nobold|{{lang|zh-hans|直辖市}}}})}}
|{{columns-list|colwidth=12em|class=plainlist|
*[[Peking]] {{nowrap|({{lang|zh|北京市}})}}
*[[Chongqing]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|重庆市}})}}
*[[Sjanghaí]] {{nowrap|({{lang|zh|上海市}})}}
*[[Tianjin]] {{nowrap|({{lang|zh|天津市}})}}
}}
|-
! style="width: 23%" | Sérstjórnarhéruð {{nowrap|({{nobold|{{lang|zh-hans|特别行政区}}}})}}
|{{columns-list|colwidth=12em|class=plainlist|
*[[Hong Kong]] / ''Xianggang'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|香港特别行政区}})}}
*[[Makaó]] / ''Aomen'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|澳门特别行政区}})}}
}}
|}
=== Stærstu borgir ===
{{aðalgrein|Borgir Kína eftir fólksfjölda}}
Borgarvæðing hefur aukist samhliða auknum íbúafjölda og efnahagsuppgangi. Erfitt getur verið að ákvarða íbúafjölda borga, bæði vegna ákvörðunar borgarmarka (sbr. Chongqing sem er bæði sveitarfélag og stórt hérað) og vegna stöðugs straums farandverkafólks til stærri borga. Eftirfarandi listi sýnir nokkrar stærstu borgirnar eftir áætluðum íbúafjölda innan borgarmarka og innan stjórnsýslueiningar til samanburðar.<ref>{{Citation|title=Liste des villes de Chine par nombre d'habitants|date=2021-09-19|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_des_villes_de_Chine_par_nombre_d%27habitants&oldid=186457296|work=Wikipédia|language=fr|access-date=2022-08-02}}</ref>
{|class="wikitable sortable"
! <small>Borg</small>
! <small>Stjórnsýslustig</small>
! <small>Íbúafjöldi borgarkjarna (2020)</small>
! <small>Heildaríbúafjöldi á</small>
<small>stjórnsýslustigi borgar (2020)</small>
|-
| [[Sjanghæ]] || [[Héruð Kína#Borghérað|hérað]] || 18.542.200 || 26.808.537
|-
| [[Peking]] || [[Héruð Kína#Borghérað|hérað]] || 17.430.000 || 20.318.910
|-
| [[Guangzhou]] || Sveitarfélag ||13.189.556 || 15.000.000
|-
| [[Shenzhen]] || Sýsla || 12.280.242 || 13.300.000
|-
| [[Hong Kong]] || [[Héruð Kína#Sérstjórnarhérað|Sérstjórnarhérað]] || 6.985.200 || 7.536.275
|-
| [[Dongguan]] || Sýsla || 7.397.900 || 7.650.000
|-
| [[Tianjin]] || [[Héruð Kína#Borghérað|hérað]] || 11.500.000 || 13.524.025
|-
| [[Chongqing]] || [[Héruð Kína#Borghérað|hérað]] || 15.697.611 || 31.442.300
|-
| [[Wuhan]] || Sveitarfélag || 8.331.671 || 9.400.000
|-
| [[Harbin]] || Sveitarfélag || 6.340.878 || 8.499.000
|-
| [[Shenyang]] || Sveitarfélag || 7.169.165 || 7.500.000
|-
| [[Chengdu]] || Sveitarfélag || 9.080.788 || 11.300.000
|-
|}
== Efnahagslíf ==
[[MYnd:Shanghai_skyline_from_the_bund.jpg|thumb|right|[[Pudong]] er fjármálahverfið í Sjanghaí.]]
Kína er [[Lönd eftir landsframleiðslu (nafnvirði)|annað stærsta hagkerfi heims]] miðað við [[verg landsframleiðsla|verga landsframleiðslu]] að nafnvirði,<ref>{{Cite news |last=Kollewe |first=Justin McCurry Julia |date=14 February 2011 |title=China overtakes Japan as world's second-largest economy |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/14/china-second-largest-economy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719223048/https://www.theguardian.com/business/2011/feb/14/china-second-largest-economy |archive-date=19 July 2019 |access-date=8 July 2019 |work=[[The Guardian]]}}</ref> og [[lönd eftir landsframleiðslu (KMJ)|það stærsta]] [[kaupmáttarjöfnuður|kaupmáttarjafnað]].<ref>{{Cite web |date=2018 |title=GDP PPP (World Bank) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190219072932/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |archive-date=19 February 2019 |access-date=18 February 2019 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> Árið 2022 var hagkerfi Kína 18% af [[heimshagkerfið|heimshagkerfinu]] miðað við landsframleiðslu að nafnvirði.<ref name="IMF-2023">{{Cite web |date=April 2023 |title=World Economic Outlook Database, April 2023 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413194731/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |archive-date=13 April 2023 |access-date=16 May 2023 |website=[[International Monetary Fund]]}}</ref> Kína er eitt af mestu hagvaxtarsvæðum heims,<ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/china/overview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930014300/https://www.worldbank.org/en/country/china/overview |archive-date=30 September 2020 |access-date=13 September 2020 |publisher=World Bank}}</ref> með í kringum 6% [[hagtvöxtur|hagvöxt]] að jafnaði á hverju ári eftir breytingar á efnahagsstefnu árið 1978.<ref>{{Cite web |title=GDP growth (annual %) – China |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&locations=CN&start=1961&year_high_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531173009/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&locations=CN&start=1961&year_high_desc=true |archive-date=31 May 2022 |access-date=25 May 2018 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> Samkvæmt Alþjóðabankanum óx landsframleiðsla í Kína úr 150 milljörðum dala árið 1978 í 17,96 billjón dali árið 2022.<ref>{{Cite web |title=GDP (current US$) – China |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=CN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906052638/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=CN |archive-date=6 September 2019 |access-date=7 July 2023 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> Kína er í 64. sæti á [[lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)|lista yfir lönd eftir landsframleiðslu á mann]], sem gerir landið að efri-miðtekjulandi.<ref>{{Cite web |date=2018 |title=GDP PPP (World Bank) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902074129/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |archive-date=2 September 2019 |access-date=18 February 2019 |publisher=World Bank}}</ref> 135 af [[Fortune Global 500|500 stærstu fyrirtækjum heims]] eru með höfuðstöðvar í Kína.<ref>{{Cite web |title=Global 500 |url=https://fortune.com/ranking/global500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116163740/https://fortune.com/ranking/global500 |archive-date=16 January 2023 |access-date=3 August 2023 |website=[[Fortune Global 500]]}}</ref> Kína er með stærsta hlutafjármarkað og stærsta markað framvirkra samninga að minnsta kosti frá 2024, auk þess að vera með þriðja stærsta skuldabréfamarkað heims.<ref name=":Curtis&Klaus">{{Cite book |last1=Curtis |first1=Simon |title=The Belt and Road City: Geopolitics, Urbanization, and China's Search for a New International Order |last2=Klaus |first2=Ian |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-3002-6690-0 |location=New Haven and London |publication-date=2024 |doi=10.2307/jj.11589102 |jstor=jj.11589102}}</ref>{{Rp|page=153}}
Sögulega var Kína eitt af stærstu efnahagsveldum heims stærstan hluta af síðustu 2000 árum,<ref>{{Cite book |last=Maddison |first=Angus |author-link=Angus Maddison |title=Contours of the World Economy 1–2030 AD: Essays in Macro-Economic History |url=https://archive.org/details/contoursofworlde0000madd |date=2007 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-1916-4758-1 |page=[https://archive.org/details/contoursofworlde0000madd/page/378 379]}}</ref> en á þeim tíma gekk landið í gegnum mörg tímabil vaxtar og hnignunar.<ref name="Dahlman Aubert 2001">{{Cite report |title=China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century |last1=Dahlman |first1=Carl J. |last2=Aubert |first2=Jean-Eric |year=2001 |publisher=World Bank Publications|series=WBI Development Studies |location=Herndon, VA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Angus Maddison. Chinese Economic Performance in the Long Run. Development Centre Studies. |url=http://piketty.pse.ens.fr/files/Maddison98.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://piketty.pse.ens.fr/files/Maddison98.pdf |archive-date=9 October 2022 |access-date=15 September 2017 |page=29}}</ref> Frá efnahagsumbótunum 1978 hefur Kína þróað fjölþætt hagkerfi og er orðið einn af mikilvægustu aðilum heimsmarkaðarins. Meðal iðngreina þar sem landið hefur mest forskot, eru [[framleiðsluiðnaður]], [[smásala]], [[námavinnsla]], [[stáliðnaður]], [[textíliðnaður]], [[bílaiðnaður]], [[orkuvinnsla]] (þar á meðal hreinorkuvinnsla), [[fjármálaþjónusta]], [[rafeindaiðnaður]], [[fjarskiptaþjónusta]], [[fasteignamarkaður]], [[netverslun]] og [[ferðaþjónusta]]. Í Kína eru þrjár af tíu stærstu [[kauphöll]]um heims:<ref>{{Cite web |date=19 February 2019 |title=Top 10 Largest Stock Exchanges in the World By Market Capitalization |url=https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/ |access-date=28 November 2019 |website=ValueWalk}}</ref> [[Kauphöllin í Sjanghaí]], [[Kauphöllin í Hong Kong]] og [[Kauphöllin í Shenzhen]]. Samanlagt markaðsvirði þeirra var meira en 15,9 billjónir árið 2020.<ref>{{Cite news |date=13 October 2020 |title=China's Stock Market Tops $10 Trillion First Time Since 2015 |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-13/china-s-stock-market-tops-10-trillion-for-first-time-since-2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031042855/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-13/china-s-stock-market-tops-10-trillion-for-first-time-since-2015 |archive-date=31 October 2020 |access-date=28 October 2020 |publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> Í Kína eru auk þess þrjár af tíu helstu fjármálamiðstöðvum heims samkvæmt [[Global Financial Centres Index]]: [[Sjanghaí]], [[Hong Kong]] og [[Shenzhen]].<ref name="GFCI36">{{Cite web |title=GFCI 36 Rank – Long Finance |url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |access-date=2024-09-24 |website=www.longfinance.net}}</ref>
[[File:Graph of Major Developing Economies by Real GDP per capita at PPP 1990-2013.png|thumb|Hagvöxtur Kína borinn saman við önnur helstu þróunarríki 1990-2013. Mikill vöxtur Kína (bláa línan) er greinilegur.<ref>{{Cite web |title=World Bank World Development Indicators |url=http://data.worldbank.org/data-catalog/world-development-indicators |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220032256/http://data.worldbank.org/data-catalog/world-development-indicators |archive-date=20 December 2014 |access-date=8 December 2014 |publisher=World Bank}}</ref>]]
Efnahagsstefnu Kína nútímans er oft lýst sem dæmi um [[ríkiskapítalismi|ríkiskapítalisma]] eða [[flokksræðiskapítalismi|flokksræðiskapítalisma]].<ref name="Pearson-2021">{{Cite journal |last1=Pearson |first1=Margaret |last2=Rithmire |first2=Meg |last3=Tsai |first3=Kellee S. |date=1 September 2021 |title=Party-State Capitalism in China |journal=[[Current History]] |volume=120 |issue=827 |pages=207–213 |doi=10.1525/curh.2021.120.827.207 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pearson |first1=Margaret M. |last2=Rithmire |first2=Meg |last3=Tsai |first3=Kellee S. |date=1 October 2022 |title=China's Party-State Capitalism and International Backlash: From Interdependence to Insecurity |journal=[[International Security]] |volume=47 |issue=2 |pages=135–176 |doi=10.1162/isec_a_00447 |doi-access=free}}</ref> Ríkið er ráðandi í ákveðnum lykilgeirum (undirstöðugreinum) eins og í orkuvinnslu og [[þungaiðnaður|þungaiðnaði]], en einkageirinn hefur líka stækkað gríðarlega. Árið 2008 voru um 30 milljón einkafyrirtæki skráð í landinu.<ref name="Ref_abf">John Lee. [https://web.archive.org/web/20080726102845/http://www.cis.org.au/issue_analysis/IA95/ia95.html "Putting Democracy in China on Hold"]. The Center for Independent Studies. 26 July 2008. Retrieved 16 July 2013.</ref><ref name="Ref_2005a">{{Cite web |date=22 August 2005 |title=China Is a Private-Sector Economy |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/05_34/b3948478.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213222740/http://www.businessweek.com/magazine/content/05_34/b3948478.htm |archive-date=13 February 2008 |access-date=27 April 2010 |website=[[Bloomberg Businessweek]]}}</ref><ref name="Ref_abg">{{Cite web |title=Microsoft Word – China2bandes.doc |url=http://www.oecd.org/dataoecd/16/3/36174313.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010154017/http://www.oecd.org/dataoecd/16/3/36174313.pdf |archive-date=10 October 2008 |access-date=27 April 2010 |publisher=OECD}}</ref> Samkvæmt opinberum tölum standa fyrirtæki í einkaeigu undir yfir 60% af landsframleiðslu í Kína.<ref>{{Cite news |last=Hancock |first=Tom |date=30 March 2022 |title=China Crackdowns Shrink Private Sector's Slice of Big Business |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-29/china-crackdowns-shrink-private-sector-s-slice-of-big-business?leadSource=uverify%20wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328161405/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-29/china-crackdowns-shrink-private-sector-s-slice-of-big-business?leadSource=uverify%20wall |archive-date=28 March 2024 |access-date=13 April 2023 |work=[[Bloomberg News]]}}</ref>
Kína hefur verið stærsta framleiðsluland heims frá 2010. Það ár tók Kína fram úr Bandaríkjunum sem höfðu verið helsta framleiðsluland heims síðustu 100 ár þar á undan.<ref>{{Cite news |last=Marsh |first=Peter |date=13 March 2011 |title=China noses ahead as top goods producer |url=https://www.ft.com/content/002fd8f0-4d96-11e0-85e4-00144feab49a |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/002fd8f0-4d96-11e0-85e4-00144feab49a |archive-date=10 December 2022 |access-date=18 January 2020 |work=[[Financial Times]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Levinson |first=Marc |date=21 February 2018 |title=U.S. Manufacturing in International Perspective |url=https://fas.org/sgp/crs/misc/R42135.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://fas.org/sgp/crs/misc/R42135.pdf |archive-date=9 October 2022 |website=Federation of American Scientists}}</ref> Kína hefur líka verið annað stærsta hátækniframleiðsluland heims síðan 2012, samkvæmt [[Bandaríski rannsóknarsjóðurinn|Bandaríska rannsóknarsjóðnum]].<ref>{{Cite web |title=Report – S&E Indicators 2018 |url=https://www.nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/report/sections/industry-technology-and-the-global-marketplace/patterns-and-trends-of-knowledge--and-technology-intensive-industries#medium-high-technology-industries-in-china |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923083925/https://www.nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/report/sections/industry-technology-and-the-global-marketplace/patterns-and-trends-of-knowledge--and-technology-intensive-industries#medium-high-technology-industries-in-china |archive-date=23 September 2023 |access-date=8 July 2019 |website=nsf.gov}}</ref> Kína er með annan stærsta smásölumarkað heims á eftir Bandaríkjunum.<ref>{{Cite news |last=Shane |first=Daniel |date=23 January 2019 |title=China will overtake the US as the world's biggest retail market this year |url=https://www.cnn.com/2019/01/23/business/china-retail-sales-us/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425193226/https://www.cnn.com/2019/01/23/business/china-retail-sales-us/index.html |archive-date=25 April 2024 |access-date=18 February 2019 |work=[[CNN]]}}</ref> Kína er leiðandi á heimsvísu í netverslun, með 37% markaðshlutdeild árið 2021.<ref>{{Cite news |last=Cameron |first=Isabel |date=9 August 2022 |title=China continues to lead global ecommerce market with over $2 trillion sales in 2022 |url=https://www.chargedretail.co.uk/2022/08/09/china-continues-to-lead-global-ecommerce-market-with-over-2-trillion-sales-in-2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202091337/https://www.chargedretail.co.uk/2022/08/09/china-continues-to-lead-global-ecommerce-market-with-over-2-trillion-sales-in-2022 |archive-date=2 December 2023 |access-date=19 May 2023 |work=Charged}}</ref> Bílaiðnaður Kína er talinn einn sá samkeppnishæfasti í heimi.<ref name=":37">{{Cite news |last1=Gelles |first1=David |last2=Sengupta |first2=Somini |last3=Bradsher |first3=Keith |last4=Plumer |first4=Brad |last5=Stevens |first5=Harry |date=2025-06-30 |title=There's a Race to Power the Future. China Is Pulling Away. |url=https://www.nytimes.com/interactive/2025/06/30/climate/china-clean-energy-power.html |access-date=2025-06-30 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Kína er stærsti framleiðandi og neytandi rafbíla í heimi. Þar var um helmingur allra rafbíla heims framleiddur og keyptur árið 2022.<ref>{{Cite news |last=Baraniuk |first=Chris |date=11 October 2022 |title=China's electric car market is booming but can it last? |url=https://www.bbc.com/news/business-62825830 |access-date=13 April 2023 |publisher=[[BBC News]]}}</ref> Kína er líka stærsti framleiðandi rafhlaða fyrir rafbíla, auk þess að framleiða mikið af lykilhráefnum fyrir framleiðslu rafhlaða.<ref>{{Cite web |date=9 September 2020 |title=China Dominates the Global Lithium Battery Market |url=https://www.instituteforenergyresearch.org/renewable/china-dominates-the-global-lithium-battery-market/ |access-date=28 March 2021 |website=Institute for Energy Research}}</ref>
==Íbúar==
[[File:China Population Density, 2000 (6171905307).jpg|thumb|right|Þéttleiki byggðar í Kína árið 2000.]]
Samkvæmt [[manntal í Kína 2020|manntali 2020]] var fjöldi íbúa Kína 1.411.778.724. Um 17,95% voru 14 ára eða yngri, 63,35% voru milli 15 og 59 ára, og 18,7% voru yfir 60 ára aldri.<ref name="2020_census2">{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 2) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104840/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |archive-date=11 May 2021 |access-date=11 May 2021 |website=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> Milli 2010 og 2020 var meðalfólksfjölgun 0,53%.<ref name="2020_census2" />
Í Kína var opinber stefna að takmarka fjölda fæddra barna fyrir hverja fjölskyldu til þess að draga úr [[fólksfjölgun]]. Markið var tvö börn frá 1970 og aðeins eitt barn eftir 1979. Stefnan var óvinsæl og eftir miðjan 9. áratuginn hófu stjórnvöld að gera undantekningar, sérstaklega í dreifbýli. Í reynd voru mörkin því 1,5 barn á fjölskyldu frá um 1985 til 2015. Aðrir upprunahópar en Hankínverjar voru líka undanþegnir takmörkunum.<ref name=":13">{{Cite web |last=Kızlak |first=Kamuran |date=21 June 2021 |title=Çin'de üç çocuk: Siz yapın, biz bakalım |trans-title=Three children in China: You do it, we'll see |url=https://www.birgun.net/haber/cin-de-uc-cocuk-siz-yapin-biz-bakalim-349097 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816120012/https://www.birgun.net/haber/cin-de-uc-cocuk-siz-yapin-biz-bakalim-349097 |archive-date=16 August 2022 |website=[[BirGün]] |language=Turkish}}</ref> Í desember 2013 var enn slakað á mörkunum og fólki leyft að eignast tvö börn ef annað foreldrið var einkabarn.<ref>{{Cite news |date=28 December 2013 |title=China formalizes easing of one-child policy |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/12/28/china-one-child-policy/4230785 |access-date=16 May 2023 |work=[[USA Today]]}}</ref> Létt var á stefnunni í lok ársins 2015 og hverri fjölskyldu leyft að eiga tvö börn.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveggja barna stefna lögfest í Kína|url=https://www.visir.is/g/2015151229262|útgefandi=''Vísir''|ár=2015|mánuður=28. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=2. október|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson}}</ref><ref name="Birtles-2021">{{Cite news |last=Birtles |first=Bill |author-link=Bill Birtles |date=31 May 2021 |title=China introduces three-child policy to alleviate problem of ageing population |url=https://www.abc.net.au/news/2021-05-31/china-introduces-three-child-policy/100179832 |access-date=31 May 2021 |work=[[ABC News (Australia)|ABC News]]}}</ref> Þann 31. maí 2021 var tilkynnt um þriggja barna stefnu, vegna öldrunar þjóðarinnar,<ref name="Birtles-2021" /> og í júlí 2021 voru allar takmarkanir á stærð fjölskyldna og sektir fyrir brot á þeim numdar úr gildi.<ref>{{Cite news |last=Cheng |first=Evelyn |date=21 July 2021 |title=China scraps fines, will let families have as many children as they'd like |url=https://www.cnbc.com/2021/07/21/china-scraps-fines-for-families-violating-childbirth-limits.html |access-date=29 April 2022 |work=[[CNBC]]}}</ref> Árið 2023 var frjósemishlutfall í Kína 1,09, sem er með því lægsta sem gerist í heiminum.<ref>{{Cite web |last=Qi |first=Liyan |date=19 August 2023 |title=China's Fertility Rate Dropped Sharply, Study Shows |url=https://www.wsj.com/world/china/chinas-fertility-rate-dropped-sharply-study-shows-e97e647f |url-access=subscription |access-date=12 December 2023 |website=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> Árið 2023 áætlaði [[Hagstofa Kína]] að íbúum hefði fækkað um 850.000 milli 2021 og 2022, sem var fyrsta fólksfækkunin frá árinu 1961.<ref>{{Cite news |last=Ng |first=Kelly |date=17 January 2023 |title=China's population falls for first time since 1961 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-64300190 |access-date=17 January 2023 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>
Sumir telja að um 400 milljónir færri hafi fæðst en ella vegna stefnunnar,<ref>{{cite web |url=http://www.theguardian.com/world/2013/dec/24/china-relaxation-one-child-policy-rolling-out |title=China's relaxation of one-child policy to begin rolling out early next year |access-date=2013-12-25 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225022410/http://www.theguardian.com/world/2013/dec/24/china-relaxation-one-child-policy-rolling-out |url-status=dead }}</ref> en aðrir fræðimenn telja að takmarkanir á fjölda barna hafi lítil sem engin áhrif haft á fólksfjölgun<ref name="Wang Judge">{{Cite journal |last1=Feng |first1=Wang |last2=Yong |first2=Cai |last3=Gu |first3=Baochang |date=2012 |title=Population, Policy, and Politics: How Will History Judge China's One-Child Policy? |url=http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf |url-status=dead |journal=[[Population and Development Review]] |volume=38 |pages=115–129 |doi=10.1111/j.1728-4457.2013.00555.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606203524/http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf |archive-date=6 June 2019 |access-date=16 May 2018}}</ref> eða heildarmannfjölda.<ref name="Whyte">{{Cite journal |last1=Whyte |first1=Martin K. |last2=Wang |first2=Feng |last3=Cai |first3=Yong |date=2015 |title=Challenging Myths about China's One-Child Policy |url=http://scholar.harvard.edu/files/martinwhyte/files/challenging_myths_published_version.pdf |url-status=dead |journal=[[The China Journal]] |volume=74 |pages=144–159 |doi=10.1086/681664 |pmc=6701844 |pmid=31431804 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://scholar.harvard.edu/files/martinwhyte/files/challenging_myths_published_version.pdf |archive-date=9 October 2022}}</ref> Sú ályktun hefur þó líka verið gagnrýnd.<ref>{{Cite journal |last=Goodkind |first=Daniel |date=2017 |title=The Astonishing Population Averted by China's Birth Restrictions: Estimates, Nightmares, and Reprogrammed Ambitions |journal=[[Demography (journal)|Demography]] |volume=54 |issue=4 |pages=1375–1400 |doi=10.1007/s13524-017-0595-x |pmid=28762036 |s2cid=13656899 |doi-access=free}}</ref> Þessi stefna, ásamt því að fjölskyldur kusu heldur að eignast drengi, kann að hafa skekkt kynjahlutföll fæddra barna í Kína.<ref>{{Cite news |last=Parry |first=Simon |date=9 January 2005 |title=Shortage of girls forces China to criminalize selective abortion |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/1480778/Shortage-of-girls-forces-China-to-criminalise-selective-abortion.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/1480778/Shortage-of-girls-forces-China-to-criminalise-selective-abortion.html |archive-date=10 January 2022 |access-date=22 October 2012 |work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref><ref name="Ref_2007a">{{Cite news |date=12 January 2007 |title=Chinese facing shortage of wives |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6254763.stm |access-date=23 March 2009 |work=BBC News}}</ref> Samkvæmt manntalinu 2020 voru karlar 51,2% mannfjöldans.<ref name="NBS China-2021">{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 4) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817189.html |access-date=16 May 2023 |website=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> Kynjahlutfallið er samt jafnara en það var árið 1953 þegar karlar voru 51,8% íbúa.<ref>{{Cite news |date=20 October 2011 |title=Chinese mainland gender ratios most balanced since 1950s: census data |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-04/28/c_13850191.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110911115321/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-04/28/c_13850191.htm |archive-date=11 September 2011 |access-date=19 May 2023 |work=[[Xinhua News Agency]]}}</ref>
=== Trúarbrögð ===
Meðlimir kínverska kommúnistaflokksins eru trúleysingjar, en kínversk stjórnvöld leyfa venjulegu fólki að iðka trúarbrögð.
Í Kína má segja að þar sé að finna ekki eina [[þjóð]] heldur margar. Því er einungis hægt að tala um hefðbundna eða ríkjandi [[Menning|menningu]] og lífsstíl sem einkennir kínversku þjóðina. Kínversk menning og siðfræði er undir áhrifum [[Konfúsíusarhyggja|konfúsíusarhyggju]], [[Daoismi|daoisma]], [[Búddismi|búddisma]], [[Qi Gong]] og [[Þjóðtrú|þjóðtrúar]].
Fyrir um 2500 árum, á tímum [[Zhou]] ættarinnar þegar þar ríkti ófriður á milli smákónga lifðu þar tveir spekingar í Kína, [[Konfúsíus]] og [[Laó Tse]]. Þeir höfðu mikil áhrif og kenningar þeirra urðu nánast sem [[trúarbrögð]]. Konfúsíus trúði því að menn væru góðir að eðli en þeir þyrftu fræðslu. Hann trúði því að ef fólk fengu kennslu um rétta hegðun þá yrði friður en ekki lengur stríð. Fólk átti að hlusta á kennara eða höfðingja sem myndi sinna sínu fólki. Hinsvegar kenndi Laó Tse mönnum að þeir ættu að lifa einföldu lífi í líkingu við lögmál náttúrunnar. Hann hélt því fram að menn ættu að stunda íhugun og innlifun til að öðlast þroska. ''[[Bókin um veginn]]'' er talinn vera bók sem Laó Tse skrifað sem er enn mikið lesin.
Trúin er margvísleg og í hverjum héraði í Kína eru ólíkar tegundir af [[dýrkun]] iðkuð. Kínversk þjóðtrú byggist á dýrkun dreka, náttúruanda, goða og forfeðra.
Margir kínverjar trúa á [[Qi Gong]], sem hefur verið löng hefð fyrir íhugun, líkamsæfinga og lífsorku. Markmiðið með því að stunda Qi er að fá hugarró og góða heilsu.
[[Daoismi]] er hluti af kínversku þjóðtrúnni og eru kínversk [[heimspeki]] og [[trúarbrögð]] (sem byggja á kenningum Laó Tse frá 4. öld f.kr.). en hann gengur út á það að lifa í sátt við Dao (veginn sem er undirliggjandi kraftur alheimsins).
Einnig líta margir á speki Konfúsíusar sem þýðingamikinn þátt í Kínverskri þjóðtrú. Konfúsíus var kínverskur heimspekingur sem hafði gífurleg áhrif á menningu í Kína og nágrannalanda.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* {{Vísindavefurinn|6137|Hvernig var líf kvenna í Kína á árunum 1000 f.Kr. til 200 f.Kr.?}}
{{APEC}}
{{Samvinnustofnun Sjanghæ}}
{{G-20}}
{{asía}}
[[Flokkur:Alþýðulýðveldið Kína]]
da3ohbm913vz1zn95lcfc0457mwkk05
Listi yfir lönd eftir mannfjölda
0
4260
1987475
1986313
2026-11-16T21:26:45Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987475
wikitext
text/x-wiki
{{Fyrir|lista yfir stærð landa|Listi yfir lönd og útlendur eftir stærð}}
[[File:World Population.svg|thumb|upright=1.5|Kort heimsins eftir íbúafjölda árið 2019 (dekkri litur merkir hærri íbúafjölda)]]
Þetta er '''listi yfir lönd og yfirráðasvæði eftir mannfjölda'''. Hann inniheldur [[fullvalda ríki]], byggðar [[Hjálenda|hjálendur]], og í sumum tilfellum, sambandsríki sjálfstæðra landa. Listinn er gerður eftir [[Alþjóðlega staðlastofnunin|ISO]] staðlinum [[ISO 3166-1]]. Sem dæmi er [[Bretland]] talið sem eitt land, meðan sambandsríki [[Konungsríkið Holland|konungsríkisins Hollands]] eru talin í sitthvoru lagi. Að auki inniheldur listinn sum lönd með takmarkaða viðurkenningu sem ekki finnast í ISO 3166-1. Einnig er gefin prósenta varðandi hlutfall þess við [[Íbúafjöldi heims|íbúafjölda heims]].
Íbúafjöldi náði 8 milljörðum árið 2022.<ref>[https://www.ruv.is/frett/2022/11/15/atta-milljardasta-barnid-faeddist-i-nott Átta milljarðasta barnið fæddist í nótt] Rúv, sótt 15/11 2022</ref>
== Lönd og nýlendur raðað eftir mannfjölda ==
Ath. að númeruð sæti eru einungis áætluð þeim 193 aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna, ásamt tveim áheyrnarríkjum á [[Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna|Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna]]. Hjálendur, sambandsríki og ríki með takmarkaða viðurkenningu eru ekki gefin númeruð sæti.
{|class="wikitable sortable" style="width:100%"
!width=30px|Röð
![[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] / [[Hjálenda]]
!width=125px|[[Heimsálfa]]
!width=100px|Mannfjöldi
!width=50px|Prósenta
!width=200px|Dagsetning
|-
|align=center| –
| '''Heimurinn''' ||align=center| – ||align=right| '''8.232.000.000''' ||align=right| '''100%''' ||align=center| Áætlað 13. júní 2025.<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=24 March 2025 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref>
|-
! 1
| {{flag|Indland}} ||align=center| Asía ||align=right| 1.417.492.000 ||align=right| 17,3% || Áætlað 1. júlí 2025.<ref>{{cite web |title=Projected Total Population by Sex as on 1st July 2011-2036: India, States and Union Territories (pg.83) |url=https://main.mohfw.gov.in/sites/default/files/Population%20Projection%20Report%202011-2036%20-%20upload_compressed_0.pdf |publisher=[[Ministry of Health and Family Welfare]] |website=www.main.mohfw.gov.in |date=9 July 2020 |access-date=14 July 2025 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604151511/https://main.mohfw.gov.in/sites/default/files/Population%20Projection%20Report%202011-2036%20-%20upload_compressed_0.pdf |url-status=dead }}</ref>
|-
! 2
| {{flag|Kína}} ||align=center| [[Asía]] ||align=right| 1.408.280.000 ||align=right| 17,2% || Áætlað 31. desember 2024.<ref>{{cite web |title=National Economy – 10.Total Population Went down and Urbanization Rate Continued to Grow (31 December 2024) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250117_1958330.html |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] (NBSC) |website=www.stats.gov.cn |date=17 January 2025 |access-date=17 January 2025}}</ref>
|-
! 3
| {{flag|Bandaríkin}} ||align=center| [[Norður-Ameríka|N-Ameríka]] ||align=right| 340.110.988 ||align=right| 4,1% || Áætlað 1. júlí 2024.<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html | title=National Population Totals and Components of Change: April 1, 2020 to July 1, 2024 |publisher=[[United States Census Bureau]] (USCB) |website=www.census.gov |access-date=20 December 2024}}</ref>
|-
! 4
| {{flag|Indónesía}} ||align=center| Asía ||align=right| 284.438.782 ||align=right| 3,5% || 30. júní 2025.<ref>{{citation|url=https://www.bps.go.id/en/statistics-table/2/MTk3NSMy/mid-year-population--thousand-people-.html|title=Mid Year Population (Thousand People), 2025|website=BPS-Statistics Indonesia|language=id|access-date=14 July 2025}}</ref>
|-
! 5
| {{flag|Pakistan}} ||align=center| Asía ||align=right| 241.499.431 ||align=right| 2,9% || Manntal 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |title=Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023 'The Digital Census' |date=5 August 2023 |website=Pakistan Bureau of Statistics (www.pbs.gov.pk) |access-date=14 August 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814181311/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |url-status=live }}</ref>
|-
! 6
| {{flag|Nígería}} ||align=center| [[Afríka]] ||align=right| 223.800.000 ||align=right| 2,7% || Áætlað 2023.<ref>{{cite web |url=https://cdn.sanity.io/files/5otlgtiz/production/d7fb94a5c16220cd7559ac066f95f9d53a433ac8.pdf |title=The annual population lecture series – APLS (pg.1 and pg.159) |publisher=National Population Commission – NPC Nigeria |website=www.nationalpopulation.gov.ng |date=22 November 2023 |access-date=11 March 2024}}</ref>
|-
! 7
| {{flag|Brasilía}} ||align=center| [[Suður-Ameríka]] ||align=right| 213.421.037 ||align=right| 2,6% || Áætlað 2025.<ref>{{Cite web |title=Estimativas da população residente para os municípios e para as unidades da federação {{!}} IBGE |url=https://www.ibge.gov.br/estatisticas/sociais/populacao/9103-estimativas-de-populacao.html |access-date=2025-09-05 |website=www.ibge.gov.br}}</ref>
|-
! 8
| {{flag|Bangladess}} ||align=center| Asía ||align=right| 169.828.911 ||align=right| 2,1% || Manntal 2022.<ref>{{cite web |title=Population & Housing Census 2022 – Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |website=Bangladesh Bureau of Statistics (www.bbs.gov.bd) |date=18 April 2023 |access-date=24 August 2023 |language=en |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824082228/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |url-status=live }}</ref>
|-
! 9
| {{flag|Rússland}} ||align=center| ''[[Evrópa]]'' ||align=right| 146.028.325 ||align=right| 1,8% || Áætlað 2025.<ref>{{cite web |title= Оценка численности постоянного населения на 1 января 2025 г. [Estimated permanent population on 1 January 2025] |url= https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2025_Site.xlsx |publisher= [[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service (Росстат)]] |website= www.rosstat.gov.ru |access-date= 11 February 2025 |language= ru |archive-url= https://web.archive.org/web/20250407172042/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2025_Site.xlsx |archive-date= 7 apríl 2025 |url-status= dead}}</ref>
|-
! 10
| {{flag|Mexíkó}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 130.575.786 ||align=right| 1,6% || Áætlað 2025.<ref>{{cite web |title=Mexico Population |url=https://www.economy.com/mexico/population/not-seasonally-adjusted |publisher=Moody's Analytics |website=www.economy.com |access-date=29 August 2025}}</ref>
|-
! 11
| {{flag|Japan}} ||align=center| Asía ||align=right| 123.300.000 ||align=right| 1,5% || Áætlað 2025.<ref>{{Cite news |title=Population Estimates by Age (Five-Year Groups) and Sex |work=[[Statistics Bureau (Japan)|Statistics Bureau of Japan]] |url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |access-date=29 August 2025 }}</ref>
|-
! 12
| {{flag|Filippseyjar}} ||align=center| Asía ||align=right| 114.123.600 ||align=right| 1,4% || Áætlað 2025.<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/dhsd/Statistical%20Tables%20CBPP_0.pdf |title=Table 10. Projected Population, by Age group, Sex, and single-Year interval, Philippines: 2020 - 2030 [Scenario 2 - pg.18] |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] (PSA) |website=www.psa.gov.ph |date=31 January 2024 |access-date=21 January 2025}}</ref>
|-
! 13
| {{flag|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó}} ||align=center| Afríka ||align=right| 112.832.000 ||align=right| 1,4% || Áætlað 2025.<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=25 December 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref>
|-
! 14
| {{flag|Eþíópía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 111.652.998 ||align=right| 1,4% || Áætlað 2025.<ref>{{cite web |url=https://ess.gov.et/ |title=Population |publisher=[[Central Statistical Agency|Ethiopian Statistical Service]] (ESS) |website=www.ess.gov.et |access-date=1 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211193219/https://ess.gov.et/ |archive-date=11 desember 2024 |url-status=dead}}</ref>
|-
! 15
| {{flag|Egyptaland}} ||align=center| Afríka ||align=right| 107.271.260 ||align=right| 1,3% || Áætlað 2025.<ref>{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/202541695153%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85%20%D9%88%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9.pdf |title=Population estimates by Sex & Governorate 1/1/2025 |publisher=[[Central Agency for Public Mobilization and Statistics (Egypt)|CAPMAS]] |website=www.capmas.gov.eg |access-date=24 May 2025}}</ref>
|-
! 16
| {{flag|Víetnam}} ||align=center| Asía ||align=right| 101.343.800 ||align=right| 1,2% || Áætlað 2024.<ref>{{cite web |url=https://www.gso.gov.vn/en/highlight/2025/02/socio-economic-situation-in-the-fourth-quarter-and-2024/ |title=SOCIO-ECONOMIC SITUATION IN THE FOURTH QUARTER AND 2024 |publisher=[[General Statistics Office of Vietnam]] (GSO) |website=www.gso.gov.vn |date=6 January 2025 |access-date=27 February 2025}}</ref>
|-
! 17
| {{flag|Íran}} ||align=center| Asía ||align=right| 85.961.000 ||align=right| 1,0% || Áætlað 2024.<ref>{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |title=Estimated population in Iran by province in 2024 |publisher=Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |date=5 December 2024 |access-date=27 December 2024 |archive-date=8 maí 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508011504/https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |url-status=dead }}</ref>
|-
! 18
| {{flag|Tyrkland}} ||align=center| Asía ||align=right| 85.664.944 ||align=right| 1,0% || Áætlað 2024.<ref>{{cite web |url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2023-49684&dil=2 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2023 |publisher=[[Turkish Statistical Institute]] |website=www.tuik.gov.tr |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024}}</ref>
|-
! 19
| {{flag|Þýskaland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 83.491.249 ||align=right| 1,0% || Áætlað 2025.<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|DESTATIS]] |website=www.destatis.de |date=25 September 2025 |access-date=30 September 2025}}</ref>
|-
! 20
| {{flag|Bretland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 69.281.437 ||align=right| 0,8% || Áætlað 2024.<ref>{{cite web|title=Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024|website=Office for National Statistics|date=26 September 2025|access-date=26 September 2025|url=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland/mid2024/mye24tablesuk.xlsx}}</ref>
|-
! 21
| {{flag|Frakkland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 68,042,591 ||align=right| 0,853% || 1. maí 2023, áætlað
|-
! 22
| {{flag|Taíland}} ||align=center| Asía ||align=right| 66.802.480 ||align=right| 0,839% || 21. jún. 2022
|-
! 23
| {{flag|Suður-Afríka}} ||align=center| Afríka ||align=right| 60.142.978 ||align=right| 0,756% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 24
| {{flag|Tansanía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 59.441.988 ||align=right| 0,747% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 25
| {{flag|Ítalía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 58.929.360 ||align=right| 0,740% || 28. feb. 2022, áætlað
|-
! 26
| {{flag|Mjanmar}} ||align=center| Asía ||align=right| 55.294.979 ||align=right| 0,695% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 27
| {{flag|Suður-Kórea}} ||align=center| Asía ||align=right| 51.745.000 ||align=right| 0,650% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 28
| {{flag|Kólumbía}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 51.049.498 ||align=right| 0,641% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! 29
| {{flag|Kenía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 47.564.296 ||align=right| 0,598% || 31. ágú. 2019, áætlað
|-
! 30
| {{flag|Argentína}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 47.327.407 ||align=right| 0,595% || 18. maí 2022, áætlað
|-
! 31
| {{flag|Spánn}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 47.326.687 ||align=right| 0,595% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 32
| {{flag|Alsír}} ||align=center| Afríka ||align=right| 45.400.000 ||align=right| 0,570% || 1. jan. 2022, áætlað
|-
! 33
| {{flag|Súdan}} ||align=center| Afríka ||align=right| 44.527.490 ||align=right| 0,559% || 21. jún. 2022
|-
! 34
| {{flag|Úganda}} ||align=center| Afríka ||align=right| 42.885.900 ||align=right| 0,539% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 35
| {{flag|Írak}} ||align=center| Asía ||align=right| 41.190.700 ||align=right| 0,518% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 36
| {{flag|Úkraína}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 41.130.432 ||align=right| 0,517% || 1. feb. 2022, áætlað
|-
! 37
| {{flag|Kanada}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 38.728.471 ||align=right| 0,487% || 21. jún. 2022
|-
! 38
| {{flag|Pólland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 38.028.000 ||align=right| 0,478% || 1. apr. 2022, áætlað
|-
! 39
| {{flag|Marokkó}} ||align=center| Afríka ||align=right| 36.637.786 ||align=right| 0,460% || 21. jún. 2022
|-
! 40
| {{flag|Úsbekistan}} ||align=center| Asía ||align=right| 35.609.610 ||align=right| 0,447% || 21. jún. 2022
|-
! 41
| {{flag|Sádi-Arabía}} ||align=center| Asía ||align=right| 35.013.414 ||align=right| 0,440% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! 42
| {{flag|Perú}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 33.035.304 ||align=right| 0,415% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 43
| {{flag|Afganistan}} ||align=center| Asía ||align=right| 32.890.171 ||align=right| 0,413% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! 44
| {{flag|Malasía}} ||align=center| Asía ||align=right| 32.722.800 ||align=right| 0,411% || 21. jún. 2022
|-
! 45
| {{flag|Angóla}} ||align=center| Afríka ||align=right| 32.097.671 ||align=right| 0,403% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! 46
| {{flag|Mósambík}} ||align=center| Afríka ||align=right| 30.832.244 ||align=right| 0,387% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 47
| {{flag|Gana}} ||align=center| Afríka ||align=right| 30.832.019 ||align=right| 0,387% || 27. jún. 2021, áætlað
|-
! 48
| {{flag|Jemen}} ||align=center| Asía ||align=right| 30.491.000 ||align=right| 0,383% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 49
| {{flag|Nepal}} ||align=center| Asía ||align=right| 29.192.480 ||align=right| 0,367% || 11. nóv. 2021, áætlað
|-
! 50
| {{flag|Venesúela}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 28.705.000 ||align=right| 0,361% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 51
| {{flag|Fílabeinsströndin}} ||align=center| Afríka ||align=right| 27.087.732 ||align=right| 0,340% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 52
| {{flag|Madagaskar}} ||align=center| Afríka ||align=right| 26.923.353 ||align=right| 0,338% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 53
| {{flag|Ástralía}} ||align=center| [[Eyjaálfa]] ||align=right| 26.018.604 ||align=right| 0,327% || 21. jún. 2022
|-
! 54
| {{flag|Norður-Kórea}} ||align=center| Asía ||align=right| 25.660.000 ||align=right| 0,322% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 55
| {{flag|Kamerún}} ||align=center| Afríka ||align=right| 24.348.251 ||align=right| 0,306% || 1. júl. 2019, áætlað
|-
! 56
| {{flag|Níger}} ||align=center| Afríka ||align=right| 24.112.753 ||align=right| 0,303% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Taívan}} ||align=center| Asía ||align=right| 23.375.314 ||align=right| 0,294% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 57
| {{flag|Srí Lanka}} ||align=center| Asía ||align=right| 22.156.000 ||align=right| 0,278% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 58
| {{flag|Búrkína Fasó}} ||align=center| Afríka ||align=right| 21.510.181 ||align=right| 0,270% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! 59
| {{flag|Malí}} ||align=center| Afríka ||align=right| 20.856.000 ||align=right| 0,262% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 60
| {{flag|Síle}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 19.678.363 ||align=right| 0,247% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! 61
| {{flag|Kasakstan}} ||align=center| ''Asía'' ||align=right| 19.248.320 ||align=right| 0,242% || 21. jún. 2022
|-
! 62
| {{flag|Rúmenía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 19.186.201 ||align=right| 0,241% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 63
| {{flag|Malaví}} ||align=center| Afríka ||align=right| 18.898.441 ||align=right| 0,237% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 64
| {{flag|Sambía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 18.400.556 ||align=right| 0,231% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 65
| {{flag|Sýrland}} ||align=center| Asía ||align=right| 18.276.000 ||align=right| 0,230% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 66
| {{flag|Ekvador}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 18.004.284 ||align=right| 0,226% || 21. jún. 2022
|-
! 67
| {{flag|Holland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 17.734.531 ||align=right| 0,223% || 21. jún. 2022
|-
! 68
| {{flag|Senegal}} ||align=center| Afríka ||align=right| 17.223.497 ||align=right| 0,216% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 69
| {{flag|Gvatemala}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 17.109.746 ||align=right| 0,215% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 70
| {{flag|Tjad}} ||align=center| Afríka ||align=right| 16.818.391 ||align=right| 0,211% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 71
| {{flag|Sómalía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 16.360.000 ||align=right| 0,206% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 72
| {{flag|Simbabve}} ||align=center| Afríka ||align=right| 15.790.716 ||align=right| 0,198% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 73
| {{flag|Kambódía}} ||align=center| Asía ||align=right| 15.552.211 ||align=right| 0,195% || 3. mar. 2019, áætlað
|-
! 74
| {{flag|Suður-Súdan}} ||align=center| Afríka ||align=right| 13.249.924 ||align=right| 0,166% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! 75
| {{flag|Rúanda}} ||align=center| Afríka ||align=right| 12.955.768 ||align=right| 0,163% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 76
| {{flag|Gínea}} ||align=center| Afríka ||align=right| 12.907.395 ||align=right| 0,162% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 77
| {{flag|Búrúndí}} ||align=center| Afríka ||align=right| 12.574.571 ||align=right| 0,158% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 78
| {{flag|Benín}} ||align=center| Afríka ||align=right| 12.506.347 ||align=right| 0,157% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 79
| {{flag|Bólivía}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 11.797.257 ||align=right| 0,148% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 80
| {{flag|Túnis}} ||align=center| Afríka ||align=right| 11.746.695 ||align=right| 0,148% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! 81
| {{flag|Haítí}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 11.743.017 ||align=right| 0,148% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! 82
| {{flag|Belgía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 11.657.619 ||align=right| 0,146% || 1. apr. 2022, áætlað
|-
! 83
| {{flag|Jórdanía}} ||align=center| Asía ||align=right| 11.235.836 ||align=right| 0,141% || 21. jún. 2022
|-
! 84
| {{flag|Kúba}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 11.181.595 ||align=right| 0,140% || 31. des. 2020, áætlað
|-
! 85
| {{flag|Grikkland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 10.678.632 ||align=right| 0,134% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 86
| {{flag|Dóminíska lýðveldið}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 10.535.535 ||align=right| 0,132% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 87
| {{flag|Tékkland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 10.516.708 ||align=right| 0,132% || 1. jan. 2022, áætlað
|-
! 88
| {{flag|Svíþjóð}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 10.475.203 ||align=right| 0,132% || 30. apr. 2022, áætlað
|-
! 89
| {{flag|Portúgal}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 10.347.892 ||align=right| 0,130% || 22. mar. 2021, áætlað
|-
! 90
| {{flag|Aserbaísjan}} ||align=center| ''Asía'' ||align=right| 10.164.464 ||align=right| 0,128% || 1. mar. 2022, áætlað
|-
! 91
| {{flag|Ungverjaland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 9.689.000 ||align=right| 0,122% || 1. jan. 2022, áætlað
|-
! 92
| {{flag|Hondúras}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 9.546.178 ||align=right| 0,120% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 93
| {{flag|Ísrael}} ||align=center| Asía ||align=right| 9.534.620 ||align=right| 0,120% || 21. jún. 2022
|-
! 94
| {{flag|Tadsíkistan}} ||align=center| Asía ||align=right| 9.506.000 ||align=right| 0,119% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 95
| {{flag|Hvíta-Rússland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 9.349.645 ||align=right| 0,117% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 96
| {{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}} ||align=center| Asía ||align=right| 9.282.410 ||align=right| 0,117% || 31. des. 2020, áætlað
|-
! 97
| {{flag|Papúa Nýja-Gínea}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 9.122.994 ||align=right| 0,115% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 98
| {{flag|Austurríki}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 9.027.999 ||align=right| 0,113% || 1. apr. 2022, áætlað
|-
! 99
| {{flag|Sviss}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 8.736.500 ||align=right| 0,110% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 100
| {{flag|Síerra Leóne}} ||align=center| Afríka ||align=right| 8.297.882 ||align=right| 0,104% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 101
| {{flag|Tógó}} ||align=center| Afríka ||align=right| 7.886.000 ||align=right| 0,0991% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Hong Kong}} (Kína) ||align=center| Asía ||align=right| 7.403.100 ||align=right| 0,0930% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 102
| {{flag|Paragvæ}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 7.353.038 ||align=right| 0,0924% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 103
| {{flag|Laos}} ||align=center| Asía ||align=right| 7.337.783 ||align=right| 0,0922% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 104
| {{flag|Líbía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 6.959.000 ||align=right| 0,0874% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 105
| {{flag|Serbía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 6.871.547 ||align=right| 0,0863% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 106
| {{flag|El Salvador}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 6.825.935 ||align=right| 0,0858% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 107
| {{flag|Líbanon}} ||align=center| Asía ||align=right| 6.769.000 ||align=right| 0,0851% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 108
| {{flag|Kirgistan}} ||align=center| Asía ||align=right| 6.700.000 ||align=right| 0,0842% || 1. apr. 2021, áætlað
|-
! 109
| {{flag|Níkaragva}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 6.595.674 ||align=right| 0,0829% || 30. jún. 2020, áætlað
|-
! 110
| {{flag|Búlgaría}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 6.520.314 ||align=right| 0,0819% || 7. sep. 2021, áætlað
|-
! 111
| {{flag|Túrkmenistan}} ||align=center| Asía ||align=right| 6.118.000 ||align=right| 0,0769% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 112
| {{flag|Danmörk}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 5.883.562 ||align=right| 0,0739% || 1. apr. 2022, áætlað
|-
! 113
| {{flag|Lýðveldið Kongó}} ||align=center| Afríka ||align=right| 5.657.000 ||align=right| 0,0711% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 114
| {{flag|Mið-Afríkulýðveldið}} ||align=center| Afríka ||align=right| 5.633.412 ||align=right| 0,0708% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! 115
| {{flag|Finnland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 5.550.066 ||align=right| 0,0697% || 1. feb. 2022, áætlað
|-
! 116
| {{flag|Singapúr}} ||align=center| Asía ||align=right| 5.453.600 ||align=right| 0,0685% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! 117
| {{flag|Slóvakía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 5.434.712 ||align=right| 0,0683% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 118
| {{flag|Noregur}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 5.435.536 ||align=right| 0,0683% || 31. mar. 2022, áætlað
|-
! 119
| {{flag|Palestína}} ||align=center| Asía ||align=right| 5.227.193 ||align=right| 0,0657% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 120
| {{flag|Kosta Ríka}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 5.163.038 ||align=right| 0,0649% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! 121
| {{flag|Nýja-Sjáland}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 5.131.545 ||align=right| 0,0645% || 21. jún. 2022
|-
! 122
| {{flag|Írland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 5.011.500 ||align=right| 0,0630% || 1. apr. 2021, áætlað
|-
! 123
| {{flag|Kúveit}} ||align=center| Asía ||align=right| 4.670.713 ||align=right| 0,0587% || 31. des. 2020, áætlað
|-
! 124
| {{flag|Líbería}} ||align=center| Afríka ||align=right| 4.661.010 ||align=right| 0,0586% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 125
| {{flag|Óman}} ||align=center| Asía ||align=right| 4.527.446 ||align=right| 0,0569% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 126
| {{flag|Panama}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 4.278.500 ||align=right| 0,0538% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! 127
| {{flag|Máritanía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 4.271.197 ||align=right| 0,0537% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 128
| {{flag|Króatía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 3.888.529 ||align=right| 0,0489% || 31. ágú. 2021, áætlað
|-
! 129
| {{flag|Georgía}} ||align=center| ''Asía'' ||align=right| 3.728.573 ||align=right| 0,0468% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 130
| {{flag|Eritrea}} ||align=center| Afríka ||align=right| 3.601.000 ||align=right| 0,0452% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 131
| {{flag|Úrúgvæ}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 3.554.915 ||align=right| 0,0447% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! 132
| {{flag|Mongólía}} ||align=center| Asía ||align=right| 3.443.350 ||align=right| 0,0433% || 21. jún. 2022
|-
! 133
| {{flag|Bosnía og Hersegóvína}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 3.320.954 ||align=right| 0,0417% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Púertó Ríkó}} (Bandaríkin) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 3.285.874 ||align=right| 0,0413% || 1. apr. 2020, áætlað
|-
! 134
| {{flag|Armenía}} ||align=center| ''Asía'' ||align=right| 2.963.900 ||align=right| 0,0372% || 31. mar. 2021, áætlað
|-
! 135
| {{flag|Albanía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 2.829.741 ||align=right| 0,0356% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 136
| {{flag|Katar}} ||align=center| Asía ||align=right| 2.799.202 ||align=right| 0,0352% || 31. júl. 2019, áætlað
|-
! 137
| {{flag|Litáen}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 2.794.961 ||align=right| 0,0351% || 1. jan. 2022, áætlað
|-
! 138
| {{flag|Jamaíka}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 2.734.093 ||align=right| 0,0344% || 31. des. 2019, áætlað
|-
! 139
| {{flag|Moldóva}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 2.597.100 ||align=right| 0,0326% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 140
| {{flag|Namibía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 2.550.226 ||align=right| 0,0320% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 141
| {{flag|Gambía}} ||align=center| Afríka ||align=right| 2.487.000 ||align=right| 0,0312% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 142
| {{flag|Botsvana}} ||align=center| Afríka ||align=right| 2.410.338 ||align=right| 0,0303% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 143
| {{flag|Gabon}} ||align=center| Afríka ||align=right| 2.233.272 ||align=right| 0,0281% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 144
| {{flag|Lesótó}} ||align=center| Afríka ||align=right| 2.159.000 ||align=right| 0,0271% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 145
| {{flag|Slóvenía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 2.108.977 ||align=right| 0,0265% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 146
| {{flag|Lettland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 1.874.900 ||align=right| 0,0236% || 1. des. 2021, áætlað
|-
! 147
| {{flag|Norður-Makedónía}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 1.832.696 ||align=right| 0,0230% || 1. nóv. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Kósovó}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 1.798.188 ||align=right| 0,0226% || 31. des. 2020, áætlað
|-
! 148
| {{flag|Gínea-Bissaú}} ||align=center| Afríka ||align=right| 1.646.077 ||align=right| 0,0207% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 149
| {{flag|Miðbaugs-Gínea}} ||align=center| Afríka ||align=right| 1.505.588 ||align=right| 0,0189% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 150
| {{flag|Barein}} ||align=center| Asía ||align=right| 1.501.635 ||align=right| 0,0189% || 17. mar. 2020, áætlað
|-
! 151
| {{flag|Trínidad og Tóbagó}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 1.367.558 ||align=right| 0,0172% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! 152
| {{flag|Eistland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 1.330.068 ||align=right| 0,0167% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 153
| {{flag|Austur-Tímor}} ||align=center| Asía ||align=right| 1.317.780 ||align=right| 0,0166% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 154
| {{flag|Máritíus}} ||align=center| Afríka ||align=right| 1.266.334 ||align=right| 0,0159% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! 155
| {{flag|Esvatíní}} ||align=center| Afríka ||align=right| 1.172.000 ||align=right| 0,0147% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 156
| {{flag|Djibútí}} ||align=center| Afríka ||align=right| 976.107 ||align=right| 0,0123% || 1. júl. 2019, áætlað
|-
! 157
| {{flag|Fídjí}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 898.402 ||align=right| 0,0113% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 158
| {{flag|Kýpur}} ||align=center| Asía ||align=right| 888.005 ||align=right| 0,0112% || 31. des. 2019, áætlað
|-
! 159
| {{flag|Kómorur}} ||align=center| Afríka ||align=right| 758.316 ||align=right| 0,00953% || 15. des. 2017, áætlað
|-
! 160
| {{flag|Bútan}} ||align=center| Asía ||align=right| 763.200 ||align=right| 0,00959% || 30. maí 2022, áætlað
|-
! 161
| {{flag|Gvæjana}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 743.699 ||align=right| 0,00934% || 1. júl. 2019, áætlað
|-
! 162
| {{flag|Salómonseyjar}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 728.041 ||align=right| 0,00915% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Makaó}} (Kína) ||align=center| Asía ||align=right| 683.200 ||align=right| 0,00858% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 163
| {{flag|Lúxemborg}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 645.397 ||align=right| 0,00811% || 1. jan. 2022, áætlað
|-
! 164
| {{flag|Svartfjallaland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 621.306 ||align=right| 0,00781% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Sahrawi-lýðveldið}} ||align=center| Afríka ||align=right| 612.000 ||align=right| 0,00769% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 165
| {{flag|Súrínam}} ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 598.000 ||align=right| 0,00751% || 1. júl. 2019, áætlað
|-
! 166
| {{flag|Grænhöfðaeyjar}} ||align=center| Afríka ||align=right| 563.198 ||align=right| 0,00708% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 167
| {{flag|Malta}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 514.564 ||align=right| 0,00647% || 31. des. 2019, áætlað
|-
! 168
| {{flag|Belís}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 430.191 ||align=right| 0,00541% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 169
| {{flag|Brúnei}} ||align=center| Asía ||align=right| 429.999 ||align=right| 0,00540% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 170
| {{flag|Bahamaeyjar}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 393.450 ||align=right| 0,00494% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 171
| {{flag|Maldívur}} ||align=center| Asía ||align=right| 383.135 ||align=right| 0,00481% || 31. des. 2019, áætlað
|-
! –
| {{flag|Norður-Kýpur}} ||align=center| Asía ||align=right| 382.230 ||align=right| 0,00480% || 31. des. 2019, áætlað
|-
! 172
| {{flag|Ísland}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 377.280 ||align=right| 0,00474% || 31. mar. 2022, áætlað
|-
! –
| {{flag|Transnistría}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 306.000 ||align=right| 0,00384% || 1. jan. 2018, áætlað
|-
! 173
| {{flag|Vanúatú}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 301.295 ||align=right| 0,00379% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 174
| {{flag|Barbados}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 288.000 ||align=right| 0,00362% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Franska Pólýnesía}} (Frakkland) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 279.890 ||align=right| 0,00352% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Nýja-Kaledónía}} (Frakkland) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 273.674 ||align=right| 0,00344% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Abkasía}} ||align=center| Asía ||align=right| 245.424 ||align=right| 0,00308% || 1. jan. 2020, áætlað
|-
! 175
| {{flag|Saó Tóme og Prinsípe}} ||align=center| Afríka ||align=right| 214.610 ||align=right| 0,00270% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 176
| {{flag|Samóa}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 199.853 ||align=right| 0,00251% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 177
| {{flag|Sankti Lúsía}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 178.696 ||align=right| 0,00225% || 1. júl. 2018, áætlað
|-
! –
| {{flag|Gvam}} (Bandaríkin) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 153.836 ||align=right| 0,00193% || 1. apr. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Curaçao}} (Holland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 153.671 ||align=right| 0,00193% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 178
| {{flag|Kíribatí}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 120.740 ||align=right| 0,00152% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 179
| {{flag|Grenada}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 113.000 ||align=right| 0,00142% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Arúba}} (Holland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 111.050 ||align=right| 0,00140% || 31. des. 2020, áætlað
|-
! 180
| {{flag|Sankti Vinsent og Grenadínur}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 110.696 ||align=right| 0,00139% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Jersey}} (Bretland) ||align=center| Evrópa ||align=right| 107.800 ||align=right| 0,00135% || 31. des. 2019, áætlað
|-
! 181
| {{flag|Míkrónesía}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 105.754 ||align=right| 0,00133% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 182
| {{flag|Tonga}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 99.532 ||align=right| 0,00125% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 183
| {{flag|Antígva og Barbúda}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 99.337 ||align=right| 0,00125% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 184
| {{flag|Seychelles-eyjar}} ||align=center| Afríka ||align=right| 99.202 ||align=right| 0,00125% || 30. jún. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Bandarísku Jómfrúaeyjar}} (Bandaríkin) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 87.146 ||align=right| 0,00109% || 1. apr. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Mön}} (Bretland) ||align=center| Evrópa ||align=right| 84.069 ||align=right| 0,00106% || 30. maí 2021, áætlað
|-
! 185
| {{flag|Andorra}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 79.535 ||align=right| 0,000999% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 186
| {{flag|Dóminíka}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 72.000 ||align=right| 0,000905% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Cayman-eyjar}} (Bretland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 65.786 ||align=right| 0,000827% || 30. sep. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Bermúda}} (Bretland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 64.055 ||align=right| 0,000805% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Guernsey}} (Bretland) ||align=center| Evrópa ||align=right| 63.124 ||align=right| 0,000793% || 30. jún. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Grænland}} (Danmörk) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 56.562 ||align=right| 0,000711% || 1. jan. 2022, áætlað
|-
! 187
| {{flag|Marshalleyjar}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 54.516 ||align=right| 0,000685% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 188
| {{flag|Sankti Kristófer og Nevis}} ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 54.000 ||align=right| 0,000679% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Færeyjar}} (Danmörk) ||align=center| Evrópa ||align=right| 53.941 ||align=right| 0,000678% || 1. maí 2022, áætlað
|-
! –
| {{flag|Suður-Ossetía}} ||align=center| Asía ||align=right| 53.532 ||align=right| 0,000673% || 15. okt. 2015, áætlað
|-
! –
| {{flag|Bandaríska Samóa}} (Bandaríkin) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 49.710 ||align=right| 0,000625% || 1. apr. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Norður-Maríanaeyjar}} (Bandaríkin) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 47.329 ||align=right| 0,000595% || 1. apr. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Turks- og Caicoseyjar}} (Bretland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 44.542 ||align=right| 0,000560% || 1. júl. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Sint Maarten}} (Holland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 42.577 ||align=right| 0,000535% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 189
| {{flag|Liechtenstein}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 39.315 ||align=right| 0,000494% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! 190
| {{flag|Mónakó}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 39.150 ||align=right| 0,000492% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Gíbraltar}} (Bretland) ||align=center| Evrópa ||align=right| 34.000 ||align=right| 0,000427% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 191
| {{flag|San Marínó}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 33.705 ||align=right| 0,000423% || 30. mar. 2022, áætlað
|-
! –
| {{flag|Saint-Martin}} (Frakkland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 32.489 ||align=right| 0,000408% || 1. jan. 2019, áætlað
|-
! –
| {{flag|Álandseyjar}} (Finnland) ||align=center| Evrópa ||align=right| 30.344 ||align=right| 0,000381% || 31. des. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Bresku Jómfrúaeyjar}} (Bretland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 30.000 ||align=right| 0,000377% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 192
| {{flag|Palaú}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 17.957 ||align=right| 0,000226% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Cooks-eyjar}} (Nýja-Sjáland) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 15.342 ||align=right| 0,000193% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Angvilla}} (Bretland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 15.000 ||align=right| 0,000188% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 193
| {{flag|Naúrú}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 11.832 ||align=right| 0,000149% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Wallis- og Fútúnaeyjar}} (Frakkland) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 11.369 ||align=right| 0,000143% || 1. jan. 2021, áætlað
|-
! 194
| {{flag|Túvalú}} ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 10.679 ||align=right| 0,000134% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Saint-Barthélemy}} (Frakkland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 10.289 ||align=right| 0,000129% || 1. jan. 2019, áætlað
|-
! –
| {{flag|Sankti Helena}} (Bretland) ||align=center| Afríka ||align=right| 6.000 ||align=right| 0% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Sankti Pierre og Miquelon}} (Frakkland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 5.974 ||align=right| 0% || 1. jan. 2019, áætlað
|-
! –
| {{flag|Montserrat}} (Bretland) ||align=center| N-Ameríka ||align=right| 5.000 ||align=right| 0% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Falklandseyjar}} (Bretland) ||align=center| S-Ameríka ||align=right| 4.000 ||align=right| 0% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Jólaeyja}} (Ástralía) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 1.966 ||align=right| 0% || 30. jún. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Norfolkeyja}} (Ástralía) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 1.734 ||align=right| 0% || 30. jún. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Niue}} (Nýja-Sjáland) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 1.549 ||align=right| 0% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! –
| {{flag|Tókelá}} (Nýja-Sjáland) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 1.501 ||align=right| 0% || 1. júl. 2021, áætlað
|-
! 195
| {{flag|Vatíkanið}} ||align=center| Evrópa ||align=right| 825 ||align=right| 0% || 1. feb. 2019, áætlað
|-
! –
| {{flag|Kókoseyjar}} (Ástralía) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 573 ||align=right| 0% || 30. jún. 2020, áætlað
|-
! –
| {{flag|Pitcairn}} (Bretland) ||align=center| Eyjaálfa ||align=right| 40 ||align=right| 0% || 1. jan. 2021, áætlað
|}
== Tengt efni ==
* [[Listi yfir fullvalda ríki]]
* [[Lönd eftir flatarmáli]]
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Heimildir ==
<!-- * [https://www.worldometers.info/world-population/ Worldometer.info], 4. nóvember [[2020]]. -->
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= List of countries and dependencies by population|mánuðurskoðað= 21. júní|árskoðað= 2022}}
[[Flokkur:Listar yfir lönd]]
[[Flokkur:Lýðfræði]]
f6gmarnt3hlrbszi5s9qxtotmtleonp
Jersey
0
11836
1987462
1976619
2026-11-16T18:36:08Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987462
wikitext
text/x-wiki
{{Aðgreiningartengill}}
{{land
|nafn_á_frummáli = Bailiwick of Jersey<br />Bailliage de Jersey<br />Bailliage dé Jèrri
|nafn_í_eignarfalli = Jersey
|fáni = Flag_of_Jersey.svg
|skjaldarmerki = Coat of Arms of Jersey.svg
|þjóðsöngur = [[God Save the King]]
|staðsetningarkort = Europe-Jersey.svg
|höfuðborg = [[Saint Helier]]
|tungumál = [[enska]]<br />[[franska]]
|stjórnarfar = [[Krúnunýlenda]]
|titill_leiðtoga1 = [[Bretakonungur|Konungur]]
|titill_leiðtoga2 = [[Landstjóri Jersey|Landstjóri]]
|titill_leiðtoga3 = [[Forsætisráðherra Jersey|Forsætisráðherra]]
|nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]]
|nafn_leiðtoga2 = [[John McColl]]
|nafn_leiðtoga3 = [[Ian Gorst]]
|staða = [[Bretland|Breskt]] yfirráðasvæði
|atburður1 = Aðskilnaður frá [[Normandí]]
|dagsetning1 = [[1204]]
|stærðarsæti = 227
|flatarmál = 118,2
|hlutfall_vatns = 0
|mannfjöldaár = 2021
|mannfjöldasæti = 198
|fólksfjöldi = 103.267
|íbúar_á_ferkílómetra = 819
|VLF_ár = 2013
|VLF_sæti = 166
|VLF = 5,5
|VLF_á_mann = 57.000
|VLF_á_mann_sæti = 6
|gjaldmiðill = [[sterlingspund]]
|tld = je
|símakóði = 44
|tímabelti = [[UTC]]+1
}}
'''Jersey''' er [[eyja]] í [[Ermarsund]]i undan [[strönd]] [[Normandí]], og annað tveggja [[umdæmi|umdæma]] [[Ermarsundseyjar|Ermarsundseyja]]. Umdæminu tilheyra, auk Jersey, óbyggðu eyjarnar [[Minquiers]], [[Ecréhous]], [[Dirouilles]] og [[Pierres de Lecq]] auk skerja. [[Bretland]] hefur umsjón með [[utanríkismál]]um og [[varnarmál]]um eyjanna, en þær eru þó ekki hluti af [[Breska konungdæmið|breska konungdæminu]] heldur [[Hertogi Normandí|hertogadæminu Normandí]], en [[Bretadrottning]] ber einnig titilinn hertogynjan af Normandí. Jersey hefur því sitt eigið [[löggjafarþing]] og [[dómskerfi]] og [[sjálfsákvörðunarréttur|sjálfsákvörðunarrétt]].
Jersey er stærst Ermarsundseyja. Þótt hún sé oft nefnd í sömu andrá og [[Guernsey]] þá eru þær algerlega aðskildar stjórnsýslueiningar, eins og eyjan [[Mön (Írlandshafi)|Mön]] í [[Írlandshaf]]i. Jersey er ekki hluti af [[Bretland]]i en Bretland ber þó ábyrgð á vörnum eyjarinnar. Jersey er ekki hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] en hefur sérstök tengsl við það og hefur aðgang að [[innri markaður|innri markaði]] sambandsins. Frá 2021 er eyjan hluti af [[Samkomulag um samvinnu í viðskiptum og efnahagsmálum milli Evrópusambandsins og Bretlands|Samkomulagi um samvinnu í viðskiptum og efnahagsmálum milli Evrópusambandsins og Bretlands]].
Íbúar Jersey eru tæplega 100 þúsund talsins og þar af býr rúmur þriðjungur í höfuðborginni, [[Saint Helier]]. Yfir helmingur íbúa er aðfluttur en íbúafjöldi eyjarinnar hefur farið vaxandi vegna efnahagsuppgangs síðustu áratugi. Höfuðatvinnuvegur eyjarinnar er [[fjármálaþjónusta]] en auk þess eru [[ferðaþjónusta]], [[netverslun]] og [[landbúnaður]] mikilvægir atvinnuvegir.
==Heiti==
Í ritinu ''[[Itinerarium Antonini Augusti]]'' frá 3. öld eða síðar eru Ermarsundseyjarnar taldar upp sem ''Sarnia'', ''Caesarea'', ''Barsa'', ''Silia'' og ''Andium'', en ekki er vitað hvaða nafn á við hverja. Frá 17. öld hefur ''Caesarea'' verið talið vera latneskt heiti Jersey.<ref name="Balleine">{{Cite book |last1=Marguerite Syvret |title=Balleine's History of Jersey |last2=Joan Stevens |publisher=La Société Jersiaise |year=1998 |isbn=1-86077-065-7}}</ref><ref>{{cite web |last=Harper |first=Douglas |title=Online Etymological Dictionary |date=November 2001 |url=https://www.etymonline.com/index.php?term=jersey |access-date=7 October 2006}}</ref><ref>{{cite journal |last=Le Messurier |first=H. W. |title=The Early Relations between Newfoundland and the Channel Islands |journal=Geographical Review |volume=2 |issue=6 |pages=449–457 |doi=10.2307/207514 |date=December 1916 |jstor=207514 |publisher=American Geographical Society|title-link=Newfoundland (island) }}</ref>
Heitið Jersey er líklega komið frá norrænum mönnum og hefur systureyju á Íslandi sem heitir Hjörsey. Frakkar bera ekki fram H í byrjun orðs og þegar Englendingar fengu eyjuna til umsjónar fóru þeir að kalla hana Djrersey. En íslenskumælandi menn heyra greinilega hvaðan nafnið kemur.hugsanlega dregið af [[fornnorræna|fornnorrænu]] orðunum „[[jörð|jarð-]]“, „[[sverð|hjör]]“ „[[jarl]]“ eða nafninu [[Geir]],<ref>{{Cite book |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199580897.001.0001/acref-9780199580897 |title=The Concise Dictionary of World Place-Names |first=John |last=Everett-Heath |publisher=Oxford University Press |via=www.oxfordreference.com}}</ref> og viðskeytinu „[[eyja|-ey]]“.
==Saga==
Menjar um [[Neanderdalsmaður|Neanderdalsmenn]] hafa fundist á Jersey í [[La Cotte de St Brelade]] og sýna að [[maður|menn]] hafa búið á eyjunni áður en hún varð eyja við að sjávarstaða í Ermarsundi hækkaði. Steindysir frá [[nýsteinöld]] sýna að eyjan hefur þá verið byggð og þar hefur líka fundist fjöldi minja frá [[bronsöld]] og [[járnöld]].<ref>{{cite book |last=Cunliffe |first=Barry |url=https://archive.org/details/isbn_9780198143857 |title=The Oxford Illustrated Prehistory of Europe |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1994 |isbn=0198143850 |location=Oxford |url-access=registration}}</ref> Árið 2012 fundu tveir menn með [[málmleitartæki]] það sem talið er vera stærsti sjóður af peningum frá járnöld í Evrópu, um 50.000 rómverskar og keltneskar myntir. Menjar um rómverska byggð hafa fundist hjá [[Les Landes]].<ref>{{Cite web |title=Countryside Character Appraisal – Character Area A1: North Coast Heathland |url=https://www.gov.je/PlanningEnvironment/Planning/Island+Plan+and+Other+Policy+Guidance/Countryside+Character+Appraisal/Character+Area+A1+North+Coast+Heathland.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319015642/http://www.gov.je/PlanningEnvironment/Planning/Island%2BPlan%2Band%2BOther%2BPolicy%2BGuidance/Countryside%2BCharacter%2BAppraisal/Character%2BArea%2BA1%2BNorth%2BCoast%2BHeathland.htm |archive-date=19 March 2016 |access-date=6 October 2006 |publisher=[[States of Jersey]]}}</ref>
[[Kristni]] barst til eyjarinnar með landnemum frá [[Bretagne]] á 5. eða 6. öld.<ref name="BHJ8">{{cite book |last=Syvret |first=Marguerite |title=Balleine's History of Jersey |date=2011 |publisher=The History Press |isbn=978-1860776502}}</ref> Verndardýrlingur eyjarinnar, [[heilagur Helier]], bjó þar á 6. öld á L'Islet (nú [[Elísabetarkastali]]). Samkvæmt sögninni hjuggu ræningjar höfuðið af honum, en hann tók það upp og gekk niður að strönd.<ref>{{Cite web |title=ST HELIER: THE MAN AND THE MYTH |url=https://members.societe-jersiaise.org/whitsco/sthelier4.htm |access-date=2022-03-17 |website=members.societe-jersiaise.org |archive-date=18 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818165438/https://members.societe-jersiaise.org/whitsco/sthelier4.htm |url-status=live }}</ref>
Á [[miðaldir|miðöldum]] var Jersey hluti af frankíska ríkinu [[Nevstría|Nevstríu]] og varð síðan hluti af [[hertogadæmið Bretagne|hertogadæminu Bretagne]] þótt hún væri undir [[erkibiskupinn af Rouen|erkibiskupsdæminu í Rouen]]. [[Víkingar]] réðust á Jersey á 9. öld og eyjan varð að lokum hluti af hertogadæminu Normandí.<ref name=":33">{{Cite book |last=Lempière |first=Raoul |title=Customs, Ceremonies and Traditions of the Channel Islands |url=https://archive.org/details/scotlandscastles0000fenw |publisher=Robert Hale |year=1976 |isbn=0-7091-5731-2 |location=Great Britain}}</ref>{{Rp|22}} Þegar [[Vilhjálmur bastarður]] lagði [[England]] undir sig [[1066]] voru hertogadæmið og England undir sömu stjórn. Hertogarnir og aðrir Normannar áttu miklar eignir á eyjunni. Þegar [[Jóhann landlausi]] missti lönd sín í Normandí árið [[1204]] urðu eyjarnar eftir sem leifar gamla hertogadæmisins. Venja er að segja að sjálfstjórn eyjarinnar megi rekja til „stjórnarskrár Jóhanns konungs“, en það er umdeilt.<ref name=":33"/>{{Rp|25}} Átök milli Englands og Frakklands einkenndu aldirnar á eftir og reist var virki á [[Mont Orgueil]].<ref name="BHJ8"/>{{rp|25–8}}
Íbúar eyjarinnar tóku upp [[mótmælendatrú]] í kjölfarið á klofningnum milli [[enska kirkjan|ensku kirkjunnar]] og [[Vatíkanið|Vatíkansins]] á [[Túdortímabilið|Túdortímabilinu]]. Í valdatíð [[Elísabet 1.|Elísabetar 1.]] fluttu franskir [[húgenottar]] [[kalvínismi|kalvínisma]] til eyjarinnar sem varð algeng trúarbrögð íbúa til 1617.<ref name="BHJ8"/> Eyjarskeggjar tóku þátt í fiskveiðum við [[Nýfundnaland]] seint á [[16. öld]].<ref>{{Cite book |last=Ommer |first=Rosemary E. |url=https://books.google.com/books?id=nrdYUXv817sC&pg=PA13 |title=From Outpost to Outport |publisher=[[McGill-Queen's University Press]] |year=1991 |isbn=0-7735-0730-2 |pages=13–14 |access-date=14 November 2020 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630073101/https://books.google.com/books?id=nrdYUXv817sC&pg=PA13 |url-status=live }}</ref> Í þakkarskyni fyrir þá aðstoð sem [[George Carteret]] landstjóri veitti [[Karl 2. Englandskonungur|Karli 2. Englandskonungi]] meðan hann var í útlegð á eyjunni fékk hann land í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] milli [[Hudsonfljót]]s og [[Delaware-á]]r sem hann nefndi [[New Jersey]].<ref>{{Cite book |last=Weeks |first=Daniel J. |url=https://books.google.com/books?id=FM_BrMaXR2kC&pg=PA45 |title=Not for Filthy Lucre's Sake |date=1 May 2001 |publisher=[[Lehigh University|Lehigh University Press]] |isbn=0-934223-66-1 |page=45 |access-date=14 November 2020 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630073101/https://books.google.com/books?id=FM_BrMaXR2kC&pg=PA45 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Cochrane |first=Willard W. |url=https://books.google.com/books?id=gnqxb5vuTEMC&pg=PA18 |title=The Development of American Agriculture |date=30 September 1993 |publisher=[[University of Minnesota Press]] |isbn=0-8166-2283-3 |page=18 |access-date=14 November 2020 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630073102/https://books.google.com/books?id=gnqxb5vuTEMC&pg=PA18 |url-status=live }}</ref>
Árið 1769 varð matarskortur á eyjunni sem leiddi til [[Kornuppþotin|Kornuppþotanna]]. Stéttaþing kom saman í Elísabetarkastala og samþykkti að óska eftir aðstoð frá konungi. Árið 1771 krafðist krúnan umbóta í stjórn eyjarinnar sem leiddi til nýrrar lagasetningar þar sem hirðin gat ekki sett lög án þátttöku stéttaþingsins.<ref name="BHJ8"/> Þann [[6. janúar]] [[1781]] réðist franskur her á eyjuna. [[Orrustan um Jersey]] stóð aðeins í hálftíma og lauk með sigri Englendinga. 600 Frakkar voru teknir höndum.<ref>{{Cite web |date=2021-07-05 |title=1781 The Battle Of Jersey |url=https://www.jerseyheritage.org/learn/schools/1781-the-battle-of-jersey/ |access-date=2022-03-18 |website=Jersey Heritage |language=en |archive-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212148/https://www.jerseyheritage.org/learn/schools/1781-the-battle-of-jersey/ |url-status=live }}</ref>
Á 19. öld voru gerðar miklar umbætur á vegum og lagðar tvær [[járnbraut]]ir.<ref name=":23">{{Cite thesis |title=The rural community in nineteenth century Jersey |url=https://pugwash.lib.warwick.ac.uk/record=b1410448~S15 |publisher=typescript |date=1991 |place=S.l. |first=John D. |last=Kelleher |access-date=17 March 2022 |archive-date=28 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328050841/https://pugwash.lib.warwick.ac.uk/record=b1410448~S15 |url-status=live }}</ref> Samgöngur til Englands bötnuðu til muna með nýrri hafnaraðstöðu og bryggjum í St Helier.<ref name="BHJ8"/> Efnahagslíf eyjarinnar á 19. öld byggðist á landbúnaði, fiskveiðum, [[skipasmíði]] og framleiðslu ullarvara. [[Ferðaþjónusta]] hófst með bættum samgöngum og [[enska]] varð ríkjandi mál á eyjunni. Helstu stjórnmálaflokkar eyjarinnar voru hinn íhaldssami Lárviðarflokkur og framsæknari Rósaflokkur, en völdin yfir eyjunum fluttust í auknum mæli til ensku krúnunnar.<ref name="BHJ8"/> Franski rithöfundurinn [[Victor Hugo]] kom til Jersey á 6. áratug 19. aldar, en var rekinn þaðan fyrir að móðga [[Viktoría Bretadrottning|drottninguna]] og fluttist þá til Guernsey.<ref name="BHJ8" />
Í [[síðari heimsstyrjöld]] voru 6.500 íbúar af um 50.000 fluttir á brott að eigin ósk..<ref name="Bunting">{{cite book |last1=Bunting |first1=Madeleine |title=The Model Occupation |url=https://archive.org/details/modeloccupationc0000bunt |date=1995 |publisher=Harper Collins |location=London |isbn=0002552426 |page=[https://archive.org/details/modeloccupationc0000bunt/page/21 21]}}</ref> Eyjan var hersetin af [[Þýskaland|Þjóðverjum]] frá 1. júlí 1940 til 9. maí 1945.<ref>{{Cite web |last=Bellows |first=Tony |title=What was the "Occupation" and why is "Liberation Day" celebrated in the Channel Islands? |url=http://members.societe-jersiaise.org/whitsco/jerrais1.htm |access-date=18 August 2013 |publisher=[[Société Jersiaise]] |archive-date=2 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102230333/http://members.societe-jersiaise.org/whitsco/jerrais1.htm |url-status=live }}</ref> Sovéskir stríðsfangar reistu mikil varnarvirki á eyjunni. Eftir [[innrásin í Normandí|innrásina í Normandí]] 1944 urðu birgðaflutningar til eyjarinnar stopulir vegna [[innrásin í Normandí|innrásarinnar í Normandí]] og matarskortur gerði vart við sig. Skipið ''[[SS Vega (1913)|Vega]]'' var sent til eyjarinnar undir merkjum [[Rauði krossinn|Rauða krossins]] og flutti birgðir og fréttir af sókn Bandamanna í Evrópu. [[Norman Le Brocq]] og [[Kommúnistaflokkur Jersey]] mynduðu andspyrnuhóp á Jersey sem síðar leiddi til stofnunar lýðræðishreyfingar á eyjunni.<ref>{{Cite book |last1=Meddick |first1=Simon |title=Red Lives: Communists and the Struggle for Socialism |last2=Payne |first2=Liz |last3=Catz |first3=Phil |publisher=Manifesto Press Cooperative Limited |year=2020 |isbn=978-1-907464-45-4 |location=UK |pages=122–123}}</ref> Ermarsundseyjar voru með síðustu stöðum í Evrópu sem losnuðu undan hernámi Þjóðverja. Haldið er upp á [[Frelsunardagurinn (Ermarsundseyjum)|Frelsunardaginn]] 9. maí ár hvert.
Eftir að hernáminu lauk var komið á [[almennur kosningaréttur|almennum kosningarétti]] (sem áður var bundinn landareign) og stéttaþingið varð lýðræðislega kjörið.<ref name="BHJ8" /> Ýmsar aðrar umbætur voru útfærðar, eins og opinber lögregla 1950 og opinber gagnfræðaskóli 1952. Stéttaþingið keypti trúboðaskólann Le Rocquier og stofnaði [[Highlands College]] árið 1972. [[Varnarlið Jersey]] var leyst upp og [[breski herinn]] tók við varnarvirkjum á eyjunni. Eftir 1960 hefur vöxtur [[fjármálaþjónusta|fjármálaþjónustu]] verið áberandi þáttur í efnahagslífi eyjarinnar.<ref name="BHJ8" /><sup>:287</sup> Jersey fékk í kjölfarið á sig orð sem [[skattaskjól]]. [[Paradísarskjölin]], gagnaleki árið 2017, leiddi í ljós að fyrirtækið [[Apple]] átti tvö alþjóðafyrirtæki á eyjunni.<ref>{{Cite web |date=2017-11-06 |title=Apple secretly moved parts of empire to Jersey after row over tax affairs |url=http://www.theguardian.com/news/2017/nov/06/apple-secretly-moved-jersey-ireland-tax-row-paradise-papers |access-date=2023-01-24 |website=the Guardian |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Drucker |first1=Jesse |last2=Bowers |first2=Simon |date=2017-11-06 |title=After a Tax Crackdown, Apple Found a New Shelter for Its Profits |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/11/06/world/apple-taxes-jersey.html |access-date=2023-01-24 |issn=0362-4331}}</ref>
==Landfræði==
[[Mynd:Bonne_Nuit_Bay.jpg|thumb|left|[[Bonne Nuit (Jersey)|Bonne Nuit-vík]]]]
Jersey er syðst og stærst Ermarsundseyja. Hún er í Ermarsundi, um 22 km frá [[Cotentin-skagi|Cotentin-skaga]] í Frakklandi og 161 km sunnan við Bretland. Hún rís hæst 143 metra yfir sjávarmál.<ref name="peakbagger">{{cite web |url=http://www.peakbagger.com/climber/ascent.aspx?aid=80587 |title=Ascent of Jersey High Point on 2009-09-12 |website=Peakbagger.com |quote=Sources vary on the elevation of Les Platons. Its height is often listed at 143 m, as well as 136 m. |access-date=2012-06-23}}</ref> Yfirborð eyjunnar hallar frá sandströndum í suðri að klettum í norðri. Nokkrir árdalir skera eyjuna frá norðri til suðurs. Eyjan er 119,6 km<sup>2</sup> að stærð ef landfyllingar og fjara eru talin með. Um 24% af eyjunni er byggð. Rúmlega helmingur landsins er landbúnaðarland og um 18% er óspillt náttúra.<ref name=":2">{{Cite web |last=Jersey |url=https://www.gov.je/Government/JerseyInFigures/Environment/Pages/SizeLandCover.aspx |title=Size and land cover of Jersey |access-date=2020-12-10 |website=Government of Jersey |language=en}}</ref>
Eyjan liggur á 2. gráðu vestur og 49. gráðu norður. Strandlengjan er um 70 km að lengd. Eyjan er nokkurn veginn 15 km (9 mílur) frá vestri til austurs, og 8 km (5 mílur) frá norðri til suðurs og er því stundum kölluð „níu sinnum fimm“ af íbúum.<ref>{{Cite web |title=About Nine by Five Media |url=https://medium.com/nine-by-five-media/about |access-date=2022-03-18 |website=Medium}}</ref> Veðurfar er temprað með hlý sumur og milda vetur þar sem [[Atlantshaf]]ið jafnar hitastigið. Hæstur hiti hefur mælst 36° 9. ágúst 2003 og lægstur hiti mældist -10,3° 5. janúar 1894. Snjókoma er sjaldgæf.
Eyjan skiptist í tólf sóknir. Stærsta sóknin er St Ouen og sú minnsta er St Clement. Á eyjunni eru nokkur dalverpi sem liggja flest í norður-suður, eins og [[Waterworks-dalur]], [[Grand Caux]] og [[Mont les Vaux]]; en nokkrir liggja í aðrar áttir, eins og [[Le Mourier-dalur]]. Hæsti tindur eyjarinnar er [[Les Platons]] sem er 136 metrar á hæð.<ref>{{Cite web |title=Les Platons (Jersey) {{!}} Channel Islands |url=https://www.themountainguide.co.uk/channel-islands/les-platons-jersey.htm |access-date=2020-12-10 |website=UK mountain Guide |language=en |archive-date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201034047/https://www.themountainguide.co.uk/channel-islands/les-platons-jersey.htm |url-status=dead}}</ref>
Nokkrir minni eyjaklasar heyra undir stjórnsýslu á Jersey, eins og [[Les Minguiers]] og [[Les Écrehous]], en í engri þessara eyja er föst búseta.<ref>{{Cite web |title=The Minquiers and Écréhous in spatial context: Contemporary issues and cross perspectives on border islands, reefs and rocks |url=https://www.researchgate.net/publication/283710767 |access-date=2022-03-18 |website=ResearchGate |language=en}}</ref>
==Stjórnmál==
[[Stéttaþing Jersey]] situr í einni deild. Þingmenn eru 51, tíu öldungaþingmenn (kosnir í almennum kosningum), tólf löggæslufulltrúar sókna og 29 fulltrúar kosnir í einmenningskjördæmum. Þingmenn eru kjörnir til fjögurra ára í senn. Á þinginu sitja líka fimm áheyrnarfulltrúar skipaðir af bresku krúnunni: fógetafulltrúi, landstjóri, prófastur, yfirsaksóknari og yfirlögmaður. Kjörsókn á Jersey er með því minnsta í Evrópu, aðeins um 33%, en meðaltalið í Evrópu er 77%.
Ríkisstjórn Jersey er skipuð [[Forsætisráðherra Jersey|forsætisráðherra]] og níu ráðherrum. Hver ráðherra getur skipað allt að tvo aðstoðarráðherra. Sóknir fara með hluta framkvæmdavaldsins.
[[Fógetafulltrúi Jersey]] fer með embætti þingforseta. Hann er einnig yfirmaður [[dómsvald]]sins og fer með táknrænt hlutverk þjóðhöfðingja við ýmis tækifæri.
Þar sem Jersey er krúnunýlenda með fulla sjálfstjórn er eyjan með sitt eigið lagakerfi, stjórnsýslu og skattakerfi. Hlutverk bresku krúnunnar var skilgreint af [[Konunglega stjórnskipunarnefndin (Bretlandi)|Konunglegu stjórnskipunarnefndinni]] árið [[1973]] og er að tryggja góða stjórnsýslu, undirrita lög, koma fram fyrir hönd eyjarinnar á alþjóðavettvangi í samráði við þing eyjarinnar, tryggja að eyjan uppfylli alþjóðlegar skuldbindingar sínar og sjá um varnir eyjarinnar.
===Sóknir===
Stjórnsýslueiningar á Jersey eru tólf sóknir sem allar eiga land að sjó. Þær hétu allar áður eftir dýrlingum sóknarkirkja þeirra. Yfir hverri sókn er sóknarþing sem allir kjósendur sóknarinnar eiga sæti í. Leiðtogi sóknarinnar er löggæslufulltrúi (''Connétable'') sem er kosinn til fjögurra ára í senn.
{|
|- style="vertical-align:top;" |
|
*[[Grouville]] (áður ''Saint Martin de Grouville''; inniheldur [[Minquiers|Les Minquiers]])
*[[Saint Brélade (Jersey)|Saint Brélade]]
*[[Saint Clement (Jersey)|Saint Clément]]
*[[Saint Helier]]
*[[Saint John (Jersey)|Saint John]]
*[[Saint Lawrence (Jersey)|Saint Lawrence]]
|
*[[Saint Martin (Jersey)|Saint Martin]] (áður ''Saint Martin le Vieux''; inniheldur [[Écréhous|Les Écréhous]])
*[[Saint Mary (Jersey)|Saint Mary]]
*[[Saint Ouen (Jersey)|Saint Ouen]]
*[[Saint Peter (Jersey)|Saint Peter]]
*[[Saint Saviour (Jersey)|Saint Saviour]]
*[[Trinity (Jersey)|Trinity]]
|
[[File:Jersey Map.svg|right|thumb|400px|Sóknir Jersey]]
|}
== Efnahagslíf ==
[[File:Jersey finance centre 2021.jpg|right|thumb|Viðskiptahverfið í St Helier.]]
Jersey býr við þróað hagkerfi sem byggist á þjónustu þar sem verg landsframleiðsla á mann var 45.320 pund árið 2019.<ref name="National accounts: GVA and GDP">{{Cite web |date=2019 |title=National accounts: GVA and GDP |url=https://www.gov.je/Government/JerseyInFigures/BusinessEconomy/Pages/NationalAccounts.aspx#:~:text=Gross%20Domestic%20Product%20(GDP),-Gross%20Domestic%20Product&text=institutions%20(FISIM).-,In%202019%3A,GDP%20was%20%C2%A34%2C885%20million |access-date=4 January 2021 |publisher=Statistics Jersey}}</ref> Hagkerfi Jersey er [[blandað hagkerfi]] sem byggist á forsendum [[frjáls markaður|frjáls markaðar]] og innviðum [[velferðarkerfi]]s.<ref>{{Cite web |title=Benefits and financial support |url=https://www.gov.je/benefits/Pages/default.aspx |access-date=2021-01-05 |website=[[Government of Jersey]]}}</ref> Í desember árið 2010 voru 53.460 starfandi á Jersey, þar af 24% í fjármála- og lögfræðigeiranum, 16% í heildsölu og smásölu, 16% í opinbera geiranum, 10% hjá menntastofnunum, heilbrigðisstofnunum og öðrum einkareknum þjónustustofnunum, 10% í byggingargeiranum, og 9% í hótel- og veitingageiranum.<ref name="figures" >{{Cite web |title=Jersey in Figures 2013 booklet |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20Jersey%20In%20Figures%202013%2020140429%20SU.pdf |access-date=1 January 2015 |website=[[Government of Jersey]]}}</ref> Stærstu geirarnir 2019 miðað við verga landsframleiðslu eru fjármálageirinn með tæp 40%, leigusala með 15,5%, önnur viðskipti með 11,7% og opinberi geirinn með 8,6%.<ref name=":02">{{Cite web |title=Government of Jersey: GVA 2019 |url=http://www.gov.je:80/News/2020/pages/MeasuringJerseysEconomy2019.aspx |access-date=2020-12-11 |website=[[Government of Jersey]] |language=en}}</ref>
Framleiðni á mann á Jersey er mjög mikil vegna þess að eyjan hefur sérhæft sig í nokkrum hátekjugeirum. Vergar þjóðartekjur voru 3,7 milljarðar árið 2009, eða 40.000 á mann.<ref name="figures" /> Þetta gefur samt ekki rétta mynd af kaupmætti íbúa, og lífskjör á Jersey eru svipuð og víðast hvar á Bretlandi utan miðborgar London.<ref>{{Cite web |title=Cost of Living in Jersey |url=https://www.numbeo.com/cost-of-living/country_result.jsp?country=Jersey |access-date=2022-02-28 |website=www.numbeo.com |language=en |archive-date=2022-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228164731/https://www.numbeo.com/cost-of-living/country_result.jsp?country=Jersey |url-status=dead }}</ref>
Jersey er ein af stærstu aflandsfjármálamiðstöðvum heims. Fjármagnsflutningar til eyjarinnar fara í gegnum Bretland.<ref>{{Cite journal|last1=Garcia-Bernardo|first1=Javier|last2=Fichtner|first2=Jan|last3=Takes|first3=Frank W.|last4=Heemskerk|first4=Eelke M.|date=2017-07-24|title=Uncovering Offshore Financial Centers: Conduits and Sinks in the Global Corporate Ownership Network|url= |journal=Scientific Reports|language=en|volume=7|issue=1|pages=6246|arxiv=1703.03016|bibcode=2017NatSR...7.6246G|doi=10.1038/s41598-017-06322-9|issn=2045-2322|pmc=5524793|pmid=28740120}}</ref> Vöxtur fjármálageirans hefur verið gagnrýndur og Jersey hefur verið lýst sem stað þar sem alþjóðleg fjármálaöfl hafa lagt undir sig stjórnina og beita hótunum gegn hverjum þeim sem gagnrýnir þau.<ref name="Shaxson, N. 2011">Shaxson, N. (2011). Treasure islands: Tax havens and the men who stole the world. London: The Bodley Head.</ref>
Ferðaþjónusta er líka mikilvægt á eyjunni, en fjöldi ferðafólks er breytilegur eftir árstíðum. Fólksfjöldinn er miklu hærri á sumrin, sérstaklega ágúst, en á veturna. Meirihluti ferðafólks kemur með flugi frá Bretlandi.<ref name=":24">{{cite web |url=https://business.jersey.com/sites/default/files/components/pdf_download_row/Visit%20Jersey_TE%20Tourism%20Productivity.pdf |title=The Economic Contribution of Tourism to Jersey |website=Tourism Economics |date=2017 |access-date=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129234009/https://business.jersey.com/sites/default/files/components/pdf_download_row/Visit%20Jersey_TE%20Tourism%20Productivity.pdf |archive-date=2022-01-29 |url-status=dead}}</ref> Þann 18. febrúar 2005 fékk Jersey útnefningu sem [[Fairtrade Town|Fairtrade Island]].<ref>{{Cite news |date=24 February 2005 |title=Island achieves Fairtrade status |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/jersey/4295551.stm |access-date=6 October 2006}}</ref>
Árið 2017 voru 52% eyjarinnar landbúnaðarland, sem var samdráttur miðað við 2009.<ref name=":2"/> Helstu landbúnaðarafurðir Jersey eru kartöflur og mjólkurvörur.<ref name=figures /> [[Jersey-kýr]] eru smávaxið nautgripakyn sem er þekkt fyrir gæði mjólkur og kjöts.<ref>{{Cite news |last=Davenport |first=Philippa |date=20 May 2006 |title=Jersey's cash cow |url=http://www.ft.com/cms/s/7a7bb3e0-e720-11da-9046-0000779e2340.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/cms/s/7a7bb3e0-e720-11da-9046-0000779e2340.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=7 October 2006 |work=[[Financial Times]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Witmer |first=Jason |date=11 June 2004 |title=CROPP contracts brings profitability to Ohio grass-based, organic dairies |url=http://www.newfarm.org/features/0604/nissley/index.shtml |access-date=7 October 2006 |publisher=The Rodale Institute |archive-date=1 desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061201035957/http://www.newfarm.org/features/0604/nissley/index.shtml |url-status=dead }}</ref> Heildarfjöldi gripa árið 2009 var 5.090 dýr.<ref name=figures /> Heildarverðmæti fiskveiða og fiskeldis á Jersey árið 2009 var yfir 6 milljónir punda.<ref name="figures" />
Jersey og [[Guernsey]] reka sitt eigið happdrætti sem nefnist [[Channel Islands Lottery]] frá 1975.<ref>{{Cite web |date=2011-08-13 |title=States of Guernsey: Channel Islands Lottery |url=http://www.gov.gg/ccm/navigation/culture---leisure/channel-islands-lottery/ |access-date=2021-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813181609/http://www.gov.gg/ccm/navigation/culture---leisure/channel-islands-lottery/ |archive-date=13 August 2011}}</ref>
== Íbúar ==
Íbúar Jersey eru rúmlega 100.000 talsins samkvæmt manntali frá 2021.<ref>{{Cite web |date=April 2022 |title=Jersey Census 2021 Bulletin 1: Population characteristics |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |publisher=States of Jersey |access-date=2023-02-09 |archive-date=2022-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413165711/https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |url-status=dead }}</ref> Um 35% búa í St Helier. Um helmingur íbúa er fæddur á Jersey, en 29% fæddust annars staðar á Bretlandseyjum, 8% á Portúgal eða Madeira, 9% í öðrum Evrópulöndum og 5% annars staðar.<ref name=":16">{{Cite web |date=April 2022 |title=Jersey Census 2021 Bulletin 1: Population characteristics |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |publisher=States of Jersey |access-date=2023-02-09 |archive-date=2022-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413165711/https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |url-status=dead }}</ref>
Fyrr á öldum var Jersey nátengd [[Normandí]] í Frakklandi og Jerseybúar tóku ekki að líta á sig sem Englendinga fyrr en á 18. öld. Á 19. öld litu íbúar almennt á sig sem Breta og tengslin við Bretland styrktust enn vegna aðflutnings íbúa þaðan. Skólaskylda þar sem námið var eingöngu á ensku, og [[hernám Þjóðverja á Jersey]] í síðari heimsstyrjöld styrktu þessi tengsl enn frekar. Íbúar Jersey eru [[breskur ríkisborgararéttur|breskir ríkisborgarar]]. Ekki þarf að sýna vegabréf þegar farið er milli Jersey og annarra landa [[Bretlandseyjar|Bretlandseyja]], þar sem þær eru allar innan [[Sameiginlega ferðasvæðið|Sameiginlega ferðasvæðisins]].<ref>{{Cite web |title=Moving to Jersey: Customs and immigration |url=https://www.gov.je/LifeEvents/MovingToJersey/LivingInJersey/Pages/CustomsImmigration.aspx |access-date=2021-01-30 |website=Government of Jersey}}</ref>
== Menning ==
[[Mynd:Scene from the "Battle of Flowers" parade, 28826r.jpg|thumb|right|Blómabardaginn á Jersey árið 2014.]]
Menning Jersey er í grunninn [[bresk menning]] undir miklum áhrifum frá [[frönsk menning|franskri menningu]], auk menningar innflytjenda frá [[Bretagne]] og [[Portúgal]]. Almennt talar fólk [[enska|ensku]] á Jersey, en fram á 19. öld var algengt að íbúar töluðu [[jèrriais]] sem er afbrigði af [[normanska|normönsku]] (skyld [[franska|frönsku]]), en nú talar aðeins lítill hópur jèrriais. Nýlega hefur ríkisstjórn Jersey hafið átak til að viðhalda tungumálinu sem lifandi máli með því að gera nám í því að skyldu í opinberum skólum.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Jèrriais: Jersey's traditional language|url=https://www.gov.je/leisure/jersey/pages/language.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901220310/http://www.gov.je:80/Leisure/Jersey/Pages/Language.aspx |archive-date=1 September 2013 |access-date=2021-01-03|website=Government of Jersey}}</ref> Flest örnefni á Jersey eru á jèrriais þótt algengast sé að bera þau fram með enskum framburði.
Trú á [[norn]]ir var sterk áður fyrr á Jersey og ýmis örnefni og siðir tengjast því. [[Blómabardaginn]] er hátíð sem er haldin árlega í ágúst þar sem blómaskreyttir vagnar aka í röð eftir götum St Helier og veitt eru verðlaun í nokkrum flokkum. Þriðja hvert ár er haldin normannahátíð, ''La fête Nouormande''.
Þekktir listamenn frá Jersey eru meðal annars rithöfundarnir [[Philippe Le Sueur Mourant]] og [[Elinor Glyn]], myndlistarmennirnir [[John St Helier Lander]], [[Edmund Blampied]] og [[John Everett Millais]] (ættaður frá Jersey), og leikkonan [[Lillie Langtry]] („liljan frá Jersey“). Ýmsir listamenn hafa búið á Jersey um lengri eða skemmri tíma, eins og til dæmis breska skáldið [[William Prynne]], franski rithöfundurinn [[Victor Hugo]], og frönsku ljósmyndararnir [[Suzanne Malherbe]] og [[Claude Cahun]].
Staðbundnar sjónvarpsrásir eru sendar út frá St Helier á vegum [[BBC One]] og [[ITV Channel Islands]]. Ein þekktasta sjónvarpsþáttaröð sem framleidd hefur verið á Jersey er glæpaþáttaröðin ''[[Bergerac (sjónvarpsþættir)|Bergerac]]'' með [[John Nettles]] í aðalhlutverki, sem var sýnd á BBC frá 1981 til 1991.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
{{wikiorðabók}}
* [https://www.gov.je/ gov.je] Vefur ríkisstjórnar Jersey.
* [https://www.jersey.com/ Visit Jersey] Opinber ferðavefur.
{{Evrópa}}
[[Flokkur:Jersey| ]]
[[Flokkur:Ermarsundseyjar]]
[[Flokkur:Bresk yfirráðasvæði og krúnunýlendur]]
[[Flokkur:Evrópulönd]]
37ijydcrtptktt0qi6snk7tl6kdkn22
Norðausturkjördæmi
0
12763
1987430
1979785
2026-11-16T12:48:30Z
Bjarki S
9
1987430
wikitext
text/x-wiki
{{Kjördæmistafla
| nafn = Norðausturkjördæmi
| kort = Norðausturkjördæmi.svg
| kort_alt =
| kjördæmakjörnir = 9
| jöfnunarmenn = 1
| þingsæti = 10
| mannfjöldi = 43.507
| mannfjöldi_ár = 2026
| sveitarfélög = 15
| viðmiðunarkosningar = 2024
| kjörskrá = 31.071
| kjósendur_á_þingsæti = 3107
| kjörsókn = 79,8%
<!-- Þingmenn -->
| þingmaður1 = [[Logi Einarsson]]
| flokkur1 = S
| þingmaður2 = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
| flokkur2 = M
| þingmaður3 = [[Jens Garðar Helgason]]
| flokkur3 = D
| þingmaður4 = [[Sigurjón Þórðarson]]
| flokkur4 = F
| þingmaður5 = [[Ingibjörg Ólöf Isaksen]]
| flokkur5 = B
| þingmaður6 = [[Eydís Ásbjörnsdóttir]]
| flokkur6 = S
| þingmaður7 = [[Ingvar Þóroddsson]]
| flokkur7 = D
| þingmaður8 = [[Þorgrímur Sigmundsson]]
| flokkur8 = M
| þingmaður9 = [[Njáll Trausti Friðbertsson]]
| flokkur9 = D
| þingmaður10 = [[Þórarinn Ingi Pétursson]]
| flokkur10 = B
}}
'''Norðausturkjördæmi''' er eitt af [[Kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]]. Það hefur 10 sæti á [[Alþingi]], þar af 1 [[jöfnunarsæti]]. Kjördæmið var sameinað úr kjördæmunum [[Norðurlandskjördæmi eystra|Norðurlandi eystra]] og [[Austurlandskjördæmi|Austurlandi]] með þeim undantekningum að [[Siglufjörður]] sem áður tilheyrði [[Norðurlandskjördæmi vestra|Norðurlandi vestra]] er í Norðausturkjördæmi en [[Hornafjörður]] sem áður var í Austurlandskjördæmi tilheyrir nú [[Suðurkjördæmi]]. Kjördæmið var búið til með nýrri kjördæmaskipan árið [[2000]]. Fyrst var kosið samkvæmt nýrri kjördæmaskipan í [[Alþingiskosningar 2003|Alþingiskosningum 2003]].
Í þeim sjö Alþingiskosningum sem hafa fram samkvæmt núverandi kjördæmaskipan hafa bæði Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn þrisvar sinnum átt fyrsta þingmann Norðausturkjördæmis en Vinstri græn einu sinni.
== Sveitarfélög ==
Í Norðausturkjördæmi eru [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélögin]]: [[Fjallabyggð]], [[Dalvíkurbyggð]], [[Hörgársveit]], [[Akureyrarbær]], [[Eyjafjarðarsveit]], [[Svalbarðsstrandarhreppur]], [[Grýtubakkahreppur]], [[Þingeyjarsveit]], [[Norðurþing]], [[Tjörneshreppur]], [[Langanesbyggð]], [[Vopnafjarðarhreppur]], [[Múlaþing]], [[Fljótsdalshreppur]] og [[Fjarðabyggð]].
==Kosningatölfræði==
{| class="wikitable" style="font-size: 85%;"
|-
! rowspan="2" | Kosningar
! rowspan="2" | Kjósendur á<br >kjörskrá
! rowspan="2" | Breyting
! rowspan="2" | Greidd<br>atkvæði
! rowspan="2" | Kjörsókn
! colspan="2" | Utankjörfundar-<br >atkvæði
! rowspan="2" | Þingsæti
! rowspan="2" | Kjósendur á<br >hvert þingsæti
! rowspan="2" | Vægi<sup>[1]</sup>
|-
! Fjöldi
! Hlutfall<br >greiddra
|-
! [[Alþingiskosningar 2003|2003]]
| 27.298
| <small>á ekki við</small>
| 23.877
| 87,5%
| 2.416
| 10,1%
| 10
| 2.730
| 123%
|-
! [[Alþingiskosningar 2007|2007]]
| 27.881
| {{Hækkun}}583
| 23.644
| 84,8%
| 3.484
| 14,7%
| 10
| 2.789
| 126%
|-
! [[Alþingiskosningar 2009|2009]]
| 28.352
| {{Hækkun}}471
| 24.249
| 85,5%
| 3.642
| 15,0%
| 10
| 2.835
| 128%
|-
! [[Alþingiskosningar 2013|2013]]
| 29.035
| {{Hækkun}}683
| 24.227
| 83,4%
| 4.371
| 18,0%
| 10
| 2.904
| 130%
|-
! [[Alþingiskosningar 2016|2016]]
| 29.564
| {{Hækkun}}529
| 23.613
| 79,9%
| 4.460
| 18,9%
| 10
| 2.956
| 132%
|-
! [[Alþingiskosningar 2017|2017]]
| 29.620
| {{Hækkun}}56
| 24.409
| 82,4%
| 5.923
| 24,3%
| 10
| 2.962
| 133%
|-
! [[Alþingiskosningar 2021|2021]]
| 29.887
| {{Hækkun}}227
| 24.180
| 80,9%
| 5.866
| 24,3%
| 10
| 2.989
| 135%
|-
! [[Alþingiskosningar 2024|2024]]
| 31.039
| {{hækkun}}1.152
| 24.809
| 79,9%
| 7.124
| 28,7%
| 10
| 3.104
| 137%
|-
! colspan="10" | <sup>[1]</sup> Vægi atkvæða í Norðausturkjördæmi miðað við vægi atkvæða á landsvísu.
|-
! colspan="10" | Heimild: [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi/?rxid=6fcef457-8ff1-4836-84fa-573d0767e140 Hagstofa Íslands]
|}
==Kosningaúrslit í kjördæminu==
===[[Alþingiskosningar 2003]]===
<div style="max-width:900px">
<div style="width: 470px;float:left">
{{Kosningaúrslit
|party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B)
|votes1= 7722
|seats1= 4
|sc1=
|party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D)
|votes2= 5544
|seats2= 2
|sc2=
|party3=[[Samfylkingin]] (S)
|votes3= 5503
|seats3= 2
|sc3=
|party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (U)
|votes4= 3329
|seats4= 2
|sc4=
|party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F)
|votes5= 1329
|seats5= 0
|sc5=
|party6=Nýtt afl (N)
|votes6= 136
|seats6= 0
|sc6=
|invalid= 58
|blank= 256
|electorate= 27298
|source=
}}
</div><div style="float:left">
{{fulltrúalisti upphaf
| titill = Kjörnir alþingismenn
| sýna_röð = já
| sýna_flokk = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 1
| nafn = [[Valgerður Sverrisdóttir]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 2
| nafn = [[Halldór Blöndal]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 3
| nafn = [[Kristján L. Möller]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 4
| nafn = [[Jón Halldór Kristjánsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 5
| nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 6
| nafn = [[Tómas Ingi Olrich]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| frá = Upphafi
| til = 2004
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 7
| nafn = [[Einar Már Sigurðarson]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 8
| nafn = [[Dagný Jónsdóttir]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 9
| nafn = [[Birkir Jón Jónsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}}
| nafn = [[Þuríður Backman]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður
| röð = -
| nafn = [[Arnbjörg Sveinsdóttir]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| frá = 2004
| til = Loka
}}
{{Töfluendir}}
</div></div>
<br clear=all />
===[[Alþingiskosningar 2007]]===
<div style="max-width:900px">
<div style="width: 470px;float:left">
{{Kosningaúrslit
|party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D)
|votes1= 6522
|seats1= 3
|sc1= +1
|party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B)
|votes2= 5726
|seats2= 3
|sc2= -1
|party3=[[Samfylkingin]] (S)
|votes3= 4840
|seats3= 2
|sc3= –
|party4=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V)
|votes4= 4558
|seats4= 2
|sc4= –
|party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F)
|votes5= 1378
|seats5= 0
|sc5=
|party6=Íslandshreyfingin (I)
|votes6= 278
|seats6= 0
|sc6=
|invalid= 37
|blank= 305
|electorate= 27881
|source=
}}
</div><div style="float:left">
{{fulltrúalisti upphaf
| titill = Kjörnir alþingismenn
| sýna_röð = já
| sýna_flokk = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 1
| nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 2
| nafn = [[Valgerður Sverrisdóttir]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 3
| nafn = [[Kristján L. Möller]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 4
| nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 5
| nafn = [[Arnbjörg Sveinsdóttir]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 6
| nafn = [[Birkir Jón Jónsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 7
| nafn = [[Einar Már Sigurðarson]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 8
| nafn = [[Þuríður Backman]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 9
| nafn = [[Ólöf Nordal]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 10 {{abbr|(J4)|4. jöfnunarmaður á landsvísu}}
| nafn = [[Höskuldur Þórhallsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{Töfluendir}}
</div></div>
<br clear=all />
===[[Alþingiskosningar 2009]]===
<div style="max-width:900px">
<div style="width: 470px;float:left">
{{Kosningaúrslit
|party1=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V)
|votes1= 6937
|seats1= 3
|sc1= +1
|party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B)
|votes2= 5905
|seats2= 2
|sc2= -1
|party3=[[Samfylkingin]] (S)
|votes3= 5312
|seats3= 3
|sc3= +1
|party4=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D)
|votes4= 4079
|seats4= 2
|sc4= -1
|party5=[[Frjálslyndi flokkurinn (Ísland, 1998–2012)|Frjálslyndi flokkurinn]] (F)
|votes5= 384
|seats5= 0
|sc5=
|party6=[[Borgarahreyfingin]] (O)
|votes6= 690
|seats6= 0
|sc6=
|party7=[[Lýðræðishreyfingin]] (P)
|votes7= 61
|seats7= 0
|sc7=
|invalid= 55
|blank= 826
|electorate= 28352
|source=
}}
</div><div style="float:left">
{{fulltrúalisti upphaf
| titill = Kjörnir alþingismenn
| sýna_röð = já
| sýna_flokk = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 1
| nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 2
| nafn = [[Birkir Jón Jónsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 3
| nafn = [[Kristján L. Möller]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 4
| nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 5
| nafn = [[Þuríður Backman]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 6
| nafn = [[Höskuldur Þórhallsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 7
| nafn = [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 8
| nafn = [[Björn Valur Gíslason]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 9
| nafn = [[Tryggvi Þór Herbertsson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 10 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}}
| nafn = [[Jónína Rós Guðmundsdóttir]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{Töfluendir}}
</div></div>
<br clear=all />
===[[Alþingiskosningar 2013]]===
<div style="max-width:900px">
<div style="width: 470px;float:left">
{{Kosningaúrslit
|party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B)
|votes1= 8173
|seats1= 4
|sc1= +2
|party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D)
|votes2= 5327
|seats2= 2
|sc2= –
|party4=[[Samfylkingin]] (S)
|votes4= 2505
|seats4= 1
|sc4= -2
|party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V)
|votes3= 3733
|seats3= 2
|sc3= -1
|party5=[[Björt framtíð]] (A)
|votes5= 1537
|seats5= 1
|sc5= +1
|party11=Regnboginn (J)
|votes11= 306
|seats11= 0
|sc11= –
|party6=[[Píratar]] (Þ)
|votes6= 716
|seats6= 0
|sc6= –
|party7=[[Dögun]] (T)
|votes7= 460
|seats7= 0
|sc7= –
|party10=Lýðræðisvaktin (L)
|votes10= 313
|seats10= 0
|sc10= –
|party12=Hægri grænir (G)
|votes12= 296
|seats12= 0
|sc12= –
|party13=Flokkur heimilanna (I)
|votes13= 241
|seats13= 0
|sc13= –
|invalid= 51
|blank= 569
|electorate= 29035
|source=
}}
</div><div style="float:left">
{{fulltrúalisti upphaf
| titill = Kjörnir alþingismenn
| sýna_röð = já
| sýna_flokk = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 1
| nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 2
| nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 3
| nafn = [[Höskuldur Þór Þórhallsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 4
| nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 5
| nafn = [[Líneik Anna Sævarsdóttir]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 6
| nafn = [[Valgerður Gunnarsdóttir]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 7
| nafn = [[Kristján L. Möller]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 8
| nafn = [[Þórunn Egilsdóttir]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 9
| nafn = [[Bjarkey Gunnarsdóttir]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}}
| nafn = [[Brynhildur Pétursdóttir]]
| flokkur = Björt framtíð
| allt = já
}}
{{Töfluendir}}
</div></div>
<br clear=all />
===[[Alþingiskosningar 2016]]===
<div style="max-width:900px">
<div style="width: 470px;float:left">
{{Kosningaúrslit
|party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D)
|votes1=6014
|seats1=3
|sc1= +1
|party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B)
|votes2=4542
|seats2=2
|sc2=-2
|party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V)
|votes3=4539
|seats3=2
|sc3=
|party4=[[Píratar]] (P)
|votes4=2265
|seats4=1
|sc4=+1
|party5=[[Samfylkingin]] (S)
|votes5=1816
|seats5=1
|sc5=
|party6=[[Viðreisn]] (C)
|votes6=1482
|seats6=1
|sc6=+1
|party7=[[Björt framtíð]] (A)
|votes7=774
|seats7=0
|sc7=-1
|party8=[[Flokkur fólksins]] (F)
|votes8=645
|seats8=0
|sc8=
|party9=[[Dögun]] (T)
|votes9=415
|seats9=0
|sc9=
|party10=[[Alþýðufylkingin]] (R)
|votes10=211
|seats10=0
|sc10=
|invalid=71
|blank=839
|electorate= 29564
|source=
}}
</div><div style="float:left">
{{fulltrúalisti upphaf
| titill = Kjörnir alþingismenn
| sýna_röð = já
| sýna_flokk = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 1
| nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 2
| nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 3
| nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 4
| nafn = [[Njáll Trausti Friðbertsson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 5
| nafn = [[Þórunn Egilsdóttir]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 6
| nafn = [[Bjarkey Gunnarsdóttir]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 7
| nafn = [[Einar Aðalsteinn Brynjólfsson]]
| flokkur = Píratar
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 8
| nafn = [[Valgerður Gunnarsdóttir]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 9
| nafn = [[Logi Már Einarsson]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 10 {{abbr|(J3)|3. jöfnunarmaður á landsvísu}}
| nafn = [[Benedikt Jóhannesson]]
| flokkur = Viðreisn
| allt = já
}}
{{Töfluendir}}
</div></div>
<br clear=all />
===[[Alþingiskosningar 2017]]===
<div style="max-width:900px">
<div style="width: 470px;float:left">
{{Kosningaúrslit
|party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D)
|votes1=4787
|seats1=2
|sc1=-1
|party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B)
|votes4=3386
|seats4=2
|sc4=–
|party2=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V)
|votes2=4700
|seats2=2
|sc2=
|party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M)
|votes3=4389
|seats3=2
|sc3=+2
|party5=[[Samfylkingin]] (S)
|votes5=3275
|seats5=2
|sc5=+1
|party6=[[Píratar]] (P)
|votes6=1295
|seats6=0
|sc6=-1
|party7=[[Flokkur fólksins]] (F)
|votes7=1005
|seats7=0
|sc7=–
|party8=[[Viðreisn]] (C)
|votes8=495
|seats8=0
|sc8=-1
|party9=[[Björt framtíð]] (A)
|votes9=169
|seats9=0
|sc9=–
|party10=[[Alþýðufylkingin]] (R)
|votes10=110
|seats10=0
|sc10=–
|invalid=62
|blank=736
|electorate= 29620
|source=
}}
</div><div style="float:left">
{{fulltrúalisti upphaf
| titill = Kjörnir alþingismenn
| sýna_röð = já
| sýna_flokk = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 1
| nafn = [[Kristján Þór Júlíusson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 2
| nafn = [[Steingrímur J. Sigfússon]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 3
| nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
| flokkur = Miðflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 4
| nafn = [[Þórunn Egilsdóttir]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| frá = upphafi
| til= 2021
| lést=já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 5
| nafn = [[Logi Már Einarsson]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 6
| nafn = [[Njáll Trausti Friðbertsson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 7
| nafn = [[Bjarkey Gunnarsdóttir]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 8
| nafn = [[Anna Kolbrún Árnadóttir]]
| flokkur = Miðflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 9
| nafn = [[Líneik Anna Sævarsdóttir]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 10 {{abbr|(J5)|5. jöfnunarmaður á landsvísu}}
| nafn = [[Albertína Friðbjörg Elíasdóttir]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| millifyrirsögn = Tók síðar sæti sem aðalmaður
| röð = -
| nafn = [[Þórarinn Ingi Pétursson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| frá = 2021
| til = enda
}}
{{Töfluendir}}
</div></div>
<br clear=all />
===2021===
<div style="max-width:900px">
<div style="width: 470px;float:left">
{{Kosningaúrslit
|party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B)
|votes1=6016
|seats1=3
|sc1=+1
|party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D)
|votes2=4346
|seats2=2
|sc2=
|party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V)
|votes3=3040
|seats3=2
|sc3=
|party4=[[Samfylkingin]] (S)
|votes4=2465
|seats4=1
|sc4=-1
|party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M)
|votes5=2092
|seats5=1
|sc5=-1
|party6=[[Flokkur fólksins]] (F)
|votes6=2026
|seats6=1
|sc6=+1
|party7=[[Píratar]] (P)
|votes7=1256
|seats7=0
|sc7=–
|party8=[[Viðreisn]] (C)
|votes8=1263
|seats8=0
|sc8=–
|party9=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J)
|votes9=954
|seats9=0
|sc9=–
|party10=[[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Frjálslyndi lýðræðisfl.]] (O)
|votes10=78
|seats10=0
|sc10=–
|invalid=48
|blank=596
|electorate= 29847
|source=
}}
</div><div style="float:left">
{{fulltrúalisti upphaf
| titill = Kjörnir alþingismenn
| sýna_röð = já
| sýna_flokk = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 1
| nafn = [[Ingibjörg Ólöf Isaksen]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 2
| nafn = [[Njáll Trausti Friðbertsson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 3
| nafn = [[Bjarkey Gunnarsdóttir]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 4
| nafn = [[Líneik Anna Sævarsdóttir]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 5
| nafn = [[Logi Már Einarsson]]
| flokkur = Samfylkingin
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 6
| nafn = [[Berglind Ósk Guðmundsdóttir]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 7
| nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
| flokkur = Miðflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 8
| nafn = [[Jakob Frímann Magnússon]]
| flokkur = Flokkur fólksins
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 9
| nafn = [[Þórarinn Ingi Pétursson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| allt = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 10 {{abbr|(J8)|8. jöfnunarmaður á landsvísu}}
| nafn = [[Jódís Skúladóttir]]
| flokkur = Vinstri græn
| allt = já
}}
{{Töfluendir}}
</div></div>
<br clear=all />
===2024===
<div style="max-width:900px">
<div style="width: 470px;float:left">
{{Kosningaúrslit
|party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D)
|votes3=3652
|seats3=2
|sc3=
|party4=[[Flokkur fólksins]] (F)
|votes4=3475
|seats4=1
|sc4=
|party1=[[Samfylkingin]] (S)
|votes1=5183
|seats1=2
|sc1=+1
|party2=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M)
|votes2=3818
|seats2=2
|sc2=+1
|party5=[[Framsóknarflokkurinn]] (B)
|votes5=3445
|seats5=2
|sc5=-1
|party6=[[Viðreisn]] (C)
|votes6=2296
|seats6=1
|sc6=+1
|party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J)
|votes7=924
|seats7=0
|sc7=–
|party8=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V)
|votes8=920
|seats8=0
|sc8=-2
|party9=[[Píratar]] (P)
|votes9=438
|seats9=0
|sc9=–
|party10=[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] (L)
|colour10=#04437F
|votes10=183
|seats10=0
|sc10=–
|invalid=30
|blank=445
|electorate= 31038
|source=
}}
</div><div style="float:left">
{{fulltrúalisti upphaf
| titill = Kjörnir alþingismenn
| sýna_röð = já
| sýna_flokk = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 1
| nafn = [[Logi Már Einarsson]]
| flokkur = Samfylkingin
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 2
| nafn = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
| flokkur = Miðflokkurinn
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 3
| nafn = [[Jens Garðar Helgason]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 4
| nafn = [[Sigurjón Þórðarson]]
| flokkur = Flokkur fólksins
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 5
| nafn = [[Ingibjörg Ólöf Isaksen]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 6
| nafn = [[Eydís Ásbjörnsdóttir]]
| flokkur = Samfylkingin
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| línur = 2
| röð = 7
| nafn = [[Ingvar Þóroddsson]]
| flokkur = Viðreisn
| frá = upphafi
| til = 2026
| flokkur2 = Sjálfstæðisflokkurinn
| frá2 = 2026
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 8
| nafn = [[Þorgrímur Sigmundsson]]
| flokkur = Miðflokkurinn
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 9
| nafn = [[Njáll Trausti Friðbertsson]]
| flokkur = Sjálfstæðisflokkurinn
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{fulltrúalisti
| röð = 10 {{abbr|(J1)|1. jöfnunarmaður á landsvísu}}
| nafn = [[Þórarinn Ingi Pétursson]]
| flokkur = Framsóknarflokkurinn
| frá = upphafi
| í_embætti = já
}}
{{Töfluendir}}
</div></div>
<br clear=all />
== Tengill ==
*[http://www.althingi.is/lagas/nuna/2000024.html Lög um kosningar til Alþingis] {{lög2|2000|24|16. maí}}
{{Kjördæmi Íslands}}
{{Núverandi alþingismenn}}
[[Flokkur:Kjördæmi Íslands]]
o88jenw9hir84pqdiqcgnvi3gr4sgoh
Sankti Pierre og Miquelon
0
13106
1987501
1986600
2026-11-17T04:48:10Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987501
wikitext
text/x-wiki
{{Land
| nafn_á_frummáli = Saint-Pierre et Miquelon
| nafn_í_eignarfalli = Sankti Pierre og Miquelon
| fáni = Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg
| skjaldarmerki = Coat of arms of Saint Pierre and Miquelon.svg
| staðsetningarkort = Saint_Pierre_and_Miquelon_in_France.svg
| kjörorð = A mare labor
| kjörorð_tungumál = latína
| kjörorð_þýðing = Atvinna, af hafi
| tungumál = [[franska]]
| höfuðborg = [[Saint-Pierre (Sankti Pierre og Miquelon)|Saint-Pierre]]
| stjórnarfar = [[Lýðveldi]]
| titill_leiðtoga1 = [[Þingforseti Sankti Pierre og Miquelon|Þingforseti]]
| titill_leiðtoga2 = [[Héraðsstjóri Sankti Pierre og Miquelon|Héraðsstjóri]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Bernard Briand]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Christian Pouget]]
| flatarmál = 242
| hlutfall_vatns = 0
| mannfjöldaár = 2017
| íbúar_á_ferkílómetra = 25
| fólksfjöldi = 5.997
| staða = [[Frakkland|franskt]] [[handanhafshérað]]
| atburður1 = Franskt tilkall
| dagsetning1 = [[1536]]
| VLF_ár = 2004
| VLF = 0,161131
| VLF_á_mann = 26.073
| gjaldmiðill = [[evra]] (EUR)
| tímabelti = [[UTC]]-3 (-2 á sumrin)
| símakóði = 508
| tld = pm
}}
'''Sankti Pierre og Miquelon''' ([[franska]]: ''Saint-Pierre-et-Miquelon'') eru nokkrar litlar eyjar sem eru [[Frakkland|franskt]] [[yfirráðasvæði handan hafsins]], skammt undan strönd [[Nýfundnaland]]s. Eyjarnar eru það eina sem eftir er af nýlendunni [[Nýja Frakkland]]i. Franskir og [[baskar|baskneskir]] fiskimenn námu þar land snemma á [[16. öldin|16. öld]] og notuðu sem miðstöð fyrir [[þorskveiðar]] í [[Norður-Atlantshaf]]i, nokkru áður en [[Jacques Cartier]] kom þangað [[1536]].
Eyjarnar eru í mynni [[Fortune-flói|Fortune-flóa]] við suðurströnd Nýfundnalands rétt hjá [[Miklibanki|Miklabanka]] þar sem eru auðug fiskimið. Aðalútflutningsvörur eyjanna eru [[fiskur]], [[humar]] og fiskafurðir. Efnahagslífið hefur dregist saman vegna minnkandi fiskistofna og takmarkana á fiskveiðum í lögsögu [[Kanada]] frá 1992.
Íbúar voru 6.080 í manntali sem gert var árið 2011. Þar af bjuggu 5.456 á [[Saint-Pierre]] og 624 á [[Miquelon-Langlade]]. Nær allir tala [[franska|frönsku]] sem er líkari evrópskri frönsku en [[kanadísk franska|kanadískri frönsku]]. Áður talaði fólk af baskneskum uppruna [[Baskneska|basknesku]] en notkun hennar lagðist af seint á [[1951-1960|6. áratug 20. aldar]].
[[Mynd:Miquelon 9.jpg|thumb|Landslag á Sankti Pierre og Miquelon]]
== Heiti ==
Franska heitið á ''Saint-Pierre'' er dregið af nafni [[heilagur Pétur|heilags Péturs]] sem er [[verndardýrlingur]] [[fiskimaður|fiskimanna]].
Miquelon kemur fyrst fyrir sem ''Micquelle'' í leiðsögubók baskneska sjómannsins [[Martin de Hoyarçabal]] fyrir Nýfundnaland frá 1579. Því hefur verið haldið fram að þetta nafn sé basknesk útgáfa af nafninu „[[Mikael]]“ sem kemur oft fyrir sem ''Mikelon'' í [[Baskaland]]i. Miquelon kann því að vera frönsk aðlögun á baskneska nafninu.
Miquelon kann líka að vera dregið af spænska heitinu ''Miguelón'' sem er Mikael með stækkunarendingu, „stóri Mikael“. Nafn eyjunnar [[Langlade]], sem tengist Miquelon um eiði, er dregið af franska heitinu '' l'île à l'Anglais'', „eyja Englendingsins“.
== Saga ==
Portúgalski landkönnuðurinn [[João Álvares Fagundes]] tók land á eyjunum [[21. október]] [[1520]] og nefndi eyjaklasann við Saint-Pierre „ellefu þúsund jómfrúr“ þar sem dagurinn var messudagur [[heilög Úrsúla|heilagrar Úrsúlu]] og fylgismeyja hennar. Árið 1536 gerði [[Jacques Cartier]] tilkall til eyjanna fyrir hönd Frakkakonungs. Eyjarnar voru notaðar sem bækistöðvar veiðimanna frá [[Mi'kmaq]]-þjóðinni, auk Baska og Bretóna en föst búseta í eyjunum hófst fyrst undir lok 17. aldar. Árið 1670 voru fjórir íbúar taldir hafa þar fasta búsetu og 22 árið 1691.
Árið 1670, landstjóratíð [[Jean Talon]], voru eyjarnar lagðar undir [[Nýja Frakkland]] eftir að franskur liðsforingi hafði farið þangað og fundið þar búðir franskra fiskimanna. [[Breski sjóherinn]] hóf fljótlega árásir á búðir og skip fiskimannanna. Snemma á 18. öld voru eyjarnar óbyggðar að nýju. Þær gengu til Breta í [[Utrecht-sáttmálinn|Utrecht-sáttmálanum]] sem batt enda á [[Spænska erfðastríðið]] árið 1713.
Með [[Parísarsáttmálinn (1763)|Parísarsáttmálanum 1763]] eftir [[Sjö ára stríðið]] létu Frakkar Bretum eftir allar nýlendur sínar í Norður-Ameríku, en fengu aftur yfirráð yfir eyjunum Saint-Pierre og Miquelon. Frakkar héldu líka eftir fiskveiðiréttindum við Nýfundnaland ([[Franska ströndin]]).
Þar sem Frakkar studdu uppreisnarmenn í [[Bandaríska sjálfstæðisstríðið|Bandaríska sjálfstæðisstríðinu]] gerðu Bretar árás á nýlenduna og lögðu hana í rúst árið 1778. Allir 2000 íbúar eyjanna voru sendir til Frakklands. Árið 1793 réðust Bretar aftur á nýlenduna, hröktu franska íbúa burt og reyndu að setja upp breska nýlendu. Breska nýlendan var lögð í rúst af frönskum her árið 1796. Með [[Amiens-sáttmálinn|Amiens-sáttmálanum]] 1802 fengu Frakkar aftur yfirráð yfir eyjunum en Bretar hernámu þær þegar stríð braust aftur út ári síðar.
Frakkar fengu aftur yfirráð yfir eyjunum með [[Parísarsáttmálinn (1814)|Parísarsáttmálanum 1814]] þótt Bretar legðu þær aftur undir sig tímabundið í [[Hundrað daga stríðið|Hundrað daga stríðinu]]. Eftir það tók Frakkland yfir stjórn eyjanna sem nú voru óbyggðar og nánast allar byggingar ónýtar eða í niðurníðslu. Nýir íbúar, mest Baskar, Bretónar og Normannar, settust að á eyjunum frá 1816. Við bættust innflytjendur frá Nýfundnalandi. Um miðja 19. öld tók byggðin að blómstra vegna aukinna fiskveiða.
Snemma á [[1911-1920|2. áratug]] 20. aldar varð byggðin fyrir miklu áfalli vegna minnkandi tekna af fiskveiðum og margir íbúar fluttu til [[Nova Scotia]] og [[Quebec]]. [[Herskylda]] sem komið var á í upphafi [[Fyrri heimsstyrjöld|Fyrri heimsstyrjaldar]] gerði út af við útgerðina. Um 400 karlmenn úr nýlendunni voru kallaðir í [[Franski herinn|franska herinn]] í Fyrri heimsstyrjöld og um fjórðungur þeirra lét lífið. Vélskipaútgerðin dró síðan enn úr atvinnutækifærum fyrir fiskimenn.
[[Smygl]] hafði lengi verið ábatasamur atvinnuvegur á eyjunum og hlaut aukið vægi á [[Bannárin|Bannárunum]] á [[1921-1930|3. áratugnum]]. Árið 1931 voru 1.815.271 bandarísk gallon (6.871.550 lítrar) af [[viský]]i flutt inn til eyjanna frá Kanada. Mestu af því mun hafa verið smyglað til Bandaríkjanna. Þegar áfengisbanninu lauk 1933 olli það efnahagslegu hruni á eyjunum.
Í [[Síðari heimsstyrjöld]] lagði [[Charles de Gaulle]] eyjarnar undir [[Frjálsir Frakkar|Frjálsa Frakka]] þrátt fyrir andstöðu Kanada, Bretlands og Bandaríkjanna. Eyjarnar höfðu áður lýst yfir stuðningi við [[Vichy-stjórnin]]a. Næsta dag samþykktu íbúar yfirtöku Frjálsra Frakka í atkvæðagreiðslu. Eftir [[stjórnarskrárkosningin í Frakklandi 1958|stjórnarskrárkosninguna 1958]] fengu íbúar að ráða hvort þeir vildu vera hluti Frakklands, heimastjórnarsvæði innan [[Franska samveldið|Franska samveldisins]] eða vera áfram handanhafssvæði. Þeir völdu síðastnefnda kostinn.
==Landfræði==
[[Mynd:PIA24554_-_St._Pierre,_France.tif|thumb|right|Gervihnattarmynd af Sankti Pierre (neðst til hægri) og Miquelon.]]
Eyjaklasinn er við vesturenda [[Burin-skagi|Burin-skaga]] á [[Nýfundnaland]]i og nær yfir átta eyjar, alls 242 km² að stærð. Aðeins tvær þeirra eru byggðar.<ref name="cia"/><ref name="ann-2010-1">{{cite web|url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2010_st-pierre-et-miquelon.pdf|title=Rapport annuel 2010 IEDOM Saint-Pierre-et-Miquelon|page=16|access-date=8 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127043404/http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2010_st-pierre-et-miquelon.pdf|archive-date=27 January 2012|url-status=live}}</ref> Eyjarnar eru berar með bröttum klettum við strendurnar og þaktar þunnu lagi af mó.<ref name="htg">{{cite web |url=http://www.heritage.nf.ca/exploration/pierre_miquelon.html |title=St. Pierre et Miquelon |publisher=Newfoundland and Labrador Heritage |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602074252/http://www.heritage.nf.ca/exploration/pierre_miquelon.html |archive-date=2 June 2013 |url-status=dead }}</ref> Landfræðilega eru þær hluti af norðausturenda [[Appalasíufjöll|Appalasíufjalla]], ásamt Nýfundnalandi.<ref name="cia"/>
Minni eyjan, [[Saint-Pierre-eyja]] (26 km²), er sú þéttbýlli og er miðstöð eyjaklasans. [[Saint-Pierre-flugvöllur]] tók til starfa árið 1999 og getur tekið við þotum í langflugi frá Frakklandi.<ref name="rece-2006"/>
Stærri eyjan, Miquelon-Langlade, er í raun tvær eyjar: [[Miquelon-eyja]] (líka kölluð ''Grande Miquelon'', 110 km²), og [[Langlade]] (91 km²), en þær tengjast saman um mjótt sandeiði, [[Dune de Langlade]].<ref name="rece-2006"/><ref name="britannica.com">{{cite web |title=Encyclopedia Britannica – St Pierre and Miquelon |url=https://www.britannica.com/place/Saint-Pierre-and-Miquelon |url-status=live |access-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215233911/https://www.britannica.com/place/Saint-Pierre-and-Miquelon |archive-date=15 December 2019}}</ref> Á 18. öld rauf stormur eiðið og skildi eyjarnar að í nokkra áratugi þar til hafstraumar endurbyggðu eiðið.<ref name="1999-insee-731"/> Hæsti punktur eyjanna er [[Morne de la Grande Montagne]], 240 metrar á hæð, á Grande Miquelon.<ref name="cia"/> Sundið milli Langlade og Saint-Pierre var kallað „munnur Vítis“ (''Gueule d'Enfer'') til um 1900 þar sem yfir 600 skipbrot voru skráð á þeim stað frá 1800.<ref name="maplepedia">{{cite encyclopedia |author=James Marsh |url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/saint-pierre-and-miquelon/ |title=Saint-Pierre and Miquelon |work=[[The Canadian Encyclopedia]] |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140217194822/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/saint-pierre-and-miquelon/ |archive-date=17 February 2014 |url-status=live }}</ref> Á norðurenda Miquelon er þorpið [[Miquelon-Langlade]] (710 íbúar), en Langlade-eyja er nær alveg óbyggð (einn íbúi í manntalinu 1999).<ref name="1999-insee-731"/>
Þriðja eyjan, [[L'Île-aux-Marins]], kölluð Île-aux-Chiens til 1931, sem liggur skammt frá höfninni í Saint-Pierre, hefur verið óbyggð frá 1963.<ref name="1999-insee-731"/> Aðrar eyjar í eyjaklasanum eru [[Grand Colombier]], [[Île aux Vainqueurs]] og [[Île aux Pigeons]].
== Stjórnmál ==
[[File:Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg|thumb|Staðbundinn fáni Sankti Pierre og Miquelon byggist á skjaldarmerkinu.]]
Frá 2003 hefur Sankti Pierre og Miquelon verið handanhafsbyggð með sérstaka stöðu.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-pierre-and-miquelon/ Saint Pierre and Miquelon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210202195959/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-pierre-and-miquelon/ |date=2021-02-02 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref> Eyjaklasinn varð handanhafssvæði árið 1946 og síðan [[handanhafssýsla]] 19. júlí 1976.<ref>{{cite web|url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000684772/|title=Law n ° 76-664 of July 19, 1976 relating to the organization of Saint-Pierre-et-Miquelon|work=Official Journal of the French Republic|date=20 July 1976|access-date=25 October 2020}}</ref> Eyjarnar urðu svo handanhafsbyggð 11. júní 1985.<ref>{{cite web|url=https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000000693671/2020-10-25/|title=Law n ° 85-595 of June 11, 1985 relating to the status of the archipelago of Saint-Pierre-et-Miquelon|access-date=25 October 2020}}</ref><ref name="rece-2006">{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1178®_id=0#encadre1 |title=Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon en 2006 |publisher=Insee |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105204040/http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1178®_id=0#encadre1 |archive-date=5 November 2012 |url-status=live }}</ref> Eyjaklasinn skiptist í tvö sveitarfélög, [[Saint-Pierre (Sankti Pierre og Miquelon)|Saint-Pierre]] og [[Miquelon-Langlade]].<ref name="sodepar-statut">{{cite web |url=http://www.sodepar.com/fr/16-statut-specifique.html |title=Saint-Pierre et Miquelon, Statut spécifique |publisher=Sodepar |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109093934/http://www.sodepar.com/fr/16-statut-specifique.html |archive-date=9 November 2014 |url-status=dead }}</ref> Til 1945 var til þriðja sveitarfélagið, [[Isle-aux-Marins]], en það var sameinað Saint-Pierre.<ref name="1999-insee-731">{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/ip731.pdf |title=Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon |publisher=INSEE |date=August 2000 |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019161650/http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/IP731.PDF |archive-date=19 October 2012 |url-status=live}}</ref> Íbúar landsins eru franskir ríkisborgarar og hafa kosningarétt í Frakklandi.<ref name="brit-1">{{Britannica|518157|Saint-Pierre and Miquelon}}</ref> Eyjarnar eiga öldungadeildarþingmann á [[franska þingið|franska þinginu]] í París og njóta nokkurs sjálfstæðis við ákvarðanir í skatta- og tollamálum.<ref name="gb-16">{{Google books|fXZaLhmVt2IC|page=97|The French Atlantic: travels in culture and history}} Eftir Bill Marshall</ref><ref name="cia"/>
Frakkland skipar [[héraðsstjóri Sankti Pierre og Miquelon|héraðsstjóra]] sem er fulltrúi ríkisstjórnarinnar á svæðinu.<ref name="bbc-sm">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/4562487.stm |title=St Pierre and Miquelon |publisher=[[BBC News]] |date=2 November 2011 |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202153632/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/4562487.stm |archive-date=2 December 2012 |url-status=live}}</ref> Héraðsstjórinn fer með hagsmunamál ríkisins, löggæslu, almannareglu og stjórnsýslu, samkvæmt skilyrðum stöðulaga frá 1985.<ref name="pref">{{cite web|url=http://www.saint-pierre-et-miquelon.pref.gouv.fr/sections/services_de_letat/la_prefecture |title=La préfecture |publisher=Portail internet des services de l'État |date=7 December 2008 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401225227/http://www.saint-pierre-et-miquelon.pref.gouv.fr/sections/services_de_letat/la_prefecture/ |archive-date=1 April 2012 }}</ref> [[Christian Pouget]] var skipaður héraðsstjóri árið 2021.<ref>Linda Saci, [https://la1ere.francetvinfo.fr/saintpierremiquelon/christian-pouget-nomme-nouveau-prefet-de-saint-pierre-et-miquelon-909382.html "Christian Pouget nommé nouveau préfet de Saint-Pierre et Miquelon"]. [[TF1]], 7. janúar, 2021.</ref>
Löggjafi héraðsins, [[héraðsráð Sankti Pierre og Miquelon]], er skipaður 19 ráðgjöfum, 4 frá Miquelon-Langlade og 15 frá Saint-Pierre.<ref name="sodepar-statut"/><ref name="cia"/> Forseti héraðsráðsins er formaður sendinefndar Frakklands við alþjóðleg tilefni eins og árlega fundi [[Norður-Atlantshafsfiskveiðistofnunin|Norður-Atlantshafsfiskveiðistofnunarinnar]] og [[Atlantshafstúnfisksveiðiráðið|Atlantshafstúnfisksveiðiráðsins]].<ref name="sodepar-statut"/>
Frakkland fer með landvarnir eyjanna.<ref name="cia"/> Frakkar hafa haldið þar úti strandgæsluskipi síðan 1997.<ref>{{cite web | url=https://ca.ambafrance.org/French-patrol-ship-Fulmar-port | title=French patrol ship Fulmar: Port visit to Rimouski and Québec }}</ref> Löggæsla á Sankti Pierre og Miquelon heyrir undir [[franska herlögreglan|frönsku herlögregluna]]. Það eru tvær lögreglustöðvar á eyjunum.<ref name="Prefecture site">{{cite web|url=http://www.saint-pierre-et-miquelon.pref.gouv.fr/sections/services_de_letat/les_services_deconcentres/la_gendarmerie_natio/ |title=La Gendarmerie Nationale |publisher=Portail internet des services de l'Etat |date=24 February 2011 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412032658/http://www.saint-pierre-et-miquelon.pref.gouv.fr/sections/services_de_letat/les_services_deconcentres/la_gendarmerie_natio |archive-date=12 April 2012 }}</ref>
Mánudaginn 10. janúar 2022 komst Sankti Pierre og Miquelon í fréttirnar þegar franski þingmaðurinn [[Stéphane Claireaux]] var grýtt með þangi og steinum vegna nýrra Covid-19-reglna ríkisstjórnarinnar sem vöktu reiði íbúa.<ref name="Guardian">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/10/protesters-pelt-french-island-mp-covid-health-pass-saint-pierre-and-miquelon |title=Protesters on French island pelt MP with seaweed over Covid pass |first=Kim |last=Willsher |date=10 January 2022 |website=[[TheGuardian.com]]}}</ref>
== Efnahagslíf ==
[[File:Saint Pierre and Miquelon Product Exports (2019).svg|thumb|right|Hlutfallsleg skipting útflutningstekna 2019.]]
[[File:Saint-Pierre harbor.jpg|thumb|left|Fiskibátar í höfninni í Saint-Pierre.]]
Hefðbundinn aðalatvinnuvegur eyjanna eru [[fiskveiðar]] og þjónusta við fiskveiðiflota á veiðum undan strönd Nýfundnalands.<ref name="cia"/> Erfitt veðurfar og takmarkað land hindra landbúnað. Jarðvegur á eyjunum er að mestu næringarsnauður leir og mór.<ref name="om-eco">[http://www.outre-mer.gouv.fr/?economie-saint-pierre-et-miquelon.html Economie – L'Outre-Mer] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120522153035/http://www.outre-mer.gouv.fr/?economie-saint-pierre-et-miquelon.html |date=22 May 2012}}</ref> Efnahagslíf eyjanna hefur verið í niðursveiflu síðan 1992, aðallega vegna hruns fiskistofna vegna [[ofveiði]], takmörkun fiskveiða og veiðibanns á þorski sem ríkisstjórn Kanada kom á.<ref name="bbc-cod">{{cite news |last=Law |first=Bill |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/4781886.stm |title=French islands bid for oil-rich sea |publisher=BBC News |date=8 March 2006 |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203143935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/4781886.stm |archive-date=3 December 2012 |url-status=live}}</ref>
Ríkið hefur brugðist við auknu atvinnuleysi með fjárhagsaðstoð til fyrirtækja og einstaklinga. Gerð flugvallar árið 1999 studdi við fjárfestingu í byggingariðnaði og opinberar framkvæmdir.<ref name="rece-2006"/> Fiskeldi, krabbaveiðar og landbúnaður eru meðal þróunarverkefna sem eiga að auka fjölbreytni í atvinnulífinu.<ref name="cia"/> Framtíð byggðar á eyjunum er talin velta á ferðaþjónustu, fiskveiðum og fiskeldi, en olíu- og gasleit hefur líka farið fram.<ref name="rece-2006"/> Ferðaþjónustan nýtur nálægðarinnar við svipuð landsvæði í Kanada.<ref name="om-eco"/>
Vinnumarkaðurinn á eyjunum einkennist af árstíðabundnum verkefnum vegna veðurofsa. Áður fyrr hættu íbúar allri vinnu utandyra (byggingarvinnu, landbúnaði o.s.frv.) milli desember og apríl.<ref name="ann-2010-3">{{cite web |url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2010_st-pierre-et-miquelon.pdf |title=Rapport annuel 2010 IEDOM Saint-Pierre-et-Miquelon |page=29 |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127043404/http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2010_st-pierre-et-miquelon.pdf |archive-date=27 January 2012 |url-status=live}}</ref> Árið 1999 var atvinnuleysi 12,8% og þriðjungur starfa var hjá opinbera geiranum. Árið 2020 var atvinnuleysi 7,1% og hafði minnkað um 0,6% frá árinu áður.<ref name="ann-2010-3"/> Útflutningur er aðeins 5,1% af landsframleiðslu en innflutningur er 49,1%.<ref name="pib-v-32">{{cite web |url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/cerom4_spm.pdf |title=Evaluation du PIB 2004 de Saint-Pierre-et-Miquelon – janvier 2007 |page=32 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6EIX6F6dk?url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/cerom4_spm.pdf |archive-date=9 February 2013 |df=dmy-all}}</ref> Um 70% af innflutningi kemur frá Kanada eða frá öðrum héruðum Frakklands gegnum Nova Scotia.<ref name="brit-1"/>
Gjaldmiðill á Sankti Pierre og Miquelon er [[evra]].<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1999:030:0029:0030:EN:PDF|title=Council decision of 31 December 1998 concerning the monetary arrangements in the French territorial communities of Saint-Pierre-et-Miquelon and Mayotte|date=31 December 1998|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728054017/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1999:030:0029:0030:EN:PDF|archive-date=28 July 2009|url-status=live}}</ref> [[Kanadadalur]]inn er víða tekinn gildur og notaður.<ref name="wkcg">{{Google books|gfL3uuJTPygC|page=493|The rough guide to Canada}} By Tim Jepson, Phil Lee, Tania Smith, Emma Rose Rees, Christian Williams</ref> Franska stofnunin Institut d'émission des départements d'outre-mer (IEDOM), sem ber ábyrgð á útgáfu peninga í handanhafshéruðum sem nota evruna fyrir hönd [[franski seðlabankinn|franska seðlabankans]], hefur verið með skrifstofu í Saint-Pierre frá 1978.<ref name="iedom-sp">{{cite web |url=http://www.iedom.fr/saint-pierre-et-miquelon/ |title=Saint-Pierre-et-Miquelon |publisher=IEDOM |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129125850/http://www.iedom.fr/saint-pierre-et-miquelon/ |archive-date=29 January 2013 |url-status=live}}</ref> [[Frímerki]] hafa komið út á eyjunum frá 1885 til okkar daga, fyrir utan tímabilið frá 1. apríl 1978 til 3. febrúar 1986 þegar frönsk frímerki voru notuð.<ref>{{cite web |title=St. Pierre et Miquelon |url=http://www.stanleygibbons.com/mc/search_results.asp?page=results&subcountry=769&pRow=999&xFilter=0&country=573 |url-status= dead |work= Online Catalogue |publisher=[[Stanley Gibbons]] |access-date=1 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208193035/http://www.stanleygibbons.com/mc/search_results.asp?page=results&subcountry=769&pRow=999&xFilter=0&country=573 |archive-date=8 February 2008}}</ref>
== Íbúar ==
Samkvæmt manntali sem var tekið í janúar 2016 voru íbúar eyjanna 6.008,<ref name=population>{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/3677820?sommaire=3677855 |title=Populations légales des collectivités d'outre-mer en 2016 |publisher=[[INSEE]] |accessdate=2019-08-30 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127183603/https://insee.fr/fr/statistiques/3677820?sommaire=3677855 |archive-date=27 November 2019 |url-status=live }}</ref> þar af bjuggu 5.412 á [[Saint-Pierre (Sankti Pierre og Miquelon)|Saint-Pierre]] og 596 á [[Miquelon-Langlade]].<ref>{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/3677775/dep975.pdf|title=Populations légales en vigueur à compter du 1er janvier 2019 – Saint-Pierre-et-Miquelon|publisher=[[Ríkisstjórn Frakklands]]|website=[[INSEE]]|access-date=30 August 2019|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904072055/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/3677775/dep975.pdf|archive-date=4 September 2019|url-status=live}}</ref> Þegar manntal var tekið árið 1999 voru 76% íbúa fædd í eyjunum, en 16,1% fædd í Frakklandi, sem var mikil aukning frá 10,2% árið 1990. Í sama manntali voru innan við 1% erlendir ríkisborgarar.<ref name="1999-insee-731"/>
Brottflutningur frá eyjunum er mikill, sérstaklega meðal ungs fólks sem oft fer burt til að læra og snýr ekki aftur.<ref name="1999-insee-731"/> Jafnvel þegar fiskveiðar gengu vel var íbúafjölgun takmörkuð af fjarlægð eyjanna, erfiðu loftslagi og lélegu ræktarlandi.<ref name="1999-insee-731"/>
== Menning ==
Á hverju sumri er haldin Baskahátíð þar sem keppt er í ''harrijasotzaile'' (steinalyftingum), ''aizkolari'' (skógarhöggi) og [[pelóta|pelótu]].<ref name="zazpiak_bat">{{cite web|url=http://www.cheznoo.net/zazpiak-bat/|title='Zazpiak Bat' Basque Club|access-date=28 June 2010|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20100511012654/http://www.cheznoo.net/zazpiak-bat/|archive-date=11 May 2010|url-status=dead}}</ref> Matargerð á eyjunum byggist aðallega á sjávarfangi, eins og humri, snjókrabba, kræklingi og sérstaklega þorski.<ref name="adom">{{cite web|url=http://www.2011-annee-des-outre-mer.gouv.fr/les-outre-mer/saint-pierre-et-miquelon.html |title=Saint-Pierre-et-Miquelon |publisher=2011, Année des Outre-mer |date=28 January 2011 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908021550/http://www.2011-annee-des-outre-mer.gouv.fr/les-outre-mer/saint-pierre-et-miquelon.html |archive-date=8 September 2012}}</ref>
[[Íshokkí]] er vinsæl íþrótt á Sankti Pierre og Miquelon og lið frá eyjunum keppa oft í deildum á Nýfundnalandi. Áhöfn varðskipsins ''Fulmar'' stofnaði íshokkíliðið O.K Fulmar árið 2014.<ref>{{Cite web |date=14 April 2014 |title=Sport de glace : l'équipage du Fulmar lance le « OK Fulmar » |url=http://www.colsbleus.fr/articles/1793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419224958/http://www.colsbleus.fr/articles/1793 |archive-date=19 April 2014 |website=colsbleus.fr |language=French}}</ref> Nokkrir leikmenn frá eyjunum hafa leikið með frönskum og kanadískum liðum og jafnvel tekið þátt í [[Franska karlalandsliðið í íshokkí|franska karlalandsliðinu í íshokkí]] á Ólympíuleikunum.
Á eyjunum er ekki algengt að notast við götunöfn, heldur eru hús kennd við íbúa og viðurnefni.<ref>{{cite web|url=http://www.grandcolombier.com/histoire/1918-1939-lentre-deux-guerres/historique-des-rues-de-saint-pierre/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511155720/http://www.grandcolombier.com/histoire/1918-1939-lentre-deux-guerres/historique-des-rues-de-saint-pierre/|archive-date=11 May 2011|title=Historique des Rues de Saint-Pierre|author=Emile SASCO|work=Encyclopédie des îles Saint-Pierre & Miquelon|publisher=Miquelon Conseil|language=fr}}</ref>
Eina skiptið sem [[fallöxi]] var notuð í Norður-Ameríku var á Saint-Pierre seint á 19. öld.<ref name=":0" /> Joseph Néel var dæmdur fyrir morðið á hr. Coupard á Île aux Chiens 30. desember 1888 og tekinn af lífi með fallöxi 24. ágúst 1889. Tækið var flutt með skipi frá [[Martinique]] og virkaði ekki þegar það kom. Erfitt var að framkvæma aftökuna, en að lokum var innflytjandi fenginn til að sjá um verkið. Kvikmyndin ''[[La veuve de Saint-Pierre]]'' frá 2000 byggir á þessum atburðum. Fallöxin er nú á safni í Saint-Pierre.<ref name=":0">{{cite book|last=Publications|first=Usa International Business|url=https://books.google.com/books?id=3Ab_OyqNAK8C&q=The+guillotine+is+now+in+a+museum+in+Saint-Pierre&pg=PA24|title=St. Pierre & Miquelon|date=February 2002|publisher=Int'l Business Publications|isbn=978-0-7397-4438-3}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
==Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [http://www.st-pierre-et-miquelon.com/ St Pierre & Miquelon]
* [http://www.grandcolombier.com/ St Pierre & Miquelon Community Website]
* [http://www.timarit.is/?issueID=419078&pageSelected=4&lang=0 ''Frönsk nýlenda ógnar fiskveiðum Bandaríkjanna og Kanada''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
{{Stubbur|landafræði}}
{{Norður-Ameríka}}
[[Flokkur:Eyjar í Frakklandi]]
[[Flokkur:Eyjar í Atlantshafi]]
l905it3wuirmvstnybdqmwtjmp6igi5
Líf
0
20613
1987483
1985367
2026-11-16T21:57:20Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987483
wikitext
text/x-wiki
{{aðgreiningartengill}}
[[Mynd:Aerial image of Grand Prismatic Spring (view from the south).jpg|thumb|right|[[Örvera|Örverubreiður]] í kringum [[hver]].]]
'''Líf''' er [[eiginleiki]] sem aðgreinir [[efni]] sem býr yfir [[lífrænt ferli|lífrænum ferlum]] eins og [[frumuboðskipti|frumuboðskiptum]] og sjálfbærum vexti, frá efni sem ekki býr yfir slíkum ferlum. Meðal þess sem einkennir lifandi efni er [[samvægi]], [[lífrænt skipulag]], [[efnaskipti]], [[frumuvöxtur]], [[aðlögun]] og [[æxlun]]. Allt líf [[fæðing|fæðist]] og [[dauði|deyr]].<ref>{{Vísindavefurinn|7117|Er líf eftir dauðann?|höfundur=Jón Gunnar Þorsteinsson|dags=29.2.2008}}</ref> [[Ódauðleiki]] er ekki til. Til eru margar heimspekilegar skilgreiningar á því hvað [[lífkerfi]] er. Líf er grundvallarhugtak í [[líffræði]], en er þó vandmeðfarið og síður en svo auðvelt að skilgreina.<ref>{{vísindavefurinn|687|Er til fullnægjandi fræðileg skilgreining á lífi?|höfundur=Guðmundur Eggertsson|dags=24.7.2000}}</ref> Sem dæmi má nefna að ekki er ljóst hvort telja skuli [[veira|veirur]] til lífvera þar sem þær geta ekki fjölgað sér sjálfstætt utan hýsilfrumu. Líf finnst um alla jörðina: í andrúmsloftinu, vatni og jarðvegi. [[Lífhvolfið]] er myndað úr mörgum [[vistkerfi|vistkerfum]], en hluti af því er umhverfi sem er fjandsamlegt flestum lífverum nema [[jaðarlífvera|jaðarlífverum]].
Hægt er að rekja [[uppruni lífs|uppruna lífs]] á jörðinni 3,5 milljarða ára aftur í tímann,<ref>{{Vísindavefurinn|168|Hvenær kviknaði líf á jörðinni og hvers vegna?|höfundur=Guðmundur Eggertsson|dags=29.2.2000}}</ref> þannig að allar lífverur eiga sér [[sameiginlegur forveri alls lífs|sameiginlegan forvera]] samkvæmt einni tilgátu.<ref>{{vísindavefurinn|204|Hver var fyrsta lífveran á jörðinni?|höfundur=Einar Árnason|dags=9.3.2000}}</ref> Allar [[tegund (líffræði)|tegundir]] [[lífvera]] hafa þróast út frá þessum síðasta sameiginlega forvera.<ref>{{Vísindavefurinn|4065|Af hverju er lífið til?|höfundur=Þorsteinn Vilhjálmsson|dags=17.3.2004}}</ref> Margar þeirra hafa [[útdauði|dáið út]] og skilið eftir sig [[steingervingur|steingervinga]]. Líf hefur verið viðfangsefni rannsókna að minnsta kosti frá [[fornöld]]. Samkvæmt [[efnishyggja|efnishyggju]] [[Empedókles]]ar var líf myndað úr fjórum [[frumefni fornaldar|frumefnum]]. [[Aristóteles]] setti fram hugmyndina um að allar lifandi verur hefðu [[sál]]. Hann var líka fyrstur til að reyna að flokka lífverur skipulega. Nútímaflokkunarfræði lífvera kom fram á 18. öld með [[tvínefni|tvínefnakerfi]] [[Carl von Linné|Carls von Linné]].
Efnafræðilega eru lífverur myndaðar úr [[lífefnafræði|lífrænum sameindum]] sem að mestu eru gerðar úr nokkrum lykil[[frumefni|frumefnum]]. Allar lífverur hafa tvenns konar stórar sameindir: [[prótein]] og [[kjarnsýra|kjarnsýrur]], oftast bæði [[deoxýríbósakjarnsýra|deoxýríbósakjarnsýrur]] og [[ríbósakjarnsýra|ríbósakjarnsýrur]]. Kjarnsýrurnar geyma upplýsingar sem hver tegund þarfnast, meðal annars upplýsingar um gerð próteina. Próteinin eru svo efnafræðileg undirstaða hinna ýmsu lífrænu ferla. Undirstöðueining allra lífvera er [[fruma]]n. Langflestar lífverur (til dæmis allir [[dreifkjörnungur|dreifkjörnungar]]) eru [[örvera|einfruma]], en sumir [[heilkjörnungur|heilkjörnungar]] mynda flóknari [[fjölfrumungur|fjölfruma lífverur]]. Líf er eingöngu þekkt á jörðinni, en [[þverstæða Fermis|talið er líklegt]] að [[stjörnulíffræði|líf sé til á öðrum hnöttum]]. Vísindamenn reyna oft að herma eftir lífrænum ferlum og búa til [[gervilíf]] í rannsóknarskyni.
== Skilgreining ==
Hvernig á að skilgreina líf hefur lengi verið umdeilt meðal raunvísindafólks og heimspekinga.<ref name="Definitions 2009">{{cite journal |title=Why Is the Definition of Life So Elusive? Epistemological Considerations |journal=Astrobiology |date=May 2009 |last=Tsokolov |first=Serhiy A. |volume=9 |issue=4 |doi=10.1089/ast.2007.0201 |bibcode=2009AsBio...9..401T |pages=401–412 |pmid=19519215}}</ref><ref name=Emmeche1997>{{cite web |first1=Claus |last1=Emmeche |year=1997 |title=Defining Life, Explaining Emergence |publisher=Niels Bohr Institute |url=http://www.nbi.dk/~emmeche/cePubl/97e.defLife.v3f.html |access-date=25 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314095044/http://www.nbi.dk/~emmeche/cePubl/97e.defLife.v3f.html |archive-date=14 March 2012 }}</ref><ref name=McKay>{{Cite journal |title=What Is Life—and How Do We Search for It in Other Worlds? |journal=PLOS Biology |date=14 September 2004 |first=Chris P. |last=McKay |pmid=15367939 |volume=2 |issue=9 |pmc=516796 |page=302 |doi=10.1371/journal.pbio.0020302 |doi-access=free }}</ref> Að hluta stafar það af því að lífið er ferli en ekki efni.<ref name="DefinitionMotivation">{{Cite journal |last=Mautner |first=Michael N. |title=Directed panspermia. 3. Strategies and motivation for seeding star-forming clouds |journal=Journal of the British Interplanetary Society |year=1997 |volume=50 |pages=93–102 |url=http://www.astro-ecology.com/PDFDirectedPanspermia3JBIS1997Paper.pdf |bibcode=1997JBIS...50...93M |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102064738/http://www.astro-ecology.com/PDFDirectedPanspermia3JBIS1997Paper.pdf |archive-date=2 November 2012 }}</ref><ref name="SeedingBook">{{Cite book |last=Mautner |first=Michael N. |title=Seeding the Universe with Life: Securing Our Cosmological Future |date=2000 |publisher=Michael Mautner |isbn=978-0-476-00330-9 |url=http://www.astro-ecology.com/PDFSeedingtheUniverse2005Book.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102064713/http://www.astro-ecology.com/PDFSeedingtheUniverse2005Book.pdf |archive-date=2 November 2012 }}</ref><ref>{{cite journal |title=What is life? It's a Tricky, Often Confusing Question |journal=Astrobiology Magazine |date=18 September 2014 |last=McKay |first=Chris}}</ref> Að auki skortir alla vitneskju um einkenni lífvera sem gætu hafa þróast utan jarðarinnar.<ref>{{Cite journal |last1=Nealson |first1=K.H. |last2=Conrad |first2=P.G. |title=Life: past, present and future |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society of London B]] |volume=354 |issue=1392 |pages=1923–1939 |date=December 1999 |pmid=10670014 |pmc=1692713 |doi=10.1098/rstb.1999.0532 |url=https://royalsociety.org/journals/|archive-date=3 January 2016 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20160103000925/https://royalsociety.org/journals/ |url-status=live }}</ref><ref name="Bioethics">{{Cite journal |last=Mautner |first=Michael N. |title=Life-centered ethics, and the human future in space |journal=Bioethics |volume=23 |pages=433–440 |year=2009 |doi=10.1111/j.1467-8519.2008.00688.x |pmid=19077128 |url=http://www.astro-ecology.com/PDFLifeCenteredBioethics2009Paper.pdf |issue=8 |s2cid=25203457 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102064743/http://www.astro-ecology.com/PDFLifeCenteredBioethics2009Paper.pdf |archive-date=2 November 2012 }}</ref> Ýmsar heimspekilegar skilgreiningar á lífi hafa verið settar fram til að greina lifandi verur frá dauðu efni.<ref name=Jeuken1975>{{cite journal|title=The biological and philosophical defitions of life |author=Jeuken M |journal=Acta Biotheoretica |volume=24 |issue=1–2 |pages=14–21 |year=1975 |doi=10.1007/BF01556737|pmid=811024 |s2cid=44573374 }}</ref> [[Lagalegur dauði|Lögfræðilegar]] skilgreiningar á lífi hafa líka verið umdeildar, en þær leggja áherslu á það hvenær hægt er að úrskurða manneskju látna, og hvaða lagalegu afleiðingar hljótast af því.<ref name=Capron1978>{{cite journal|title=Legal definition of death |author=Capron AM |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |year=1978 |doi=10.1111/j.1749-6632.1978.tb50352.x |pmid=284746 |volume=315 |issue=1 |pages=349–362 |bibcode=1978NYASA.315..349C |s2cid=36535062 }}</ref> Hægt er að finna að minnasta kosti 123 ólíkar skilgreiningar á lífi.<ref name="JBSD-20110317">{{cite journal |last=Trifonov |first=Edward N. |title=Vocabulary of Definitions of Life Suggests a Definition |date=17 March 2011 |journal=Journal of Biomolecular Structure and Dynamics |volume=29 |issue=2 |pages=259–266 |doi=10.1080/073911011010524992 |pmid=21875147 |doi-access=free }}</ref>
=== Hefðbundin skilgreining ===
Engin ein skilgreining er til sem nær óyggjandi yfir allar lífverur en undanskilur allt lífvana efni. Almennt má þó telja þá veru lífveru sem uppfyllir '''öll''' eða að minnsta kosti '''flest''' eftirfarandi skilyrða.
* Veran stundar [[efnaskipti]], en í því felst að hún [[næring|nærist]] og umbreytir [[orka|efnaorku]] eða ljósorku í [[fruma|frumuhluta]] og önnur [[lífefni]]. Næringin eykur þannig vöxt hennar og gerir henni einnig kleift að nýta orku til annarrar starfsemi, svo sem hreyfingar og úrgangslosunar.
* Veran [[Vöxtur|vex]], en í því felst að hún stundar lífsmíðandi (''anabólísk'') efnaskipti í ríkari mæli en niðurbrot (''katabólísk efnaskipti''). Vexti fylgir gjarnan að veran gengur í gegn um ákveðin [[þroski|þroskastig]].
* [[Samvægi]]: Veran bregst á einhvern hátt við [[áreiti]] og lagar sig að umhverfisaðstæðum.
* Veran er fær um að [[Æxlun|æxlast]], annað hvort [[kynlaus æxlun|kynlaust]] eða með [[kynæxlun]] (eða hvort tveggja).
* Veran hefur [[erfðaefni]] sem getur tekið [[stökkbreyting|breytingum]] og borist milli kynslóða.
==== Undantekningar ====
* [[Múlasni|Múlasnar]] og önnur [[Ófrjósemi|ófrjó]] dýr, þar sem þessar verur geta ekki fjölgað sér en teljast þó til lífs.
* Hægt væri að skilgreina [[sólstjarna|stjörnur]] eða [[Eldur|eld]] sem lifandi þó svo að það sé ekki venjan.
* Veira vex ekki, stundar engin efnaskipti og getur ekki fjölgað sér utan hýsils og er álitamál hvort sé talin til lífs eða ekki.
=== Eðlisfræði ===
Frá sjónarhóli [[eðlisfræði]]nnar er lífvera [[varmafræðilegt kerfi]] með sameindabyggingu sem getur endurskapað sjálfa sig og þróast í samræmi við umhverfi sitt.<ref name="Luttermoser-1">{{cite web |last1=Luttermoser |first1=Donald G. |title=ASTR-1020: Astronomy II Course Lecture Notes Section XII |url=http://www.etsu.edu/physics/lutter/courses/astr1020/a1020chap12.pdf |publisher=[[East Tennessee State University]] |access-date=28 August 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322185054/http://www.etsu.edu/physics/lutter/courses/astr1020/a1020chap12.pdf |archive-date=22 March 2012 }}</ref><ref name="Luttermoser-2">{{cite web |last1=Luttermoser |first1=Donald G. |title=Physics 2028: Great Ideas in Science: The Exobiology Module |url=http://www.etsu.edu/physics/lutter/courses/phys2028/p2028exobnotes.pdf |date=Spring 2008 |publisher=[[East Tennessee State University]] |access-date=28 August 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322185041/http://www.etsu.edu/physics/lutter/courses/phys2028/p2028exobnotes.pdf |archive-date=22 March 2012 }}</ref> Í varmafræðinni er lífi lýst sem opnu kerfi sem nýtir sér breytileika í umhverfinu til að skapa ófullkomin afrit af sjálfu sér.<ref name="Review 2009">{{cite journal |title=What makes a planet habitable? |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |year=2009 |last1=Lammer |first1=H. |last2=Bredehöft |first2=J.H. |last3=Coustenis |first3=A. |author3-link=Athena Coustenis |last4=Khodachenko |first4=M.L. |volume=17 |issue=2 |pages=181–249 |doi=10.1007/s00159-009-0019-z |url=http://veilnebula.jorgejohnson.me/uploads/3/5/8/7/3587678/lammer_et_al_2009_astron_astro_rev-4.pdf |access-date=3 May 2016|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160602235333/http://veilnebula.jorgejohnson.me/uploads/3/5/8/7/3587678/lammer_et_al_2009_astron_astro_rev-4.pdf |archive-date=2 June 2016 |bibcode=2009A&ARv..17..181L|s2cid=123220355 }}</ref> Nefnd um [[geimlíffræði]] á vegum [[NASA]] hefur skilgreint líf sem sjálfbært efnafræðilegt kerfi sem getur [[Þróunarkenning Darwins|þróast]], eftir tillögu [[Carl Sagan]].<ref>{{Cite journal |last=Benner |first=Steven A. |date=December 2010 |title=Defining Life |journal=Astrobiology |volume=10 |issue=10 |pages=1021–1030 |doi=10.1089/ast.2010.0524 |pmc=3005285 |pmid=21162682 |bibcode=2010AsBio..10.1021B}}</ref><ref>{{cite book |first1=Gerald F. |title=Extraterrestrials |last1=Joyce |author-link=Gerald Joyce |pages=139–151 |publisher=Cambridge University Press |date=1995 |doi=10.1017/CBO9780511564970.017 |isbn=978-0-511-56497-0 |chapter=The RNA World: Life before DNA and Protein |hdl=2060/19980211165 |s2cid=83282463 }}</ref> Þessi skilgreining hefur hins vegar verið gagnrýnd, af því samkvæmt henni er einn einstaklingur sem fjölgar sér með [[kynæxlun]] ekki lifandi, þar sem hann getur ekki þróast á eigin spýtur.<ref>{{Cite journal |last=Benner |first=Steven A. |date=December 2010 |title=Defining Life |journal=Astrobiology |volume=10 |issue=10 |pages=1021–1030 |doi=10.1089/ast.2010.0524 |pmc=3005285 |pmid=21162682|bibcode=2010AsBio..10.1021B }}</ref> Rannsóknir á tengslum varmafræðihugtaksins [[óreiða|óreiðu]] og uppruna og þróun lífs hófust í upphafi 20. aldar. Tengsl óreiðu og lífs hafa verið efni fjölda tilgáta á ólíkum sviðum, eins og [[sálfræði]], [[upplýsingafræði]], [[þróunarlíffræði]] og geimlíffræði.
=== Dauði ===
{{aðalgrein|Dauði}}
[[File:Male Lion and Cub Chitwa South Africa Luca Galuzzi 2004.JPG|right|thumb|Líkamar dýra, eins og þessa [[afríkubuffall|afríkubuffals]], eru endurunnir þannig að þeir gefa öðrum lífverum orku og næringarefni.]]
Dauði á sér stað þegar lífrænir ferlar tiltekinnar lífveru eða frumu stöðvast.<ref>{{cite encyclopedia |title=Definition of death |url=http://encarta.msn.com/dictionary_1861602899/death.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103065510/http://encarta.msn.com/dictionary_1861602899/death.html |archive-date=3 November 2009 |url-status=dead}}</ref><ref name=define_death>{{cite web |title=Definition of death |website=Encyclopedia of Death and Dying |publisher=Advameg, Inc. |url=http://www.deathreference.com/Da-Em/Definitions-of-Death.html |access-date=25 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203141750/http://www.deathreference.com/Da-Em/Definitions-of-Death.html |archive-date=3 February 2007 }}</ref> Eitt af vandamálunum við að skilgreina dauðann felst í aðgreiningu hans frá lífi. Dauðinn á sér stað ýmist þegar lífinu lýkur, eða þegar það ástand sem fylgir lífinu hefst.<ref name=define_death/> Það er erfitt að ákveða hvenær dauðinn á sér stað, því stöðvun lífrænna ferla á sér ekki stað samtímis í öllum líffærakerfum.<ref>{{cite magazine |title=Crossing Over: How Science Is Redefining Life and Death |url=https://www.nationalgeographic.com/magazine/2016/04/dying-death-brain-dead-body-consciousness-science/ |author=Henig, Robin Marantz |author-link=Robin Marantz Henig |magazine=[[National Geographic]] |date=April 2016 |access-date=23 October 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101071129/https://www.nationalgeographic.com/magazine/2016/04/dying-death-brain-dead-body-consciousness-science/ |archive-date=1 November 2017 }}</ref> Slík ákvörðun krefst þess því að draga huglæg mörk milli lífs og dauða. Það getur verið vandasamt því það er engin algild skilgreining til á lífinu. Dauðinn hefur verið viðfangsefni trúarbragða og heimspeki í þúsundir ára. Í mörgum trúarbrögðum felst trú á einhvers konar [[framhaldslíf]], [[endurholdgun]] [[sál]]arinnar, eða [[upprisa|upprisu]] líkamans á tilteknum tíma.<ref>{{Cite web|title=How the Major Religions View the Afterlife|url=https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/how-major-religions-view-afterlife|access-date=4 February 2022|website=Encyclopedia.com|archive-date=4 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204201436/https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/how-major-religions-view-afterlife|url-status=live}}</ref>
=== Veirur ===
{{aðalgrein|Veira}}
[[File:Adenovirus transmission electron micrograph B82-0142 lores.jpg|thumb|right|[[Eitlaveira|Eitlaveirur]] í rafeindasmásjá.]]
Það er umdeilt hvort telja eigi veirur (vírusa) lifandi eða ekki.<ref>{{Cite web |title=Virus |url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Virus |access-date=25 July 2022 |website=Genome.gov |archive-date=11 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511064713/https://www.genome.gov/genetics-glossary/Virus |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Are Viruses Alive? |url=https://serc.carleton.edu/microbelife/yellowstone/viruslive.html |access-date=25 July 2022 |website=Yellowstone Thermal Viruses |archive-date=14 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614031640/https://serc.carleton.edu/microbelife/yellowstone/viruslive.html |url-status=live }}</ref> Veirur eru oft álitnar [[eftirmyndun|eftirmyndarar]] [[erfðaefni]]s fremur en lífverur.<ref>{{cite journal |title=Are viruses alive? The replicator paradigm sheds decisive light on an old but misguided question |journal=Studies in the History and Philosophy of Biology and Biomedical Science |volume=59 |pages=125–134 |date=7 March 2016 |last1=Koonin |first1=E.V. |last2=Starokadomskyy |first2=P. |doi=10.1016/j.shpsc.2016.02.016 |pmid=26965225 |pmc=5406846}}</ref> Þeim hefur verið lýst sem „verum á jaðri lífs“<ref>{{Cite journal |last=Rybicki |first=EP |year=1990 |url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/AJA00382353_6229 |title=The classification of organisms at the edge of life, or problems with virus systematics |journal=S Afr J Sci |volume=86 |pages=182–186 |access-date=5 November 2023 |archive-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921114412/https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/AJA00382353_6229 |url-status=live }}</ref> af því þær hafa [[erfðaefni]], þróast með náttúruvali,<ref name="pmid17914905">{{Cite journal |last1=Holmes |first1=E.C. |title=Viral evolution in the genomic age |journal=PLOS Biol. |volume=5 |issue=10 |page=e278 |date=October 2007 |pmid=17914905 |pmc=1994994 |doi=10.1371/journal.pbio.0050278 |doi-access=free }}</ref><ref name="Forterre 2010">{{cite journal |title=Defining Life: The Virus Viewpoint |journal=Orig Life Evol Biosph |date=3 March 2010 |first=Patrick |last=Forterre |volume=40 |issue=2 |pages=151–160 |doi=10.1007/s11084-010-9194-1 |bibcode=2010OLEB...40..151F |pmc=2837877 |pmid=20198436}}</ref> og fjölga sér með því að afrita sjálfar sig með sjálfröðun. Veirur hafa þó ekki efnaskipti og þurfa hýsilfrumu til að fjölga sér. Sjálfröðun veira í hýsilfrumu er mikilvæg fyrir rannsóknir á [[uppruni lífs|uppruna lífs]], þar sem hún styður hugsanlega þá tilgátu að lífið hafi byrjað sem sjálfraðandi [[lífræn sameind|lífrænar sameindir]].<ref name="pmid16984643">{{Cite journal |last1=Koonin |first1=E.V. |author1-link=Eugene Koonin |last2=Senkevich |first2=T.G. |last3=Dolja |first3=V.V. |title=The ancient Virus World and evolution of cells |journal=Biology Direct |volume=1 |page=29 |year=2006 |pmid=16984643 |pmc=1594570 |doi=10.1186/1745-6150-1-29 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mcb.uct.ac.za/tutorial/virorig.html#Virus%20Origins |title=Origins of Viruses |last=Rybicki |first=Ed |date=November 1997 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090509094459/http://www.mcb.uct.ac.za/tutorial/virorig.html|archive-date=9 May 2009 |url-status=dead |access-date=12 April 2009}}</ref>
== Þróun ==
=== Uppruni ===
{{aðalgrein|Uppruni lífs}}
Líf er talið hafa orðið til á [[jörðin]]ni fyrir hér um bil 3,5 til 4 [[milljarður|milljörðum]] ára.<ref name="GudmEgg_2003">{{cite journal |author=Guðmundur Eggertsson |title=Uppruni lífs|journal=Náttúrufræðingurinn|volume=71 |pages=145-152 |year=2003 |pmid=}}</ref><ref name="Staley_etal_2007">{{cite book | last = Staley | first = Andrew D. |author2=R. P. Gunsalus|author3=S. Lory|author4= J. J. Perry | title = Microbial Life, 2. útg. | url = https://archive.org/details/microbiallife0000unse | publisher = Sinauer Associates, Inc. | year = 2007 | isbn = 978-0-87893-685-4}}</ref> Ljóst er að allar núlifandi lífverur stunda efnaskipti sem eru í meginatriðum sömu gerðar og hafa [[erfðaefni]] á formi [[kjarnsýra|kjarnsýrunnar]] DNA. Þessi atriði og ýmis fleiri styðja þá tilgátu að allar lífverur Jarðarinnar eigi sér sameiginlegan [[Síðasti sameiginlegi forfaðir allra núlifandi lífvera|áa]]. [[Sjálfskviknun|Sjálfkviknun]] lífvera úr lífvana efni, sem um aldir var álitin útskýra tilurð lífvera, var [[Hrekjanleiki|afsönnuð]] af [[Louis Pasteur]] um miðja [[19. öld]]. Hvernig líf kviknaði á jörðinni í árdaga er enn að verulegu leyti ráðgáta, en þó hafa veigamiklir hlekkir í hinni löngu keðju atburða sem hlýtur að liggja frá ólífrænu efni til fullmótaðrar lífveru verið útskýrðir á sannfærandi hátt. Einkum ber í því samhengi að nefna tilraun þeirra [[Stanley Miller]] og [[Harold Urey|Harolds Urey]]<ref name="Miller_1953">{{cite journal |last=Miller |first=Stanley L. |title=Production of Amino Acids Under Possible Primitive Earth Conditions|url=https://archive.org/details/sim_science_1953-05-15_117_3046/page/528 |journal=Science |year=1953 |volume=117 |pages=528-529 |pmid=13056598}}</ref><ref name="Miller_Urey_1959">{{cite journal |author1=Miller, Stanley L. |author2=Harold C. Urey |title=Organic Compound Synthesis on the Primitive Earth |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-polymer-science_1959-04_36_130/page/245 |journal=Science |year=1959 |volume=130 |pages=245-251 |pmid=13668555}}</ref>, en þeir sýndu fram á myndun ýmissa lífrænna efna, þar á meðal [[amínósýra]] úr ólífrænu efni við [[oxun|afoxandi]] aðstæður líkt og álitið er að hafi verið til staðar á jörðinni í árdaga. Kenningum sem leitast við að útskýra uppruna lífsins má í grófum dráttum skipta í tvo flokka, ''eftirmyndunarkenningar'' og ''efnaskiptakenningar'' eftir því hvort er álitið hafa komið til sögunnar fyrst, eiginleikinn til eftirmyndunar (sbr. eftirmyndun erfðaefnis) eða efnaskipta<ref name="GudmEgg_2003"/>.
=== Steingervingar ===
{{aðalgrein|Steingervingur}}
Steingervingar eru varðveittar leifar eða steingerð ummerki eftir lífverur frá fjarlægri fortíð. Heildarsafn steingervinga, bæði þeirra sem hafa uppgötvast og þeirra sem eftir er að uppgötva, myndar [[steingervingasaga|steingervingasöguna]]. Varðveitt eintak er kallað steingervingur ef það er eldra en 10.000 ára.<ref>{{cite web|url=https://www.sdnhm.org/science/paleontology/resources/frequent/|title=Frequently Asked Questions|publisher=San Diego Natural History Museum|access-date=25 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510101706/http://sdnhm.org/science/paleontology/resources/frequent/|archive-date=10 May 2012}}</ref> Steingervingar geta því verið 10.000 ára gamlir, frá upphafi [[hólósen]]tímabilsins, og allt að 3,4 milljarða ára gamlir, frá [[upphafsöld]].<ref>{{cite news |first1=Brian |last1=Vastag |title=Oldest 'microfossils' raise hopes for life on Mars |date=21 August 2011 |url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/oldest-microfossils-hail-from-34-billion-years-ago-raise-hopes-for-life-on-mars/2011/08/19/gIQAHK8UUJ_story.html?hpid=z3 |newspaper=The Washington Post |access-date=21 August 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019000458/http://www.washingtonpost.com/national/health-science/oldest-microfossils-hail-from-34-billion-years-ago-raise-hopes-for-life-on-mars/2011/08/19/gIQAHK8UUJ_story.html?hpid=z3 |archive-date=19 October 2011 }}</ref><ref>{{cite news |first=Nicholas |last=Wade |title=Geological Team Lays Claim to Oldest Known Fossils |date=21 August 2011 |url=https://www.nytimes.com/2011/08/22/science/earth/22fossil.html?_r=1&partner=rss&emc=rss&src=ig |work=The New York Times |access-date=21 August 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501085118/http://www.nytimes.com/2011/08/22/science/earth/22fossil.html?_r=1&partner=rss&emc=rss&src=ig |archive-date=1 May 2013 }}</ref>
=== Útdauði ===
{{Aðalgrein|Útdauði}}
Útdauði er þegar tiltekin [[tegund (líffræði)|tegund]] lífvera deyr út.<ref>{{cite encyclopedia |title=Extinction – definition |url=http://encarta.msn.com/dictionary_1861609974/extinction.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090926011523/http://encarta.msn.com/dictionary_1861609974/extinction.html |archive-date=26 September 2009 |url-status=dead}}</ref> Þetta gerist þegar síðasti einstaklingurinn sem tilheyrir þeirri tegund deyr. Þar sem [[útbreiðsla (líffræði)|útbreiðsla]] lífvera getur verið mjög stór, getur verið erfitt að átta sig á því hvenær þessu stigi er náð. Oftast er það gert eftir á þegar ekki hefur orðið vart við tegundina um nokkurn tíma. Tegundir verða útdauða þegar þær geta ekki lengur lifað af vegna breytinga á [[búsvæði|búsvæðum]] eða samkeppni. Yfir 99% af öllum tegundum sem hafa lifað eru nú útdauð.<ref>{{cite web |url=http://palaeo.gly.bris.ac.uk/Palaeofiles/Triassic/extinction.htm |title=What is an extinction? |website=Late Triassic |publisher=Bristol University |access-date=27 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120901011807/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/palaeofiles/triassic/extinction.htm |archive-date=1 September 2012 }}</ref><ref name="Book-Biology">{{cite book |editor1=Kunin, W.E. |editor2=Gaston, Kevin |author1=McKinney, Michael L. |chapter=How do rare species avoid extinction? A paleontological view |title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences |chapter-url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |date=1996 |publisher=Springer |isbn=978-0-412-63380-5 |access-date=26 May 2015 |archive-date=3 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203051637/https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live }}</ref><ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last1=Stearns |first1=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C&q=99+percent |year=2000 |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-08469-6 |page=x |access-date=30 May 2017 |archive-date=5 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105190204/https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C&q=99+percent#v=snippet&q=99%20percent&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news |last=Novacek |first=Michael J. |title=Prehistory's Brilliant Future |url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |date=8 November 2014 |work=[[The New York Times]] |access-date=25 December 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |archive-date=29 December 2014 }}</ref> Hugsanlega hefur [[fjöldaútdauði]] tegunda á tilteknum tímaskeiðum orðið til þess að hraða þróun nýrra lífvera til að auka fjölbreytni.<ref>{{Cite journal |last=Van Valkenburgh |first=B. |author-link=Blaire Van Valkenburgh |year=1999 |title=Major patterns in the history of carnivorous mammals |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=27 |pages=463–493 |doi=10.1146/annurev.earth.27.1.463 |bibcode=1999AREPS..27..463V |url=https://zenodo.org/record/890156 |access-date=29 June 2019 |archive-date=29 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229201201/https://zenodo.org/record/890156 |url-status=live }}</ref>
== Umhverfi ==
[[File:20100422 235222 Cyanobacteria.jpg|thumb|upright=0.9|[[Blágerlar]] [[súrefnisbyltingin|umbyltu]] samsetningu lífs á jörðu með því að valda nær algjörri útrýmingu [[loftfirrð lífvera|loftfirrðra lífvera]].]]
Líffjölbreytni á jörðinni er afleiðing af síkviku samspili [[erfðabreyting]]a, [[efnaskipti|efnaskiptahæfileika]], [[náttúrulegt umhverfi|umhverfisáskorana]],<ref name=astrobiology>{{cite web |url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329092237/http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g5.html |archive-date=29 March 2012 |url-status=dead |title=Understand the evolutionary mechanisms and environmental limits of life |access-date=13 July 2009 |last=Rothschild |first=Lynn |author-link=Lynn J. Rothschild |date=September 2003 |publisher=NASA}}</ref> og [[samlífi]]s.<ref>{{Cite journal |title=Symbiosis and the origin of life |url=https://archive.org/details/origins-of-life-and-evolution-of-biospheres_1977-04_8_1/page/39 |journal=Origins of Life and Evolution of Biospheres |date=April 1977 |first=G.A.M. |last=King |volume=8 |issue=1 |pages=39–53 |doi=10.1007/BF00930938 |pmid=896191 |bibcode=1977OrLi....8...39K|s2cid=23615028 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Margulis |first=Lynn |author-link=Lynn Margulis |title=The Symbiotic Planet: A New Look at Evolution |publisher=Orion Books |date=2001 |location=London|isbn=978-0-7538-0785-9}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Futuyma |first1=D.J. |author1-link=Douglas J. Futuyma |author2=Janis Antonovics |title=Oxford surveys in evolutionary biology: Symbiosis in evolution |publisher=Oxford University Press |date=1992 |volume=8 |location=London, England |pages=347–374 |isbn=978-0-19-507623-3}}</ref> Lengst af hafa [[örvera|örverur]] verið ríkjandi lífverur í byggilegu umhverfi jarðarinnar sem hefur því mótast af efnaskiptum og þróun örvera. Vegna athafna örveranna hefur efnafræðileg samsetning jarðarinnar breyst í [[jarðsaga|jarðsögunni]], sem hafði áhrif á þróun annarra lífvera síðar.<ref name=astrobiology/> Sem dæmi, þá var útblástur [[súrefni]]s frá [[blágerlar|blágerlum]] afleiðing [[ljóstillífun]]ar sem olli hnattrænni umbreytingu umhverfis á jörðinni. Súrefni var eitrað fyrir flestar aðrar lífverur á þeim tíma. Þetta skapaði nýjar áskoranir fyrir þróun lífs á jörðinni sem leiddu á endanum til þróunar helstu fylkinga dýra og planta. Þetta samspil lífvera og umhverfis er eitt af því sem einkennir lífkerfi.<ref name=astrobiology/>
=== Lífhvolf ===
{{aðalgrein|Lífhvolf}}
[[File:Deinococcus geothermalis cells.jpg|thumb|''[[Deinococcus geothermalis]]'' er bakteríutegund sem þrífst í [[hver]]um og á miklu dýpi.<ref>{{Cite journal |last1=Liedert |first1=Christina |last2=Peltola |first2=Minna |last3=Bernhardt |first3=Jörg |last4=Neubauer |first4=Peter |last5=Salkinoja-Salonen |first5=Mirja |date=15 March 2012 |title=Physiology of Resistant Deinococcus geothermalis Bacterium Aerobically Cultivated in Low-Manganese Medium |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_2012-03_194_6/page/1552 |journal=Journal of Bacteriology |language=en |volume=194 |issue=6 |pages=1552–1561 |doi=10.1128/JB.06429-11 |pmc=3294853 |pmid=22228732}}</ref>|left]]
Öll vistkerfi jarðar samanlögð mynda lífhvolfið. Lífhvolfið má líka skilgreina sem byggilegt svæði jarðar, sem er lokað kerfi (fyrir utan geislun frá sólinni og geimnum og hitageislun frá möttlinum), og að mestu sjálfstýrt.<ref>{{Cite encyclopedia |encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|edition=6th |publisher=Columbia University Press |year=2004 |url=https://www.questia.com/library/encyclopedia/biosphere.jsp |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027194858/http://www.questia.com/library/encyclopedia/biosphere.jsp |archive-date=27 October 2011 |title=Biosphere }}</ref> Lífverur finnast alls staðar í lífhvolfinu, þar á meðal í [[jarðvegur|jarðvegi]], [[hver]]um, og [[innvaxin lífvera|steinum]], á allt að 19 km dýpi, í dýpstu hlutum sjávar, og í að minnsta kosti 64 km hæð í andrúmsloftinu.<ref name="SD-19980625-UG">{{cite web |author=University of Georgia |title=First-Ever Scientific Estimate Of Total Bacteria On Earth Shows Far Greater Numbers Than Ever Known Before |url=https://www.sciencedaily.com/releases/1998/08/980825080732.htm |date=25 August 1998 |website=[[Science Daily]] |access-date=10 November 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162101/https://www.sciencedaily.com/releases/1998/08/980825080732.htm |archive-date=10 November 2014 }}</ref><ref name="ABM-20150112">{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |title=Life Might Thrive a Dozen Miles Beneath Earth's Surface |url=http://www.astrobio.net/extreme-life/life-might-thrive-dozen-miles-beneath-earths-surface/ |date=12 January 2015 |website=[[Astrobiology Magazine]] |access-date=11 March 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312065614/http://www.astrobio.net/extreme-life/life-might-thrive-dozen-miles-beneath-earths-surface/ |archive-date=12 March 2017 }}</ref><ref name="BBC-20151124">{{cite web |last=Fox-Skelly |first=Jasmin |title=The Strange Beasts That Live in Solid Rock Deep Underground |url=http://www.bbc.com/earth/story/20151124-meet-the-strange-creatures-that-live-in-solid-rock-deep-underground |date=24 November 2015 |publisher=[[BBC]] |access-date=11 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125013248/http://www.bbc.com/earth/story/20151124-meet-the-strange-creatures-that-live-in-solid-rock-deep-underground |archive-date=25 November 2016 }}</ref> Sem dæmi hafa gró myglusveppsins ''[[Aspergillus niger]]'' fundist í [[miðhvolf]]inu í 48-77 km hæð.<ref>{{Cite journal |last1=Imshenetsky |first1=AA |last2=Lysenko |first2=SV |last3=Kazakov |first3=GA |date=June 1978 |title=Upper boundary of the biosphere |url=https://archive.org/details/sim_applied-and-environmental-microbiology_1978-01_35_1/page/1 |journal=Applied and Environmental Microbiology |volume=35 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.1128/aem.35.1.1-5.1978 |pmc=242768 |pmid=623455|bibcode=1978ApEnM..35....1I }}</ref> Í tilraunastofum hefur verið sýnt fram á að líf gæti þrifist í tómi geimsins.<ref name="Dose">{{cite journal |title=ERA-experiment "space biochemistry" |journal=Advances in Space Research |volume=16 |issue=8 |year=1995 |pages=119–129 |doi=10.1016/0273-1177(95)00280-R |pmid=11542696 |last1=Dose |first1=K. |last2=Bieger-Dose |first2=A. |last3=Dillmann |first3=R. |last4=Gill |first4=M. |last5=Kerz |first5=O. |last6=Klein |first6=A. |last7=Meinert |first7=H. |last8=Nawroth |first8=T. |last9=Risi |first9=S. | last10=Stridde | first10=C. |bibcode=1995AdSpR..16h.119D}}</ref><ref name="Horneck">{{cite journal |title=Biological responses to space: results of the experiment "Exobiological Unit" of ERA on EURECA I |journal=Adv. Space Res. |year=1995 |author1=Horneck G. |author2=Eschweiler, U. |author3=Reitz, G. |author4=Wehner, J. |author5=Willimek, R. |author6=Strauch, K. |volume=16 |issue=8 |pages=105–118 |pmid=11542695 |bibcode=1995AdSpR..16h.105H |doi=10.1016/0273-1177(95)00279-N}}</ref> Líf þrífst dýpst í [[Maríanadjúpáll|Maríanadjúpálnum]],<ref name="NG-20130317">{{cite journal |last1=Glud |first1=Ronnie |last2=Wenzhöfer |first2=Frank |last3=Middelboe |first3=Mathias |last4=Oguri |first4=Kazumasa |last5=Turnewitsch |first5=Robert |last6=Canfield |first6=Donald E. |last7=Kitazato |first7=Hiroshi |title=High rates of microbial carbon turnover in sediments in the deepest oceanic trench on Earth |doi=10.1038/ngeo1773 |date=17 March 2013 |journal=[[Nature Geoscience]] |volume=6 |issue=4 |pages=284–288 |bibcode=2013NatGe...6..284G}}</ref> og í steinum allt að 580 metra undir 2590 metra djúpum sjávarbotni undan norðvesturströnd Bandaríkjanna,<ref name="LS-20130317">{{cite web |last=Choi |first=Charles Q. |title=Microbes Thrive in Deepest Spot on Earth |url=http://www.livescience.com/27954-microbes-mariana-trench.html |date=17 March 2013 |publisher=[[LiveScience]] |access-date=17 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402234623/http://www.livescience.com/27954-microbes-mariana-trench.html |archive-date=2 April 2013 }}</ref><ref name="LS-20130314">{{cite web |last=Oskin |first=Becky |title=Intraterrestrials: Life Thrives in Ocean Floor |url=http://www.livescience.com/27899-ocean-subsurface-ecosystem-found.html |date=14 March 2013 |publisher=[[LiveScience]] |access-date=17 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402235647/http://www.livescience.com/27899-ocean-subsurface-ecosystem-found.html |archive-date=2 April 2013 }}</ref> og 2400 metrum undir sjávarbotni við strönd Japans.<ref name="BBC-20141215-RM">{{cite news |last=Morelle |first=Rebecca |author-link=Rebecca Morelle |title=Microbes discovered by deepest marine drill analysed |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-30489814 |date=15 December 2014 |work=[[BBC News]] |access-date=15 December 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216185424/http://www.bbc.com/news/science-environment-30489814 |archive-date=16 December 2014 }}</ref> Árið 2014 fundust lífverur 800 metra undir ísnum á Suðurskautslandinu.<ref name="NAT-20140820">{{cite journal |last=Fox |first=Douglas |title=Lakes under the ice: Antarctica's secret garden |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2014-08-21_512_7514/page/244 |date=20 August 2014 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=512 |issue=7514 |pages=244–246 |doi=10.1038/512244a |bibcode=2014Natur.512..244F |pmid=25143097 |doi-access=free }}</ref><ref name="FRB-20140820">{{cite web |last=Mack |first=Eric |title=Life Confirmed Under Antarctic Ice; Is Space Next? |url=https://www.forbes.com/sites/ericmack/2014/08/20/life-confirmed-under-antarctic-ice-is-space-next/ |date=20 August 2014 |website=[[Forbes]] |access-date=21 August 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140822002442/http://www.forbes.com/sites/ericmack/2014/08/20/life-confirmed-under-antarctic-ice-is-space-next/ |archive-date=22 August 2014 }}</ref> Í leiðöngrum [[IODP]]-verkefnisins fundust [[einfrumungur|einfruma]] lífverur í seti við 120° C, 1,2 km undir sjávarbotni í [[Nankai-sökkbeltið|Nankai-sökkbeltinu]].<ref>{{Cite journal |last1=Heuer |first1=Verena B. |last2=Inagaki |first2=Fumio |last3=Morono |first3=Yuki |last4=Kubo |first4=Yusuke |last5=Spivack |first5=Arthur J. |last6=Viehweger |first6=Bernhard |last7=Treude |first7=Tina |last8=Beulig |first8=Felix |last9=Schubotz |first9=Florence |last10=Tonai |first10=Satoshi |last11=Bowden |first11=Stephen A.|date=4 December 2020 |title=Temperature limits to deep subseafloor life in the Nankai Trough subduction zone |journal=Science |volume=370 |issue=6521 |pages=1230–1234 |doi=10.1126/science.abd7934 |pmid=33273103 |bibcode=2020Sci...370.1230H |hdl=2164/15700 |s2cid=227257205 |url=https://escholarship.org/uc/item/5b65v425 |hdl-access=free |access-date=5 November 2023 |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926003958/https://escholarship.org/uc/item/5b65v425 |url-status=live }}</ref> Einn vísindamaður orðaði það þannig að hægt væri að finna örverur alls staðar, því þær hafa gríðarlega aðlögunarhæfni og lifa af hvar sem þær eru.<ref name="LS-20130317" />
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikivitnun}}
{{Wiktionary|líf}}
[[Flokkur:Líf| ]]
6fz3f8qtg5ubs1i56kwynbvei6pfei6
Georgía (fylki)
0
21234
1987476
1859352
2026-11-16T21:27:50Z
TKSnaevarr
53243
1987476
wikitext
text/x-wiki
{{Tilvísun|Georgia|landið í Kákasusfjöllunum|Georgía}}
{{Fylki Bandaríkjanna
| nafn = Georgía
| nafn_í_eignarfalli = Georgíufylkis
| nafn_opinbert = State of Georgia
| nafn_á_frummáli = Georgia
| nafn_annað =
| fáni = Flag of the State of Georgia.svg
| innsigli = Seal of Georgia.svg
| orðsifjar =
| viðurnefni = Peach State, Empire State of the South
| kjörorð = Wisdom, Justice & Moderation
| söngur =
| kort = Georgia in United States.svg
| undan_ríkisstöðu =
| varð_fylki_dagsetning = {{Upphafsdagur og aldur|1788|1|2}}
| varð_fylki_röð = 4. fylkið
| höfuðborg = [[Atlanta]]
| stærsta_borg = höfuðborg
| stærsta_sýsla = [[Fulton-sýsla (Georgíu)|Fulton]]
| stærsta_stórborgarsvæði =
| fylkisstjóri = [[Brian Kemp]] ([[Repúblikanaflokkurinn|R]])
| varafylkisstjóri = [[Burt Jones]] (R)
| öldungadeild = {{Plainlist|
* [[Jon Ossoff]] ([[Demókrataflokkurinn|D]])
* [[Raphael Warnock]] (D)
}}
| fulltrúadeild = {{Plainlist|
* 9 Repúblikanar
* 5 Demókratar
}}
| flatarmál_heild_km2 = 153.909
| flatarmál_land_km2 = 149.976
| flatarmál_vatn_km2 = 3.933
| flatarmál_vatn_prósenta = 2,6
| flatarmál_sæti = 24. sæti
| lengd_km = 480
| breidd_km = 370
| hæð_m = 180
| hæð_hámark_m = 1.458
| hæð_hámark_staður = Brasstown Bald
| hæð_lágmark_m = 0
| hæð_lágmark_staður = [[Atlantshaf]]
| mannfjöldi_neðan = <ref name="PopHousingEst">{{cite web |title=US Census Quickfacts, Population Estimates, July 1 2023 |url=https://www.census.gov/quickfacts/geo/chart/ID/PST045222 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426202412/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/apportionment/population-change-data-table.pdf |archive-date=April 26, 2021 |access-date=December 21, 2023 |website=Census.gov |publisher=United States Census Bureau}}</ref>
| mannfjöldi_frá_og_með = 2023
| mannfjöldi_heild = 11.029.227
| mannfjöldi_sæti = 8. sæti
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 71,5
| mannfjöldi_þéttleiki_sæti = 18. sæti
| mannfjöldi_heiti_íbúa = Georgian
| opinbert_tungumál = Enska
| tungumál = {{Plainlist|
* Enska
* Spænska: 7,42%
* Önnur: 2,82%
}}
| tímabelti1 = EST
| utc_hliðrun1 = −05:00
| tímabelti1_sumartími = EDT
| utc_hliðrun1_sumartími = −04:00
| tímabelti1_staðsetning =
| tímabelti2 =
| utc_hliðrun2 =
| tímabelti2_sumartími =
| utc_hliðrun2_sumartími =
| tímabelti2_staðsetning =
| póstnúmer = GA
| iso_kóði = US-GA
| stytting = Ga.
| breiddargráða = 30.356°N {{small|til}} 34.985°N
| lengdargráða = 80.840°V {{small|til}} 85.605°V
| vefsíða = {{URL|georgia.gov}}
| neðan =
| module =
}}
'''Georgía''' er [[Fylki Bandaríkjanna|fylki]] á austurströnd [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Georgía liggur að [[Tennessee]] og [[Norður-Karólína|Norður-Karólínu]] í norðri, [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]] og [[Atlantshaf]]i í austri, [[Flórída]] í suðri og [[Alabama]] í vestri. Georgía er 153.909 [[ferkílómetri|ferkílómetrar]] að [[flatarmál]]i. Fylkið var upprunalega [[Bretland|bresk]] [[nýlenda]] og sem slík var hún nefnd eftir [[Georg 2. Bretlandskonungur|Georgi 2. Bretlandskonungi]].
Höfuðborg og stærsta borg fylkisins heitir [[Atlanta]]. Um 10,7 milljónir manns búa í Georgíu ([[2020]]).
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
{{Commons|Georgia (U.S. state)|Georgíufylki}}
* {{Opinber vefsíða}}
{{Bandaríkin}}
{{Stubbur|Bandaríkin}}
[[Flokkur:Georgíufylki| ]]
[[Flokkur:Fylki í Bandaríkjunum]]
9oidmkyicodws51oiyjy30lz163hhk9
1321
0
21314
1987459
1905347
2026-11-16T17:04:17Z
Berserkur
10188
1987459
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1318]]|[[1319]]|[[1320]]|[[1321]]|[[1322]]|[[1323]]|[[1324]]|
[[1311–1320]]|[[1321–1330]]|[[1331–1340]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Dante-alighieri.jpg|thumb|right|[[Dante Alighieri]]. [[Freska]] frá 14. öld.]]
Árið '''1321''' ('''MCCCXXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Ísbjörn|Hvítabjörn]] var felldur á [[Hornstrandir|Hornströndum]] og hafði að sögn áður drepið átta manns.
* [[Grímur Skútuson]] var vígður Skálholtsbiskup en hann dó meðan hann beið Íslandferðar.
* [[Guðmundur Sigurðsson (lögmaður)|Guðmundur Sigurðsson]] varð lögmaður sunnan og austan.
===Fædd===
===Dáin===
* [[Grímur Skútuson]] Skálholtsbiskup.
== Erlendis ==
* [[10. febrúar]] - [[Þýskur riddararnir]] voru beðnir að láta [[Gdansk]] af hendi af páfagarði. Þeir áfrýjuðu.
* [[19. apríl]] - Borgarastríð hófst í [[Býsans]].
* [[21. júní]] - [[Filippus 5. Frakkakonungur]] gaf út handtökuskipun á hendur [[holdsveiki|holdsveikum]].
* [[Dante Alighieri]] lauk við söguljóðið [[Hinn guðdómlegi gleðileikur]].
* [[Háskólinn í Flórens]] var stofnaður.
* [[Hungursneyð]] víða í Evrópu vegna uppskerubrests.
===Fædd===
* [[5. júlí]] - [[Jóhanna Skotadrottning|Jóhanna]], drottning Skotlands, fyrri kona [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíðs 2.]] (d. [[1362]]).
===Dáin===
* [[10. janúar]] - [[María af Brabant]], drottning Frakklands, seinni kona [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippusar 3.]] (f. [[1254]]).
* [[31. maí]] - [[Birgir Magnússon]] Sviakonungur.
* [[14. september]] - [[Dante Alighieri]], [[Ítalía|ítalskt]] skáld (f. [[1265]]).
[[Flokkur:1321]]
[[Flokkur:1321-1330]]
hwfwk0dkh473vql0vzy7gfm4jit58yv
1987460
1987459
2026-11-16T17:05:23Z
Berserkur
10188
/* Erlendis */
1987460
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1318]]|[[1319]]|[[1320]]|[[1321]]|[[1322]]|[[1323]]|[[1324]]|
[[1311–1320]]|[[1321–1330]]|[[1331–1340]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Dante-alighieri.jpg|thumb|right|[[Dante Alighieri]]. [[Freska]] frá 14. öld.]]
Árið '''1321''' ('''MCCCXXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Ísbjörn|Hvítabjörn]] var felldur á [[Hornstrandir|Hornströndum]] og hafði að sögn áður drepið átta manns.
* [[Grímur Skútuson]] var vígður Skálholtsbiskup en hann dó meðan hann beið Íslandferðar.
* [[Guðmundur Sigurðsson (lögmaður)|Guðmundur Sigurðsson]] varð lögmaður sunnan og austan.
===Fædd===
===Dáin===
* [[Grímur Skútuson]] Skálholtsbiskup.
== Erlendis ==
* [[10. febrúar]] - [[Þýsku riddararnir]] voru beðnir að láta [[Gdansk]] af hendi af páfagarði. Þeir áfrýjuðu. nokkrum árum síðar hófst stríð þeirra og Pólverja.
* [[19. apríl]] - Borgarastríð hófst í [[Býsans]].
* [[21. júní]] - [[Filippus 5. Frakkakonungur]] gaf út handtökuskipun á hendur [[holdsveiki|holdsveikum]].
* [[Dante Alighieri]] lauk við söguljóðið [[Hinn guðdómlegi gleðileikur]].
* [[Háskólinn í Flórens]] var stofnaður.
* [[Hungursneyð]] var víða í Evrópu vegna uppskerubrests.
===Fædd===
* [[5. júlí]] - [[Jóhanna Skotadrottning|Jóhanna]], drottning Skotlands, fyrri kona [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíðs 2.]] (d. [[1362]]).
===Dáin===
* [[10. janúar]] - [[María af Brabant]], drottning Frakklands, seinni kona [[Filippus 3. Frakkakonungur|Filippusar 3.]] (f. [[1254]]).
* [[31. maí]] - [[Birgir Magnússon]] Sviakonungur.
* [[14. september]] - [[Dante Alighieri]], [[Ítalía|ítalskt]] skáld (f. [[1265]]).
[[Flokkur:1321]]
[[Flokkur:1321-1330]]
ih9y9f3nybuezl5o6y9ly5t86xu26bp
Flokkur:Pakistan
14
21825
1987415
1373208
2026-11-16T12:04:53Z
Akigka
183
1987415
wikitext
text/x-wiki
[[Flokkur:Suður-Asía]]
[[Flokkur:Asíulönd]]
p7fxpdv003l1lubjv9nw8v17ip1qdkf
Tjörnin
0
22077
1987507
1956372
2026-11-17T08:00:53Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987507
wikitext
text/x-wiki
{{hnit|64|08|40|N|21|56|33|W|display=title|region:IS}}
[[Mynd:Reykjavík panorama 4.JPG|thumb|Tjörnin, spegilslétt í apríl 2008]]
[[Mynd:Reykjavík from the Tjörn. (4558895506).jpg|thumb|Um 1900.]]
[[Mynd:Reykjavik 1919.jpg|thumb|Tjörnin 1919.]]
'''Tjörnin''' eða '''Reykjavíkurtjörn''' er grunnt [[stöðuvatn]] í [[Miðbær Reykjavíkur|miðbæ]] [[Reykjavík]]ur. Vatnið í Tjörnina kemur úr [[Vatnsmýrin]]ni sunnan við hana og rennur úr henni um [[Lækurinn (Reykjavík)|Lækinn]] sem rennur undir [[Lækjargata|Lækjargötu]] til sjávar í víkinni. Við Tjörnina standa margar merkilegar byggingar, þar á meðal [[Ráðhús Reykjavíkur]], [[Iðnaðarmannahúsið]], [[Tjarnarskóli]], [[Listasafn Íslands]] og [[Fríkirkjan í Reykjavík]]. Við Tjörnina er einnig [[Hljómskálagarðurinn]], eini [[lystigarður]]inn í miðborg Reykjavíkur. Í og við Tjörnina er mikið [[fugl]]alíf. Vinsæl afþreying hjá foreldrum með ung börn er að fara niður að Tjörn og „gefa öndunum“ (þ.e. brauðmola).
== Lífríki Tjarnarinnar ==
[[Mynd:Reykjavikurtjorn holminn.jpg|thumb|Hólmi í Tjörninni hinum megin við Skothúsveg]]
Tjörnin er dæmi um [[sjávarlón]] þar sem [[sandur]] og [[möl]] hefur myndað [[malarrif]] sem lokar smám saman af lónið. Gamli miðbærinn í Reykjavík stendur á rifinu. Rifið var ekki fullmyndað fyrr en fyrir um það bil 1200 árum og þá hófst lífræn setmyndun í Tjörninni en undir þeim setlögum eru sand- og malarlög. Þegar lífræn efni tóku að safnast saman á botni Tjarnarinnar gætti lítilla seltuáhrifa og [[grunnvatn]] hefur streymt þangað frá [[Vatnsmýrin]]ni og holtunum í kring. Tjarnarbakkarnir voru grónir [[gulstör]] (carex lyngbyei) og öðrum tegundum af [[hálfgrasaætt]] en svo komu tímabil þegar [[salt|seltan]] verður meiri þá hörfuðu [[háplöntur]].
Um 1900 mun engum fugli hafa verið vært á Tjörninni, allir fuglar voru drepnir. Andaveiðar voru eitthvað stundaðar á Tjörninni allt fram á annan áratug síðustu aldar. Með [[lögreglusamþykkt]] frá [[19. apríl]] [[1919]] var bannað að skjóta í borgarlandinu. Um sama leyti var sett siglingabann en áður höfðu margir átt báta og vegna umferðar þreifst ekkert [[kríuvarp]] í Tjarnarhólmanum fyrir 1919. Með skotveiðibanninu og siglingabanninu fjölgaði mikið [[stokkönd]]um og [[kría|kríum]].
<ref>Tjörnin, Saga og lífríki, Reykjavíkurborg 1992 Ólafur Karl Nielsen (ritstj.)</ref>
== Hólmarnir í Tjörninni ==
Tveir [[Hólmi (landslagsþáttur)|hólmar]] eru í Tjörninni. Annar þeirra er í suðurenda tjarnarinnar, en hinn, sem er í norðurhlutanum, og mest ber á frá miðborginni séð, gengur venjulega undir nafninu ''Tjarnarhólminn''. Í Tjarnarhólmanum hefur löngum verið varp, en um miðja [[19. öld]] var hólminn notaður sem miðpunktur í hringekju sem svo var kölluð. Segir svo frá henni í [[Lesbók Morgunblaðsins]] [[1933]]:
{{Tilvitnun2|Hólminn í Tjöminni var þá aðeins lítil grjóthrúga og má nokkuð ráða um stærð hans af því, að menn notuðu hann til þess að hafa í honum nokkurs konar hringekju (Karusel). Hann hafði því að þessu leyti allmikla þýðingu fyrir bæjarbúa, vegna þess, að þar fór fram ein af aðalskemtunum þeirra að vetrinum til, einkum á kvöldum, þegar ísar voru á tjörninni. Hringekjunni hafa menn lýst þannig: Stöng ein var reist í miðjum hólminum; efst á henni var þverslá ein og náði hún á báða vegu 3—4 álnir út yfir flatarmál hólmans; niður úr öðrum enda slárinnar hékk reipi og var sleði bundinn við það; tjald var yfir sleðanum og logaði ljós á lampa þar inni. Á sleðanum sátu börn og unglingar, enda oft eldra fólk, sem lét aka sér hringinn í kringum hólmann með því að rammefldir karlmenn gengu á hinn enda slárinnar og ýttu sleðanum þannig áfram. Fargjaldið var 2 skildingar fyrir börn og 4 skildingar fyrir hvern fullorðinn farþega nokkrar hringferðir í senn, uns um var skift og ný áhöfn kom í stað þeirrar er áður var.|Lesbók Morgunblaðsins|<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3270908 Tjrnarhólminn; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933]</ref>}}
Seinna var borið grjót í hólmann og hann stækkaður og lagðist þá hringekjan af. Hann var síðan tyrfður um 1870 og hafði Jakob Sveinsson og fleiri Reykvíkingar endur sínar þar á sumrin, svo að þær hefðu betra næði til að verpa eggjum sínum. Viltar endur eða aðrir fuglar sáust þá sjaldan eða aldrei við tjörnina.
== Hús Rauða krossins ameríska ==
Árið [[1942]] kom til tals að reisa hús undir [[Rauði krossinn|Rauða krossinn]] á vegum [[Bandaríkin|Bandaríkjamanna]] í Tjörninni. [[Vigfús Guðmundsson]] taldi þetta fráleita hugmynd og skrifaði í [[Morgunblaðið]] sama ár:
:''Fráleit er sú tillaga, að setja nokkurt hús út í tjörn bæjarins, hvar sem það væri. Og því verra, sem húsið væri stærra, og nær miðju tjarnar. Hyrfi þá meginhluti þessarar bæjarprýði - sem á að vera - og hollustusvæðis. Hyrfi í bikaða möl og ofaníborna vegi umhverfis stórbygginguna og út frá henni til lands á tvo (minnst) eða fleiri vegu. Kæmi þar svo ein nýmóðins kuldaklöpp tilbreytingarsnauð og fegurðarlaus, væri það hnífstunga og holundarsár í hjarta bæjarins''. <ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/?issueID=409043&pageSelected=5&lang=0 |title=Morgunblaðið 1942 |access-date=2008-05-21 |archive-date=2019-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920155706/http://timarit.is/?issueID=409043&pageSelected=5&lang=0 |url-status=dead }}</ref>
Af byggingu hússins varð ekki.
== Sögusögn ==
Sagt er að einu sinni hafi tvær kerlingar búið sín hvoru megin við Reykjavíkurjörn. Hittist svo á, að þær voru eitt sinn báðar að skola úr sokkunum sínum, og fóru þá að rífast út af veiðinnni í tjörninni, sem báðar vildu eiga. Endaði það með heitingum, og því fór svo, að allur silungur í tjörninni varð að pöddum og hornsílum, og hefur aldrei verið veiði þar síðan. <ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/?issueID=418755&pageSelected=15&lang=0 |title=Lesbók Morgunblaðsins 1960 |access-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305200021/http://timarit.is/?issueID=418755&pageSelected=15&lang=0 |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead}}</ref>
{{Breið mynd|Tjörnin Panorama.jpg|1600px|180 gráðu sjónarhorn af Tjarnarbakkanum}}
== Ístaka á Tjörninni ==
{{aðalgrein|Ístaka á Tjörninni}}
Um tíma var ís tekinn á Tjörninni að vetrarlagi til að frysta síld sem notuð var til beitu. Árið 1894 var stofnað hlutafélagið „Ísfélagið við Faxaflóa" en verkefni þess var að safna ís, geyma og versla með ís. Félagið var stofnað að frumkvæði [[Tryggvi Gunnarsson|Tryggva Gunnarssonar]] sem þá var bankastjóri Landsbankans en [[Ísak Jónsson]] átti hugmyndina, Ísak hafði unnið við að reisa íshús í [[Selkirk]] í [[Kanada]] og taldi að slíkt myndi nýtast vel á [[Ísland|Íslandi]]. Það var reist íshús við Lækjarósinn á lóð [[Zimsenverslun|Zimsenverslunar]] og þangað var fluttur ís af Tjörninni. Ístaka á Tjörninni stóð fram á fjórða áratuginn en þá hófst ísframleiðsla með frystivélum hefst í Reykjavík í [[Sænska frystihúsið|Sænska frystihúsinu]]. Nokkur íshús voru reist til að taka við ís af Tjörninni og standa tvö þeirra standa enn í dag. Annað þeirra er íshúsið Herðubreið sem var reist að Fríkirkjuvegi 7, árið 1916. Þar var rekinn skemmtistaðurinn [[Glaumbær]] en nú hýsir húsið [[Listasafn Íslands]]. Hitt var reist af Ísfélaginu við Faxaflóa á öðrum tug aldarinnar við Tjarnarbakkann og er þekkt í dag sem [[Tjarnarbíó]].<ref>{{Vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000537693|titill=Ístaka á tjörninni. – Sagnir, 1. tölublað (01.04.1984), Bls. 93-100|höfundur=Hrafn Ingvar Gunnarsson|útgefandi=|mánuður=|ár=|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref>
== Tengt efni ==
* [[Hljómskálagarðurinn]]
* [[Ístaka á Tjörninni]]
== Tilvísanir ==
<references/>
== Tenglar ==
* {{vísindavefurinn|48838|Hvers vegna er Tjörnin í Reykjavík alltaf full af kúk og pissi og öðrum óhreinindum?|Hvers vegna er Tjörnin í Reykjavík alltaf með kúki og pissi og öðrum óhreinindum og af hverju er það ekki hreinsað? Öndunum líður mjög illa þarna.}}
* [http://www.timarit.is/?issueID=435610&pageSelected=2&lang=0 ''Fuglar sáust þar aldrei''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=409058&pageSelected=4&lang=0 ''Fuglarnir og Tjörnin''; smágrein í Morgunblaðinu 1942] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920164309/http://timarit.is/?issueID=409058&pageSelected=4&lang=0 |date=2019-09-20 }}
* [http://www.snerpa.is/net/thjod/rvk-tj. ''Reykjavíkurtjörn''; úr Þjóðsögum Jóns Árnasonar; af Snerpu.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
{{Commonscat}}
{{Reykjavík}}
[[Flokkur:Örnefni í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]
[[Flokkur:Stöðuvötn á Íslandi]]
qf7caacy3n6ykvogswkeyywnevyt8ub
Guðmundar- og Geirfinnsmálið
0
24033
1987444
1971630
2026-11-16T15:24:08Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987444
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable floatright infobox" style="padding: 0.2em;border: none;max-width:350px;"
! colspan="2" style="background:lightpink;" |<div style="font-size:120%">Guðmundar- og <br />Geirfinnsmálið</div>
<div style="font-weight: normal">Mannshvarf og sakamál</div>
|-
| colspan="2" style="background:none;border: none;" |
|-
! colspan="2" |Mannshvörf
|-
| colspan="2" style="text-align:center; border-bottom: none"|'''Guðmundur Einarsson''' ''(f. 1955)''
|-
! style="border-top: none; border-right: none; background: none; text-align: left;" | Horfinn
| style="border-top: none; border-left: none; " | 26. janúar 1974 ''(18 ára)''
|-
| colspan="2" style="text-align:center; border-bottom: none"|'''Geirfinnur Einarsson''' ''(f. 1942)''
|-
! style="border-top: none; border-right: none; background: none; text-align: left;" | Horfinn
| style="border-top: none; border-left: none;" | 19. nóvember 1974 ''(32 ára)''
|-
| colspan="2" style="background:none;border: none;" |
|-
! colspan="2" |Sakborningar
|-
| colspan="2"|
'''Sævar Ciesielski''' ''(f. 1955, d. 2011)''<br />
'''Kristján Viðar Júlíusson''' ''(f. 1955, d. 2021)''<br />
'''Tryggvi Rúnar Leifsson''' ''(f. 1951, d. 2009)''<br />
'''Guðjón Skarphéðinsson''' ''(f. 1943)''<br />
'''Albert Klahn Skaftason''' ''(f. 1955)''<br />
'''Erla Bolladóttir''' ''(f. 1955)''
|}
'''Guðmundar- og Geirfinnsmálið''' er viðamikið sakamál sem snýr að óútskýrðu hvarfi tveggja manna árið 1974, Guðmundi og Geirfinni. Sex manns fengu dóm vegna aðkomu sinnar að málinu, þau höfðu játað að hafa orðið mönnunum að bana eftir langar yfirheyrslur og vistun í einangrun, þrátt fyrir að engin sönnunargögn hefðu komið fram sem bendluðu þau við málið.
Málið var tekið upp að nýju árið 2018, 44 árum eftir hvörfin. Sýknaði [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] þá alla sakborninga, að undanskilinni Erlu.<ref>{{cite web|url=https://www.haestirettur.is/domar/domur/?id=34b0664d-10ee-4f6d-917e-67ed04c3bc5c|title=Dómur Hæstaréttar, mál númer 521/2017|website=www.haestirettur.is|access-date=2019-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115132427/https://www.haestirettur.is/domar/domur/?id=34b0664d-10ee-4f6d-917e-67ed04c3bc5c|archive-date=2019-01-15|url-status=dead}}</ref>
Lík Guðmundar og Geirfinns hafa aldrei fundist.
==Mannshvörf==
=== Guðmundur Einarsson ===
Guðmundur var 18 ára verkamaður sem hafði farið með félögum sínum á dansleik í Alþýðuhúsinu í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] laugardagskvöldið 26. janúar 1974. Hann varð viðskila við vini sína og sást síðast til hans ásamt öðrum manni á götu í Hafnarfirði þar sem þeir reyndu að húkka sér far. Talið var að hann væri með Kristjáni Viðari Júlíussyni, skólafélaga sínum. Ekki sást aftur til Guðmundar. Leitað var að honum í hrauninu í Hafnarfirði, en leitinni var hætt vegna mikils fannfergis.
==== Kenningar ====
Árið 2014 kom fram vitni; kærasta Malaga-fangans svokallaða, Sigurðs Stefáns Almarssonar. Hún sagði að Sævar Ciesielski og Kristján Viðar Júlíusson gætu látið fólk hverfa og hélt hún að um Guðmund væri að ræða. Einnig sagði vitnið að Sigurður Stefán hafi líklegast átt alla sök á hvarfi Guðmundar en að hann hafi aldrei viðurkennt ábyrgðina beint. Árið 2015 var upprunalega vitnið sem sá Guðmund og Kristján á leið inn í bíl aftur yfirheyrt og sagði það að bíllinn keyrði á Guðmund þegar hann sást síðast. Samferðakona vitnisins sagði hinsvegar frá því að Guðmundur hafi farið inn í bílinn. Við brottför úr bílnum sagði hún frá því að Guðmundur hafði verið í „slæmu ástandi“.<ref>{{Citation|title=Guðmundur and Geirfinnur case|date=2024-11-09|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Gu%C3%B0mundur_and_Geirfinnur_case|work=Wikipedia|language=en|access-date=2024-11-20}}</ref> Vitnið sem var kærasta Sigurðs Stefáns sagði að kvöldið 26. janúar var hann að skutla piltum heim til sín, og var hann farþegi í bílnum sem keyrði á Guðmund. Einn piltanna var alveg kylliflatur í bílnum sem var líklegast Guðmundur. Sigurður Stefán skutlaði kærustu sinni heim til hennar og sagði að hann myndi síðan skutla piltinum heim, sem líklegast var Guðmundur. Kærasta Sigurðs sagði að það væri eins og pilturinn væri dottandi og að hann leit út eins og að hann vissi eins og eitthvað slæmt myndi koma fyrir hann. Þann 27. janúar 1974 var bíll Sigurðar Stefáns geymdur í bílskúr hans við hús hans í Laugardalnum. Kærasta hans sagði að grænn segldúkur væri yfir bílnum. Henni var stranglega bannað að koma nálægt bílnum og í eitt sinn þegar hún leit inn um bílskúrsgluggann var henni skammað. Bíllinn var geymdur þarna í þrjá daga að hennar sögn og sagði hún að henni þætti líklegt að líki Guðmundar var komið fyrir í bílnum. Kærasta hans sagði að Sigurður Stefán hafi verið á nálum á þessum tíma og einangrað hana, og að hann hafi bannað henni að tala við nokkurn mann um umrætt kvöld, 26. janúar 1974. Sigurður Stefán á að hafa viðurkennt morðið á Guðmundi fyrir tveimur manneskjum, þeim Erlu Bolladóttur og Sigursteini Mássyni, að þeirra sögn.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2018/09/28/hvad-vard-um-gudmund-einarsson/|title=Konan í bílnum stígur fram - Það sem hefur aldrei komið fram um hvarf Guðmundar – Dó hann í bílskúrnum?|date=2018-09-28|website=DV|language=is|access-date=2024-11-20|archive-date=2025-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805150449/https://www.dv.is/frettir/2018/09/28/hvad-vard-um-gudmund-einarsson/|url-status=dead}}</ref> Árið 1978 sagði Sigurður Stefán að lík bæði Guðmundar og Geirfinns væri að finna í bakgarði á Grettisgötu og að Kristján Viðar hafi sagt honum það.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/02/24/farthegi_i_bil_sem_ekid_var_a_gudmund/|title=Var farþegi í bíl sem ekið var á Guðmund|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2024-11-20}}</ref> Árið 2016 voru Sigurður Stefán Almarsson og tvöfaldi morðinginn Þórður Jóhann Eyþórsson handteknir í Guðmundarmálinu. Þeim var sleppt þar sem ekki var hægt að sanna tengsl þeirra við málið.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2018/09/28/hvad-vard-um-gudmund-einarsson/|title=Konan í bílnum stígur fram - Það sem hefur aldrei komið fram um hvarf Guðmundar – Dó hann í bílskúrnum?|date=2018-09-28|website=DV|language=is|access-date=2024-11-20|archive-date=2025-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805150449/https://www.dv.is/frettir/2018/09/28/hvad-vard-um-gudmund-einarsson/|url-status=dead}}</ref>
Sigursteinn Másson sagði í hlaðvarpsþáttum frá 2023 um hvörf Guðmundar og Geirfinns að nokkuð augljóst væri hver örlög Guðmundar Einarssonar voru, og er það sama kenning sem við kemur Sigurði Stefáni.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20232469967d/nalgist-ad-geta-sagt-med-vissu-hvad-vard-um-geirfinn|title=Nálgist að geta sagt með vissu hvað varð um Geirfinn - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2023-02-10|website=visir.is|language=is|access-date=2024-11-20}}</ref>
=== Geirfinnur Einarsson ===
Nokkrum mánuðum síðar, þriðjudagskvöldið 19. nóvember 1974, hvarf annar maður, hinn 32 ára Geirfinnur Einarsson. Geirfinnur starfaði við byggingarvinnu og bjó í Keflavík. Hann var tveggja barna faðir. Guðmundur og Geirfinnur voru ekki skyldir, þrátt fyrir að hafa sama föðurnafn.
Hvarf Geirfinns þótti afar dularfullt. Kvöldið sem hann hvarf hringdi ókunnur maður í hann og mælti sér mót við hann í Hafnarbúðinni í [[Keflavík]]. Eftir lýsingum vitna á ókunna manninum var gerð leirstytta, sem í hálfkæringi var kölluð „[[Leirfinnur]]“.
==== Kenningar ====
Árið 2016 tilkynnti maður til lögreglu að hann hafði séð þrjá menn í jakkafötum fara um borð í bát í Keflavík 20. nóvember 1974, daginn eftir hvarf Geirfinns. Hann sagði að einungis tveir þeirra hafi komið til baka. Kærasta vitnisins sagði einnig að hún hefði fengið hótunarsímtal nokkrum dögum síðar.<ref>{{Tímarit.is|7220017|Ábending um Geirfinn enn í rannsókn|útgáfudagsetning=25. janúar 2020|blað=Fréttablaðið|höfundur=Aðalheiður Ámundadóttir|blaðsíða=8|skoðað=26. maí 2026}}</ref>
Árið 2016 sagði [[Ómar Ragnarsson]] í bók sinni ''Hyldýpi'' að árið 2002 hafði hann fengið upplýsingar um andlát Geirfinns og hvernig líki hans hafi verið komið fyrir, en að hann hefði ekki getað farið með málið til lögreglu vegna trúnaðar við heimildamenn sína. Hann sagðist ekki muna hvað hópurinn hét sem sagði honum frá þessu, en árið 2014 kom einn þeirra til hans og gaf Ómari leyfi til þess að skrifa bók um málið. Árið 2016 þegar bókin kom út fékk Ómar svo símtal frá leynilegum manni, sem var líklegast sami maður, og sagði honum upprunalegu upplýsingarnar og kom hann með nýjan vinkil á frásögnina.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161568200d/omar-gleymdi-ad-spyrja-meintan-banamann-geirfinns-hvad-hann-het|title=Ómar gleymdi að spyrja meintan banamann Geirfinns hvað hann hét - Vísir|last=Hólmkelsdóttir|first=Hulda|date=2016-09-08|website=visir.is|language=is|access-date=2024-11-20}}</ref>
Í sjónvarpsþáttum ''Skandall'' um Guðmundar- og Geirfinnsmálið sem kom út á [[Sjónvarp Símans|Sjónvarpi símans]] árið 2019 var komin upp kenning um aðkomu þáverandi elskhuga eiginkonu Geirfinns, Vilhjálms Svanbergs Helgasonar, á hvarfi hans. Þar kom fram að hann hafi alltaf legið undir grun í málinu og að hann hafi flutt til útlanda þegar að málið var í hámæli. Í sjónvarpsþáttunum var reynt að hafa uppi á Vilhjálmi Svanbergi og var farið heim til hans í íbúð hans í [[Berlín]], en þá hafði fyrrum elskhuginn flúið íbúðina í skyndi til þess að reyna að komast hjá því að tala við þáttagerðarfólkið. Gamall vinur elskuhugans sagði árið 2019 að hann hafi heyrt þann orðróm árum saman að hann hafi horfið.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2019/05/02/geirfinnsmalid-gamall-vinur-elskhugans-tjair-sig-hann-var-einhverjum-vandraedum-med-thessa-konu/|title=Nýtt í Geirfinnsmálinu – Gamall vinur elskhugans tjáir sig – „Hann var í einhverjum vandræðum með þessa konu“|date=2019-05-02|website=DV|language=is|access-date=2024-11-20}}</ref> Árið 2022 benti Erla Bolladóttir á að lögreglan rannsakaði aldrei mál Vilhjálms.<ref>{{Cite web|url=https://samstodin.is/2022/10/astmadurinn-var-ekki-rannsakadur-og-fludi-land/|title=Ástmaðurinn var ekki rannsakaður og flúði land|website=Samstöðin|language=is|access-date=2024-11-20}}</ref> Í bókinni ''Leitin að Geirfinni'' frá 2024 kom fram að elskhugi eiginkonu Geirfinns hafi verið á heimili Geirfinns þegar hann hvarf og að hann viti hver örlög Geirfinns voru.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2024/11/19/ny-bok-um-hvarf-geirfinns-kemur-ut-i-dag-sagdur-hafa-verid-myrtur-vid-heimili-sitt/|title=Ný bók um hvarf Geirfinns kemur út í dag – Sagður hafa verið myrtur við heimili sitt|date=2024-11-19|website=DV|language=is|access-date=2024-11-20}}</ref>
Árið 2023 gaf Sigursteinn Másson út hlaðvarpsþætti um Guðmundar- og Geirfinnsmálið þar sem Sigursteinn taldi að sá tímapunktur myndi brátt nálgast þegar það væri hægt að segja með fullu hvað gerðist við Geirfinn. Hann sagði einnig að hann hafi rætt við mann við gerð þáttanna, sem að allar líkur væru á að hann hafi átt ábyrgð á hvarfi Geirfinns, þó að Sigursteinn vildi ekki fullyrða það né gefa út frekari upplýsingar.<ref name=":0" />
Í nóvember 2024, þegar nákvæmlega fimmtíu ár voru liðin frá hvarfi Geirfinns gáfu Sigurður Björgvin Sigurðsson og Jón Ármann Steinsson út bókina ''Leitin að Geirfinni''. Í bókinni sögðu höfundar að þeir vissu hver myrti Geirfinn og hvar hann lét lífið. Þeir sögðu að þeir vissu ekki hvar líki hans var komið fyrir og að morðingi Geirfinns væri enn á lífi, en ekki var hann nafngreindur. Þrátt fyrir það var fyrrum elskhugi eiginkonu Geirfinns, Vilhjálmur Svanberg Helgason, sagður vita hver örlög Geirfinns voru og að hann hafi verið á staðnum er Geirfinnur lést. Í bókinni kom nýtt vitni fram, tíu ára drengur sem á að hafa séð Geirfinn vera myrtann í gegnum glugga. Þar kom fram að nágrannar Geirfinns heyrðu þetta gerast og tilkynntu lögreglunni þetta, en að lögreglan sýndi vísbendingunni engann áhuga.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2024/11/30/leitin-ad-geirfinni-ekki-til-fundar-vid-mann-hafnarbudinni-og-leirfinnur-hringdi-ekki-hann/|title=Leitin að Geirfinni: Fór ekki til fundar við mann í Hafnarbúðinni og „Leirfinnur“ hringdi ekki í hann|date=2024-11-30|website=DV|language=is|access-date=2024-11-30}}</ref> Í bókinni kom einnig fram að [[Leirfinnur]] svokallaði hafi einungis verið að spyrja til vegar og að hann hafi ekki komið nálægt hvarfinu. Í kjölfar útgáfu bókarinnar reyndi Jón Ármann Steinsson, útgefandi bókarinnar, að afhenda gögn og vísbendingar til yfirvalda, en án árangurs.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242652154d/segist-vita-hver-vo-geirfinn|title=Segist vita hver vó Geirfinn - Vísir|last=Þorláksson|first=Tómas Arnar|date=2024-11-19|website=visir.is|language=is|access-date=2024-11-20}}</ref>
==Rannsókn==
'''Sævar Ciesielski''' var 19 ára góðkunningi lögreglunnar. Rúmu ári eftir hvarf Geirfinns, í desember 1975, var hann handtekinn ásamt kærustu sinni '''Erlu Bolladóttur''' vegna óskylds máls, fölsunar á póstávísum. En lögregla hafði einnig heyrt orðrómu um aðild hans að hvarfi Geirfinns. Parið átti saman kornunga dóttur. Við yfirheyrslu náði lögregla fram játningu frá Erlu á ávísnafalsinu. Eftir játninguna reyndi lögregla svo að bendla Erlu við hvarf Guðmundar, þar sem þau höfðu verið skólafélagar. Þeim var haldið áfram í gæsluvarðhaldi þar til að játning fékkst með látlausum yfirheyrslum sem stóðu yfir dögum saman, daga og nætur, þar sem sakborningum var ekki leyft að leita sér lögfræðiaðstoðar. Sævar játaði að hann og nokkrir félagar hans hefðu komið að glæpnum. Flestir í vinahópnum tengdust skemmtistaðnum ''Klúbburinn'' og voru flestir á sakaskrá fyrir ýmsa smáglæpi.
Sexmenningunum var haldið í gæsluvarðhaldi og einangrun svo mánuðum skipti í [[Síðumúlafangelsið|Síðumúlafangelsinu]], bæði vegna hvarfa þeirra Guðmundar og Geirfinns en líka vegna ótengds fjársvika- og póstsvikamáls sem lögregla hafði til rannsóknar. Þeim var hótað áframhaldandi einangrun væru þau ekki samvinnufús. Sumum þeirra var haldið í gæsluvarðhaldi í meira en 4 ár.
Sakborningarnir '''Kristján Viðar''' og '''Tryggvi Rúnar''' játuðu að lokum að hafa orðið Guðmundi að bana. Morðið átti að hafa átt sér stað eftir slagsmál brutust út milli þeirra. Eftir áframhaldandi einangrun játaði '''Albert Klahn''' að hafa aðstoðað félaga sína við að flytja lík Guðmundar og falið það í sprungu í Hafnarfjarðarhrauni.
Lögregla hafði nú náð að knýja fram fjölmargar játningar og taldi að hér væri um að ræða alvarlega klíku morðingja, með Sævar sem forsprakka gengisins.
Upphafi rannsóknarinnar stýrði [[Valtýr Sigurðsson]], fulltrúi bæjarfógetans í Keflavík. Valtýr gegndi síðar stöðu forstjóra [[Fangelsismálastofnun]]ar 2004 til 2008 og stöðu [[ríkissaksóknari|ríkissaksóknara]] frá 2008 til 2011.
Saksóknari í málinu var Þórður Björnsson, ríkissaksóknari.
===Aðkoma þýska rannsóknarforingjans===
Í ágúst 1976 var þýskur rannsóknarforingi á eftirlaunum, [[Karl Schütz]], fenginn til að stýra rannsókn málsins sem þá var í miklum hnút. Karl var þekktur fyrir að hafa brotið á bak [[Rote Armee Fraktion|Rauðu herdeildina]], [[Þýskaland|þýskum]] [[Kommúnismi|kommúnískum]] [[Skæruhernaður|skæruliðasamtökum]]. Í seinni tíð hafa margir sett spurningamerki við hvers vegna óupplýst mannshvörf hér á landi gætu talist verðugt verkefni fyrir þýskan lögreglumann á eftirlaunum sem einkum hafði sérhæft sig í málum er varða öryggi ríkisins.
Karl kom á fót starfshóp rannsóknarlögreglumanna. Í starfshópnum störfuðu tíu manns, sem var þá þriðjungur af öllum rannsóknarlögreglum landsins.
Rannsóknin miðaði mikið að því að finna mann sem Sævar og Kristján höfðu minnst á í yfirheyrslum og vísað til sem „útlendingslega mannsins“. Taldi lögregla að hér hlyti að vera rætt um '''Guðjón Skarphéðinsson''', sem hafði óneitanlega útlendingslegt yfirbragð yfir sér. Guðjón hafði áður verið bendlaður við fyrri eiturlyfjasmygl Sævars. Þrátt fyrir að Guðjón virtist allur af vilja gerður að aðstoða við rannsóknina glímdi hann við minnisglöp og gat ómögulega lýst förum sínum á fyrri árum.
Rannsóknarforinginn Karl beitti sakborningana miklum þrýstingi að veita skriflega játningu á meintum glæp sínum. Sakborningarnir voru teknir út í Hafnarfjarðarhraun þar sem meiningin var að þau gætu bent á líkin. Síðasta játningin í málinu fékkst 8. desember 1976 frá Guðjóni og höfðu þá allir sakborningar veitt skriflega játningu á þætti sínum í morðunum á bæði Guðmundi og Geirfinni.
Sönnunargögn fundust engin og sakborningar glímdu allir við þokukennt minni eftir langt gæsluvarðhald.
Í janúar 1977 lauk svo rannsókn Karl Schütz eftir sviðsetningu atburða við Dráttarbrautina í Keflavík, en þar töldu rannsóknarlögreglumenn að Geirfinni hefði verið ráðinn bani. Þrátt fyrir umfangsmikla leit fannst ekki lík Geirfinns.
==Dómur==
Fyrsti dómur féll í [[Héraðsdómur Reykjavíkur|héraðsdómi Reykjavíkur]] í desember 1977. Ungmennin voru fundin sek og dæmd til fangelsisvistar, þar af fékk Sævar þyngsta dóminn og var dæmdur í ævilangt fangelsi.
Í dómi Hæstaréttar árið 1980 var sekt ungmennanna staðfest.<ref>[http://www.rikissaksoknari.is/media/arsskyrslur/Domur-i-mali-Haestrettar-nr.-214.1978.pdf dómur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227192859/http://www.rikissaksoknari.is/media/arsskyrslur/Domur-i-mali-Haestrettar-nr.-214.1978.pdf |date=2017-02-27}}</ref> Fangelsisdómur var mildaður hjá flestum, og var Sævar þá dæmdur í 17 ára fangelsi.
Guðmundar- og Geirfinnsmálið hefur verið í umræðu í þjóðfélaginu í a.m.k. tvo áratugi, en algjör skortur var á sönnunargögnum fyrir utan játningar sakborninga, sem þau hafa öll dregið til baka og hefur umræðan síðustu ár snúist um rannsóknaraðferðir [[lögregla|lögreglu]] og meint harðræði við rannsókn málsins.
==Endurupptaka Guðmundar- og Geirfinnsmálsins==
Einn sakborninga, Sævar Ciesielski, reyndi að fá málið tekið upp að nýju árið 1996, en án árangurs. Í umræðu um réttarfarsdómstól á Alþingi hinn 6. október 1998 kom [[Davíð Oddsson]] mörgum á óvart er hann hvatti til endurupptöku Guðmundar- og Geirfinnsmálsins.
Guðmundar- og Geirfinnsmálið var tekið upp á ný af Hæstarétti Íslands árið 2018. Þann 27. september sama ár voru allir hinir dómteknu í málinu sýknaðir.<ref name="visir-2018-09-27">{{cite news |author1=Sunna Kristín Hilmarsdóttir |title=Allir sýknaðir í Guðmundar- og Geirfinnsmálunum |url=http://www.visir.is/g/2018180929054/allir-syknadir-i-gudmundar-og-geirfinnsmalunum |accessdate=27. september 2018 |work=[[Vísir.is]] |date=27. september 2018}}</ref> Daginn eftir bað [[Katrín Jakobsdóttir]], forsætisráðherra, fyrrverandi sakborningana afsökunar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar.<ref>{{cite news |title=Katrín biður fyrrverandi sakborninga afsökunar |url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/09/28/katrin_bidst_afsokunar/ |accessdate=30. september 2018 |work=[[mbl.is]] |date=28. september 2018}}</ref>
Guðmundar- og Geirfinnsmálið hefur verið gagnrýnt fyrir að draga fram [[:en:False memory|falskar minningar]] hjá sakborningunum, bæði með harkalegum yfirheyrsluaðferðum og með að draga sakborninga á staði og láta þá leika glæpi sína eftir. Helsti gagnrýnandi þess hefur verið [[Gísli H. Guðjónsson]] [[réttarsálfræði]]ngur.
== Sakborningar ==
=== Sævar Marinó Ciesielski ''(f. 1955, d. 2011)'' ===
Sævari var haldið í gæsluvarðhaldi í samanlagt 1.533 daga. Hann fékk þyngsta dóminn af öllum sakborningum. Héraðsdómur dæmdi hann í ævilangt fangelsi, en Hæstiréttur mildaði hann niður í 17 ára fangelsisvist. Sævar var laus úr fangelsi eftir 9 ár. Einangrunarvistin hafði langvarandi skaðlegar afleiðingar á Sævar.<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/g/2017170229234|title=„Ég vaknaði kannski upp með andfælum og öskrum“ - Vísir|website=visir.is}}</ref> Sævar lést af slysförum árið 2011. Faðir Sævars var veðurfræðingur frá [[Kraká]], [[Pólland]]i.
=== Kristján Viðar Júlíusson ''(f. 1955, d. 2021)'' ===
Kristján hafði áður lent í kasti við lögin vegna eiturlyfja og innbrota. Kristjáni var haldið í gæsluvarðhaldi í 1.522 daga. Hæstiréttur dæmdi hann í 16 ára fangelsi.
=== Tryggvi Rúnar Leifsson ''(f. 1951, d. 2009)'' ===
Tryggva var haldið í gæsluvarðhaldi í 1.535 daga. Hann var dæmdur í 13 ára fangelsi.
=== Guðjón Skarphéðinsson ''(f. 1943)'' ===
Guðjóni var haldið í gæsluvarðhaldi í 1.202 daga. Hann var dæmdur í 10 ára fangelsi en var laus eftir 4 ár. [[Vigdís Finnbogadóttir]], [[forseti Íslands]], veitti Guðjóni [[uppreist æru]] árið 1995 (þ.e. að hann fékk á ný öll sín réttindi sem borgari). Eftir lausn sína úr fangelsi gerðist Guðjón [[prestur]] og starfaði sem [[sóknarprestur]] í [[Staðarstaður|Staðarstað]].
=== Albert Klahn Skaftason ''(f. 1955)'' ===
Einu afskipti lögreglu af Alberti höfðu verið vegna vörslu [[kannabis]]. Alberti var haldið í gæsluvarðhaldi í 118 daga. Hann var dæmdur í 1 árs fangelsi.
=== Erla Bolladóttir ''(f. 1955)'' ===
Erlu var haldið í gæsluvarðhaldi í 239 daga. Hún var dæmd í 3 ára fangelsi í Hæstarétti.
== Tengt efni ==
* [[Leirfinnur]]
== Tenglar ==
* [https://timarit.is/page/3060567?iabr=on#page/n4/mode/1up ''Hótanir og ónæði leiddu til handtöku fjörmenninganna''], Dagblaðið, 27. mars 1976, bls. 5
* [https://timarit.is/page/2849806?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Játar að hafa skotið Geirfinn Einarsson''], Þjóðviljinn, 11. maí 1976, bls. 1
* [https://timarit.is/page/3676568?iabr=on#page/n3/mode/2up ''Rannsókn Geirfinnsmálsins misheppnuð frá upphafi''], Mánudagsblaðið, 24. maí 1976, bls. 4–6
*{{vefheimild|url=https://www.mal214.com/|titill=Mál 214: Hæstaréttarmál nr. 214/1978 – Guðmundar- og Geirfinnsmál|mánuðurskoðað=1. mars|árskoðað=2006}}
*[http://www.gamli.sigurfreyr.com/eftirmali.html Eftirmáli við endurupptökubeiðni Sævars Ciesielskis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021436/http://gamli.sigurfreyr.com/eftirmali.html |date=2016-03-05 }}
=== Erlendir tenglar ===
* [https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-sh/the_reykjavik_confessions „The Reykjavik Confessions“; grein af BBC.co.uk]
[[Flokkur:Íslensk sakamál]]
== Tilvísanir ==
<references />
8efsub24n0nwaetycyo68u1bptu7ja3
Lögreglan á Íslandi
0
24780
1987485
1974215
2026-11-16T22:05:26Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987485
wikitext
text/x-wiki
'''Lögreglan''' er ríkisstofnun sem hefur það meginhlutverk að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglu. Í lögreglulögunum frá [[1996]] er hlutverk stofnunarinnar útlistað nánar. Einnig er þar tekið fram að [[dómsmálaráðherra]] sé æðsti yfirmaður lögreglunnar, en [[ríkislögreglustjóri]] stýri henni í hans umboði. Lögregluþjónar eru meðal fárra ríkisstarfsmanna sem mega beita valdi í starfi sínu. Alltaf þurfa þeir þó að gæta að því að beita ekki meira valdi en nauðsynlegt er.
== Hlutverk lögreglu ==
Íslenska lögreglan hefur margþættu hlutverki að gegna samkvæmt lögum. Skipta þar mestu lögreglulögin, lög um meðferð sakamála og umferðarlögin. Hefur lögreglan reyndar einhverju hlutverki að gegna í samtals 80 núgildandi lögum.
Í 2. gr. lögreglulaga er hlutverk lögreglu skilgreint nánar:
'''Að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglu, leitast við að tryggja réttaröryggi borgaranna og vernda eignarrétt, opinbera hagsmuni og hvers konar lögmæta starfsemi.''' Helsta leiðin til að vinna að markmiðum þessa ákvæðis er almennt eftirlit lögreglu. Einkennis- sem óeinkennisklæddir lögregluþjónar starfa um allt land við eftirlit og eru til taks allan sólarhringinn.
'''Að stemma stigu við afbrotum og koma í veg fyrir athafnir sem raska öryggi borgaranna og ríkisins.''' Í þeim tilgangi hefur verið unnið að öflugu forvarnastarfi um allt land undir handleiðslu ríkislögreglustjóra og [[Lögreglan í Reykjavík|lögreglunnar í Reykjavík]]. Fræðsla til barna, unglinga og fullorðinna fer reglulega fram um flest málefni samfélagsins og haldið er uppi öflugu eftirliti með heimilum fólks um stórar ferðahelgar.
'''Að vinna að uppljóstran brota, stöðva ólögmæta háttsemi og fylgja málum eftir í samræmi við það sem mælt er fyrir um í lögum um meðferð opinberra mála eða öðrum lögum.''' Að uppljóstran brota starfa aðallega rannsóknarlögregluþjónar. Í sumum tilvikum eru störf þeirra mjög sérhæfð, sérstaklega hjá lögreglunni í Reykjavík. Að rannsókn lokinni eru málin send löglærðum fulltrúum eða saksóknara til frekari ákvörðunar um framhaldið. Lög um merðferð opinberra mála eru mjög ítarleg um hvernig rannsókn mála skuli fara fram, sérstaklega hvað varðar þvingunarúrræði lögreglu, t.d. hlerun, [[handtaka|handtöku]] og [[gæsluvarðhald]] svo eitthvað sé nefnt.
'''Að greiða götu borgaranna eftir því sem við á og aðstoða þá þegar hætta steðjar að.''' Einkennisklædd lögregla sér aðallega um þennan hluta starfsins. Lögregla gengir mikilvægu hlutverki þegar neyð skapast og þá getur viðbragðsflýtir skipt miklu. Til að tryggja sem best árangur þessa starfs tók lögreglan yfir rekstur almannavarna árið 2003 og starfsrækir fjarskiptamiðstöð lögreglu, en hún sér um öll neyðarútköll lögreglu sem berast til [[Neyðarlínan 112|Neyðarlínunnar 112]]. Einnig er það hlutverk lögreglu að stýra leit og björgun fólks á landi í samvinnu við [[björgunarsveit]]ir.
'''Að veita yfirvöldum vernd eða aðstoð við framkvæmd starfa sinna samkvæmt fyrirmælum laga eða venju eftir því sem þörf er á.''' Í fjöldamörgum lögum sem snerta rekstur annarra ríkisstofnana er fjallað um að sú stofnun geti kallað til lögreglu til að framfylgja ákvörðun þeirrar stofnunar.
'''Að starfa í samvinnu við önnur stjórnvöld og stofnanir sem hafa með höndum verkefni sem tengjast starfssviði lögreglu.''' Samstarf lögreglu við [[tollgæsla|tollgæsluna]] og [[landhelgisgæslan|landhelgisgæsluna]] er mjög víðfemt og líklega skýrasta dæmið um ofangreint lagaákvæði. Samstarfið við tollgæsluna snýr aðallega að því að sporna við innflutningi [[fíkniefni|fíkniefna]], en samstarfs við Landhelgisgæsluna er margofnara, þjálfun er að hluta til sameiginleg, sérstaklega þjálfun í sprengjuleit og eyðingu og þjálfun [[sérsveit ríkislögreglustjóra|sérsveitar ríkislögreglustjórans]].
'''Að sinna öðrum verkefnum sem henni eru falin í lögum eða leiðir af venju.''' Tvö atriði er sérstaklega talin upp í lögum um meðferð opinberra mála sem falla ágætlega að þessu ákvæði, það er skylda lögreglu til að rannsaka slys og bruna. Þetta ber að gera þrátt fyrir að ekki sé ástæða til að ætla að saknæmt athæfi hafi átt sér stað.
== Saga lögreglunnar ==
=== Almenn saga ===
Á þjóðveldistíma var dómsvaldið bundið við [[Alþingi]], þar sem goðar gátu dæmt menn fyrir brot sem þeir áttu að hafa framið. Ekkert framkvæmdavald var til í landinu til að fylgja dómnum eftir heldur þurfti sá sem brotið var á, eða ættingjar hans að honum látnum, að sjá til þess að dómnum væri framfylgt.
Fljótlega eftir að Íslendingar gengu [[Noregskonungur|Noregskonungi]] á hönd var nýr lagabókstafur tekinn upp, [[Jónsbók]]. Valdsmenn, umboðsmenn konungs, fengu þar hlutverk í íslensku samfélagi, og giltu þau lög fram á 18. öld. Valdsmenn þessir voru einnig kallaðir [[sýslumenn]] og var gert að handtaka þjófa og aðra misindismenn og sjá um að framfylgja dómum. Upp frá þessu urðu sakamál opinber mál og blóðhefndir lögðust af.
Lítil þróun varð í löggæslumálum á Íslandi fyrr en rétt fyrir aldamótin [[1800]]. Bruni í [[Innréttingarnar|Innréttingum]] [[Skúli Magnússon|Skúla Magnússonar]] árið [[1778]] varð til þess að vaktarar voru settir við verksmiðjurnar á næturnar. Fljótlega var vaktaranum sagt upp hjá Innréttingunum en annar var ráðinn til starfa hjá Reykjavíkurkaupstað.
[[15. apríl]] [[1803]] var svo skipaður [[bæjarfógeti]] í [[Reykjavík]] og hafði hann tvo einkennisklædda lögregluþjóna sér til aðstoðar, báða danska. Þeir hétu Ole Björn og Wilhelm Noldte. Fyrsti íslenski lögregluþjónninn, [[Jón Benjamínsson]], tók til starfa árið [[1814]] og árið [[1859]] varð löggæsla á Íslandi alíslensk.
Lög um lögreglusamþykktir voru samþykkt á Alþingi árið [[1891]] og upp frá því var hafist handa við að ráða lögregluþjóna á helstu þéttbýlisstöðum víðsvegar um landið. Lögreglumönnum fjölgaði svo jafnt og þétt á landinu, sérstaklega í Reykjavík, í upphafi 20. aldar. Árið [[1933]] var stofnuð ríkislögregla á Íslandi í kjölfar [[óeirðir|óeirða]] sem urðu [[1932]] á bæjarstjórnarfundi í Reykjavík. Þrátt fyrir þetta voru flestir lögregluþjónar starfsmenn bæjarfélaga og varð ekki breyting þar á fyrr en [[1972]]. Þá tók ríkið yfir rekstur lögreglu og hefur síðan þá aðeins verið eitt lögreglulið á Íslandi.
[[Rannsóknarlögregla ríkisins]] var stofnuð [[1977]] og sá um að rannsaka öll sakamál, þ.e. öll brot á almennum hegningarlögum. Einnig var hún öðrum embættum til aðstoðar.
Í September [[1982]] var [[Sérsveit ríkislögreglustjóra|Sérsveit Lögreglunnar í Reykjavík]] stofnuð, þegar fyrstu sérsveitarmennirnir luku æfingum með norsku sérsveitinni, sem ber nafnið [[Beredskapstroppen]]. Sérsveitin var færð undir embætti Ríkislögreglustjóra þegar það var stofnað 1997 og varð þá [[Sérsveit ríkislögreglustjóra|Sérsveit Ríkislögreglustjóra]].
Árið [[1992]] urðu frekari breytingar á skipulagi lögreglu þegar [[dómsvald]] var tekið af sýslumönnum og fært til sérstakra héraðsdómstóla. Lög um meðferð opinberra mála voru endurskrifuð í leiðinni og færð í nútímalegra horf.
Embætti [[ríkislögreglustjóra]] var stofnað árið [[1997]] samfara því að Rannsóknarlögregla ríkisins var lögð niður. Var rannsóknarskylda mála flutt að flestu leyti aftur til sýslumanna í þeim tilgangi að flýta málsmeðferð.
== Ásakanir um kynþáttafordóma, útlendingaandúð og öfgahópamyndun ==
=== Fánamálið ===
Árið 2020 komst upp um hatursmerkingar á búningi Anítu Rutar Harðardóttur yfirlögregluþjóns.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/10/21/logreglan-litur-fanamalid-alvarlegum-augum|title=Lögreglan lítur fánamálið alvarlegum augum|last=ÞRÁINSDÓTTIR|first=ANNA SIGRÍÐUR|date=2020-10-21|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref> Lögreglan sagðist líta málið alvarlegum augum en árið 2022 leit út fyrir að lögreglan hefði eingöngu litið málið sem brot á búningareglum en ekki brot á hegningarlögum. Merkin á búningnum voru Vinlandsfáninn með viðskeyttri "punisher hauskúpu," svarthvítur íslenskur fáni og svarthvítur íslenskur fáni með blárri línu. Tvö af merkjunum höfðu lengi verið kennd við kynþáttahatur og öðrun í gegnum notkun bandarísku lögreglunnar á merkjunum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202027867d|title=Blöskrar ummæli þingmanns og merkir engan rasisma - Vísir|last=Yaghi|first=Nadine Guðrún|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/opinion/story/2021-04-18/racism-blue-lives-matter|title=Letters to the Editor: We need to talk about racism and 'blue lives matter'|date=2021-04-18|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lawenforcementtoday.com/formulated-racism-thin-blue-line-flag/|title=Formulated Racism and the Thin Blue Line Flag|last=Lewis|first=James E.|date=2019-02-23|website=Law Enforcement Today|language=en-US|access-date=2022-04-24|archive-date=2022-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191546/https://www.lawenforcementtoday.com/formulated-racism-thin-blue-line-flag/|url-status=dead}}</ref>
==== Merkingar táknanna ====
Vínlandsfáninn átti að verða leyni merki hvítrayfirburðarsinna og "punisher hauskúpan" er unnin úr nasíska tákninu Totenkopf.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stormfront.org/forum/t17258/|titill=Stormfront|höfundur=Ónafngreindur}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/vinland-flag|title=Vinland Flag|website=Anti-Defamation League|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://truthout.org/articles/marvels-punisher-was-a-hate-symbol-long-before-police-co-opted-his-character/|title=Marvel’s “Punisher” Was a Hate Symbol Long Before Police Co-opted His Character|last=León|first=Gregorio|website=Truthout|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/totenkopf|title=Totenkopf|website=Anti-Defamation League|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref> "Punisher hauskaupan" var mikið í umræðu í sambandi við notkun bandarísku lögreglunnar á merkinu sem ofbeldishótun og haturstákni.<ref>{{Cite web|url=https://www.salon.com/2019/04/28/the-punisher-skull-unofficial-logo-of-the-white-american-death-cult/|title=The Punisher skull: Unofficial logo of the white American death cult|last=Masciotra|first=David|date=2019-04-28|website=Salon|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://themilsource.com/2020/04/18/why-blue-lives-matter-qanon-adopted-the-skull-symbol-comic-vigilante-the-punisher/|title=Why have Blue Lives Matter and QAnon adopted the skull symbol of comic book vigilante, the Punisher?|date=2020-04-19|website=The Millennial Source|language=en-US|access-date=2022-04-23|archive-date=2022-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521100104/https://themilsource.com/2020/04/18/why-blue-lives-matter-qanon-adopted-the-skull-symbol-comic-vigilante-the-punisher/|url-status=dead}}</ref> "Þunna bláa línan" yfir þjóðarfána er samstöðu tákn lögregluþjóna víðsvegar um heim, merkingin er sú að lögreglan sé þunna blá línan milli siðmenningar og óreiðu.<ref>{{Cite web|url=https://nationalpolice.org/that-thin-blue-line-what-does-it-really-mean/|title=That Thin Blue Line – What Does It Really Mean?, National Police Association|date=2020-10-29|website=National Police Association|language=en-US|access-date=2022-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524025814/https://nationalpolice.org/that-thin-blue-line-what-does-it-really-mean/|archive-date=2022-05-24|url-status=dead}}</ref> Þunna bláa línan er einnig kennd við ofbeldishótanir og öðrun, bent hefur verið á að táknið haldi uppi "Við á móti þeim" hugmyndafræði.<ref>{{Cite web|url=https://www.themarshallproject.org/2020/06/08/the-short-fraught-history-of-the-thin-blue-line-american-flag|title=The Short, Fraught History of the ‘Thin Blue Line’ American Flag|date=2020-06-08|website=The Marshall Project|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/police-chief-bans-thin-blue-line-imagery-says-it-s-n1256217|title=Police chief bans 'Thin Blue Line' imagery, says it's been 'co-opted' by extremists|website=NBC News|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref> Öll táknin höfðu verið notuð í kringum "blue lives matter" hreyfinguna í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], sem setti sig upp á móti baráttu [[Black Lives Matter]] hreyfingunnar.<ref name=":2" /> Margir lásu í samhengi merkjana yfirlýsingu um kynþáttahyggju, útlendingaandúð, öfgaþjóðernishyggju og ofbeldishótanir.<ref>{{Cite web|url=https://sosialistaflokkurinn.is/2020/10/23/hvenaer-er-rasisti-rasisti/|title=Hvenær er rasisti rasisti?|website=Sósíalistaflokkurinn|language=is-IS|access-date=2022-04-23}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202027631d|title=„Þetta eru alls ekki skilaboð sem lögregla vill senda frá sér“ - Vísir|last=Nadine Guðrún Yaghi|first=Samúel Karl Ólason|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/news/2020/10/21/flags-on-police-uniform-raise-questions-capital-area-police-respond/|title=From Iceland — Flags On Police Uniform Raise Questions; Capital Area Police Respond|last=Fontaine|first=Andie Sophia|date=2020-10-21|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref> Anítu til varnar var bent á að vínlandsfáni og "punisher hauskúpa" væru saklaus ein og sér. Á merkingum Anítu er "punisher hauskúpu" og vínlandsfána skeytt saman á einn og sama fánan.
==== Samstaða og öfgahópamyndun ====
Aníta neitaði að kannast við merkingar merkjana, hún var ekki látin ábyrgjast gjörðir sínar sem kunna að hafa brotið hegningarlög.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1940019.html|title=19/1940: Almenn hegningarlög|website=Alþingi|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/12/25/brutu-ekki-sidareglur-med-frett-um-fana-logreglukonu|title=Brutu ekki siðareglur með frétt um fána lögreglukonu|last=GUNNARSSON|first=FREYR GÍGJA|date=2020-12-25|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref> Aníta Rut Harðardóttir skipti um starfstöðvar árið 2022 og vinnur hjá ríkislögreglustjóra.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FHassell96%2Fposts%2F10159510029764160|title=Umfjöllun Árna|last=Hassell Guðmundsson|first=Árni Reynir|website=Facebook|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref>
Meðan á svokallaða "fánamálinu" stóð komu fyrrverandi lögregluþjónar fram til að fordæma umræðuna um Anítu, sem snerist einmitt um merkingar fyrrnefndra hatursmerkja. Þar á meðal var Arinbjörn Snorrason sagðist myndu lögsækja ummælendur sem kenndu Anítu Rut Harðardóttur við nýnasisma, í krafti landssambands lögreglumanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.icelandreview.com/society/authorities-denounce-racist-symbols-while-officer-rejects-accusation-of-racism/|title=Authorities Denounce Racist Symbols While Officer Rejects Accusation of Racism|date=2020-10-23|website=Iceland Review|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref> Samhliða þessari umfjöllun og samstöðu lögregluþjóna gegn umfjölluninni mynduðust þyngri sakir um öfgahópamyndun innan lögreglunnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FHassell96%2Fposts%2F10158327278824160|title=Ásökun Árna um samstöðu|last=Hassell Guðmundsson|first=Árni Reynir|website=Facebook|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fornleifur.blog.is/blog/fornleifur/entry/2256286/|title=Nýju fánar löggunnar - fornleifur.blog.is|website=fornleifur.blog.is|access-date=2022-04-23}}</ref> Niðurstöður nefndar um eftirlit með lögreglu um málið hafa ekki verið birtar almenningi.
=== Meint mannréttindabrot ===
Árin 2019 réðst lögreglan á friðsamleg mótmæli hælisleitenda og stuðningsmanna þeirra, myndbönd af atvikinu eru til og sýna lögregluþjón meðal annars neyta að ávarpa mótmælendur á tungumáli sem þeir skilji. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://grapevine.is/mag/feature/2020/11/25/a-stacked-deck-police-courts-and-the-right-to-protest-in-iceland/|title=A Stacked Deck: Police, Courts, And The Right To Protest In Iceland|date=2020-11-25|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/11/09/valdbeiting_logreglu_talin_naudsynleg/|title=Valdbeiting lögreglu talin nauðsynleg|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/03/11/piparuda_beitt_a_austurvelli/|title=Piparúða beitt á Austurvelli|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Lögreglan var ásökuð um að hafa brotið mannréttindi við upplausn þessara mótmæla vegna þess að 19. grein lögreglulaga, sem heimilar lögreglu valdbeitingu sé fyrirmælum hennar ekki fyglt, stangast mögulega á við alþjóðalög sem Ísland heyri undir.<ref name=":0" /> Lögreglan neitar að valdi hafi verið misbeitt eða kynþáttafordómar birtir.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/202033943d|title=Lögreglan sver af sér rasisma og harðræði - Vísir|last=Olgeirsson|first=Birgir|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref>
Önnur afskipti lögreglu af hælisleitendum og stuðningsfólki þeirra hafa kallað fram viðbrögð almennings, bæði hefur hún verið kenndi við að framfylgja tilskipunum útlendingastofnunnar sem sagðar voru ómannúðlegar og að beita óþarfri hörku.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2021/07/08/annar-haelisleitandinn-endadi-sjukrahusi-eftir-handtoku-logreglu-aktivisti-segir-hann-hafa-verid-laminn/|title=Annar hælisleitandinn endaði á sjúkrahúsi eftir handtöku lögreglu - Aktívisti segir hann hafa verið laminn|date=2021-07-08|website=DV|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/06/27/laugarneskirkja_opin_haelisleitendum/|title=Laugarneskirkja opin hælisleitendum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref>
=== Kynþáttahyggja og áreiti ===
Árið 2022 leitaði Lögreglan strokufanga og birti myndir af manninum sem leitað var af. Lögreglan fylgdi eftir tveimur ábendingum sem sem fengu talsverða umfjöllun fjölmiðla.<ref>{{Cite web|url=https://www.logreglan.is/vegna-gagnryni-a-adgerdir-logreglu/|title=Vegna gagnrýni á aðgerðir lögreglu|date=2022-04-20|website=Lögreglan|language=is|access-date=2022-04-24|archive-date=2022-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425152158/https://www.logreglan.is/vegna-gagnryni-a-adgerdir-logreglu/|url-status=dead}}</ref> Lögregla barst ábending um að strokufangann væri mögulega að finna í strætó í Reykjavík. Sérsveit Ríkislögreglustjóra stöðvaði strætisvagninn og fór inn til að leita strokufangans en þar var 16 ára strákur sem var af sama kynþátt og strokufanginn. Sérsveit yfirgaf vettvang þegar kom í ljós að strokufangann var ekki að finna.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/20/sersveitin-leitadi-ad-strokufanganum-i-straeto|title=Sérsveitin leitaði að strokufanganum í strætó - RÚV|last=Örlygsdóttir|first=Urður|website=ruv.is|language=is|access-date=2022-10-07}}</ref> Önnur ábending barst um að strokufangann væri að finna í bakaríi í Mjóddinni. Lögregluþjónar frá Lögreglunni á Höfuðborgarsvæðinu fóru í bakaríið en þar var fyrrnefndi 16 ára drengur ásamt móður sinni sem var í talsverðu uppnámi vegna afskipta lögreglu af syni hennar.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250852d|title=Maður á Teslu hafi tilkynnt son hennar í bakaríinu - Vísir|last=Ólafsdóttir|first=Kristín|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Drengurinn og maðurinn sem leitað var voru taldir líkjast lítið, annar verandi einhverjum 30 sentímetrum hærri, en þeir féllu inn í sama "racial profile" og vilja því sumir meina að hann hafi verið áreittur af lögreglu.<ref name=":1" />
Lögreglan, ríkislögreglustjóri og Dómsmálaráðherra brugðust við þessum ásökunum með því [https://www.bbc.com/future/article/20201123-what-is-racial-gaslighting að draga upplifanir þolenda um kynþáttafordóma í efa].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250950d|title=Lögregla hafi ekki átt annarra kosta völ: „Við erum að leita að hættulegum manni“ - Vísir|last=Logadóttir|first=Fanndís Birna|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Dómsmálaráðherra og ríkislögreglustjóri hörmuðu skaðan en neituðu sök lögreglunnar, bæði á skaðanum og ásökunum um kynþáttahyggju.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222251238d|title=Hafnar því að rasismi grasseri innan lögreglunnar - Vísir|last=Proppé|first=Kristín Ólafsdóttir,Óttar Kolbeinsson|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250950d|title=Lögregla hafi ekki átt annarra kosta völ: „Við erum að leita að hættulegum manni“ - Vísir|last=Logadóttir|first=Fanndís Birna|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref>
== Stjórnskipulag lögreglu ==
Dómsmálaráðherra er æðsti yfirmaður lögreglunnar á Íslandi. Í umboði hans fer ríkislögreglustjóri með daglega stjórn lögreglu í landinu. Aðalhlutverk embættis ríkislögreglustjóra er að samhæfa og samrýma lögregluliðin í landinu, svo sem með rekstri bílaflota og úrvinnslu tölfræðiupplýsinga. Ríkislögreglustjóri fer því sjaldnast með eiginlega stjórn, nema í þeim tilvikum sem talið er að málin séu það víðfeðm að annað sé ekki gerlegt. Má þar nefna greiningardeild, alþjóðadeild ríkislögreglustjóra sem sér um öll samskipti við erlend lögreglulið, sérsveit ríkislögreglustjóra sem sér um vopnaða öryggisgæslu og útköll þar sem vopnaðrar lögreglu er þörf.
Töluverðar skipulagsbreytingar innan lögreglunnar tóku gildi [[1. janúar]] [[2007]], lögregluembættum fækkaði þá úr 26 í 15. Veigamesta breytingin var sú að embættin í [[Reykjavík]], [[Kópavogur|Kópavogi]] og [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] voru sameinuð í eitt embætti fyrir [[höfuðborgarsvæðið]] allt. Á [[Suðurnes]]jum voru embættin á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] og í [[Keflavík]] sameinuð. Á landsbyggðinni var lögreglustjórn í eftirfarandi sýslumannsumdæmum færð undir annan lögreglustjóra: [[Búðardalur]] var færður undir embættið í [[Borgarnes]]i; [[Bolungarvík]], [[Hólmavík]] og [[Patreksfjörður]] undir [[Ísafjörður (Skutulsfirði)|Ísafjörð]]; [[Ólafsfjörður]] og [[Siglufjörður]] undir [[Akureyri]]; [[Höfn í Hornafirði|Höfn]] undir [[Eskifjörður|Eskifjörð]] og [[Vík í Mýrdal|Vík]] undir [[Hvolsvöllur|Hvolsvöll]].<ref>Um breyting á lögreglulögum, nr. 90 13. júní 1996, og lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði, nr. 92 1. júní 1989, skoðað þann 19. janúar 2007.</ref>
Stærsta lögreglulið landsins er lögregla höfuðborgarsvæðisins. Starfsemi þess skiptist niður í þrjú svið: löggæslusvið, lögfræði- og ákærusvið<ref>{{vefheimild|url=http://domsmalaraduneyti.is/frettatilkynningar/nr/1421|titill=Breytingar á skipan saksóknara|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2007}}</ref> og stjórnsýslu- og þjónustusvið, yfir hverju sviði er aðstoðarlögreglustjóri. Löggæslusviðið skiptist svo í þrjár deildir sem lúta stjórn yfirlögregluþjóna: almenna deild, umferðardeild og rannsóknardeild. Rannsóknardeild er einnig skipt niður eftir þeim málaflokkum sem eru til rannsóknar, s.s. fíkniefnadeild, auðgunarbrotadeild, ofbeldisbrotadeild og kynferðisbrotadeild.<ref>{{Vefheimild|url=http://domsmalaraduneyti.is/frettatilkynningar/nr/1407|titill=Nýtt lögregluembætti á höfuðborgarsvæðinu – helstu áhersluatriði, skipulag og yfirstjórn nýs embættis|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2007}}</ref> Við lögreglu höfuðborgarsvæðisins er einnig starfandi tæknideild, undir löggæslusviði, en hún sinnir einnig útköllum á landsvísu. Þar eru framkvæmdar margvíslegar tæknirannsóknir, allt frá töku [[fingrafar]]a til [[DNA]]-rannsókna.
Fyrir utan embættið á höfuðborgarsvæðinu eru sérstakar rannsóknardeildir starfræktar við embættin á Suðurnesjum, Akranesi, Ísafirði, Akureyri, Eskifirði og Selfossi. Deildirnar á Akranesi, Akureyri, Eskifirði og Selfossi ná einnig yfir önnur embætti í viðkomandi landshlutum.
Embætti sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli var áður undir stjórn utanríkisráðuneytisins en ekki dómsmálaráðuneytisins eins og önnur sýslumannsembæti landsins. Þetta kom til af því að stór hluti embættisins var bandarísk herstöð. Breyttar aðstæður í kjölfar brottfarar [[varnarliðið|varnarliðsins]] á árinu 2006 urðu til þess að embættið var fært undir dómsmálaráðuneytið þann 1. janúar 2007 samhliða því sem sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli tók við lögreglustjórn á öllum Suðurnesjum. Lögreglan á Keflavíkurflugvelli sinnir nokkrum sérhæfðum störfum, aðallega varðandi eftirlit á varnarsvæðinu og [[landamæraeftirlit]].
== Lögreglumenn ==
Til að geta starfað sem lögreglumaður þarf einstaklingur að vera orðinn 20 ára, hafa lokið stúdentsprófi, hafa hreinan sakaferil og vera andlega og líkamlega heilbrigður samkvæmt [[læknisvottorð]]i.
Til að verða fullgildur lögreglumaður þarf að ljúka 2 ára bakkalárs námi í lögreglufræði frá [[Háskólinn á Akureyri|Háskólanum á Akureyri]], en kennsla fer fram í fjarnámi og því hægt að sækja hvert á land sem er. Verklegi hluti námsins er kennt í lotum og er í höndum Mennta og Starfsþróunarsetri Lögreglu þar sem reyndir lögreglumenn stýra kennslu og snúa beint að lögreglustarfinu sjálfu.
Áður var námið í höndum Lögregluskóla Ríkisins en hann var lagður niður 2016 og tók þá við nýja námið.
Starf lögreglumanna er mjög fjölþætt. Sýnilegasti hlutinn er líklega einkennisklædd lögregla við eftirlit á vegum úti. Ásamt því að sinna eftirlit með umferð sér einkennisklædd lögregla líka um flest útköll sem upp koma. Flóra þeirra er óendanleg og eru fyrstu menn á vettvang flestra alvarlegra brota einkennisklæddir lögreglumenn í útkalli. Þeir sjá um þær aðgerðir sem þarf að framkvæma á vettvangi, hvort sem það er handtaka brotamanna eða lokun vettvangs svo frekari rannsóknarvinna geti farið fram.
Störf rannsóknarlögreglumanna er einnig mjög mismunandi. Í flestum tilvikum er verið að rannsaka glæp sem hefur átt sér stað og verið tilkynnt um, t.d. líkamsárásir og þjófnaði. Einn flokkur mála sker sig út úr hvað þetta varðar, þar skiptir mestu að lögreglumenn séu vel á verði og rannsaki mál á eigin spýtur, það er fíkniefnamál. Áður hefur verið minnst á tæknideild lögreglunnar í Reykjavík sem er sérhæfð í rannsókn brotavettvanga.
Frá árinu [[2003]] hefur verið unnið ötult verk við að efla stjórnunareiningar innan lögreglunnar með sérstöku stjórnunarnámi fyrir yfirmenn. Starf þetta er unnið í samvinnu framhaldsdeildar lögregluskóla ríkisins og [[Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands|Endurmenntunarstofnunar Háskóla Íslands]].
== Einkenni og tign ==
Lögreglan starfar að mestu í einkennisbúningum og hafa starfsmenn hennar tign eftir starfi og ábyrgð. Tignarheiti lögreglunnar eru eftirfarandi:
Lögreglustjóri, varalögreglustjóri, yfirlögregluþjónn, aðstoðaryfirlögregluþjónn, aðalvarðstjóri/lögreglufulltrúi, varðstjóri/rannsóknarlögregluþjónn,
lögregluþjónn og afleysingamaður/héraðslögregluþjónn.
Til að geta orðið lögreglustjóri eða varalögreglustjóri þarf viðkomandi að uppfylla sömu skilyrði og sett eru til að hljóta skipun sem héraðsdómari.
Tignarheitin aðalvarðstjóri og lögreglufulltrúi er jafnhá, sem og tignarheitin varðstjóri og rannsóknarlögregluþjónn. Skiptingin er tilkomin vegna þess munar sem er á störfum rannsóknardeilda og almennra deilda. Aðalvarðstjórar stýra vöktum og varðstjórar stýra einstökum lögregluþjónum. Á hinn bóginn stýra lögreglufulltrúar rannsóknardeildum og rannsóknalögregluþjónar stýra rannsókn einstakra mála.
Afleysingamenn og héraðslögregluþjónar eru þeir sem eru ráðnir til lögreglustarfa án þess að hafa lokið prófi frá lögregluskóla ríkisins. Afleysingamenn eru ráðnir til lengri tíma, en héraðslögregluþjónar eru aðallega notaðir á landsbyggðinni til að styrkja liðin þegar stærri viðburðir eru í gangi.
{| class="wikitable"
|- bgcolor="F1F1F1"
! align="left" width="160" | Starfsstig
! align="left" width="160" | Danska lögreglan
! align="left" width="160"| Norska lögreglan
! align="left" width="160" | Sænska lögreglan<br>''Sænska saksóknarar ''
! align="left" width="160" | Finnska lögreglan<br>''Finnska saksóknarar ''
|-
| ''Lögreglustjóri''|| ''Politimester'' ||''Politimester'' || Polismästare <br> ''Chefsåklagare'' || Poliisipäällikkö<br>''Valtakunnansyyttäjä''
|-
| ''Varalögreglustjóri'' ||''Vicepolitimester'' || ''Visepolitimester<br>Politiadvokat'' || Polisintendent <br>''Kammaråklagare'' || Apulaispoliisipäällikkö<br>''Kihlakunnansyyttäjä''
|-
| Yfirlögregluþjónn|| Politiinspektør || Politistasjonssjef<br>Lensmann ||Poliskommissarie<br>(sektionschef) || Ylikomisario
|-
| Aðstoðaryfirlögregluþjónn|| Vicepolitiinspektør || Politioverbetjent||Poliskommissarie || Komisario
|-
| ''Lögreglufulltrúi''|| ''Politifuldmægtig'' || ''Politifullmektig'' || ''Assistentåklagare'' || ''Apulaissyyttäjä''
|-
| Aðalvarðstjóri ||Politikommissær || Politiførstebetjent ||Polisinspektör<br>(gruppchef) || Ylikonstaapeli
|-
| Varðstjóri || Vicepolitikommissær || Politibetjent 3 || Polisinspektör ||Ylikonstaapeli
|-
| Rannsóknarlögreglumaður|| Vicepolitikommissær || Politibetjent 3 || Kriminalinspektör || Rikosylikonstaapeli
|-
| Lögreglumaður || Politiassistent<br>Politibetjent || Politibetjent 2<br>Politibetjent 1 || Polisassistent ||Vanhempi konstaapeli
Nuorempi konstaapeli
|-
| Lögreglunemi || Politiaspirant || Student ved Politihøgskolen || Polisaspirant || ..
|-
| Afleysingamaður í lögreglu|| <small>jafngildi vantar</small> ||<small>jafngildi vantar</small>||<small>jafngildi vantar</small> || <small>jafngildi vantar</small>
|-
|Héraðslögreglumaður||<small>jafngildi vantar</small>|| <small>jafngildi vantar</small> ||<small>jafngildi vantar</small>|| <small>jafngildir vanta</small>
|-
|}
== Tengt efni ==
* [[Eftirgrennslanadeild]]
* [[Útlendingaeftirlitið]]
* [[Víkingasveitin]]
== Heimildir ==
* Lögreglan á Íslandi: stéttartal og saga
== Neðanmálsgreinar ==
<references />
== Tenglar ==
* [http://www.logreglan.is Heimasíða lögreglunnar]
* [http://www.timarit.is/?issueID=417893&pageSelected=0&lang=0 ''Danskir lögregluþjónar í Reykjavík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1848]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=418212&pageSelected=0&lang=0 ''Gestur Pálsson skáld á harða spretti í Austurstræti''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=418192&pageSelected=7&lang=0 ''Fyrsti lögregluþjónn í Hafnafirði''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3429173 ''Lögreglan sinnir innra eftirliti''; grein í Morgunblaðinu 2001]
{{Innanríkisráðuneyti Íslands}}
[[Flokkur:Opinberar stofnanir]]
[[Flokkur:Löggæsla á Íslandi]]
[[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]]
clqe6vqraaoquugcz3pqekzwozsceq6
James Bond
0
29156
1987441
1950643
2026-11-16T15:18:01Z
TKSnaevarr
53243
/* Leikararnir */
1987441
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:James Bond (Daniel Craig) figure at Madame Tussauds London (30318318754).jpg|thumb|right|Vaxstytta af [[Daniel Craig]] í hlutverki James Bond á Madame Tussaud-vaxmyndasafninu í London.]]
'''James Bond''' er skáldsagnapersóna úr bókum eftir [[Ian Fleming]]. Um hann hafa einnig verið gerðar margar kvikmyndir.
== Almennar upplýsingar ==
James Bond er myndarlegur [[Bretland|breskur]] [[njósnari]] með einkennisnúmerið 007, sem þýðir að hann hefur leyfi til að drepa. Hann ferðast um heiminn og notar gáfur sínar, bardagakunnáttu og hátækni til þess að sigra illmenni sem sækjast eftir heimsyfirráðum. Ian Fleming notaði þó ekki mikil tæki og tól í bókum sínum en þau urðu eitt af helstu einkennum Bonds þegar myndirnar komu út. Önnur helstu einkenni Bonds eru m.a. að hann er hrifinn að vodka-martini („shaken, not stirred”), [[Walther PPK]] skammbyssan hans og sá vani hans að kynna sig sem: „Bond, James Bond“.
Fleming nefndi James Bond eftir [[líffræði]]ngi sem hafði það nafn. Fleming var mikill fuglaáhugamaður og þegar hann rakst á eintak af bókinni: ''A Field Guide to the Birds of the West Indies'' vissi hann strax að hann myndi nefna njósnarann eftir nafni höfundarins (vildi einnig hafa það sem einfaldast). Bond persónan er þó að einhverju leyti byggð á einkalífi Flemings. Rithöfundurinn vissi að hann ætti að hafa dýran og góðan lífsstíl. Hann var einnig byggður á manni sem Fleming hitti á Estoril spilavítinu í [[Portúgal]] á meðan hann sinnti störfum í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Einnig kom fyrsta bókin frá þeim stað en það var ''Casino Royale''.
== Persónulegar upplýsingar ==
Andrew Bond, faðir James Bond, var [[Skotland|skoskur]] og móðir hans, Monique Delacroix, var [[sviss]]nensk. Bæði dóu þau í slysi sem átti sér stað meðan þau voru í fjallaklifri þegar Bond var aðeins 11 ára gamall. Hann flutti til Kent til frænku sinnar, Miss Charmian Bond, og var skjaldamerkið á heimilinu: „Orbis non sufficit” sem þýðir: „heimurinn nægir ekki“ á [[Latína|latínu]]. Þetta slagorð kom í myndunum ''On Her Majesty’s Secret Service'' og ''The World is not Enough''. James Bond var örstutta stund í Eton menntaskólanum og fór svo yfir í Fettes menntaskólann. Hann sótti svo í háskólann í [[Genf]] en [[1941]] fór hann yfir í breska flotann. Þaðan vann hann sig upp í bresku leyniþjónustunnar. Mikið hefur verið rætt um fæðingardag. Samkvæmt bók Johns Pearson, ''James Bond: The Authorized Biography of 007'', fæddist Bond [[11. nóvember]] [[1920]]. Engin bóka Flemings styður það en í bók hans ''You Only Live Twice'' segir að hann hætti í skóla 17 ára gamall og fór strax í breska flotann (það þýðir að hann fæddist einhvern tímann árið [[1924]]). Í bókinni ''From Russia With Love'' er sagt frá því þegar hann keypti fyrsta bílinn sinn (Bentley) sem átti að gerast [[1933]]. Það þýðir að hann hafi verið of ungur til að keyra hvort sem hann hefði fæddist [[1920]] eða [[1924]]. Hann ætti þá að vera fæddur einhvern tímann á 2. áratug [[20. öld|20. aldar]].
== Ian Fleming ==
Ian Fleming, höfundur flestra bókanna, skrifaði margar bækur og smásögur um persónuna frá árunum [[1953]]-[[1964]]. En eftir dauða hans árið [[1964]] voru aðrir rithöfundar sem héldu persónunni gangandi, þ.á m. Kingsley Amis, John Pearson, John Gardner, Raymond Benson og Charlie Higson.
== Áhuginn ==
James Bond myndaröðin er, eins og stendur, númer tvö á lista yfir tekjuhæstu myndaraðirnar, á eftir ''[[Star Wars]]''-myndaröðinni. Upprunalegu bækur Flemings voru yfirleitt dekkri og dýpri heldur en blandan um einstakt illmenni, ófyrirsjáanleg söguþráð og kynæsandi konur sem falla fyrir Bond sem er venjuleg blanda Bond myndanna. Myndirnar stækkuðu Q-deildina eða tæknideildina og oftast var söguþráður myndanna og bókanna ekki sá sami.
== Leikararnir ==
[[Mynd:Sean Connery as James Bond (1971).jpg|thumb|right|[[Sean Connery]] í hlutverki Bonds við tökur á myndinni ''Diamonds Are Forever'' árið 1971.]]
Fyrsti leikarinn til að túlka Bond var [[Bandaríkin|Bandaríkjamaðurinn]] [[Barry Nelson]] og var það í myndinni ''Casino Royale'' [[1954]] sem framleidd var af [[CBS]] sjónvarpsstöðinni. Árið [[1956]] lék [[Bob Holnenn]] rödd Bonds í [[Suður-Afríka|suður-afrískum]] útvarpsþætti í gerð af ''Moonraker''. [[MGM]] átti nú eftir að gera 21 Bond mynd og voru fyrstu fimm leiknar af [[Sean Connery]] sem að mörgum er talinn besti Bondinn. [[George Lazenby]] gerði eina mynd og kom Sean Connery aftur og gerði svo eina í viðbót. Næstu sjö voru leiknar af [[Roger Moore]] og því næst [[Timothy Dalton]] sem gerði tvær og [[Pierce Brosnan]] næstu fjórar. [[Daniel Craig]] er búin að fara með aðalhlutverk Bonds í fimm myndum, m.a. ''Casino Royale'' en það er fyrsta MGM gerðin af henni en hún hefur verið gerð tvisvar áður. Þrjár James Bond myndir sem MGM framleiddu ekki voru: ''Casino Royale'' (1954), ''Casino Royale'' (1967), þar sem [[David Niven]] fór með hlutverk njósnarans, og ''Never Say Never Again'' (1983), sem var endurgerð kvikmyndarinnar Thunderball frá [[1964]]. Sean Connery lék Bond í henni eins og hann hafði gert árið 1964 í ''Thunderball''.
Árið 2026 var tilkynnt að [[Robert Pattinson]] myndi taka við hlutverki Bond af Daniel Craig.<ref>{{Vefheimild|titill=Robert Pattinson verður James Bond|url=https://www.visir.is/g/20262963911d/robert-pattinson-verdur-james-bond|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=16. nóvember 2026|skoðað=16. nóvember 2026|höfundur=Magnús Jochum Pálsson}}</ref>
== Framleiðsla ==
[[Albert R. Broccoli]] og [[Harry Saltzman]] voru fyrstu framleiðendur Bond myndanna (þ.e. MGM seríunnar) og byrjuðu þeir á ''Dr. No'' þar sem Sean Connery lék njósnarann. Eftir að myndin ''The Man with the Golden Gun'' kom út settist Harry Saltzman í helgan stein. Albert R. Broccoli hætti svo árið [[1989]]. Framleiðslufyrirtækið EON Productions sá um framleiðsluhlið Bonds allt til ársins 1989 og hafði þá hver mynd staðið sig vel varðandi tekjur nema einstakar inni á milli.
== Fróðleiksmolar ==
Margir halda að framleiðendur Bond-myndanna myndu aldrei ráða Bandaríkjamann til að leika hann en í raun hefur það gerst tvisvar og einnig boðið í að leika hann. [[Adam West]] hafði tækifæri á að leika í ''On Her Majesty's Secret Service'' þegar [[Sean Connery]] ákvað að hætta. Að lokum féllst [[George Lazenby]] á að leika í henni og samþykkti Sean Connery að leika aftur í Bond mynd og var það myndin ''Diamonds are Forever'' eftir að Bandaríkjamaðurinn [[John Gavin]] hafnaði því. [[James Brolin]] átti að taka við af [[Roger Moore]] í myndinni ''Octopussy'' en framleiðendurnir lokkuðu Moore til að gera tvær í viðbót.
Roger Moore var lengi eini [[England|Englendingurinn]] sem hefur leikið Bond í MGM seríunni. Sean Connery er [[Skotland|skoskur]], George Lazenby frá [[Ástralía|Ástralíu]], [[Timothy Dalton]] er hálfur [[Ítalía|Ítali]], hálf [[Wales|velskur]] og Pierce Brosnan er [[Írland|írskur]]. Reyndar er [[Daniel Craig]] enskur, sem og [[David Niven]].
Ian Fleming var svo hrifinn og vildi ólmur að Sean Connery léki fyrsta Bondinn að hann breytti persónu Bonds og lét föður hans verða skoskan.
== Kvikmyndirnar ==
{| class="wikitable" |
|-
! Nr.
! Titill á frummálinu
! Íslenskur titill
! Ár
! Leikari
! Leikstjóri
|-
| 1 || ''[[Dr. No (kvikmynd)|Dr. No]]'' || || 1962 ||rowspan="5"| [[Sean Connery]] ||rowspan="2" | [[Terence Young]]
|-
| 2 || ''[[From Russia With Love (kvikmynd)|From Russia With Love]]'' || ''[[Með ástarkveðju frá Rússlandi]]'' || 1963
|-
| 3 || ''[[Goldfinger (kvikmynd)|Goldfinger]]'' || || 1964 || [[Guy Hamilton]]
|-
| 4 || ''[[Thunderball (kvikmynd)|Thunderball]]'' || ''[[Þrumufleygur (kvikmynd frá 1965)|Þrumufleygur]]'' || 1965 || Terence Young
|-
| 5 || ''[[You Only Live Twice (kvikmynd)|You Only Live Twice]]'' || ''[[Þú lifir aðeins tvisvar]]'' || 1967 || [[Lewis Gilbert]]
|-
| 6 || ''[[On Her Majesty's Secret Service (kvikmynd)|On Her Majesty's Secret Service]]'' || ''[[Í leyniþjónustu hennar hátignar]]'' || 1969 || [[George Lazenby]] || [[Peter R. Hunt]]
|-
| 7 || ''[[Diamonds Are Forever (kvikmynd)|Diamonds Are Forever]]'' || ''[[Demantar svíkja aldrei]]'' || 1971 || Sean Connery ||rowspan="3" | Guy Hamilton
|-
| 8 || ''[[Live and Let Die (kvikmynd)|Live and Let Die]]'' || ''[[Lifið og látið aðra deyja]]'' || 1973 ||rowspan="7"| [[Roger Moore]]
|-
| 9 || ''[[The Man With the Golden Gun (kvikmynd)|The Man With the Golden Gun]]'' || ''[[Maðurinn með gylltu byssuna]]'' || 1974
|-
| 10 || ''[[The Spy Who Loved Me (kvikmynd)|The Spy Who Loved Me]]'' || ''[[Njósnarinn sem elskaði mig]]'' || 1977 ||rowspan="2" | Lewis Gilbert
|-
| 11 || ''[[Moonraker (kvikmynd)|Moonraker]]'' || ''[[Geimskutlan (kvikmynd)|Geimskutlan]]'' || 1979
|-
| 12 || ''[[For Your Eyes Only (kvikmynd)|For Your Eyes Only]]'' || ''[[Aðeins fyrir þín augu]]'' || 1981 ||rowspan="5" | [[John Glen (leikstjóri)|John Glen]]
|-
| 13 || ''[[Octopussy]]'' || || 1983
|-
| 14 || ''[[A View to Kill]]'' || ''[[Víg í sjónmáli]]'' || 1985
|-
| 15 || ''[[The Living Daylights]]'' || ''[[Logandi hræddir]]'' || 1987 ||rowspan="2"| [[Timothy Dalton]]
|-
| 16 || ''[[Licence to Kill]]'' || ''[[Leyfið afturkallað]]'' || 1989
|-
| 17 || ''[[GoldenEye]]'' || ''[[Gullauga (kvikmynd)|Gullauga]]'' || 1995 ||rowspan="4"| [[Pierce Brosnan]] || [[Martin Campbell]]
|-
| 18 || ''[[Tomorrow Never Dies]]'' || ''[[Heimsyfirráð eða dauði]]'' || 1997 || [[Roger Spottiswoode]]
|-
| 19 || ''[[The World is Not Enough]]'' || ''[[Með heiminn að fótum sér]]'' || 1999 || [[Michael Apted]]
|-
| 20 || ''[[Die Another Day]]'' || ''[[Þótt síðar verði]]'' || 2002 || [[Lee Tamahori]]
|-
| 21 || ''[[Casino Royale (kvikmynd frá 2006)|Casino Royale]]'' || ''[[Royale spilavítið (kvikmynd frá 2006)|Royale spilavítið]]'' || 2006 ||rowspan="5"| [[Daniel Craig]] || Martin Campbell
|-
| 22 || ''[[Quantum of Solace]]'' || ''[[Svolítil huggun]]'' || 2008 || [[Marc Forster]]
|-
| 23 || ''[[Skyfall]]'' || || 2012 ||rowspan="2" | [[Sam Mendes]]
|-
| 24 || ''[[Spectre]]'' || || 2015
|-
| 25 || ''[[No Time to Die]]'' || ''[[Enginn tími til að deyja]]'' || 2021 || [[Cary Joji Fukunaga]]
|-
|}
{{James Bond-kvikmyndir}}
[[Flokkur:Breskar kvikmyndir]]
[[Flokkur:James Bond| ]]
[[Flokkur:Kvikmyndapersónur]]
[[Flokkur:Njósnir]]
[[Flokkur:Skáldsagnapersónur]]
n77lye6sd27hxsda1zcsmb1scjwcwcf
1987442
1987441
2026-11-16T15:18:19Z
TKSnaevarr
53243
/* Kvikmyndirnar */
1987442
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:James Bond (Daniel Craig) figure at Madame Tussauds London (30318318754).jpg|thumb|right|Vaxstytta af [[Daniel Craig]] í hlutverki James Bond á Madame Tussaud-vaxmyndasafninu í London.]]
'''James Bond''' er skáldsagnapersóna úr bókum eftir [[Ian Fleming]]. Um hann hafa einnig verið gerðar margar kvikmyndir.
== Almennar upplýsingar ==
James Bond er myndarlegur [[Bretland|breskur]] [[njósnari]] með einkennisnúmerið 007, sem þýðir að hann hefur leyfi til að drepa. Hann ferðast um heiminn og notar gáfur sínar, bardagakunnáttu og hátækni til þess að sigra illmenni sem sækjast eftir heimsyfirráðum. Ian Fleming notaði þó ekki mikil tæki og tól í bókum sínum en þau urðu eitt af helstu einkennum Bonds þegar myndirnar komu út. Önnur helstu einkenni Bonds eru m.a. að hann er hrifinn að vodka-martini („shaken, not stirred”), [[Walther PPK]] skammbyssan hans og sá vani hans að kynna sig sem: „Bond, James Bond“.
Fleming nefndi James Bond eftir [[líffræði]]ngi sem hafði það nafn. Fleming var mikill fuglaáhugamaður og þegar hann rakst á eintak af bókinni: ''A Field Guide to the Birds of the West Indies'' vissi hann strax að hann myndi nefna njósnarann eftir nafni höfundarins (vildi einnig hafa það sem einfaldast). Bond persónan er þó að einhverju leyti byggð á einkalífi Flemings. Rithöfundurinn vissi að hann ætti að hafa dýran og góðan lífsstíl. Hann var einnig byggður á manni sem Fleming hitti á Estoril spilavítinu í [[Portúgal]] á meðan hann sinnti störfum í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Einnig kom fyrsta bókin frá þeim stað en það var ''Casino Royale''.
== Persónulegar upplýsingar ==
Andrew Bond, faðir James Bond, var [[Skotland|skoskur]] og móðir hans, Monique Delacroix, var [[sviss]]nensk. Bæði dóu þau í slysi sem átti sér stað meðan þau voru í fjallaklifri þegar Bond var aðeins 11 ára gamall. Hann flutti til Kent til frænku sinnar, Miss Charmian Bond, og var skjaldamerkið á heimilinu: „Orbis non sufficit” sem þýðir: „heimurinn nægir ekki“ á [[Latína|latínu]]. Þetta slagorð kom í myndunum ''On Her Majesty’s Secret Service'' og ''The World is not Enough''. James Bond var örstutta stund í Eton menntaskólanum og fór svo yfir í Fettes menntaskólann. Hann sótti svo í háskólann í [[Genf]] en [[1941]] fór hann yfir í breska flotann. Þaðan vann hann sig upp í bresku leyniþjónustunnar. Mikið hefur verið rætt um fæðingardag. Samkvæmt bók Johns Pearson, ''James Bond: The Authorized Biography of 007'', fæddist Bond [[11. nóvember]] [[1920]]. Engin bóka Flemings styður það en í bók hans ''You Only Live Twice'' segir að hann hætti í skóla 17 ára gamall og fór strax í breska flotann (það þýðir að hann fæddist einhvern tímann árið [[1924]]). Í bókinni ''From Russia With Love'' er sagt frá því þegar hann keypti fyrsta bílinn sinn (Bentley) sem átti að gerast [[1933]]. Það þýðir að hann hafi verið of ungur til að keyra hvort sem hann hefði fæddist [[1920]] eða [[1924]]. Hann ætti þá að vera fæddur einhvern tímann á 2. áratug [[20. öld|20. aldar]].
== Ian Fleming ==
Ian Fleming, höfundur flestra bókanna, skrifaði margar bækur og smásögur um persónuna frá árunum [[1953]]-[[1964]]. En eftir dauða hans árið [[1964]] voru aðrir rithöfundar sem héldu persónunni gangandi, þ.á m. Kingsley Amis, John Pearson, John Gardner, Raymond Benson og Charlie Higson.
== Áhuginn ==
James Bond myndaröðin er, eins og stendur, númer tvö á lista yfir tekjuhæstu myndaraðirnar, á eftir ''[[Star Wars]]''-myndaröðinni. Upprunalegu bækur Flemings voru yfirleitt dekkri og dýpri heldur en blandan um einstakt illmenni, ófyrirsjáanleg söguþráð og kynæsandi konur sem falla fyrir Bond sem er venjuleg blanda Bond myndanna. Myndirnar stækkuðu Q-deildina eða tæknideildina og oftast var söguþráður myndanna og bókanna ekki sá sami.
== Leikararnir ==
[[Mynd:Sean Connery as James Bond (1971).jpg|thumb|right|[[Sean Connery]] í hlutverki Bonds við tökur á myndinni ''Diamonds Are Forever'' árið 1971.]]
Fyrsti leikarinn til að túlka Bond var [[Bandaríkin|Bandaríkjamaðurinn]] [[Barry Nelson]] og var það í myndinni ''Casino Royale'' [[1954]] sem framleidd var af [[CBS]] sjónvarpsstöðinni. Árið [[1956]] lék [[Bob Holnenn]] rödd Bonds í [[Suður-Afríka|suður-afrískum]] útvarpsþætti í gerð af ''Moonraker''. [[MGM]] átti nú eftir að gera 21 Bond mynd og voru fyrstu fimm leiknar af [[Sean Connery]] sem að mörgum er talinn besti Bondinn. [[George Lazenby]] gerði eina mynd og kom Sean Connery aftur og gerði svo eina í viðbót. Næstu sjö voru leiknar af [[Roger Moore]] og því næst [[Timothy Dalton]] sem gerði tvær og [[Pierce Brosnan]] næstu fjórar. [[Daniel Craig]] er búin að fara með aðalhlutverk Bonds í fimm myndum, m.a. ''Casino Royale'' en það er fyrsta MGM gerðin af henni en hún hefur verið gerð tvisvar áður. Þrjár James Bond myndir sem MGM framleiddu ekki voru: ''Casino Royale'' (1954), ''Casino Royale'' (1967), þar sem [[David Niven]] fór með hlutverk njósnarans, og ''Never Say Never Again'' (1983), sem var endurgerð kvikmyndarinnar Thunderball frá [[1964]]. Sean Connery lék Bond í henni eins og hann hafði gert árið 1964 í ''Thunderball''.
Árið 2026 var tilkynnt að [[Robert Pattinson]] myndi taka við hlutverki Bond af Daniel Craig.<ref>{{Vefheimild|titill=Robert Pattinson verður James Bond|url=https://www.visir.is/g/20262963911d/robert-pattinson-verdur-james-bond|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=16. nóvember 2026|skoðað=16. nóvember 2026|höfundur=Magnús Jochum Pálsson}}</ref>
== Framleiðsla ==
[[Albert R. Broccoli]] og [[Harry Saltzman]] voru fyrstu framleiðendur Bond myndanna (þ.e. MGM seríunnar) og byrjuðu þeir á ''Dr. No'' þar sem Sean Connery lék njósnarann. Eftir að myndin ''The Man with the Golden Gun'' kom út settist Harry Saltzman í helgan stein. Albert R. Broccoli hætti svo árið [[1989]]. Framleiðslufyrirtækið EON Productions sá um framleiðsluhlið Bonds allt til ársins 1989 og hafði þá hver mynd staðið sig vel varðandi tekjur nema einstakar inni á milli.
== Fróðleiksmolar ==
Margir halda að framleiðendur Bond-myndanna myndu aldrei ráða Bandaríkjamann til að leika hann en í raun hefur það gerst tvisvar og einnig boðið í að leika hann. [[Adam West]] hafði tækifæri á að leika í ''On Her Majesty's Secret Service'' þegar [[Sean Connery]] ákvað að hætta. Að lokum féllst [[George Lazenby]] á að leika í henni og samþykkti Sean Connery að leika aftur í Bond mynd og var það myndin ''Diamonds are Forever'' eftir að Bandaríkjamaðurinn [[John Gavin]] hafnaði því. [[James Brolin]] átti að taka við af [[Roger Moore]] í myndinni ''Octopussy'' en framleiðendurnir lokkuðu Moore til að gera tvær í viðbót.
Roger Moore var lengi eini [[England|Englendingurinn]] sem hefur leikið Bond í MGM seríunni. Sean Connery er [[Skotland|skoskur]], George Lazenby frá [[Ástralía|Ástralíu]], [[Timothy Dalton]] er hálfur [[Ítalía|Ítali]], hálf [[Wales|velskur]] og Pierce Brosnan er [[Írland|írskur]]. Reyndar er [[Daniel Craig]] enskur, sem og [[David Niven]].
Ian Fleming var svo hrifinn og vildi ólmur að Sean Connery léki fyrsta Bondinn að hann breytti persónu Bonds og lét föður hans verða skoskan.
== Kvikmyndirnar ==
{| class="wikitable" |
|-
! Nr.
! Titill á frummálinu
! Íslenskur titill
! Ár
! Leikari
! Leikstjóri
|-
| 1 || ''[[Dr. No (kvikmynd)|Dr. No]]'' || || 1962 ||rowspan="5"| [[Sean Connery]] ||rowspan="2" | [[Terence Young]]
|-
| 2 || ''[[From Russia With Love (kvikmynd)|From Russia With Love]]'' || ''[[Með ástarkveðju frá Rússlandi]]'' || 1963
|-
| 3 || ''[[Goldfinger (kvikmynd)|Goldfinger]]'' || || 1964 || [[Guy Hamilton]]
|-
| 4 || ''[[Thunderball (kvikmynd)|Thunderball]]'' || ''[[Þrumufleygur (kvikmynd frá 1965)|Þrumufleygur]]'' || 1965 || Terence Young
|-
| 5 || ''[[You Only Live Twice (kvikmynd)|You Only Live Twice]]'' || ''[[Þú lifir aðeins tvisvar]]'' || 1967 || [[Lewis Gilbert]]
|-
| 6 || ''[[On Her Majesty's Secret Service (kvikmynd)|On Her Majesty's Secret Service]]'' || ''[[Í leyniþjónustu hennar hátignar]]'' || 1969 || [[George Lazenby]] || [[Peter R. Hunt]]
|-
| 7 || ''[[Diamonds Are Forever (kvikmynd)|Diamonds Are Forever]]'' || ''[[Demantar svíkja aldrei]]'' || 1971 || Sean Connery ||rowspan="3" | Guy Hamilton
|-
| 8 || ''[[Live and Let Die (kvikmynd)|Live and Let Die]]'' || ''[[Lifið og látið aðra deyja]]'' || 1973 ||rowspan="7"| [[Roger Moore]]
|-
| 9 || ''[[The Man With the Golden Gun (kvikmynd)|The Man With the Golden Gun]]'' || ''[[Maðurinn með gylltu byssuna]]'' || 1974
|-
| 10 || ''[[The Spy Who Loved Me (kvikmynd)|The Spy Who Loved Me]]'' || ''[[Njósnarinn sem elskaði mig]]'' || 1977 ||rowspan="2" | Lewis Gilbert
|-
| 11 || ''[[Moonraker (kvikmynd)|Moonraker]]'' || ''[[Geimskutlan (kvikmynd)|Geimskutlan]]'' || 1979
|-
| 12 || ''[[For Your Eyes Only (kvikmynd)|For Your Eyes Only]]'' || ''[[Aðeins fyrir þín augu]]'' || 1981 ||rowspan="5" | [[John Glen (leikstjóri)|John Glen]]
|-
| 13 || ''[[Octopussy]]'' || || 1983
|-
| 14 || ''[[A View to Kill]]'' || ''[[Víg í sjónmáli]]'' || 1985
|-
| 15 || ''[[The Living Daylights]]'' || ''[[Logandi hræddir]]'' || 1987 ||rowspan="2"| [[Timothy Dalton]]
|-
| 16 || ''[[Licence to Kill]]'' || ''[[Leyfið afturkallað]]'' || 1989
|-
| 17 || ''[[GoldenEye]]'' || ''[[Gullauga (kvikmynd)|Gullauga]]'' || 1995 ||rowspan="4"| [[Pierce Brosnan]] || [[Martin Campbell]]
|-
| 18 || ''[[Tomorrow Never Dies]]'' || ''[[Heimsyfirráð eða dauði]]'' || 1997 || [[Roger Spottiswoode]]
|-
| 19 || ''[[The World is Not Enough]]'' || ''[[Með heiminn að fótum sér]]'' || 1999 || [[Michael Apted]]
|-
| 20 || ''[[Die Another Day]]'' || ''[[Þótt síðar verði]]'' || 2002 || [[Lee Tamahori]]
|-
| 21 || ''[[Casino Royale (kvikmynd frá 2006)|Casino Royale]]'' || ''[[Royale spilavítið (kvikmynd frá 2006)|Royale spilavítið]]'' || 2006 ||rowspan="5"| [[Daniel Craig]] || Martin Campbell
|-
| 22 || ''[[Quantum of Solace]]'' || ''[[Svolítil huggun]]'' || 2008 || [[Marc Forster]]
|-
| 23 || ''[[Skyfall]]'' || || 2012 ||rowspan="2" | [[Sam Mendes]]
|-
| 24 || ''[[Spectre]]'' || || 2015
|-
| 25 || ''[[No Time to Die]]'' || ''[[Enginn tími til að deyja]]'' || 2021 || [[Cary Joji Fukunaga]]
|-
|}
==Tilvísanir==
<references/>
{{James Bond-kvikmyndir}}
[[Flokkur:Breskar kvikmyndir]]
[[Flokkur:James Bond| ]]
[[Flokkur:Kvikmyndapersónur]]
[[Flokkur:Njósnir]]
[[Flokkur:Skáldsagnapersónur]]
hvh5uoikasot0so4jm1te7jst3982jl
1322
0
31682
1987457
1905476
2026-11-16T16:37:53Z
Berserkur
10188
1987457
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1319]]|[[1320]]|[[1321]]|[[1322]]|[[1323]]|[[1324]]|[[1325]]|
[[1311–1320]]|[[1321–1330]]|[[1331–1340]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Schlacht bei Mühldorf3.jpg|thumb|right|[[Orrustan við Mühldorf]]. Mynd frá um 1334.]]
[[Mynd:Mariage de Charles IV le Bel et de Marie de Luxembourg, FR 2608.jpg|thumb|right|Brúðkaup [[Karl 4. Frakkakonungur|Karls 4.]] Frakkakonungs og [[María af Lúxemborg|Maríu af Lúxemborg]].]]
Árið '''1322''' ('''MCCCXXII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Jón Halldórsson (biskup)|Jón Halldórsson]] varð biskup í [[Skálholtsbiskupar|Skálholti]].
* Ríkisráð og biskupar í Noregi kusu [[Lárentíus Kálfsson]] biskup á [[Hólabiskupar|Hólum]]. Hann var þó ekki vígður fyrr en [[1324]].
* [[Bergur Sokkason]] varð príor í [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]].
* [[Auðunn rauði]] lét af embætti Hólabiskups.
===Fædd===
===Dáin===
* [[Auðunn rauði]] Hólabiskup (f. um [[1250]]).
== Erlendis ==
* [[3. janúar]] - [[Karl 4. Frakkakonungur|Karl 4.]] varð konungur [[Frakkland]]s og [[Konungsríkið Navarra|Navarra]].
* [[16. mars]] - [[Játvarður 2.]] Englandskonungur bældi niður uppreisn aðalsmanna í orrustunni við Boroughbridge.
* [[19. maí]] - Hjónaband [[Karl 4. Frakkakonungur|Karls 4.]] Frakkakonungs og [[Blanka af Búrgund|Blönku]] drottningar gert ógilt. Hún hafði þá setið í [[dýflissa|dýflissu]] í átta ár.
* [[20. september]] - [[Róbert 1. Skotakonungur]] hóf að herja á norður-England.
* [[21. september]] - [[Karl 4. Frakkakonungur|Karl 4.]] giftist [[María af Lúxemborg|Maríu af Lúxemborg]].
* [[28. september]] - [[Orrustan við Mühldorf]] í [[Bæjaraland]]i á milli Bæverja undir forystu [[Lúðvík 4. keisari|Lúðvíks]] af Wittelsbach (síðar keisara) og [[Austurríki]]smanna undir forystu [[Friðrik fagri af Habsborg|Friðriks fagra]] af Habsborg, en þeir höfðu báðir verið kjörnir konungar Þýskalands [[1314]]. Orrustan var síðasta stórorrustan í Evrópu á miðöldum þar sem [[skotvopn]] komu ekki við sögu.
* [[14. október]] - [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert Bruce]] Skotakonungur vann sigur á liði [[Játvarður 2.|Játvarðar 2.]] Englandskonungs í orrustunni við Byland. Játvarður slapp naumlega.
* Sveitir [[Ingibjörg Hákonardóttir af Noregi|Ingibjargar Hákonardóttur]] hertogaynju undir forystu [[Knútur Porse|Knúts Porse]] gerðu innrás á [[Skánn|Skán]].
===Fædd===
===Dáin===
* [[3. janúar]] - [[Filippus 5. Frakkakonungur]] (f. [[1292]]).
[[Flokkur:1322]]
[[Flokkur:1321-1330]]
bi0uqtxc9hsetpt4mt2tq52pzgyovnu
1987458
1987457
2026-11-16T16:38:23Z
Berserkur
10188
1987458
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1319]]|[[1320]]|[[1321]]|[[1322]]|[[1323]]|[[1324]]|[[1325]]|
[[1311–1320]]|[[1321–1330]]|[[1331–1340]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Schlacht bei Mühldorf3.jpg|thumb|right|[[Orrustan við Mühldorf]]. Mynd frá um 1334.]]
[[Mynd:Mariage de Charles IV le Bel et de Marie de Luxembourg, FR 2608.jpg|thumb|right|Brúðkaup [[Karl 4. Frakkakonungur|Karls 4.]] Frakkakonungs og [[María af Lúxemborg|Maríu af Lúxemborg]].]]
Árið '''1322''' ('''MCCCXXII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Jón Halldórsson (biskup)|Jón Halldórsson]] varð biskup í [[Skálholtsbiskupar|Skálholti]].
* Ríkisráð og biskupar í Noregi kusu [[Lárentíus Kálfsson]] biskup á [[Hólabiskupar|Hólum]]. Hann var þó ekki vígður fyrr en [[1324]].
* [[Bergur Sokkason]] varð príor í [[Möðruvallaklaustur|Möðruvallaklaustri]].
===Fædd===
===Dáin===
* [[Auðunn rauði]] Hólabiskup (f. um [[1250]]).
== Erlendis ==
* [[3. janúar]] - [[Karl 4. Frakkakonungur|Karl 4.]] varð konungur [[Frakkland]]s og [[Konungsríkið Navarra|Navarra]].
* [[16. mars]] - [[Játvarður 2.]] Englandskonungur bældi niður uppreisn aðalsmanna í orrustunni við Boroughbridge.
* [[19. maí]] - Hjónaband [[Karl 4. Frakkakonungur|Karls 4.]] Frakkakonungs og [[Blanka af Búrgund|Blönku]] drottningar gert ógilt. Hún hafði þá setið í [[dýflissa|dýflissu]] í átta ár.
* [[20. september]] - [[Róbert 1. Skotakonungur]] hóf að herja á norður-England.
* [[21. september]] - [[Karl 4. Frakkakonungur|Karl 4.]] giftist [[María af Lúxemborg|Maríu af Lúxemborg]].
* [[28. september]] - [[Orrustan við Mühldorf]] í [[Bæjaraland]]i á milli Bæverja undir forystu [[Lúðvík 4. keisari|Lúðvíks]] af Wittelsbach (síðar keisara) og [[Austurríki]]smanna undir forystu [[Friðrik fagri af Habsborg|Friðriks fagra]] af Habsborg, en þeir höfðu báðir verið kjörnir konungar Þýskalands [[1314]]. Orrustan var síðasta stórorrustan í Evrópu á miðöldum þar sem [[skotvopn]] komu ekki við sögu.
* [[14. október]] - [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert Bruce]] Skotakonungur vann sigur á liði [[Játvarður 2.|Játvarðar 2.]] Englandskonungs í orrustunni við Byland. Játvarður slapp naumlega.
* Sveitir [[Ingibjörg Hákonardóttir af Noregi|Ingibjargar Hákonardóttur]] hertogaynju undir forystu [[Knútur Porse|Knúts Porse]] gerðu innrás á [[Skánn|Skán]].
===Fædd===
===Dáin===
* [[3. janúar]] - [[Filippus 5. Frakkakonungur]] (f. [[1292]]).
[[Flokkur:1322]]
[[Flokkur:1321-1330]]
7gvcnssqn1jgvtzm16s34hvn1yivtqy
Pavlódarfylki
0
51047
1987496
1427024
2026-11-17T02:03:11Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987496
wikitext
text/x-wiki
{| border="1" cellpadding="2" style="float:right; border-collapse:collapse; border-color:#e3e3e3; background-color:#fefefe; width:307px; margin-bottom:15px; margin-left:1em; font-size:95%;"
! style="background: #e3e3e3;" colspan="2" | Pavlódarfylki
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| colspan="2" | [[Mynd:Pavlodar in Kazakhstan.svg|center|260px]]
|-
! style="background: #e3e3e3;" colspan="2" |
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| colspan="2" |
|-
|- style="background: #e3e3e3;"
! colspan="2" | Grunnupplýsingar
|-
| '''Heiti''': || Pavlódarfylki
|-
| '''Kasakskt nafn''': || Павлодар облысы
|-
| '''Rússneskt nafn''': || Павлодарская область
|-
| '''Höfuðborg''': || [[Pavlódar]]
|-
| '''Íbúafjöldi''': || 749.516
|-
| '''Flatarmál''': || 127,5 km²
|-
| '''Opinber vefsíða''': || [https://web.archive.org/web/20190806005710/http://www.pavlodar.gov.kz/ www.pavlodar.gov.kz]
|}
{{Gátt Kasakstans}}
'''Pavlódarfylki''' ([[Kasakska|kasakska:]] Павлодар облысы, [[Rússneska|rússneska:]] Павлодарская область) er [[fylki]] í Norður-[[Kasakstan]]. Höfuðborg fylkisins er borgin [[Pavlódar]].
== Tenglar ==
*[https://web.archive.org/web/20190806005710/http://www.pavlodar.gov.kz/ Opinber vefsíðan Pavlódarfylkisins (á kasöksku og rússnesku)]
{{Fylki í Kasakstan}}
{{stubbur|kasakstan}}
[[Flokkur:Kasakstan]]
[[Flokkur:Fylki í Kasakstan]]
2z2lw0clz70lthksmnjp7cf36v7ji60
Þorsteinn Ingi Sigfússon
0
54717
1987522
1867320
2026-11-17T11:04:28Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987522
wikitext
text/x-wiki
{{Heimildir vantar|vantar heimildir fyrir störf}}
'''Þorsteinn Ingi Sigfússon''', var fæddur 4.júní 1954 í Vestmannaeyjum og lést í Stokkhólmi 15.júlí 2019. Þorsteinn var [[eðlisfræði]]ngur, þekktur fyrir störf sín að orkumálum, sjálfbærni og nýsköpun.
== Menntun ==
Þorsteinn varð stúdent frá Menntaskólanum við Hamrahlíð [[1973]], stundaði nám í eðlisfræði og [[stærðfræði]] við [[háskólinn í Kaupmannahöfn|háskólann í Kaupmannahöfn]] 1973-[[1978]] og útskrifaðist með [[doktorspróf]] frá Cavendish Laboratory við [[háskólinn í Cambridge|háskólann í Cambridge]] á [[Bretland]]i [[1982|198]]3.
== Störf ==
Þorsteinn Ingi tók við starfi fræðimanns við Raunvísindastofnun Háskóla Íslands 1982 og varð prófessor í eðlisfræði við skólann árið 1989. Gegndi hann því starfi í þrjá áratugi.
Hann sinnti ýmsum trúnaðarstörfum innan og utan Háskóla Íslands og var m.a. formaður stjórnar Raunvísindastofnunar Háskóla Íslands 1986-1990, formaður kynningarnefndar Háskóla Íslands 1990-1991, formaður stjórnar Háskólabókasafnsins 1993-1994 og fulltrúi Háskólans í stjórn Landsbókasafns Íslands-Háskólabókasafns við stofnun þess 1994. Þorsteinn Ingi varð forstöðumaður Verkfræðistofnunar Háskóla Íslands 1995. Árið 1996 varð hann formaður framkvæmdastjórnar Ólympíukeppninnar í eðlisfræði sem haldin var í Reykjavík 1998. Þorsteinn Ingi var formaður Rannsóknarráðs Íslands 1996-1999 og formaður Tækninefndar ráðsins 2008-2013. Hann var annar tveggja fulltrúa Háskóla Íslands í stjórn Keilis 2007-2010.
Þorsteinn var frumkvöðull og beitti sér fyrir tengingu fræðasamfélagsins við atvinnulífið. Fjöldi stúdenta, meistaranema og doktorsnema nutu handleiðslu hans á breiðu bili frá efnisfræði málma og orkumálum til vetnis. Hann hefur einnig skrifað fjölda greina í tímarit og bækur um efnið.
Þorsteinn Ingi var ráðinn forstjóri Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands árið 2007 og gegndi því starfi til 2019.
Í starfi sínu hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands var hann ötull talsmaður nýsköpunar á öllum sviðum og um allt land. Hann beitti sér fyrir stofnun FabLab smiðja víðs vegar um landið og tók þátt í átaki um beislun orku í heimabyggð með námskeiðunum Orkubóndinn auk fjölda annarra leiða til að efla fólk jafnt í listum sem vísindum og tækni með stofnun setra jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem á landsbyggðinni.
Þorsteinn Ingi tók þátt í alþjóðlegu samstarfi Íslands á sviði orkumála og var heimsþekktur fyrirlesari á sviði endurnýjanlegrar orku og vetnistækni.
Þorsteinn var fulltrúi Íslands þegar alþjóðlegu vetnisorkusamtökin IPHE (International Partnership for the Hydrogen Economy) voru stofnuð af helstu orkumálaráðherrum heims í Washington 2003. Var hann þá kjörinn annar af tveimur formönnum framkvæmdanefndar, ásamt Hanns-Joachim Neef og gegndi þeirri formennsku til 2007.
Þorsteinn og Prófessor Ralph Sims frá Nýja Sjálandi voru upphafsmenn veitingu sérstakra verðlauna, Renewable Energy Prize (Ali Sayigh Trophy) til þeirra landa sem mestum árangri hafa náð í innleiðingu endurnýjanlegra orkugjafa á gefnu tímabili og voru fyrstu Rnewable Energy Prize verðlaunin veitt af forseta Íslands á alheimsþingi World Renewable Energy Council í Flórens á Ítalíu (WREC 2006). <nowiki>https://www.wrenuk.co.uk/awards/</nowiki>
Þorsteinn Ingi tók þátt í stofnun ýmissa fyrirtækja, þ. á m. Vaka-fiskeldiskerfis, Als-álvinnslu og Íslenskrar NýOrku.
Þorsteinn Ingi kom að stofnun og sat í stjórn Íslenska Orkuklasans (áður Iceland Geothermal) frá 2009-2018.Hann var frumkvöðull á sviði [[orka|orkurannsókna]] á [[Ísland]]i. Þorsteinn varð forstjóri Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands frá stofnun hennar 2007-2019.
== Ritstörf ==
Eftir Þorstein Inga liggja fjölmargar vísindagreinar auk annarra skrifa.
Þorsteinn ritstýrði m.a. ,,Í hlutarins eðli” , afmælisriti til heiðurs Þorbirni Sigurgeirssyni professor og ritstýrði einnig riti Eðlisfræðifélags Íslands um árabil.
Hann var höfundur bókarinnar ,,Planet Hydrogen - The taming of the Proton” árið 2008. Bókin var upphaflega skrifuð og gefin út á ensku af Coxmoor Publishing Company í Englandi. Á sama tíma var íslenska útgáfan gefin út af Hinu íslenska bókmenntafélagi sem ,,Dögun vetnisaldar – Róteindin tamin”. Baldur Arnarson þýddi og staðfærði íslensku útgáfuna ásamt höfundi.
Í tilefni af sextugsafmæli Þorsteins Inga árið 2014 var gefið út afmælisritið Þekkingin beisluð – nýsköpunarbók.
== Verðlaun og viðurkenningar ==
- British Council Fellowship, 1979
- Clerk-Maxwell award fellowship 1980 fyrir þróun nýrrar tækni í rannsóknum á seglum.
- Valinn Research Fellow við Darwin College, Cambridge 1981
- Sæmdur Riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu af forseta Íslands þann 1.janúar 2004
- Hlaut hin virtu Orkuverðlaun The International Global Energy Prize, í St. Petersburg, fyrir störf sín að vetnismálum, 2007
- Heiðursmerki Verkfræðingafélags Íslands, maí 2019
- Viðurkenning IPHE, International Partnership for the Hydrogen Economy, á ráðstefnu Hringborðs norðurslóða, október 2019.
Eftir lát Þorsteins var stofnaður Nýsköpunarsjóður Þorsteins Inga Sigfússonar við Háskóla Íslands til að stuðla að auknum áhuga á nýsköpun'''. https://web.archive.org/web/20240418105109/https://sjodir.hi.is/nyskopunarsjodur_dr_thorsteins_inga_sigfussonar'''
==Tenglar==
* [http://www.raunvis.hi.is/~this/ ''Heimasíða Þorsteins''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924084926/http://www.raunvis.hi.is/~this/ |date=2015-09-24 }} (''Sótt 24. september 2007'')
* [http://www.newenergy.is/newenergy/is ''Heimasíða Íslenskrar NýOrku''] (''Sótt 24. september 2007'')
* [http://nmi.is/um-okkur/stefna-og-skipurit/forstjori/ "Nýsköpunarmiðstöð Íslands"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919163103/http://www.nmi.is/um-okkur/stefna-og-skipurit/forstjori/ |date=2015-09-19 }}
[[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
{{fd|1954|2019}}
[[Flokkur:Vestmannaeyingar]]
[[Flokkur:Íslenskir eðlisfræðingar]]
[[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Hamrahlíð]]
0gnt4bw98frwvsvrlgozr4dqhqmxaq5
Benazir Bhutto
0
58491
1987495
1921593
2026-11-17T01:36:23Z
TKSnaevarr
53243
1987495
wikitext
text/x-wiki
{{Forsætisráðherra
| nafn = Benazir Bhutto
| nafn_á_frummáli= {{nobold|بينظير بُھٹو}}
| mynd = Oliver Mark - Benazir Bhutto, Dubai 2006 (cropped).jpg
| myndatexti1 = Benazir Bhutto árið 2006.
| titill= Forsætisráðherra Pakistans
| stjórnartíð_start = 18. október 1993
| stjórnartíð_end= 5. nóvember 1996
| forseti = [[Wasim Sajjad]] (starfandi)<br>[[Farooq Leghari]]
| forveri =[[Moeen Qureshi]] {{small|(starfandi)}}
| eftirmaður = [[Malik Meraj Khalid]] {{small|(starfandi)}}
| stjórnartíð_start2 = 2. desember 1988
| stjórnartíð_end2 = 6. ágúst 1990
| forseti2 = [[Ghulam Ishaq Khan]]
| forveri2 = [[Muhammad Khan Junejo]]
| eftirmaður2 = [[Ghulam Mustafa Jatoi]] {{small|(starfandi)}}
| fæddur = {{fæðingardagur|1953|6|21}}
| fæðingarstaður = [[Karachi]], [[Pakistan]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2007|12|27|1953|6|21}}
|dánarstaður = [[Rawalpindi]], [[Púnjab (Pakistan)|Púnjab]], [[Pakistan]]
| stjórnmálaflokkur = [[Þjóðarflokkur Pakistans]]
| trú = [[Súnní]]
| maki ={{gifting|[[Asif Ali Zardari]]|1987}}
| faðir = [[Zulfikar Ali Bhutto]]
| móðir = [[Nusrat Bhutto]]
| börn = [[Bilawal Bhutto Zardari|Bilawal]], Bakhtawar, [[Aseefa Bhutto Zardari|Aseefa]]
| háskóli = [[Radcliffe College]] (AB)<br>[[Lady Margaret Hall, Oxford]] (BA)<br>[[St Catherine's College, Oxford]] (MSt)
| undirskrift = Benazir Bhutto Signature.svg
| gælunafn= BB<br>Járnfrúin
}}
'''Benazir Bhutto''' (fædd [[21. júní]] [[1953]], látin [[27. desember]] [[2007]]) var [[Pakistan|pakistanskur]] [[stjórnmál]]amaður. Hún varð fyrsti kvenforsætisráðherra í [[Islam|íslömsku]] landi árið [[1988]] og var síðar kosin aftur árið [[1993]]. Í bæði skiptin var hún sett af af þáverandi forsetum eftir ásakanir um [[spilling]]u.<ref>{{Vefheimild|titill= Einstakur ferill Benazir Bhutto |útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 18. október 2007 |skoðað=25. júní 2025|url=https://www.visir.is/g/200771018122/einstakur-ferill-benazir-bhutto|höfundur=
Sigríður Guðlaugsdóttir}}</ref> Hún lést eftir skotárás og sprengjutilræði í [[Rawalpindi]] þar sem hún var að ávarpa stuðningsmenn sína.<ref>{{Vefheimild|titill= Bhutto myrt með skothríð og sprengju|url=https://www.visir.is/g/200771227033/bhutto-myrt-med-skothrid-og-sprengju-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 27. desember 2007|skoðað=10. maí 2025|höfundur=Óli Tynes}}</ref>
Bhutto flutti til [[Kúveit]] í sjálfskipaða [[útlegð]] frá 1999 þar til hún sneri heim til Pakistans að nýju [[18. október]] [[2007]].
Benazir Bhutto var elsta dóttir [[Zulfikar Ali Bhutto]], sem var forseti og síðar forsætisráðherra Pakistans.<ref>{{Tímarit.is|1693582|Dauði Ali Bhuttos|höfundur=Guðmundur Halldórsson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. nóvember 1988|blaðsíða=20–21}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{Stubbur|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Bhutto, Benazir}}
{{fde|1953|2007|Bhutto, Benazir}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Pakistans]]
[[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]]
gggl5nfgwuix4zauyftjx0osat6kkbq
Hinrik 7. Englandskonungur
0
59476
1987505
1976382
2026-11-17T05:41:15Z
RicLightning
122904
1987505
wikitext
text/x-wiki
{{Konungur
|titill = Konungur Englands
|ætt = Túdor-ætt
|skjaldarmerki = Coat of Arms of Henry VII of England (1485-1509) Variant Motto.svg
|mynd = Henry Seven England.jpg
|nafn = Hinrik 7.
|ríkisár = 22. ágúst 1485 – 21. apríl 1509
|skírnarnafn = Henry Tudor
|kjörorð = ''Dieu et mon droit''
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1457|1|28}}
|fæðingarstaður = [[Pembroke-kastali|Pembroke-kastala]], [[Pembroke]], [[Wales]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1509|4|21|1457|1|28}}
|dánarstaður = [[Richmond-höll]], [[Surrey]], [[England]]i
|grafinn = [[Westminster Abbey]]
|undirskrift = Henry VII Signature.svg
|faðir = [[Játmundur Túdor, 1. jarlinn af Richmond]]
|móðir = [[Lafði Margrét Beaufort]]
|titill_maka = Drottning
|maki = {{gifting|[[Elísabet af York]]|1486|1503|orsök=dó}}
|börn = {{plainlist|
* [[Artúr, prins af Wales]]
* [[Margrét Túdor|Margrét Skotadrottning]]
* [[Hinrik 8.]]
* [[Elísabet Túdor (1492–1495)|Elísabet]]
* [[María Tudor|María Frakkadrottning]]
* [[Játmundur Túdor, hertogi af Somerset|Játmundur, hertogi af Somerset]]
}}
}}
'''Hinrik 7.''' ([[28. janúar]] [[1457]] – [[21. apríl]] [[1509]]), var konungur [[England]]s og lávarður af [[Írland]]i á árunum [[1485]] – [[1509]]. Hann var fyrsti konungurinn af [[Tudorættin]]ni.
Hinrik var sonur Edmund Tudor og lafði Margrétar Beaufort, sem var aðeins þrettán ára þegar hún fæddi einkason sinn og þá þegar orðin ekkja því að Edmund, sem var stuðningsmaður Hinriks 6. af Lancaster-ætt, dó í fangelsi tveimur mánuðum fyrir fæðingu hans. Hinrik ólst að mestu leyti upp hjá föðurfjölskyldu sinni í [[Wales]] og þegar [[Játvarður 4.]] af York-ættinni varð konungur árið [[1471]], flúði Hinrik til [[Frakkland]]s þar sem hann var að mestu leyti næstu fjórtán árin.
Árið [[1485]] sneri Hinrik aftur til Englands en þá var [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharður 3.]] af York-ættinni, bróðir Játvarðar 4., konungur Englands. Hinrik batt enda á Rósastríðið þegar hann varð konungur eftir að hafa sigrað her Ríkharðs 3. í [[bardaginn við Bosworth|bardaganum við Bosworth]] þar sem Ríkharður féll.
Hinrik giftist [[Elísabet af York|Elísabetu af York]] dóttur Játvarðs 4. árið [[1486]]. Með hjónabandinu má segja að ættirnar tvær hafi verið sameinaðar og þar með dró mjög úr líkum á frekari átökum. Elsti sonur þeirra, Arthúr, fæddist árið [[1486]] og fékk hann titilinn [[prins af Wales|prinsinn af Wales]] þar sem hann átti að taka við krúnunni af föður sínum. Arthúr dó hins vegar skyndilega árið [[1502]] og því varð næstelsti sonur Hinriks, sem einnig hét [[Hinrik 8.|Hinrik]], erfingi krúnunnar.
Hinrik vildi halda góðum tengslum við [[Spánn|Spán]], sem þá var að sameinast í eitt ríki, og í því skyni hafði hann gift Arthúr son sinn [[Katrín af Aragóníu|Katrínu af Aragóníu]]. Eftir lát Arthúrs vildi hann viðhalda þessum tengslum og eftir lát Arthúrs fékk hann leyfisbréf frá [[Júlíus II|Júlíusi II]] páfa fyrir giftingu Katrínar og Hinriks sonar síns, en slíkt hjónaband var annars óheimilt samkvæmt reglum kaþólsku kirkjunnar. Og eftir að Elísabet kona Hinriks lést af barnsförum [[1503]] fékk hann einnig undanþágu til að giftast Katrínu sjálfur ef honum sýndist svo. Þá höfðu reyndar aðstæður breyst á Spáni og Hinrik fékk bakþanka og sló ákvörðunum um giftingu Katrínar á frest, enda var Hinrik prins aðeins tólf ára.
Sjálfur hafði Hinrik 7. einhvern hug á að giftast aftur og sendi meðal annars fulltrúa sína til [[Napólí]] árið 1505 til að meta Jóhönnu ekkjudrottningu þar sem hugsanlega drottningu Englands en ekkert varð þó úr neinu og Hinrik dó úr [[berklar|berklum]] 21. apríl 1509. Tæpum tveimur mánuðum síðar giftust Hinrik 8. og Katrín.
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Konungur Englands]] |
frá = 1485 |
til = 1509 |
fyrir = [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharður 3.]] |
eftir = [[Hinrik 8.]] |
}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Lávarður Írlands]] |
frá = 1485 |
til = 1509 |
fyrir = [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharður 3.]] |
eftir = [[Hinrik 8.]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{fd|1457|1509}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
[[Flokkur:Konungar Englands]]
[[Flokkur:Túdor-ætt]]
t3e0g9hegafvh72k7bt4ftcmx7nvuev
Ríkharður 3. Englandskonungur
0
59484
1987491
1976383
2026-11-17T00:29:40Z
RicLightning
122904
1987491
wikitext
text/x-wiki
{{Konungur
|titill = Konungur Englands
|ætt = York-ætt
|skjaldarmerki = Coat of Arms of Richard III of England (1483-1485) Variant Motto 2.svg
|mynd = King_Richard_III.jpg
|nafn = Ríkharður 3.
|ríkisár = 26. júní 1483 – 22. ágúst 1485
|kjörorð = ''Loyaulte me lie''
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1452|10|2}}
|fæðingarstaður = [[Fotheringhay-kastali|Fotheringhay-kastala]], [[Northamptonshire]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1485|8|22|1452|10|2}}
|dánarstaður = [[Bosworth]], [[Leicestershire]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|grafinn = 25. ágúst 1485<br>[[Greyfriars, Leicester]]<br>26. mars 2015<br>[[Dómkirkjan í Leicester]]
|undirskrift = Richard III signature 1.svg
|faðir = [[Ríkharður af Jórvík, 3. hertoginn af Jórvík]]
|móðir = [[Cecily Neville]]
|titill_maka = Drottning
|maki = {{gifting|[[Anne Neville]]|1472|1485|orsök=dó}}
|börn = {{ubl|[[Játvarður af Middleham, prins af Wales]]|[[Jóhann af Gloucester]]|Katrín greifynja af Pembroke}}
}}
'''Ríkharður 3.''' ([[2. október]] [[1452]] – [[22. ágúst]] [[1485]]) var konungur [[England]]s frá [[1483]] til [[1485]]. Ríkharður var síðasti konungur Englands af [[York-ættinni]].
Ríkharður var sonur Ríkharðs Plantagenet, 3. hertoga af York og Cecily Neville. Hann var einnig bróðir [[Játvarður 4.|Játvarðs 4.]] Englandskonungs. Ríkharður var tryggur stuðningsmaður Játvarðs meðan hann var konungur og varð ríkur og valdamikill í hans valdatíð.
Þegar Játvarður 4. lést árið 1483 voru synir hans tveir á undan Ríkharði í röðinni um að erfa krúnuna. Sá eldri var 12 ára og tók við krúnunni sem [[Játvarður 5.]]. Játvarður var hins vegar fljótlega tekinn til fanga og læstur inni í [[Lundúnaturn]]i ásamt 9 ára bróður sínum, Ríkharði af Shrewsbury, 1. hertoganum af York. Fljótlega var því lýst yfir að drengirnir væru ekki lögmætir erfingjar krúnunnar og Ríkharður 3. varð konungur Englands. Ekkert spurðist til drengjanna tveggja eftir þetta og eru örlög þeirra ráðgáta enn í dag, þótt flestir telji að Ríkharður hafi látið taka þá af lífi.
Ríkharður var giftur Anne Neville, en hún dó árið 1485 og átti Ríkharður þá engan lögmætan erfingja því sonur þeirra hafði dáið árið áður.
Sama ár mætti Ríkharður [[Hinrik 7.|Hinrik Tudor]] í [[Orrustan við Bosworth|bardaganum við Bosworth]] þar sem nokkrir af hershöfðingjum Ríkharðs sviku hann og gengu í lið með Hinriki. Útkoma bardagans var sú að her Ríkharðs beið ósigur og hann sjálfur lést. Hinrik var þá krýndur konungur sem Hinrik 7.
Líkamsleifar Ríkharðs uppgötvuðust í september árið 2012 eftir uppgröft undir bílastæði í [[Leicester]]. [[Philippa Langley]], handritshöfundur frá Edinborg, hafði átt frumkvæði að verkefni til að finna líkamsleifar Ríkharðs og aflaði sér stuðnings frá [[Háskólinn í Leicester|Háskólanum í Leicester]]. Hún hafði fært rök fyrir því að bein Ríkharðs væru að finna undir bílastæðinu, þar sem áður hafði verið kirkja.<ref>{{Vefheimild|titill= Bein Ríkharðs III. fundin?|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2012/09/13/bein_rikhards_iii_fundin/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 13. september 2012 |skoðað=2. nóvember 2025}}</ref> Þriggja mánaða erfðarannsókn á beinagrindinni staðfesti síðan að þetta væru bein Ríkharðs.<ref>{{Vefheimild|titill= Konan sem fann Ríkharð III.|url=https://www.mbl.is/frettir/taekni/2013/02/05/konan_sem_fann_rikhard_iii/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 5. febrúar 2013|skoðað=2. nóvember 2025}}</ref> Bein Ríkharðs voru grafin á ný í Leicesterskíri þann 22. mars árið 2015.<ref>{{Vefheimild|titill= Ríkharður þriðji borinn til grafar í dag|url=https://www.visir.is/g/20151861264d/rikhardur-thridji-borinn-til-grafar-i-dag|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 22. mars 2015 |skoðað=2. nóvember 2025|höfundur=Kjartan Hreinn Njálsson}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Konungur Englands]] |
frá = 1483 |
til = 1485 |
fyrir = [[Játvarður 5.]] |
eftir = [[Hinrik 7.]] |
}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Lávarður Írlands]] |
frá = 1483 |
til = 1485 |
fyrir = [[Játvarður 5.]] |
eftir = [[Hinrik 7.]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1452|1485}}
[[Flokkur:Plantagenetætt]]
[[Flokkur:Konungar Englands]]
5kaet344r0heesu4w085td0c03unols
Malíveldi
0
61153
1987435
1903072
2026-11-16T14:06:58Z
TKSnaevarr
53243
1987435
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:MALI_empire_map.PNG|thumb|right|Kort sem sýnir Malíveldið.]]
'''Malíveldi''' var [[konungsríki]] [[mandinkar|mandinka]] á bökkum [[Nígerfljót]]s í [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]]. Það stóð frá um [[1235]] til um [[1610]]. Ríkið var stofnað af [[Sundiata Keita]]. Það varð þekkt um allan heim fyrir ríkidæmi sitt, einkum eftir pílagrímsferð [[mansa]]ns [[Musa 1.]] til [[Mekka]] árið [[1324]] sem er sögð hafa valdið almennu verðfalli á [[gull]]i. Grunnurinn að auði Malíveldisins var [[Saharaverslunin]] með [[gull]], [[salt]] og [[þrælahald|þræla]].
{{stubbur|saga}}
[[Flokkur:Saga Afríku]]
[[Flokkur:Fyrrum Afríkuríki]]
[[Flokkur:Malíveldið| ]]
[[Flokkur:Stofnað 1235]]
[[Flokkur:Lagt niður 1610]]
3b4wfddgwp9br11574n2oxtro1y43zk
Hinrik 5. Englandskonungur
0
64643
1987497
1917778
2026-11-17T03:13:39Z
RicLightning
122904
1987497
wikitext
text/x-wiki
{{Konungur
|titill = Konungur Englands
|ætt = Lancaster-ætt
|skjaldarmerki = Coat of Arms of Henry V of England (1413-1422) Variant Motto 1.svg
|mynd = King Henry V from NPG.jpg
|nafn = Hinrik 5.
|ríkisár = 21. mars 1413 – 31. ágúst 1422
|skírnarnafn = Henry Lancaster
|kjörorð =
|fæðingardagur = [[16. september]] [[1387]]
|fæðingarstaður = [[Monmouth-kastali|Monmouth-kastala]], [[Wales]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1422|8|31|1387|9|16}}
|dánarstaður = [[Château de Vincennes]], [[Konungsríkið Frakkland|Frakklandi]]
|grafinn = [[Westminster Abbey]]
|undirskrift = HenryVSig.svg
|faðir = [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinrik 4.]]
|móðir = [[Mary de Bohun]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Katrín af Valois]] (g. 1420)
|börn = [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]]
}}
'''Hinrik 5.''' ([[enska]]: ''Henry V'') ([[16. september]] [[1387]] – [[31. ágúst]] [[1422]]) var konungur [[England]]s frá [[1413]] til [[1422]]. Á ríkisstjórnarárum hans nutu Englendingar einna mestrar velgengni í [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðinu]].
== Uppvöxtur ==
Hinrik var sonur [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinriks 4.]] eða Henry Bolingbroke og [[Mary de Bohun]], fyrri konu hans, en hún lést þegar Hinrik var sjö ára. Þegar Hinrik fæddist var hann þó ekki ríkiserfingi og ekkert útlit fyrir að svo yrði þar sem [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharður 2.]] frændi hans, sem þá var konungur, var ungur að árum og líklegur til að eignast erfingja og auk þess stóðu aðrir framar í erfðaröðinni.
En árið 1399 stýrði Bolingbroke uppreisn gegn Ríkharði 2. og var honum steypt af stóli en Bolingbroke krýndur konungur í hans stað. Varð Hinrik yngri þá prinsinn af Wales, eða erfingi krúnunnar. Faðir hans hafði hug á að láta hann giftast [[Ísabella af Valois|Ísabellu]], hinni barnungu ekkju Ríkharðs konungs, en ekkert varð þó af því og Ísabella sneri heim til Frakklands en tuttugu árum síðar giftist Hinrik yngstu systur hennar.
== Konungur Englands ==
Hinrik varð hershöfðingi í stjórnartíð föður síns, aðeins sextán ára að aldri, þótti standa sig mjög vel og átti meðal annars þátt í að berja niður uppreisn í Wales og uppreisn [[Harry Hotspur Percy]] 1403. Þar særðist hann illa af örvarskoti og hafði því áberandi ör í andliti. Hann tók líka virkan þátt í stjórn ríkisins um tíma, enda var konungur oft illa haldinn af veikindum sem hrjáðu hann, en hætti því árið [[1411]], eftir ágreining við föður sinn. Hinrik 4. lést svo árið [[1413]] og var Hinrik krýndur sem Hinrik 5. 9. apríl 1413.
Hinrik 5. er einna frægastur fyrir sigra sína í [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðinu]]. Þegar hann varð konungur hafði verið friður á milli [[Frakkland|Frakka]] og Englendinga síðan [[1389]] en Hinrik lýsti yfir stríði og gerði tilkall til stórra svæða í Frakklandi. Árið [[1415]] sigldi hann með her yfir [[Ermarsund]]ið og réðst inn í Frakkland. Sama ár vann hann sigur á Frökkum í bardaganum við Agincourt. Sigurinn var einn sá frækilegasti af hálfu Englendinga í stríðinu, þar sem franski herinn var margfalt stærri og ensku hermennirnir þar að auki þreyttir eftir margra daga göngu.
Árið [[1417]] var Hinrik 5. aftur í Frakklandi og lagði þá undir sig [[Rouen]] og fleiri borgir. Árið [[1420]] undirrituðu hann og [[Karl 6.]] Frakklandskonungur svo [[Troyes-sáttmálinn|Troyes-sáttmálann]] sem kvað á um að Hinrik skyldi erfa krúnu Frakklands en ekki sonur Karls. Einnig var samið um að Hinrik skyldi giftast yngstu dóttur Karls, [[Katrín af Valois, Englandsdrottning|Katrínu af Valois]]. Brúðkaup þeirra var haldið 2. júní 1420. Þau héldu svo til Englands, þar sem Katrín var krýnd drottning.
Sumarið [[1421]] hélt Hinrik í sína síðustu herferð til Frakklands. Katrín var þá barnshafandi og fæddi son 6. desember sama ár, sem látinn var heita Hinrik. Hinrik náði góðum árangri í herför sinni í Frakkland en [[31. ágúst]] [[1422]] lést hann skyndilega í Château de Vincennes nálægt [[París]], líklega úr [[blóðkreppusótt]]. Ef hann hefði lifað tveimur mánuðum lengur hefði hann líklega verið krýndur konungur Frakklands því Karl 6. tengdafaðir hans lést 21. október.
Hinrik sonur hans erfði ríkið sem [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]], aðeins átta mánaða gamall.
== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál = En|titill = Henry V of England|mánuðurskoðað = 29. maí|árskoðað = 2011}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Listi yfir einvalda Englands|Konungur Englands]]<br>[[Lávarður Írlands]] |
frá = 1413 |
til = 1422 |
fyrir = [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinrik 4.]] |
eftir = [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1387|1422}}
[[Flokkur:Hertogar af Normandí]]
[[Flokkur:Hundrað ára stríðið]]
[[Flokkur:Konungar Englands]]
[[Flokkur:Lancaster-ætt]]
[[Flokkur:Plantagenetætt]]
[[Flokkur:Ríkisstjórar Frakklands]]
0c1qwp2kdhjsos6a7aisv0v4pmob4t3
Rocahöfði
0
65846
1987437
1503856
2026-11-16T14:35:25Z
Kent Wang
121274
Nota mynd úr Wikidata
1987437
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:{{#property:P18}}|thumb|right|Vitinn á Rocahöfða]]
'''Rocahöfði''' ([[portúgalska]] ''Cabo da Roca'') er vestasti oddi [[Portúgal]]s og jafnframt vestasti oddi meginlands [[Evrópa|Evrópu]]. Hann tilheyrir portúgalska sveitarfélaginu [[Sintra]] í [[Lissabonumdæmi]].
{{Commons|Cabo da Roca|Rocahöfða}}
{{stubbur|landafræði}}
[[Flokkur:Nes í Portúgal]]
m1gr73zu2bcfawxq08hjikog034qucl
Italo Svevo
0
75086
1987451
1959705
2026-11-16T16:21:25Z
Akigka
183
1987451
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Svevo.jpg|thumb|right|Italo Svevo]]
'''Italo Svevo''' ('''Aron Hector Schmitz'''; [[19. desember]] [[1861]] – [[13. september]] [[1928]]) var [[Ítalía|ítalskur]] [[rithöfundur]] og [[athafnamaður]]. Hann fæddist í [[Trieste]] sem þá tilheyrði [[Austurrísk-ungverska keisaradæmið|Austurrísk-ungverska keisaradæminu]] (til 1920). Hann var af vel stæðri [[gyðingar|gyðingafjölskyldu]] sem rak uppruna sinn til [[Ungverjaland]]s. Hann hlaut menntun í [[þýska|þýsku]] og [[viðskiptafræði]]. Fyrirtæki föður hans varð gjaldþrota 1880 svo Schmitz hóf störf við banka og tók að skrifa í blöð undir dulnefni. Árið 1892 gaf hann út sína fyrstu skáldsögu ''Una vita'' („Líf“) undir dulnefninu Italo Svevo. Árið 1898 kom síðan út ''Senilità'' („Elliglöp“). Hvorug skáldsagan vakti nokkra athygli.<ref>{{Cite book|last=Moloney|first=Brian|url=http://archive.org/details/writersofitaly3i0000unse|title=Italo Svevo: A critical introduction|date=1974|publisher=University of Edinburgh Press|others=Internet Archive}}</ref>
1907 hóf hann [[enska|enskunám]] við [[Berlitz]]-enskuskóla í Trieste. Þar kynntist hann [[James Joyce]] sem kenndi við skólann og hvatti hann til að halda áfram að skrifa. Árið 1923 gaf hann út ''La coscienza di Zeno'' („Samviska Zenos“) sem eru æviminningar aðalpersónunnar og endurspegla að stórum hluta ævi Svevos sjálfs. Þessi skáldsaga vakti ekki meiri athygli en þær fyrri þar til Joyce kynnti hana fyrir frönskum gagnrýnendum tveimur árum síðar.<ref name="Treccani">{{cite web|last=Costa |first=Simona |website=[[Enciclopedia Treccani]]|title=SCHMITZ, Aron Hector
|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/aron-hector-schmitz_%28Dizionario-Biografico%29/ |language=it |year=2018 |location=[[Rome]] |publisher=Treccani |series=Dizionario Biografico degli Italiani |volume=91 |access-date=2019-11-30}}</ref> Um leið hóf ítalska skáldið [[Eugenio Montale]] að hæla bókinni opinberlega.<ref name="Treccani"/> Við þetta varð Svevo að bókmenntastjörnu. Hann náði þó ekki að ljúka við fjórðu skáldsögu sína, ''Il vecchione o Le confessioni del vegliardo'' („Gamlinginn eða Játningar öldungsins“) þar sem hann lést eftir bílslys á leið heim frá [[Bormio]] árið 1928.<ref>{{cite web|url=https://www.ilpiccolo.it/cultura-e-spettacoli/libri-e-dibattiti-per-ricordare-lultimo-giorno-di-svevo-svelati-i-suoi-piatti-preferiti-a-cena-kr377nnk|title=Libri e dibattiti per ricordare l’ultimo giorno di Svevo. Svelati i suoi piatti preferiti a cena|date=11. september 2018|website=Il Piccolo}}</ref>
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{stubbur|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Svevo, Italo}}
[[Flokkur:Ítalskir rithöfundar]]
[[Flokkur:Dauðsföll í umferðarslysum]]
{{fd|1861|1928}}
27hmnlzfgp9ptea16vb6t0zkj4fwvq4
1987452
1987451
2026-11-16T16:21:36Z
Akigka
183
1987452
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Svevo.jpg|thumb|right|Italo Svevo]]
'''Italo Svevo''' ('''Aron Hector Schmitz'''; [[19. desember]] [[1861]] – [[13. september]] [[1928]]) var [[Ítalía|ítalskur]] [[rithöfundur]] og [[athafnamaður]]. Hann fæddist í [[Trieste]] sem þá tilheyrði [[Austurrísk-ungverska keisaradæmið|Austurrísk-ungverska keisaradæminu]] (til 1920). Hann var af vel stæðri [[gyðingar|gyðingafjölskyldu]] sem rak uppruna sinn til [[Ungverjaland]]s. Hann hlaut menntun í [[þýska|þýsku]] og [[viðskiptafræði]]. Fyrirtæki föður hans varð gjaldþrota 1880 svo Schmitz hóf störf við banka og tók að skrifa í blöð undir dulnefni. Árið 1892 gaf hann út sína fyrstu skáldsögu ''Una vita'' („Líf“) undir dulnefninu Italo Svevo. Árið 1898 kom síðan út ''Senilità'' („Elliglöp“). Hvorug skáldsagan vakti nokkra athygli.<ref>{{Cite book|last=Moloney|first=Brian|url=http://archive.org/details/writersofitaly3i0000unse|title=Italo Svevo: A critical introduction|date=1974|publisher=University of Edinburgh Press|others=Internet Archive}}</ref>
Árið 1907 hóf hann [[enska|enskunám]] við [[Berlitz]]-enskuskóla í Trieste. Þar kynntist hann [[James Joyce]] sem kenndi við skólann og hvatti hann til að halda áfram að skrifa. Árið 1923 gaf hann út ''La coscienza di Zeno'' („Samviska Zenos“) sem eru æviminningar aðalpersónunnar og endurspegla að stórum hluta ævi Svevos sjálfs. Þessi skáldsaga vakti ekki meiri athygli en þær fyrri þar til Joyce kynnti hana fyrir frönskum gagnrýnendum tveimur árum síðar.<ref name="Treccani">{{cite web|last=Costa |first=Simona |website=[[Enciclopedia Treccani]]|title=SCHMITZ, Aron Hector
|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/aron-hector-schmitz_%28Dizionario-Biografico%29/ |language=it |year=2018 |location=[[Rome]] |publisher=Treccani |series=Dizionario Biografico degli Italiani |volume=91 |access-date=2019-11-30}}</ref> Um leið hóf ítalska skáldið [[Eugenio Montale]] að hæla bókinni opinberlega.<ref name="Treccani"/> Við þetta varð Svevo að bókmenntastjörnu. Hann náði þó ekki að ljúka við fjórðu skáldsögu sína, ''Il vecchione o Le confessioni del vegliardo'' („Gamlinginn eða Játningar öldungsins“) þar sem hann lést eftir bílslys á leið heim frá [[Bormio]] árið 1928.<ref>{{cite web|url=https://www.ilpiccolo.it/cultura-e-spettacoli/libri-e-dibattiti-per-ricordare-lultimo-giorno-di-svevo-svelati-i-suoi-piatti-preferiti-a-cena-kr377nnk|title=Libri e dibattiti per ricordare l’ultimo giorno di Svevo. Svelati i suoi piatti preferiti a cena|date=11. september 2018|website=Il Piccolo}}</ref>
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{stubbur|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Svevo, Italo}}
[[Flokkur:Ítalskir rithöfundar]]
[[Flokkur:Dauðsföll í umferðarslysum]]
{{fd|1861|1928}}
o07trn6icbbx0g5xy3mh7xss7fbossu
1987453
1987452
2026-11-16T16:22:38Z
Akigka
183
1987453
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Svevo.jpg|thumb|right|Italo Svevo]]
'''Aron Hector Schmitz''' ([[19. desember]] [[1861]] – [[13. september]] [[1928]]), þekktur undir höfundarnafninu '''Italo Svevo''', var [[Ítalía|ítalskur]] [[rithöfundur]] og [[athafnamaður]]. Hann fæddist í [[Trieste]] sem þá tilheyrði [[Austurrísk-ungverska keisaradæmið|Austurrísk-ungverska keisaradæminu]] (til 1920). Hann var af vel stæðri [[gyðingar|gyðingafjölskyldu]] sem rak uppruna sinn til [[Ungverjaland]]s. Hann hlaut menntun í [[þýska|þýsku]] og [[viðskiptafræði]]. Fyrirtæki föður hans varð gjaldþrota 1880 svo Schmitz hóf störf við banka og tók að skrifa í blöð undir dulnefni. Árið 1892 gaf hann út sína fyrstu skáldsögu ''Una vita'' („Líf“) undir dulnefninu Italo Svevo. Árið 1898 kom síðan út ''Senilità'' („Elliglöp“). Hvorug skáldsagan vakti nokkra athygli.<ref>{{Cite book|last=Moloney|first=Brian|url=http://archive.org/details/writersofitaly3i0000unse|title=Italo Svevo: A critical introduction|date=1974|publisher=University of Edinburgh Press|others=Internet Archive}}</ref>
Árið 1907 hóf hann [[enska|enskunám]] við [[Berlitz]]-enskuskóla í Trieste. Þar kynntist hann [[James Joyce]] sem kenndi við skólann og hvatti hann til að halda áfram að skrifa. Árið 1923 gaf hann út ''La coscienza di Zeno'' („Samviska Zenos“) sem eru æviminningar aðalpersónunnar og endurspegla að stórum hluta ævi Svevos sjálfs. Þessi skáldsaga vakti ekki meiri athygli en þær fyrri þar til Joyce kynnti hana fyrir frönskum gagnrýnendum tveimur árum síðar.<ref name="Treccani">{{cite web|last=Costa |first=Simona |website=[[Enciclopedia Treccani]]|title=SCHMITZ, Aron Hector
|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/aron-hector-schmitz_%28Dizionario-Biografico%29/ |language=it |year=2018 |location=[[Rome]] |publisher=Treccani |series=Dizionario Biografico degli Italiani |volume=91 |access-date=2019-11-30}}</ref> Um leið hóf ítalska skáldið [[Eugenio Montale]] að hæla bókinni opinberlega.<ref name="Treccani"/> Við þetta varð Svevo að bókmenntastjörnu. Hann náði þó ekki að ljúka við fjórðu skáldsögu sína, ''Il vecchione o Le confessioni del vegliardo'' („Gamlinginn eða Játningar öldungsins“) þar sem hann lést eftir bílslys á leið heim frá [[Bormio]] árið 1928.<ref>{{cite web|url=https://www.ilpiccolo.it/cultura-e-spettacoli/libri-e-dibattiti-per-ricordare-lultimo-giorno-di-svevo-svelati-i-suoi-piatti-preferiti-a-cena-kr377nnk|title=Libri e dibattiti per ricordare l’ultimo giorno di Svevo. Svelati i suoi piatti preferiti a cena|date=11. september 2018|website=Il Piccolo}}</ref>
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{stubbur|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Svevo, Italo}}
[[Flokkur:Ítalskir rithöfundar]]
[[Flokkur:Dauðsföll í umferðarslysum]]
{{fd|1861|1928}}
d86ropajlqdhilrwldn9zs2oyl8hk0u
Robert Pattinson
0
79730
1987440
1951337
2026-11-16T15:16:58Z
TKSnaevarr
53243
1987440
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Robert Pattinson at Berlinale 2025.jpg|thumb|200px|right|Robert Pattinson, 2025.]]
'''Robert Thomas Pattinson''' (f. [[13. maí]] [[1986]]) er [[England|enskur]] [[leikari]], [[fyrirsæta]] og [[tónlistarmaður]]. Hann varð upphaflega þekktur fyrir að leika persónurnar Cedric Diggory í kvikmyndinni ''[[Harry Potter og eldbikarinn (kvikmynd)|Harry Potter og eldbikarinn]]'' (2005) og [[Edward Cullen]] í kvikmyndaröðinni ''[[Ljósaskipti (kvikmyndaröð)|Ljósaskipti]]'' (2008–2012). Í seinni tíð hefur hann birst í aðalhlutverkum í fjölda kvikmynda, meðal annars sem [[Leðurblökumaðurinn]] í myndinni ''[[The Batman]]'' árið 2022. Árið 2026 var tilkynnt að Pattinson yrði næsti leikari til að fara með hlutverk ofurnjósnarans [[James Bond]].<ref>{{Vefheimild|titill=Robert Pattinson verður James Bond|url=https://www.visir.is/g/20262963911d/robert-pattinson-verdur-james-bond|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=16. nóvember 2026|skoðað=16. nóvember 2026|höfundur=Magnús Jochum Pálsson}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{stubbur|leikari}}
{{F|1986}}
{{DEFAULTSORT:Pattinson, Robert}}
[[Flokkur:Enskir leikarar]]
0mgcj8n5akkd7wkt2cvzlenipnpq3xz
Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi
0
85671
1987487
1977141
2026-11-16T23:08:15Z
~2026-60550-98
122903
Það voru engin "bráðabirgðaákvæði" í stjórnarskrá.
1987487
wikitext
text/x-wiki
[[Þjóðaratkvæðagreiðsla |Þjóðaratkvæðagreiðslur]] hafa níu sinnum farið fram á [[Ísland]]i. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] kveður á um við hvaða aðstæður bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur skuli haldnar. Í 11 gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi leysir forseta frá störfum, í 26. gr. segir að hún skuli haldin ef forseti synjar lagafrumvarpi staðfestingar og í 79. gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi samþykkir breytingar á kirkjuskipan ríkisins. Þjóðaratkvæðagreiðslu má einnig halda um tiltekið lagafrumvarp eða málefni samkvæmt ályktun frá Alþingi eða af öðrum ástæðum, en slík þjóðaratkvæðagreiðsla getur þó aðeins verið ráðgefandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/138/s/0118.html|titill=Frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009–2010.)}}</ref>
Af þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi hafa tvær verið vegna synjunar forseta á að undirrita lög og engar verið haldnar vegna breytinga á kirkjuskipan ríkisins eða vegna þess að alþingi hafi leyst forseta frá störfum. Tvisvar sinnum hafa farið fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur samkvæmt eldri stjórnarskrám. Fimm sinnum hefur farið fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla samkvæmt ályktun frá Alþingi, [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|sú síðasta]] í ágúst 2026.
Engin ákvæði voru í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu þegar forseti Íslands synjaði lagafrumvarpi staðfestingar í Icesave-málinu 2010. Sett voru sérstök lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave 2010|þvi tilfelli]]. Almenn lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðsla voru svo sett síðar á árinu 2010. Þau lög voru afnumim með samþykkt nýrra kosningalaga 2021 sem fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna en með þeim fékk [[Landskjörstjórn]] mun stærra hlutverk við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu en hún skal til að mynda standa fyrir almennri kynningu á málefninu.
Samkvæmt núgildandi stjórnarskrá og kosningalögum þarf einungis hreinan meirihluta gildra atkvæða til þess að tillaga teljist samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki er krafist lágmarks þátttöku. Eina þjóðaratkvæðagreiðslan sem fram hefur farið á Íslandi þar giltu kröfur um aukinn meirihluta og lágmarksþátttöku var um slit [[Sambandslögin|sambandslaganna]] sem greidd voru atkvæði um 1944. 18. grein þeirra kvað á um að 3/4 hluti atkvæðisbærra kjósenda þyrftu að taka þátt og að 3/4 hluti greiddra atkvæða þyrfti að falla með sambandsslitum til þess að sambandslögin myndu falla úr gildi. Í [[bráðabirgðaákvæði]] við [[stjórnarskrá]]na sem sett árið [[2013]] sem fyrntist þann [[30. apríl]] [[2017]] var leyft að breyta mætti stjórnarskrá með þjóðaratkvæðagreiðslu ef það væri samþykkt með meirihluta gildra atkvæða en þó ekki nema 40% allra kjósenda á kjörskrá væru samþykkir breytingunni.
Af þeim níu þjóðaratkvæðagreiðslum sem fram hafa farið á Íslandi voru fimm haldnar fyrir stofnun lýðveldisins og fjórar eftir stofnun þess. Í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum var spurt um fleira en eitt mál í einu: Í þjóðaratkvæðagreiðslu 1944 var kosið um tvö mál í einu og í þjóðaratvæðagreiðslu 2012 um sex mál. Alls hafa því fimmtán spurningar verið lagðar fyrir kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi.
{| class="wikitable"
!Ár!!Kosið um!!Þátttaka!!Samþykk!!Andvíg
|-
|[[1908]]||[[áfengisbann]]||73%||60,1%||39,9%
|-
|[[1916]]||[[Þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]]||53%||8,2%||91,8%
|-
|[[1918]]||setningu [[sambandslögin|sambandslaganna]]||43,8% ||92,6%||7,4%.
|-
|[[1933]]||afnám áfengisbanns||45%||57,7%||42,3%
|-
|[[1944]]||afnám sambandslaganna||98,61%||99,5%||0,5%
|-
|[[1944]]||setningu nýrrar stjórnarskrár||98,61%||98,5%||1,5%
|-
|[[2010]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||62,51%||1,82%||98,18%
|-
|[[2011]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||75%||40,1%||59,7%
|-
|[[2012]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|tillögur stjórnlagaráðs]] (sex spurningar) ||48,9%|| ||
|-
|[[2026]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]] || 82,5% || 47,2% || 52,8%
|}
== Forsetinn og þjóðaratkvæðagreiðsla ==
26. grein [[Stjórnarskrá Íslands|stjórnarskrár Íslands]] hljóðar svo:
:„Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“
Þrisvar hefur reynt á gildi 26. greinarinnar. Í fyrsta skiptið árið 2004 þegar forseti synjaði lögum um svokallað [[Fjölmiðlafrumvarpið|fjölmiðlafrumvarp]] staðfestingar. Í því tilfelli kom ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ný lög voru sett sem námu þau fyrri úr gildi. Annað skiptið var þegar forseti synjaði lögum um skuldbindingar Íslands vegna [[Icesave]] staðfestingar árið 2010. Í því tilviki fór atkvæðagreiðslan fram þann 6. mars 2010. Það var í fyrsta skipti sem þjóðin felldi lög sem hafa verið samþykkt af Alþingi. Rúm 98% þeirra sem tóku afstöðu sögðu nei. Þriðja skiptið var 2011 og snerist einnig um Icesave. Þá var nýjum lögum um Icesave hafnað.
== Tengill ==
* [https://web.archive.org/web/20100307231351/http://www.kosning.is/thjodaratkvaedagreidslur/yfirlit/ Yfirlit yfir þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi] - Úr skýrslu starfshóps um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar (júní 2004)
{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi| ]]
f4z8lo3faotg1a8zxm4nfyapr02mgpg
1987488
1987487
2026-11-16T23:09:51Z
~2026-60550-98
122903
Hverjar ættu þessar þjóðaratkvæðagreiðslur að hafa verið?
1987488
wikitext
text/x-wiki
[[Þjóðaratkvæðagreiðsla |Þjóðaratkvæðagreiðslur]] hafa níu sinnum farið fram á [[Ísland]]i. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] kveður á um við hvaða aðstæður bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur skuli haldnar. Í 11 gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi leysir forseta frá störfum, í 26. gr. segir að hún skuli haldin ef forseti synjar lagafrumvarpi staðfestingar og í 79. gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi samþykkir breytingar á kirkjuskipan ríkisins. Þjóðaratkvæðagreiðslu má einnig halda um tiltekið lagafrumvarp eða málefni samkvæmt ályktun frá Alþingi eða af öðrum ástæðum, en slík þjóðaratkvæðagreiðsla getur þó aðeins verið ráðgefandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/138/s/0118.html|titill=Frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009–2010.)}}</ref>
Af þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi hafa tvær verið vegna synjunar forseta á að undirrita lög og engar verið haldnar vegna breytinga á kirkjuskipan ríkisins eða vegna þess að alþingi hafi leyst forseta frá störfum.
Engin ákvæði voru í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu þegar forseti Íslands synjaði lagafrumvarpi staðfestingar í Icesave-málinu 2010. Sett voru sérstök lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave 2010|þvi tilfelli]]. Almenn lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðsla voru svo sett síðar á árinu 2010. Þau lög voru afnumim með samþykkt nýrra kosningalaga 2021 sem fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna en með þeim fékk [[Landskjörstjórn]] mun stærra hlutverk við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu en hún skal til að mynda standa fyrir almennri kynningu á málefninu.
Samkvæmt núgildandi stjórnarskrá og kosningalögum þarf einungis hreinan meirihluta gildra atkvæða til þess að tillaga teljist samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki er krafist lágmarks þátttöku. Eina þjóðaratkvæðagreiðslan sem fram hefur farið á Íslandi þar giltu kröfur um aukinn meirihluta og lágmarksþátttöku var um slit [[Sambandslögin|sambandslaganna]] sem greidd voru atkvæði um 1944. 18. grein þeirra kvað á um að 3/4 hluti atkvæðisbærra kjósenda þyrftu að taka þátt og að 3/4 hluti greiddra atkvæða þyrfti að falla með sambandsslitum til þess að sambandslögin myndu falla úr gildi. Í [[bráðabirgðaákvæði]] við [[stjórnarskrá]]na sem sett árið [[2013]] sem fyrntist þann [[30. apríl]] [[2017]] var leyft að breyta mætti stjórnarskrá með þjóðaratkvæðagreiðslu ef það væri samþykkt með meirihluta gildra atkvæða en þó ekki nema 40% allra kjósenda á kjörskrá væru samþykkir breytingunni.
Af þeim níu þjóðaratkvæðagreiðslum sem fram hafa farið á Íslandi voru fimm haldnar fyrir stofnun lýðveldisins og fjórar eftir stofnun þess. Í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum var spurt um fleira en eitt mál í einu: Í þjóðaratkvæðagreiðslu 1944 var kosið um tvö mál í einu og í þjóðaratvæðagreiðslu 2012 um sex mál. Alls hafa því fimmtán spurningar verið lagðar fyrir kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi.
{| class="wikitable"
!Ár!!Kosið um!!Þátttaka!!Samþykk!!Andvíg
|-
|[[1908]]||[[áfengisbann]]||73%||60,1%||39,9%
|-
|[[1916]]||[[Þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]]||53%||8,2%||91,8%
|-
|[[1918]]||setningu [[sambandslögin|sambandslaganna]]||43,8% ||92,6%||7,4%.
|-
|[[1933]]||afnám áfengisbanns||45%||57,7%||42,3%
|-
|[[1944]]||afnám sambandslaganna||98,61%||99,5%||0,5%
|-
|[[1944]]||setningu nýrrar stjórnarskrár||98,61%||98,5%||1,5%
|-
|[[2010]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||62,51%||1,82%||98,18%
|-
|[[2011]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||75%||40,1%||59,7%
|-
|[[2012]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|tillögur stjórnlagaráðs]] (sex spurningar) ||48,9%|| ||
|-
|[[2026]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]] || 82,5% || 47,2% || 52,8%
|}
== Forsetinn og þjóðaratkvæðagreiðsla ==
26. grein [[Stjórnarskrá Íslands|stjórnarskrár Íslands]] hljóðar svo:
:„Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“
Þrisvar hefur reynt á gildi 26. greinarinnar. Í fyrsta skiptið árið 2004 þegar forseti synjaði lögum um svokallað [[Fjölmiðlafrumvarpið|fjölmiðlafrumvarp]] staðfestingar. Í því tilfelli kom ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ný lög voru sett sem námu þau fyrri úr gildi. Annað skiptið var þegar forseti synjaði lögum um skuldbindingar Íslands vegna [[Icesave]] staðfestingar árið 2010. Í því tilviki fór atkvæðagreiðslan fram þann 6. mars 2010. Það var í fyrsta skipti sem þjóðin felldi lög sem hafa verið samþykkt af Alþingi. Rúm 98% þeirra sem tóku afstöðu sögðu nei. Þriðja skiptið var 2011 og snerist einnig um Icesave. Þá var nýjum lögum um Icesave hafnað.
== Tengill ==
* [https://web.archive.org/web/20100307231351/http://www.kosning.is/thjodaratkvaedagreidslur/yfirlit/ Yfirlit yfir þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi] - Úr skýrslu starfshóps um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar (júní 2004)
{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi| ]]
312zqoiwwrl5axh551ugvso0lkgklmw
1987489
1987488
2026-11-16T23:11:07Z
~2026-60550-98
122903
Það eru engin "bráðaburgðaákvæði" í stjórnarskránni.
1987489
wikitext
text/x-wiki
[[Þjóðaratkvæðagreiðsla |Þjóðaratkvæðagreiðslur]] hafa níu sinnum farið fram á [[Ísland]]i. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] kveður á um við hvaða aðstæður bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur skuli haldnar. Í 11 gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi leysir forseta frá störfum, í 26. gr. segir að hún skuli haldin ef forseti synjar lagafrumvarpi staðfestingar og í 79. gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi samþykkir breytingar á kirkjuskipan ríkisins. Þjóðaratkvæðagreiðslu má einnig halda um tiltekið lagafrumvarp eða málefni samkvæmt ályktun frá Alþingi eða af öðrum ástæðum, en slík þjóðaratkvæðagreiðsla getur þó aðeins verið ráðgefandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/138/s/0118.html|titill=Frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009–2010.)}}</ref>
Af þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi hafa tvær verið vegna synjunar forseta á að undirrita lög og engar verið haldnar vegna breytinga á kirkjuskipan ríkisins eða vegna þess að alþingi hafi leyst forseta frá störfum.
Engin ákvæði voru í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu þegar forseti Íslands synjaði lagafrumvarpi staðfestingar í Icesave-málinu 2010. Sett voru sérstök lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave 2010|þvi tilfelli]]. Almenn lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðsla voru svo sett síðar á árinu 2010. Þau lög voru afnumim með samþykkt nýrra kosningalaga 2021 sem fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna en með þeim fékk [[Landskjörstjórn]] mun stærra hlutverk við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu en hún skal til að mynda standa fyrir almennri kynningu á málefninu.
Samkvæmt núgildandi stjórnarskrá og kosningalögum þarf einungis hreinan meirihluta gildra atkvæða til þess að tillaga teljist samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki er krafist lágmarks þátttöku. Eina þjóðaratkvæðagreiðslan sem fram hefur farið á Íslandi þar giltu kröfur um aukinn meirihluta og lágmarksþátttöku var um slit [[Sambandslögin|sambandslaganna]] sem greidd voru atkvæði um 1944. 18. grein þeirra kvað á um að 3/4 hluti atkvæðisbærra kjósenda þyrftu að taka þátt og að 3/4 hluti greiddra atkvæða þyrfti að falla með sambandsslitum til þess að sambandslögin myndu falla úr gildi.
Af þeim níu þjóðaratkvæðagreiðslum sem fram hafa farið á Íslandi voru fimm haldnar fyrir stofnun lýðveldisins og fjórar eftir stofnun þess. Í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum var spurt um fleira en eitt mál í einu: Í þjóðaratkvæðagreiðslu 1944 var kosið um tvö mál í einu og í þjóðaratvæðagreiðslu 2012 um sex mál. Alls hafa því fimmtán spurningar verið lagðar fyrir kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi.
{| class="wikitable"
!Ár!!Kosið um!!Þátttaka!!Samþykk!!Andvíg
|-
|[[1908]]||[[áfengisbann]]||73%||60,1%||39,9%
|-
|[[1916]]||[[Þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]]||53%||8,2%||91,8%
|-
|[[1918]]||setningu [[sambandslögin|sambandslaganna]]||43,8% ||92,6%||7,4%.
|-
|[[1933]]||afnám áfengisbanns||45%||57,7%||42,3%
|-
|[[1944]]||afnám sambandslaganna||98,61%||99,5%||0,5%
|-
|[[1944]]||setningu nýrrar stjórnarskrár||98,61%||98,5%||1,5%
|-
|[[2010]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||62,51%||1,82%||98,18%
|-
|[[2011]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||75%||40,1%||59,7%
|-
|[[2012]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|tillögur stjórnlagaráðs]] (sex spurningar) ||48,9%|| ||
|-
|[[2026]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]] || 82,5% || 47,2% || 52,8%
|}
== Forsetinn og þjóðaratkvæðagreiðsla ==
26. grein [[Stjórnarskrá Íslands|stjórnarskrár Íslands]] hljóðar svo:
:„Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“
Þrisvar hefur reynt á gildi 26. greinarinnar. Í fyrsta skiptið árið 2004 þegar forseti synjaði lögum um svokallað [[Fjölmiðlafrumvarpið|fjölmiðlafrumvarp]] staðfestingar. Í því tilfelli kom ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ný lög voru sett sem námu þau fyrri úr gildi. Annað skiptið var þegar forseti synjaði lögum um skuldbindingar Íslands vegna [[Icesave]] staðfestingar árið 2010. Í því tilviki fór atkvæðagreiðslan fram þann 6. mars 2010. Það var í fyrsta skipti sem þjóðin felldi lög sem hafa verið samþykkt af Alþingi. Rúm 98% þeirra sem tóku afstöðu sögðu nei. Þriðja skiptið var 2011 og snerist einnig um Icesave. Þá var nýjum lögum um Icesave hafnað.
== Tengill ==
* [https://web.archive.org/web/20100307231351/http://www.kosning.is/thjodaratkvaedagreidslur/yfirlit/ Yfirlit yfir þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi] - Úr skýrslu starfshóps um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar (júní 2004)
{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi| ]]
f27vn6rq7vkrz5wkfznodhsjetvct34
1987510
1987489
2026-11-17T09:08:22Z
Bjarki S
9
Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-60550-98|~2026-60550-98]] ([[User talk:~2026-60550-98|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Bjarki S|Bjarki S]]
1977141
wikitext
text/x-wiki
[[Þjóðaratkvæðagreiðsla |Þjóðaratkvæðagreiðslur]] hafa níu sinnum farið fram á [[Ísland]]i. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] kveður á um við hvaða aðstæður bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur skuli haldnar. Í 11 gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi leysir forseta frá störfum, í 26. gr. segir að hún skuli haldin ef forseti synjar lagafrumvarpi staðfestingar og í 79. gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi samþykkir breytingar á kirkjuskipan ríkisins. Frá 2013 til 2017 var einnig í gildi bráðabirgðaákvæði við stjórnarskrá sem heimilaði breytingar á henni með þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðaratkvæðagreiðslu má einnig halda um tiltekið lagafrumvarp eða málefni samkvæmt ályktun frá Alþingi, en slík þjóðaratkvæðagreiðsla getur þó aðeins verið ráðgefandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/138/s/0118.html|titill=Frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009–2010.)}}</ref>
Af þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi hafa tvær verið vegna synjunar forseta á að undirrita lög og engar verið haldnar vegna breytinga á kirkjuskipan ríkisins eða vegna þess að alþingi hafi leyst forseta frá störfum. Tvisvar sinnum hafa farið fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur samkvæmt eldri stjórnarskrám. Fimm sinnum hefur farið fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla samkvæmt ályktun frá Alþingi, [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|sú síðasta]] í ágúst 2026.
Engin ákvæði voru í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu þegar forseti Íslands synjaði lagafrumvarpi staðfestingar í Icesave-málinu 2010. Sett voru sérstök lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave 2010|þvi tilfelli]]. Almenn lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðsla voru svo sett síðar á árinu 2010. Þau lög voru afnumim með samþykkt nýrra kosningalaga 2021 sem fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna en með þeim fékk [[Landskjörstjórn]] mun stærra hlutverk við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu en hún skal til að mynda standa fyrir almennri kynningu á málefninu.
Samkvæmt núgildandi stjórnarskrá og kosningalögum þarf einungis hreinan meirihluta gildra atkvæða til þess að tillaga teljist samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki er krafist lágmarks þátttöku. Eina þjóðaratkvæðagreiðslan sem fram hefur farið á Íslandi þar giltu kröfur um aukinn meirihluta og lágmarksþátttöku var um slit [[Sambandslögin|sambandslaganna]] sem greidd voru atkvæði um 1944. 18. grein þeirra kvað á um að 3/4 hluti atkvæðisbærra kjósenda þyrftu að taka þátt og að 3/4 hluti greiddra atkvæða þyrfti að falla með sambandsslitum til þess að sambandslögin myndu falla úr gildi. Í [[bráðabirgðaákvæði]] við [[stjórnarskrá]]na sem sett árið [[2013]] sem fyrntist þann [[30. apríl]] [[2017]] var leyft að breyta mætti stjórnarskrá með þjóðaratkvæðagreiðslu ef það væri samþykkt með meirihluta gildra atkvæða en þó ekki nema 40% allra kjósenda á kjörskrá væru samþykkir breytingunni.
Af þeim níu þjóðaratkvæðagreiðslum sem fram hafa farið á Íslandi voru fimm haldnar fyrir stofnun lýðveldisins og fjórar eftir stofnun þess. Í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum var spurt um fleira en eitt mál í einu: Í þjóðaratkvæðagreiðslu 1944 var kosið um tvö mál í einu og í þjóðaratvæðagreiðslu 2012 um sex mál. Alls hafa því fimmtán spurningar verið lagðar fyrir kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi.
{| class="wikitable"
!Ár!!Kosið um!!Þátttaka!!Samþykk!!Andvíg
|-
|[[1908]]||[[áfengisbann]]||73%||60,1%||39,9%
|-
|[[1916]]||[[Þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]]||53%||8,2%||91,8%
|-
|[[1918]]||setningu [[sambandslögin|sambandslaganna]]||43,8% ||92,6%||7,4%.
|-
|[[1933]]||afnám áfengisbanns||45%||57,7%||42,3%
|-
|[[1944]]||afnám sambandslaganna||98,61%||99,5%||0,5%
|-
|[[1944]]||setningu nýrrar stjórnarskrár||98,61%||98,5%||1,5%
|-
|[[2010]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||62,51%||1,82%||98,18%
|-
|[[2011]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||75%||40,1%||59,7%
|-
|[[2012]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|tillögur stjórnlagaráðs]] (sex spurningar) ||48,9%|| ||
|-
|[[2026]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]] || 82,5% || 47,2% || 52,8%
|}
== Forsetinn og þjóðaratkvæðagreiðsla ==
26. grein [[Stjórnarskrá Íslands|stjórnarskrár Íslands]] hljóðar svo:
:„Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“
Þrisvar hefur reynt á gildi 26. greinarinnar. Í fyrsta skiptið árið 2004 þegar forseti synjaði lögum um svokallað [[Fjölmiðlafrumvarpið|fjölmiðlafrumvarp]] staðfestingar. Í því tilfelli kom ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ný lög voru sett sem námu þau fyrri úr gildi. Annað skiptið var þegar forseti synjaði lögum um skuldbindingar Íslands vegna [[Icesave]] staðfestingar árið 2010. Í því tilviki fór atkvæðagreiðslan fram þann 6. mars 2010. Það var í fyrsta skipti sem þjóðin felldi lög sem hafa verið samþykkt af Alþingi. Rúm 98% þeirra sem tóku afstöðu sögðu nei. Þriðja skiptið var 2011 og snerist einnig um Icesave. Þá var nýjum lögum um Icesave hafnað.
== Tengill ==
* [https://web.archive.org/web/20100307231351/http://www.kosning.is/thjodaratkvaedagreidslur/yfirlit/ Yfirlit yfir þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi] - Úr skýrslu starfshóps um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar (júní 2004)
{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi| ]]
m3f0rw51akal92987m42tkghuq0nq2r
1987511
1987510
2026-11-17T09:10:55Z
Bjarki S
9
1987511
wikitext
text/x-wiki
[[Þjóðaratkvæðagreiðsla |Þjóðaratkvæðagreiðslur]] hafa níu sinnum farið fram á [[Ísland]]i. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] kveður á um við hvaða aðstæður bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur skuli haldnar. Í 11 gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi leysir forseta frá störfum, í 26. gr. segir að hún skuli haldin ef forseti synjar lagafrumvarpi staðfestingar og í 79. gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi samþykkir breytingar á kirkjuskipan ríkisins. Frá 2013 til 2017 var einnig í gildi bráðabirgðaákvæði við stjórnarskrá sem heimilaði breytingar á henni með þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðaratkvæðagreiðslu má einnig halda um tiltekið lagafrumvarp eða málefni samkvæmt ályktun frá Alþingi, en slík þjóðaratkvæðagreiðsla getur þó aðeins verið ráðgefandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/138/s/0118.html|titill=Frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009–2010.)}}</ref>
Af þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi hafa tvær verið vegna synjunar forseta á að undirrita lög og engar verið haldnar vegna breytinga á kirkjuskipan ríkisins eða vegna þess að alþingi hafi leyst forseta frá störfum. Tvisvar sinnum hafa farið fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur samkvæmt eldri stjórnarskrám. Fimm sinnum hefur farið fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla samkvæmt ályktun frá Alþingi, [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|sú síðasta]] í ágúst 2026.
Engin ákvæði voru í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu þegar forseti Íslands synjaði lagafrumvarpi staðfestingar í Icesave-málinu 2010. Sett voru sérstök lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu í [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave 2010|þvi tilfelli]]. Almenn lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðsla voru svo sett síðar á árinu 2010. Þau lög voru afnumim með samþykkt nýrra kosningalaga 2021 sem fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna en með þeim fékk [[Landskjörstjórn]] mun stærra hlutverk við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu en hún skal til að mynda standa fyrir almennri kynningu á málefninu.
Samkvæmt núgildandi stjórnarskrá og kosningalögum þarf einungis hreinan meirihluta gildra atkvæða til þess að tillaga teljist samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki er krafist lágmarks þátttöku. Eina þjóðaratkvæðagreiðslan sem fram hefur farið á Íslandi þar giltu kröfur um aukinn meirihluta og lágmarksþátttöku var um slit [[Sambandslögin|sambandslaganna]] sem greidd voru atkvæði um 1944. 18. grein þeirra kvað á um að 3/4 hluti atkvæðisbærra kjósenda þyrftu að taka þátt og að 3/4 hluti greiddra atkvæða þyrfti að falla með sambandsslitum til þess að sambandslögin myndu falla úr gildi. Í [[bráðabirgðaákvæði]] við [[stjórnarskrá]]na sem sett árið [[2013]] sem fyrntist þann [[30. apríl]] [[2017]] var leyft að breyta mætti stjórnarskrá með þjóðaratkvæðagreiðslu ef það væri samþykkt með meirihluta gildra atkvæða en þó ekki nema 40% allra kjósenda á kjörskrá væru samþykkir breytingunni.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2013.091.html|titill=Stjórnarskipunarlög um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum.|mánuður=5. júlí|ár=2013}}</ref>
Af þeim níu þjóðaratkvæðagreiðslum sem fram hafa farið á Íslandi voru fimm haldnar fyrir stofnun lýðveldisins og fjórar eftir stofnun þess. Í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum var spurt um fleira en eitt mál í einu: Í þjóðaratkvæðagreiðslu 1944 var kosið um tvö mál í einu og í þjóðaratvæðagreiðslu 2012 um sex mál. Alls hafa því fimmtán spurningar verið lagðar fyrir kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi.
{| class="wikitable"
!Ár!!Kosið um!!Þátttaka!!Samþykk!!Andvíg
|-
|[[1908]]||[[áfengisbann]]||73%||60,1%||39,9%
|-
|[[1916]]||[[Þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]]||53%||8,2%||91,8%
|-
|[[1918]]||setningu [[sambandslögin|sambandslaganna]]||43,8% ||92,6%||7,4%.
|-
|[[1933]]||afnám áfengisbanns||45%||57,7%||42,3%
|-
|[[1944]]||afnám sambandslaganna||98,61%||99,5%||0,5%
|-
|[[1944]]||setningu nýrrar stjórnarskrár||98,61%||98,5%||1,5%
|-
|[[2010]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||62,51%||1,82%||98,18%
|-
|[[2011]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||75%||40,1%||59,7%
|-
|[[2012]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|tillögur stjórnlagaráðs]] (sex spurningar) ||48,9%|| ||
|-
|[[2026]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]] || 82,5% || 47,2% || 52,8%
|}
== Forsetinn og þjóðaratkvæðagreiðsla ==
26. grein [[Stjórnarskrá Íslands|stjórnarskrár Íslands]] hljóðar svo:
:„Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“
Þrisvar hefur reynt á gildi 26. greinarinnar. Í fyrsta skiptið árið 2004 þegar forseti synjaði lögum um svokallað [[Fjölmiðlafrumvarpið|fjölmiðlafrumvarp]] staðfestingar. Í því tilfelli kom ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ný lög voru sett sem námu þau fyrri úr gildi. Annað skiptið var þegar forseti synjaði lögum um skuldbindingar Íslands vegna [[Icesave]] staðfestingar árið 2010. Í því tilviki fór atkvæðagreiðslan fram þann 6. mars 2010. Það var í fyrsta skipti sem þjóðin felldi lög sem hafa verið samþykkt af Alþingi. Rúm 98% þeirra sem tóku afstöðu sögðu nei. Þriðja skiptið var 2011 og snerist einnig um Icesave. Þá var nýjum lögum um Icesave hafnað.
== Tengill ==
* [https://web.archive.org/web/20100307231351/http://www.kosning.is/thjodaratkvaedagreidslur/yfirlit/ Yfirlit yfir þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi] - Úr skýrslu starfshóps um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar (júní 2004)
==Vísanir==
<references/>
{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi| ]]
f85x5uihuzgoy0wqjilwu46sc52rdxy
Snið:Núverandi alþingismenn
10
88667
1987431
1966605
2026-11-16T12:50:02Z
Bjarki S
9
1987431
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox with columns
| name = Núverandi alþingismenn
| title = Núverandi [[Alþingi|alþingismenn]]
| state = collapsed
| fullwidth = true
| colstyle = text-align:left;font-size:100%;
|col1 =<br><div class="center">'''<big>[[Norðausturkjördæmi]]</big>'''</div>
<table align="center" style="background:transparent; color:inherit; line-height:1.2em; text-align:right;" cellspacing="0" cellpadding="2">
<tr><td>1.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Logi Einarsson]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>2.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]<td>{{LB|M}}
<tr><td>3.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Jens Garðar Helgason]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>4.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sigurjón Þórðarson]]<td>{{LB|F}}
<tr><td>5.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ingibjörg Ólöf Isaksen]]<td>{{LB|B}}
<tr><td>6.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Eydís Ásbjörnsdóttir]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>7.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ingvar Þóroddsson]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>8.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Þorgrímur Sigmundsson]]<td>{{LB|M}}
<tr><td>9.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Njáll Trausti Friðbertsson]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>10.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Þórarinn Ingi Pétursson]]<td>{{LB|B}}
</table>
<br>
<br>
<div class="center">'''<big>[[Reykjavíkurkjördæmi suður]]</big>'''</div>
<table align="center" style="background:transparent; color:inherit; line-height:1.2em; text-align:right;" cellspacing="0" cellpadding="2">
<tr><td>1.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Jóhann Páll Jóhannsson]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>2.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>3.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Hildur Sverrisdóttir]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>4.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Inga Sæland]]<td>{{LB|F}}
<tr><td>5.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ragna Sigurðardóttir (f. 1992)|Ragna Sigurðardóttir]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>6.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Snorri Másson]]<td>{{LB|M}}
<tr><td>7.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Jón Gnarr]]<td>
<tr><td>8.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Jón Pétur Zimsen]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>9.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Kristján Þórður Snæbjarnarson]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>10.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Kolbrún Baldursdóttir]]<td>{{LB|F}}
<tr><td>11.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sigurður Örn Hilmarsson]]<td>{{LB|D}}
</table>
|col2 =<br><div class="center">'''<big>[[Norðvesturkjördæmi]]</big>'''</div>
<table align="center" style="background:transparent; color:inherit; line-height:1.2em; text-align:right;" cellspacing="0" cellpadding="2">
<tr><td>1.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ólafur Adolfsson]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>2.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Eyjólfur Ármannsson]]<td>{{LB|F}}
<tr><td>3.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Arna Lára Jónsdóttir]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>4.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ingibjörg Davíðsdóttir]]<td>{{LB|M}}
<tr><td>5.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Stefán Vagn Stefánsson]]<td>{{LB|B}}
<tr><td>6.<td align="left" style="width:5.5em;">[[María Rut Kristinsdóttir]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>8.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]<td>{{LB|F}}
</table>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<div class="center">'''<big>[[Suðurkjördæmi]]</big>'''</div>
<table align="center" style="background:transparent; color:inherit; line-height:1.2em; text-align:right;" cellspacing="0" cellpadding="2">
<tr><td>1.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]]<td>{{LB|F}}
<tr><td>2.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Guðrún Hafsteinsdóttir]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>3.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Víðir Reynisson]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>4.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Karl Gauti Hjaltason]]<td>{{LB|M}}
<tr><td>5.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Halla Hrund Logadóttir]]<td>{{LB|B}}
<tr><td>6.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sandra Sigurðardóttir (f. 1983)|Sandra Sigurðardóttir]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>7.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sigurður Helgi Pálmason]]<td>{{LB|F}}
<tr><td>8.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ingveldur Anna Sigurðardóttir]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>9.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ása Berglind Hjálmarsdóttir]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>10.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sigurður Ingi Jóhannsson]]<td>{{LB|B}}
</table>
|col3 =<br><div class="center">'''<big>[[Reykjavíkurkjördæmi norður]]</big>'''</div>
<table align="center" style="background:transparent; color:inherit; line-height:1.2em; text-align:right;" cellspacing="0" cellpadding="2">
<tr><td>1.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Kristrún Frostadóttir]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>2.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Guðlaugur Þór Þórðarson]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>3.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Hanna Katrín Friðriksson]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>4.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Dagur B. Eggertsson]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>5.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Ragnar Þór Ingólfsson]]<td>{{LB|F}}
<tr><td>6.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sigríður Andersen]]<td>{{LB|M}}
<tr><td>7.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Diljá Mist Einarsdóttir]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>8.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Dagbjört Hákonardóttir]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>9.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Pawel Bartoszek]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>10.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Grímur Grímsson]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>11.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sigmundur Ernir Rúnarsson]]<td>{{LB|S}}
</table>
<br>
<div class="center">'''<big>[[Suðvesturkjördæmi]]</big>'''</div>
<table align="center" style="background:transparent; color:inherit; line-height:1.2em; text-align:right;" cellspacing="0" cellpadding="2">
<tr><td>1.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Bryndís Haraldsdóttir]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>2.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>3.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Alma Möller]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>4.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Bergþór Ólason]]<td>{{LB|M}}
<tr><td>5.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Rósa Guðbjartsdóttir]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>6.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Guðmundur Ingi Kristinsson]]
<tr><td>7.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Sigmar Guðmundsson]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>8.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Guðmundur Ari Sigurjónsson]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>9.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Jón Gunnarsson]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>10.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Eiríkur Björn Björgvinsson]]<td>{{LB|C}}
<tr><td>11.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Þórunn Sveinbjarnardóttir]]<td>{{LB|S}}
<tr><td>12.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir]]<td>{{LB|M}}
<tr><td>13.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Árni Helgason (f. 1981)|Árni Helgason]]<td>{{LB|D}}
<tr><td>13.<td align="left" style="width:5.5em;">[[Jónína Björk Óskarsdóttir]]<td>{{LB|F}}
</table>
}}<noinclude>
{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Flokkur:Þemasnið]]
</noinclude>
smig09y7yd43q84ixc6vw38u32n6aah
San Cristóbal de La Laguna
0
89274
1987500
1594988
2026-11-17T04:45:50Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987500
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:La Laguna.jpg|thumb|200px|San Cristóbal de La Laguna]]
'''San Cristóbal de La Laguna''', einnig nefnd '''La Laguna''', er [[borg]] á [[Tenerife]] og er þriðja stærsta borg [[Kanaríeyjar|Kanaríeyja]]. Hún er á [[heimsminjaskrá UNESCO]]. Íbúar borgarinnar eru um 153.009 ([[2014]]). La Laguna er nálægt [[Santa Cruz de Tenerife]] sem er höfuðborg Tenerife.
== Merkisstaðir ==
* [[Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna]]
* Iglesia de la Concepción
* Plaza del Adelantado
* Real Santuario del Santísimo Cristo de La Laguna
== Heimildir ==
{{commons|San Cristóbal de La Laguna}}
* [https://web.archive.org/web/20110426022650/http://www.aytolalaguna.com/ San Cristóbal de La Laguna, opinbert vefsetur]
[[Flokkur:Borgir á Kanaríeyjum]]
[[Flokkur:Tenerife]]
a84m4n2ra72qh8hhm6vxsnemc2ygolr
Rand Paul
0
93585
1987478
1920888
2026-11-16T21:39:39Z
TKSnaevarr
53243
1987478
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálamaður
| nafn = Rand Paul
| mynd = Rand Paul in 2025 (cropped).jpg
| myndastærð =
| myndatexti =
| titill = [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Kentucky]]
| stjórnartíð_start = [[3. janúar]] [[2011]]
| stjórnartíð_end =
| forveri = [[Jim Bunning]]
| fæðingarnafn = .
| fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1963|1|7}}
| fæðingarstaður = [[Pittsburgh]], [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| maki = Kelley Ashby (g. 1990)
| börn = 3
| foreldrar = [[Ron Paul]] og Carol Paul
| háskóli = [[Baylor-háskóli]]<br>[[Duke-háskóli]]
| stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]]
| starf = Læknir, stjórnmálamaður
| undirskrift = Rand Paul's Signature.svg
}}
'''Randal Howard „Rand“ Paul''' (fæddur [[7. janúar]] [[1963]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] og [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildarþingmaður]]. Hann er meðlimur Repúblikanaflokksins og er sonur repúblikanans [[Ron Paul|Rons Paul]]
== Uppvöxtur ==
Paul er fæddur í Pennsylvaníu en ólst upp í [[Texas]]. Hann nam við Baylor University í Waco Texas frá 1981 til 1984 en flutti sig í Duke University School of Medicine og útskrifaðist þaðan 1988 með M.D.-gráðu. Hann er kvæntur Kelley Rand og eiga þau þrjá syni.
== Stjórnmál ==
=== Saga ===
Paul stofnaði Kentucky Taxpayers United (KTU) árið 1994 og var einnig formaður félagsins. Samtökin hvetja [[Stjórnmálamaður|stjórnmálamenn]] til að koma í veg fyrir [[Skattur|skattahækkanir]]. Paul kom fram fyrir hönd föður síns [[Ron Paul]] öldungadeildarþingmanns í aðdraganda kosninganna 2008
=== Framboð til öldungadeildar ===
Í upphafi árs 2009 kom Paul til greina sem arftaki öldungadeildarþingmannsins [[Jim Bunning]] og staðfesti hann framboð sitt í ágúst sama ár. Hann sigraði [[Trey Greyson]] í prófkjöri Repúblikana 18. maí 2010 og sigraði loks frambjóðanda demókrata [[Jack Conway]] í kosningunum 2. nóvember 2010.
=== Skoðanir ===
Rand Paul er gagnrýninn á utanríkisstefnu Bandaríkjanna og hefur talað gegn stríðsrekstri og fjárframlögum til hersins. Hann hefur barist hart gegn skattahækkunum. Paul er í öllum kringumstæðum andsnúinn [[Fóstureyðing|fóstureyðingum]] en er hlynntur notkun neyðarpillunnar. Hann tekur afstöðu gegn alríkinu í málinu og vill að hvert ríki hafi kost á að setja lög sem banni fóstureyðingar. Hann er andsnúinn lögum sem gera löggæslu kleift að framkvæma leit án heimildar eða úrskurðar. Þá er hann andstæðingur Federal Reserve Act sem segir til um miðstýrðan seðlabanka sem geti haft áhrif á vexti í landinu. Hann vill að ríki hafi frekari kost á að setja reglur í menntastefnu og vill setja af [[alríkislög]] varðandi [[menntun]] og heimakennslu. Hann er einnig á móti niðurgreiðslu til orkufyrirtækja en myndi kjósa að veita skattafrádrátt þeim fyrirtækjum sem framleiði vistvæna orku.
Paul er andsnúinn niðurgreiðslu til heilbrigðisgeirans og heldur því fram til stuðnings að ríkið hafi gert heilbrigðisgeirann óskilvirkan, kostnaður hafi aukist og gæði minnkað. Hann vill að komið verði upp auknu landamæraeftirliti og að börn ólöglegra innflytjenda verði ekki sjálfkrafa ríkisborgarar. Hann vill einnig takmarka regluverk varðandi [[skotvopn]] og segir takmarkanir vera brot á annarri breytingu stjórnarskrárinnar.
Hann telur að ríki ættu að fá að ráða hvort [[maríjúana]] yrði leyfilegt í lækningaskyni og þá ættu ríkin einnig að fá að ráða hvort [[samkynhneigð]]ir fái að ganga í hjónaband.
== Hneykslismál ==
Paul titlaði sig löggiltan augnlækni en í raun hafði leyfi hans runnið út árið 2005. Paul hafði stofnað sitt eigið hagsmunafélag augnlækna sem Augnlæknafélag Bandaríkjanna viðurkennir þó ekki. Hann hefur hinsvegar lýst sig andvígan þeirri miðstýringu sem slíkt félag hafi yfir stéttinni og kveðst ávalt hafa verið andvígur slíkri miðstýringu og hafi því neyðst til að grípa til eigin ráða. Hann var einnig gagnrýndur fyrir að hafa verið í bræðrafélagi á meðan hann nam við Baylor University en félagið hafði á þeim tíma verið rekið úr skólanum fyrir mikla hörku og ofbeldi.
{{Stubbur|Æviágrip|Stjórnmál|USA}}
{{fe|1963|Paul, Ron}}
{{DEFAULTSORT:Paul, Rand}}
[[Flokkur:Repúblikanar|Paul, Rand]]
[[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn|Paul, Rand]]
[[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2016|Paul, Rand]]
e35cwzcysfdj3muykuvj5z5i88bo4ym
Hinrik 4. Englandskonungur
0
98850
1987498
1977495
2026-11-17T03:14:25Z
RicLightning
122904
1987498
wikitext
text/x-wiki
{{Konungur
|titill = Konungur Englands
|ætt = Lancaster-ætt
|skjaldarmerki = Coat of Arms of Henry IV of England (1399-1413).svg
|mynd = King Henry IV from NPG (2).jpg
|nafn = Hinrik 4.
|ríkisár = 30. september 1399 – 20. mars 1413
|skírnarnafn = Henry Lancaster
|kjörorð =
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1366|4|3}}
|fæðingarstaður =[[Bolingbroke-kastali|Bolingbroke-kastala]], [[Lincolnshire]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1413|3|20|1366|4|3}}
|dánarstaður = [[Westminster]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|grafinn = [[Dómkirkjan í Canterbury]]
|undirskrift = Henry IV Signature.svg
|faðir = [[Jóhann af Gaunt]]
|móðir = [[Blanka af Lancaster]]
|titill_maka = Eiginkona
|maki = {{gifting|[[Mary de Bohun]]|1381|1394|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Jóhanna af Navarra, Englandsdrottning|Jóhanna af Navarra]]|1403}}
|börn = {{ubl|[[Hinrik 5. Englandskonungur]]|[[Tómas af Lancaster, hertogi af Clarence|Tómas, hertogi af Clarence]]|[[Jóhann, hertogi af Bedford]]|[[Humphrey, hertogi af Gloucester]]|[[Blanka af Englandi|Blanka hallargreifynja]]|[[Filippa af Englandi|Filippa, drottning Danmerkur, Svíþjóðar og Noregs]]}}
}}
'''Hinrik 4.''' ([[3. apríl]] [[1366]] – [[20. mars]] [[1413]]) var konungur [[England]]s frá [[1399]] til dauðadags. Hann var af [[Lancaster-ætt|Lancaster]]-grein [[Plantagenet-ætt|Plantagenet]]-ættar og var fyrsti konungur Englands af þeirri grein. Hann var fæddur í Bolingbroke-höll í [[Lincolnshire]] og var yfirleitt kenndur við hana áður en hann varð konungur og kallaður Henry (af) Bolingbroke.
== Uppruni ==
Faðir hans, [[John af Gaunt]], var þriðji sonur [[Játvarður 3.|Játvarðar konungs 3.]] en móðir hans var fyrsta kona Johns, Blanche, dóttir og erfingi hertogans af Lancaster, auðugasta manns Englands. Hertoginn átti ekki son og eldri systir Blanche dó barnlaus svo að titlar og eignir féllu í skaut tengdasonar hertogans.
Hinrik átti tvær eldri alsystur; [[Filippa af Lancaster, Portúgalsdrottning|Filippa]] varð drottning Portúgals, kona [[Jóhann 1. Portúgalskonungur|Jóhanns 1.]], en Elísabet giftist hertoganum af [[Exeter]]. [[Katrín af Lancaster, Kastilíudrottning|Katrín]] hálfsystir hans var drottning Kastilíu, kona [[Hinrik 3. Kastilíukonungur|Hinriks 3.]] Með hjákonu sinni, [[Katherine Swynford]], átti John af Gaunt fjögur börn sem voru svo gerð [[skilgetinn|skilgetin]] þegar hann giftist Katherine eftir lát miðkonu sinnar. Þau báru öll ættarnafnið Beaufort.
== Henry Bolingbroke ==
Elsti sonur Játvarðar 3. og bróðir Johns af Gaunt, [[Játvarður svarti prins]], lést árið 1376 og lét eftir sig níu ára son, [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharð]]. Ári síðar dó Játvarður og Ríkharður varð konungur, tíu ára að aldri. John föðurbróðir hans var valdamesti maður landsins næstu árin. Frændurnir Ríkharður og Hinrik voru nær jafnaldrar og voru leikfélagar í æsku en seinna slettist upp á vinskapinn og Hinrik tók þátt í uppreisn gegn konunginum árið [[1387]]. Ríharður lét hann þó ekki gjalda þess.
Á árunum 1390-1392 fór Hinrik ásamt hópi riddara í tvær krossferðir til [[Litáen]] með [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddurunum]], sem voru að reyna að ná Vilnius á sitt vald, en tókst það ekki. Á árunum 1392-1393 fór Hinrik svo í pílagrímsferð til [[Jerúsalem]].
Samband Hinriks og konungsins var áfram ótryggt og árið 1398 skoraði Thomas de Mowbray, hertogi af Norfolk, Hinrik á hólm þar sem hann taldi að orð sem hann hafði látið falla um stjórnarhætti konungs jafngiltu [[landráð]]um. Ekki kom þó til einvígis þar sem Ríkharður 2. tók í taumana og rak báða úr landi með samþykki Johns af Gaunt.
== Ríkharði velt úr sessi ==
Þegar John af Gaunt dó ári síðar ógilti Ríkharður skjöl sem hefðu gert Hinrik kleift að erfa lendur hans beint og gerði Hinrik ljóst að hann þyrfti að biðja um að fá þær aftur. Eftir nokkra umhugsun gerði Hinrik bandalag við [[Thomas Arundel]], áður erkibiskup af [[Kantaraborg]], sem hafði verið sviptur embætti og rekinn í útlegð fyrir þátttöku í uppreisnininni [[1387]]. Þeir héldu til Englands þegar Ríkharður konungur var í herleiðangri á [[Írland]]i og tókst að afla sér nægs stuðnings til að velta Ríkharði úr sessi og stinga honum í dýflissu, þar sem hann dó nokkru síðar og var sennilega sveltur í hel. Hinrik lýsti svo sjálfan sig konung og var krýndur [[13. október]] [[1399]].
[[Mynd:Henry IV Coronation.jpg|thumb|right|Krýning Hinriks 4.]]
Í raun hefði [[Edmund Mortimer]], jarl af March, átt að taka við ríkinu þegar Ríkharður 2. var þvingaður til að segja af sér þar sem hann var kominn af næstelsta syni Játvarðar 3., [[Lionel af Antwerpen]], en Hinrik og fylgismenn hans lögðu áherslu á að Hinrik væri kominn af Játvarði 3. í beinan karllegg en erfðalína jarlsins af March væri um kvenlegg þar sem hann væri kominn af dóttur Lionels. Auk þess var Edmund aðeins sjö ára en Hinrik átti fjóra syni sem komnir voru á legg og því mátti gera ráð fyrir að hann væri búinn að tryggja ríkiserfðirnar. Þegar erfðadeilurnar sem leiddu til Rósastríðanna hófust síðar voru þær hins vegar ekki við Mortimer-ættina, heldur [[York-ætt|York]]-ættina, afkomendur [[Edmund af Langley]], hertoga af York og yngsta sonar Játvarðar 3.
== Hinrik konungur ==
Hinrik fékk þó lítinn frið á konungsstóli því að fyrstu tíu árin þurfti hann að kljást við stöðugar uppreisnir og skæruhernað, þar á meðal við [[Owain Glyndŵr]], sem lýsti sig prins af [[Wales]] árið [[1400]], og uppreisn Henry Percy, jarls af Norðymbralandi. Stöðugt gekk orðrómur um að Ríkharður 2. væri enn á lífi og kynti það undir uppreisnunum. Sá sem átti mestan þátt í að bæla niður uppreisnirnar var krónprinsinn, Hinrik, sem reyndist öflugur herforingi og náði í reynd völdunum að mestu af föður sínum síðustu árin.
Hinrik var heilsuveill síðustu æviárin, þjáðist bæði af alvarlegum húðsjúkdómi og fékk svo nokkrum sinnum bráð köst af óþekktum sjúkdómi sem drógu hann að lokum til dauða.
== Fjölskylda ==
Fyrri kona Hinriks var [[Mary de Bohun]] (um 1368 – 4. júní 1394), dóttir jarlsins af Hereford. Þau áttu sex börn: [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]], Thomas, hertoga af Clarence, John, hertoga af Bedford, Humphrey, hertoga af Gloucester, Blönku, sem giftist Loðvík 3. kjörfursta af Pfalz, og [[Filippa af Englandi|Filippu]], sem giftist [[Eiríkur af Pommern|Eiríki af Pommern]] og varð drottning [[Danmörk|Danmerkur]], [[Svíþjóð]]ar, [[Noregur|Noregs]] og [[Ísland]]s.
Mary lést 1394 og varð því aldrei drottning. Hinrik var ekkjumaður í níu ár en [[7. febrúar]] [[1403]] giftist hann að nýju [[Jóhanna af Navarra, Englandsdrottning|Jóhönnu af Navarra]], dóttur [[Karl 2. Navarrakonungur|Karls 2.]] af Navarra, sem var þá ekkja eftir [[Jóhann 5. af Bretagne|Jóhann 5.]] hertoga af Bretagne, og sjö barna móðir. Þau áttu einn son sem dó ungur.
== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál = En|titill = Henry IV of England|mánuðurskoðað = 28. maí|árskoðað = 2011}}
{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Konungur Englands]]
| frá = 1399
| til = 1413
| fyrir = [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharður 2.]]
| eftir = [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
[[Flokkur:Hundrað ára stríðið]]
[[Flokkur:Konungar Englands]]
[[Flokkur:Lancaster-ætt]]
[[Flokkur:Plantagenetætt]]
{{fd|1366|1413}}
czb6joma97hxt0jmj5ku39uppwbde24
Romelu Lukaku
0
100651
1987418
1984909
2026-11-16T12:12:38Z
Berserkur
10188
1987418
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnumaður
|mynd= [[File:Romelu Lukaku Fenerbahçe 20261103 (1).JPG|200px]]
|nafn= Romelu Lukaku
|fullt nafn= Romelu Menama Lukaku Bolingoli
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1993|5|13}}
|fæðingarbær=[[Antwerpen]]
|fæðingarland=Belgía
|hæð= 1,90m
|staða= Framherji
|núverandi lið= [[Fenerbahçe]]
|númer=
|ár í yngri flokkum=1999-2003<br>2003-2004<br>2004-2006<br>2006-2009
|yngriflokkalið= [[Rupel Boom]]<br> [[KFC Wintam]]<br> [[Lierse SK]]<br>[[RSC Anderlecht]]
|ár1=2009-2011
|ár2=2011-2014
|ár3=2012-2013
|ár4=2013-2014
|ár5=2014-2017
|ár6=2017-2019
|ár7=2019-2021
|ár8=2021-
|ár9=2022-2023
|ár10=2023-2024
|ár11=2024-2026
|ár12=2026-
|lið1=[[RSC Anderlecht]]
|lið2= [[Chelsea FC]]
|lið3=→[[West Bromwich Albion]] (lán)
|lið4=→[[Everton]] (lán)
|lið5=[[Everton]]
|lið6=[[Manchester United]]
|lið7=[[Internazionale]]
|lið8= [[Chelsea FC]]
|lið9=->Internazionale (lán)
|lið10=[[AS Roma]] (lán)
|lið11=[[SSC Napoli]]
|lið12=Fenerbahce
|leikir (mörk)1=73 (33)
|leikir (mörk)2= 10 (0)
|leikir (mörk)3=35 (17)
|leikir (mörk)4=31 (15)
|leikir (mörk)5=110 (53)
|leikir (mörk)6=66 (28)
|leikir (mörk)7= 69 (44)
|leikir (mörk)8=26 (8)
|leikir (mörk)9=11 (2)
|leikir (mörk)10=32 (13)
|leikir (mörk)11= 41 (15)
|leikir (mörk)12= 9 (1)
|landsliðsár=2008<br>2011<br>2009<br>2010-2026
|landslið=Belgía U15<br> Belgía U18<br>Belgía U21<br>[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|landsliðsleikir (mörk)=4 (1)<br>1 (0)<br>5 (1)<br>135 (94)
}}
[[File:Romelu Lukaku Chelsea vs AS-Roma 10AUG2013.jpg|thumb|right|150px|Lukaku að hita upp fyrir vináttuleik gegn Roma árið 2013.]]
'''Romelu Menama Lukaku Bolingoli''' (fæddur [[13. maí]] [[1993]]) er [[Belgía|belgískur]] knattspyrnumaður sem spilar með tyrkneska liðinu [[Fenerbahçe]] og belgíska landsliðinu. Hann hefur skorað yfir 410 mörk í öllum keppnum.
== Ferill ==
=== Anderlecht ===
Lukaku spilaði sinn fyrsta leik fyrir aðallið Anderlecht 24. maí 2009 í leik gegn Standard Liège þegar hann kom inn á sem varamaður á 69. mínútu. Anderlecht tapaði leiknum 1-0. Hann skoraði sitt fyrsta mark fyrir Anderlecht gegn Zulte Waregem á 89. mínútu eftir að hafa komið inn á á 69. mínútu.
=== Chelsea ===
Í ágúst árið 2011 skrifaði Lukaku undir samning við Chelsea. Hann fékk treyju númer 18 og samningurinn var til fimm ára. Hann spilaði sinn fyrsta leik í 3-1 sigri gegn Norwich City, þegar hann kom inn á sem varamaður á 83. mínútu fyrir [[Fernando Torres]].
Lukaku var í fyrsta sinn í byrjunarliði Chelsea í deildarbikarleik gegn Fulham. Chelsea vann leikinn í vítaspyrnukeppni. Lukaku spilaði hins vegar aðallega í varaliði Chelsea á þessu tímabili, en þann 13. maí 2012 var hann í fyrsta skiptið í byrjunarliði Chelsea í deildinni þegar liðið tók á móti Blackburn Rovers. Lukaku var valinn maður leiksins og átti m.a. stoðsendingu á [[John Terry]] sem skoraði fyrsta mark Chelsea. Lukaku var hins vegar óánægður með hversu lítið hann fékk að spila á tímabilinu og eftir að Chelsea vann Meistaradeildina vildi hann ekki halda á bikarnum því honum leið ekki eins og sigurvegara. Þann 9. ágúst 2021 er Lukaku kynntur aftur til félagsins 10 árum eftir að hafa skrifað fyrst undir samning við félagið.
==== Lán til West Bromwich Albion ====
[[Image:Romelu Lukaku kick off Fulham v WBA (cropped).jpg|thumb|right|upright|125px|Lukaku að spila fyrir West Bromwich Albion árið 2012]]
Þann 10. ágúst 2012 fór Lukaku á lán [[West Bromwich Albion]]. Hann skoraði sitt fyrsta mark í deildinni átta dögum seinna, eftir að hafa komið inn á sem varamaður á 77. mínútu í 3-0 sigri á [[Liverpool]]. Hann spilaði sinn fyrsta heila leik gegn [[Reading]] þar sem hann skoraði eina mark leiksins.
Þann 24. nóvember kom Lukaku inn á þegar 20 mínútur voru eftir af leik gegn Sunderland. Í þeim leik skoraði hann úr víti og átti stoðsendingu á Marc-Antoine Fortuné, en [[West Bromwich Albion|WBA]] vann leikinn 4-2.
Þann 12. janúar skoraði hann tvisvar og kom West Bromwich Albion í 0-2 forystu gegn [[Reading]] sem komu til baka og unnu leikinn 3-2.
Orðrómar fóru að ganga um það að Lukaku vildi vera hjá West Brom næsta tímabil líka en hann staðfest það hins vegar í viðtali við blaðamenn að hann vildi verða goðsögn hjá [[Chelsea FC|Chelsea]]. Lukaku kom inn á af varamennabekknum í leik gegn Liverpool þann 11. febrúar og skoraði sitt 10. mark í deildinni. Þá skoraði hann tvö mörk í heimasigri WBA gegn [[Sunderland]], en leikurinn fór 2-1. Í leik gegn [[Swansea City]] þann 9. mars skoraði Lukaku jöfnunarmark í leik sem WBA vann. Þann 19. maí kom hann inn á sem varamaður í hálfleik gegn [[Manchester United]] og skoraði þrennu í 5-5 jafntefli. Þetta reyndist vera síðasti leikur [[Sir Alex Ferguson]] sem stjóri Manchester United.
Þrátt fyrir að hafa verið lánaður frá Chelsea skoraði hann fleiri mörk nokkur annar leikmaður Chelsea í deildinni þetta tímabilið. Þá var hann 6. hæsti markaskorari tímabilsins 2012-13 með 17 mörk.
=== Everton ===
====Lán 2013-2014====
Lukaku virtist útiloka að fara aftur á láni næsta tímabil og spilaði tvo deildarleiki með Chelsea í byrjun tímabilsins 2013-14. Hann kom einnig inn á sem varamaður 2013 UEFA Super Cup, þar sem hann klúðraði síðustu vítaspyrnu Chelsea sem gerði það að verkum að [[Bayern München]] sigraði. Á síðasta degi félagsskiptagluggans fór hann á láni til [[Everton]]. Hann spilaði sinn fyrsta leik fyrir Everton gegn West Ham 21. september 2013 þar sem hann skoraði sigurmark Everton í leik sem endaði 3-2. Þá skoraði hann tvisvar í sínum fyrsta leik á [[Goodison Park]], heimavelli Everton, þegar þeir unnu 3-2 gegn [[Newcastle United F.C.|Newcastle]]. Í næsta leik skoraði hann fyrsta mark leiksins gegn [[Manchester City]] en sá leikur endaði 3-1 fyrir Manchester City. Hann hélt áfram á góðu róli og skoraði í 2-0 sigri gegn [[Aston Villa]] og tvisvar gegn [[Liverpool FC]] í leik sem endaði 3-3. Þann 1. mars skoraði hann síðan eina mark leiksins í leik gegn [[West Ham]].
====2014-2017====
Lukaku varð fastamaður í Everton tímabilið 2014-2015. Í nóvember skoraði hann tvisvar gegn Aston Villa og var fimmti leikmaður úrvalsdeildarinnar undir 23 ára aldri til að skora meira en 50 mörk. Í desember varð hann fyrsti leikmaður Everton til að skora mark í 6 leikjum í röð í úrvalsdeildinni og sá fyrsti síðan 1954 hjá félaginu til að skora í 8 leikjum í röð.
Tímabilið 2016-2017 skoraði Lukaku í einum leik þrennu á 11 mínútum og 37 sekúndum. Einnig skoraði hann fernu í 6-3 sigri gegn Bournemouth. Hann var valinn í lið ársins og hafði skorað yfir 20 mörk á þremur tímabilum með Everton. Í mars 2017 hafnaði Lukaku nýjum samningi við félagið.
===Manchester United===
Lukaku gekk til liðs við Manchester United í júlí 2017 og skrifaði undir 5 ára samning fyrir a.m.k. 75 milljón punda. Það var degi eftir að [[Wayne Rooney]] yfirgaf félagið og fór til Everton. Lukaku skoraði í fyrsta leik sínum, æfingaleik gegn Real Madrid, í 2-1 tapi. Í fyrsta úrvalsdeildarleik sínum tímabilið 2017-2018 skoraði hann tvö mörk gegn West Ham. Lukaku skoraði meira en 20 mörk á tímabilinu fjórða tímabilið í röð. Hann náði einnig þeim áfanga að skora 100 mörk í ensku úrvalsdeildinni í byrjun árs 2018.
Sumarið 2019 var ákveðið að selja Lukaku til Internazionale.
===Internazionale===
Lukaku hélt til Inter Milan sumarið 2019. Honum gekk mjög vel að skora hjá félaginu. Hann vann Serie A titil með Inter tímabilið 2020-2021. Félagið neyddist til þess að selja hann síðla sumars 2021 vegna fjárhagsvandræða félagsins, stuttu eftir að framkvæmdastjóri Inter sagði að hann væri ósnertanlegur það sumar.
===Napoli===
Lukaku vann Serie A með [[SSC Napoli]] tímabilið 2024-2025.
===Chelsea===
Lukaku hélt til Chelsea, 10 árum eftir að hann skildi við félagið. Hann varð dýrasti leikmaður heims þegar tillit var tekið til þess heildarverðs sem hann hafði verið seldur á. Lukaku skoraði í sínum fyrsta leik gegn Arsenal í endurkomunni. Lukaku missti sæti sitt í byrjunarliðinu þegar leið á tímabilið eftir deilur við [[Thomas Tuchel]] knattspyrnustjóra. Hann fór aftur til Inter í Mílanó á láni sumarið 2022.
== Belgíska landsliðið ==
[[File:Lukaku Vertonghen.jpg|thumb|right|175px|Lukaku og [[Jan Vertonghen]].]]Lukaku var í U-21 liði [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgíu]] og skoraði þar í sínum fyrsta leik gegn [[Slóvenía|Slóveníu]]. Þann 24. febrúar var hann kallaður í aðallið Belgíu fyrir vináttuleik gegn [[Króatía|Króatíu]]. Þann 17. nóvember 2010 skoraði hann sín fyrstu tvö mörk fyrir belgíska landsliðið í vináttuleik gegn [[Rússland|Rússlandi]].
Þá skoraði hann einnig í vináttuleik gegn [[Holland|Hollandi]] sem endaði 4-2 fyrir Belgíu. Þann 11. október 2013 skoraði Lukaku tvö mörk er Belgía vann Króatíu 2-1 og tryggðu sér þar með þátttökurétt á Heimsmeistaramótinu í Brasilíu 2014.
Lukaku er markahæsti landsliðsmaður Belga. Hann hætti með landsliðinu árið 2026.
{{DEFAULTSORT:Lukaku, Romelu }}
[[Flokkur:Belgískir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1993]]
qtsmqjitucyqr41o5vggtdwi47cjr5m
The Glee Project
0
100684
1987506
1391513
2026-11-17T07:48:45Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 12 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987506
wikitext
text/x-wiki
{{skáletrað}}
'''''The Glee Project''''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] raunveruleikaþáttur sem sýndur er á sjónvarpsstöðinni [[Oxygen]]. Þættirnir eru áheyrnarprufur fyrir eitt sjö þátta gestahlutverk á ''[[Glee]]''. Þættirnir áttu upprunalega að hefja sýningu seint í [[maí]] [[2011]] en voru seinkaðir um mánuð og hófu sýningu þann [[12. júní]] [[2011]]. Framleiðendur ''Glee'', [[Ryan Murphy]] og [[Dante Di Loreto]], eru einnig framleiðendur þessa þátta, og forstjóri leikaravals á ''Glee'', [[Robert Ulrich]], valdi þáttakendurna.<ref>http://www.facebook.com/note.php?note_id=191579790868205</ref><ref>http://thegleeproject.oxygen.com/about-thegleeproject#fbid=pamDtDDcF4w</ref>
== Ferli ==
Í hverjum þætti af ''The Glee Project'' er eitt af svokölluðum kjarnaefnum sem leikararnir í ''[[Glee]]'' þurfa að hafa kennt þáttakendum og eiga þeir að reyna að ná tökum á því í þeirri viku.
'''Heimavinnan'''
Í byrjun vikunnar fá þáttakendur „heimavinnu“ þar sem þeir þurfa að læra ákveðið lag sem er alltaf tengt þema vikunnar. Í byrjun hvers þáttar flytja þáttakendur þeirra hluta af laginu fyrir framan einhvern leikara úr ''Glee''. Sá sem dómaranum lýst best á fær einkatíma hjá dómaranum sem hjálpar honum eða henni með kjarnaefni vikunnar og hlýtur einnig aðalhlutverkið í tónlistarmyndbandi vikunnar.
'''Tónlistarmyndband'''
Þáttakendur búa svo til tónlistarmyndband með einhverju lagi sem flutt hefur verið á ''Glee''. Í undirbúningi fyrir myndbandið þá eru þáttakendur sendir í hljóðver þar sem söngkennarinn [[Nikki Anders]] hjálpar þeim. Þau læra svo danssporin sín með [[Zach Woodlee]] eða [[Brook Lipton]] og fylgist [[Robert Ulrich]] strangt með öllu ferlinu.
'''Síðasta séns flutningar'''
Eftir að myndbandinu er lokið velja [[Robert Ulrich]] og [[Zach Woodlee]] þá þrjá keppendur sem stóðu sig verst í vikunni og er hverjum keppanda úthlutað lag sem þeir þurfa að flytja fyrir [[Ryan Murphy]] og mun hann ákveða, með hjálp frá Ulrich og Woodlee, hvaða keppandi verður sendur heim. Eftir flutning fara þáttakendur aftur inn í húsið þeirra og bíða þess að listinn sem segir hvaða keppandi hefur verið sendur heim er birtur. Sá keppandi sem er sendur heim fær svo að syngja lag [[Avril Lavigne]]s ''[[Keep Holding On]]'' í lok þáttsins.
== Þáttakendur ==
{|class="wikitable" style="font-size:95%;"
|-
! Nafn
! Aldur
! Heimafylki/Heimaland
! Árangur
! Send/ur heim
! Heimild
|-
|Alex Newell
| style="text-align:center;"|18
| style="text-align:center;"|[[Massachusetts]]
| style="background:Goldenrod;color:#fff;text-align:center;"|'''Enn í keppni'''
|
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/alex|title=Meet Alex|work=thegleeproject.oxygen.com|date=12. júní, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110502030234/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/alex|archive-date=2011-05-02|url-status=dead}}</ref>
|-
|[[Damian McGinty|Damian McGinty, Jr.]]
| style="text-align:center;"|18
| style="text-align:center;"|[[Norður-Írland]]
| style="background:Goldenrod;color:#fff;text-align:center;"|'''Enn í keppni'''
|
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/damian|title=Meet Damian|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní 2011, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110502064048/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/damian|archive-date=2011-05-02|url-status=dead}}</ref>
|-
|Lindsay Pearce
| style="text-align:center;"|19
| style="text-align:center;"|[[Kalifornía]]
| style="background:Goldenrod;color:#fff;text-align:center;"|'''Enn í keppni'''
|
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/lindsay|title=Meet Lindsay|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. júní, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504135940/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/lindsay|archive-date=2011-05-04|url-status=dead}}</ref>
|-
|Samuel Larsen
| style="text-align:center;"|19
| style="text-align:center;"|[[Kalifornía]]
| style="background:Goldenrod;color:#fff;text-align:center;"|'''Enn í keppni'''
|
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/samuel|title=Meet Samuel|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504140936/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/samuel|archive-date=2011-05-04|url-status=dead}}</ref>
|-
|Hannah McIalwain
| style="text-align:center;"|19
| style="text-align:center;"|[[Norður-Karólína]]
| style="background:#87CEFF;color:#000;text-align:center;"|'''Send heim'''
| style="text-align:center;"|7. ágúst 2011
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/hannah|title=Meet Hannah|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504140143/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/hannah|archive-date=2011-05-04|url-status=dead}}</ref>
|-
|[[Cameron Mitchell]]
| style="text-align:center;"|21
| style="text-align:center;"|[[Texas]]
| style="background:#87CEFF;color:#000;text-align:center;"|'''Sendur heim'''
| style="text-align:center;"|31. júlí 2011
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/cameron|title=Meet Cameron|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504140106/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/cameron|archive-date=2011-05-04|url-status=dead}}</ref>
|-
|Marissa von Bleicken
| style="text-align:center;"|19
| style="text-align:center;"|[[New York]]
| style="background:#87CEFF;color:#000;text-align:center;"|'''Send heim'''
| style="text-align:center;"|24. júlí 2011
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/marissa|title=Meet Marissa|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní 2011, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503070738/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/marissa|archive-date=2011-05-03|url-status=dead}}</ref>
|-
|Matheus Fernandes
| style="text-align:center;"|19
| style="text-align:center;"|[[Georgía (fylki BNA)|Georgía]]
| style="background:#87CEFF;color:#000;text-align:center;"|'''Sendur heim'''
| style="text-align:center;"|17. júlí 2011
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/matheus|title=Meet Matheus|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503070858/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/matheus|archive-date=2011-05-03|url-status=dead}}</ref>
|-
|McKynleigh Abraham
| style="text-align:center;"|19
| style="text-align:center;"|[[Kentucky]]
| style="background:#87CEFF;color:#000;text-align:center;"|'''Send heim'''
| style="text-align:center;"|10. júlí 2011
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/mckynleigh|title=Meet McKynleigh|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. ágússt, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504140931/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/mckynleigh|archive-date=2011-05-04|url-status=dead}}</ref>
|-
|Emily Vásquez
| style="text-align:center;"|22
| style="text-align:center;"|[[New York]]
| style="background:#87CEFF;color:#000;text-align:center;"|'''Send heim'''
| style="text-align:center;"|26. júní 2011
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/emily|title=Meet Emily|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504140923/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/emily|archive-date=2011-05-04|url-status=dead}}</ref>
|-
|Ellis Wylie
| style="text-align:center;"|18
| style="text-align:center;"|[[Illinois]]
| style="background:#87CEFF;color:#000;text-align:center;"|'''Send heim'''
| style="text-align:center;"|19. júní 2011
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/ellis|title=Meet Ellis|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. júní, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504140119/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/ellis|archive-date=2011-05-04|url-status=dead}}</ref>
|-
|Bryce Ross-Johnson
| style="text-align:center;"|22
| style="text-align:center;"|[[Kalifornía]]
| style="background:#87CEFF;color:#000;text-align:center;"|'''Sendur heim'''
| style="text-align:center;"|12. júní 2011
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/bryce|title=Meet Bryce|work=thegleeproject.oxygen.com|date=7. júní, 2011|accessdate=20. ágúst, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110502065125/http://thegleeproject.oxygen.com/meet-the-cast-gleeproj/bryce|archive-date=2011-05-02|url-status=dead}}</ref>
|}
== Heimildir ==
<references />
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Bandarískir raunveruleikaþættir]]
[[Flokkur:Glee]]
31fe1m4oiujp7dx8shfg79fy160n9j4
Persaflóastríðið (1991)
0
101508
1987449
1985392
2026-11-16T16:15:32Z
TKSnaevarr
53243
1987449
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox military conflict
| conflict = Persaflóastríðið
| image = {{Multiple image
| perrow = 1/2/2
| total_width = 300
| border=infobox
| image1=
USAF F-16A F-15C F-15E Desert Storm edit2.jpg
| image2= Tank in Desert Storm.JPEG
| image3= British_gulf_war_(cropped).jpg
| image4= Demolished vehicles line Highway 80 on 18 Apr 1991.jpg
| image6= Gulf war target cam.jpg
| footer_align =
| footer =
}} '''Rangsælis ofan frá''':{{flatlist|
* Bandarískrar [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]-, [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]]- og [[McDonnell Douglas F-15 Eagle|F-15C]]-herflugvélar á flugi yfir brennandi olíubrunnum í Kúveit
* Bandarískur [[M1 Abrams]]-skriðdreki leggur niður reykvörn
* Breskir hermenn úr [[Staffordshire-sveitin]]ni æfa brottflutning slasaðra
* Ónýt og yfirgefin farartæki á [[Þjóðvegur dauðans|þjóðvegi dauðans]]
* Sjónarhorn úr myndavél í [[Lockheed AC-130]]-flugvél
}}
| date = 2. ágúst 1990{{snd}}17. janúar 1991<br/>(Aðgerð ''Eyðumerkurskjöldur'')<br/>17. janúar{{snd}}28. febrúar 1991<br/>(Aðgerð ''Eyðimerkurstormur'')<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=08|day1=02|year=1990|month2=02|day2=28|year2=1991}})
| place = {{flatlist|
* [[Írak]]
* [[Kúveit]]
* [[Sádi-Arabía]]
* [[Persaflói]]
* [[Ísrael]]
}}
| result = Sigur bandamanna
| territory = * [[Kúveit]] endurheimtir sjálfsstjórn og fullveldi yfir öllu yfirráðasvæði sínu
* Stofnun afvopnaðs svæðis og varnarmúra við landamæri Íraks og Kúveit
| combatant1 = {{plainlist|
* {{Flag|Bandaríkin}}
* {{nowrap|{{Flag|Bretland}}}}
* {{Flag|Frakkland}}
* {{Flag|Sádi-Arabía}}
* {{Flag|Egyptaland}}
* {{Flag|Kúveit}}
}}<!-- COUNTRIES THAT DID NOT DEPLOY ANY MILITARY UNITS SHOULD NOT BE INCLUDED. --><!-- DO NOT ADD ISRAEL. --><!-- DESCENDING SORTED BY THE NUMBER OF MILITARY PERSONNEL OF EACH COUNTRY Source are references listed in the "Coalition of the Gulf War" article in Wikipedia-->
----
{{Collapsible list
| title = {{flagicon image|Flag of the United Nations.svg}} Bandalag SÞ{{nobold|:}}
| {{Flagicon image|Flag of the Afghan interim government-in-exile (1988–1992).svg}} [[Afganskir mújahedínar]]<ref name="apps.dtic.mil">{{cite web |url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060905/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf |url-status=dead |archive-date=12 April 2019 |website=apps.dtic.mil |access-date=2018-12-18 |title=Desert Shield And Desert Storm: A Chronology And Troop List for the 1990–1991 Persian Gulf Crisis}}</ref>
| {{Flag|Argentína}}
| {{Flag|Ástralía}}
| {{Flagcountry|Barein}}
| {{Flag|Bangladess}}
| {{Flag|Belgía}}
| {{Flag|Danmörk}}
| {{Flag|Filippseyjar|1936}}
| {{Flag|Grikkland}}
| {{Flag|Hondúras|1949}}
| {{Flag|Ítalía}}
| {{Flag|Japan|1870}}
| {{Flag|Kanada}}
| {{Flag|Katar}}
| {{Flag|Lúxemborg}}
| {{Flag|Marokkó}}
| {{Flag|Holland}}
| {{Flag|Nýja-Sjáland}}
| {{Flag|Níger}}
| {{Flag|Noregur}}
| {{Flag|Óman|1970}}
| {{Flag|Pakistan}}
| {{Flag|Pólland}}
| {{Flag|Portúgal}}
| {{Flag|Rúmenía}}
| {{nowrap|{{Flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}}}
| {{Flag|Senegal}}
| {{Flag|Síerra Leóne}}
| {{Flag|Singapúr}}
| {{Flag|Spánn}}
| {{Flag|Suður-Kórea|1984}}
| {{Flag|Svíþjóð}}
| {{flagcountry|Sýrland}}
| {{Flag|Tékkóslóvakía}}
| {{Flag|Tyrkland}}
| {{Flag|Ungverjaland}}
| {{Flag|Þýskaland}}
}}
| combatant2 = {{flag|Írak|1991}}
| commander1 = {{plainlist|
* {{flagdeco|United States}} [[George H. W. Bush]]
* {{flagdeco|United States}} [[Dick Cheney]]
* {{flagdeco|United States}} [[Colin Powell]]
* {{flagdeco|United States}} [[Norman Schwarzkopf Jr.|Norman Schwarzkopf]]
* {{flagdeco|United States}} [[Chuck Horner]]
* {{flagdeco|United States}} [[John J. Yeosock]]
* {{flagdeco|United States}} [[Walter E. Boomer]]
* {{flagdeco|United States}} [[Stanley R. Arthur]]
* {{flagdeco|United States}} [[Robert B. Johnston]]
* {{flagdeco|United Kingdom}} [[Margaret Thatcher]]
* {{flagdeco|United Kingdom}} [[John Major]]
* {{flagdeco|United Kingdom}} [[Peter de la Billière]]
* {{flagdeco|France}} [[François Mitterrand]]
* {{flagdeco|France}} [[Michel Roquejeoffre]]
* {{flagdeco|Kuwait}} [[Jaber Al-Ahmad Al-Sabah|Sheikh Jaber Al Ahmad]]
* {{flagdeco|Kuwait}} [[Saad Al-Salim Al-Sabah|Sheikh Saad Al Abdullah]]
* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Fahd bin Abdul Aziz al-Sád|Fahd konungur]]
* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Abdúlla bin Abdul Aziz al-Sád|Abdúlla prins]]
* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Sultan bin Abdulaziz|Sultan prins]]
* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Saleh Al-Muhaya]]
* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Khalid bin Sultan Al Saud|Khalid bin Sultan]]<ref>''Persian Gulf War, the Sandhurst-trained Prince<br/>Khaled bin Sultan al-Saud was co-commander with General Norman Schwarzkopf'' [http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html www.casi.org.uk/discuss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195039/http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html |date=3 March 2016 }}</ref><ref>''General Khaled was Co-Commander, with US General Norman Schwarzkopf, of the allied coalition that liberated Kuwait'' [http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with...-a016226901 www.thefreelibrary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430043714/http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with...-a016226901 |date=30 April 2011 }}</ref>
* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Nayef bin Abdulaziz|Nayef prins]]
* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Badr bin Abdulaziz Al Saud|Badr prins]]
* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Turki bin Faisal Al Saud|Turki Al Faisal prins]]
* {{flagdeco|Egypt}} [[Hosni Mubarak]]
* {{flagdeco|Egypt}} [[Youssef Sabri Abu Taleb]]
* {{flagdeco|Egypt}} [[Salah Halabi]]
* {{flagdeco|Egypt}} [[Muhammad Tantawi]]
}}
| commander2 = {{plainlist|
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Saddam Hussein]]
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Tariq Aziz]]
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Ali Hassan al-Majid]]
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Izzat Ibrahim al-Douri]]
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Iyad Futayyih]]
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Hussein Kamel al-Majid]]
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Abid Hamid Mahmud]]
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Muzahim Saab Hassan]]
* {{flagdeco|Írak|1991}} [[Salah Aboud Mahmoud]]
}}
| strength1 = Rúmlega 950.000 hermenn<br>3.113 skriðdrekar<br>1.800 loftför<br>2.200 stórskotaliðskerfi
| page = https://www.govinfo.gov/content/pkg/GAOREPORTS-PEMD-96-10/pdf/GAOREPORTS-PEMD-96-10.pdf
| strength2 = 1.000.000+ hermenn (~600.000 í Kúveit)<br>5.500 skriðdrekar<br>700+ loftför<br>3.000 stórskotaliðskerfi<ref name="Knights-2005">{{cite book |author=Knights, Michael |page=[https://books.google.com/books?id=FDJmjUUR9CUC&pg=PA20 20] |title=Cradle of Conflict: Iraq and the Birth of Modern U.S. Military Power |publisher=[[United States Naval Institute]] |year=2005 |isbn=978-1-59114-444-1 |url=https://archive.org/details/cradleofconflict00knig/page/20 }}</ref>
| casualties1 = '''Alls:<br />13.488'''<hr>
'''Bandalagið:'''<br/>292 drepnir (147 drepnir í bardaga, 145 af öðrum orsökum)<br/>776 særðir<ref name="ca.encarta.msn.com">{{cite web|title=Persian Gulf War |publisher=MSN Encarta |url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html |archive-date=1 November 2009 }}</ref> (467 særðir í átökum)<br/>31 skriðdrekar eyðilagðir/gerðir óvirkir<ref>18 M1 Abrams, 11 M60, 2 AMX-30</ref><ref>{{cite web|url=http://www.checkpoint-online.ch/CheckPoint/Histoire/His0010-CombatTawakalna.html|title=Guerre du Golfe: le dernier combat de la division Tawakalna|first=Ludovic Monnerat |last=CheckPoint}}</ref><ref>Scales, Brig. Gen. Robert H.: ''Certain Victory''. Brassey's, 1994, p. 279.</ref><ref>Halberstadt 1991. p. 35</ref><br/><ref>Atkinson, Rick. ''Crusade, The untold story of the Persian Gulf War''. Houghton Mifflin Company, 1993. pp. 332–3</ref><ref>Captain Todd A. Buchs, B. Co. Commander, ''Knights in the Desert''. Publisher/Editor Unknown. p. 111.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html|title=Tanks During the First Gulf War{{snd}}Tank History|first=Marcia|last=Malory|access-date=5 July 2016|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220002/http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html}}</ref><ref>M60 vs T-62 Cold War Combatants 1956–92 by Lon Nordeen & David Isby</ref><br/>28 Bradley IFV-brynbílar eyðilagðir/skemmdir<br/><ref>{{cite web|url=http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm|title=TAB H{{snd}}Friendly-fire Incidents|access-date=5 July 2016|archive-date=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601053948/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm}}</ref><ref>[http://www.gao.gov/products/NSIAD-92-94 NSIAD-92-94, "Operation Desert Storm: Early Performance Assessment of Bradley and Abrams".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221225558/http://www.gao.gov/products/NSIAD-92-94 |date=21 February 2014 }} US General Accounting Office, 10 January 1992. Quote: "According to information provided by the Army's Office of the Deputy Chief of Staff for Operations and Plans, 20 Bradleys were destroyed during the Gulf war. Another 12 Bradleys were damaged, but four of these were quickly repaired. Friendly fire accounted for 17 of the destroyed Bradleys and three of the damaged ones</ref><br/>1 M113 APC-brynbíll eyðilagður<br/>2 British Warrior APC-brynbílar eyðilagðir<br/>1 stórskotaliðsbyssa eyðilögð<br/>75 loftför eyðilögð{{citation needed|date=February 2023}}<br/>'''Kúveit:'''<br/>420 drepnir<br/>
12.000 teknir höndum<br/>
≈200 skriðdrekar eyðilagður/hernumdir<br/>
850+ brynbíkar eyðilagðir/hernumdir<br/>
57 loftför týnd<br/>
8 loftför hernumin<br/>17 skipum sökkt, 6 hernumin<ref name="airCombatInformationGroup">[http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml Iraqi Invasion of Kuwait; 1990 (Air War)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006231817/http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml |date=6 October 2014 }}. Acig.org. Retrieved on 12 June 2011</ref>
| casualties2 = '''Alls:<br />175.000–300.000+'''<hr>
'''Írakar:'''<br/>20.000–50.000 drepnir{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<ref>{{cite web|title=Appendix – Iraqi Death Toll {{!}} The Gulf War {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/appendix/death.html|access-date=2021-07-24|website=www.pbs.org}}</ref><br/>75.000+ særðir<ref name="ca.encarta.msn.com"/> <!-- The source means "casualties" as killed, comparing these new estimates with the old ones of 10,000–100,000 killed; for all losses it uses "losses". --><br/>80.000–175.000 teknir höndum{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<ref name="google1990">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=oNSwBAAAQBAJ&dq=gulf+war+175%2C000+pows&pg=PT204 |title=The Gulf War: Operation Desert Storm 1990–1991 |isbn=978-1-4738-3730-0 |access-date=22 April 2022 |archive-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205102940/https://books.google.it/books?id=oNSwBAAAQBAJ&pg=PT204&lpg=PT204&dq=gulf+war+175,000+pows&source=bl&ots=b459KDbkKn&sig=ACfU3U3WjDztYFB8TFHeon0hnUwpxAkJIA&hl=it&sa=X&ved=2ahUKEwi1nP7Myqj3AhXeR_EDHSOHA00Q6AF6BAgFEAM#v=onepage&q=gulf%20war%20175%2C000%20pows&f=false |url-status=live |last1=Tucker-Jones |first1=Anthony |date=31 May 2014 |publisher=Pen and Sword }}</ref><ref name="google1991">{{Cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1991/IRAQ391.htm |title=Human Rights Watch |access-date=22 April 2022 |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422211557/https://www.hrw.org/reports/1991/IRAQ391.htm |url-status=live }}</ref><br/>3.300 skriðdrekar eyðilagðir{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<br/>2.100 brynbílar eyðilagðir{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<br/>2.200 stórskotaliðsbyssur eyðilagðar{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<br/>110 loftför eyðilögð{{citation needed|date=February 2023}}<br/>137 loftförum flogið tíl Írans til að forðast eyðileggingu<ref>{{Cite web |title=Appendix A: Chronology – February 1991 |url=https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/u/us-navy-in-desert-shield-desert-storm/february-1991.html |access-date=2024-02-04 |website=[[Naval History and Heritage Command]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 August 2007 |title=Iraq air force wants Iran to give back its planes |url=https://www.reuters.com/article/idUSCOL544157/ |work=[[Reuters]]}}</ref><br/>19 skipum sökkt, 6 skemmd{{citation needed|date=February 2023}}
| casualties3 = '''Kúveiskir óbreyttir borgarar:'''<br/>Rúmlega 1.000 drepnir<ref name=useofterrorkuwait>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |archive-date=24 January 2005|url=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |title=The Use of Terror during Iraq's invasion of Kuwait|access-date=22 June 2010 |publisher=The Jewish Agency for Israel}}</ref><br/>600 týnd<ref>{{cite web |publisher=Red Cross |title=Kuwait: missing people: a step in the right direction |url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm |access-date=5 March 2014 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307210107/https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm }}</ref><br/>'''Íraskir óbreyttir borgarar:'''<br/>3.664 drepnir<ref name=Wagesofwar>{{cite web |url=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1.%20Iraqi%20civilian%20fatalities%20in%20the%201991%20Gulf |title=The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict|access-date=9 May 2009 |publisher=Project on Defense Alternatives}}</ref><br/>'''Írakar drepnir alls (þ. á m. í uppreisnunum 1991):'''<br/>142.500–206.000 dauðsföll (skv. [[Medact]]){{Efn|Þ. á m. 100–120.000 drepnir í bardaga, 3–15.000 óbreyttir borgarar drepnir í stríðinu, 4–6.000 óbreyttir borgarar drepnir fyrir apríl 1991, og 35–65.000 óbreyttir borgarar drepnir í uppreisnunum í Írak 1991 eftir endalok Persaflóastríðsins.}}<ref name="Collateral damage">[https://www.ippnw.org/pdf/medact-iraq-2002.pdf Collateral damage: The health and environmental costs of war on Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719070432/https://www.ippnw.org/pdf/medact-iraq-2002.pdf |date=19 July 2020 }}, ''[[Medact]]''</ref><br/>'''Aðrir óbreyttir borgarar:'''<br/>75 drepnir í Ísrael og Sádi-Arabíu, 309 slasaðir
}}
'''Persaflóastríðið''' eða '''Flóabardagi''' var [[stríð]] háð á milli bandalags sambandsþjóða [[Sameinuðu þjóðirnar|sameinuðu þjóðanna]] með [[Bandaríkin]] í fararbroddi og [[Írak]]s sem stóð frá [[2. ágúst]] [[1990]] til [[28. febrúar]] [[1991]]. Stríðið var háð sem svar við innrás Íraks í [[Kúveit]].
Flóabardagi var háður í Kúveit og Írak í janúar og febrúar 1991. Upphaf þessa skamma stríðs var innrás Íraka í Kúveit undir stjórn [[Saddam Hussein|Saddams Hussein]] á þeim forsendum að Kúveit væri sögulegur hluti Íraks og Kúveitar væru að stela olíu af umdeildu olíusvæði við landamærin. Tilgangurinn var augljóslega að ná valdi yfir olíubirgðum Kúveit. Herafli Kúveit stóðst Írökum ekki snúning og landið var sett undir harðhenta setuliðsstjórn. Írak innlimaði Kúveit opinberlega 8. ágúst. Á tímabilinu ágúst til nóvember samþykkti öryggisráð Sameinuðu þjóðanna fjölda ályktana, sem náðu hámarki í kröfunni um brottför Íraka frá Kúveit fyrir 15. janúar 1991. Fjölþjóðlegur her á vegum Sameinuðu þjóðanna, alls 500 þúsund manna land-, sjó- og flugher var kvaddur saman gegn 540 þúsund manna her Íraka. Fjölþjóðlegi herinn var aðallega frá Bandaríkjunum, [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], [[Bretland]]i, [[Egyptaland]]i, [[Sýrland]]i og [[Frakkland]]i. Hernaðaraðgerðin var kölluð „Eyðimerkurskjöldur“ og var ætlað að hindra frekari árásir á Sádi-Arabíu.
==Heimildir==
* {{Cite book |last=Bourque |first=Stephen A. |url=https://books.google.com/books?id=RJib7YOJ4oEC |title=Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War |date=2001 |publisher=[[Department of the Army]] |location=Washington, D.C |isbn=978-0-16-051128-8 |lccn=2001028533 |oclc=51313637}}
==Neðanmálsgreinar==
<references group="lower-alpha"/>
==Tilvísanir==
<references/>
{{stubbur|saga}}
[[Flokkur:Stríð á 20. öld]]
[[Flokkur:Saga Íraks]]
47izdpi0ai4la06lteyv14fsh9hl3hv
Jakob 1. Skotakonungur
0
105309
1987512
1589240
2026-11-17T09:17:25Z
TKSnaevarr
53243
1987512
wikitext
text/x-wiki
{{konungur
| titill = [[Þjóðhöfðingjar Skotlands|Konungur Skotlands]]
| skjaldarmerki = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg
| ætt = [[Stúart-ætt]]
| nafn = Jakob 2.
| mynd = King James I of Scotland.jpg
| skírnarnafn = James Stuart
| fæðingardagur = Hugsanlega 25. júlí 1394
| fæðingarstaður = [[Dunfermline Abbey]], [[Fife]], [[Konungsríkið Skotland|Skotlandi]]
| dánardagur = 21. febrúar 1437 (u. þ. b. 42 ára)
| dánarstaður = [[Blackfriars]], [[Perth]], [[Konungsríkið Skotland|Skotlandi]]
| grafinn = [[Perth Charterhouse]]
| ríkisár = 4. apríl 1406 – 21. febrúar 1437
| faðir = [[Róbert 3. Skotakonungur]]
| móðir = [[Annabella Drummond]]
| maki = {{gifting|[[Jóhanna Beaufort, Skotadrottning|Jóhanna Beaufort]]|1424}}
| titill_maka = Eiginkona
| börn = [[Margrét Stúart, krónprinsessa Frakklands|Margrét, krónprinsessa Frakklands]]<br/>[[Ísabella af Skotlandi, hertogaynja af Bretagne|Ísabella, hertogaynja af Bretagne]]<br/>[[Elinóra af Skotlandi|Elinóra, erkihertogaynja af Austurríki]]<br/>[[María Stúart, greifynja af Buchan|María, greifynja af Buchan]]<br/>[[Jóhanna Stúart, greifynja af Morton|Jóhanna, greifynja af Morton]]<br/>[[Alexander Stúart, hertogi af Rothesay|Alexander, hertogi af Rothesay]]<br/>[[Jakob 2. Skotakonungur]]<br/>[[Annabella af Skotlandi|Annabella, greifynja af Huntly]]
}}
'''Jakob 1.''' (júlí [[1394]] – [[21. febrúar]] [[1437]]) var konungur [[Skotland]]s frá [[4. apríl]] [[1406]] til dauðadags. Fyrstu átján ár valdatíma síns var konungurinn þó fangi eða [[gísl]] Englandskonungs.
== Konungur í útlegð ==
Jakob var sonur hins valdalausa konungs [[Róbert 3. Skotakonungur|Róberts 3.]] og konu hans [[Annabella Drummond|Annabellu Drummond]], en alla ríkisstjórnartíð Róberts voru völdin að mestu í höndum bróður hans, [[Robert Stewart, hertogi af Albany|hertogans af Albany]]. Eldri bróðir Jakobs, Davíð hertogi af Rothesey, reyndi að styrkja stöðu sína gegn föðurbróðurnum en Albany hneppti hann þá í varðhald og þar dó hann [[1402]] og er sagt að hann hafi verið sveltur til bana eða verið myrtur.
Arabella drottning var þá látin og Róbert konungur óttaðist um líf yngri sonar síns. Árið 1406 hugðist hann senda drenginn til [[Frakkland]]s og láta hann alast þar upp. En enskir [[Sjóræningi|sjóræningjar]] hertóku skipið og fluttu Jakob til [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinriks 4.]] Englandskonungs. Nokkrum dögum síðar dó Róbert og Jakob varð konungur að nafninu til. Hertoginn af Albany var landstjóri í Skotlandi, réði þar öllu og talaði jafnan um Jakob sem „son konungsins heitins“ en ekki sem konung, enda hafði hann sjálfur augastað á krúnunni. Þegar hann lést tók [[Murdoch Stewart, hertogi af Albany|Murdoch]] sonur hans við hertogadæminu og landstjórninni.
Jakob naut góðrar meðferðar í fangavistinni í [[Lundúnaturn]]i og [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]] og fékk ágæta menntun. Eftir 1419 var hann meðhöndlaður fremur eins og gestur við hirðina en gísl og á árunum 1420-1422 barðist hann með [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] og enska hernum í Frakklandi, meðal annars gegn Skotum, sem studdu Frakka. Þegar Hinrik dó í Frakklandi [[1422]] sneri Jakob aftur til Englands. [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] var ekki orðinn árs gamall og forráðamenn hans höfðu lítinn áhuga á að halda Jakob lengur í Englandi en vildu koma honum í skoska hásætið. Einnig höfðu tekist ástir með honum og [[Jóhanna Beaufort, Skotadrottning|Jóhönnu Beaufort]], dóttur hertogans af Somerset og frænku Hinriks konungs, og þótti ættingjum hennar mikilsvert að þau gætu gifst og hún yrði drottning. Þótt hertoginn af Albany væri tregur að sleppa völdum átti Jakob öfluga bandamenn í Skotlandi, en þar á meðal var annar föðurbróðir hans, jarlinn af Atholl. Á endanum var samið um lausnargjald fyrir konunginn - en [[heimanmundur]] Jóhönnu gekk upp í það að hluta — og hann gat gifst og snúið heim.
== Heimkoma ==
Konungshjónin komu til Skotlands í apríl 1424. Komu þeirra var ekki fagnað mikið því margir treystu ekki konunginum vegna stuðnings hans við Englendinga í [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðinu]], auk þess sem lausnargjaldið sem greitt var fyrir hann jók skattbyrði manna. Konungurinn þótti þó koma vel fyrir, enda var hann mikill íþróttamaður, kunni að meta bókmenntir og tónlist og var raunar sjálfur fær tónlistarmaður og ljóðskáld. Hann var að ýmsu leyti umbótasinni og leitaðist við að styrkja völd konungs og þings gegn aðalsmönnum, sem lengi höfðu farið sínu fram eins og smákóngar í Skotlandi, þar sem konungsvaldið hafði verið mjög veikt um áratuga skeið.
Vegna þessa átti Jakob í átökum við ýmsa aðalsmenn, fyrstu árin einkum hertogann af Albany og ættmenn hans, en árið 1425 hafði hann styrkt stöðu sína svo mjög að hann lét handtaka Albany og tvo af þremur sonum hans snemma í mars 1425 og taka þá af lífi fyrir [[landráð]] skömmu síðar.
== Konungsmorð ==
Jakob átti áfram í erjum við ýmsa skoska aðalsmenn og aflaði sér óvina, auk þess sem vopnahléssamningur við Englendinga rann út 1436 og Jakob hóf umsátur um [[Roxburgh-kastali|Roxburgh-kastala]], sem Englendingar höfðu á sínu valdi. Hann varð þó að hörfa þaðan og þótti hafa fengið háðuglega útreið. Frændi hans, jarlinn af Atholl, hafði nú snúist gegn honum og sonarsonur hans, Robert Stewart, fór fyrir hópi manna sem réðist að konungi þar sem hann dvaldist í klaustri í útjaðri [[Perth]] og drap hann.
Drottningin særðist en komst undan og gat komið boðum til Edinborgar, þar sem ríkisarfinn, [[Jakob 2. Skotakonungur|Jakob 2.]], var og komið honum í öruggt skjól. [[Samsæri]] óvina konungs fór út um þúfur og jarlinn af Atholl, sonarsonur hans og fleiri voru handteknir og síðan teknir af lífi.
Jakob 2. var eini sonur konungshjónanna sem upp komst en á meðal margra dætra þeirra voru [[Margrét Stewart, krónprinsesa Frakklands|Margrét]], sem giftist Loðvík krónprinsi Frakka, síðar [[Loðvík 11.]], [[Ísabella Stewart, hertogaynja af Bretagne|Ísabella]], sem giftist [[Frans 1., hertogi af Bretagne|Frans 1.]] hertoga af Bretagne, og [[Elinóra Stewart, erkihertogaynja af Austurríki|Elinóra]], sem giftist [[Sigismund erkihertogi af Austurríki|Sigismund]] erkihertoga af Austurríki.
== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = James I of Scotland | mánuðurskoðað = 17. febrúar| árskoðað = 2012}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Þjóðhöfðingjar Skotlands|Skotakonungur]]
| frá = [[1406]]
| til = [[1437]]
| fyrir = [[Róbert 3. Skotakonungur|Róbert 3.]]
| eftir = [[Jakob 2. Skotakonungur|Jakob 2.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1394|1437}}
[[Flokkur:Konungar Skotlands]]
[[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]]
[[Flokkur:Stuart-ætt]]
apr6wlf4bhms7bhmdcyln25an6z5i9w
1987521
1987512
2026-11-17T10:53:50Z
TKSnaevarr
53243
1987521
wikitext
text/x-wiki
{{konungur
| titill = [[Þjóðhöfðingjar Skotlands|Konungur Skotlands]]
| skjaldarmerki = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg
| ætt = [[Stúart-ætt]]
| nafn = Jakob 1.
| mynd = King James I of Scotland.jpg
| skírnarnafn = James Stuart
| fæðingardagur = Hugsanlega 25. júlí 1394
| fæðingarstaður = [[Dunfermline Abbey]], [[Fife]], [[Konungsríkið Skotland|Skotlandi]]
| dánardagur = 21. febrúar 1437 (u. þ. b. 42 ára)
| dánarstaður = [[Blackfriars]], [[Perth]], [[Konungsríkið Skotland|Skotlandi]]
| grafinn = [[Perth Charterhouse]]
| ríkisár = 4. apríl 1406 – 21. febrúar 1437
| faðir = [[Róbert 3. Skotakonungur]]
| móðir = [[Annabella Drummond]]
| maki = {{gifting|[[Jóhanna Beaufort, Skotadrottning|Jóhanna Beaufort]]|1424}}
| titill_maka = Eiginkona
| börn = [[Margrét Stúart, krónprinsessa Frakklands|Margrét, krónprinsessa Frakklands]]<br/>[[Ísabella af Skotlandi, hertogaynja af Bretagne|Ísabella, hertogaynja af Bretagne]]<br/>[[Elinóra af Skotlandi|Elinóra, erkihertogaynja af Austurríki]]<br/>[[María Stúart, greifynja af Buchan|María, greifynja af Buchan]]<br/>[[Jóhanna Stúart, greifynja af Morton|Jóhanna, greifynja af Morton]]<br/>[[Alexander Stúart, hertogi af Rothesay|Alexander, hertogi af Rothesay]]<br/>[[Jakob 2. Skotakonungur]]<br/>[[Annabella af Skotlandi|Annabella, greifynja af Huntly]]
}}
'''Jakob 1.''' (júlí [[1394]] – [[21. febrúar]] [[1437]]) var konungur [[Skotland]]s frá [[4. apríl]] [[1406]] til dauðadags. Fyrstu átján ár valdatíma síns var konungurinn þó fangi eða [[gísl]] Englandskonungs.
== Konungur í útlegð ==
Jakob var sonur hins valdalausa konungs [[Róbert 3. Skotakonungur|Róberts 3.]] og konu hans [[Annabella Drummond|Annabellu Drummond]], en alla ríkisstjórnartíð Róberts voru völdin að mestu í höndum bróður hans, [[Robert Stewart, hertogi af Albany|hertogans af Albany]]. Eldri bróðir Jakobs, Davíð hertogi af Rothesey, reyndi að styrkja stöðu sína gegn föðurbróðurnum en Albany hneppti hann þá í varðhald og þar dó hann [[1402]] og er sagt að hann hafi verið sveltur til bana eða verið myrtur.
Arabella drottning var þá látin og Róbert konungur óttaðist um líf yngri sonar síns. Árið 1406 hugðist hann senda drenginn til [[Frakkland]]s og láta hann alast þar upp. En enskir [[Sjóræningi|sjóræningjar]] hertóku skipið og fluttu Jakob til [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinriks 4.]] Englandskonungs. Nokkrum dögum síðar dó Róbert og Jakob varð konungur að nafninu til. Hertoginn af Albany var landstjóri í Skotlandi, réði þar öllu og talaði jafnan um Jakob sem „son konungsins heitins“ en ekki sem konung, enda hafði hann sjálfur augastað á krúnunni. Þegar hann lést tók [[Murdoch Stewart, hertogi af Albany|Murdoch]] sonur hans við hertogadæminu og landstjórninni.
Jakob naut góðrar meðferðar í fangavistinni í [[Lundúnaturn]]i og [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]] og fékk ágæta menntun. Eftir 1419 var hann meðhöndlaður fremur eins og gestur við hirðina en gísl og á árunum 1420-1422 barðist hann með [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] og enska hernum í Frakklandi, meðal annars gegn Skotum, sem studdu Frakka. Þegar Hinrik dó í Frakklandi [[1422]] sneri Jakob aftur til Englands. [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]] var ekki orðinn árs gamall og forráðamenn hans höfðu lítinn áhuga á að halda Jakob lengur í Englandi en vildu koma honum í skoska hásætið. Einnig höfðu tekist ástir með honum og [[Jóhanna Beaufort, Skotadrottning|Jóhönnu Beaufort]], dóttur hertogans af Somerset og frænku Hinriks konungs, og þótti ættingjum hennar mikilsvert að þau gætu gifst og hún yrði drottning. Þótt hertoginn af Albany væri tregur að sleppa völdum átti Jakob öfluga bandamenn í Skotlandi, en þar á meðal var annar föðurbróðir hans, jarlinn af Atholl. Á endanum var samið um lausnargjald fyrir konunginn - en [[heimanmundur]] Jóhönnu gekk upp í það að hluta — og hann gat gifst og snúið heim.
== Heimkoma ==
Konungshjónin komu til Skotlands í apríl 1424. Komu þeirra var ekki fagnað mikið því margir treystu ekki konunginum vegna stuðnings hans við Englendinga í [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðinu]], auk þess sem lausnargjaldið sem greitt var fyrir hann jók skattbyrði manna. Konungurinn þótti þó koma vel fyrir, enda var hann mikill íþróttamaður, kunni að meta bókmenntir og tónlist og var raunar sjálfur fær tónlistarmaður og ljóðskáld. Hann var að ýmsu leyti umbótasinni og leitaðist við að styrkja völd konungs og þings gegn aðalsmönnum, sem lengi höfðu farið sínu fram eins og smákóngar í Skotlandi, þar sem konungsvaldið hafði verið mjög veikt um áratuga skeið.
Vegna þessa átti Jakob í átökum við ýmsa aðalsmenn, fyrstu árin einkum hertogann af Albany og ættmenn hans, en árið 1425 hafði hann styrkt stöðu sína svo mjög að hann lét handtaka Albany og tvo af þremur sonum hans snemma í mars 1425 og taka þá af lífi fyrir [[landráð]] skömmu síðar.
== Konungsmorð ==
Jakob átti áfram í erjum við ýmsa skoska aðalsmenn og aflaði sér óvina, auk þess sem vopnahléssamningur við Englendinga rann út 1436 og Jakob hóf umsátur um [[Roxburgh-kastali|Roxburgh-kastala]], sem Englendingar höfðu á sínu valdi. Hann varð þó að hörfa þaðan og þótti hafa fengið háðuglega útreið. Frændi hans, jarlinn af Atholl, hafði nú snúist gegn honum og sonarsonur hans, Robert Stewart, fór fyrir hópi manna sem réðist að konungi þar sem hann dvaldist í klaustri í útjaðri [[Perth]] og drap hann.
Drottningin særðist en komst undan og gat komið boðum til Edinborgar, þar sem ríkisarfinn, [[Jakob 2. Skotakonungur|Jakob 2.]], var og komið honum í öruggt skjól. [[Samsæri]] óvina konungs fór út um þúfur og jarlinn af Atholl, sonarsonur hans og fleiri voru handteknir og síðan teknir af lífi.
Jakob 2. var eini sonur konungshjónanna sem upp komst en á meðal margra dætra þeirra voru [[Margrét Stewart, krónprinsesa Frakklands|Margrét]], sem giftist Loðvík krónprinsi Frakka, síðar [[Loðvík 11.]], [[Ísabella Stewart, hertogaynja af Bretagne|Ísabella]], sem giftist [[Frans 1., hertogi af Bretagne|Frans 1.]] hertoga af Bretagne, og [[Elinóra Stewart, erkihertogaynja af Austurríki|Elinóra]], sem giftist [[Sigismund erkihertogi af Austurríki|Sigismund]] erkihertoga af Austurríki.
== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = James I of Scotland | mánuðurskoðað = 17. febrúar| árskoðað = 2012}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Þjóðhöfðingjar Skotlands|Skotakonungur]]
| frá = [[1406]]
| til = [[1437]]
| fyrir = [[Róbert 3. Skotakonungur|Róbert 3.]]
| eftir = [[Jakob 2. Skotakonungur|Jakob 2.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1394|1437}}
[[Flokkur:Konungar Skotlands]]
[[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]]
[[Flokkur:Stuart-ætt]]
68dfchda861dpvw97xozau8qdxbp1r6
Jakob 2. Skotakonungur
0
105333
1987492
1589238
2026-11-17T01:00:37Z
TKSnaevarr
53243
1987492
wikitext
text/x-wiki
{{konungur
| titill = [[Þjóðhöfðingjar Skotlands|Konungur Skotlands]]
| skjaldarmerki = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg
| ætt = [[Stúart-ætt]]
| nafn = Jakob 2.
| mynd = James II of Scotland (by von Ehingen).jpg
| skírnarnafn = James Stuart
| fæðingardagur = {{fæðingardagur|1430|10|16}}
| fæðingarstaður = [[Holyroodhöll]], [[Konungsríkið Skotland|Skotlandi]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1460|8|3|1430|10|16}}
| dánarstaður = [[Roxburgh-kastali|Roxburgh-kastala]], [[Roxburghshire]], [[Konungsríkið Skotland|Skotlandi]]
| grafinn = [[Holyrood Abbey]]
| ríkisár = 21. febrúar 1437 – 3. ágúst 1460
| faðir = [[Jakob 1. Skotakonungur]]
| móðir = [[Jóhanna Beaufort, Skotadrottning|Jóhanna Beaufort]]
| maki = {{gifting|[[María af Guelders]]|1449}}
| titill_maka = Eiginkona
| börn = {{Plainlist|
* [[María Stúart, greifynja af Arran|María]]
* [[Jakob 3. Skotakonungur]]
* [[Alexander Stúart, hertogi af Albany|Alexander, hertogi af Albany]]
* [[Davíð Stúart, jarl af Mýræfi|Davíð, jarl af Mýræfi]]
* [[Jóhann Stúart, jarl af Mar (d. 1479)|Jóhann, jarl af Mar]]
* [[Margrét Stúart (f. 1455)|Margrét]]}}
}}
'''Jakob 2.''' ([[16. október]] [[1430]] – [[3. ágúst]] [[1460]]) var konungur [[Skotland]]s frá því að faðir hans var myrtur [[21. febrúar]] [[1437]] og til dauðadags. Hann var barn að aldri þegar hann tók við krúnunni og þegar hann lést skildi hann eftir sig ríkiserfingja á barnsaldri. Sömu sögu var að segja um fimm Skotakonunga í röð sem báru Jakobsnafn, frá Jakobi 1. til Jakobs 5.; allir settust í hásætið á barnsaldri og enginn þeirra náði að sjá arftaka sinn verða fullveðja.
Jakob 2. var sonur [[Jakob 1. Skotakonungur|Jakobs 1.]] og [[Jóhanna Beaufort, Skotadrottning|Jóhönnu Beaufort]]. Hann var tvíburi en eldri bróðir hans, Alexander, lést skömmu eftir fæðingu. Hann var fæddur með áberandi [[valbrá]] í andliti og var því oft kallaður „Fiery Face“ (Eldfés). Hann tók við konungdæminu sex ára að aldri og voru völdin framan af í höndum frænda hans Archibalds, fimmta jarlsins af Douglas, en eftir lát hans [[1539]] var enginn skoskur aðalsmaður nógu öflugur til að halda einn um stjórnartaumana og nokkrir aðalsmenn skiptu með sér völdum eftir að hafa látið myrða syni jarlsins af Douglas í „svarta kvöldverðinum“ í [[Edinborgarkastali|Edinborgarkastala]].
William, áttunda jarlinum af Douglas, tókst að efla gengi Douglasættarinnar að nýju og árið 1445 tók hann við stjórn landsins og stýrði því þar til Jakob konungur varð myndugur [[1449]]. Fátt breyttist þó við það því Douglas og William Crichton lávarður höfðu öll raunveruleg völd og konungurinn fékk litlu ráðið. Hann sætti sig þó ekki við það, heldur reyndi að ná valdataumunum úr höndum þeirra og fór svo að konungur og menn hans myrtu Douglas í [[Stirling-kastali|Stirling-kastala]] [[22. febrúar]] [[1452]].
Þar með var átökunum þó ekki lokið því Douglas-ættin (Svörtu Douglasarnir) var áfram valdamikil. Jakob konungur reyndi að gera lendur þeirra upptækar en var þvingaður til að skila þeim til níunda jarlsins. Þó fór svo að lokum að konungur og bandamenn hans unnu sigur á Douglas-mönnum í orrustunni við Arkonholm. Eignir þeirra voru gerðar upptækar og jarlinn flúði til Englands. Eftir þetta var konungsvaldið í Skotlandi mun sterkara en það hafði lengst af verið.
Næstu árin hélt Jakob um stjórnartaumana af festu og sýndi mikinn áhuga á málefnum ríkisins, ferðaðist um land sitt og kom á ýmsum nýjungum. Árið 1460 settist hann með her sínum um [[Roxburgh-kastali|Roxburgh-kastala]], sem Englendingar héldu. Hann hafði mikinn áhuga á notkun [[fallbyssa|fallbyssna]] í hernaði og keypti fjölmargar slíkar frá [[Flæmingjaland]]i. Þann 3. ágúst, þegar hann var sjálfur að fást við að hleypa skoti úr einni fallbyssunni, sprakk hún og konungur lést. Skotar héldu umsátrinu áfram og kastalinn féll í hendur þeirra fáum dögum síðar.
Kona Jakobs 2., gift 3. júlí 1449, var [[María af Guilders, Skotadrottning|María af Guilders]]. Þrír synir þeirra og tvær dætur komust til fullorðinsára; elstur sonanna var [[Jakob 3.]], sem var átta eða níu ára þegar faðir hans lést. Móðir hans var ríkisstjóri fyrstu árin en dó [[1463]].
== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = James II of Scotland | mánuðurskoðað = 19. febrúar| árskoðað = 2012}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Þjóðhöfðingjar Skotlands|Skotakonungur]]
| frá = [[1406]]
| til = [[1437]]
| fyrir = [[Jakob 1. Skotakonungur|Jakob 1.]]
| eftir = [[Jakob 3. Skotakonungur|Jakob 3.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
[[Flokkur:Saga Skotlands]]
[[Flokkur:Konungar Skotlands]]
[[Flokkur:Stuart-ætt]]
{{fd|1430|1460}}
7rkbhtgghu3ip9eufowkcrp39mvq1m3
Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
0
105817
1987479
1981649
2026-11-16T21:39:53Z
Berserkur
10188
uppfært
1987479
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnu landslið
| Nafn = Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
| Gælunafn = ''Strákarnir okkar''
| Merki =
| Íþróttasamband = [[Knattspyrnusamband Íslands]]
| Álfusamband = UEFA
| Þjálfari = [[Arnar Gunnlaugsson]]
| Aðstoðarþjálfari = [[Davíð Snorri Jónasson]]
| Fyrirliði = [[Orri Steinn Óskarsson]]
| Varafyrirliði = [[Hákon Arnar Haraldsson]]
| Flestir leikir = [[Birkir Bjarnason]], [[Aron Einar Gunnarsson]]
| Flest mörk = [[Gylfi Sigurðsson]]
| Leikvangur =[[Laugardalsvöllur]]
| FIFA sæti = 74 (júlí 2026))<ref name="Fifa ranking">[https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/ ]FIFA</ref>
| FIFA hæst = 18
| FIFA hæst ár = Feb/mars 2018<ref name="Fifa ranking" />
| FIFA lægst = 131
| FIFA lægst ár = Apríl 2012<ref name="Fifa ranking" /> |
|pattern_la1=_ijsl18h|pattern_b1=_ijsl18h|pattern_ra1=_ijsl18h|pattern_sh1=_ijsl18h|pattern_so1=_ijsl18h
| leftarm1=0C2FFF|body1=0C2FFF|rightarm1=0C2FFF|shorts1=0C2FFF|socks1=0C2FFF
|pattern_la2=_ijsl18a|pattern_b2=_ijsl18a|pattern_ra2=_ijsl18a|pattern_sh2=_ijsl18a|pattern_so2=_ijsl18a
| leftarm2=FFFFFF|body2=ffffff|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF
| Fyrsti leikur = Óopinber:<br />{{FRO}} [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] 0-1 Ísland {{ISL}}<br />([[Þórshöfn (Færeyjum)]]; 20. september, 1930)<br />Opinber:<br />{{ISL}} Ísland 0-3 [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]]{{DNK}}<br />([[Reykjavík]], [[Ísland]]; 17. júlí, 1946)
| Stærsti sigur = Óopinber:<br />{{ISL}} Ísland 9-0 [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] {{FRO}} <br />([[Keflavík]], [[Ísland]]i; 17. september, 1985)
<br />Opinber:<br />[[Liechtensteinska karlalandsliðið í knattspyrnu|Liechtenstein]]{{LIE}} 0-7 {{ISL}} Ísland <br />([[Vaduz]], [[Liechtenstein]]; 26. mars, 2023)
| Mesta tap = {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] 14-2 Ísland {{ISL}}<br />([[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]; 23. ágúst, 1967)
| HM leikir =
| Fyrsti HM leikur =
| Fyrsta HM keppni =
| Mesti HM árangur =
| Álfukeppni =
| Álfukeppni leikir =
| Fyrsta álfukeppni =
| Mesti álfu árangur =
| Vefsíða = [http://www.ksi.is KSÍ]
}}
[[Mynd:Thorgrimur Thrainsson, Iceland's National Team.jpg|thumb|Landsliðið árið 1990.]]
'''Karlalandslið Íslands í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Ísland|Íslands]] á alþjóðamótum í knattspyrnu og er undir stjórn [[Knattspyrnusamband Íslands|Knattspyrnusambands Íslands]].
Liðið spilaði sinn fyrsta opinbera landsleik gegn [[Danmörk|Danmörku]] 17. júlí 1946. Leikurinn fór fram á [[Melavöllurinn|Melavellinum]] í [[Reykjavík]] og tapaðist 0-3. Undir stjórn [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson|Heimis Hallgrímssonar]] tryggði liðið sér í fyrsta sinn þátttökurétt á lokakeppni evrópumótsins í knattspyrnu sem haldið var í [[Frakkland|Frakklandi]] árið 2016 og undir stjórn Heimis komst liðið í fyrsta sinn á heimsmeistaramótsins. Ísland komst í 18. sæti á [[FIFA]] styrkleikalistanum í byrjun árs 2018 og hafði liðið aldrei verið hærra. Liðið er fulltrúi smæstu þjóðar sem hefur komist á EM og HM.
==Keppnir==
===Ísland á stórmótum===
[[Mynd:2018 World Cup Iceland1.jpg|thumb|Ísland - Króatía á HM 2018.]]
{{Aðalgrein|Íslenska karlalandsliðið á stórmótum}}
Ísland hefur tvívegis komist á stórmót [[EM 2016]] og [[HM 2018]]. Liðið var nálægt því árið 2014 þegar það tapaði í umspili gegn Króatíu um laust sæti. Á EM komst liðið í 8 liða úrslit eftir frækinn sigur gegn Englandi. Liðið komst ekki upp úr riðli á HM.
Umspil var gegn Rúmeníu og Ungverjalandi um laust sæti á [[EM 2021]] en seinni leikurinn tapaðist naumlega og liðið komst ekki á stórmót þriðja árið í röð.
===Þjóðadeildin===
'''[[Þjóðadeildin]]''' var stofnuð 2018 og kom í stað vináttulandsleikja að mestu. Eftir góðan árangur á stórmótum fór Ísland í A-deild keppninnar, þ.e. lið af hæsta styrkleikaflokki. Ísland féll niður í B-deild haustið 2020 en liðið hafði tapað öllum leikjum sínum á móti sterkari þjóðum. Liðið féll svo í C-deild árið 2025.
==Leikmenn==
===Núverandi leikmenn===
''Leikmenn í hóp fyrir leiki í þjóðadeildinni í október og nóvember 2026 ''
<br />''Tölfræði uppfærð í nóvember 2026.''
{| class="wikitable"
! style="background:silver;" | Markmenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" |Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Anton Ari Einarsson]]
|style="text-align: center;"|25. ágúst 1994 (32 ára)
|style="text-align: center;"|2
|style="text-align: center;"|0
|{{ISL}} [[Breiðablik]]
|-
|[[Hákon Rafn Valdimarsson]]
|style="text-align: center;"|13. október 2001 (25 ára)
|style="text-align: center;"|28
|style="text-align: center;"|0
|{{ENG}} [[Brentford FC]]
|-
|[[Rúnar Alex Rúnarsson]]
|style="text-align: center;"|18. febrúar 1995 (31 ára)
|style="text-align: center;"|27
|style="text-align: center;"|0
|{{DNK}} [[FC Kaupmannahöfn]]
|-
! style="background:silver;" | Varnar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Victor Pálsson]]
| style="text-align: center;" |30. apríl 1991 (35 ára)
| style="text-align: center;" |64
| style="text-align: center;" |6
|{{DNK}} [[AC Horsens]]
|-
|[[Alfons Sampsted]]
| style="text-align: center;" |6. apríl 1998 (28 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |0
|{{NLD}} [[Go Ahead Eagles ]]
|-
|[[Brynjar Ingi Bjarnason]]
| style="text-align: center;" |6. desember 1999 (27 ára)
| style="text-align: center;" |17
| style="text-align: center;" |2
|{{DNK}} [[Sønderjyske]]
|-
|[[Logi Tómasson]]
| style="text-align: center;" |13. september 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |22
| style="text-align: center;" |1
|{{TUR}} [[Samsunspor]]
|-
|[[Bjarki Steinn Bjarkason]]
| style="text-align: center;" |11. maí 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |7
| style="text-align: center;" |0
|{{AUT}} [[FC Südtirol]]
|-
|[[Hörður Björgvin Magnússon]]
| style="text-align: center;" |11. febrúar 1993 (33 ára)
| style="text-align: center;" |58
| style="text-align: center;" |2
|{{GRE}} [[Atromitos FC]]
|-
|[[Daníel Leó Grétarsson]]
| style="text-align: center;" |2. október 1995 (31 ára)
| style="text-align: center;" |37
| style="text-align: center;" |0
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Mikael Egill Ellertsson]]
|style="text-align: center;"|11. mars 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|36
|style="text-align: center;"|4
|{{ITA}} [[Genoa CFC]]
|-
|[[Aron Einar Gunnarsson]]
|style="text-align: center;"|22. apríl 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|113
|style="text-align: center;"|5
|{{QAT}} [[Qatar SC]]
|-
! style="background:silver;" | Miðjumenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Hákon Arnar Haraldsson]]
|style="text-align: center;"| 10. apríl 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|37
|style="text-align: center;"|3
|{{FRA}} [[Lille OSC]]
|-
|[[Jón Dagur Þorsteinsson]]
|style="text-align: center;"|26. nóvember 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|58
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[Hertha Berlin]]
|-
|[[Ísak Bergmann Jóhannesson]]
|style="text-align: center;"|23. mars 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|50
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[1. FC Köln]]
|-
|[[Mikael Anderson]]
|style="text-align: center;"|1. júlí 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|3
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Gylfi Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"|8. september 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|92
|style="text-align: center;"|28
|{{ISL}} [[Víkingur]]
|-
|[[Stefán Teitur Þórðarson]]
|style="text-align: center;"| 16. október 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|1
| {{GER}} [[Hannover 96]]
|-
|[[Kristall Máni Ingason]]
|style="text-align: center;"| 18. janúar 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|11
|style="text-align: center;"|0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Arnór Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"| 15. maí 1999 (27 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|2
| {{GRE}} [[Kalamata FC]]
|-
|[[Kristian Hlynsson]]
|style="text-align: center;"|23. janúar 2004 (22 ára)
|style="text-align: center;"|13
|style="text-align: center;"|2
|{{NLD}} [[FC Twente]]
|-
! style="background:silver;" | Sóknar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Sævar Atli Magnússon]]
| style="text-align: center;" | 16. júní 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |9
| style="text-align: center;" |0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Albert Guðmundsson]]
| style="text-align: center;" | 15. júní 1997 (29 ára)
| style="text-align: center;" |48
| style="text-align: center;" |14
| {{ITA}} [[SS Lazio]]
|-
|[[Brynjólfur Willumsson]]
| style="text-align: center;" | 12. ágúst 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |14
| style="text-align: center;" |2
| {{NLD}} [[FC Groningen]]
|-
|[[Ísak Þorvaldsson]]
| style="text-align: center;" | 1. maí 2001 (25 ára)
| style="text-align: center;" |10
| style="text-align: center;" |1
| {{DNK}} [[Lyngby Boldklub]]
|-
|[[Andri Lucas Guðjohnsen]]
| style="text-align: center;" | 29. janúar 2002 (24 ára)
| style="text-align: center;" |45
| style="text-align: center;" |16
| {{ENG}} [[Blackburn Rovers]]
|-
|[[Orri Óskarsson]]
| style="text-align: center;" | 29. ágúst 2004 (22 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |13
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|}
===Flestir leikir===
<small>''Uppfært í nóv. 2026.''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Fjöldi leikja
!Mörk
|-
|rowspan=2|21
|align="left" |[[Birkir Bjarnason]]
|2010-2022
|113
|15
|-
| align="left" |[[Aron Einar Gunnarsson]]
|2008–2026
|113
|5
|-
|3
|align="left"|[[Rúnar Kristinsson]]
|1987–2004
|104
|4
|-
|4
|align="left" |[[Birkir Már Sævarsson]]
|2007–2021
|103
|3
|-
|5
| align="left" |[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|102
|8
|-
|6
| align="left" |[[Ragnar Sigurðsson]]
|2007–2020
|97
|5
|-
|7
| align="left" |'''[[Gylfi Sigurðsson]]'''
|2010-
|92
|28
|-
|8
| align="left" |[[Kári Árnason]]
|2005-2021
|90
|6
|-
|9
| align="left" |[[Hermann Hreiðarsson]]
|1996–2011
|89
|5
|-
|10
| align="left" |[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|88
|26
|-
|10
|align="left"|[[Ari Freyr Skúlason]]
|2009-2021
|83
|0
|-
|11
| align="left" |[[Guðni Bergsson]]
|1984–2003
|80
|1
|-
|12
|align="left"|[[Hannes Þór Halldórsson]]
|2011-2021
|77
|0
|-
|rowspan=2|13
|align="left"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]]
|1997–2009
|74
|4
|-
|align="left"|[[Birkir Kristinsson]]
|1988–2004
|74
|0
|-
| rowspan="3" |14
| align="left" |[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|73
|17
|-
| align="left" |[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|73
|14
|-
| align="left" |[[Emil Hallfreðsson]]
|2005–2020
|73
|1
|-
|15
|align="left"|[[Ólafur Þórðarson]]
|1984–1996
|72
|5
|-
|rowspan=2|16
|align="left"|[[Arnar Grétarsson]]
|1991–2004
|71
|2
|-
|align="left"|[[Árni Gautur Arason]]
|1998–2010
|71
|0
|-
|17
|align="left"|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|70
|8
|-
|18
| align="left" |[[Sævar Jónsson]]
|1980–1992
|69
|1
|-
|19
|align="left"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|67
|8
|-
| rowspan=2|20
|align="left"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|66
|10
|-
|'''[[Sverrir Ingi Ingason]]'''
|2014-
|66
|3
|-
|rowspan=2|21
|align="left"|[[Indriði Sigurðsson]]
|2000–2014
|65
|2
|-
|align="left"|[[Sigurður Jónsson]]
|1983–1999
|65
|3
|-
| rowspan="2" |22
| align="left" |[[Jón Daði Böðvarsson]]
|2012–2022
|64
|4
|-
| align="left" |[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010-2021
|64
|26
|-
|24
| align="left" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|62
|10
|-
|25
|'''[[Arnór Ingvi Traustason]]'''
|2015-
|61
|6
|-
|}
===Flest mörk===
<small>''Uppfært nóv, 2026''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Mörk
!Fjöldi leikja
!Meðaltal marka á leik
|-
|1
|style="text-align:left;"|'''[[Gylfi Þór Sigurðsson]]'''
|2010–
|28
|92
|0.31
|-
|rowspan=2|2
|style="text-align:left;"|[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|26
|88
|0.30
|-
|style="text-align:left;"|[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010–2021
|26
|64
|0.41
|-
|rowspan=2|3
|style="text-align:left;"|[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|18
|73
|0.25
|-
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Jónsson]]
|1947–1965
|17
|33
|0.52
|-
|rowspan=2|4
|style="text-align:left;"|'''[[Andri Lucas Guðjohnsen]]'''
|2021–
|15
|44
|0.34
|-
|style="text-align:left;"|[[Birkir Bjarnason]]
|2010–2022
|15
|113
|0.13
|-
|rowspan=3|5
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Daðason]]
|1991–2004
|14
|44
|0.32
|-
|style="text-align:left;"|[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|14
|73
|0.19
|-
|'''[[Albert Guðmundsson (fæddur 1997)|Albert Guðmundsson]]'''
|2017-
|14
|49
|0,30
|-
|rowspan=2|6
|style="text-align:left;"|[[Þórður Guðjónsson]]
|1993–2004
|13
|58
|0.22
|-
|style="text-align:left;"|'''[[Orri Óskarsson]]'''
|2023–
|13
|24
|0.54
|-
|rowspan=2|7
|style="text-align:left;"|[[Tryggvi Guðmundsson]]
|1997–2008
|12
|42
|0.29
|-
|style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]]
|1999–2011
|12
|55
|0.22
|-
|rowspan=2|8
|style="text-align:left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]]
|1978–1990
|11
|41
|0.27
|-
|style="text-align:left;"|[[Matthías Hallgrímsson]]
|1968–1977
|11
|45
|0.24
|-
| rowspan="2" |9
| style="text-align:left;" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|10
|62
|0.16
|-
|style="text-align:left;"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|10
|66
|0.15
|-
|rowspan=2|10
|style="text-align:left;"|[[Þórður Þórðarson (fæddur 1930)|Þórður Þ. Þórðarson]]
|1951–1958
|9
|16
|0.56
|-
|style="text-align:left;"|[[Teitur Þórðarson]]
|1972–1985
|9
|41
|0.22
|-
|rowspan=5|11
|style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|8
|97
|0.08
|-
|style="text-align:left;"|[[Guðmundur Steinsson]]
|1980–1988
|8
|19
|0.42
|-
|style="text-align:left;"|[[Sigurður Grétarsson]]
|1980–1992
|8
|46
|0.17
|-
|style="text-align:left;"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|8
|67
|0.12
|-
|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|8
|70
|0.11
|}
==Næstu leikir Íslands==
===2027===
== Þjálfarar ==
{|
| style="vertical-align: top;" |
* [[Frederick Steele]] og [[Murdo McDougall]] (1946)
* [[Roland Bergström]] (1947)
* [[Joe Devene]] (1948)
* [[Fritz Buchloh]] (1949)
* [[Óli B Jónsson]] (1951)
* [[Franz Köhler]] (1953)
* [[Karl Guðmundsson]] (1954–1956)
* [[Alexander Wier]] (1957)
* [[Óli B Jónsson]] (1958)
* [[Karl Guðmundsson]] (1959)
* [[Óli B Jónasson]] (1960)
* [[Karl Guðmundsson (knattspyrnuþjálfari)|Karl Guðmundsson]] (1961)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1962)
* [[Karl Guðmundsson]] (1963–1966)
* [[Reynir Karlsson]] (1967)
* [[Walter Pfeiffer]] (1968)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1969–1971) ++
* [[Duncan McDowell]] (1972)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Eggert Jóhannesson]] (1972)
* [[Henning Enoksen]] (1973)
* [[Tony Knapp]] (1974–1977)
* [[Jurí Ilitchev]] (1978–1979)
* [[Guðni Kjartansson]] (1980–1981)
* [[Jóhannes Atlason]] (1982–1983)
* [[Tony Knapp]] (1984–1985)
* [[Siegfried Held]] (1986–1989)
* [[Guðni Kjartansson]] (1989)
* [[Bo Johansson]] (1990–1991)
* [[Ásgeir Elíasson]] (1991–1995)
* [[Logi Ólafsson]] (1996–1997)
* [[Guðjón Þórðarson]] (1997–1999)
* [[Atli Eðvaldsson]] (2000–2003)
* [[Ásgeir Sigurvinsson]] og [[Logi Ólafsson]] (2003–2005)
* [[Eyjólfur Sverrisson]] (2006–2007)
* [[Ólafur Jóhannesson (f. 1957)|Ólafur Jóhannesson]] (2007-2011)
* [[Lars Lagerbäck]] (2011–2013)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson]] (2013–2016)
* [[Heimir Hallgrímsson]] (2016-2018)
* [[Erik Hamrén]] (2018-2020)
* [[Arnar Þór Viðarsson]] (2020-2023)
* [[Åge Hareide]] (2023-2025)
* [[Arnar Gunnlaugsson]] (2025-)
|}
++ [[Hafsteinn Guðmundsson]] gegndi starfi landsliðseinvaldar frá 1969-74. Hlutverk hans var að velja landsliðshópinn þótt aðrir sinntu þjálfun liðsins.
== Tilvísanir ==
<references/>
== Tenglar ==
* [http://eu-football.info/_matches.php?id=103 Allir leikir íslenska landsliðsins í knattspyrnu]
* [http://www.ksi.is/mot/leikir-felaga/?felag=136924&vollur=%25&flokkur=112&kyn=1&dFra-dd=01&dFra-mm=01&dFra-yy=2014&dTil-dd=31&dTil-mm=12&dTil-yy=2014 Allir leikir íslenska landsliðsins á árinu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
[[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]]
[[Flokkur:Íslensk landslið]]
[[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]]
9rhgj9t37nac477t2hd7xp6hg41ql1s
1987481
1987479
2026-11-16T21:52:02Z
Berserkur
10188
1987481
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnu landslið
| Nafn = Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
| Gælunafn = ''Strákarnir okkar''
| Merki =
| Íþróttasamband = [[Knattspyrnusamband Íslands]]
| Álfusamband = UEFA
| Þjálfari = [[Arnar Gunnlaugsson]]
| Aðstoðarþjálfari = [[Davíð Snorri Jónasson]]
| Fyrirliði = [[Orri Steinn Óskarsson]]
| Varafyrirliði = [[Hákon Arnar Haraldsson]]
| Flestir leikir = [[Birkir Bjarnason]], [[Aron Einar Gunnarsson]]
| Flest mörk = [[Gylfi Sigurðsson]]
| Leikvangur =[[Laugardalsvöllur]]
| FIFA sæti = 74 (júlí 2026))<ref name="Fifa ranking">[https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/ ]FIFA</ref>
| FIFA hæst = 18
| FIFA hæst ár = Feb/mars 2018<ref name="Fifa ranking" />
| FIFA lægst = 131
| FIFA lægst ár = Apríl 2012<ref name="Fifa ranking" /> |
|pattern_la1=_ijsl18h|pattern_b1=_ijsl18h|pattern_ra1=_ijsl18h|pattern_sh1=_ijsl18h|pattern_so1=_ijsl18h
| leftarm1=0C2FFF|body1=0C2FFF|rightarm1=0C2FFF|shorts1=0C2FFF|socks1=0C2FFF
|pattern_la2=_ijsl18a|pattern_b2=_ijsl18a|pattern_ra2=_ijsl18a|pattern_sh2=_ijsl18a|pattern_so2=_ijsl18a
| leftarm2=FFFFFF|body2=ffffff|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF
| Fyrsti leikur = Óopinber:<br />{{FRO}} [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] 0-1 Ísland {{ISL}}<br />([[Þórshöfn (Færeyjum)]]; 20. september, 1930)<br />Opinber:<br />{{ISL}} Ísland 0-3 [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]]{{DNK}}<br />([[Reykjavík]], [[Ísland]]; 17. júlí, 1946)
| Stærsti sigur = Óopinber:<br />{{ISL}} Ísland 9-0 [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] {{FRO}} <br />([[Keflavík]], [[Ísland]]i; 17. september, 1985)
<br />Opinber:<br />[[Liechtensteinska karlalandsliðið í knattspyrnu|Liechtenstein]]{{LIE}} 0-7 {{ISL}} Ísland <br />([[Vaduz]], [[Liechtenstein]]; 26. mars, 2023)
| Mesta tap = {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] 14-2 Ísland {{ISL}}<br />([[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]; 23. ágúst, 1967)
| HM leikir =
| Fyrsti HM leikur =
| Fyrsta HM keppni =
| Mesti HM árangur =
| Álfukeppni =
| Álfukeppni leikir =
| Fyrsta álfukeppni =
| Mesti álfu árangur =
| Vefsíða = [http://www.ksi.is KSÍ]
}}
[[Mynd:Thorgrimur Thrainsson, Iceland's National Team.jpg|thumb|Landsliðið árið 1990.]]
'''Karlalandslið Íslands í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Ísland|Íslands]] á alþjóðamótum í knattspyrnu og er undir stjórn [[Knattspyrnusamband Íslands|Knattspyrnusambands Íslands]]. [[Laugardalsvöllur]] er heimavöllur liðsins
Liðið spilaði sinn fyrsta opinbera landsleik gegn [[Danmörk|Danmörku]] 17. júlí 1946. Leikurinn fór fram á [[Melavöllurinn|Melavellinum]] í [[Reykjavík]] og tapaðist 0-3.
==Keppnir==
===Ísland á stórmótum===
[[Mynd:2018 World Cup Iceland1.jpg|thumb|Ísland - Króatía á HM 2018.]]
{{Aðalgrein|Íslenska karlalandsliðið á stórmótum}}
Ísland hefur tvívegis komist á stórmót [[EM 2016]] og [[HM 2018]]. Undir stjórn [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson|Heimis Hallgrímssonar]] tryggði liðið sér í fyrsta sinn þátttökurétt á lokakeppni evrópumótsins í knattspyrnu sem haldið var í [[Frakkland|Frakklandi]] árið 2016. Liðið vann sigur á Englandi í 16 liða úrslitum en tapaði gegn Frakklandi í 8 lia úrslitum í keppninni.
Undir stjórn Heimis komst liðið í fyrsta sinn á heimsmeistaramótsins. Ísland komst í 18. sæti á [[FIFA]] styrkleikalistanum í byrjun árs 2018 og hafði liðið aldrei verið hærra. Liðið var fulltrúi smæstu þjóðar sem hefur komist á EM og HM.
Liðið var nálægt því árið 2014 þegar það tapaði í umspili gegn Króatíu um laust sæti. Á EM komst liðið í 8 liða úrslit eftir frækinn sigur gegn Englandi. Liðið komst ekki upp úr riðli á HM.
Umspil var gegn Rúmeníu og Ungverjalandi um laust sæti á [[EM 2021]] en seinni leikurinn tapaðist naumlega og liðið komst ekki á stórmót þriðja árið í röð.
===Þjóðadeildin===
'''[[Þjóðadeildin]]''' var stofnuð 2018 og kom í stað vináttulandsleikja að mestu. Eftir góðan árangur á stórmótum fór Ísland í A-deild keppninnar, þ.e. lið af hæsta styrkleikaflokki. Ísland féll niður í B-deild haustið 2020 en liðið hafði tapað öllum leikjum sínum á móti sterkari þjóðum. Liðið féll svo í C-deild árið 2025. Árið 2026 komst liðið svo aftur upp í B-deild.
==Leikmenn==
===Núverandi leikmenn===
''Leikmenn í hóp fyrir leiki í þjóðadeildinni í október og nóvember 2026 ''
<br />''Tölfræði uppfærð í nóvember 2026.''
{| class="wikitable"
! style="background:silver;" | Markmenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" |Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Anton Ari Einarsson]]
|style="text-align: center;"|25. ágúst 1994 (32 ára)
|style="text-align: center;"|2
|style="text-align: center;"|0
|{{ISL}} [[Breiðablik]]
|-
|[[Hákon Rafn Valdimarsson]]
|style="text-align: center;"|13. október 2001 (25 ára)
|style="text-align: center;"|28
|style="text-align: center;"|0
|{{ENG}} [[Brentford FC]]
|-
|[[Rúnar Alex Rúnarsson]]
|style="text-align: center;"|18. febrúar 1995 (31 ára)
|style="text-align: center;"|27
|style="text-align: center;"|0
|{{DNK}} [[FC Kaupmannahöfn]]
|-
! style="background:silver;" | Varnar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Victor Pálsson]]
| style="text-align: center;" |30. apríl 1991 (35 ára)
| style="text-align: center;" |64
| style="text-align: center;" |6
|{{DNK}} [[AC Horsens]]
|-
|[[Alfons Sampsted]]
| style="text-align: center;" |6. apríl 1998 (28 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |0
|{{NLD}} [[Go Ahead Eagles ]]
|-
|[[Brynjar Ingi Bjarnason]]
| style="text-align: center;" |6. desember 1999 (27 ára)
| style="text-align: center;" |17
| style="text-align: center;" |2
|{{DNK}} [[Sønderjyske]]
|-
|[[Logi Tómasson]]
| style="text-align: center;" |13. september 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |22
| style="text-align: center;" |1
|{{TUR}} [[Samsunspor]]
|-
|[[Bjarki Steinn Bjarkason]]
| style="text-align: center;" |11. maí 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |7
| style="text-align: center;" |0
|{{AUT}} [[FC Südtirol]]
|-
|[[Hörður Björgvin Magnússon]]
| style="text-align: center;" |11. febrúar 1993 (33 ára)
| style="text-align: center;" |58
| style="text-align: center;" |2
|{{GRE}} [[Atromitos FC]]
|-
|[[Daníel Leó Grétarsson]]
| style="text-align: center;" |2. október 1995 (31 ára)
| style="text-align: center;" |37
| style="text-align: center;" |0
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Mikael Egill Ellertsson]]
|style="text-align: center;"|11. mars 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|36
|style="text-align: center;"|4
|{{ITA}} [[Genoa CFC]]
|-
|[[Aron Einar Gunnarsson]]
|style="text-align: center;"|22. apríl 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|113
|style="text-align: center;"|5
|{{QAT}} [[Qatar SC]]
|-
! style="background:silver;" | Miðjumenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Hákon Arnar Haraldsson]]
|style="text-align: center;"| 10. apríl 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|37
|style="text-align: center;"|3
|{{FRA}} [[Lille OSC]]
|-
|[[Jón Dagur Þorsteinsson]]
|style="text-align: center;"|26. nóvember 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|58
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[Hertha Berlin]]
|-
|[[Ísak Bergmann Jóhannesson]]
|style="text-align: center;"|23. mars 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|50
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[1. FC Köln]]
|-
|[[Mikael Anderson]]
|style="text-align: center;"|1. júlí 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|3
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Gylfi Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"|8. september 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|92
|style="text-align: center;"|28
|{{ISL}} [[Víkingur]]
|-
|[[Stefán Teitur Þórðarson]]
|style="text-align: center;"| 16. október 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|1
| {{GER}} [[Hannover 96]]
|-
|[[Kristall Máni Ingason]]
|style="text-align: center;"| 18. janúar 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|11
|style="text-align: center;"|0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Arnór Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"| 15. maí 1999 (27 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|2
| {{GRE}} [[Kalamata FC]]
|-
|[[Kristian Hlynsson]]
|style="text-align: center;"|23. janúar 2004 (22 ára)
|style="text-align: center;"|13
|style="text-align: center;"|2
|{{NLD}} [[FC Twente]]
|-
! style="background:silver;" | Sóknar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Sævar Atli Magnússon]]
| style="text-align: center;" | 16. júní 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |9
| style="text-align: center;" |0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Albert Guðmundsson]]
| style="text-align: center;" | 15. júní 1997 (29 ára)
| style="text-align: center;" |48
| style="text-align: center;" |14
| {{ITA}} [[SS Lazio]]
|-
|[[Brynjólfur Willumsson]]
| style="text-align: center;" | 12. ágúst 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |14
| style="text-align: center;" |2
| {{NLD}} [[FC Groningen]]
|-
|[[Ísak Þorvaldsson]]
| style="text-align: center;" | 1. maí 2001 (25 ára)
| style="text-align: center;" |10
| style="text-align: center;" |1
| {{DNK}} [[Lyngby Boldklub]]
|-
|[[Andri Lucas Guðjohnsen]]
| style="text-align: center;" | 29. janúar 2002 (24 ára)
| style="text-align: center;" |45
| style="text-align: center;" |16
| {{ENG}} [[Blackburn Rovers]]
|-
|[[Orri Óskarsson]]
| style="text-align: center;" | 29. ágúst 2004 (22 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |13
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|}
===Flestir leikir===
<small>''Uppfært í nóv. 2026.''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Fjöldi leikja
!Mörk
|-
|rowspan=2|21
|align="left" |[[Birkir Bjarnason]]
|2010-2022
|113
|15
|-
| align="left" |[[Aron Einar Gunnarsson]]
|2008–2026
|113
|5
|-
|3
|align="left"|[[Rúnar Kristinsson]]
|1987–2004
|104
|4
|-
|4
|align="left" |[[Birkir Már Sævarsson]]
|2007–2021
|103
|3
|-
|5
| align="left" |[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|102
|8
|-
|6
| align="left" |[[Ragnar Sigurðsson]]
|2007–2020
|97
|5
|-
|7
| align="left" |'''[[Gylfi Sigurðsson]]'''
|2010-
|92
|28
|-
|8
| align="left" |[[Kári Árnason]]
|2005-2021
|90
|6
|-
|9
| align="left" |[[Hermann Hreiðarsson]]
|1996–2011
|89
|5
|-
|10
| align="left" |[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|88
|26
|-
|10
|align="left"|[[Ari Freyr Skúlason]]
|2009-2021
|83
|0
|-
|11
| align="left" |[[Guðni Bergsson]]
|1984–2003
|80
|1
|-
|12
|align="left"|[[Hannes Þór Halldórsson]]
|2011-2021
|77
|0
|-
|rowspan=2|13
|align="left"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]]
|1997–2009
|74
|4
|-
|align="left"|[[Birkir Kristinsson]]
|1988–2004
|74
|0
|-
| rowspan="3" |14
| align="left" |[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|73
|17
|-
| align="left" |[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|73
|14
|-
| align="left" |[[Emil Hallfreðsson]]
|2005–2020
|73
|1
|-
|15
|align="left"|[[Ólafur Þórðarson]]
|1984–1996
|72
|5
|-
|rowspan=2|16
|align="left"|[[Arnar Grétarsson]]
|1991–2004
|71
|2
|-
|align="left"|[[Árni Gautur Arason]]
|1998–2010
|71
|0
|-
|17
|align="left"|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|70
|8
|-
|18
| align="left" |[[Sævar Jónsson]]
|1980–1992
|69
|1
|-
|19
|align="left"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|67
|8
|-
| rowspan=2|20
|align="left"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|66
|10
|-
|'''[[Sverrir Ingi Ingason]]'''
|2014-
|66
|3
|-
|rowspan=2|21
|align="left"|[[Indriði Sigurðsson]]
|2000–2014
|65
|2
|-
|align="left"|[[Sigurður Jónsson]]
|1983–1999
|65
|3
|-
| rowspan="2" |22
| align="left" |[[Jón Daði Böðvarsson]]
|2012–2022
|64
|4
|-
| align="left" |[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010-2021
|64
|26
|-
|24
| align="left" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|62
|10
|-
|25
|'''[[Arnór Ingvi Traustason]]'''
|2015-
|61
|6
|-
|}
===Flest mörk===
<small>''Uppfært nóv, 2026''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Mörk
!Fjöldi leikja
!Meðaltal marka á leik
|-
|1
|style="text-align:left;"|'''[[Gylfi Þór Sigurðsson]]'''
|2010–
|28
|92
|0.31
|-
|rowspan=2|2
|style="text-align:left;"|[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|26
|88
|0.30
|-
|style="text-align:left;"|[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010–2021
|26
|64
|0.41
|-
|rowspan=2|3
|style="text-align:left;"|[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|18
|73
|0.25
|-
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Jónsson]]
|1947–1965
|17
|33
|0.52
|-
|rowspan=2|4
|style="text-align:left;"|'''[[Andri Lucas Guðjohnsen]]'''
|2021–
|15
|44
|0.34
|-
|style="text-align:left;"|[[Birkir Bjarnason]]
|2010–2022
|15
|113
|0.13
|-
|rowspan=3|5
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Daðason]]
|1991–2004
|14
|44
|0.32
|-
|style="text-align:left;"|[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|14
|73
|0.19
|-
|'''[[Albert Guðmundsson (fæddur 1997)|Albert Guðmundsson]]'''
|2017-
|14
|49
|0,30
|-
|rowspan=2|6
|style="text-align:left;"|[[Þórður Guðjónsson]]
|1993–2004
|13
|58
|0.22
|-
|style="text-align:left;"|'''[[Orri Óskarsson]]'''
|2023–
|13
|24
|0.54
|-
|rowspan=2|7
|style="text-align:left;"|[[Tryggvi Guðmundsson]]
|1997–2008
|12
|42
|0.29
|-
|style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]]
|1999–2011
|12
|55
|0.22
|-
|rowspan=2|8
|style="text-align:left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]]
|1978–1990
|11
|41
|0.27
|-
|style="text-align:left;"|[[Matthías Hallgrímsson]]
|1968–1977
|11
|45
|0.24
|-
| rowspan="2" |9
| style="text-align:left;" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|10
|62
|0.16
|-
|style="text-align:left;"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|10
|66
|0.15
|-
|rowspan=2|10
|style="text-align:left;"|[[Þórður Þórðarson (fæddur 1930)|Þórður Þ. Þórðarson]]
|1951–1958
|9
|16
|0.56
|-
|style="text-align:left;"|[[Teitur Þórðarson]]
|1972–1985
|9
|41
|0.22
|-
|rowspan=5|11
|style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|8
|97
|0.08
|-
|style="text-align:left;"|[[Guðmundur Steinsson]]
|1980–1988
|8
|19
|0.42
|-
|style="text-align:left;"|[[Sigurður Grétarsson]]
|1980–1992
|8
|46
|0.17
|-
|style="text-align:left;"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|8
|67
|0.12
|-
|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|8
|70
|0.11
|}
==Næstu leikir Íslands==
===2027===
== Þjálfarar ==
{|
| style="vertical-align: top;" |
* [[Frederick Steele]] og [[Murdo McDougall]] (1946)
* [[Roland Bergström]] (1947)
* [[Joe Devene]] (1948)
* [[Fritz Buchloh]] (1949)
* [[Óli B Jónsson]] (1951)
* [[Franz Köhler]] (1953)
* [[Karl Guðmundsson]] (1954–1956)
* [[Alexander Wier]] (1957)
* [[Óli B Jónsson]] (1958)
* [[Karl Guðmundsson]] (1959)
* [[Óli B Jónasson]] (1960)
* [[Karl Guðmundsson (knattspyrnuþjálfari)|Karl Guðmundsson]] (1961)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1962)
* [[Karl Guðmundsson]] (1963–1966)
* [[Reynir Karlsson]] (1967)
* [[Walter Pfeiffer]] (1968)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1969–1971) ++
* [[Duncan McDowell]] (1972)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Eggert Jóhannesson]] (1972)
* [[Henning Enoksen]] (1973)
* [[Tony Knapp]] (1974–1977)
* [[Jurí Ilitchev]] (1978–1979)
* [[Guðni Kjartansson]] (1980–1981)
* [[Jóhannes Atlason]] (1982–1983)
* [[Tony Knapp]] (1984–1985)
* [[Siegfried Held]] (1986–1989)
* [[Guðni Kjartansson]] (1989)
* [[Bo Johansson]] (1990–1991)
* [[Ásgeir Elíasson]] (1991–1995)
* [[Logi Ólafsson]] (1996–1997)
* [[Guðjón Þórðarson]] (1997–1999)
* [[Atli Eðvaldsson]] (2000–2003)
* [[Ásgeir Sigurvinsson]] og [[Logi Ólafsson]] (2003–2005)
* [[Eyjólfur Sverrisson]] (2006–2007)
* [[Ólafur Jóhannesson (f. 1957)|Ólafur Jóhannesson]] (2007-2011)
* [[Lars Lagerbäck]] (2011–2013)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson]] (2013–2016)
* [[Heimir Hallgrímsson]] (2016-2018)
* [[Erik Hamrén]] (2018-2020)
* [[Arnar Þór Viðarsson]] (2020-2023)
* [[Åge Hareide]] (2023-2025)
* [[Arnar Gunnlaugsson]] (2025-)
|}
++ [[Hafsteinn Guðmundsson]] gegndi starfi landsliðseinvaldar frá 1969-74. Hlutverk hans var að velja landsliðshópinn þótt aðrir sinntu þjálfun liðsins.
== Tilvísanir ==
<references/>
== Tenglar ==
* [http://eu-football.info/_matches.php?id=103 Allir leikir íslenska landsliðsins í knattspyrnu]
* [http://www.ksi.is/mot/leikir-felaga/?felag=136924&vollur=%25&flokkur=112&kyn=1&dFra-dd=01&dFra-mm=01&dFra-yy=2014&dTil-dd=31&dTil-mm=12&dTil-yy=2014 Allir leikir íslenska landsliðsins á árinu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
[[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]]
[[Flokkur:Íslensk landslið]]
[[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]]
symxwt1q3atrsw9l8nqil5v7o0vhvlj
1987482
1987481
2026-11-16T21:54:04Z
Berserkur
10188
1987482
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnu landslið
| Nafn = Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
| Gælunafn = ''Strákarnir okkar''
| Merki =
| Íþróttasamband = [[Knattspyrnusamband Íslands]]
| Álfusamband = UEFA
| Þjálfari = [[Arnar Gunnlaugsson]]
| Aðstoðarþjálfari = [[Davíð Snorri Jónasson]]
| Fyrirliði = [[Orri Steinn Óskarsson]]
| Varafyrirliði = [[Hákon Arnar Haraldsson]]
| Flestir leikir = [[Birkir Bjarnason]], [[Aron Einar Gunnarsson]]
| Flest mörk = [[Gylfi Sigurðsson]]
| Leikvangur =[[Laugardalsvöllur]]
| FIFA sæti = 74 (júlí 2026))<ref name="Fifa ranking">[https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/ ]FIFA</ref>
| FIFA hæst = 18
| FIFA hæst ár = Feb/mars 2018<ref name="Fifa ranking" />
| FIFA lægst = 131
| FIFA lægst ár = Apríl 2012<ref name="Fifa ranking" /> |
|pattern_la1=_ijsl18h|pattern_b1=_ijsl18h|pattern_ra1=_ijsl18h|pattern_sh1=_ijsl18h|pattern_so1=_ijsl18h
| leftarm1=0C2FFF|body1=0C2FFF|rightarm1=0C2FFF|shorts1=0C2FFF|socks1=0C2FFF
|pattern_la2=_ijsl18a|pattern_b2=_ijsl18a|pattern_ra2=_ijsl18a|pattern_sh2=_ijsl18a|pattern_so2=_ijsl18a
| leftarm2=FFFFFF|body2=ffffff|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF
| Fyrsti leikur = Óopinber:<br />{{FRO}} [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] 0-1 Ísland {{ISL}}<br />([[Þórshöfn (Færeyjum)]]; 20. september, 1930)<br />Opinber:<br />{{ISL}} Ísland 0-3 [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]]{{DNK}}<br />([[Reykjavík]], [[Ísland]]; 17. júlí, 1946)
| Stærsti sigur = Óopinber:<br />{{ISL}} Ísland 9-0 [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] {{FRO}} <br />([[Keflavík]], [[Ísland]]i; 17. september, 1985)
<br />Opinber:<br />[[Liechtensteinska karlalandsliðið í knattspyrnu|Liechtenstein]]{{LIE}} 0-7 {{ISL}} Ísland <br />([[Vaduz]], [[Liechtenstein]]; 26. mars, 2023)
| Mesta tap = {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] 14-2 Ísland {{ISL}}<br />([[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]; 23. ágúst, 1967)
| HM leikir =
| Fyrsti HM leikur =
| Fyrsta HM keppni =
| Mesti HM árangur =
| Álfukeppni =
| Álfukeppni leikir =
| Fyrsta álfukeppni =
| Mesti álfu árangur =
| Vefsíða = [http://www.ksi.is KSÍ]
}}
[[Mynd:Thorgrimur Thrainsson, Iceland's National Team.jpg|thumb|Landsliðið árið 1990.]]
'''Karlalandslið Íslands í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Ísland|Íslands]] á alþjóðamótum í knattspyrnu og er undir stjórn [[Knattspyrnusamband Íslands|Knattspyrnusambands Íslands]]. [[Laugardalsvöllur]] er heimavöllur liðsins.
Liðið spilaði sinn fyrsta opinbera landsleik gegn [[Danmörk|Danmörku]] 17. júlí 1946. Leikurinn fór fram á [[Melavöllurinn|Melavellinum]] í [[Reykjavík]] og tapaðist 0-3.
==Keppnir==
===Ísland á stórmótum===
[[Mynd:2018 World Cup Iceland1.jpg|thumb|Ísland - Króatía á HM 2018.]]
{{Aðalgrein|Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu á stórmótum}}
Ísland hefur tvívegis komist á stórmót: [[EM 2016]] og [[HM 2018]]. Undir stjórn [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson|Heimis Hallgrímssonar]] tryggði liðið sér í fyrsta sinn þátttökurétt á lokakeppni evrópumótsins í knattspyrnu sem haldið var í [[Frakkland|Frakklandi]] árið 2016. Liðið vann sigur á Englandi í 16 liða úrslitum en tapaði gegn Frakklandi í 8 liða úrslitum í keppninni.
Undir stjórn Heimis komst liðið í fyrsta sinn á heimsmeistaramótsins. Ísland komst í 18. sæti á [[FIFA]] styrkleikalistanum í byrjun árs 2018 og hafði liðið aldrei verið hærra. Liðið var fulltrúi smæstu þjóðar sem hefur komist á EM og HM.
Liðið var nálægt því árið 2014 þegar það tapaði í umspili gegn Króatíu um laust sæti. Á EM komst liðið í 8 liða úrslit eftir frækinn sigur gegn Englandi. Liðið komst ekki upp úr riðli á HM.
Umspil var gegn Rúmeníu og Ungverjalandi um laust sæti á [[EM 2021]] en seinni leikurinn tapaðist naumlega og liðið komst ekki á stórmót þriðja árið í röð.
===Þjóðadeildin===
'''[[Þjóðadeildin]]''' var stofnuð 2018 og kom í stað vináttulandsleikja að mestu. Eftir góðan árangur á stórmótum fór Ísland í A-deild keppninnar, þ.e. lið af hæsta styrkleikaflokki. Ísland féll niður í B-deild haustið 2020 en liðið hafði tapað öllum leikjum sínum á móti sterkari þjóðum. Liðið féll svo í C-deild árið 2025. Árið 2026 komst liðið svo aftur upp í B-deild.
==Leikmenn==
===Núverandi leikmenn===
''Leikmenn í hóp fyrir leiki í þjóðadeildinni í október og nóvember 2026 ''
<br />''Tölfræði uppfærð í nóvember 2026.''
{| class="wikitable"
! style="background:silver;" | Markmenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" |Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Anton Ari Einarsson]]
|style="text-align: center;"|25. ágúst 1994 (32 ára)
|style="text-align: center;"|2
|style="text-align: center;"|0
|{{ISL}} [[Breiðablik]]
|-
|[[Hákon Rafn Valdimarsson]]
|style="text-align: center;"|13. október 2001 (25 ára)
|style="text-align: center;"|28
|style="text-align: center;"|0
|{{ENG}} [[Brentford FC]]
|-
|[[Rúnar Alex Rúnarsson]]
|style="text-align: center;"|18. febrúar 1995 (31 ára)
|style="text-align: center;"|27
|style="text-align: center;"|0
|{{DNK}} [[FC Kaupmannahöfn]]
|-
! style="background:silver;" | Varnar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Victor Pálsson]]
| style="text-align: center;" |30. apríl 1991 (35 ára)
| style="text-align: center;" |64
| style="text-align: center;" |6
|{{DNK}} [[AC Horsens]]
|-
|[[Alfons Sampsted]]
| style="text-align: center;" |6. apríl 1998 (28 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |0
|{{NLD}} [[Go Ahead Eagles ]]
|-
|[[Brynjar Ingi Bjarnason]]
| style="text-align: center;" |6. desember 1999 (27 ára)
| style="text-align: center;" |17
| style="text-align: center;" |2
|{{DNK}} [[Sønderjyske]]
|-
|[[Logi Tómasson]]
| style="text-align: center;" |13. september 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |22
| style="text-align: center;" |1
|{{TUR}} [[Samsunspor]]
|-
|[[Bjarki Steinn Bjarkason]]
| style="text-align: center;" |11. maí 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |7
| style="text-align: center;" |0
|{{AUT}} [[FC Südtirol]]
|-
|[[Hörður Björgvin Magnússon]]
| style="text-align: center;" |11. febrúar 1993 (33 ára)
| style="text-align: center;" |58
| style="text-align: center;" |2
|{{GRE}} [[Atromitos FC]]
|-
|[[Daníel Leó Grétarsson]]
| style="text-align: center;" |2. október 1995 (31 ára)
| style="text-align: center;" |37
| style="text-align: center;" |0
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Mikael Egill Ellertsson]]
|style="text-align: center;"|11. mars 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|36
|style="text-align: center;"|4
|{{ITA}} [[Genoa CFC]]
|-
|[[Aron Einar Gunnarsson]]
|style="text-align: center;"|22. apríl 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|113
|style="text-align: center;"|5
|{{QAT}} [[Qatar SC]]
|-
! style="background:silver;" | Miðjumenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Hákon Arnar Haraldsson]]
|style="text-align: center;"| 10. apríl 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|37
|style="text-align: center;"|3
|{{FRA}} [[Lille OSC]]
|-
|[[Jón Dagur Þorsteinsson]]
|style="text-align: center;"|26. nóvember 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|58
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[Hertha Berlin]]
|-
|[[Ísak Bergmann Jóhannesson]]
|style="text-align: center;"|23. mars 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|50
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[1. FC Köln]]
|-
|[[Mikael Anderson]]
|style="text-align: center;"|1. júlí 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|3
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Gylfi Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"|8. september 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|92
|style="text-align: center;"|28
|{{ISL}} [[Víkingur]]
|-
|[[Stefán Teitur Þórðarson]]
|style="text-align: center;"| 16. október 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|1
| {{GER}} [[Hannover 96]]
|-
|[[Kristall Máni Ingason]]
|style="text-align: center;"| 18. janúar 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|11
|style="text-align: center;"|0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Arnór Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"| 15. maí 1999 (27 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|2
| {{GRE}} [[Kalamata FC]]
|-
|[[Kristian Hlynsson]]
|style="text-align: center;"|23. janúar 2004 (22 ára)
|style="text-align: center;"|13
|style="text-align: center;"|2
|{{NLD}} [[FC Twente]]
|-
! style="background:silver;" | Sóknar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Sævar Atli Magnússon]]
| style="text-align: center;" | 16. júní 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |9
| style="text-align: center;" |0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Albert Guðmundsson]]
| style="text-align: center;" | 15. júní 1997 (29 ára)
| style="text-align: center;" |48
| style="text-align: center;" |14
| {{ITA}} [[SS Lazio]]
|-
|[[Brynjólfur Willumsson]]
| style="text-align: center;" | 12. ágúst 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |14
| style="text-align: center;" |2
| {{NLD}} [[FC Groningen]]
|-
|[[Ísak Þorvaldsson]]
| style="text-align: center;" | 1. maí 2001 (25 ára)
| style="text-align: center;" |10
| style="text-align: center;" |1
| {{DNK}} [[Lyngby Boldklub]]
|-
|[[Andri Lucas Guðjohnsen]]
| style="text-align: center;" | 29. janúar 2002 (24 ára)
| style="text-align: center;" |45
| style="text-align: center;" |16
| {{ENG}} [[Blackburn Rovers]]
|-
|[[Orri Óskarsson]]
| style="text-align: center;" | 29. ágúst 2004 (22 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |13
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|}
===Flestir leikir===
<small>''Uppfært í nóv. 2026.''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Fjöldi leikja
!Mörk
|-
|rowspan=2|21
|align="left" |[[Birkir Bjarnason]]
|2010-2022
|113
|15
|-
| align="left" |[[Aron Einar Gunnarsson]]
|2008–2026
|113
|5
|-
|3
|align="left"|[[Rúnar Kristinsson]]
|1987–2004
|104
|4
|-
|4
|align="left" |[[Birkir Már Sævarsson]]
|2007–2021
|103
|3
|-
|5
| align="left" |[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|102
|8
|-
|6
| align="left" |[[Ragnar Sigurðsson]]
|2007–2020
|97
|5
|-
|7
| align="left" |'''[[Gylfi Sigurðsson]]'''
|2010-
|92
|28
|-
|8
| align="left" |[[Kári Árnason]]
|2005-2021
|90
|6
|-
|9
| align="left" |[[Hermann Hreiðarsson]]
|1996–2011
|89
|5
|-
|10
| align="left" |[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|88
|26
|-
|10
|align="left"|[[Ari Freyr Skúlason]]
|2009-2021
|83
|0
|-
|11
| align="left" |[[Guðni Bergsson]]
|1984–2003
|80
|1
|-
|12
|align="left"|[[Hannes Þór Halldórsson]]
|2011-2021
|77
|0
|-
|rowspan=2|13
|align="left"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]]
|1997–2009
|74
|4
|-
|align="left"|[[Birkir Kristinsson]]
|1988–2004
|74
|0
|-
| rowspan="3" |14
| align="left" |[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|73
|17
|-
| align="left" |[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|73
|14
|-
| align="left" |[[Emil Hallfreðsson]]
|2005–2020
|73
|1
|-
|15
|align="left"|[[Ólafur Þórðarson]]
|1984–1996
|72
|5
|-
|rowspan=2|16
|align="left"|[[Arnar Grétarsson]]
|1991–2004
|71
|2
|-
|align="left"|[[Árni Gautur Arason]]
|1998–2010
|71
|0
|-
|17
|align="left"|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|70
|8
|-
|18
| align="left" |[[Sævar Jónsson]]
|1980–1992
|69
|1
|-
|19
|align="left"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|67
|8
|-
| rowspan=2|20
|align="left"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|66
|10
|-
|'''[[Sverrir Ingi Ingason]]'''
|2014-
|66
|3
|-
|rowspan=2|21
|align="left"|[[Indriði Sigurðsson]]
|2000–2014
|65
|2
|-
|align="left"|[[Sigurður Jónsson]]
|1983–1999
|65
|3
|-
| rowspan="2" |22
| align="left" |[[Jón Daði Böðvarsson]]
|2012–2022
|64
|4
|-
| align="left" |[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010-2021
|64
|26
|-
|24
| align="left" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|62
|10
|-
|25
|'''[[Arnór Ingvi Traustason]]'''
|2015-
|61
|6
|-
|}
===Flest mörk===
<small>''Uppfært nóv, 2026''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Mörk
!Fjöldi leikja
!Meðaltal marka á leik
|-
|1
|style="text-align:left;"|'''[[Gylfi Þór Sigurðsson]]'''
|2010–
|28
|92
|0.31
|-
|rowspan=2|2
|style="text-align:left;"|[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|26
|88
|0.30
|-
|style="text-align:left;"|[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010–2021
|26
|64
|0.41
|-
|rowspan=2|3
|style="text-align:left;"|[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|18
|73
|0.25
|-
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Jónsson]]
|1947–1965
|17
|33
|0.52
|-
|rowspan=2|4
|style="text-align:left;"|'''[[Andri Lucas Guðjohnsen]]'''
|2021–
|15
|44
|0.34
|-
|style="text-align:left;"|[[Birkir Bjarnason]]
|2010–2022
|15
|113
|0.13
|-
|rowspan=3|5
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Daðason]]
|1991–2004
|14
|44
|0.32
|-
|style="text-align:left;"|[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|14
|73
|0.19
|-
|'''[[Albert Guðmundsson (fæddur 1997)|Albert Guðmundsson]]'''
|2017-
|14
|49
|0,30
|-
|rowspan=2|6
|style="text-align:left;"|[[Þórður Guðjónsson]]
|1993–2004
|13
|58
|0.22
|-
|style="text-align:left;"|'''[[Orri Óskarsson]]'''
|2023–
|13
|24
|0.54
|-
|rowspan=2|7
|style="text-align:left;"|[[Tryggvi Guðmundsson]]
|1997–2008
|12
|42
|0.29
|-
|style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]]
|1999–2011
|12
|55
|0.22
|-
|rowspan=2|8
|style="text-align:left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]]
|1978–1990
|11
|41
|0.27
|-
|style="text-align:left;"|[[Matthías Hallgrímsson]]
|1968–1977
|11
|45
|0.24
|-
| rowspan="2" |9
| style="text-align:left;" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|10
|62
|0.16
|-
|style="text-align:left;"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|10
|66
|0.15
|-
|rowspan=2|10
|style="text-align:left;"|[[Þórður Þórðarson (fæddur 1930)|Þórður Þ. Þórðarson]]
|1951–1958
|9
|16
|0.56
|-
|style="text-align:left;"|[[Teitur Þórðarson]]
|1972–1985
|9
|41
|0.22
|-
|rowspan=5|11
|style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|8
|97
|0.08
|-
|style="text-align:left;"|[[Guðmundur Steinsson]]
|1980–1988
|8
|19
|0.42
|-
|style="text-align:left;"|[[Sigurður Grétarsson]]
|1980–1992
|8
|46
|0.17
|-
|style="text-align:left;"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|8
|67
|0.12
|-
|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|8
|70
|0.11
|}
==Næstu leikir Íslands==
===2027===
== Þjálfarar ==
{|
| style="vertical-align: top;" |
* [[Frederick Steele]] og [[Murdo McDougall]] (1946)
* [[Roland Bergström]] (1947)
* [[Joe Devene]] (1948)
* [[Fritz Buchloh]] (1949)
* [[Óli B Jónsson]] (1951)
* [[Franz Köhler]] (1953)
* [[Karl Guðmundsson]] (1954–1956)
* [[Alexander Wier]] (1957)
* [[Óli B Jónsson]] (1958)
* [[Karl Guðmundsson]] (1959)
* [[Óli B Jónasson]] (1960)
* [[Karl Guðmundsson (knattspyrnuþjálfari)|Karl Guðmundsson]] (1961)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1962)
* [[Karl Guðmundsson]] (1963–1966)
* [[Reynir Karlsson]] (1967)
* [[Walter Pfeiffer]] (1968)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1969–1971) ++
* [[Duncan McDowell]] (1972)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Eggert Jóhannesson]] (1972)
* [[Henning Enoksen]] (1973)
* [[Tony Knapp]] (1974–1977)
* [[Jurí Ilitchev]] (1978–1979)
* [[Guðni Kjartansson]] (1980–1981)
* [[Jóhannes Atlason]] (1982–1983)
* [[Tony Knapp]] (1984–1985)
* [[Siegfried Held]] (1986–1989)
* [[Guðni Kjartansson]] (1989)
* [[Bo Johansson]] (1990–1991)
* [[Ásgeir Elíasson]] (1991–1995)
* [[Logi Ólafsson]] (1996–1997)
* [[Guðjón Þórðarson]] (1997–1999)
* [[Atli Eðvaldsson]] (2000–2003)
* [[Ásgeir Sigurvinsson]] og [[Logi Ólafsson]] (2003–2005)
* [[Eyjólfur Sverrisson]] (2006–2007)
* [[Ólafur Jóhannesson (f. 1957)|Ólafur Jóhannesson]] (2007-2011)
* [[Lars Lagerbäck]] (2011–2013)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson]] (2013–2016)
* [[Heimir Hallgrímsson]] (2016-2018)
* [[Erik Hamrén]] (2018-2020)
* [[Arnar Þór Viðarsson]] (2020-2023)
* [[Åge Hareide]] (2023-2025)
* [[Arnar Gunnlaugsson]] (2025-)
|}
++ [[Hafsteinn Guðmundsson]] gegndi starfi landsliðseinvaldar frá 1969-74. Hlutverk hans var að velja landsliðshópinn þótt aðrir sinntu þjálfun liðsins.
== Tilvísanir ==
<references/>
== Tenglar ==
* [http://eu-football.info/_matches.php?id=103 Allir leikir íslenska landsliðsins í knattspyrnu]
* [http://www.ksi.is/mot/leikir-felaga/?felag=136924&vollur=%25&flokkur=112&kyn=1&dFra-dd=01&dFra-mm=01&dFra-yy=2014&dTil-dd=31&dTil-mm=12&dTil-yy=2014 Allir leikir íslenska landsliðsins á árinu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
[[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]]
[[Flokkur:Íslensk landslið]]
[[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]]
cmmyph2jvkffd59hu40c5hzuacxyxqn
Ísraelska safnið
0
106525
1987519
1807539
2026-11-17T10:29:30Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987519
wikitext
text/x-wiki
{{coord|31|46|20.56|N|35|12|16.29|E|display=title}}
[[Mynd:Jerusalem Schrein des Buches BW 1.JPG|thumb|right|Helgidómur Bókarinnar á Ísraelska safninu.]]
[[Mynd:Jerusalem Modell BW 2.JPG|thumb|right|Líkan sem sýnir annað musterið og hina fornu Jerúsalem.]]
'''Ísraelska safnið''' ([[hebreska]]: מוזיאון ישראל, ירושלים, ''Muze'on Yisrael, Yerushalayim'') er [[minjasafn]] í [[Jerúsalem]]. Það var stofnað árið 1965 sem [[þjóðminjasafn]] Ísraels. Safnið er staðsett á hæðinni [[Givat Ram]] í Jerúsalem, nærri [[Biblíulandasafnið|Biblíulandasafninu]], [[Knesset]], [[Hæstiréttur Ísraels|Hæstarétti Ísraels]] og [[Hebreski háskólinn í Jerúsalem|Hebreska háskólanum í Jerúsalem]].
== Tenglar ==
* [https://web.archive.org/web/20150519234053/http://www.imj.org.il/en/ Vefur (á ensku)]
[[Flokkur:Söfn í Ísrael]]
[[Flokkur:Jerúsalem]]
{{s|1965}}
2x8xzp409zs96xch8ssz99210s08gfm
Vesturálman
0
107667
1987513
1978730
2026-11-17T09:22:40Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987513
wikitext
text/x-wiki
{{Sjónvarpsþáttur
| nafn = The West Wing
| mynd = [[Mynd:TheWestWing.JPG|265px]]
| myndatexti = Upphafsmynd The West Wing
| nafn2 = Vesturálman
| tegund = Stjórnmál, Drama
| þróun = Aaron Sorkin
| sjónvarpsstöð = NBC
| leikarar = [[Martin Sheen]] <br>[[Allison Janney]] <br>[[Richard Schiff]] <br> [[John Spencer]] <br> [[Bradley Whitford]] <br>[[Stockard Channing]]<br>[[Dulé Hill]] <br> [[Janel Moloney]] <br> [[Rob Lowe]] <br> [[Joshua Malina]] <br> [[Mary McCormack]] <br> [[Alan Alda]] <br> [[Jimmy Smits]]
| Titillag =
|upphafsstef =
|lokastef =
|tónlist = [[W.G. Snuffy Walden]]
| land = Bandaríkin
| tungumál = Enska
| fjöldi_þáttaraða = 7
| fjöldi_þátta = 156
| staðsetning = [[Hvíta húsið (Washington, D.C.)]] <br> [[Bandaríkin]]
| lengd = 42 mín.
| stöð = NBC
| myndframsetning = 480i (SDTV)
| fyrsti_þáttur = [[22. september]] [[1999]]
| síðasti_þáttur = [[14. maí]] [[2006]]
| frumsýning = 22. september 1999 - 14.maí 2006
| vefsíða = http://www2.warnerbros.com/web/westwingtv/index.jsp
| imdb_kenni = http://www.imdb.com/title/tt0200276/
}}
{{skáletrað}}
'''''The West Wing (Vesturálman)''''' er bandarískur sjónvarpsþáttur sem fjallar um æðstu starfsmenn [[Hvíta húsið (Washington, D.C.) |Hvíta hússins]] í [[Washington (borg)|Washington]] og líf þeirra. Höfundurinn að þættinum er Aaron Sorkin.
Þátturinn fékk jákvæða gagnrýni bæði frá gagnrýnendum, stjórnmála prófessorum og fyrrverandi starfsmönnum [[Hvíta húsið (Washington, D.C.) |Hvíta hússins]].
Framleiddar voru sjö þáttaraðir og var fyrsti þátturinn frumsýndur 22. september 1999.
== Framleiðsla ==
=== Hugmynd og þróun ===
Þátturinn var hannaður af Aaron Sorkin. Samkvæmt DVD lýsingu ætlaði Sorkin sér að þátturinn fylgdi eftir Sam Seaborn og öðrum æðstu starfsmönnum og átti forsetinn aðeins að vera í sérstöku gestahlutverki. Samt sem áður jókst hlutverk Bartlets með tímanum og eftir því sem leið á seríuna. Jákvæð gagnrýni bæði frá almenningi og gagnrýnendum gagnvart hlutverki Sheens sem Bartlet gerði það að verkum að hlutverk Lowes minnkaði. Þar að auki, samkvæmt Sorkin, þá minnkaði söguþráður Sams en jókst hjá Josh Lyman. Þessi breyting er ein af þeim ástæðum fyrir því að Lowe yfirgaf þáttinn.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv_and_radio/2150891.stm „Lowe yfirgefur The West Wing“]. BBC News. Skoðað 15. maí 2012.</ref>
Fyrstu fjórar þáttaraðirnar þá skrifaði Sorkin næstum hvern einasta þátt. Notaðist hann við rannsóknarefni, uppköst að senum og handritsuppköst starfsmanna sinna. Auk þess notaði hann stundum söguþræði, þáttatitla, nöfn persóna, og leikara úr ''Sports Night'', grínþætti sem hann hafði þróað en þar varð til orðræðu stíll hans sem sást vel í The West Wing. Orðræðu stíll hans var taktfastur, glefsinn og vitsmunalega stríðinn. Meðframleiðsustjórinn Thomas Schlamme bjó til ''ganga og tala'' senurnar, þar sem persónurnar tala saman og ganga milli tveggja staða. Þessar senur urðu eitt af helstu einkennum þáttarins.<ref>[http://westwing.bewarne.com/overlaps/default.html Overlaps between West Wing & Other Sorkin Writings]. West Wing Continuity Guide.</ref> Skrif Sorkins leiddu oft til aukins kostnaðar og breytinga á áætlunum.<ref>Bill Carter. [http://b4a.healthyinterest.net/news/000326.html „''The West Wing'' Comes to Terms With the G.O.P.“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520064323/http://b4a.healthyinterest.net/news/000326.html |date=2013-05-20 }} ''New York Times'', 23. september 2003. Endurprentað í Bartlet 4 America. Skoðað 12. desember 2005.</ref> Yfirgaf hann þáttinn eftir fjóru þáttaröðina vegna persónulegra vandamála.<ref>{{cite news |first=Jim |last=Rutenberg |title=Sorkin Arrested |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DC1730F93BA25757C0A9679C8B63 |work=TV Notes |publisher=New York Times, The |date= 18. apríl 2001|accessdate=28. október 2007}}</ref> Thomas Schlamme yfirgaf einnig þáttinn eftir fjórðu þáttaröðina. Við tók John Wells sem gerðist yfirframleiðslustjóri eftir brottför þeirra.
Í viðtali á Seríu 1, DVD disknum, segir [[Bradley Whitford]] að hann hafi verið í byrjun ráðinn sem Sam, þó að Aaron Sorkin hafi hannað persónuna Josh sérstaklega fyrir hann. Í sama viðtali segir, [[Janel Moloney]] að hún hafi farið í áheyrnarpróf fyrir C.J. og að Donna, átti ekki að vera mikilvæg peróna. Leikararnir [[Alan Alda]] og [[Sidney Poitier]] voru skoðaðir fyrir hlutverk forsetans, [[Judd Hirsch]] fyrir Leo, [[Eugene Levy]] fyrir Toby, og [[CCH Pounder]] fyrir C.J.<ref>Bob Sassone. [http://www.tvsquad.com/2006/05/07/a-look-back-at-the-west-wing-entertainment-weekly-in-60-seconds/ „A look back at The West Wing: Entertainment Weekly in 60 seconds“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029101325/http://www.tvsquad.com/2006/05/07/a-look-back-at-the-west-wing-entertainment-weekly-in-60-seconds/ |date=2020-10-29 }} ''tvsquad.com''. 7. maí 2006. Skoðað 19. maí 2006.</ref>
=== Framleiðendur ===
Þátturinn var framleiddur af ''Warner Bros. Television''. Aaron Sorkin var yfirframleiðslustjóri fyrstu fjóru þáttaraðirnar áður en hann yfirgaf þáttinn. Thomas Schlamme og John Wells voru einnig framleiðslustjórar en Schlamme yfirgaf einnig þáttinn eftir fjórðu þáttaröðina. Eftir stóð Wells sem yfirframleiðslustjóri.
=== Tökustaðir ===
Þátturinn var aðallega tekinn upp á ''Stage 23'' í ''Warner Brothers Burbank Studios'' í [[Burbank]], [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Einnig var hann tekinn upp víða um [[Bandaríkin]] og í [[Kanada]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0200276/locations Tökustaðir The West Wing á IMDB síðunni]</ref>
=== Söguþráður ===
The West Wing fylgir eftir æðstu starfsmönnum forseta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og lífi þeirra.
=== Leikaraskipti ===
Leikkonan [[Moira Kelly]] var aðeins hluti af fyrstu þáttaröðinni. Aaron Sorkin sagði að persóna hennar hafði ekki virkað og því hafi hún verið tekin út.
[[Rob Lowe]] var fyrsti aðalleikarinn til þess að yfirgefa þáttinn en hann gerði það eftir fjórðu þáttaröðina. Í stað hans var [[Joshua Malina]] ráðinn sem Will Bailey árið 2002.
Leikkonan [[Emily Procter]] lék stórt gestahlutverk sem repúblikana-lögfræðingurinn Ainsley Hayes, frá 2000-2002.
Leikkonan [[Lily Tomlin]] var ráðin til að leika forsetaritarann Deborah Fiderer árið 2002 í staðinn fyrir [[Kathryn Joosten]] en persóna hennar lést í bílslysi.
Leikkonan [[Mary McCormack]] kom fyrst fram í fimmtu þáttaröðinni og varð síðan aðalleikari í sjöttu þáttaröðinni.
Árið 2004 voru leikararnir [[Alan Alda]] og [[Jimmy Smits]] ráðnir til þess að leika forsetaframbjóðendur flokkanna.
Leikkonan [[Kristin Chenoweth]] kom fyrst fram í sjöttu þáttaröðinni og varð síðan aðalleikari í sjöundu þáttaröðinni.
Leikarinn [[John Spencer]], sem lék Leo McGarry, lést úr hjartaáfalli 16. desember 2005 — aðeins ári eftir að persóna hans fékk hjartaáfall í þættinum. Stutt en hjartnæm skilaboð frá [[Martin Sheen]] birtust fyrir þáttinn ''Running Mates'', sem var fyrsti nýji þátturinn eftir andlát Spencers. Andlát persónu Spencers var fyrst fjallað um í byrjun þáttarins ''Election Day Part I'', sem var sýndur 2. apríl 2006.
== Leikarar og persónur ==
=== Æðstu starfsmenn Hvíta hússins ===
{| class="wikitable"
|-
! Leikari/Leikkona
! Persóna
! Fyrsta starf (Bartlet tímabilið)
! Annað starf (Bartlet tímabilið)
! Starf í lok seríu (Santos tímabilið)
|-
| [[Stockard Channing]]
| '''Abigail Bartlet'''
| Forsetafrú
|
|
|-
| [[Dulé Hill]]
| '''Charlie Young'''
| Persónulegur aðstoðarmaður forsetans (Sería 1–6)
| Sérstakur aðstoðarmaður starfsmannastjórans (Sería 6–7)
|
|-
| [[Allison Janney]]
| '''Claudia Jean 'C.J.' Cregg'''
| Fréttaritari (Sería 1–6)
| Starfsmannastjóri (Sería 6–7)
|
|-
| [[Rob Lowe]]
| '''Sam Seaborn'''
| Sérstakur samskiptafullrúi (Sería 1–4)
|
| Sérstakur starfsmannastjóri
|-
| [[Janel Moloney]]
| '''Donna Moss'''
| Yfiraðstoðarmaður Josh Lyman (Sería 1–6)
| Talskona Russell herferðarinnar/ Talskona Santos herferðarinnar (Sería 6–7)
| Starfsmannastjóri Forsetafrúarinnar
|-
| [[Richard Schiff]]
| '''Toby Ziegler'''
| Yfirmaður samskiptadeildar
|
|
|-
| [[Martin Sheen]]
| '''Josiah 'Jed' Bartlet'''
| Forseti [[Bandaríkin| Bandaríkjanna]]
|
|
|-
| [[John Spencer]]
| '''Leo McGarry'''
| Starfsmannastjóri (Sería 1–6)
| Sérstakur ráðgjafi forsetans (Sería 6)/Varaforsetaefni Demókrata (Sería 7)
|
|-
| [[Bradley Whitford]]
| '''Josh Lyman'''
| Sérstakur starfsmannastjóri (Sería 1–6)
| Framkvæmdastjóri Santos herferðarinnar (Sería 6–7)
| Starfsmannastjóri
|-
| [[Joshua Malina]]
| '''Will Bailey'''
| Sérstakur samskiptafulltrúi (Sería 4–5)
| Starfsmannastjóri varaforsetans (Sería 5–7)<br />Yfirmaður samskiptadeildar (Sería 7)
| Þingmaður
|-
| [[Mary McCormack]]
| '''Kate Harper'''
| Sérstakur þjóðaröryggisráðgjafi (Sería 5–7)
|
|
|-
| [[Kristin Chenoweth]]
| '''Annabeth Schott'''
| Sérstakur samskiptafulltrúi (Sería 6)
| Aðstoðarmaður varaforsetaefnis demókrata (Sería 7)
| Fréttaritari forsetafrúar (Sería 7)
|-
| [[Jimmy Smits]]
| '''Matt Santos'''
| Þingmaður frá Texas (Sería 6)
| Forsetaefni demókrata (Sería 6–7)
| Forseti [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]
|-
| [[Alan Alda]]
| '''Arnold Vinick'''
| Öldungardeildarþingmaður frá Kaliforníu (Sería 6)
| Forsetaefni repúblikana (Sería 6–7)
| Utanríkisráðherra
|}
=== Starfsmenn Hvíta hússins ===
{| class="wikitable sortable" border="1"
! Persóna !! Leikari/Leikkona !! Hlutverk !! Þáttaröð
|-
| '''Glen Allen Walken''' || [[John Goodman]] || Forseti Bandaríkjanna /Forseti þingsins || Sería 4-5
|-
| '''Robert Russell'''|| [[Gary Cole]] ||Varaforseti Bandaríkjanna || Sería 5-7
|-
| '''John Hoynes'''|| [[Tim Matheson]] ||Varaforseti Bandaríkjanna || Sería 1-4, 6
|-
| '''Dolores Landingham'''|| [[Kathryn Joosten]] og [[Kirsten Nelson]] || Forsetaritari || Sería 1-2
|-
| '''Deborah ''Debbie'' Fiderer'''|| [[Lily Tomlin]] ||Forsetaritari || Sería 4-7
|-
| '''Margaret Hooper'''|| [[Nicole Robinson]] || Aðstoðarkona Leo McGarry/C.J. Cregg || Sería 1-7
|-
| '''Bonnie'''|| [[Devika Parikh]] || Aðstoðarkona Toby Ziegler || Sería 1-5
|-
| '''Ginger''' || [[Kim Webster]] || Aðstoðarkona Sam Seaborn || Sería 1-7
|-
| '''Carol Fitzpatrick'''|| [[Melissa Fitzgerald]] ||Aðstoðarkona C.J. Gregg || Sería 1-7
|-
| '''Nancy'''|| [[Renée Estevez]] ||Trúnaðar aðstoðarkona forsetans || Sería 1-7
|-
| '''Ed'''|| [[Peter James Smith]] ||Starfsmaður og sést oftast með Larry || Sería 1-7
|-
| '''Larry'''|| [[William Duffy]] || Starfsmaður og sést oftast með Ed || Sería 1-7
|-
| '''Oliver Babish'''|| [[Oliver Platt]] || Yfir lögfræðiráðgjafi forsetans || Sería 2, 7
|-
| '''Ainsley Hayes'''|| [[Emily Procter]] || Sérstakur lögfræðiráðgjafi í stjórn forsetans|| Sería 2-3
|-
| '''Amelia ''Amy'' Gardner''' || [[Mary-Louise Parker]] || Formaður ''Women's Leadership Coalition'' og virt kvennréttindakona <br> Stjórnmála ráðgjafi Stackhouse þegar hann bauð sig fram til forseta <br> Starfsmannastjóri Bartlet forsetafrúarinnar <br> Yfirmaður Löggjafamála í Santos stjórninni || Sería 3-5, 7
|-
| '''Aðmírálinn Percy "Fitz" Fitzwallace ''' || [[John Amos]] || Formaður öryggisráðs forsetans || Sería 1-5
|-
| '''Hersfhöfðingjinn Nicholas Alexander '''|| [[Terry O'Quinn]]|| Formaður öryggisráðs forsetans|| Sería 5-6
|-
| '''Dr. Nancy McNally'''|| [[Anna Deavere Smith]]|| Þjóðaröryggisráðgjafi forsetans|| Sería 2-7
|-
| '''Ron Butterfield'''|| [[Michael O´Neill]]|| Yfirmaður öryggissveitar forsetans|| Sería 1-7
|}
=== Fjölskylda ===
{| class="wikitable sortable" border="1"
! Persóna !! Leikari/Leikkona !! Hlutverk !! Þáttaröð
|-
| '''Elizabeth "Liz" Bartlet Westin ''' || [[Annabeth Gish]] || Elsta dóttir forsetahjónanna || Sería 5-7
|-
| '''Doug Westin'''|| [[Steven Eckholdt]] ||Eiginmaður Liz og tengdasonur forsetahjónanna || Sería 5-7
|-
| ''' Eleanor Emily "Ellie" Bartlet Faison '''|| [[Nina Siemaszko]] ||Miðdóttir forsetahjónanna || Sería 2, 5, 7
|-
| '''Vic Faison'''|| [[Ben Weber]] || Eiginmaður Ellie og tengdasonur forsetahjónanna || Sería 7
|-
| '''Zoey Patricia Bartlet'''|| [[Elisabeth Moss]] ||Yngsta dóttir forsetahjónanna || Sería 1-2, 4-7
|-
| '''Mallory O´Brien'''|| [[Allison Smith]] || Einkadóttir Leos || Sería 1-2, 4, 6-7
|-
| '''Andrea Wyatt'''|| [[Kathleen York]] || Fyrrverandi eiginkona og barnsmóðir Toby Ziegler <br> Þingmaður frá Maryland || Sería 1-7
|-
| '''Helen Santos''' || [[Teri Polo]] || Eiginkona Matt Santos || Sería 6-7
|-
| '''Danny Concannon'''|| [[Timothy Busfield]] ||Blaðamaður ''The Washington Post'' <br> Á í ástarsambandi við C.J. || Sería 1-2, 4-5, 7
|}
== Þáttaraðir ==
=== Fyrsta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (1. þáttaröð)}}
Í fyrstu þáttaröðinni er núverandi stjórn búin að vera við völd í um tvö ár og á erfitt með að koma sér fyrir, ásamt því að koma lagafrumvörpum í gegn.
=== Önnur þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (2. þáttaröð)}}
Í annarri þáttaröðinni er fylgst með eftirmála skotárásarinnar við Rosslyn, þingkosningar verða og hneykslismál skekur [[Hvíta húsið (Washington, D.C.) |Hvíta húsið]].
=== Þriðja þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (3. þáttaröð)}}
Í þriðju þáttaröðinni er unnið að kosningabaráttunni og áhrifum innlendra og erlendra hryðjuverkaárása.
=== Fjórða þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (4. þáttaröð)}}
Í fjórðu þáttaröðinni er fylgst með byrjun annars forsetatímabilsins og ófyrirsjáanlegir atburðir hafa mikil áhrif á lífs fjölskyldu forsetans og starfsmannanna sjálfa.
=== Fimmta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (5. þáttaröð)}}
Í fimmtu þáttaröðinni þarf forsetinn að berjast bæði um mál utan á við og inn á við í landinu.
=== Sjötta þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (6. þáttaröð)}}
Í sjöttu þáttaröðinni er fylgst með for-kosningunum um hver muni vera forsetaefni flokkanna, á meðan reynir forsetinn að byggja upp arfleið sína og berjast við kvilla MS sjúkdómsins.
=== Sjöunda þáttaröð ===
{{Aðalgrein|The West Wing (7. þáttaröð)}}
Í sjöundu þáttaröðinni er fylgst með forsetabaráttunni milli demókrata og repúblikana, á sama tíma þarf forsetinn að finna út hver lak háttsettum leynilegum upplýsingum um hernaðar geimflaug.
== Viðtökur ==
=== Raunveruleikinn ===
Þátturinn sýnir ekki alveg réttu sýnina á lífinu í Vesturálmunni<ref name="Levine">Myron A. Levine. „''The West Wing'' and the West Wing.“ Endurprentað í ''The West Wing: The American Presidency as Television Drama''. Peter C. Rollins og John E. Connor (rtistj.). 2003.</ref>; til dæmis segir Susan, dóttir forsetans Geralds Ford: „Ég get ekki horft á þáttinn. Þeir fara til vinstri og hægri þegar það er ekki hægt“.<ref name="nevius20040122">{{cite news | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/01/22/DDGJO4EJ9U1.DTL&type=printable | title=Just ask Chelsea, Jenna and Barbara: Escaping the glare of the spotlight isn't easy for kids whose dads work in the Oval Office | work=San Francisco Chronicle | date=22. janúar 2004 | accessdate=4. mars 2012 | author1=Nevius, C. W. | pages=E-1 | archive-date=2012-06-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120618203655/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/01/22/DDGJO4EJ9U1.DTL&type=printable | url-status=dead }}</ref> Fyrrverandi starfsmenn hafa staðfest þetta, samt sem áður þá sýnir þátturinn ''andrúmsloftið'' í Vesturálmunni.<ref name="Miller">Matthew Miller. [http://b4a.healthyinterest.net/news/000004.html „The Real White House“]. ''Brill's Content''. Endurprentað í Bartlet 4 America. 1. mars 2000.</ref>
Lawrence O'Donnell, fyrrverandi aðstoðarmaður öldungarþingmanns, og Eli Attie, fyrrverandi aðstoðarmaður í Hvíta húsinu og kosningaræðuhöfundur, voru báðir handritshöfundar við þáttinn (O'Donnell í seríum 1-2 og 5-7, Attie í seríum 3-7). Fyrrverandi Hvíta húss fréttaritarinn Dee Dee Myers og skoðanakönnuðurinn Patrick Caddell voru ráðgjafar við þáttinn. Aðrir fyrrverandi starfsmenn Hvíta hússins sem einnig voru ráðgjafar við þáttinn voru Peggy Noonan og Gene Sperling.
Heimildarmynd í seríu 3 bar saman raunverulegt líf Vesturálmunnar við þáttinn. Fjölmargir fyrrverandi starfsmenn Vesturálmunnar hrósuðu þættinum fyrir hversu raunverulega söguþráðurinn var. Meðal þeirra sem hafa hrósað þættinum er ráðgjafinn David Gergen, utanríkisráðherrann Henry Kissinger, starfsmannastjórinn [[Leon Panetta]], sérstaki starfsmannastjórinn [[Karl Rove]], og fyrrverandi forsetarnir [[Jimmy Carter]] og [[Bill Clinton]].
Flestir gagnrýnendur lofuðu ''The West Wing'' fyrir skrifin, á meðan aðrir gagnrýndu hversu þátturinn var óraunverulega bjartsýnn.<ref>Joyce Millman. [http://www.salon.com/ent/col/mill/2000/09/11/emmys_2000/index.html „Don't blame me, I voted for Martin Sheen!“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720052604/http://www.salon.com/ent/col/mill/2000/09/11/emmys_2000/index.html |date=2008-07-20 }}. Salon.com. 11. september 2000. Skoðað 10. desember 2005.</ref><ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/tvandradioblog/2009/oct/23/the-thick-of-it-armando-iannucci |title=The Thick of It: cynical, cruel and lacking in heart | Television & radio | guardian.co.uk |publisher=Guardian |date=23. október 2009 |accessdate=11. nóvember 2009| location=London}}</ref> Neikvæða gagnrýnin var mestöll gagnvart einfaldleika persónanna. Sjónvarpsgagnrýnandinn Heather Havrilesky spurði: „Undir hvaða steini komu þessar skepnur en það sem skiptir mestu máli, hvernig ferðu frá því að vera saklaus þúsundfætla í að verða starfsmaður Hvíta hússins, án þess að vera spillt á leiðinni af hinni dökku hlið stjórnmálanna?“<ref>Heather Havrilesky. [http://www.salon.com/ent/tv/feature/2003/05/14/west_wing/index1.html „Will ''The West Wing'' go south?“] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. 14. maí 2003. Skoðað 10. desember 2005.</ref>
=== Félagsleg áhrif ===
Þrátt fyrir mikið lof fyrir seríuna, þá taldi Sorkin að „skylda okkar er að heilla ykkur eins lengi og þið biðjið okkur um það“.<ref>[http://www.pbs.org/newshour/media/west_wing/sorkin.html Interview with Aaron Sorkin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514074139/http://www.pbs.org/newshour/media/west_wing/sorkin.html |date=2012-05-14 }}. PBS.org. 27. september 2000. Skoðað 23. september 2011.</ref> Matthew Miller, fyrrverandi aðstoðarmaður Hvíta hússins, segir að Sorkin „heilli áhorfendur með því að gera mannlegu hlið stjórnmálanna raunverulegra – eða mun raunverulegra en sú mynd sem við sjáum í fréttunum“. Miller nefnir einnig með því að sýna stjórnmálamenn með samkennd hafi þátturinn búið til „niðurrifs keppinauta“ miðað við þá hugmynd sem sést í miðlum um stjórnmál.<ref name="Miller"/> Í ritgerðinni „The West Wing and the West Wing“ eftir Myron Levine er hún sammála því sem hefur verið sagt að þátturinn „sýni jákvæða hugmynd um almenningsþjónustu og heilbrigða sýn á þeim staðalímyndum sem almenningurinn hefur á Washington“.<ref name="Levine"/>
Dr. Staci L. Beavers, aðstoðarprófessor í stjórnmálafræði við ''Kaliforníu State, San Marcos háskólann'', skrifaði ''The West Wing as a Pedagogical Tool'' og spurði hvort hægt væri að nota ''The West Wing'' sem kennsluefni. Komst hún að því að þótt hlutverk seríunnar væri afþreyingarefni, þá býður ''The West Wing'' upp á frábært kennsluefni.''The West Wing'' býður upp á dýpri sýn á stjórnmálaferlið sem vanalega eru uppskrúfaðar röksemdir í þáttum á borð við ''Face the Nation'' og ''Meet the Press''. Samt sem áður þá geta staðreyndir ákveðinna röksemda skyggt á sjónarmið áhorfenda um persónur þáttarins. Beavers bendir einnig á að ákveðnar persónur sem voru með öðruvísi sjónarmið voru oftast nær ''vondar'' í augum áhorfendans. Telur Beaver að gagnrýnin greining á pólitíska skoðun þáttarins gæti gefið áhorfendunum aukna þekkingu.<ref>Staci L Beavers. „''The West Wing'' as a Pedagogical Tool.“ ''PS: Political Science & Politics''. 24. desember 2001. Endurprentað í ''The West Wing: The American Presidency as Television Drama''. Peter C. Rollins og John E. Connor (ritstj.). 2003.</ref>
Félagsleg áhrif þáttarins mátti sjá 31. janúar 2006, þegar greint var frá því að ''The West Wing'' hafi átt þátt í því að lagafrumvarp sem stutt var af stjórn [[Tony Blair|Tonys Blair]] hafði verið hafnað í atburði sem kallaðist ''West Wing Plot''. Planið var búið til eftir að meðlimur Íhaldsflokksins hafði séð þáttinn ''A Good Day'', þar sem demókratar stoppa lagafrumvarp repúblikana um takmörkun stofnfrumurannsókna.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/02/02/nlab102.xml „''West Wing'' Plot“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424054057/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F02%2F02%2Fnlab102.xml |date=2008-04-24 }} ''The Daily Telegraph''. 2. febrúar 2006.</ref>
=== „Vinstri vængurinn“ ===
Blaðamaðurinn Naomi Pfefferman nefndi ''The West Wing'' nafninu ''The Left Wing...'' vegna þeirrar túlkunar sem hin fyrirmyndar frjálslynda stjórn og að viðurnefnin hafi öll verið notuð af gagnrýnendum þáttarins úr röðum repúblikana.<ref>{{cite web |last=Pfefferman |first=Naomi |url=http://www.jewishjournal.com/home/preview.php?id=7574 |title=The Left ‘Wing’ |work=JewishJournal.com |date=11. október 2001 |accessdate=11. nóvember 2009 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206021631/http://www.jewishjournal.com/home/preview.php?id=7574 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/metro/daily/051506/westwing.html |title=City Says Goodbye to 'West Wing,' Its Chattier Self |work=washingtonpost.com |date=15. maí 2006|accessdate=11. nóvember 2009| first=Daniel | last=de Vise}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newstatesman.com/200705210032 |title=The war on culture |publisher=New Statesman |date=21. maí 2007 |accessdate=11. nóvember 2009 |archive-date=2008-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080205125549/http://www.newstatesman.com/200705210032 |url-status=dead }}</ref> Chris Lehmann, fyrrverandi ritstjóri og áhorfandi frá ''The Washington Post'', skilgreindi þáttinn sem sögulegt yfirlit forsetatímabils Clintons.<ref>Chris Lehmann. „The Feel-Good Presidency: The Pseudo-Politics of ''The West Wing''.“ Endurprentuð í ''The West Wing: The American Presidency as Television Drama''. Peter C. Rollins og John E. Connor (ritstj.). 2003. ISBN [[Kerfissíða:Bókaheimildir/0-8156-3031-X]].</ref> Á sama hátt þá höfðu margir repúblikanar lofað þáttinn frá byrjun, jafnvel áður en Sorkin yfirgaf þáttinn og hann færðist yfir á miðjuna.<ref>[http://www.msnbc.com/news/968925.asp?cp1=1 „‘West Wing’ goes more bipartisan“]MSNBC.com. 18. september 2003. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050213141236/http://www.msnbc.com/news/968925.asp?cp1=1 |date=2005-02-13 }}</ref> Mackubin Thomas Owen skrifar í grein sinni ''Real Liberals versus The West Wing'' frá 2001,
„Þó að stjórn hans sé frjálslynd hefur Bartlet kosti sem íhaldsmenn dást að. Hann fer eftir stjórnarskránni og lögum. Hann er trúr eiginkonu sinni og dóttur. Það að vera ótrúr eiginkonu sinni kæmi honum ekki í hug. Hann er ekki aumingi þegar kemur að utanríkismálum — ekkert ''quid pro quo'' fyrir hann.“<ref>Mackubin T. Owens. [http://www.ashbrook.org/publicat/oped/owens/01/liberals.html „Real Liberals versus the ''West Wing''“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212011201/http://www.ashbrook.org/publicat/oped/owens/01/liberals.html |date=2008-02-12 }}. John M. Ashbrook Center for Public Affairs at Ashland University. Febrúar 2001.</ref>
Blaðamaðurinn Matthew Miller skrifaði: „Þó að þátturinn sýni frjálslynd sjónarmið, þá sýnir hann raunverulegri mannsmynd af því fólki sem er á bakvið forsíður blaðamanna Washingtons í dag.“<ref name="Miller"/>
== Útgáfa ==
=== DVD ===
Allar sjö þáttaraðirnar af ''The West Wing'' hafa verið gefnar út á DVD á svæðum 1 og 2.
{| class="wikitable" border="1"
|-
!rowspan="3"| DVD nafn !! rowspan="3"| Ep # !! colspan="5"| Útgáfudagur
|-
!Svæði 1 !! Svæði 2 !! Svæði 4
|-
!Heil sería !! Heil sería !! Heil sería
|-
| Sería 1
| align="center"|22
| 18. nóvember 2002
| 8. apríl 2002
| N/A
|-
| Sería 2
| align="center"|22
| 18. maí 2004
| 7. apríl 2003
| N/A
|-
| Sería 3
| align="center"|22
| 2. nóvember 2004
| 29. mars 2004
| N/A
|-
| Sería 4
| align="center"|23
| 5. apríl 2005
| 27. september 2004
| N/A
|-
| Sería 5
| align="center"|22
| 6. desember 2005
| 5. apríl 2005
| N/A
|-
| Sería 6
| align="center"|22
| 9. maí 2006
| 26. september 2005
| N/A
|-
| Sería 7
| align="center"|22
| 7. nóvember 2006
| 11. september 2006
| N/A
|}
== Verðlaun og tilnefningar ==
===AFI-verðlaunin===
* 2002: Tilnefnd sem besta leikkona ársins í seríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Tilnefndur sem besta dramasería ársins.
===ALMA-verðlaunin===
* 2006: Verðlaun sem besti leikari í sjónvarpsseríu – [[Jimmy Smits]].
* 2006: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í sjónvarpsseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í sjónvarpsseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefndur sem besti leikar í sjónvarpsseríu – [[Martin Sheen]].
===American Cinema Editors-verðlaunin===
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í 1 klst. seríu fyrir þáttinn ''25'' – Janet Ashikaga.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í 1 klst. seríu fyrir þáttinn ''Election Night''– Janet Ashikaga.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu klippingu í 1 klst. seríu fyrir þáttinn ''What Kind of Day Has it Been'' – Tina Hirsch
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í 1 klst. seríu fyrir þáttinn ''Pilot'' – Christopher Nolan.
===American Cinema Foundation-verðlaunin===
* 2000: Tilnefndur sem besta dramaserían.
===American Society of Cinematographers-verðlaunin===
* 2005: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Gaza'' – Thomas Del Ruth.
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''7A WF 83429'' – Thomas Del Ruth.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Holy Night'' – Thomas Del Ruth.
* 2002: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Bartlet for America'' – Thomas Del Ruth.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyror ''Noel'' – Thomas Del Ruth.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Pilot'' – Thomas Del Ruth.
===Art Directors Guild-verðlaunin===
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Bartlet for America'' – Kenneth Hardy.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu leikmyndahönnun í sjónvarpsseríu fyrir ''Pilot'' – Jon Hutman og Tony Fanning.
===BMI Film & TV-verðlaunin===
* 2005: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2004: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2003: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2002: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – W.G. Snuffy Walden.
===Banff Teleision Festival-verðlaunin===
* 2003: Verðlaun sem besta framhaldsserían.
===Casting Society of America-verðlaunin===
* 2002: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Anthony Sepulveda og Barbara Miller.
* 2001: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – John Frank Levey, Kevin Scott og Barbara Miller.
* 2000: Verðlaun fyrir besta leikaraval í dramaseríu fyrir fyrsta þátt – John Frank Levey, Kevin Scott og Barbara Miller.
* 2000: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Kevin Scott.
===Cinema Audio Society-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''2162 Votes'' – Dan Hiland, Gary D. Rogers og Patrick Hanson.
* 2003: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Posse Comitatus'' – Dan Hiland, Gary D. Rogers og Patrick Hanson.
* 2001: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen'' – Dan Hiland, Gary D. Rogers og Mark Weingarten.
* 2000: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Excelsis Deo'' – Gary D. Rogers, Dan Hiland og Kenneth B. Ross.
===Costume Designers Guild-verðlaunin===
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu samtíma búningahönnun í sjónvarpi – Lyn Paolo.
===Directors Guild of America-verðlaunin===
* 2004: Verðlaun fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''25'' – Christopher Misiano, Dylan K. Massin, Douglas S. Ornstein, Catherine Bond og Cary Jones.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''Debate Camp'' – Paris Barclay.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''Posse Comitatus'' – Alex Graves.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næsturlagi í dramaseríu fyrir ''The Indians in the Lobby'' – Paris Barclay.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næsturlagi í dramaseríu fyrir ''Two Cathedrals'' – Thomas Schlamme.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''Noel'' – Thomas Schlamme, Neal Ahern Jr., Andrew Bernstein, Dylan K. Massin.
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''The Portland Trip'' – Paris Barclay.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn að næturlagi í dramaseríu fyrir ''Pilot'' – Thomas Schlamme.
===Emmy-verðlaunin===
* 2006: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í marg-myndavél fyrir seríu fyrir ''The Debate'' – Ed Greene og Andy Strauber.
* 2006: Verlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Alan Alda]].
* 2006: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Election Day'' – Mimi Leder.
* 2006: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2006: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2005: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''2162 Votes'' – Alex Graves.
* 2005: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2005: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél í seríu fyrir ''2162 Votes'' – Patrick Hanson, Gary D. Rogers og Dan Hiland.
* 2005: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Alan Alda]].
* 2005: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2004: Verðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Gaza'' – Kenneth Hardy og Ellen Totleben.
* 2004: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Laura Schiff.
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél fyrir ''7A WF 83429'' – Thomas Del Ruth.
* 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Matthew Perry]].
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2004: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Gaza'' – Gary D. Rogers, Dan Hiland og Patrick Hanson.
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í seríu fyrir ''An Khe'' – Walter Newman, Thomas A. Harris, Catherine Flynn, Rick Hromadka, Darren Wright, Gabrielle Gilbert Reeves, Rick Hammel, David Werntz, John F. Reynolds, Troy Hardy, Michael Crabtree og Casey J. Crabtree.
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Janel Moloney]].
* 2003: Verðlaun sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Twenty Five'' – Christopher Misiano.
* 2003: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''20 Hours In America, Part 1 and Part 2'' – Kenneth Hardy og Ellen Totleben.
* 2003: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Anthony Sepulveda og Barbara Miller.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél fyrir ''Holy Night'' – Thomas Del Ruth.
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Tim Matheson]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Matthew Perry]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2003: Tilnefndur sem besta leikkona í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í dramaseríu fyrir ''Twenty Five'' – Janet Ashikaga.
* 2003: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél fyrir ''Twenty Five'' – Gary D. Rogers, Dan Hiland og Patrick Hanson.
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Bradley Whitford]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2003: Tilnefndur fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''Twenty Five'' – Aaron Sorkin.
* 2002: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2002: Verðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2002: Verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Manchester, part 2'' – Kenneth Hardy og Ellen Totleben.
* 2002: Tilnefndur fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Anthony Sepulveda og Barbara Miller.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Bartlet for America'' – Thomas Del Ruth.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''The Indians In The Lobby'' – Paris Barclay.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Posse Comitatus'' – Alex Graves.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Mark Harmon]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Tim Matheson]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki í dramaseríu – [[Ron Silver]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Bartlet for America'' – Lauren A. Schaffer.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í seríu fyrir ''100,000 Airplanes'' – Janet Ashilaga.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Richard Schiff]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Bradley Whitford]].
* 2002: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Janel Moloney]].
* 2002: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Mary-Louise Parker]].
* 2002: Tilnefndur fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''Posse Comitatus'' – Aaron Sorkin.
* 2001: Verðlaun fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Kevin Scott, John Frank Levey og Barbara Miller.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Noel'' – Thomas Del Ruth.
* 2001: Verðlaun sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen, Part I and II'' – Thomas Schlamme.
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Verðlaun fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í seríu fyrir ''Two Cathedrals''.
* 2001: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél í seríu fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen, Part II'' – Mark Weingarten, Gary D. Rogers og Dan Hiland.
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Bradley Whitford]].
* 2001: Verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Noel''.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Shibboleth'' – Laura Innes.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í gestahlutverki – [[Oliver Platt]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki – [[Rob Lowe]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki – [[Martin Sheen]].
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu tónlistina fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen'' – W.G. Snuffy Walden.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Richard Schiff]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2001: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2001: Tilnefndur fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''In The Shadow Of Two Gunmen, Part I and II'' – Aaron Sorkin.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu leikmyndahönnun í stakri-myndavél fyrir ''Pilot'' – Jon Hutman, Tony Fanning og Ellen Totleben.
* 2000: Verðlaun fyrir besta leikaraval í dramaseríu – Barbara Miller, John Frank Levey og Kevin Scott.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatöku í stakri-myndavél fyrir ''Pilot'' – Thomas Del Ruth.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu leikstjórn í dramaseríu fyrir ''Pilot'' – Thomas Schlamme.
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2000: Verðlaun fyrir bestu Titil-þemutónlistina – W.G. Snuffy Walden.
* 2000: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Richard Schiff]].
* 2000: Verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2000: Verðlaun fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''In Excelsis Deo'' – Aaron Sorkin og Rick Cleveland.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu búninga í seríu fyrir ''The State Dinner'' – Lyn Paolo og Alice Daniels.
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki í dramaseríu [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu titilhönnun – Billy Pittard og Mark Johnston.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í starki-myndavél í seríu fyrir ''In Excelsis Deo'' – Bill Johnson.
* 2000: Tilnefndur fyrir bestu klippingu í stakri-myndavél í seríu fyrir ''What Kind Of Day has It Been'' – Tina Hirsch.
* 2000: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í dramaseríu fyrir ''In Excelsis Deo'' – Kenneth B. Ross, Dan Hiland, Gary D. Rogers og Len Schmitz.
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2000: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2000: Tilnefndur fyrir besta handritið í dramaseríu fyrir ''Pilot'' – Aaron Sorkin.
===Environmental Media-verðlaunin===
* 2004: Tilnefndur sem besta þáttasjónvarp fyrir ''Constituency of One''.
===Family Televison-verðlaunin===
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
===GLAAD Media-verðlaunin===
* 2001: Sérstök heiðursverðlaun.
===Golden Globe-verðlaunin===
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[John Spencer]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Bradley Whitford]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2003: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Bradley Whitford]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2002: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Bradley Whitford]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Rob Lowe]].
* 2001: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í seríu, míniseríu eða sjónvarpsmynd – [[Allison Janney]].
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Rob Lowe]].
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefndur sem besta dramaserían.
===Hollywood Makeup Artist and Hair Stylist Guild-verðlaunin===
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu nútíma hár útlishönnun í sjónvarpi fyrir stakan þátt í seríu (grín/drama/dag) ''Noel'' – Jeffrey Sacino og Tony Williams.
===Humanitas-verðlaunin===
* 2007: Tilnefndur fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''Election Day, Part II'' – Eli Attie og John Wells.
* 2005: Verðlaun fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''NSF Thurmont'' – John Wells.
* 2002: Verðlaun fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''Two Cathedrals'' – Aaron Sorkin.
* 2000: Verðlaun fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''Take This Sabbath Day'' – Aaron Sorkin, Lawrence O´Donnell og Paul Redford.
* 2000: Tilnefndur fyrir 60 mínútu flokkinn fyrir ''In Excelsis Deo'' – Aaron Sorkin og Rick Cleveland.
===Image-verðlaunin===
* 2005: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Anna Deavere Smith]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseriu – [[Anna Deavere Smith]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Dulé Hill]].
===Imagen Foundation-verðlaunin===
* 2006: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían.
* 2006: Tilnefndur sem besti leikari – [[Jimmy Smits]].
* 2005: Verðlaun sem besti leikari – [[Jimmy Smits]].
* 2005: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían fyrir ''La Palabra''.
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
===Monte Carlo TV Festival-verðlaunin===
* 2003: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
===Motion Picture Sound Editors-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''The Ticket'' – Walter Newman, Thomas A. Harris, Catherine Flynn, Virginia Cook-McGowan og Steffan Falesitch.
* 2004: Tilnefndur fyrir bestu hljóðkippingu í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Twenty-Five'' – Walter Newman, Thomas A. Harris, Catherine Flynn, Karyn Foster og Gabrielle Gilbert Reeves.
* 2003: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Game On'' – Walter Newman, Catherine Flynn, Thomas A. Harris, Constance A. Kazmer, Karen Spangenberg og Denise Horta.
* 2002: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Manchester, Part II'' – Walter Newman, Catherine Flynn, Thomas A. Harris, Jennifer Metens, Eric Hertsguaard og Karen Spangenberg.
* 2001: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''What Kind Of Day Has It Been'' – Walter Newma, Thomas A. Harris, Catherine Flynn og Jessica Goodwin.
===PGA-verðlaunin===
* 2005: Tilnefndur sem dramasería ársins.
* 2004: Tilnefndur sem dramasería ársins.
* 2003: Tilnefndur sem dramasería ársins.
* 2002: Verðlaun sem dramasería ársins.
* 2001: Verðlaun sem dramasería ársins.
* 2000: Verðlaun sem upprennandi framleiðandi í sjónvarpi fyrir ''Sports Night'' – Aaron Sorkin.
* 2000: Vision verðlaunin í sjónvarpi - John Wells.
* 2000: Tilnefndur sem dramasería ársins.
===Peabody-verðlaunin===
* 2001: Peabody verðlaunin – NBC, John Wells Productions og Warner Bros.
* 2000: Peabody verðlaunin – NBC, John Wells Productions og Warner Bros.
===Prism-verðlaunin===
* 2003: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Stirred''.
===Satellite-verðlaunin===
* 2003: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2001: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Verðlaun sem besti leikhópur.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
===Screen Actors Guild-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Alan Alda]].
* 2006: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2005: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2005: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2004: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2004: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2004: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Lily Tomlin]].
* 2003: Tilnefndur sem besta leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2003: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2002: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2002: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2002. Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2001: Verðlaun sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu.
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
===TV Guide-verðlaunin===
* 2001: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Rob Lowe]].
* 2001: Tilnefn sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Stockard Channing]].
* 2000: Verðlaun sem uppáhalds leikari í nýrri seríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefnd sem uppáhalds nýja serían.
===Television Critics Association-verðlaunin===
* 2006: Heritage verðlaunin.
* 2006: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Alan Alda]].
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2001: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2001: Tilnefndur sem þáttur ársins.
* 2000: Verðlaun sem nýji þáttur ársins.
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2000: Verðlaun sem þáttur ársins.
* 2000: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Allison Janney]].
* 2000: Tilnefnd sem besta leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Tilnefndur sem besti handritshöfundur í dramaseríu – Aaron Sorkin.
===Viewers for Quality Television-verðlaunin===
* 2000: Verðlaun sem besti leikari í dramaseríu – [[Martin Sheen]].
* 2000: Verðlaun sem besta dramaserían.
* 2000: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[John Spencer]].
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Bradley Whitford]].
* 2000: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu – [[Allison Janney]].
===Writers Guild of America-verðlaunin===
* 2007: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Elecetion Day: Part 2'' – Eli Attie og John Wells.
* 2006: Tilnefndur sem besta dramaserían.
* 2006: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''A Good Day'' – Carol Flint.
* 2005: Verðlaun sem besti dramaþátturinn fyrir ''The Supremes'' – Debora Cahn.
* 2005: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Memorial Day'' – John Secret Young og Josh Singer.
* 2004: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Disaster Relief'' – Alexa Junge og Lauren Schmidt.
* 2003: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Game On'' – Aaron Sorkin og Paul Redford.
* 2002: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Somebody´s Going To Emergency, Somebody´s Going To Jail'' – Paul Redford og Aaron Sorkin.
* 2002: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Two Cathedrals'' – Aaron Sorkin.
* 2001: Verðlaun fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''In Excelsis Deo'' – Aaron Sorkin og Rick Cleveland.
* 2001: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Enemies'' – Ron Osborn, Jeff Reno, Rick Cleveland, Lawrence O´Donnell og Patrick Caddell.
* 2001: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Take This Sabbath Day'' – Aaron Sorkin, Lawrence O´Donnell, Paul Redford og Aaron Sorkin.
===Young Artist-verðlaunin===
* 2006: Tilnefndur sem besti ungi leikari í gestahlutverki í grín/drama seríu – Seth Adkins.
* 2001: Tilnefnd sem besta unga leikkona í gestahlutverki í dramaseríu – [[Elisabeth Moss]].
== Tilvísanir ==
{{Reflist}}
== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= The West Wing|mánuðurskoðað= 16. apríl|árskoðað= 2012}}
* {{imdb title|0200276|The West Wing}}
* [http://www2.warnerbros.com/web/westwingtv/index.jsp Heimasíða The West Wing á heimasíðu Warner Bros Studios kvikmyndaversins]
== Tenglar ==
* {{imdb title|0200276|The West Wing}}
* [http://www2.warnerbros.com/web/westwingtv/index.jsp Heimasíða The West Wing á heimasíðu Warner Bros Studios kvikmyndaversins]
* [http://thewestwing.tv/ Aðdáendasíða The West Wing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502145118/http://thewestwing.tv/ |date=2012-05-02 }}
* [http://www.westwingepguide.com/ Yfirlit yfir þáttaraðir The West Wing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120607041106/http://www.westwingepguide.com/ |date=2012-06-07 }}
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1999]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2006]]
1fn45yzwwgbanfkmlq1o0lveipq90xo
Hópfjármögnun
0
117621
1987461
1964809
2026-11-16T17:48:33Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987461
wikitext
text/x-wiki
'''Hópfjármögnun''' er [[fjármögnun]] í gegnum hóp einstaklinga sem hver og einn leggur fram breytilega, og oft tiltölulega lága fjárhæð. Hópfjármögnun byggir oft á stóri neti vina, fjölskyldu og kollega sem hægt er að ná til í gegnum [[félagslegur miðill|félagslega miðla]].
Ein íslensk hópfjármögnunarsíða er til, henni var hleypt af stokkunum árið 2012 og heitir ''Karolina Fund''.
== Vefsíður ==
Listi af hópfjáröflunar vefsíðum
*[[Karolina Fund]] á Íslandi, stofnað 2012<ref>{{Cite web|url=https://www.karolinafund.com/page/show/about_us|title=Karolina Fund|website=www.karolinafund.com|access-date=2026-05-29}}</ref>
*[[Indiegogo]], stofnað 2008
*[[Kickstarter]] í Bandaríkjunum, stofnað 2009
*[[Boomerang]] í Danmörku, stofnað 2011
*[[Invesdor.com]], stofnað 2011
*[[Mesenaatti.me]] í Finnlandi, stofnað 2013
*[[Bidra]] í Noregi, stofnað 2012
== Heimildir ==
<references/>
== Tengill ==
* [https://web.archive.org/web/20130917052211/http://karolinafund.com/ Karolina Fund]
{{stubbur|hagfræði}}
[[Flokkur:Hagfræði]]
4d99cpm42ifg5yw2u0dqw29d6gohsbi
Landupplýsingar
0
117690
1987470
1427583
2026-11-16T20:47:31Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987470
wikitext
text/x-wiki
'''Landupplýsingar'''<ref> Lög um grunngerð fyrir stafrænar landupplýsingar. Lög nr. 44 10. maí 2011. http://www.althingi.is/altext/stjt/2011.044.html</ref>: Gögn og upplýsingar sem tengjast stað á, í eða yfir jörðu, hvort heldur með hnitum eða auðkenni, t.d. [[staðfang]] eða póstnúmer.
''"Landupplýsingar lýsa hlutum; staðsetningu, afmörkun og eiginleikum t.d. staðsetningu mannvirkja eða lögun landfræðilegra fyrirbæra eins og skóga, lóða, vatna, vega eða landsvæða. Þær er hægt að tengja við staðsetningu (skilgreint sem punktur, lína, svæði eða magn) á jörðinni, einkum upplýsingar um náttúrufyrirbæri og menningu.''
''Staðsetningargögnin geta verið tiltekin hnit eða staðsetning með minni nákvæmni eins og ákveðin svæði.''
''Landupplýsingakerfi halda utan um landupplýsingar. Þar er hægt að geyma gögn og breyta, tengja saman og setja fram á myndrænan hátt til að sjá samhengi eða tengsl á milli upplýsinga út frá tiltekinni staðsetningu, t.d samband á milli jarðvegsrofs, gróðurfars og landslags t.d. halla lands og hæðar yfir sjó.''
''Mismunandi “þekjur” af gögnum, frá sama svæði, er hægt að leggja hverja yfir aðra tengja saman upplýsingar af þeim og vinna með á marga vegu. Við þannig samtengingu eykst gildi upplýsinganna mikið."''<ref>Landgræðsla ríkisins, http://www.land.is/landupplysingar {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131009015934/http://land.is/landupplysingar |date=2013-10-09 }}''</ref><ref>LÍSA samtök um landupplýsingar á Íslandi http://landupplysingar.is</ref>.
== Tenglar ==
http://www.landupplysingar.is
== Heimildir ==
<references/>
[[Flokkur:Landupplýsingar]]
aeoznjc5bygaemytggk7cb5wsucab95
Aron Einar Gunnarsson
0
125262
1987480
1979859
2026-11-16T21:46:30Z
Berserkur
10188
1987480
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnumaður
|mynd= [[File:Aron Einar Malmquist Gunnarsson.jpg|250px]]
|nafn= Aron Gunnarsson
|fullt nafn= Aron Einar Malmquist Gunnarsson
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1989|4|22}}
|fæðingarbær=[[Akureyri]]
|fæðingarland=Ísland
|hæð= 1,81 m
|staða= miðjumaður
|núverandi lið= Qatar SC
|númer= 17
|ár í yngri flokkum=2004-2005
|yngriflokkalið= [[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]]
|ár1=2005-2006
|ár2=2006-2008
|ár3=2008-2011
|ár4=2011-2019
|ár5=2019-2024
|ár6=2024-
|lið1=[[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]]
|lið2=[[AZ Alkmaar]]
|lið3=[[Coventry City]]
|lið4=[[Cardiff City]]
|lið5= [[Al-Arabi]]
|lið6=[[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]]
|leikir (mörk)1=11 (0)
|leikir (mörk)2= 1 (0)
|leikir (mörk)3= 123 (6)
|leikir (mörk)4= 263 (25)
|leikir (mörk)5=79 (7)
|leikir (mörk)6= 1 (0)
|landsliðsár=2005<br>2006-2008<br>2007-2011<br>2008-2026
|landslið=Ísland U17<br> Ísland U19<br>Ísland U21<br>[[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ísland]]
|landsliðsleikir (mörk)=7 (2)<br>16 (1)<br>11 (1)<br>113 (5)
|mfuppfært= júlí 2024
|lluppfært=
}}
[[Mynd:2014-05-30 Austria - Iceland football match, Aron Gunnarsson 0265-crop.jpg|thumb|Aron Gunnarsson með landsliðinu árið 2014.]]
'''Aron Einar Gunnarsson''' (f. [[22. apríl]] [[1989]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar fyrir Þór Akureyri og [[íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu]]. Staða hans á vellinum er varnarsinnaður miðjumaður eða miðlægur miðjumaður. Aron var 8 ár hjá [[Cardiff City]]. Aron var fyrirliði íslenska landsliðsins 2012-2021. Hann spilaði alla fimm leikina á [[EM 2016]] og var í hópnum fyrir [[HM 2018]]. Hann lagði landsliðsskóna á hilluna árið 2026 og jafnaði landsleikjamet [[Birkir Bjarnason|Birki Bjarnason]] þegar honum var skipt á völlinn gegn Lúxemborg í nóvember sama ár.
Bróðir Arons er [[Arnór Þór Gunnarsson]] sem hefur verið með íslenska handknattleikslandsliðinu.
{{stubbur|æviágrip|fótbolti}}
==Tilvísanir==
{{F|1989}}
[[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]]
mal6a8am1j6997a1em8y7rv5rplvx7h
Toulouse Business School
0
131981
1987508
1957717
2026-11-17T08:02:22Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987508
wikitext
text/x-wiki
'''Toulouse Business School''' er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í [[París]], [[London]], [[Barselóna]], [[Casablanca]] og [[Toulouse]]<ref>{{Cite web |url=http://etudiant.lefigaro.fr/flash/flash-actu/detail/article/toulouse-business-school-amplifie-sa-strategie-internationale-13425/ |title=Toulouse Business School amplifie sa stratégie internationale |access-date=2015-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929113330/http://etudiant.lefigaro.fr/flash/flash-actu/detail/article/toulouse-business-school-amplifie-sa-strategie-internationale-13425/ |archive-date=2015-09-29 |url-status=dead}}</ref>. Hann er stofnaður 1903. Hann er einnig í 100. sæti á heimsvísu fyrir MBA nám hans á Framkvæmdasviði (Executive MBA)<ref>{{Cite web |url=http://objectifnews.latribune.fr/economie/formation/2015-11-04/pourquoi-l-executive-mba-de-tbs-est-dans-le-top-100-mondial.html |title=Pourquoi l'executive MBA de TBS est dans le top 100 mondial |access-date=2015-12-08 |archive-date=2015-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124215918/http://objectifnews.latribune.fr/economie/formation/2015-11-04/pourquoi-l-executive-mba-de-tbs-est-dans-le-top-100-mondial.html |url-status=dead }}</ref>. TBS býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður)<ref>{{cite web |url=http://www.studyramagrandesecoles.com/home_prepas.php?Id=9805 |title=TBS conserve sa triple couronne |access-date=2015-12-08 |archive-date=2015-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124105043/http://www.studyramagrandesecoles.com/home_prepas.php?Id=9805 |url-status=dead }}</ref>. Skólinn á yfir 30 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Nicolas Todt (Framkv.stj. (CEO) ART Grand Prix)<ref>{{cite web |url=http://www.art-grandprix.com/fr/art-grand-prix/key-people |title=Nicolas TODT |access-date=2015-12-08 |archive-date=2015-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123200911/http://www.art-grandprix.com/fr/art-grand-prix/key-people |url-status=dead }}</ref>.
Skólinn er þekktur fyrir gráður sínum í flugsögu (í samstarfi við ''[[École nationale de l'aviation civile]]'')<ref>[https://www.letudiant.fr/educpros/actualite/comment-toulouse-business-school-et-l-enac-ont-monte-leur-filiere-aeronautique.html Comment Toulouse Business School et l’ENAC ont monté leur filière aéronautique]</ref>.
==Tilvísanir==
<references />
==Tenglar==
* [https://www.tbs-education.fr Opinber vefsíða]
[[Flokkur:Háskólar í Frakklandi]]
{{S|1903}}
sphyyhx37ukf1bou58jtkjg3dqgwcrt
Orrustan við Verdun
0
132772
1987433
1968818
2026-11-16T13:28:01Z
TKSnaevarr
53243
1987433
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox military conflict
| conflict = Orrustan við Verdun
| partof = [[Vesturvígstöðvar fyrri heimsstyrjaldarinnar|vesturvígstöðvum]] [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]
| image = La reprise de Douaumont, le 24 octobre 1916.PNG
| image_upright = 1.0
| caption = Franskir fótgönguliðar endurheimta Douaumont-virki 24. október 1916 á málverki eftir
Henri-Georges Chartier.
| date = 21. febrúar – 18. desember 1916<br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=02|day1=21|year1=1916|month2=12|day2=18|year2=1916}})
| place = [[Verdun]], Frakklandi
| coordinates = {{Coord|49|12|29|N|5|25|19|E|region:FR_type:event|display=inline,title}}
| result = Sigur Frakka
| combatant1 = [[Þýska keisaradæmið|Þýskaland]]
| combatant2 = [[Þriðja franska lýðveldið|Frakkland]]
| commander1 = {{ubl
|{{*}} [[Erich von Falkenhayn]]
|{{*}} [[Paul von Hindenburg]]
|{{*}} [[Erich Ludendorff]]
|{{*}} [[Vilhjálmur Þýskalandskrónprins|Vilhjálmur krónprins]]
|{{*}} [[Konstantin Schmidt von Knobelsdorf]]
|{{*}} [[Ewald von Lochow]]
|{{*}} [[Max von Gallwitz]]
}}
| commander2 = {{ubl
|{{*}} [[Joseph Joffre]]
|{{*}} [[Noël Édouard, vicomte de Curières de Castelnau|Noël de Castelnau]]
|{{*}} [[Fernand de Langle de Cary]]
|{{*}} [[Frédéric-Georges Herr]]
|{{*}} [[Philippe Pétain]]
|{{*}} [[Robert Nivelle]]
|{{*}} [[Adolphe Guillaumat]]
|{{*}} [[Charles Mangin]]
}}
| strength1 = {{circa| 50 herdeildir}}
| strength2 = 75 herdeildir
| casualties1 = {{ubl|336.000–355.000|71.000–143.000 drepnir}}
| casualties2 = {{ubl|379.000–400.000|148.000–160.000 drepnir|216.000 drepnir}}
}}
'''Orrustan við Verdun''' var sú lengsta í [[Fyrri heimstyrjöldin|fyrri heimstyrjöldinni]]. Hún hófst í febrúar 1916, og endaði ekki fyrr en í desember sama ár. Mannfallið við [[Verdun]] var gífurlega hátt og hjó djúpt skarð í franska herinn. Það varð til þess að Bretar hófu [[Orrustan við Somme|orrustuna við Somme]] í júlí 1916 til að létta á þeim mikla þrýsting sem [[franski herinn]] var undir.<ref>[https://www.historylearningsite.co.uk/world-war-one/battles-of-world-war-one/the-battle-of-verdun/ "The Battle of Verdun"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260422004327/https://www.historylearningsite.co.uk/world-war-one/battles-of-world-war-one/the-battle-of-verdun/ |date=2026-04-22 }}, ''[[The History Learning Site]]'', Sótt 12. Febrúar 2016.</ref> Aldrei fyrr í mannkynsögunni höfðu svo margir menn barist yfir svo smáu svæði. Rúmlega árs löng orrustan kostaði um 700.000 dauða, særða og týnda menn frá báðum þjóðum, á vígvelli ekki mikið stærri en 10 ferkílómetrar.<ref>[https://www.wereldoorlog1418.nl/battleverdun/ "The Battle of Verdun 1916 - the greatest battle ever"], ''[[De Eerste Wereldoorlog 1914 - 1918]]'', Sótt 13. Febrúar 2016.</ref>
==Tenglar==
* {{Tímarit.is|3542905|Orrustan um Verdun|blað=[[Vísir (dagblað)|Vísir Sunnudagsblað]]|útgáfudagsetning=16. febrúar 1941|blaðsíða=4–6}}
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Stubbur|sagnfræði}}
[[Flokkur:Orrustur í fyrri heimsstyrjöldinni|Verdun]]
[[Flokkur:1916]]
ca8mory4n36rmvwnlw9pv1n0hxpy6mq
Sögur úr Andabæ
0
135454
1987465
1983285
2026-11-16T19:07:16Z
LexLuxor05
104571
+ role
1987465
wikitext
text/x-wiki
'''''Sögur úr Andabæ''''' ([[enska]]: ''DuckTales'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] sjónvarpsþáttaröð fyrir börn framleidd af [[Walt Disney Television Animation]]. Þættirnir eru alls 100 og voru sýndir 18. september 1987 - 28. nóvember 1990. Teiknimyndin ''[[Sögur úr Andabæ: Leyndarmál Týnda Lampans|Sögur úr Andabæ: Leyndarmál týnda lampans]]'' eða ''DuckTales the Movie: Treasure of the Lost Lamp'' (opnunardagur: 3. ágúst 1990) kom einnig út á þessu tímabili.
Söguhetjur Andasagna eru [[Veröld Andrésar andar|íbúar Andabæjar]]: m.a. [[Jóakim Aðalönd]] og bræðurnir [[Ripp, Rapp og Rupp]]. [[Loftur Þotönd]] úr Andasögum átti eftir að verða mikilvæg sögupersóna í yngri sjónvarpsþáttaröðinni [[Darkwing Duck]].
== Talsetning ==
{| class="wikitable"
|+
! colspan="2" |Ensk talsetning
! colspan="2" |Íslensk talsetning
|-
|'''Hlutverk'''
|'''Leikari'''<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/tv-shows/DuckTales/|title=DuckTales|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-10-19}}</ref>
|'''Hlutverk'''
|'''Leikari'''<ref>{{Cite web|url=https://www.menningarveita.is/?path=goto%5BS%C3%B6gur%20%C3%BAr%20Andab%C3%A6%20(1989)%5D|title=Menningarveita.is|website=www.menningarveita.is|access-date=2026-10-19}}</ref>
|-
|[[Jóakim Aðalönd|Scrooge]]
|[[Alan Young]]
|[[Jóakim Aðalönd|Jóakim]]
|[[Kristján Franklín Magnúss]]
|-
|[[Ripp, Rapp og Rupp|Huey, Dewey og Louie]]
|[[Russi Taylor]]
|[[Ripp, Rapp og Rupp]]
| rowspan="2" |[[Sigrún Edda Björnsdóttir]]
|-
|Mrs. Beakley
|[[Joan Gerber]]
|Frú Bergljót
|-
|Launchpad McQuack
|[[Terry McGovern]]
|Loftur Þotönd
| rowspan="2" |[[Örn Árnason]]
|-
|[[Gull-Ívan Grjótharði|Flintheart Glomgold]]
| rowspan="2" |[[Hal Smith]]
|[[Gull-Ívan Grjótharði]]
|-
|Gyro Gearloose
|Georg Gírlausi
|[[Guðmundur Ólafsson (leikari)|Guðmundur Ólafsson]]
|-
|Webby
|[[Russi Taylor]]
|Sibba
|[[Helga Elínborg Jónsdóttir]]
|-
|Magica de Spell
|[[June Foray]]
|[[Hexía de Trix]]
|?
|}
== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Bandarískir teiknaðir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Disney Channel sjónvarpsþættir]]
<references />{{stubbur|sjónvarp}}
cpv8h16j01ydommq04pk654prt6h7ie
Snið:Íslensk gagnasöfn
10
136131
1987436
1795474
2026-11-16T14:17:08Z
Akigka
183
1987436
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = Íslensk gagnasöfn
|title = Íslensk [[gagnasafn|gagnasöfn]]
|state = {{{state|{{{1<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}}}}
| bodyclass = hlist
|group1 = Gagnasöfn
|list1 = * [[Hagstofa Íslands|Hagstofan.is]]
* [[Ísland.is]]
* [[Íslendingabók (gagnasafn)|Íslendingabók]]
* [[Já.is]]
* [[Landmælingar Íslands|Landakort LMÍ]]
* [[Leitir.is]]
* [[Málið.is]]
* [[Opinvísindi.is]]
* [[Rafhlaðan]]
* [[Skemman]]
* [[Veðurstofa Íslands|Vedur.is]]
|group2 = Stafrænar endurgerðir
|list2 = * [[Bækur.is]]
* [[Handrit.is]]
* [[Hljóðsafnið]]
* [[Íslandskort.is]]
* [[Ísmús]]
* [[Sarpur]]
* [[Tímarit.is]]
* [[Vefsafn.is]]
}}
7mu8zx841djbjyc2og3pkruu9zp6abs
Vincent Auriol
0
140330
1987456
1918072
2026-11-16T16:36:12Z
TKSnaevarr
53243
1987456
wikitext
text/x-wiki
{{Forsætisráðherra
| nafn = Vincent Auriol
| mynd = Portrait officiel Vincent Auriol.jpg
| myndastærð =
| myndatexti1 =Vincent Auriol árið 1947.
| titill= [[Forseti Frakklands]]
| stjórnartíð_start = [[16. janúar]] [[1947]]
| stjórnartíð_end = [[16. janúar]] [[1954]]
| forsætisráðherra = {{Collapsible list|title = Listi|1=[[Léon Blum]]<br />[[Paul Ramadier]]<br />[[Robert Schuman]]<br />[[André Marie]]<br />[[Henri Queuille]]<br />[[Georges Bidault]]<br />[[René Pleven]]<br />[[Edgar Faure]]<br />[[Antoine Pinay]]<br />[[René Mayer]]<br />[[Joseph Laniel]]}}
| forveri = [[Albert Lebrun]]
| eftirmaður = [[René Coty]]
| fæðingarnafn = Jules Vincent Auriol
| fæddur = [[27. ágúst]] [[1884]]
| fæðingarstaður = [[Revel]], [[Haute-Garonne]], [[Frakkland]]i
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1966|1|1|1884|8|27}}
| dánarstaður = [[París]], Frakklandi
| stjórnmálaflokkur = [[Frakklandsdeild alþjóðasambands jafnaðarmanna]]
| trúarbrögð = [[Trúleysi]]
| maki = Michelle Aucouturier
| börn = Paul Auriol
| háskóli = [[Háskólinn í Toulouse]]
|undirskrift = Signature de Vincent Auriol - Archives nationales (France).png
}}
'''Vincent Jules Auriol''' (27. ágúst 1884 – 1. janúar 1966) var franskur stjórnmálamaður og [[forseti Frakklands]] frá 1947 til 1954. Hann var fyrsti forseti [[Fjórða franska lýðveldið|fjórða franska lýðveldisins]].
Auriol var sósíalisti og meðlimur í stjórnmálaflokknum [[Frakklandsdeild alþjóðasambands jafnaðarmanna]] (SFIO). Hann var fjármálaráðherra Frakklands frá 1936 til 1937 í ríkisstjórn góðvinar síns, [[Léon Blum|Léons Blum]], og dómsmálaráðherra frá 1937 til 1938 í þriðju og fjórðu ríkisstjórnum [[Camille Chautemps]].
Auriol var einn af 80 þingmönnum sem kusu gegn því að [[Philippe Pétain]] yrðu veitt neyðarvöld í kjölfar hernáms Þjóðverja á Frakklandi í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]]. Hann var því settur í stofufangelsi en slapp úr haldi árið 1942 og gekk til liðs við [[Andspyrnuhreyfingin í Frakklandi|frönsku andspyrnuna]]. Hann barðist með andspyrnuhreyfingunni í eitt ár en flúði síðan til London og gerðist fulltrúi sósíalista á ráðstefnu [[Frjálst Frakkland|frjáls Frakklands]] sem [[Charles de Gaulle]] skipulagði í [[Algeirsborg]]. Eftir frelsun Frakklands undan hernáminu varð Auriol ríkisráðherra í bráðabirgðastjórn de Gaulle. Hann varð jafnframt forseti stjórnlagaþingsins sem samdi stjórnarskrá fjórða franska lýðveldisins.
Árið 1946 var Auriol kjörinn forseti Frakklands og gegndi því embætti til ársins 1954. Sem forseti reyndi Auriol að skapa jafnvægi milli [[Gaullismi|Gaullista]] og sósíalista og þurfti að glíma við fjölmargar stjórnarkreppur. Hann sóttist ekki eftir endurkjöri þegar kjörtímabilinu lauk árið 1954.
==Tengill==
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4661271 Jafnaðarmenn samtíðarinnar: Vincent Auriol] – ''Kyndill'', 3. Tölublað (01.04.1951), Blaðsíða 9.
{{Commonscat|Vincent Auriol}}
{{Forseti Frakklands|fyrir=[[Léon Blum]]<br>{{small|(sem formaður bráðabirgðastjórnar)}}|embættistíð=1947 — 1954|eftir=[[René Coty]]}}
{{Forsetar Frakklands}}
{{DEFAULTSORT:Auriol, Vincent}}
{{fde|1884|1966|Auriol, Vincent}}
[[Flokkur:Fjármálaráðherrar Frakklands]]
[[Flokkur:Forsetar Frakklands]]
[[Flokkur:Franskir andspyrnumenn]]
[[Flokkur:Trúleysingjar]]
9oknczb2ql2womextufb75amm7932du
René Coty
0
140331
1987455
1974552
2026-11-16T16:35:29Z
TKSnaevarr
53243
1987455
wikitext
text/x-wiki
{{Forseti
| nafn = René Coty
| mynd = René Coty - 1954.jpg
| myndatexti1 = René Coty árið 1954.
| titill= [[Forseti Frakklands]]
| stjórnartíð_start = [[16. janúar]] [[1954]]
| stjórnartíð_end = [[8. janúar]] [[1959]]
| forsætisráðherra = {{Collapsible list|title = Listi|1=[[Joseph Laniel]]<br />[[Pierre Mendes-France]]<br />[[Edgar Faure]]<br />[[Guy Mollet]]<br />[[Maurice Bourgès-Maunoury]]<br />[[Félix Gaillard]]<br />[[Pierre Pfimlin]]<br />[[Charles de Gaulle]]}}
| forveri = [[Vincent Auriol]]
| eftirmaður = [[Charles de Gaulle]]
| fæddur = [[20. mars]] [[1882]]
| fæðingarstaður = [[Le Havre]], [[Frakkland]]i
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1962|11|22|1882|3|20}}
| dánarstaður = Le Havre, Frakklandi
| stjórnmálaflokkur = [[Þjóðlegur miðflokkur óháðra og bænda]] (1949–1962)<br>Óflokksbundinn (1940–1949)<br>[[Lýðræðisbandalagið (Frakkland)|Lýðræðisbandalagið]] (1923–1940)<br>[[Róttæki sósíalistaflokkurinn]] (1908–1923)
| trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]]
| maki = Germaine Corblet
| börn = 2
| háskóli = [[Háskólinn í Caen]]
}}
'''Gustave Jules René Coty''' (20. mars 1882 – 22. nóvember 1962) var [[Frakkland|franskur]] stjórnmálamaður sem var [[forseti Frakklands]] frá 1954 til 1959.
Coty var þingmaður í neðri deild franska þingsins fyrir Seine-Inférieure frá 1923 til 1935 og 1945 til 1948 og þingmaður á efri deild frá 1936 til 1944 og frá 1948 til 1953. Hann gerðist endurbyggingarráðherra frá 1947 til 1948 í ríkisstjórnum [[Robert Schuman|Roberts Schuman]] og [[André Marie]]. Hann gerðist síðan varaforseti ríkisráðsins til ársins 1953, en þá var hann kjörinn forseti Frakklands í þrettándu umferð kosninganna.
Líkt og forveri sinn, [[Vincent Auriol]], skipti Coty sér lítið af stjórn landsins. Á forsetatíð hans lauk [[Fyrri Indókínastyrjöldin|stríði Frakka í Indókína]] en [[Stríðið í Alsír|stríð þeirra í Alsír]] hófst. Átökin í Alsír leiddu til þess að [[Charles de Gaulle]] sneri aftur til valda og [[Fimmta franska lýðveldið|fimmta franska lýðveldið]] var stofnað. Coty hótaði að segja af sér ef franska þingið samþykkti ekki útnefningu hans á de Gaulle sem forsætisráðherra svo de Gaulle gæti komið á stjórnskipulagsumbótum.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1316328 „Óþekkti Frakkinn“ í forsetastólnum grípur í taumana] – ''Morgunblaðið'', 122. tölublað (03.06.1958), Blaðsíða 10.</ref> Coty sagði síðan viljugur af sér í janúar 1959 svo að de Gaulle, sem Coty kallaði „fræknastan Frakka,“ gæti orðið forseti.
Coty var annar og síðasti forseti [[Fjórða franska lýðveldið|fjórða franska lýðveldisins]].
==Tilvísanir==
<references/>
{{Commonscat|René Coty}}
{{Forseti Frakklands|fyrir=[[Vincent Auriol]]|embættistíð=1954 — 1959|eftir=[[Charles de Gaulle]]}}
{{DEFAULTSORT:Coty, René}}
{{Forsetar Frakklands}}
{{fde|1882|1962|Coty, René}}
[[Flokkur:Forsetar Frakklands]]
hv2y0vzrx614mng4lycur4bietc66i9
Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969
0
147908
1987477
1981163
2026-11-16T21:29:07Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987477
wikitext
text/x-wiki
<div class="mw-collapsible" style="float: right">
<div style="text-align: center;">Listar yfir [[morð á Íslandi]]</div>
<div class="mw-collapsible-content">
[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969]]<br/>
[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999]]<br/>
[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000]]
</div>
</div>
Þetta er listi yfir [[morð á Íslandi]] frá 1874–1969.
== 1870 - 1879 ==
=== September 1874 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Morð á nýfæddu barni
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| Nýfætt barn
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~20 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 5 ár
|-
| colspan="2" | Kristbjörg Björnsdóttir (1854–1936) gerðist sek um að hafa orðið ófrísk eftir vinnumann, ógift, og fætt barnið á laun. Hún mun síðan hafa gripið vasahníf (sjálfskeiðung) sem hún notaði til að stinga barnið. Daginn eftir faldi hún látið barnið í mógröf og mokaði ofan á. Ekki kemur fram af hverju, en svo virðist sem Kristbjörg hafi vísað á barnið síðar. Hún var dæmd til '''5''' ára betrunarhússvinnu.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/1/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_1_Bls_1 Rjettvísin gegn Kristbjörgu Björnsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi I, bls 6 og 75]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
|}
=== 12. september 1877 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Morð á nýfæddu barni
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~25 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 6 ár
|-
| colspan="2" | Þorbjörg Jóhannesdóttir (1852–?) hafði fætt barn á laun og ógift. Átti hún barnið úti á túni við bæinn sem hún vann á, aðfararnótt 12. september 1877. Er barnið var fætt, þrýsti Þorbjörg fast á höfuð þess og kramdi áður en hún kastaði barninu í skurð og henti sandi yfir. Barnið fannst ekki en Þorbjörg viðurkenndi verknaðinn og sagði að hún hafði frá byrjun ætlað sér að fyrifara barninu. Þorbjörg var dæmd til '''6''' ára betrunarhússvinnu í október 1877.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/1/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_1_Bls_1 Rjettvísin gegn Þorbjörgu Jóhannesdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi I, bls 324]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
|}
== 1880 - 1899 ==
=== 13. september 1891 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Norðurland eystra]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~33 ára ófrísk kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~21 árs maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| Dæmdur til dauða
|-
| colspan="2" | Guðfinna Jónsdóttir (1858–1891) fannst látin í grynningum í Svartárvatni rétt hjá Svartárkoti á norð-austanverðu Íslandi, þann 16. september 1891. Guðfinna hafði orðið ófrísk eftir mann að nafni Jón Sigurðsson (1870–1893) sem var vinnumaður á Mýri í Bárðardal. Að kvöldi morðsins hafði Jón komið að hitta Guðfinnu, en þá var meðganga hennar um það bil hálfnuð. Eftir að hann fór, bað hún húsmóður sína um að gefa sér fararleyfi þetta kvöld, og fékk hún það. Guðfinna fór og hitti Jón við Svartárvatn og var mjög glöð að sjá hann. Jón, hins vegar, veittist strax að henni, tróð upp í hana vettlingunum sínum og hélt fyrir vit hennar þar til hún var látin. Þá henti hann Guðfinnu í ána og reið aftur til vinnu. Leitað var að Guðfinnu strax daginn eftir en hún fannst ekki fyrr en þremur dögum eftir morðið. Var lík hennar þegar flutt til Svartárkots og grunaði fólk að ekki væri um slys að ræða. Sent var eftir sýslumanninum á Héðinshöfða, sem lagði strax af stað til Svartárkots. Sýslumaðurinn sendi amtmann sinn um leið að sækja héraðslækninn á Akureyri og kom hann að Svartárkoti þann 24. september. Grunur féll strax á Jón Sigurðsson og var ákveðið að hann skildi vera viðstaddur líkskurðinn (krufninguna) á Guðfinnu, sem og hann var, en eftir hana sagði héraðslæknirinn að dánarorsök væri köfnun og því af mannavöldum. Sýslumaðurinn reið til Svartárvatns til að rannsaka vettvang morðsins og fann þar fótspor. Gróf hann það upp og hafði með sér aftur til Svartárkots en þar voru skór Jóns bornir saman við fótsporið. Jón játaði loks morðið og var '''dæmdur til dauða''' í október 1891, sem var staðfest af Hæstarétti árið 1893. Var hann sendur til Kaupmannahafnar þar sem aftakan átti að fara fram. Jón framdi hins vegar sjálfsvíg í fangaklefa sínum í Kaupmannahöfn, en þar barði hann höfði sínu af alefli í vegg klefans svo höfuðkúpa hans mölbrotnaði svo, eins og segir í Þjóðviljanum 1893, "heilasletturnar fóru út um allt herbergið." <ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/4/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_4_Bls_7 Rjettvísin gegn Jóni Sigurðssyni, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IV, bls 184-185, 227-229, 286-290 og 458-459]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2290091&issId=173312&lang=da Morð][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2174382 Jón Sigurðsson, morðinginn úr Bárðardal]</ref>
|}
=== 12. janúar 1893 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Morð á nýfæddu barni
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Þistilfjörður]], [[Norðurland eystra| Norðurlandi eystra]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| Nýfætt barn
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| 29 ára kona, 24 ára maður (systkini)
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 10 ár
|-
| colspan="2" | Sólborg Salína Jónsdóttir (1864–1893) og Sigurjón Einarsson (1868–1938). Hið svokallaða Sólborgarmál kemur fyrir í dómabókum í janúarbyrjun 1893. Hálfsystkinin Sólborg Salína Jónsdóttir 29 ára og Sigurjón Einarsson 24 ára, voru vinnuhjú á Svalbarði í Þistilfirði eru talin að hafa á laun eignast barn og fyrirfarið því. Upphaf Sólborgarmála, síðla hausts 1892 barst að Héðinshöfða bréf til Benedikts sýslumanns. Í þessu bréfi skýrði hreppstjóri frá því, að sá orðrómur væri almennur í sveitinni, að vinnukona á prestssetrinu Svalbarði sem hét Sólborg 29 ára hefði síðari hluta sumars fætt barn í dul og komið því fyrir. Hefðu margir, þóst sjá þess merki, að hún væri vanfær, en síðan hefði henni horfið þykktin. Tilgátur manna væru, að hálfbróðir stúlkunnar Sigurjón, sem einnig var heimilisfastur á Svalbarði, kynni að hafa verið faðir barnsins. Einar Benediktsson sonur sýslumanns tók að kanna málið, varð fljótt ljóst, að samdráttur þeirra hafði lengi verið á allra vitorði, ekki aðeins á Svalbarðsheimilinu, heldur um alla sveitina. Einn dag um haustið bar svo við, að hún lasnaðist og um sama leyti varð heimilisfólk þess vart, að henni hvarf þykktin. Þetta kom eins og reiðarslag yfir Svalbarðsheimilið og alla sveitina. Enginn hafði búist við því, að þau systkinin gripu til hinna verstu óyndisúrræða. Sólborg og bróðir hennar voru ákærð fyrir að hafa borið út barn sitt. Einar Benediktsson, þá nýútskrifaður lögfræðingur var fenginn til að dæma í málinu og það fór ekki betur en svo að annar sakborningurinn í málinu deyr í höndunum á honum. Þar tókst Sólborgu að innbyrða refaeitur og kom Einar að henni í áköfum krampagráti og seinna um nóttina var hún örend. Ljóst er að þessi lífsreynsla lagðist þungt á skáldið og magnaðist myrkfælni hans mjög við atvikið. Að loknu Sólborgarmálinu lét Einar ferja sig yfir Þistilfjörð. Þegar kom að því að innheimta tollinn segir ferjumaðurinn í stríðni: „Ætlið þér ekki að greiða fyrir stúlkuna líka?“ Og án orða tók Einar upp pyngju sína og greiddi fyrir Sólborgu. Hann varð aldrei samur maður eftir. Og þjáðist upp frá þessu af myrkfælni og mátti aldrei einn vera og taldi Sólborgu fylgja sér og ásækja sig í svefni. Hann dó á dánardægri hennar 12. janúar 47 árum síðar. Þann 4. mars 1893 var Sigurjón dæmdur til tíu ára betrunarhússvistar. Ekki er það síst vegna þáttar skáldsins fræga Einars Benediktssonar, og að það kom í hans hlut að dæma í málinu, að grimm örlög hálfsystkinanna Sólborgar og Sigurjóns, á Svalbarði í Þistilfirði undir lok 19. aldar hafa reynst þjóðinni drjúgt umræðuefni í gegnum tíðina, og komið við sögu í mörgum verkum. Útvarpsleikrit var gert um morðið: <ref>http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_fyrri_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305103937/http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_fyrri_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 |date=2016-03-05 }} , http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_seinni_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305105614/http://podcast.ruv.is/leikrit/S%C3%B3lborgarm%C3%A1l_-_seinni_%C3%BE%C3%A1ttur.mp3 |date=2016-03-05 }}]</ref>
|}
=== 3. júní 1893 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Morð á nýfæddu barni
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Egilsstaðir]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| Nýfætt barn
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~34 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 5 ár
|-
| colspan="2" | Rannveig Jóelsdóttir (1859–1929), ógift, fæddi sveinbarn í baðstofunni á Egilsstöðum aðfararnótt 3. júní, þar sem annað heimilisfólk svaf einnig. Kæfði hún barnið með því að þrýsta lærum sínum saman utan um það eftir að það fæddist. Vafði hún barnið síðan í handklæði og nærbuxur og geymdi hjá sér til morguns. Um morgunin fór hún í eldhúsið og brenndi þar fylgjuna áður er hún tók barnið með sér að Ölfusá þar sem hún fleygði því út í. Fannst það rúmum mánuði seinna þar sem það hafði rekið í land. Rannveig játaði að hafa deytt barnið af ásetningi. Hún átti tvö önnur börn og er hún komst að því að hún ætti von á því þriðja óttaðist hún að maðurinn sem hún átti hin börnin með myndi reiðast henni, en þriðja barnið gat hún með öðrum manni. Var hún dæmd til '''5''' ára betrunarhússvinnu.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/4/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_4_Bls_7 Rjettvísin gegn Rannveigu Jóelsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IV, bls 421]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
|}
== 1900 - 1909 ==
=== 26. mars 1903 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Vanhirða barns
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Vestur-Skaftafellssýsla| Vestur-Skaftafellsýsla]], [[Suðurland| Suðurlandi]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| 10 ára drengur
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| Maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 1 ár
|-
| colspan="2" | Páll Júlíus Pálsson (1893–1903) lést sökum vannæringar og illrar meðferðar í vist sinni í Skaftárdal, Vestur-Skaftafellssýslu. Páll hafði verið tekinn af foreldrum sínum, Páli Hanssyni og Rannveigu Pálínu Pálsdóttur, og honum komið fyrir í vist á Hörgsdal árið 1901. Ári síðar, 1902, á hreppaskilaþingi svokölluðu, var honum ráðstafað í vist hjá Oddi Stígssyni, bónda í Skaftárdal, en sá bauðst til að taka drenginn fyrir aðeins 20 krónur. Faðir hans, Páll Hansson hafði kvartað yfir aðbúð hans, en ekki var tekið mark á honum. Að lokum var þó séra Sveinn Eiríksson í Ásum sendur til Skaftárdals til að athuga með líðan Páls Júlíusar. Séra Sveinn vottaði að drengnum liði vel og að ekkert væri athugavert við aðbúð hans. Heimilið var hinsvegar fátæklegt, en Oddur og kona hans Margrét Eyjólfsdóttir bjuggu í vesturbænum í tvíbýli í Skaftárdal. Í austurbænum bjó maður að nafni Bergur Einarsson. Bergur þessi sagðist hafa vitað til þess að Oddur færi að einhverju leyti illa með drenginn. Um jólin fyrir lát Páls komu foreldrar hans í heimsókn og dvöldu þar tvær nætur. Sagði Páll þeim þá að Oddur væri harður við hann og berði hann oft. Páll hafði breyst mikið í fari og var óttasleginn og fámáll. Faðir Páls fór að berjast fyrir því að drengurinn yrði færður af bænum, en var þeirri beiðni synjað. Eftir áramótin 1902–1903 var Páll kominn með ljót sár á fæturnar og gekk um haltur. Enginn hafði mikil afskipti af því hvernig hann gengi og var hann rekinn áfram. Þó virðist Oddur hafa vitað af sárum hans og þvegið þau einstaka sinnum. Vinnukona á bænum hafði þá heyrt Pál gráta við vinnu í fjósinu en ekki sinnt því neinu. Í mars var Páll orðinn veiklulegur og daufur, magur og tekinn en var þó á fótum eins og hann gat og kvartaði ekki undan neinu. Þó virðist hann hafa látið vita að honum væri illt í maga en enginn veitti því mikla eftirtekt. Eitt kvöld í mars fór Páll inn í ólæst loft þar sem hann vissi að kæfu væri að finna og náði sér í bita. Þegar hann ætlaði að yfirgefa herbergið stóð Oddur fyrir honum og hélt á stórum vendi. Hann hirti Pál fyrir það að hnupla kæfunni. Daginn eftir neitaði Páll að fara til vinnu í fjósinu og dró Oddur hann þá niður stigann og inn í fjósið á eyrnarsneplunum svo á sást. Um kvöldið stal Páll sér aftur matarbita, en það kom strax í ljós daginn eftir. Oddur reif þá utan af Páli fötin og hirti hann á sama stað og áður, þrátt fyrir að holdið væri rautt og fleðrað. Eftir hýðinguna blæddi mjög úr baki Páls. Að morgni 26. mars 1903 átti Páll erfitt með að vakna, og er hann loks vaknaði lagðist hann stuttu síðar aftur til svefns. Síðla morguns fór Páll að kveina og hljóða upp úr svefni þar sem hann lá í baðstofunni, og gekk það áfram án afskipta Odds og konu hans, Margrétar. Loks spurði Margrét hann hvort hann vildi kaffi, en Páll svaraði engu. Andardráttur hans var óreglulegur og fætur hans orðnir kaldir upp að hné. Margrét náði þá í Berg sem kom og sat yfir drengnum með Oddi í um það bil klukkustund. Bergur brá sér þá frá, en stuttu síðar kom Oddur að finna hann og sagði honum að Páll væri látinn. Áverkarnir á líki Páls voru töluverðir; sár voru bak við eyrun, efri vör, gagnauga og á miklum hluta baksins. Þá var hann svo magur að telja mátti rifbein hans úr mikilli fjarlægð og kviðholið var innfallið. Einnig var hann mjög blóðlítill og kinnfiskasoginn. Höfuðlag hans, kjálkar og tennur báru þess þá greinilega merkis að hann hafi haft [[beinkröm]] í æsku. Drep var komið í tær beggja fóta, inn að beini svo neglurnar voru lausar, sem og [[bjúgur]] í rist og við ökkla. Héraðslæknarnir tveir sem skoðuðu lík Páls krufðu það þó ekki og því þótti dómurum í málinu erfitt að segja til um rétta dánarorsök. Hjónin voru ekki talin hafa myrt Pál af ásetningi og Margrét var sýknuð af ákæru sækjandans. Hins vegar viðurkenndi Oddur að hafa veitt Páli áverkana, sem og að hafa lítið sem ekkert hirt um fótasár hans, og var því dæmdur í ''12 mánaða'' betrunarhúsvinnu fyrir vanhirðu og hafa valdið drengnum heilsutjóni og þjáningum, sem ullu að öllum líkindum dauða hans. Oddur afplánaði sinn dóm, en er hann kom úr fangelsi og var á leið heim til sín, drukknaði hann í Hólmsá í Skaftafellsýslu.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=253305&pageId=3525876&lang=is&q=Oddur%20St%EDgsson Réttvísin gegn Oddi Stígssyni og Margréti Eyjólfsdóttur, bls 22-27][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=118922&pageId=1565887&lang=is&q=Oddur%20St%EDgsson Þættir úr íslenskri afbrotasögu: Hordauður ómagi með kolbrandskaun, bls 18-20]</ref>
|}
=== Ágúst 1906 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Morð á nýfæddu barni
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Bíldudalur]], [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| Nýfætt barn
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~24 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 4 ár
|-
| colspan="2" | Jóna Ágústína Jónsdóttir (1882–1960) varð ófrísk eftir giftan mann, bóndann í Hokinsdal þar sem hún átti heima, og einsetti sér að deyða barnið er það fæddist. Barnið kom í heiminn um miðjan ágúst 1906, er Jóna var við vinnu á Bíldudal, en hún settist á það eftir fæðinguna beið uns það var látið. Tók hún þá barnið og fleygði í sjóinn. Fannst það seinna er það rak í land. Hún var dæmd til '''4''' ára betrunarhússvinnu árið 1907.<ref>[http://baekur.is/is/bok/001194492/7/7/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_7_Bls_7 Rjettvísin gegn Jónu Ágústínu Jónsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi VII, bls 344]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
|}
== 1910 - 1939 ==
=== 6. ágúst 1913 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Morð á nýfæddu barni
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Furufjörður]], [[Vestfirðir| Vestfjörðum]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| Nýfætt barn
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~22 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 3 ár
|-
| colspan="2" | Kristjana Guðmundsdóttir (1891–1964) varð ófrísk eftir stjúpa sinn, Árna Friðrik Jónsson (1880–1958). Hafði hann gifst móður hennar árið 1908, sem var ekkja, en hann og Kristjana áttu síðan í ástarsambandi árið 1912. Barnið fæddi Kristjana í baðstofunni á Furufirði, þar sem hún bjó, án þess að vekja annað heimilisfólk, en barnið fæddist fyrir tímann. Kristjana hafi ákveðið að deyða barnið eftir að það fæddist, en faðir þess vissi ekki af tilvist þess fyrr en síðar. Um morguninn sá móðir Kristjönu barnið og hafði það þá verið stungið til bana með skærum. Lagði hún það í kassa og út í skemmu. Kristjana lét síðan senda eftir ljósmóður sem aðstoðaði hana og þreif barnið. Tók hún eftir stungusárunum og lét sýslumann vita. Sýslumaður rannsakaði dauða barnsins og í kjölfarið var Kristjana ákærð. Játaði hún á sig morðið og var dæmd til '''3''' ára betrunarhússvinnu.<ref>{{Cite web |url=http://baekur.is/is/bok/001194492/9/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_9_Bls_1 |title=Rjettvísin gegn Árna Friðrik Jónssyni og Kristjönu Guðmundsdóttur, Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Bindi IX, bls 351 |access-date=2018-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312075842/http://baekur.is/is/bok/001194492/9/1/Landsyfirrettardomar_og_Bindi_9_Bls_1 |archive-date=2016-03-12 |url-status=dead}}</ref>
|}
=== 1. nóvember 1913 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Byrlaði rottueitur
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~50 ára maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~47 ára systir hans
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| Dæmd til dauða (dómur síðar mildaður)
|-
| colspan="2" | Júlíana Silfa Jónsdóttir (1866–1931) byrlaði bróður sínum Eyjólfi Jónssyni (1863–1913) rottueitur í skyr og lést hann nokkrum dögum síðar. Júlíana ætlaði sér að ná af honum sparisjóðsbók hans en inni á henni voru nokkur hundruð krónur. Hún játaði glæpinn en sagðist hafa framkvæmt hann að ósk sambýlismanns síns, Jóns Jónssonar, og var hún dæmd til lífláts. Það var síðasti líflátsdómur sem upp var kveðinn á Íslandi. Dómurinn var seinna mildaður.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3528266 Hæstaréttardómar hæstaréttar árið 1914—1915. - Nr. 450 Hæstaréttarmálaflutningsmaður Dietrichson gegn Júlíönu Silfu Jónsdóttur og Jóni Jónssyni][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=152425&pageId=2154830&lang=is&q=Mor%F0%20%ED%20Reykjav%EDk Morð í Reykjavík]</ref>
|}
=== 30. nóvember 1929 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Þjófur myrðir húseiganda
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~41 árs maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~19 ára drengur
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 16 ár
|-
| colspan="2" | Jón Egilsson (1888–1929), framkvæmdastjóri og meðeigandi bílabúðarinnar og -verkstæðisins ''Sveinn Egilsson og co''., fannst myrtur á verkstæðinu á Laugavegi. Látúnsstöng hafði verið notuð til að slá hann í höfuðið sem olli því að höfuðkúpa hans brotnaði. Jón svaf á verkstæðinu eftir að þar hafði verið framið innbrot. Kvöldið sem Jón var myrtur var öllu verðmætu stolið úr peningaskáp fyrirtækisins og miðað við verksummerki var talið að sá sem verkið hafði framið væri kunnugur húsinu. Egill Haukur Hjálmarsson (1910–1990) játaði á sig morðið er lögregla hafði hendur í hári hans næsta dag. Egill sagðist ekki hafa ætlað sér að myrða Jón en eftir að hann hafði lagt hendur á verðmæti og var á leið út vaknaði Jón, svo Egill greip til látúnsstangarinnar og sló hann. Egill var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar í svokölluðu typtunarhúsi, en þar voru fangar látnir vinna á daginn og voru í einangrun á næturnar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1218640&issId=101899&lang=da Hryllilegt morð framið hjer í bænum í fyrrmótt][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=203170&pageId=2641407&lang=is&q=Mor%F0%20%ED Morð í Reykjavík][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=75045&pageId=1135414&lang=is&q=Egill%20Hj%E1lmarsson Dómur í morðmálinu]</ref>
|}
== 1940 - 1949 ==
=== 18. september 1944 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Árás veldur heilahimnubólgu
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Suðurlandsbraut]], [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| 13 ára telpa
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| Amerískur hermaður, nafn og aldur ókunnur
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| Enginn. Málið var hvorki tekið fyrir af Íslenskum né Amerískum yfirvöldum.
|-
| colspan="2" | Í dagbók lögreglunnar í Reykjavík frá 18. september 1944 stendur svohljóðandi:
Kl 22:35 var hringt frá Laugarnesvegi 44 og skýrt frá því að 13 ára telpa, að nafni Steinunn Sigurðardóttir, Leifsgötu 5, hefði orðið fyrir árás af U.S.A. hermanni á Suðurlandsbraut. Hermaður þessi hafði rifið í telpuna og fært hana út af veginum, og er hún vildi ekki þýðast hann, beitti hann hnífi og hlaut Steinunn sár á hægri hendi. Lögregluþj. Nr. 24 og 72, ásamt U.S.A. lögregluþj. fóru að sinna þessu og var Steinunn flutt á herspítala, og þar gert að sárum hennar. Síðan var hún flutt heim til sín. Rannsóknarlögreglan var látin vita um þetta. Lögregluþj. 24 gefur um þetta skýrslu. Eftir árásina var hún mjög kvalin og mikið rúmliggjandi. Hún deyr síðan 19. apríl 1945 og banamein er skráð sem heilahimnubólga.
Heimildir: <br> ISSN 0258-3771 'Andvari' - 2023. Höf. Guðrún Helgadóttir og Sigþrúður Gunnarsdóttir, ásamt öðrum inniheldur innleggið 'Harmsaga úr seinni heimsstyrjöld' eftir G. Jökul Gíslason.
<ref>5. apríl 2023, [https://www.thjodvinafelag.is/um-felagid/frettir/andvari-2023-kominn-ut Andvari 2023 kominn út ] [[Andvari]]</ref>
<ref>20. september 1944, [https://timarit.is/page/1071016?iabr=on#page/n1/mode/2up/search/Herma%C3%B0ur%20r%C3%A6%C3%B0st%20%C3%A1%2013%20%C3%A1ra%20telpu%20%C3%A1%20laugarnessvegi Miðvikudagur 20. sept. 1944 ] [[Alþýðublaðið]]</ref>
<ref>29. apríl 1945, [https://timarit.is/page/1255137?iabr=on#page/n14/mode/2up/search/Minning%20Steinunnar%20Sigur%C3%B0ard%C3%B3ttur Sunnudagur 29. apríl 1945 ] [[Morgunblaðið]]</ref>
|}
=== 26. desember 1945 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Morð með barefli
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~53 ára maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ''Ekki vitað''
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
|
|-
| colspan="2" | Kristján Guðjónsson (1892–1945), prentari hjá Gutenberg, fannst látinn í auðum bragga í gamla Kveldúlfsportinu í Reykjavík, annan í jólum 1945. Ungur maður um tvítugt sá hann liggjandi í blóði sínu og tilkynnti lögreglu fund sinn. Kristján hafði verið barinn með einhverskonar barefli við bæði eyru og einnig fengið högg á munn þar sem mikið blóð var og tennur brotnar. Lögreglan hóf strax rannsókn á málinu og sá að leitað hafði verið að verðmætum á Kristjáni, en hann hafði ekki haft neitt verðmætt meðferðis. Enginn morðingi hefur fundist enn í dag og er málið því '''óupplýst'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2745051 Maður myrtur í auðum bragga niðri við sjó][https://www.visir.is/oupplyst-logreglumal---mord-a-odrum-degi-jola-1945/article/2013131229437 Óupplýst lögreglumál - Morð á öðrum degi jóla 1945]</ref>
|}
=== 3. maí 1947 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Maður brýst inn á heimili og veitist með sveðju að tveimur stúlkum
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| 2 ára stelpa
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~37 ára maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| Ósakhæfur
|-
| colspan="2" | Að kvöldi 3. maí 1947 réðst Ingólfur Einarsson (1910–1969), járnsmiður, inn í bragga nr. 1 á Háteigsvegi þar sem tvær litlar stúlkur voru fyrir. Móðir þeirra hafði skroppið yfir í næsta hús og var því ekki á svæðinu. Faðir stúlknanna var einnig fjarverandi, en hann var við vinnu. Ingólfur réðst strax á yngri stúlkuna, Kristínu Kjartansdóttur (1945–1947), 2ja ára, og veitti henni mörg stungusár sem hún lést samstundis af. Eldri stúlkan, Sigríður, 8 ára, reyndi að koma systur sinni til bjargar en réðst Ingólfur þá á hana með sveðjunni sem hann hafði meðferðis og veitti henni fjölmarga áverka. Sigríði tókst að komast út úr bragganum og finna móður sína áður en það leið yfir hana. Móðir stúlknanna, Rósa Aðalheiður Georgsdóttir (1919–2009), hljóp strax yfir í braggann, en þar tók Ingólfur á móti henni með sveðjunni og út brutust mikil átök. Tveir drengir, 11 og 12 ára, heyrðu Rósu kalla á hjálp og náðu í föður annars þeirra, Gunnar Guðmundsson, og náði hann í Baldur Einarsson. Saman fóru þeir yfir að bragganum og sáu Ingólf þar inni. Skipuðu þeir Ingólfi að koma út úr bragganum. Ingólfur kastaði sveðjunni frá sér kæruleysislega og gekk út. Gunnar og Baldur tóku hann sín á milli og keyrðu með hann niður á lögreglustöð og afhentu hann lögreglunni. Aðrir menn höfðu einnig komið á vettvang og keyrðu þeir systurnar upp á Landspítala, en Rósa fór með öðrum bíl. Sigríður og Rósa lágu lengi á spítalanum með mikla áverka áður en þeim tókst að jafna sig. Ingólfur hafði dvalið á Kleppi en dvaldi á þessum tíma í skúr nálægt Sjómannaskólanum. Vitað er af því að hann hafi oft hrætt börn fyrir þennan atburð og jafnvel hótað þeim dauða. Ingólfi var gert að sæta geðrannsókn og var að lokum dæmdur '''ósakhæfur''' og að sitja öryggisgæslu á viðeigandi stofnun. Móðir stúlknanna, Rósa, stofnaði kærleikssjóð til styrktar Sogni árið 2004 í minningu Kristínar, dóttur sinnar. Hægt er að styrkja sjóðinn með því að leggja inn á reikning 010–18–930084.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=107207&lang=fo BLS 1&5, Vitskertur maður myrðir ungabarn][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=159420&pageId=2204277&lang=is&q=A%F0alhei%F0i%20Georgsd%F3ttur Óður maður drepur 2ja ára barn og veitir móður þess og systur mikla áverka][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=107726&pageId=1270478&lang=is&q=Ing%F3lfur%20Einarsson Ingólfur Einarsson dæmdur í aukarjetti][https://www.visir.is/kaerleikssjodur-til-styrktar-sogni/article/2004411250414 Kærleikssjóður til styrktar Sogni]</ref>
|}
== 1950 - 1959 ==
=== 18. júní 1952 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Maður skýtur eiginkonu sína og síðan sjálfan sig
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Kópavogur]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~47 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~48 ára eiginmaður hennar
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
|
|-
| colspan="2" | Guðmundur Gestsson (1904–1952) og kona hans, Ingibjörg Helgadóttir (1905–1952) fundust látin á heimili sínu í Kópavogi. Hafði Guðmundur skotið Ingibjörgu og síðan framið sjálfsvíg. Voru þau hjón vel þekkt, en Guðmundur hafði verið framkvæmdastjóri ríkisspítalanna. Guðmundur hafði verið veill á geði, hafði dvalið á stofnun í Danmörku, en var á þessum tímapunkti að bíða vistar á geðsjúkrahúsi hér heima. Hjónin voru ein heima er Guðmundur greip til byssunnar. Skildu þau eftir sig tvö börn, 3ja ára stúlku og 17 ára dreng.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1015897 Hjón Finnast látin af skotsárum á heimili sínu][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=66723&pageId=1092192&lang=is&q=Ingibj%F6rg%20Helgad%F3ttir Þekkt hjón fundust látin í íbúð sinni á miðvikudagsmorgun, - bæði af skotsárum]</ref>
|}
=== 26. febrúar 1953 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Maður eitrar fyrir sér og allri fjölskyldu sinni
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~33 ára kona, ~7 ára drengur, ~5 ára stelpa, ~4 ára stelpa
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~35 ára fjölskyldufaðirinn
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
|
|-
| colspan="2" | Hulda Karen Magnússon (1920–1953), Magnús Sigurðsson (1946–1953), Sigríður Dúa Sigurðardóttir (1948–1953), Ingibjörg Stefanía Sigurðardóttir (1949–1953) og Sigurður Magnússon (1918–1953) lyfjafræðingur fundust látin á heimili sínu í Reykjavík að morgni 26. febrúar 1953. Sigurður hafði veikst af heilabólgu árið áður og hafði meðal annars dvalið á geðdeild. Hann var farinn að vinna aftur í apóteki en kvartaði um í höfðinu dagana fyrir lát hans. Sigurður hafði byrlað sjálfum sér, konu sinni og þremur börnum þeirra eitur. Hann skildi eftir sig sjálfsvígsbréf þar sem hann sagði að hann hefði ekki getað skilið konu sína og börn eftir, svo hann tók þau með sér. Lágu þau öll í hjónarúminu, hlið við hlið, er þau fundust.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=66934&pageId=1093912&lang=is&q=Sigur%F0ur%20Magn%FAsson Lyfjafræðingur réð sér, konu sinni og 3 börnum bana á eitri á heimili sínu í Reykjavík í gær][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=59152&pageId=1017676&lang=is&q=Sigur%F0ur%20Magn%FAsson Heil fjölskylda, fimm manns, fundin örend á heimili sínu]</ref>
|}
=== 24. mars 1953 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Líkamsárás á skemmtanalífinu
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Keflavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~63 ára maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~31 árs bandarískur hermaður, 21 árs maður, 18 ára drengur
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 3 ár
|-
| colspan="2" | Ólafur Sívertsen Ottesen (1891–1953) fannst nær dauða en lífi í vörubíl við Kirkjuveg í Keflavík. Búið var að breiða ullarteppi yfir Ólaf en hann hafði verið illa barinn í höfuðið. Íbúar við Kirkjuveg fundu hann fyrir tilviljun um hádegi þann 12. mars 1953, en þá hafði Ólafur legið þar síðan um miðja nótt. Hann var rænulítill og gat ekki sagt lögreglu meira en nafn sitt. Í ljós kom þó síðar að Ólafur hafði ætlað sér aftur í samkvæmi á Kirkjuvegi sem hann hafði verið í áður um kvöldið en var meinuð innganga. Þrír menn, bandaríski hermaðurinn Robert Raymond Willits (1921–?), Arnar Semingur Andersen (1935–2017) og Einar Gunnarsson (1932–) neituðu honum um inngöngu og gaf Robert Ólafi kjaftshögg og barði í höfuðið svo Ólafur missti meðvitund. Skildu þeir hann eftir í fiskikari rétt hjá húsinu og héldu áfram gleðskap sínum. Síðar um nóttina sóttu þeir Ólaf og færðu í vörubílinn, en við það rankaði Ólafur við sér og börðu mennirnir hann þá aftur þar til hann rotaðist, en Arnar beitti einnig hníf á háls hans. Síðan breiddu þeir ullarteppi yfir hann og skildu hann eftir í yfirgefnum bílnum og héldu aftur í samkvæmið. Ólafur lést á spítala þann 24. mars, 12 dögum eftir árásina, en hann hafði varla haft rænu allan þann tíma. Dánarorsök var mikill heilahristingur af völdum margra högga á höfuð og lungnabólga í kjölfarið. Einnig kom í ljós að Ólafur hafði brotnað á ökla og annarri öxl við árásina. Mennirnir þrír voru í kjölfarið ákærðir og hlaut Robert '''3''' ára fangelsisvist, Arnar '''2''' ár og Einar '''3 mánuði'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=109009&pageId=1288638&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Maður finnst lemstraður í bíl eftir líkamsárás][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=59168&pageId=1017804&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Ráðizt á Ólaf við húsdyrnar um nóttina][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=109019&pageId=1288790&lang=is&q=l%EDkams%E1r%E1s Árásarmennirnir í varðhaldi á ný][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=214932&pageId=2766832&lang=is&q=%D3lafur%20Ottesen Hæstiréttur dæmir Bandaríkjamann og 2 íslendinga fyrir morðið á Ólafi Ottesen][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=214944&pageId=2766981&lang=is&q=%D3lafur%20Ottesen Bandarísk upprisuhátíð]</ref>
|}
=== 6. janúar 1957 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Maður skýtur unnustu sína.
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Hveragerði]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~20 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~26 ára unnusti hennar
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 12 ár
|-
| colspan="2" | Konkordía Jónatansdóttir (1937–1957) var skotin til bana í Garðyrkjuskólanum á Reykjum í Hveragerði. Unnusti hennar, Sigurbjörn Ingi Þorvaldsson (1931–1995), skaut hana með riffli í brjóstið og lést hún litlu síðar. Sigurbjörn játaði verknaðinn en neitaði að hann hafi verið framinn af ásetningi. Vitni segja hann þó hafa fengið riffilinn lánaðan til að skjóta kálf í fjósinu sem hann vann í, og það að eftir að hann hafði hleypt af gekk hann rólegur til herbergis síns. Hann var undir áhrifum áfengis og hafði verið það nokkra daga í röð. Einnig hafði Sigurbjörn reynt að fremja sjálfsvíg nokkru áður. Hann var dæmdur til '''12''' ára fangelsisvistar þann 19. september 1957.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=68293&lang=gl Ung stúlka skotin til bana][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1312154 Sigurbjörn dæmdur]</ref>
|}
=== 1. mars 1958 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Hnífsárás eftir heimiliserjur
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~37 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~32 ára unnusti hennar
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 16 ár
|-
| colspan="2" | Guðjón Magnússon Guðlaugsson (1926–2013) veittist að unnustu sinni, Sigríði Sigurgeirsdóttur (1921–1958), eftir rifrildi þeirra á milli og stakk hana þrisvar sem varð henni að bana. Höfðu þau bæði setið að drykkju. Guðjón sýndi engan mótþróa er lögregla handtók hann og játaði hann morðið. Í júlí sama ár var Guðjón dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=83815&pageId=1190422&lang=is&q=Gu%F0j%F3n%20Gu%F0laugsson Rannsókn í morðmálinu haldið áfram][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=110580&pageId=1314932&lang=is&q=mor%F0 Sjómaðurinn sem myrti unnustu sína][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=83920&lang=4 Morðinginn dæmdur í 16 ára fangelsi]</ref>
|}
=== 30. ágúst 1959 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Akranes]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~43 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~22 ára maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 16 ár
|-
| colspan="2" | (Sigríður) Ásta Þórarinsdóttir (1916–1959) fannst látin á elliheimilinu á Akranesi, en hún hafði verið kyrkt. Ásta var vanheil og því hafði hún dvalist á elliheimilinu í nokkur ár þrátt fyrir ungan aldur. Aðfaranótt 30. ágúst var brotist inn á elliheimilið, en rúða í þvottahúsinu hafði verið brotin og maður farið þar inn. Tvær stúlkur sem störfuðu á elliheimilinu voru á svæðinu og urðu þær varar við hávaða sem kom úr herbergi Ástu. Sóttu þær mann í næsta hús til að aðstoða sig. Maðurinn fór inn í herbergi Ástu og sá hana liggja þar líflausa og ungan mann sitja við rúm hennar. Ungi maðurinn, Brynjar Ólafsson (1937–1981), var mjög drukkinn og bað um að sér yrði hjálpað út. Hann var handtekinn síðar um nóttina heima hjá sér, eftir að lögregla hafði verið kölluð til. Brynjar bar við minnisleysi sökum ölvunar og sagði að hann hefði aldrei viljað skaða Ástu. Hann hafði þó oft komið við sögu lögreglu áður sökum ölvunar og eitt sinn sökum líkamsárásar. Fingrafar Brynjars fannst einnig á hálsi Ástu, svo óvéfengjanlegt þótti að hann hafði framið ódæðið. Þetta var í fyrsta skipti sem morð hafði verið framið á Akranesi. Brynjar var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar af sakadómi Akraness í mars 1960.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=134287&pageId=1991663&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Ungur maður réði konu bana í ölæði á elliheimilinu á Akranesi um helgina][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=111024&pageId=1323736&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Kona myrt á Akranesi][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=61119&pageId=1037652&lang=is&q=%C1sta%20%DE%F3rarinsd%F3ttir Sat ölvaður yfir líki konunnar][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=111207&pageId=1327640&lang=is&q=Brynjar%20%D3lafsson 16 ára fangelsisdómur í morðmálinu á Akranesi]</ref>
|}
== 1960 - 1969 ==
=== 1. október 1961 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~35 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~35 ára eiginmaður hennar
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 6 ár
|-
| colspan="2" | Ásbjörg Haraldsdóttir (1926–1961) fannst illa barin á heimili sínu í Reykjavík. Eiginmaður hennar, Húbert Rósmann Morthens (1926–2010) hringdi á sjúkrabíl en Ásbjörg var þegar látin þegar hann bar að garði. Samkvæmt Húberti og kunningjum þeirra hjóna rifust hann og Ásbjörg oft og algengt var að það kæmi til átaka þeirra á milli. Þá hafi Ásbjörg oft slegið mann sinn án tilefnis, en hann einnig lagt hendur á hana svo sá á henni eftir á. Umrætt kvöld höfðu Húbert og Ásbjörg setið í stofu sinni við drykkju. Þau höfðu farið að deila og síðan haft samfarir, minnst tvisvar þessa nótt. Húbert sagði að kona hans hafi í drykkjuvímunni kallað hann með nafni annarra manna í miðjum samförum og það hafi gert hann bálillann. Húbert hafði þá slegið til hennar og barið hana hvívetna þar til hún lá hreyfingarlaus á gólfinu. Hann hafi síðan borið hana inn í hjónarúmið, þá enn með lífsmarki, og sofnað sjálfur. Er hann vaknaði morguninn eftir, sá hann að eitthvað mikið var að og klæddi konu sína og kom börnum þeirra í pössun, áður en hann hringdi á sjúkrabíl. Gekkst Húbert strax við því að hafa banað konu sinni. Sakadómur Reykjavíkur dæmdi Húbert til 7 ára fangelsisvistar, en Hæstiréttur mildaði þann dóm í '''6''' ár í nóvember 1962. Ölvun og afbrýðisemiskast Húberts komu til refsilækkunar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3027599 Barði konu sína til bana][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=165476&lang=da Varð konu sinni að bana í ölæði][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=61871&pageId=1049005&lang=is&q=H%FAbert%20R%F3smann Dæmdur í 7 ára fangelsi][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=112072&pageId=1346886&lang=is&q=H%FAbert%20R%F3smann Manndráp]</ref>
|}
=== 22. júní 1963 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Líkamsárás
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~48 ára maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ''Óvitað''
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
|
|-
| colspan="2" | Björn Stefánsson (1915–1963) fannst afar illa haldin eftir fólskulega árás á Hafnarsvæðinu í Reykjavík. Björn hafði verið laminn og svo hafði [[Vítissódi| vítissóda]] verið hellt yfir hausinn á honum sem að skaðbrenndi 50% af líkama hans, en vítissódi er afar skaðlegt hreinsiefni. Björn lést á spítala nokkrum dögum eftir árásina og þrátt fyrir að komast örlítið til meðvitundar gat hann ekki gert almennilega grein fyrir því hver eða hverjir hefðu ráðist svona að honum og telst mál þetta því '''óupplýst'''.<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=169819<nowiki/>https://www.visir.is/g/2013131129684</ref>
|}
=== 21. desember 1966 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Maður skýtur kærasta sinnar fyrrverandi og síðan sjálfan sig.
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~37 ára maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~34 ára [[Færeyjar| Færeyingur]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
|
|-
| colspan="2" | Kristján E. Ólafsson (1929–1966) lést af skotsárum á heimili unnustu sinnar í Reykjavík. Unnusta hans var við það að skilja við mann sinn, Færeyinginn Finn Kolbjörn Nielsen (1932–1966), og hugðist giftast Kristjáni. Finn var ósáttur við skilnaðinn og nýjan ráðahag konu sinnar. Þetta kvöld hafði hún lagst til svefns en vaknaði við að Kristján kallaði nafn hennar. Fann hún hann og Finn liggjandi á gólfinu, látna af skotsárum. Hjá þeim lá skammbyssa af gerðinni Ruby, sem hafði stuttu áður horfið úr skáp í skipi sem Finn var háseti á. Í vasa Finn fannst bréf sem stílað var á tengdamóður hans en í því stóð að Finn hafði liðið mjög illa og að eitthvað hræðilegt átti eftir að gerast. Kristján hafði verið skotinn í brjóstið en Finn í höfuðið gegnum munninn. Þótti óvéfengjanlegt að Finn hafði framið verknaðinn.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=243019&lang=fo Morð][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=163525&pageId=2229396&lang=is&q=Finn%20Nielsen Frá ríkisútvarpi Íslands][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2390232 Húsaleigan]</ref>
|}
=== 7. janúar 1967 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
|
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~39 ára kona
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~39 ára fyrrum eiginmaður hennar
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 16 ár
|-
| colspan="2" | Hjördís Úlla Vilhelmsdóttir Zebitz (1928–1967) fannst stungin til bana í baðkari á heimili sínu í Reykjavík. Eldri kona á efri hæð hússins hafði hringt á lögregluna eftir að hafa heyrt mikinn skarkala á neðri hæðinni um morguninn. Þegar lögreglan kom á svæðið hitti hún fyrir Þorvald Ara Arason (1928–1996), fyrrum eiginmann Hjördísar og þekktan lögmann, en hann virtist vera drukkinn. Í íbúðinni fundu lögreglumennirnir lík Hjördísar, sem Þorvaldur hafði borið inn á baðherbergi, og vitni sem þar voru fyrir. Vitnin voru frænka Þorvaldar og tvítug dóttir hennar, sem og sex ára gömul dóttir Hjördísar og Þorvaldar. Þarna höfðu þá átt sér stað átök milli Hjördísar og Þorvaldar, en hún neitaði að hleypa honum inn er hann bankaði upp á þá um morguninn. Þorvaldur braut sér leið inn og réðst að Hjördísi með stórum eldhúshníf, skar hana margsinnis og stakk þar til hún lést. Frænka Þorvaldar reyndi að stíga á milli en þá skar Þorvaldur hana á fæti og var hún flutt á sjúkrahús þegar lögreglu bar að garði. Þorvaldur játaði að hafa komið með hnífinn með sér en neitaði að hafa myrt konu sína af yfirlögðu ráði. Hann var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar fyrir morðið.<ref> [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2390050 Kunnur lögfræðingur myrðir fyrrverandi eiginkonu sína][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2408264 Þorvaldur Ari hafði vopnið meðferðis][http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3048595&issId=201628&lang=en Þyngstu fangelsisdómar Íslandssögunnar][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=202068&pageId=2631726&lang=is&q=%DEorvaldur%20Ari%20Arason Þorvaldur Ari fékk 16 ára fangelsi]</ref>
|}
=== 18. janúar 1968 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
| Leigubílstjóri skotinn í hnakkann í bifreið sinni
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
| [[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~43 ára leigubílstjóri
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ''Ekki vitað''
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
|
|-
| colspan="2" | Gunnar Sigurður Tryggvason (1925–1968), leigubílstjóri hjá Hreyfli, var skotinn í hnakkann í bifreið sinni við Laugalæk í [[Laugarnes|Laugarnesi]]. Rignt hafði nóttina sem morðið átti sér stað og því erfitt fyrir lögreglu að afla sönnunargagna. 32 cal. skothylki fannst á vettvangi, en þau eru notuð í skammbyssur. Skammbyssur eru ólöglegar á Íslandi, en eingöngu lögreglan hafði slíkar byssur undir hendi á þessum tíma. Því er talið líklegt að byssunni og skotunum hafi verið smyglað til landsins. Einnig var annað af tveimur veskjum Gunnars horfið og því hefur þetta að öllum líkindum verið svokallað ránmorð. Morðingi Gunnars fannst aldrei og er málið því enn '''óupplýst'''.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1391390 Líkur á að um ránmorð hafi verið að ræða]</ref>
|}
=== 9. maí 1968 ===
{| class="wikitable"
|+
! style="text-align:left;width:100px" | Stutt lýsing
|Maður skýtur yfirmann sinn eftir að hafa verið rekinn úr vinnu
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Staður
|[[Reykjavík]]
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Fórnarlamb
| ~43 ára maður
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Gerandi
| ~46 ára fyrrum starfsmaður hans
|-
! style="text-align:left;width:100px" | Dómur
| 16 ár
|-
| colspan="2" | Flugrekstrarstjóri Flugfélags Íslands (F.Í.), Jóhann Gíslason (1925–1968), var skotinn fjórum sinnum á heimili sínu svo hann hlaut bana af. Gunnar Viggó Frederiksen (1922–2013), fyrrverandi flugstjóri, hafði brotist inn heima hjá Jóhanni og kom Jóhann til móts við hann til að koma honum út. Þá brutust út átök milli þeirra og Gunnar hleypti fjórum skotum af skammbyssu sinni, sem hann hafði tekið með til að ógna Jóhanni. Gunnar kastaði byssunni frá sér fyrir utan húsið og flúði vettvang. Gunnari hafði nokkru áður verið sagt upp hjá F.Í. sökum agabrots. Gunnar var dæmdur til '''16''' ára fangelsisvistar.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=184549&lang=gl Flugstjóri skaut fyrrverandi yfirmann sinn til bana í nótt][http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=114053&pageId=1401386&lang=is&q=Gunnar%20Vigg%F3 Hlaut 16 ára fangelsi]</ref>
|}
<div class="mw-collapsible">
<div style="text-align: center; ">Listar yfir [[morð á Íslandi]]</div>
<div class="mw-collapsible-content">
[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969]]<br/>
[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999]]<br/>
[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000]]
</div>
</div>
= Tilvísanir =
{{reflist}}
[[Flokkur:Morð á Íslandi]]
om43uisi4u827f9dr1npdm0fkyurm0u
Dragferja
0
150050
1987446
1867554
2026-11-16T15:51:56Z
Salvor
70
bæti við kafla um dragferju á Héraðsvötnum
1987446
wikitext
text/x-wiki
'''Dragferja''' er eins konar flatbátur, aflangur timburfleki eða fljótandi bryggja, sem dregin er yfir vatnfall á streng, er festur er niður beggja megin [[Á|árinnar]]. Á strengnum er hert og slakað eftir því sem þarf með [[vinda|vindu]], sem niður er sett við annan enda hans. Strengurinn er festur í þá hlið ferjunnar, sem snýr upp í móti straumi, og aftrar því þannig, að ferjuna hreki ofan eftir ánni, en ferjan er hægt og jafnt dregin yfir ána eftir strengnum. Ferjan getur verið svo stór eða lítil sem nauðsynlegt er á þeim eða þeim stað. Þar sem umferð var mikil að sumarlagi yfir stórar ár þurfti ferjan að vera svo stór, að hún gæti í einu tekið nokkra klyfjaða hesta. Dragferja er ólík [[kláfferja|kláfferju]] því hún er dregin á vatni en kláfferja er dregin eftir streng sem liggur í lofti.
==Dragferja við Blöndu==
Lokið var við smíði dragferju yfir [[Blanda|Blöndu]] árið [[1915]] og var hún starfrækt á sumrin þangað til hún fórst árið [[1943]]. Ferjustaður var rétt utan við bæinn Syðra-Tungukot (nú Brúarhlíð) en þar var djúpur hylur 50-60 m breiður. Ferjan var starfrækt á sumrin en dregin upp á haustin í svonefndan ferjubás og geymd þar yfir veturinn. Ferjan var eins og bátur með djúpan kjöl og var á henni tvöfaldur botn. Efri botninn var sléttur og þar var laus hleri sem hægt var að lyfta upp ef þurfti að ausa vatni sem safnaðist milli botnanna. Á báðum hliðum ferjunnar voru þungir hlerar sem voru notaðir sem göngubrú í og úr ferjunni. Hliðarhlerarnir voru dregnir upp með kaðli sem var í trissu sem fest var við aðra hlið þeirra. Í ferjunni voru tveir þverbitar og var annar fram undir stafni. Á hann var fest stórt handsnúðið járnspil sem ferjustreng úr margþættum vírkaðli var vafið um. Ferjustrengurinn var festur báðum megin við ána, frá árinu 1925 með steyptum stöplum með járnlykkjum báðum megin árinnar. Þegar ferjað var yfir ána stóð ferjumaður við spilið og sneri sveif. Dragferjan yfir Blöndu tók 7 hesta og 3-4 menn. Ferjumaður var skyldugur til að ferja hvenær sem óskað var nema svo mikil flóð væru í ánnni að það væri ófært. Greiða þurfti ferjutoll fyrir flutninginn yfir ána. Eftir óhapp sem varð árið 1918 þannig að ferjustrengur slitnaði þá voru settir tveir strengir, annar vafinn um spilið en hinn tengdur ferjunni með blökkum. Ferjan liðaðist sundur þar sem hún var geymd yfir nótt árið 1943 og flutu botnarnir niður með ánni.
== Dragferja á Héraðsvötnunum vestari ==
Dragferjan á vestari Héraðsvatnsósnum í Skagafirði var 12 álnir að lengd að ofan og tæpar 6 álnir á breidd. Botninn var 10 álnir á breidd og um 3,5 álnir um miðjuna. Í afturenda var upphækkun og voru settir þar bekkir til að sitja á en allur miðpartur ferjunnar var ætlaður fyrir hesta og gátu þar verið allt að 8 hestar í einu.<ref>[https://timarit.is/page/3943542?iabr=on Dragferjur, Ísafold - 19. tölublað (12.04.1893)]</ref>
==Tengt efni==
* [[Kláfur]]
==Heimildir==
* [http://www.vegagerdin.is/um-vegagerdina/sagan/sogulegar-upplysingar/1880/nr/5205 Jón Bjarnason. „Brúa-málið“. Þjóðólfur, 11. sept. 1880, 32. árg., 24. tbl., bls. 94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322125609/http://www.vegagerdin.is/um-vegagerdina/sagan/sogulegar-upplysingar/1880/nr/5205 |date=2019-03-22 }} [[File:PD-icon.svg|12px|link=|alt=]] ''Þessi grein byggir á texta Jóns, sem nú er í [[Almenningur (hugverk)|almenningseign]].''
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000499238 Dragferjan á Blöndu. – Húnavaka, 1. tölublað (01.05.1976), Bls. 63-69 ]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2225346 Um straumferjur, Dagskrá, 9. tölublað (17.09.1898), Bls. 33 ]
[[Flokkur:Ferjur]]
5keebvn5dmcl777q677ejbgj1ar2dpc
1987447
1987446
2026-11-16T15:52:36Z
Salvor
70
/* Heimildir */
1987447
wikitext
text/x-wiki
'''Dragferja''' er eins konar flatbátur, aflangur timburfleki eða fljótandi bryggja, sem dregin er yfir vatnfall á streng, er festur er niður beggja megin [[Á|árinnar]]. Á strengnum er hert og slakað eftir því sem þarf með [[vinda|vindu]], sem niður er sett við annan enda hans. Strengurinn er festur í þá hlið ferjunnar, sem snýr upp í móti straumi, og aftrar því þannig, að ferjuna hreki ofan eftir ánni, en ferjan er hægt og jafnt dregin yfir ána eftir strengnum. Ferjan getur verið svo stór eða lítil sem nauðsynlegt er á þeim eða þeim stað. Þar sem umferð var mikil að sumarlagi yfir stórar ár þurfti ferjan að vera svo stór, að hún gæti í einu tekið nokkra klyfjaða hesta. Dragferja er ólík [[kláfferja|kláfferju]] því hún er dregin á vatni en kláfferja er dregin eftir streng sem liggur í lofti.
==Dragferja við Blöndu==
Lokið var við smíði dragferju yfir [[Blanda|Blöndu]] árið [[1915]] og var hún starfrækt á sumrin þangað til hún fórst árið [[1943]]. Ferjustaður var rétt utan við bæinn Syðra-Tungukot (nú Brúarhlíð) en þar var djúpur hylur 50-60 m breiður. Ferjan var starfrækt á sumrin en dregin upp á haustin í svonefndan ferjubás og geymd þar yfir veturinn. Ferjan var eins og bátur með djúpan kjöl og var á henni tvöfaldur botn. Efri botninn var sléttur og þar var laus hleri sem hægt var að lyfta upp ef þurfti að ausa vatni sem safnaðist milli botnanna. Á báðum hliðum ferjunnar voru þungir hlerar sem voru notaðir sem göngubrú í og úr ferjunni. Hliðarhlerarnir voru dregnir upp með kaðli sem var í trissu sem fest var við aðra hlið þeirra. Í ferjunni voru tveir þverbitar og var annar fram undir stafni. Á hann var fest stórt handsnúðið járnspil sem ferjustreng úr margþættum vírkaðli var vafið um. Ferjustrengurinn var festur báðum megin við ána, frá árinu 1925 með steyptum stöplum með járnlykkjum báðum megin árinnar. Þegar ferjað var yfir ána stóð ferjumaður við spilið og sneri sveif. Dragferjan yfir Blöndu tók 7 hesta og 3-4 menn. Ferjumaður var skyldugur til að ferja hvenær sem óskað var nema svo mikil flóð væru í ánnni að það væri ófært. Greiða þurfti ferjutoll fyrir flutninginn yfir ána. Eftir óhapp sem varð árið 1918 þannig að ferjustrengur slitnaði þá voru settir tveir strengir, annar vafinn um spilið en hinn tengdur ferjunni með blökkum. Ferjan liðaðist sundur þar sem hún var geymd yfir nótt árið 1943 og flutu botnarnir niður með ánni.
== Dragferja á Héraðsvötnunum vestari ==
Dragferjan á vestari Héraðsvatnsósnum í Skagafirði var 12 álnir að lengd að ofan og tæpar 6 álnir á breidd. Botninn var 10 álnir á breidd og um 3,5 álnir um miðjuna. Í afturenda var upphækkun og voru settir þar bekkir til að sitja á en allur miðpartur ferjunnar var ætlaður fyrir hesta og gátu þar verið allt að 8 hestar í einu.<ref>[https://timarit.is/page/3943542?iabr=on Dragferjur, Ísafold - 19. tölublað (12.04.1893)]</ref>
==Tengt efni==
* [[Kláfur]]
==Heimildir==
* [http://www.vegagerdin.is/um-vegagerdina/sagan/sogulegar-upplysingar/1880/nr/5205 Jón Bjarnason. „Brúa-málið“. Þjóðólfur, 11. sept. 1880, 32. árg., 24. tbl., bls. 94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322125609/http://www.vegagerdin.is/um-vegagerdina/sagan/sogulegar-upplysingar/1880/nr/5205 |date=2019-03-22 }} [[File:PD-icon.svg|12px|link=|alt=]] ''Þessi grein byggir á texta Jóns, sem nú er í [[Almenningur (hugverk)|almenningseign]].''
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000499238 Dragferjan á Blöndu. – Húnavaka, 1. tölublað (01.05.1976), Bls. 63-69 ]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2225346 Um straumferjur, Dagskrá, 9. tölublað (17.09.1898), Bls. 33 ]
== Tilvísanir==
[[Flokkur:Ferjur]]
4b8gheip8howu1g47hvv6hh15zg4ka2
Grindavíkurvöllur
0
150826
1987438
1945879
2026-11-16T14:45:31Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987438
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Grindavikurvoellur.jpg|thumb|Grindavíkurvöllur]]
'''Grindavíkurvöllur''' er fjölnota [[leikvangur]] í [[Grindavík]]. Hann er notaður jafnt undir [[knattspyrna|knattspyrnu]] og [[frjálsar íþróttir]] og er [[heimavöllur]] [[Ungmennafélag Grindavíkur|UMF Grindavíkur]].
== Tilvísanir ==
<references/>
== Heimild ==
* {{cite web|url=https://www.ksi.is/mannvirki/vellir/knattspyrnuvellir/vollur/?vollur=29|title=Grindavíkurvöllur|work=KSÍ|accessdate=26. ápril 2019|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021163400/https://www.ksi.is/mannvirki/vellir/knattspyrnuvellir/vollur/?vollur=29|url-status=dead}}
* {{cite web|url=https://int.soccerway.com/venues/iceland/grindavikurvollur/v2298|title=Grindavíkurvöllur|language=en|work=int.soccerway.com|accessdate=26. ápril 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230730102149/https://int.soccerway.com/venues/iceland/grindavikurvollur/v2298/|archive-date=2023-07-30|url-status=dead}}
* {{cite web|url=https://www.transfermarkt.co.uk/umf-grindavik/stadion/verein/7690|title=Grindavíkurvöllur|language=en|work=transfermarkt.co.uk|accessdate=26. ápril 2019}}
{{stubbur|íþrótt}}
[[Flokkur:Grindavík]]
[[Flokkur:Íslensk margnota íþróttamannvirki]]
4d45fw9qxumh5yw1mn96pxr8x8v8rxd
Selfossvöllur
0
150828
1987503
1944996
2026-11-17T04:57:58Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987503
wikitext
text/x-wiki
{{Leikvangur
| nafn = Selfossvöllur
| gælunafn =
| mynd =
| myndatexti =
| fullt_nafn = Selfossvöllurinn,<br />Jáverk-völlurinn
| staðsetning = [[Selfoss]], [[Ísland]]
| hnit = 63°55′58.1″N, 20°59′33.5″W
| byggður =
| opnaður =
| endurnýjaður =
| stækkaður =
| lokaður =
| rifinn =
| eigandi = [[UMF Selfoss]]
| yfirborð = Gras
| byggingakostnaður =
| arkitekt =
| verktaki =
| verkefnisstjóri =
| eldri_nöfn =
| notendur = [[Ungmennafélag Selfoss]]
| sætafjöldi = 750
| stæðisfjöldi = 2200
| stærð = 105m x 68m
}}
'''Selfossvöllur''' er heimavöllur [[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]].
==Tilvísanir==
<references/>
== Heimild ==
* {{cite web|url=https://www.ksi.is/mannvirki/vellir/knattspyrnuvellir/vollur/?vollur=78|title=Selfossvöllur|work=KSÍ|accessdate=26. ápril 2019|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021163639/https://www.ksi.is/mannvirki/vellir/knattspyrnuvellir/vollur/?vollur=78|url-status=dead}}
* {{cite web|url=https://www.football-lineups.com/stadium/2985/Videos|title=Selfossvöllur|language=en|work=football-lineups.com|accessdate=26. ápril 2019}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* {{cite web|url=https://foursquare.com/v/selfossv%C3%B6llur/4d85e1ee8de9721e4b624f51/photos|title=Selfossvöllur, 25 photos|language=en|work=foursquare.com|accessdate=26. ápril 2019}}
* {{cite web|url=https://iceland.worldplaces.me/stadiums-arenas-in-selfoss/7401942-selfossvollur.html|title=Selfossvöllur|language=en|work=iceland.worldplaces.me|accessdate=26. ápril 2019|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426185332/https://iceland.worldplaces.me/stadiums-arenas-in-selfoss/7401942-selfossvollur.html|url-status=dead}}
* {{cite web|url=https://int.soccerway.com/venues/iceland/selfossvollur/v2300|title=Jáverk-völlurinn|language=en|work=int.soccerway.com|accessdate=26. ápril 2019}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
{{stubbur|íþrótt}}
[[Flokkur:Selfoss]]
[[Flokkur:Íslensk margnota íþróttamannvirki]]
[[Flokkur:Íslenskir frjálsíþróttaleikvangar]]
ifwouq3zti6xrqc07sxn74kc3nq36b4
Varablómaætt
0
152934
1987509
1810271
2026-11-17T09:00:30Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987509
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Varablómaætt
| image = Bartsia alpina02(js).jpg
| image_width = 250px
| image_caption = [[Smjörgras]] (''Bartsia alpina'') við [[Landmannalaugar]]. Smjörgras er af varablómaætt.
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'')
| familia = '''Varablómaætt''' (''Lamiaceae'')
| familia_authority =
| type_genus = ''[[Lamium]]''
| subdivision_ranks = [[ættkvísl (flokkunarfræði)|Ættkvíslir]]
| subdivision = 326 talsins. Sjá texta.
}}
'''Varablómaætt'''<ref>Ágúst H. Bjarnason (2014). [http://www.ahb.is/plontuaettir/ Plöntuættir.] Sótt þann 21. júlí 2019.</ref> ([[latína]]: ''Lamiaceae'') er [[ætt (flokkunarfræði)|ætt]] [[blómplöntur|blómplantna]] sem inniheldur að mestu jurtkenndar plöntur og runna.<ref Name="Seed">The Seed Site (án árs). [http://theseedsite.co.uk/lamiaceae.html Lamiaceae - the mint family.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019100244/http://theseedsite.co.uk/lamiaceae.html |date=2018-10-19 }} Sótt þann 21. júlí 2019.</ref> Meðal tegunda sem tilheyra varablómaætt er fjöldi kryddjurta, til dæmis [[basilíka]], [[mynta]], [[óreganó]], [[salvía]], [[marjoram]], [[sædögg]], [[blóðberg]] og fleiri tegundir.
==Einkenni==
Helsta einkenni varablómaættar eru blómin sem mynda tvær varir, þar sem önnur vörin er yfirleitt stærri en hin og efri vörin slútir oft yfir þá neðri. Blómin vaxa í hring utan um stöngulinn. Hvert blóm getur myndað fjögur [[fræ]] sem rúlla út um [[blómbikar]]inn þegar þau eru þroskuð.<ref Name="Seed"/>
Plöntur af varablómaætt hafa [[lauf]]blöð í pörum upp eftir stönglinum þar sem hvert blaðpar er hornrétt á næsta blaðpar. Laufin eru einföld og ekki samsett, gjarnan hærð eða með kirtlum. Stöngullinn er oft ferstrendur.<ref Name="Seed"/>
==Ættkvíslir og tegundir á Íslandi==
Varablómaætt inniheldur 326 ættkvíslir og um eða yfir 7000 tegundir. Á Íslandi finnst nokkur fjöldi innlendra plantna af varablómaætt auk slæðinga:
# {{FH|Ajuga pyramidalis|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Lyngbúi|}}
# {{FH|Bartsia alpina|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Smjörgras|}}
# {{FH|Digitalis purpurea|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Fingurbjargarblóm|}}
# {{FH|Dracocephalum sibiricum|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}(L.)]]|Síberíudrekakollur|}}
# {{FH|Euphrasia calida|aut=Yeo|Hveraaugnfró|}}
# {{FH|Euphrasia frigida|aut=Pugsl.|Augnfró|}}
# {{FH|Euphrasia stricta|aut=D.Wolff ex J.F. Lehm.|Kirtilaugnfró|}}
# {{FH|Galeopsis bifida|aut=Boenn.|Skoruhjálmgras|}}
# {{FH|Galeopsis ladanum|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Engjahjálmgras|}}
# {{FH|Galeopsis speciosa|aut=Miller|Gullhjálmgras|}}
# {{FH|Galeopsis tetrahit|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Garðahjálmgras|}}
# {{FH|Lamium album|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Ljósatvítönn|}}
# {{FH|Lamium amplexicaule|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Varpatvítönn|}}
# {{FH|Lamium confertum|aut=Fries|Garðatvítönn|}}
# {{FH|Lamium hybridum|aut=Vill.|Flipatvítönn|}}
# {{FH|Lamium purpureum|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Akurtvítönn|}}
# {{FH|Limosella aquatica|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Efjugras|}}
# {{FH|Linaria repens|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}(L.)]] Miller |Randagin|}}
# {{FH|Linaria vulgaris|aut=Miller|Gullgin|}}
# {{FH|Melampyrum sylvaticum|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Krossjurt|}}
# {{FH|Mentha aquatica|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Vatnamynta|}}
# {{FH|Mentha arvensis|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Akurmynta|}}
# {{FH|Mentha longifolia|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}(L.)]] Huds. |Grámynt|}}
# {{FH|Mentha spicata|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Garðmynta |}}
# {{FH|Mentha x gracilis|aut=Sole|Engjamynta|}}
# {{FH|Mimulus guttatus|aut=DC|Apablóm|}}
# {{FH|Pedicularis flammea|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Tröllastakkur|}}
# {{FH|Prunella vulgaris|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Blákolla|}}
# {{FH|Rhinanthus angustifolius|aut=C.C.Gmel.|Meyjarsjóður|}}
# {{FH|Rhinanthus minor|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Lokasjóður|}}
# {{FH|Stachys macrantha|aut=(K.Koch) Hyl.|Álfakollur|}}
# {{FH|Thymus praecox|aut=Opiz|Blóðberg|}}
# {{FH|Veronica agrestis|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Akurdepla|}}
# {{FH|Veronica alpina|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Fjalladepla|}}
# {{FH|Veronica anagallis-aquatica|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Laugadepla|}}
# {{FH|Veronica arvensis|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Reykjadepla|}}
# {{FH|Veronica chamaedrys|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Völudepla|}}
# {{FH|Veronica fruticans|aut=Jacq.|Steindepla|}}
# {{FH|Veronica gentianoides|aut=Vahl|Kósakkadepla|}}
# {{FH|Veronica hederifolia|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Bergfléttudepla|}}
# {{FH|Veronica longifolia|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Langdepla|}}
# {{FH|Veronica officinalis|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Hárdepla|}}
# {{FH|Veronica persica|aut=Poiret|Varmadepla|}}
# {{FH|Veronica polita|aut=Fries|Gljádepla|}}
# {{FH|Veronica scutellata|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Skriðdepla|}}
# {{FH|Veronica serpyllifolia|aut=[[Carolus Linnaeus{{!}}L.]]|Lækjadepla|}}
==Tilvísanir==
{{reflist}}
[[Flokkur:Varablómaætt]]
[[Flokkur:Varablómabálkur]]
tvufmxi4nwctl5c6gk7c3qij0bo3n8a
Hildur Guðnadóttir
0
154585
1987454
1985330
2026-11-16T16:30:57Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987454
wikitext
text/x-wiki
{{Tónlistarfólk
| heiti = Hildur Guðnadóttir
| mynd = MKr26481 Hildur Guðnadóttir (Tár, Berlinale 2023).jpg
| mynd_alt =
| mynd_texti = Hildur Guðnadóttir árið 2023
| fæðingarnafn = Hildur Ingveldardóttir Guðnadóttir
| fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1982|9|4}}
| fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]]
| uppruni = [[Hafnarfjörður]]
| starf = {{Flatlist|
* Tónskáld
* tónlistarkona
}}
| ár =
| maki =
| börn =
| foreldrar =
| stefna =
| hljóðfæri = {{Flatlist|
* [[Selló]]
* [[ásláttarhljóðfæri]]
}}
| útgefandi = [[Touch Music|Touch]]
| samvinna = [[Jóhann Jóhannsson]]<br />[[Sunn O)))]]
| meðlimur_í =
| áður_meðlimur =
| vefsíða = {{URL|hildurness.com}}
| undirskrift =
}}
'''Hildur Ingveldardóttir Guðnadóttir''' (f. 4. september 1982) er íslenskt tónskáld og tónlistarkona. Hildur ólst upp í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]<ref name=":0">Kristín Ólafsdóttir (6. janúar 2020) [https://www.visir.is/g/2020200109513 „Hollywood-tónskáldið úr Hafnarfirði“] ''Visir'', (Sótt 27. janúar 2020)</ref> og er menntaður [[selló]]leikari. Hún hefur spilað með hljómsveitunum [[Pan Sonic]], [[Throbbing Gristle]], Woofer, Rúnk, [[Múm]] og [[Stórsveit Nix Noltes]]. Hún hefur jafnframt leikið á tónleikum með [[Animal Collective]] og [[Sunn O)))]].
==Ferill==
1997 stofnaði Hildur ásamt vinum sínum úr Hafnarfirði sveitina Woofer sem tók þátt í Músíktilraunum það sama ár. Woofer komust í úrslit en náðu ekki verðlaunasæti þrátt fyrir að vekja athygli. Í kjölfarið kom út þriggja laga smáskífan ''Táfýla''. Haustið 1997 kom svo út eina stóra plata sveitarinnar sem bar sama nafn og hljómsveitin, Woofer.
Hildur stofnaði árið 2001 hljómsveitina Rúnk ásamt Svavari Pétri Eysteinssyni (Prins Póló), Benedikt Hermanni Hermannssyni (Benni Hemm Hemm), Birni Kristjánssyni (Borko) og Ólafi Birni Ólafssyni. Þá um jólin gaf sveitin út jólaplötuna ''Jólin eru'' og ári síðar plötuna Gengi Dahls sem naut talsverðra vinsælda. Sveitin kom að stofnun tónlistarhátíðarinnar Innipúkinn.
Árið 2006 gaf Hildur út sólóplötu undir titlinum ''Lost in Hildurness'', sem var síðar endurútgefin með titlinum ''Mount A''. Á plötunni spilaði Hildur sjálf á öll hljóðfærin og stjórnaði hljóðupptökunum.<ref>{{Vefheimild|titill=Fékk plötu með eigin tónlist í afmælisgjöf|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5551414|útgefandi=''Dagblaðið Vísir''|ár=2006|mánuður=22. september|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=17. október}}</ref> Platan var tekin upp í [[New York (borg)|New York-borg]] og á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum í Hjaltadal]]. Árið 2009 gaf hún út aðra sólóplötu sína, ''Without Sinking'', hjá bresku tónlistarútgáfunni [[Touch Music]].
Auk þess að spila á selló er Hildur einnig söngvari og kórstjóri. Hún hefur meðal annars stýrt kór á tónleikum Throbbing Gristle í [[Austurríki]] og [[London]]. Árið 2006 samdi Hildur undirleik fyrir leikritið ''Sumardag'' sem sýnt var í [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhúsinu]].<ref>{{Vefheimild|titill=12 Tónar - Hildur Guðnadóttir|url=http://www.12tonar.is/hildur.php|safnslóð=https://web.archive.org/web/20071010015424/http://www.12tonar.is/hildur.php|safndags = 10. október 2007| skoðað-dags = 17. október 2019}}</ref> Hún hefur einnig samið tónlist fyrir dönsku kvikmyndina ''[[Kapringen]]'' (2012),<ref>{{cite web|title=Musikpris 2014 - Hildur Guðnadóttir|url=http://www.musikpris.org/Default.aspx?ID=50&Action=1&NewsId=81&PID=83|archive-url=https://web.archive.org/web/20140615165812/http://www.musikpris.org/Default.aspx?ID=50&Action=1&NewsId=81&PID=83|archive-date=2014-06-15|access-date=2017-09-29}}</ref><ref name="imdb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm3723390/?ref_=ttfc_fc_cr9|title=Hildur Guðnadóttir - IMDb|publisher=imdb.com|accessdate=2015-11-04}}</ref> kvikmyndina ''[[Mary Magdalene (kvikmynd)|Mary Magdalene]]'' (2018) (í samstarfi við [[Jóhann Jóhannsson]]),<ref>{{cite web|title=Johann Johannsson's Death Leaves Friends Shocked, Questions Unanswered|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/johann-johannssons-death-leaves-friends-shocked-questions-unanswered-1084815|access-date=2017-03-25|url-status=live}}</ref> ''[[Sicario: Day of the Soldado]]'' (2018) og sjónvarpsþáttaröðina ''[[Chernobyl (sjónvarpsþættir)|Chernobyl]]'' (2019). Hún samdi einnig tónlistina fyrir kvikmyndina ''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]'' árið 2019 og vann fyrir hana Premio Soundtrack Stars-verðlaunin á [[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum|kvikmyndahátíðinni í Feneyjum]] sama ár.<ref>{{cite web |title=Hildur Gudnadottir to Score Todd Phillips' 'Joker' Origin Movie |url=https://filmmusicreporter.com/2018/08/23/hildur-gudnadottir-to-score-todd-phillips-joker-origin-movie/ |website=Film Music Reporter |accessdate=2018-09-20}}</ref>
Í nóvember 2019 var Hildur tilnefnd til [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlauna]] fyrir tónlist sína í ''Chernobyl''.<ref>{{Vefheimild|titill=Hildur tilnefnd til Grammy-verðlauna|url=https://www.visir.is/g/2019191129876/hildur-tilnefnd-til-grammy-verdlauna|ár=2019|mánuður=20. nóvember| skoðað-dags = 20. nóvember 2019|höfundur=Kristín Ólafsdóttir|útgefandi=''Vísir''}}</ref> Hún vann verðlaunin á Grammy-verðlaunahátíðinni þann 26. janúar 2020.<ref>{{Vefheimild|titill=Hildur ljómaði á Grammy hátíðinni|url=https://www.visir.is/g/2020200129146/hildur-ljomadi-a-grammy-hatidinni|ár=2020|mánuður=27. janúar| skoðað-dags = 27. janúar 2020|höfundur=Sylvía Rut Sigfúsdóttir|útgefandi=''Vísir''}}</ref>
Árið 2020 vann hún [[Golden Globe]]-verðlaun fyrir tónlist við kvikmyndina ''Joker'' og var fyrsta konan til að hljóta þessi verðlaun í 19 ár. <ref>[https://www.ruv.is/frett/lygileg-sigurganga-hildar-gudnadottur Lygileg sigurganga Hildar Guðnadóttur]Rúv, skoðað 6. janúar, 2020</ref> Þann 13. janúar sama ár var hún jafnframt tilnefnd til [[Óskarsverðlaun]]a fyrir tónlistina úr myndinni. Hildur er sjöundi Íslendingurinn sem hefur hlotið tilnefningu til Óskarsverðlaunanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Hildur Guðnadóttir tilnefnd til Óskarsverðlauna|url=https://www.visir.is/g/2020200119687/hildur-gudnadottir-tilnefnd-til-oskarsverdlauna|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2020|mánuður=13. janúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=13. janúar|höfundur=Stefán Árni Pálsson}}</ref> Hildur vann Óskarsverðlaunin fyrir bestu frumsömdu tónlistina og varð fyrsti Íslendingurinn til að vinna Óskarsverðlaun. Hildur er jafnframt fjórða konan frá upphafi sem hefur unnið Óskarsverðlaun fyrir frumsamda kvikmyndatónlist<ref>{{Vefheimild|titill=Hildur Guðnadóttir vann Óskarsverðlaun|url=https://www.visir.is/g/2020200219998/hildur-gudnadottir-vann-oskarsverdlaun|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2020|mánuður=10. febrúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=10. febrúar|höfundur=Kristín Ólafsdóttir}}</ref> en er fyrsta konan sem hlýtur þau ein.
Hildur var sæmd riddarakrossi [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir framlag til íslenskrar og alþjóðlegrar tónlistar þann 17. júní 2020.<ref>{{Vefheimild|titill=Þríeykið fékk fálkaorðuna|url=https://www.ruv.is/frett/2020/06/17/thrieykid-fekk-falkaorduna|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2020|mánuður=17. júní|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=17. júní|höfundur=Bjarni Pétur Jónsson}}</ref>
== Fjölskylda ==
Foreldrar Hildar eru [[Ingveldur Guðrún Ólafsdóttir]] óperusöngvari og [[Guðni Franzson]] tónskáld og klarinettuleikari. Eiginmaður Hildar er bandaríska tónskáldið Sam Slater. Hildur á einn son.<ref name=":0" /> Föðuramma Hildar var [[Margrét Guðnadóttir]] (1929-2018) læknir og veirufræðingur og fyrsta konan sem skipuð var prófessor við Háskóla Íslands.
==Útgefin verk==
[[Mynd:Hildur Guðnadóttir Touch.jpg|thumb|right|Hildur Guðnadóttir 2009 í London.]]
===Sólóplötur===
*''[[Mount A]]'' (sem Lost in Hildurness) ([[12 Tónar]] 2006)
*''[[Without Sinking]]'' ([[Touch Music|Touch]] 2009), gefin út á vínylplötu með viðbótum 2011
*''[[Mount A (music album)|Mount A]]'' (sem Hildur Guðnadóttir) ([[Touch Music|Touch]] 2010)
*''Leyfðu Ljósinu'' ([[Touch Music|Touch]], 2012), með fjölrásaútgáfu á USB<ref>{{Vefheimild|titill=„Vil ekki rugla í rýminu“|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1425925/|ár=2012|mánuður=15. júní| skoðað-dags = 10. febrúar 2020|höfundur=Sigyn Jónsdóttir|útgefandi=''Morgunblaðið''|aðgengi=áskrift}}</ref>
*''Saman'' ([[Touch Music|Touch]], 2014), með vínylútgáfu
===Samstarfsplötur===
*Rúnk – ''Ghengi Dahls'' (Flottur kúltúr og gott músik) 2001
*Mr. Schmucks Farm – ''Good Sound'' (Oral 2005)
*[[Stórsveit Nix Noltes]] – ''Orkídeur Hawai'' ([[12 Tónar]]/Bubblecore 2005)
*Angel og Hildur Guðnadóttir – ''In Transmediale'' (Oral 2006)
*Hildur Guðnadóttir með [[Jóhann Jóhannsson|Jóhanni Jóhannssyni]] – ''Tu Non Mi Perderai Mai'' (Touch 2006)
*[[Nico Muhly]] – ''Speaks volumes'' (Bedroom Community 2006)
*[[Valgeir Sigurðsson]] – ''Equilibrium Is Restored'' (Bedroom Community 2007)
*[[Ben Frost]] – ''Theory of Machines'' (Bedroom Community 2006)
*[[Skúli Sverrisson]] – ''Sería'' ([[12 Tónar]] 2006)
*[[Pan Sonic]] – ''Katodivaihe/Cathodephase'' (Blast First Petite 2007)
*[[Múm]] – ''[[Go Go Smear the Poison Ivy]]'' ([[Fat Cat Records|Fat Cat]] 2007)
*Hildur Guðnadóttir, [[BJ Nilsen]] and Stilluppsteypa – ''Second Childhood'' (Quecksilber 2007)
*Múm - ''[[Sing Along to Songs You Don't Know]]'' ([[Morr Music]] 2009)
*[[The Knife]] – ''[[Tomorrow, In a Year]]'' (2010)
*[[Wildbirds & Peacedrums]] – ''[[River]]s'' ([[The Leaf Label]] 2010)
* [[Sōtaisei Riron]] + Keiichirō Shibuya – ''Blue (Strings Edit) feat. Hildur Guðnadóttir'' ([[Commmons]] 2010)<ref>{{cite news|url=http://natalie.mu/music/news/24571|title=相対性理論+渋谷慶一郎コラボ曲の高音質音源を先行配信|date=2009-12-01|accessdate=2012-01-05|work=natalie.mu|language=japanska|archive-date=2010-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100517064731/http://natalie.mu/music/news/24571|url-status=dead}}</ref>
*Skúli Sverrisson – ''Sería II'' ([[Sería Music]] 2010)
*[[Hauschka]] – ''Pan Tone'' ([[Sonic Pieces]] 2011)
*Múm - ''Smilewound'' (Morr Music 2013)
*Craig Sutherland – ''[[Strong Island (film)|Strong Island]]'' (2017)<ref>{{cite web |url=https://www.strongislandfilm.com/ |title=Strong Island |author=<!--Not stated--> |date=2016 |website= |publisher=Yanceville Films, LLC |access-date=2018-03-25 |quote=}}</ref>
* [[Sunn O)))]] – ''[[Life Metal (album)|Life Metal]]'' (2019)
* [[Sunn O)))]] – ''[[Pyroclasts (album)|Pyroclasts]]'' (2019)
* Sam Slater - ''[[Battlefield 2042]]'' (2021)
===Kvikmyndatónlist===
{| class="wikitable sortable"
|-
! Ár
! Titill
! Leikstjóri
! class="unsortable" | Athugasemdir
|-
|2011
|''[[The Bleeding House]]''
|Philip Gelatt
|rowspan=4|Tónskáld
|-
|rowspan=2|2012
|''[[Kapringen]]''
|[[Tobias Lindholm]]
|-
|''[[Astro: An Urban Fable in a Magical Rio de Janeiro]]''
|Paula Trabulsi
|-
|rowspan=2|2013
|''[[Jîn]]''
|Reha Erdem
|-
|''[[Prisoners]]''
|rowspan=2|[[Denis Villeneuve]]
|rowspan=3|Einleikur á selló
|-
|rowspan=2|2015
|''[[Sicario]]''
|-
|''[[The Revenant]]''
|[[Alejandro G. Iñárritu]]
|-
|rowspan=2|2016
|''[[Eiðurinn]]''
|[[Baltasar Kormákur]]
|Tónskáld
|-
|''[[Arrival]]''
|Denis Villeneuve
|Einleikur á selló
|-
|rowspan=2|2017
|''[[Tom of Finland]]''
|[[Dome Karukoski]]
|Tónskáld ásamt Lasse Enersen
|-
|''[[Journey's End (kvikmynd)|Journey's End]]''
|[[Saul Dibb]]
|Tónskáld ásamt [[Natalie Holt]]
|-
|rowspan=2|2018
|''[[Mary Magdalene (kvikmynd)|Mary Magdalene]]''
|[[Garth Davis]]
|Tónskáld ásamt [[Jóhann Jóhannsson|Jóhanni Jóhannssyni]]<br />Slagverk
|-
|''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
|[[Stefano Sollima]]
|rowspan=4|Tónskáld
|-
|2019
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
|[[Todd Phillips]]
|-
|rowspan=2|2022
|''[[Tár (kvikmynd)|Tár]]''
|[[Todd Field]]
|-
|''[[Women Talking]]''
|[[Sarah Polley]]
|}
===Sjónvarpsefni===
{| class="wikitable sortable"
|-
! Ár
! Titill
! Fram­leiðandi
! Þættir
! class="unsortable" | Athuga­semdir
|-
|2013
|''Graduates – Freedom Is Not For Free''
|Hailstone
|
|rowspan=3|Tónskáld<br />Heimildar­mynd
|-
|rowspan=2|2014
|''Så meget godt i vente''
|Danish Documentary Production
|
|-
|''Ming Of Harlem: Twenty One Storeys In The Air''
|
{{small|
*Big Other Films
*[[Welcome Trust|The Wellcome Trust]]
*Picture Palace Pictures
*Michigan Films}}
|
|-
|2015-2018
|''[[Ófærð]]''
|[[RÚV]]
|20
|Tónskáld ásamt [[Jóhann Jóhannsson|Jóhanni Jóhannssyni]] & [[Rutger Hoedemaekers|Rutger Hoede­maekers]]
|-
|rowspan=2|2017
|''[[Strong Island]]''
|[[Netflix]]
|
|Tónskáld<br />Heimildar­mynd
|-
|''[[The Departure]]''
|[[Pandora TV|Pandora]]
|
|Tónskáld, viðbótar­tónlist<br />Heimildar­mynd
|-
|2018
|''Street Spirits''
|V71
|
|Tónskáld ásamt Eric Papky<br />Heimildar­þættir
|-
|2019
|''[[Chernobyl (sjónvarpsþættir)|Chernobyl]]''
|[[HBO]] (í Banda­ríkjunum)<br />[[Sky UK|Sky]] (á Bretlandi)
|5
|Tónskáld
|-
|}
==Verðlaun og tilnefningar==
{| class="wikitable sortable" style="width: 99%;"
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
! scope="col" | Verð­laun
! scope="col" | Ár
! scope="col" | Flokkur
! scope="col" | Verk
! scope="col" | Staða
! scope="col" | {{Abbr|Til.|Tilvísun}}
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Óskarsverðlaunin|Academy Awards]]
|2020
|Besta frumsamda kvikmynda­tónlistin
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2020 |title=The 92nd Academy Awards (2020) Nominees and Winners |publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]] (AMPAS) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524171248/https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2020 |archive-date=2020-05-24 |access-date=2020-02-09}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Asia Pacific Screen-verðlaunin|Asia Pacific Screen Awards]]
|2018
|Besta frumsamda kvikmynda­tónlistin
|rowspan="2"|''[[Mary Magdalene (kvikmynd)|Mary Magdalene]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.asiapacificscreenawards.com/news-events/2018-apsa-winners-announced |title=2018 APSA Winners announced |publisher=Asia Pacific Screen Academy |url-status=live |archive-date=2020-06-05 |access-date=2018-11-29}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |{{sort|Australian|[[AACTA-verðlaunin|AACTA Awards]]}}
|2018
|Besta frumsamda kvikmynda­tónlistin
| {{tilnefn|k=d}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.aacta.org/aacta-awards/past-awards/2018-aacta-awards/ |title=The 8th AACTA Awards (2018) Nominees and Winners |publisher=[[Australian Academy of Cinema and Television Arts]] (AACTA) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020095035/https://www.aacta.org/aacta-awards/past-awards/2018-aacta-awards/ |archive-date=2019-10-20 |access-date=2018-12-03}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Peking|Beijing Inter­national Film Festival]]
|2018
|Besta tónlistin
|''[[Journey's End (kvikmynd)|Journey's End]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |author1=Zhang Rui |title=Women's power wins big at Beijing int'l film fest |url=http://www.china.org.cn/arts/2018-04/23/content_50953878.htm |access-date=2018-04-06 |work=china.org.cn |date=2018-04-23}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Kvikmyndaverðlaun BAFTA|British Academy Film Awards]]
|2020
|Besta frumsamda tónlistin
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bafta.org/film/awards/ee-british-academy-film-awards-nominees-winners-2020 |title=2020 EE British Academy Film Awards: The Winners |publisher=[[British Academy of Film and Television Arts]] (BAFTA) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528000739/http://www.bafta.org/film/awards/ee-british-academy-film-awards-nominees-winners-2020 |archive-date=2020-05-28 |access-date=2020-02-02}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Sjónvarpsverðlaun BAFTA|British Academy Television Awards]]
|2020
|Besta frumsamda tónlistin
|''[[Chernobyl (sjónvarpsþættir)|Chernobyl]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bafta.org/television/awards/tv-2020 |title=BAFTA TV 2020: Winners for the Virgin Media British Academy Television Awards and Winners of the British Academy TV Craft Awards |publisher=[[British Academy of Film and Television Arts]] (BAFTA) |access-date=2020-07-31}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" rowspan="3"|[[Kvikmyndaverðlaun Critics' Choice|Critics' Choice Movie Awards]]
|2020
|rowspan="3"|Besta kvikmynda­tónlistin
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.criticschoice.com/2020/01/onceuponatimeinhollywood/ |title='Once Upon A Time… In Hollywood' Named Best Picture at 25th Annual Critics' Choice Awards |date=2020-01-12 |publisher=[[Critics Choice Association]] (CCA) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512061321/https://www.criticschoice.com/2020/01/onceuponatimeinhollywood/ |archive-date=2020-05-12 |access-date=2020-01-12}}</ref>
|-
|rowspan="2"|2023
|''[[Tár (kvikmynd)|Tár]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" rowspan="2"|<ref>{{Cite web |last=Hammond |first=Pete |url=https://deadline.com/2022/12/critics-choice-awards-nominations-fabelmans-tom-cruise-babylon-1235198638/ |title=‘Everything Everywhere’, ‘Fabelmans’, ‘Babylon’ Lead Critics Choice Award Nominees For Film |date=2022-12-14 |work=[[Deadline Hollywood]] |access-date=2022-12-19}}</ref>
|-
|''[[Women Talking]]''
| {{tilnefn|k=d}}
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" rowspan="2"|[[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe Awards]]
|2020
|rowspan="2"|Besta frumsamda kvikmynda­tónlistin
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" rowspan="2"|<ref>{{Cite web |url=https://www.goldenglobes.com/person/hildur-gudnadottir |title=Hildur Guðnadóttir {{pipe}} Golden Globes |publisher=[[Hollywood Foreign Press Association]] (HFPA) |access-date=2022-12-19}}</ref>
|-
|2023
|''[[Women Talking]]''
| {{tilnefn|k=d}}
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" rowspan="3"|[[Grammy-verðlaunin|Grammy Awards]]
|2020
|rowspan="2"|Besta kvikmynda­tónlistin fyrir margmiðlun
|''[[Chernobyl (sjónvarpsþættir)|Chernobyl]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" rowspan="3"|<ref>{{Cite web |url=https://www.grammy.com/grammys/artists/hildur-gu%C3%B0nad%C3%B3ttir |title=Hildur Guðnadóttir |publisher=[[The Recording Academy]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605052045/https://www.grammy.com/grammys/artists/hildur-gu%C3%B0nad%C3%B3ttir |archive-date=2020-06-05 |access-date=2020-11-24}}</ref>
|-
|rowspan="2"|2021
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
|-
|Besta útsending hljóðfæris­tónlistar eða A Cappella
|„Bathroom Dance“
| {{tilnefn|k=d}}
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Hollywood Critics Association|Hollywood Critics Asso­ciation Awards]]
|2020
|Besta kvikmynda­tónlistin
|rowspan="2"|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;"|<ref>{{Cite press release |title=Full Winners List From The 2020 Hollywood Critics Association Awards |date=2020-01-11 |publisher=[[Hollywood Critics Association]] |url=https://hollywoodcriticsassociation.com/full-winners-list-from-the-2020-hollywood-critics-association-awards/ |access-date=2020-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507142721/https://hollywoodcriticsassociation.com/full-winners-list-from-the-2020-hollywood-critics-association-awards/ |archive-date=2020-05-07 |url-status=live}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Hollywood Music in Media-verðlaunin|Hollywood Music in Media Awards]]
|2019
|rowspan="2"|Besta frumsamda kvikmynda­tónlistin
| {{vann}}{{efn|jafnaði [[Marco Beltrami]] og [[Buck Sanders]] fyrir ''[[Ford v Ferrari]]''}}
| style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.hmmawards.com/hmma-winners/|title=2019 HMMA Winners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121232139/https://www.hmmawards.com/hmma-winners/ |archive-date=2019-11-21 |access-date=2019-11-22}}</ref>
|-
| 2022
| ''[[Women Talking]]''
| {{tilnefn|k=d}}
| style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/music/awards/2022-hollywood-music-in-media-awards-nominations-full-list-1235166027/|title=Rihanna, Lady Gaga & More Nominated for 2022 Hollywood Music in Media Awards: Full List|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|first=Paul|last=Grein|date=2022-11-03|accessdate=2022-11-03}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Houston Film Critics Society|Houston Film Critics Society Awards]]
|2020
|Besta frumsamda kvikmynda­tónlistin
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{tilnefn|k=d}}
| style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=https://houstonfilmcritics.com/marriage-story-and-once-upon-a-timein-hollywood-lead-houston-film-critics-nominations/ |title=Houston Film Critics Society Nominees See 'Marriage Story,' Tarantino's 9th Film In The Lead |publisher=[[Houston Film Critics Society]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216183943/https://houstonfilmcritics.com/marriage-story-and-once-upon-a-timein-hollywood-lead-houston-film-critics-nominations/ |archive-date=2019-12-16 |access-date=2019-12-16}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Norrænu tónlistarverðlaunin|Nordic Music Prize]]
|2020
|Besta norræna plata ársins
|''[[Chernobyl (sjónvarpsþættir)|Chernobyl]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://bylarm.no/music/news/the-hyundai-nordic-music-prize-2019-goes-to/ |title=The Hyundai Nordic Music Prize 2019 goes to |website=by:Larm |language=en-GB |access-date=2020-02-29}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Primetime Emmy-verðlaunin|Primetime Emmy Awards]]
|2019
|Framúr­skarandi útsetning tónlistar fyrir stutta sjónvarps­þáttaröð eða kvikmynd
|''[[Chernobyl (sjónvarpsþættir)|Chernobyl]]'' {{small|(Fyrir þáttinn „Please Remain Calm“)}}
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.emmys.com/bios/hildur-gu%c3%b0nad%c3%b3ttir |title=Biography: Hildur Guðnadóttir |publisher=[[Academy of Television Arts & Sciences]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105155701/https://www.emmys.com/bios/hildur-gu%c3%b0nad%c3%b3ttir |archive-date=2019-11-05 |access-date=2019-09-22}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Robert-verðlaunin|Robert Awards]]
|2013
|Besta kvikmynda­tónlistin
|''[[A Hijacking]]''
| {{tilnefn|k=d}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.dfi.dk/nyheder/robert-nomineringer-2013-0 |title=Robert-nomineringer 2013 |trans-title=Robert nominations 2013 |access-date=2013-01-23 |publisher=Danish Film Institute |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115020438/https://www.dfi.dk/nyheder/robert-nomineringer-2013-0 |archive-date=2020-01-15 |language=da}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" rowspan="2"|[[Satellite-verðlaunin|Satellite Awards]]
|2020
|rowspan="2"|Besta frumsamda kvikmynda­tónlistin
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.pressacademy.com/2019-ipa-awards/ |title=24th Satellite Awards winners |publisher=[[International Press Academy]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219204231/https://www.pressacademy.com/2019-ipa-awards/ |archive-date=2019-12-19 |access-date=2019-12-19}}</ref>
|-
|2023
|''[[Women Talking]]''
| {{tilnefn|k=d}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.pressacademy.com/2022-nominees/ |title=27th Satellite Awards nominees |publisher=[[International Press Academy]] |access-date=2022-12-19 |archive-date=2022-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222172506/https://www.pressacademy.com/2022-nominees/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" |[[Kvikmyndahátíðin í Feneyjum|Venice Inter­national Film Festival]]
|2019
|Besta tónlistin í kvikmynd
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.labiennale.org/en/news/collateral-awards-76th-venice-film-festival |title=COLLATERAL AWARDS OF THE 76TH VENICE FILM FESTIVAL |publisher=[[Venice Biennale]] |date=2019-09-06 |access-date=2019-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907172648/https://www.labiennale.org/en/news/collateral-awards-76th-venice-film-festival |archive-date=2019-09-07|url-status=live}}</ref>
|-
| bgcolor="#eaecf0" style="text-align:center;" rowspan="2"|[[World Soundtrack-verðlaunin|World Soundtrack Awards]]
|2019
|Besti lagahöfundur fyrir sjónvarp á árinu
|''[[Chernobyl (sjónvarpsþættir)|Chernobyl]]''; ''[[Ófærð]]''
| {{vann}}
| style="text-align:center;" rowspan="2"|<ref>{{Cite web |url=https://www.worldsoundtrackawards.com/awards/awards-2 |title=World Soundtrack Awards - Awards |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004202913/https://www.worldsoundtrackawards.com/awards/awards-2 |archive-date=2021-10-04 |access-date=2021-10-09}}</ref>
|-
|2020
|Besti kvikmynda lagahöfundur ársins
|''[[Joker (kvikmynd)|Joker]]''
| {{vann}}
|}
==Punktar==
{{notelist}}
==Tilvísanir==
{{reflist}}
[[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Íslenskir sellóleikarar]]
[[Flokkur:Íslenskir kvenhljóðfæraleikarar]]
[[Flokkur:Íslenskar söngkonur]]
[[Flokkur:Íslensk kvikmyndatónskáld]]
[[Flokkur:Íslensk kventónskáld]]
[[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu tónlistar]]
[[Flokkur:Íslenskir óskarsverðlaunahafar]]
[[Flokkur:Íslenskir Grammy-verðlaunahafar]]
{{f|1982}}
c9f2osalyi7j604pjbne9yd9b0bwqql
Jeffrey Epstein
0
154964
1987518
1977126
2026-11-17T10:29:05Z
TKSnaevarr
53243
/* Handtaka og dauði */
1987518
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Jeffrey Epstein
| búseta =
| mynd = Epstein 2013 mugshot.jpg
| myndastærð = 200px
| myndatexti = Jeffrey Epstein árið 2013.
| fæðingardagur = [[20. janúar]] [[1953]]
| fæðingarstaður = [[Brooklyn]], [[New York-borg]], [[New York-fylki|New York]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|2019|8|10|1953|20|1}}
| dauðastaður =Metropolitan-fangelsinu, New York, Bandaríkjunum
| orsök_dauða = [[Henging|Hengdur]] eða kyrktur {{small|(umdeilt)}}
| háskóli = Cooper Union {{small|(óútskrifaður)}}<br>Courant Institute {{small|(óútskrifaður)}}
| starf = Fjársýslumaður, bankamaður
| þjóðerni = [[Bandaríkin|Bandarískur]]
| undirskrift = Jeffery Epstein Signature.png
}}
'''Jeffrey Edward Epstein''' (20. janúar 1953 – 10. ágúst 2019) var [[Bandaríkin|bandarískur]] fjársýslumaður og dæmdur kynferðisafbrotamaður. Epstein hagnaðist verulega sem banka- og kaupsýslumaður á níunda og tíunda áratugnum og umgekkst marga af frægustu og ríkustu mönnum heims á þeim tíma. Árið 2008 var hann dæmdur af dómstól í [[Flórída]] fyrir að kaupa kynlíf af ólögráða stúlku og dvaldi í fangelsi í 13 mánuði.
Epstein var handtekinn í annað sinn árið 2019 í tengslum við stórtækan kynlífsþrælkunarhring sem hann rak í Flórída og [[New York-borg|New York]]. Hann lést í fangelsi þann 10. ágúst 2019. Eftir krufningu á líki hans var komist að þeirri niðurstöðu að Epstein hefði [[Sjálfsmorð|fyrirfarið sér]]<ref>{{Vefheimild|titill=Staðfest að Epstein fyrirfór sér|url=https://www.ruv.is/frett/stadfest-ad-epstein-fyrirfor-ser|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Róbert Jóhannsson|ár=2019|mánuður=17. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref> en sú niðurstaða hefur verið mjög umdeild.<ref>{{Vefheimild|titill=Segir að Jeffrey Epstein hafi verið myrtur|url=https://www.frettabladid.is/frettir/segir-ad-jeffrey-epstein-hafi-verid-myrtur/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Fanndís Birna Logadóttir|ár=2019|mánuður=30. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20200728131131/https://www.frettabladid.is/frettir/segir-ad-jeffrey-epstein-hafi-verid-myrtur/|safndags=28. júlí 2020}}</ref> Ákærur gegn Epstein voru felldar niður eftir dauða hans.<ref>{{Vefheimild|titill=Málið gegn Epstein fellt niður|url=https://www.ruv.is/frett/malid-gegn-epstein-fellt-nidur|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Róbert Jóhannsson|ár=2019|mánuður=30. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref>
==Æviágrip==
Jeffrey Epstein fæddist árið 1953 í [[Brooklyn]]-hverfi í [[New York-borg]].<ref>{{Vefheimild|titill=Hver er Jeffrey Epstein?|url=https://www.ruv.is/frett/hver-er-jeffrey-epstein|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Tinna Eiríksdóttir|ár=2019|mánuður=9. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref> Hann lagði stund á [[eðlisfræði]] í Cooper Union-skólanum í [[Manhattan]] og síðar í háskólanum Courant Institute en lauk ekki námi. Á áttunda áratugnum kenndi Epstein stærðfræði og eðlisfræði við Dalton-skólann á Manhattan en skipti um starfsgrein eftir að hann kynntist föður eins nemanda síns sem var vel tengdur á [[Wall Street]]. Hann fékk vinnu hjá verðbréfafyrirtækinu Bear Stearns árið 1976 og varð einn eigenda fyrirtækisins eftir nokkur ár.<ref name=brotnar>{{Vefheimild|titill=Níddist á brotnum stúlkum|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=7103175|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Kristjana Björg Guðbrandsdóttir|höfundur2=Ólöf Skaftadóttir|ár=2019|mánuður=17. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref>
Epstein hætti störfum hjá Bear Stearns árið 1981 og stofnaði eigin fjárfestingarsjóð sem sérhæfði sig í þjónustu við milljarðamæringa. Hann efnaðist vel á næstu árum og vingaðist við marga af þekktustu og auðugustu mönnum heims á þessum tíma, meðal annars [[Bill Gates]], [[Woody Allen]], [[Bill Clinton]], [[Donald Trump]] og [[Andrés prins, hertoginn af York|Andrés Bretaprins]].<ref name=brotnar/>
Árið 2005 tilkynnti fjórtán ára stúlka að Epstein hefði [[Kynferðislegt ofbeldi|misnotað sig kynferðislega]] á setri sínu á [[Palm Beach]]. Hún sakaði hann um að hafa greitt sér 300 dollara í skiptum fyrir að afklæðast og nudda hann. Ellefu mánaða lögreglurannsókn sem fór fram árin 2005-2006 leiddi í ljós að Epstein hefði með skipulögðum hætti tælt til sín fjölda stúlkna sem hann vissi að voru undir lögaldri og greitt þeim fyrir kynlíf. Epstein og tveir aðstoðarmenn hans voru kærðir fyrir barnaníð í maí árið 2006. Epstein gerði samning við fylkissaksóknarann [[Alexander Acosta]] um að játa á sig að hafa haft milligöngu um vændissölu og var fyrir vikið aðeins dæmdur í þrettán mánuða fangelsi. Alvarlegri ákærur sem hefðu getað skilað honum lífstíðardómi voru hins vegar felldar niður.<ref name=brotnar/>
Epstein var undir áhrifum af hugmyndum [[Arfbótastefna|arfbótastefnu]] og samkvæmt umfjöllun ''[[The New York Times]]'' um hann hafði hann uppi hugmyndir um að nota glæsibúgarð sinn í [[Nýja-Mexíkó|Nýju-Mexíkó]] sem frjóvgunarmiðstöð þar sem hann gæti frjóvgað fjölda kvenna með sæði sínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Epstein sagður hafa viljað kynbæta mannkynið með frjóvgunarmiðstöð á búgarði sínum|höfundur=Kristín Ólafsdóttir|url=https://www.visir.is/g/2019190809940|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=1. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref>
===Handtaka og dauði===
Í júlí árið 2019 var Epstein handtekinn í annað sinn og hann ákærður fyrir [[mansal]] eftir endurskoðun á fyrri samningi hans við stjórnvöld.<ref>{{Vefheimild|titill=Epstein ákærður fyrir mansal|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/07/07/epstein_akaerdur_fyrir_mansal/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=7. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref> Hann var sakaður um að stjórna víðfeðmum samtökum sem stunduðu mansal og barnaníð í Flórída og New York.<ref>{{Vefheimild|titill=Lokkaði ungar stúlkur í glæsihýsi sín|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/07/08/lokkadi_ungar_stulkur_i_glaesihysi_sin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=8. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref> Í ákæru New York-fylkis gegn Epstein var hann sakaður um að hafa skapað víðfemt net fórnarlamba, aðallega stúlkna undir lögaldri, sem hann tældi til sín og greiddi fyrir kynlíf í lúxusíbúðum sínum á Manhattan og Palm Beach í Flórída. Þá hafi hann greitt mörgum þeirra til að finna fleiri fórnarlömb og hafi þannig útvíkkað mansalshringinn sem hann rak.<ref>{{Vefheimild|titill=Fékk stúlkurnar til að finna ný fórnarlömb|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/07/08/froadi_ser_medan_thaer_nuddudu_hann/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=8. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref>
Þann 24. júlí fannst Epstein hálfmeðvitundarlaus með áverka á hálsi í klefa sínum fangelsi í New York. Áverkarnir leiddu til gruns um að Epstein hefði reynt að svipta sig lífi eða orðið fyrir árás.<ref>{{Vefheimild|titill=Epstein fannst „hálfmeðvitundarlaus“ í fangaklefa|höfundur=Kristín Ólafsdóttir|url=https://www.visir.is/g/2019190729388|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=25. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref> Þann 10. ágúst fannst Epstein látinn í klefa sínum. Réttarlæknir staðfesti fimm dögum síðar að um [[sjálfsmorð]] hefði verið að ræða en sú skýring hefur verið mjög umdeild og dauði Epsteins hefur orðið kveikjan að fjölda [[samsæriskenning]]a.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveir fangaverðir reknir vegna Epstein|höfundur=Róbert Jóhannsson|url=https://www.ruv.is/frett/tveir-fangaverdir-reknir-vegna-epstein|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2019|mánuður=14. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Staðfest að Epstein framdi sjálfsvíg|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir|url=https://www.visir.is/g/2019190819041|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=16. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref> Í nóvember 2026 birti réttarlæknirinn Michael Freeman niðurstöður rannsóknar upp úr krufningargögnum Epsteins þar sem hann komst að þeirri niðurstöðu að líklegara væri að Epstein hefði verið myrtur en að hann hefði svipt sig lífi.<ref>{{Vefheimild|titill=Sérfræðingur varpar sprengju eftir að hafa rannsakað krufningargögn Epsteins|url=https://www.dv.is/frettir/2026/11/17/serfraedingur-varpar-sprengju-eftir-ad-hafa-rannsakad-krufningargogn-epsteins|útgefandi=[[DV]]|dags=17. nóvember 2026|skoðað=17. nóvember 2026}}</ref>
Samverkakona og fyrrverandi kærasta Epsteins, [[Ghislaine Maxwell]], var handtekin þann 2. júlí 2020 og ákærð fyrir að aðstoða Epstein við að misnota ólögráða stúlkur. Réttarhöld í máli hennar hófust í nóvember 2021.<ref>{{Vefheimild|titill=Réttarhöld yfir Maxwell að hefjast|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2021/11/27/rettarhold_yfir_maxwell_ad_hefjast/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=27. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=3. desember}}</ref> Maxwell var sakfelld fyrir alla ákæruliði nema einn í desember sama ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Ghislaine Maxwell sakfelld í öllum ákæruliðum nema einum|url=https://www.frettabladid.is/frettir/ghislaine-maxwell-sakfelld-i-ollum-akaerulidum-nema-einu/|höfundur=Urður Ýrr Brynjólfsdóttir|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2021|mánuður=29. desember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=29. desember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220629181024/https://www.frettabladid.is/frettir/ghislaine-maxwell-sakfelld-i-ollum-akaerulidum-nema-einu/|safndags=29. júní 2022}}</ref>
==Birting gagna um mál Epsteins==
Í desember 2025 hóf [[dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna]] að birta [[Epstein-skjölin|skjöl upp úr rannsókn alríkislögreglunnar á máli Epsteins]] í kjölfar lagafrumvarps sem [[Bandaríkjaþing]] hafði samþykkt og [[Donald Trump]] forseti hafði undirritað sem skyldaði ríkisstjórnina til að birta þau innan tilsetts frests. Meðal gagnanna var mikill fjöldi tölvupósta og ljósmynda af Epstein með ýmsu þekktu fólki.<ref>{{Vefheimild|titill= Epstein-skjölin birt|höfundur=Silja Rún Sigurbjörnsdóttir|url=https://www.visir.is/g/20252820096d/epstein-skjolin-birt|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 19. desember 2025 |skoðað=2. mars 2026}}</ref> Í aðdraganda [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024|forsetakosninganna 2024]] hafði Trump verið tíðrætt um að vilja birta öll skjölin en eftir embættistöku hans hafði stjórn hans þráast við að birta þau þar til frumvarpið um birtingu þeirra var samþykkt á þingi með stuðningi alls [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] og nokkurra liðhlaupa úr [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]].<ref>{{Vefheimild|titill= Enn deilt um Epstein-skjölin: Dómsmálaráðuneytið segir dómara ekki mega skipa óháðan eftirlitsaðila|dags= 17. janúar 2026|url=https://www.visir.is/g/20262830259d/enn-deilt-um-epstein-skjolin-doms-mala-radu-neytid-segir-domara-ekki-mega-skipa-o-hadan-eftir-lits-adila|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|skoðað=2. mars 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref>
Í janúar 2026 hafði innan við eitt prósent af Epstein-skjölunum verið birt og mikill hluti efnisins sem var birt hafði verið strikaður út.<ref>{{Vefheimild|titill= Hafa birt innan við prósent af Epstein-skjölunum|dags= 6. janúar 2026|url=https://www.visir.is/g/20262825329d/hafa-birt-innan-vid-prosent-af-epstein-skjolunum|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|skoðað=2. mars 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Bæði þingmenn og sumir þolendur Epsteins gagnrýndu hve mikið efni hafði verið ritskoðað í skjölunum.<ref>{{Vefheimild|titill= Þolendur Epsteins og þingmenn gagnrýna yfirstrikanir |dags= 2. febrúar 2026|url=https://heimildin.is/grein/25881/tholendur-epsteins-og-thingmenn-gagnryna-yfirstrikanir/|útgefandi=''[[Heimildin]]''|skoðað=2. mars 2026}}</ref> Efnið í skjölunum varð mjög umtalað og hafði áhrif út fyrir landsteina Bandaríkjanna. Meðal annars leiddi það til rannsókna í Bretlandi gegn [[Andrew Mountbatten-Windsor]] fyrrverandi prinsi og stjórnmálamanninum [[Peter Mandelson]], sem báðir birtust í tölvupóstum og á myndum með Epstein í gögnunum.<ref>{{Vefheimild|titill= Afsökunarbeiðnir, afsagnir, konungleg reiði: Afleiðingar nýjustu Epstein-skjalanna |dags= 2. febrúar 2026|url=https://heimildin.is/grein/26127/afsokunarbeidnir-afsagnir-konungleg-reidi-afleidingar-nyjustu-epstein-skjalanna/|útgefandi=''[[Heimildin]]''|skoðað=2. mars 2026}}</ref> Í Noregi hófst rannsókn á fyrrum forsætisráðherranum [[Thorbjørn Jagland]] vegna mögulegrar spillingar vegna tengsla þeirra Epsteins.<ref>{{Vefheimild|titill= Rannsaka Jagland í kjölfar birtingar Epstein-skjalanna |dags= 5. febrúar 2026 |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-05-rannsaka-jagland-i-kjolfar-birtingar-epstein-skjalanna-466280|útgefandi=[[RÚV]]|skoðað=3. mars 2026|höfundur=Hugrún Hannesdóttir Diego}}</ref> Norska krónprinsessan [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit]] baðst jafnframt opinberlega afsökunar vegna umfangsmikilla samskipta þeirra Epsteins sem voru birt í skjölunum.<ref>{{Vefheimild|titill= Mette-Marit í einkaviðtali við NRK: „Að sjálfsögðu óska ég þess að hafa aldrei hitt hann“|url=https://www.visir.is/g/20262858514d/mette-marit-i-einkavidtali-vid-nrk-ad-sjalfsogdu-oska-eg-thess-ad-hafa-aldrei-hitt-hann-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 20. mars 2026 |skoðað=31. ágúst 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref>
Í febrúar 2026 sögðu óháðir mannréttindasérfræðingar á vegum [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] í yfirlýsingu að Epstein-skjölin hefðu leitt í ljós „óþægilegar og trúverðugar sannanir“ fyrir alþjóðlegri glæpastarfsemi sem fæli í sér kerfisbundna kynferðislega misnotkun, mansal og misnotkun kvenna og stúlkna. Í yfirlýsingunni sögðu þeir glæpina kunna að ná lagalegum þröskuldi [[Glæpir gegn mannúð|glæpa gegn mannúð]].<ref>{{Vefheimild|titill= Epstein-skjölin: hugsanlega glæpir gegn mannkyni |dags= 2026 |url=https://unric.org/is/epstein-skjolin-hugsanlega-glaepir-gegn-mannkyni/|útgefandi=Upplýsingaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna fyrir Vestur-Evrópu|skoðað=3. mars 2026}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{fd|1953|2019}}
{{DEFAULTSORT:Epstein, Jeffrey}}
[[Flokkur:Bandarískir athafnamenn]]
[[Flokkur:Bandarískir bankamenn]]
[[Flokkur:Bandarískir kynferðisafbrotamenn]]
5o4i966vhem7c0xd5sx3u14vp9z7vj3
1987520
1987518
2026-11-17T10:40:59Z
TKSnaevarr
53243
/* Handtaka og dauði */
1987520
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Jeffrey Epstein
| búseta =
| mynd = Epstein 2013 mugshot.jpg
| myndastærð = 200px
| myndatexti = Jeffrey Epstein árið 2013.
| fæðingardagur = [[20. janúar]] [[1953]]
| fæðingarstaður = [[Brooklyn]], [[New York-borg]], [[New York-fylki|New York]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|2019|8|10|1953|20|1}}
| dauðastaður =Metropolitan-fangelsinu, New York, Bandaríkjunum
| orsök_dauða = [[Henging|Hengdur]] eða kyrktur {{small|(umdeilt)}}
| háskóli = Cooper Union {{small|(óútskrifaður)}}<br>Courant Institute {{small|(óútskrifaður)}}
| starf = Fjársýslumaður, bankamaður
| þjóðerni = [[Bandaríkin|Bandarískur]]
| undirskrift = Jeffery Epstein Signature.png
}}
'''Jeffrey Edward Epstein''' (20. janúar 1953 – 10. ágúst 2019) var [[Bandaríkin|bandarískur]] fjársýslumaður og dæmdur kynferðisafbrotamaður. Epstein hagnaðist verulega sem banka- og kaupsýslumaður á níunda og tíunda áratugnum og umgekkst marga af frægustu og ríkustu mönnum heims á þeim tíma. Árið 2008 var hann dæmdur af dómstól í [[Flórída]] fyrir að kaupa kynlíf af ólögráða stúlku og dvaldi í fangelsi í 13 mánuði.
Epstein var handtekinn í annað sinn árið 2019 í tengslum við stórtækan kynlífsþrælkunarhring sem hann rak í Flórída og [[New York-borg|New York]]. Hann lést í fangelsi þann 10. ágúst 2019. Eftir krufningu á líki hans var komist að þeirri niðurstöðu að Epstein hefði [[Sjálfsmorð|fyrirfarið sér]]<ref>{{Vefheimild|titill=Staðfest að Epstein fyrirfór sér|url=https://www.ruv.is/frett/stadfest-ad-epstein-fyrirfor-ser|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Róbert Jóhannsson|ár=2019|mánuður=17. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref> en sú niðurstaða hefur verið mjög umdeild.<ref>{{Vefheimild|titill=Segir að Jeffrey Epstein hafi verið myrtur|url=https://www.frettabladid.is/frettir/segir-ad-jeffrey-epstein-hafi-verid-myrtur/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Fanndís Birna Logadóttir|ár=2019|mánuður=30. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20200728131131/https://www.frettabladid.is/frettir/segir-ad-jeffrey-epstein-hafi-verid-myrtur/|safndags=28. júlí 2020}}</ref> Ákærur gegn Epstein voru felldar niður eftir dauða hans.<ref>{{Vefheimild|titill=Málið gegn Epstein fellt niður|url=https://www.ruv.is/frett/malid-gegn-epstein-fellt-nidur|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Róbert Jóhannsson|ár=2019|mánuður=30. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref>
==Æviágrip==
Jeffrey Epstein fæddist árið 1953 í [[Brooklyn]]-hverfi í [[New York-borg]].<ref>{{Vefheimild|titill=Hver er Jeffrey Epstein?|url=https://www.ruv.is/frett/hver-er-jeffrey-epstein|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Tinna Eiríksdóttir|ár=2019|mánuður=9. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref> Hann lagði stund á [[eðlisfræði]] í Cooper Union-skólanum í [[Manhattan]] og síðar í háskólanum Courant Institute en lauk ekki námi. Á áttunda áratugnum kenndi Epstein stærðfræði og eðlisfræði við Dalton-skólann á Manhattan en skipti um starfsgrein eftir að hann kynntist föður eins nemanda síns sem var vel tengdur á [[Wall Street]]. Hann fékk vinnu hjá verðbréfafyrirtækinu Bear Stearns árið 1976 og varð einn eigenda fyrirtækisins eftir nokkur ár.<ref name=brotnar>{{Vefheimild|titill=Níddist á brotnum stúlkum|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=7103175|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Kristjana Björg Guðbrandsdóttir|höfundur2=Ólöf Skaftadóttir|ár=2019|mánuður=17. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref>
Epstein hætti störfum hjá Bear Stearns árið 1981 og stofnaði eigin fjárfestingarsjóð sem sérhæfði sig í þjónustu við milljarðamæringa. Hann efnaðist vel á næstu árum og vingaðist við marga af þekktustu og auðugustu mönnum heims á þessum tíma, meðal annars [[Bill Gates]], [[Woody Allen]], [[Bill Clinton]], [[Donald Trump]] og [[Andrés prins, hertoginn af York|Andrés Bretaprins]].<ref name=brotnar/>
Árið 2005 tilkynnti fjórtán ára stúlka að Epstein hefði [[Kynferðislegt ofbeldi|misnotað sig kynferðislega]] á setri sínu á [[Palm Beach]]. Hún sakaði hann um að hafa greitt sér 300 dollara í skiptum fyrir að afklæðast og nudda hann. Ellefu mánaða lögreglurannsókn sem fór fram árin 2005-2006 leiddi í ljós að Epstein hefði með skipulögðum hætti tælt til sín fjölda stúlkna sem hann vissi að voru undir lögaldri og greitt þeim fyrir kynlíf. Epstein og tveir aðstoðarmenn hans voru kærðir fyrir barnaníð í maí árið 2006. Epstein gerði samning við fylkissaksóknarann [[Alexander Acosta]] um að játa á sig að hafa haft milligöngu um vændissölu og var fyrir vikið aðeins dæmdur í þrettán mánuða fangelsi. Alvarlegri ákærur sem hefðu getað skilað honum lífstíðardómi voru hins vegar felldar niður.<ref name=brotnar/>
Epstein var undir áhrifum af hugmyndum [[Arfbótastefna|arfbótastefnu]] og samkvæmt umfjöllun ''[[The New York Times]]'' um hann hafði hann uppi hugmyndir um að nota glæsibúgarð sinn í [[Nýja-Mexíkó|Nýju-Mexíkó]] sem frjóvgunarmiðstöð þar sem hann gæti frjóvgað fjölda kvenna með sæði sínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Epstein sagður hafa viljað kynbæta mannkynið með frjóvgunarmiðstöð á búgarði sínum|höfundur=Kristín Ólafsdóttir|url=https://www.visir.is/g/2019190809940|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=1. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref>
===Handtaka og dauði===
Í júlí árið 2019 var Epstein handtekinn í annað sinn og hann ákærður fyrir [[mansal]] eftir endurskoðun á fyrri samningi hans við stjórnvöld.<ref>{{Vefheimild|titill=Epstein ákærður fyrir mansal|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/07/07/epstein_akaerdur_fyrir_mansal/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=7. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref> Hann var sakaður um að stjórna víðfeðmum samtökum sem stunduðu mansal og barnaníð í Flórída og New York.<ref>{{Vefheimild|titill=Lokkaði ungar stúlkur í glæsihýsi sín|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/07/08/lokkadi_ungar_stulkur_i_glaesihysi_sin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=8. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref> Í ákæru New York-fylkis gegn Epstein var hann sakaður um að hafa skapað víðfeðmt net fórnarlamba, aðallega stúlkna undir lögaldri, sem hann tældi til sín og greiddi fyrir kynlíf í lúxusíbúðum sínum á Manhattan og Palm Beach í Flórída. Þá hafi hann greitt mörgum þeirra til að finna fleiri fórnarlömb og hafi þannig útvíkkað mansalshringinn sem hann rak.<ref>{{Vefheimild|titill=Fékk stúlkurnar til að finna ný fórnarlömb|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/07/08/froadi_ser_medan_thaer_nuddudu_hann/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=8. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref>
Þann 24. júlí fannst Epstein hálfmeðvitundarlaus með áverka á hálsi í klefa sínum fangelsi í New York. Áverkarnir leiddu til gruns um að Epstein hefði reynt að svipta sig lífi eða orðið fyrir árás.<ref>{{Vefheimild|titill=Epstein fannst „hálfmeðvitundarlaus“ í fangaklefa|höfundur=Kristín Ólafsdóttir|url=https://www.visir.is/g/2019190729388|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=25. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref> Þann 10. ágúst fannst Epstein látinn í klefa sínum. Réttarlæknir staðfesti fimm dögum síðar að um [[sjálfsmorð]] hefði verið að ræða en sú skýring hefur verið mjög umdeild og dauði Epsteins hefur orðið kveikjan að fjölda [[samsæriskenning]]a.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveir fangaverðir reknir vegna Epstein|höfundur=Róbert Jóhannsson|url=https://www.ruv.is/frett/tveir-fangaverdir-reknir-vegna-epstein|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2019|mánuður=14. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Staðfest að Epstein framdi sjálfsvíg|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir|url=https://www.visir.is/g/2019190819041|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=16. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=19. nóvember}}</ref> Í nóvember 2026 birti réttarlæknirinn Michael Freeman niðurstöður rannsóknar upp úr krufningargögnum Epsteins þar sem hann komst að þeirri niðurstöðu að líklegara væri að Epstein hefði verið myrtur en að hann hefði svipt sig lífi.<ref>{{Vefheimild|titill=Sérfræðingur varpar sprengju eftir að hafa rannsakað krufningargögn Epsteins|url=https://www.dv.is/frettir/2026/11/17/serfraedingur-varpar-sprengju-eftir-ad-hafa-rannsakad-krufningargogn-epsteins|útgefandi=[[DV]]|dags=17. nóvember 2026|skoðað=17. nóvember 2026}}</ref>
Samverkakona og fyrrverandi kærasta Epsteins, [[Ghislaine Maxwell]], var handtekin þann 2. júlí 2020 og ákærð fyrir að aðstoða Epstein við að misnota ólögráða stúlkur. Réttarhöld í máli hennar hófust í nóvember 2021.<ref>{{Vefheimild|titill=Réttarhöld yfir Maxwell að hefjast|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2021/11/27/rettarhold_yfir_maxwell_ad_hefjast/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=27. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=3. desember}}</ref> Maxwell var sakfelld fyrir alla ákæruliði nema einn í desember sama ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Ghislaine Maxwell sakfelld í öllum ákæruliðum nema einum|url=https://www.frettabladid.is/frettir/ghislaine-maxwell-sakfelld-i-ollum-akaerulidum-nema-einu/|höfundur=Urður Ýrr Brynjólfsdóttir|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2021|mánuður=29. desember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=29. desember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220629181024/https://www.frettabladid.is/frettir/ghislaine-maxwell-sakfelld-i-ollum-akaerulidum-nema-einu/|safndags=29. júní 2022}}</ref>
==Birting gagna um mál Epsteins==
Í desember 2025 hóf [[dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna]] að birta [[Epstein-skjölin|skjöl upp úr rannsókn alríkislögreglunnar á máli Epsteins]] í kjölfar lagafrumvarps sem [[Bandaríkjaþing]] hafði samþykkt og [[Donald Trump]] forseti hafði undirritað sem skyldaði ríkisstjórnina til að birta þau innan tilsetts frests. Meðal gagnanna var mikill fjöldi tölvupósta og ljósmynda af Epstein með ýmsu þekktu fólki.<ref>{{Vefheimild|titill= Epstein-skjölin birt|höfundur=Silja Rún Sigurbjörnsdóttir|url=https://www.visir.is/g/20252820096d/epstein-skjolin-birt|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 19. desember 2025 |skoðað=2. mars 2026}}</ref> Í aðdraganda [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024|forsetakosninganna 2024]] hafði Trump verið tíðrætt um að vilja birta öll skjölin en eftir embættistöku hans hafði stjórn hans þráast við að birta þau þar til frumvarpið um birtingu þeirra var samþykkt á þingi með stuðningi alls [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] og nokkurra liðhlaupa úr [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]].<ref>{{Vefheimild|titill= Enn deilt um Epstein-skjölin: Dómsmálaráðuneytið segir dómara ekki mega skipa óháðan eftirlitsaðila|dags= 17. janúar 2026|url=https://www.visir.is/g/20262830259d/enn-deilt-um-epstein-skjolin-doms-mala-radu-neytid-segir-domara-ekki-mega-skipa-o-hadan-eftir-lits-adila|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|skoðað=2. mars 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref>
Í janúar 2026 hafði innan við eitt prósent af Epstein-skjölunum verið birt og mikill hluti efnisins sem var birt hafði verið strikaður út.<ref>{{Vefheimild|titill= Hafa birt innan við prósent af Epstein-skjölunum|dags= 6. janúar 2026|url=https://www.visir.is/g/20262825329d/hafa-birt-innan-vid-prosent-af-epstein-skjolunum|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|skoðað=2. mars 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Bæði þingmenn og sumir þolendur Epsteins gagnrýndu hve mikið efni hafði verið ritskoðað í skjölunum.<ref>{{Vefheimild|titill= Þolendur Epsteins og þingmenn gagnrýna yfirstrikanir |dags= 2. febrúar 2026|url=https://heimildin.is/grein/25881/tholendur-epsteins-og-thingmenn-gagnryna-yfirstrikanir/|útgefandi=''[[Heimildin]]''|skoðað=2. mars 2026}}</ref> Efnið í skjölunum varð mjög umtalað og hafði áhrif út fyrir landsteina Bandaríkjanna. Meðal annars leiddi það til rannsókna í Bretlandi gegn [[Andrew Mountbatten-Windsor]] fyrrverandi prinsi og stjórnmálamanninum [[Peter Mandelson]], sem báðir birtust í tölvupóstum og á myndum með Epstein í gögnunum.<ref>{{Vefheimild|titill= Afsökunarbeiðnir, afsagnir, konungleg reiði: Afleiðingar nýjustu Epstein-skjalanna |dags= 2. febrúar 2026|url=https://heimildin.is/grein/26127/afsokunarbeidnir-afsagnir-konungleg-reidi-afleidingar-nyjustu-epstein-skjalanna/|útgefandi=''[[Heimildin]]''|skoðað=2. mars 2026}}</ref> Í Noregi hófst rannsókn á fyrrum forsætisráðherranum [[Thorbjørn Jagland]] vegna mögulegrar spillingar vegna tengsla þeirra Epsteins.<ref>{{Vefheimild|titill= Rannsaka Jagland í kjölfar birtingar Epstein-skjalanna |dags= 5. febrúar 2026 |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-05-rannsaka-jagland-i-kjolfar-birtingar-epstein-skjalanna-466280|útgefandi=[[RÚV]]|skoðað=3. mars 2026|höfundur=Hugrún Hannesdóttir Diego}}</ref> Norska krónprinsessan [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit]] baðst jafnframt opinberlega afsökunar vegna umfangsmikilla samskipta þeirra Epsteins sem voru birt í skjölunum.<ref>{{Vefheimild|titill= Mette-Marit í einkaviðtali við NRK: „Að sjálfsögðu óska ég þess að hafa aldrei hitt hann“|url=https://www.visir.is/g/20262858514d/mette-marit-i-einkavidtali-vid-nrk-ad-sjalfsogdu-oska-eg-thess-ad-hafa-aldrei-hitt-hann-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 20. mars 2026 |skoðað=31. ágúst 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref>
Í febrúar 2026 sögðu óháðir mannréttindasérfræðingar á vegum [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] í yfirlýsingu að Epstein-skjölin hefðu leitt í ljós „óþægilegar og trúverðugar sannanir“ fyrir alþjóðlegri glæpastarfsemi sem fæli í sér kerfisbundna kynferðislega misnotkun, mansal og misnotkun kvenna og stúlkna. Í yfirlýsingunni sögðu þeir glæpina kunna að ná lagalegum þröskuldi [[Glæpir gegn mannúð|glæpa gegn mannúð]].<ref>{{Vefheimild|titill= Epstein-skjölin: hugsanlega glæpir gegn mannkyni |dags= 2026 |url=https://unric.org/is/epstein-skjolin-hugsanlega-glaepir-gegn-mannkyni/|útgefandi=Upplýsingaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna fyrir Vestur-Evrópu|skoðað=3. mars 2026}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{fd|1953|2019}}
{{DEFAULTSORT:Epstein, Jeffrey}}
[[Flokkur:Bandarískir athafnamenn]]
[[Flokkur:Bandarískir bankamenn]]
[[Flokkur:Bandarískir kynferðisafbrotamenn]]
9nqqejw4vhfo0kcnydo6fhvgd9k00xx
Ferdinand Buisson
0
156915
1987429
1965240
2026-11-16T12:46:50Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987429
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Ferdinand Buisson
| mynd = Ferdinand Buisson (1841-1932).jpg
| fæðingardagur = [[20. desember]] [[1841]]
| fæðingarstaður = [[París]], [[Frakkland]]i
| dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1932|2|16|1841|12|20}}
| dauðastaður = [[Thieuloy-Saint-Antoine]], [[Frakkland]]i
| þekkt_fyrir =
| háskóli = Faculté des lettres de Paris
| þjóðerni = [[Frakkland|Franskur]]
| starf = Stjórnmálamaður, heimspekingur, kennari
| trú = [[Kalvínismi]]
| verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1927)
| stjórnmálaflokkur = Lýðveldissósíalistaflokkurinn
| maki =
| börn =
| foreldrar =
| undirskrift =
}}
'''Ferdinand Buisson''' (20. desember 1841 – 16. febrúar 1932) var franskur heimspekingur, kennslufræðingur og stjórnmálamaður. Hann var einn af stofnendum franska Mannréttindabandalagsins og sat sem forseti þess frá 1914 til 1926. Frá 1902 til 1906 var hann jafnframt forseti franska Menntunarbandalagsins. Árið 1927 hlaut hann [[friðarverðlaun Nóbels]] ásamt Þjóðverjanum [[Ludwig Quidde]]. Buisson var skipuleggjandi grunnmenntunar í Frakklandi frá 1879 til 1896. Árið 1905 var hann jafnframt formaður nefndar sem falið var að semja lög um [[Aðskilnaður ríkis og kirkju|aðskilnað ríkis og kirkju]]. Buisson fann upp hugtakið ''laïcité'' sem hefur jafnan verið notað um [[Veraldarhyggja|veraldarhyggju]] í Frakklandi.
== Æviágrip ==
=== Æska og uppvöxtur ===
Ferdinand Buisson fæddist þann 20. desember árið 1841 og var kominn úr [[Mótmælendatrú|mótmælendafjölskyldu]]. Faðir hans var [[Bourgogne|búrgúndi]] að nafni Pierre Buisson sem vann sem héraðsdómari og síðar rannsóknardómari. Fimmtíu og tveggja ára hafði Pierre kvænst hinni 29 ára gömlu Adèle Aurélie de Ribeaucourt, dóttur vefara frá [[Picardie]].<ref>{{Cite book|author1=Isabelle Havelange|author2=Françoise Huguet|author3=Bernadette Lebedeff|title=Les inspecteurs généraux de l'Instruction publique|publisher=ENS Éditions|year=1986|page=204|isbn=}}</ref>
Ferdinand Buisson gekk í Condorcet-gagnfræðiskólann í París. Hann var felldur í almennu framhaldsnámi, mögulega vegna stjórnmálaskoðana sinna, og bjó sig undir nám í heimspeki samhliða því sem hann vann sem kennari.<ref>{{Cite book
|language=franska
|author1=Jean-Marie Mayeur
|author2=Patrick Cabanel
|author3=André Encrevé
|chapter=Buisson, Ferdinand Édouard
|title=''Dictionnaire biographique des protestants français de 1787 à nos jours'', tome 1 : A-C
|place=Paris
|publisher= Éditions de Paris Max Chaleil
|year= 2015
|page=510-511
|id= Dictionnaire biographique des protestants français de 1787 à nos jours
}}</ref> Hann lenti í öðru sæti í heimspekikeppni árið 1868.<ref>{{Cite web|languague=franska|author=André Chervel|title=Les agrégés de l'enseignement secondaire. Répertoire 1809-1960|url=http://rhe.ish-lyon.cnrs.fr/?q=agregsecondaire_laureats&nom=&annee_op==&annee%5Bvalue%5D=1868&annee%5Bmin%5D=&annee%5Bmax%5D=&periode=3&concours=14&items_per_page=100|site=rhe.ish-lyon.cnrs.fr|date=mars 2015|accessdate=14. apríl 2020|archive-date=2020-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903005642/http://rhe.ish-lyon.cnrs.fr/?q=agregsecondaire_laureats&nom=&annee_op==&annee[value]=1868&annee[min]=&annee[max]=&periode=3&concours=14&items_per_page=100|url-status=dead}}</ref>
=== Stjórnmálaferill ===
Buisson var fylgjandi frjálslyndum túlkunum á mótmælendatrú. Hann fór í sjálfskipaða útlegð frá Frakklandi á árum [[Síðara franska keisaraveldið|síðara franska keisaraveldisins]] frá 1866 til 1870 þar sem hann neitaði að sverja nýju stjórninni hollustueið. Buisson gerðist prófessor við [[Háskólinn í Neuchâtel|Háskólann í Neuchâtel]].<ref>{{Cite book|author1=Anne Cendre|title=Promenades protestantes à Paris|publisher=Labor et Fides|year=2011|page=257|isbn=}}</ref> Árið 1867 sótti Buisson þrjú heimsþing Friðar- og frelsisbandalagsins (fr. ''Ligue de la paix et de la liberté''), friðarsamtaka sem reyndu að koma í veg fyrir stríð milli Frakklands og [[Prússland]]s. Buisson flutti ræðu á síðasta þingi samtakanna í Lausanne árið 1869.<ref name="Souvenirs & autres écrits">Martine Brunet, [https://www.theolib.com/souvenirs.html « L'unité d'une vie », in ''Ferdinand Buisson, souvenirs et autres écrits''], Théolib, 2011, bls. 119-170.</ref> Á sama tíma reyndi hann að stofna til frjálslyndrar mótmælendakirkju í Frakklandi og fékk til liðs við sig prestana [[Jules Steeg]] og [[Félix Pécaut]].
Buisson sneri heim til Frakklands eftir stofnun [[Þriðja franska lýðveldið|þriðja franska lýðveldisins]] og hóf virka þátttöku í stjórnmála- og samfélagslífi 17. hverfisins í París. Í desember árið 1870 varð Buisson stjórnandi munaðarleysingjahælis í 17. hverfinu. Hælið var hið fyrsta sem rekið var á [[Veraldarhyggja|veraldlegan]] máta og varð síðar þekkt sem munaðarleysingjahæli Signu.<ref name="Souvenirs & autres écrits"/> Buisson varð umsjónarmaður í grunnmenntamálum frá 1872 til 1886.<ref name=":0">{{Cite web|language=fr-FR|author=Philippe Aubert|title=Le père de l’école laïque|url=https://www.evangile-et-liberte.net/2017/01/le-pere-de-lecole-laique/|website=Évangile et Liberté|date=1. janúar 2017|accessdate=2019-01-14}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
Buisson afþakkaði kennarastöðu í heimspeki þar sem hann vildi geta starfað í þágu fátækra barna. Vegna tengsla sinna við menntamálaráðherrann [[Jules Simon]] var Buisson útnefndur í stjórn menntastofnana Parísar. Simon var hins vegar þvingaður til að afturkalla útnefningu Buissons vegna harðra mótmæla kaþólska flokksins og íhaldssamra mótmælenda. Buisson var falið að safna saman í eitt ritverk upplýsingum um menntunaraðferðir víðs vegar úr heimi. Vegna áhyggja af afdrifum barnanna úr munaðarleysingjahælinu hafði Buisson samband við mannvininn Joseph Gabriel Prévost og lét flytja börnin á munaðarleysingjahæli sem hann hafði stofnað í Cempuis. Árið 1880 útnefndi Buisson [[Paul Robin]] umsjónarmann yfir hælinu.<ref name="Souvenirs & autres écrits"/>
Frá 1879 til 1896 fól [[Jules Ferry]], eftirmaður Jules Simons, Buisson umsjón yfir grunnskólamenntun. Árið 1890 varð Buisson prófessor í kennslufræði við [[Parísarháskóli|Sorbonne-háskóla]]. Réttritun var á þessum tíma helsta áhersluefnið í frönsku kennsluskránni en Ferry og Buisson, sem unnu saman að því að endurbæta menntakerfið frá árinu 1880, reyndu að draga úr áherslunni á réttritun og leggja hennar í stað áherslu á líflegri og gagnvirkari frönskukennslu. Buisson reyndi að koma á umbótum í franskri réttritunarkennslu en var fyrir vikið sakaður um að draga réttritun niður á lægra stig.<ref>André Chervel, ''L'Orthographe en crise à l'école'', Retz, 2008, bls. 49 et suivantes.</ref>
Árið 1898 tók Buisson beina afstöðu með [[Alfred Dreyfus]] í [[Dreyfus-málið|Dreyfus-málinu]]. Hann tók síðan þátt í stofnun franska Mannréttindabandalagsins og var forseti þess frá 1914 til 1926. Buisson var jafnframt meðlimur í frönsku [[Frímúrarareglan|Frímúrarareglunni]].<ref>{{Cite book|language=fr|author1=Michel Gaudart de Soulages|author2=Hubert Lamant|title=Dictionnaire des francs-maçons français|year=1995|isbn=}}</ref><ref name="IJC">{{cite web|language=français|author=Christian Bernard|title=Pertinence et actualité de l’œuvre de Ferdinand Buisson|url=https://www.institut-jacquescartier.fr/2010/10/pertinence-et-actualite-de-l%E2%80%99oeuvre-de-ferdinand-buisson/|website=institut-jacquescartier.fr|date=23. október 2010|accessdate=14. apríl 2020|archive-date=2020-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808173739/https://www.institut-jacquescartier.fr/2010/10/pertinence-et-actualite-de-l%E2%80%99oeuvre-de-ferdinand-buisson/|url-status=dead}}</ref>
Buisson sat á [[Franska þingið|franska þinginu]] fyrir Signukjördæmi frá 1902 til 1914 og var ötull talsmaður skyldubundinnar verkmenntunar og [[Kosningaréttur kvenna|kosningaréttar kvenna]]. Buisson var formaður franska Menntunarbandalagsins frá 1902 til 1906 og hafði umsjón með samningu laga um [[Veraldarhyggja|veraldarhyggju]]. Árið 1905 varð hann forseti þingnefndar sem samdi lög um [[Aðskilnaður ríkis og kirkju|aðskilnað ríkis og kirkju]] í Frakklandi.
Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út árið 1914 tók Buisson þátt í „heilaga bandalaginu“ (fr. ''Union sacrée''), sem var samningur sem franskir vinstrimenn gerðu um að styðja ríkisstjórnina og kalla ekki til verkfalla á meðan á stríðinu stæði.<ref name=":0" /> Buisson sat aftur á þingi árin 1919 til 1924 og vann að því að koma á sáttum milli Frakka og Þjóðverja, sér í lagi eftir [[hernám Ruhr-héraðsins]] árið 1923. Frá upphafi var Buisson stuðningsmaður [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] og hélt fundi ásamt þýskum friðarsinnum í París og Berlín.<ref name="IJC" /> Buisson hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1927 ásamt þýska prófessornum [[Ludwig Quidde]] fyrir sáttatilraunir þeirra milli þjóða sinna. Buisson tileinkaði verðlaunin starfsfólki franskra almenningsskóla.
=== Kennslufræðiorðabók Buissons ===
Ferdinand Buisson var aðalhöfundur kennslufræðiorðabókarinnar ''Dictionnaire de pédagogie et d'instruction primaire'', en með honum unnu að henni rúmlega 350 samstarfsmenn, einna helst [[James Guillaume]] sem var aðalritstjóri hennar. Fyrsta útgáfa bókarinnar kom út hjá bókafélaginu Hachette frá 1882 til 1887. Bókin var endurútgefin árið 1911.<ref>Cette version contient un article favorable aux [http://www.inrp.fr/edition-electronique/lodel/dictionnaire-ferdinand-buisson/document.php?id=3699 syndicats d'instituteurs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821203130/http://www.inrp.fr/edition-electronique/lodel/dictionnaire-ferdinand-buisson/document.php?id=3699 |date=2011-08-21 }}, quatre ans après la révocation de [[Marius Nègre]] par [[Georges Clemenceau|Clemenceau]], et alors même que le [[Syndicat national des instituteurs]] ne sera constitué qu'en 1920 et reconnu ''de facto'' par le gouvernement qu’en 1924. La rédaction de cet article a été confiée à [[Émile Glay]], alors secrétaire adjoint de la Fédération nationale des amicales d'instituteurs et futur secrétaire général adjoint du Syndicat national des instituteurs, présenté comme « disciple » de Ferdinand Buisson.</ref> Buisson samdi nokkrar greinar í bókinni, meðal annars um veraldarhyggju, innsæi og bænar. Orðabókin var talin „biblía“ veraldar- og lýðveldissinnaðra skóla í Frakklandi og sumir töldu hana í reynd hafa sett á fót veraldleg trúarbrögð til að koma í stað kristninnar. Buisson hélt því fram að hann hefði einfaldlega haldið eftir siðgæðisboðskapi kristninnar.
==Tilvísanir==
<references/>
{{Friðarverðlaun Nóbels}}
{{DEFAULTSORT:Buisson, Ferdinand}}
{{fd|1841|1932}}
[[Flokkur:Franskir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]]
qbfwz1m7etu893zea3zfgi1mkxmxt5z
Ibrahim Boubacar Keïta
0
158869
1987448
1918449
2026-11-16T16:03:11Z
TKSnaevarr
53243
/* Stjórnmálaferill */
1987448
wikitext
text/x-wiki
{{Forsætisráðherra
| nafn = Ibrahim Boubacar Keïta
| mynd = Ibrahim Boubacar Keïta au Parlement européen Strasbourg 10 décembre 2013 07 (cropped2).jpg
| myndatexti1 = {{small|Ibrahim Boubacar Keïta árið 2013.}}
| titill= Forseti Malí
| stjórnartíð_start= [[4. september]] [[2013]]
| stjórnartíð_end = [[19. ágúst]] [[2020]]
| forsætisráðherra = [[Django Sissoko]]<br>[[Oumar Tatam Ly]]<br>[[Moussa Mara]]<br>[[Modibo Keita]]<br>[[Abdoulaye Idrissa Maïga]]<br>[[Soumeylou Boubèye Maïga]]<br>[[Boubou Cissé]]
| forveri = [[Dioncounda Traoré]] {{small|(starfandi)}}
| eftirmaður = [[Assimi Goïta]] {{small|(formaður herstjórnar)}}
| titill2= Forsætisráðherra Malí
| stjórnartíð_start2= [[4. febrúar]] [[1994]]
| stjórnartíð_end2 = [[15. febrúar]] [[2000]]
| forseti2 = [[Alpha Oumar Konaré]]
| forveri2 = [[Abdoulaye Sékou Sow]]
| eftirmaður2 =[[Mandé Sidibé]]
| fæddur = {{fæðingardagur|1945|1|29}}
| fæðingarstaður = [[Koutiala]], [[franska Súdan]] (nú [[Malí]])
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2022|1|16|1945|1|29}}
| dánarstaður = [[Bamakó]], [[Malí]]
| stjórnmálaflokkur = Rassemblement pour le Mali
| trúarbrögð = [[Súnní]]
| maki = Keïta Aminata Maiga
| börn = 4
| háskóli = [[Háskólinn í Dakar]]<br>[[Panthéon-Sorbonne-háskóli]]
| þjóderni = [[Malí]]skur
}}
'''Ibrahim Boubacar Keïta''' (29. janúar 1945 – 16. janúar 2022), gjarnan kallaður '''IBK''', var [[malí]]skur stjórnmálamaður sem var forseti Malí frá september 2013 þar til malíski herinn steypti honum af stóli í ágúst árið 2020. Hann hafði áður verið forsætisráðherra Malí frá 1994 til 2000 og forseti malíska þingsins frá 2002<ref name="Profile">[http://www.assemblee-nationale.insti.ml/orga_int/president/cv_prdt.htm National Assembly page for Keïta] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009193341/http://www.assemblee-nationale.insti.ml/orga_int/president/cv_prdt.htm |date=9 October 2007}}.</ref><ref name="Bamanet">[http://www.bamanet.net/actualite/news/3026.html Candidate profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904113831/http://www.bamanet.net/actualite/news/3026.html |date=4. september 2007}}, Bamanet.net, 20. apríl 2007.</ref> til 2007.<ref name="Effet">[http://www.essor.gov.ml/jour/cgi-bin/view_article.pl?id=16528 "L'EFFET "IBK""] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927012217/http://www.essor.gov.ml/jour/cgi-bin/view_article.pl?id=16528 |date=27. september 2007}}, ''L'Essor'', number 16,026, 4. september 2007.</ref> Keïta stofnaði miðvinstriflokkinn [[Rassemblement pour le Mali]] (ísl. ''Fylking fyrir Malí'' eða RPM) árið 2001.<ref>[http://www.rpm.org.ml/mes_photos/BPN-RPM%202007.pdf National Political Bureau of the RPM]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}.</ref> Eftir nokkur misheppnuð framboð var Keïta kjörinn forseti Malí árið 2013 og endurkjörinn árið 2018. Hann sagði af sér þann 19. ágúst árið 2020 eftir að uppreisnarmenn úr hernum tóku hann til fanga.<ref>{{Cite web|title=Mali's Keita resigns as president after military coup|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/mali-keita-resigns-president-military-mutiny-200819013009179.html|access-date=2020-08-19|website=www.aljazeera.com}}</ref>
==Æska og menntun==
Keïta fæddist í [[Koutiala]] í þáverandi [[Franska Súdan|frönsku Súdan]].<ref name=Profile/><ref name=Bamanet/> Hann gekk í gagnfræðaskólann [[Lycée Janson-de-Sailly]] í [[Paris]] og [[Lycée Askia-Mohamed]] í [[Bamako]] og hélt síðan áfram í framhaldsnám í [[Háskólinn í Dakar|Háskólanum í Dakar]] og [[Panthéon-Sorbonne-háskóli|Panthéon-Sorbonne-háskólanum]] í París. Keïta er með [[Mastersgráða|mastersgráðu]] í [[sagnfræði]].
Að loknu námi vann Keïta sem rannsóknarmaður við [[CNRS]] og kenndi áfanga um stjórnmál [[Þriðji heimurinn|þriðja heimsins]] við Panthéon-Sorbonne-háskólann. Hann sneri aftur til Malí árið 1986 og gerðist ráðgjafi [[Evrópski þróunarsjóðurinn|Evrópska þróunarsjóðsins]] í fyrstu þróunarverkefnum [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] í landinu. Hann varð síðar framkvæmdastjóri frönsku barnahjálparsamtakanna [[Terre des hommes]] í Malí.
==Stjórnmálaferill==
Þegar stjórnmálaflokkurinn [[Bandalag fyrir lýðræði í Malí]] (ADEMA-PASJ) var stofnaður árið 1991 varð Keïta ritari flokksins í Afríku- og alþjóðasamskiptum.<ref>[http://www.adema-pasj.org/index.php?milieu=5&detail=comite_mai_1991 "Membres du conseil exécutif de l'Adéma-PASJ élus au congrès constitutif du 25 et 26 Mai 1991."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140514163944/http://www.adema-pasj.org/index.php?milieu=5&detail=comite_mai_1991 |date=2014-05-14 }}, ADEMA.</ref> Hann var aðstoðarframkvæmdastjóri í sigursælu forsetaframboði [[Alpha Oumar Konaré]] árið 1992. Eftir að Konaré tók við forsetaembætti útnefndi hann Keïta helsta utanríkisráðgjafa og talsmann sinn í júní árið 1992. Í nóvember sama ár útnefndi Konaré Keïta svo sendherra Malí á [[Fílabeinsströndin]]ni, [[Gabon]], [[Búrkína Fasó]] og [[Níger]].<ref name=Profile/><ref name=Bamanet/>
Í nóvember árið 1993 var Keïta útnefndur utanríkisráðherra og ráðherra Afríkusamstarfs. Þann 4. febrúar árið 1994 útnefndi Konaré hann forsætisráðherra. Keïta hélt því embætti til ársins 2000.<ref name=Profile/><ref name=Bamanet/> Keïta var kjörinn forseti ADEMA á fyrsta landsþingi flokksins í september árið 1994.<ref>[http://www.adema-pasj.org/index.php?milieu=5&detail=comite_sept_1994 "Membres du conseil exécutif de l'Adéma-PASJ élus au premier congrès ordinaire de Septembre 1994."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913041532/http://www.adema-pasj.org/index.php?milieu=5&detail=comite_sept_1994 |date=2014-09-13 }}, ADEMA.</ref> Hann sagði af sér sem forsætisráðherra þann 13. september árið 1997 í kjölfar forseta- og þingkosninga<ref>"Mali: Prime Minister Keita resigns", Radio France Internationale (nl.newsbank.com), 14. september 1997.</ref> en Konaré endurútnefndi hann í embættið þegar ný stjórn var mynduð þann 16. september.<ref>"Mali: President Konare forms new cabinet", RTM radio, Bamako (nl.newsbank.com), 17. september 1997.</ref> Keïta var endurkjörinn forseti ADEMA í október 1999.<ref>[http://www.adema-pasj.org/index.php?milieu=5&detail=comite_1999_2000 "DIRECTION NATIONALE: Comité exécutif 1999 - 2000"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308205530/http://www.adema-pasj.org/index.php?milieu=5&detail=comite_1999_2000 |date=2014-03-08 }}, ADEMA.</ref> Í nóvember árið 1999 var Keïta útnefndur varaforseti [[Alþjóðasamband jafnaðarmanna|Alþjóðasambands jafnaðarmanna]].<ref name=Profile/>
Þann 14. febrúar árið 2000 neyddist Keïta til að segja af sér sem forsætisráðherra vegna innanflokksdeilna í ADEMA. Hann yfirgaf síðan flokksforystuna í október sama ár og stofnaði sinn eigin flokk, Fylkingu fyrir Malí (fr. Rassemblement pour le Mali). Keïta hefur verið leiðtogi flokksins frá stofnun hans þann 30. júní árið 2001.<ref name=Profile/><ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/mali/malipartis/231creationrpm.htm "L'ancien Premier ministre, Ibrahim Boubacar Keita, crée son parti"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927001644/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/mali/malipartis/231creationrpm.htm |date=27. september 2007}}, ''Afrique Express'', tbl. 231, 2. júlí 2001.</ref> Hann bauð sig fram fyrir flokkinn í forsetakosningum Malí árið 2002 og vann sér stuðning margra leiðtoga og stofnana malískra [[Íslam|múslima]]. Þrátt fyrir þennan stuðning efuðust margir um að stefnumál Keïta samræmdust íslamstrú og bentu á hann hefði heimilað stofnun [[Spilavíti|spilavíta]] og [[Happdrætti|happdrætta]] sem forsætisráðherra.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1953128.stm "Mali's Muslim leaders back ex-premier"], BBC News, 26 April 2002.</ref>
Í fyrstu umferð forsetakosninganna þann 28. apríl hlaut Keïta um 21% atkvæða og lenti í þriðja sæti á eftir [[Amadou Toumani Touré]] og [[Soumaïla Cissé]].<ref name="CC">[http://www.essor.gov.ml/cgi-bin/view_article.pl?id=1652 "1er tour de l'élection présidentielle au Mali : Verdict de la Cour Constitutionnelle"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213191534/http://www.essor.gov.ml/cgi-bin/view_article.pl?id=1652 |date=2012-02-13 }}, ''L'Essor'', 9. maí 2002.</ref> Hann sakaði stjórnvöld um kosningamisferli og taldi að átt hefði verið við atkvæði til að koma í veg fyrir að hann kæmist í aðra umferð.<ref>Joan Baxter, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1971576.stm "Mali court reviews 'vote-rigging'"], BBC News, 7. maí 2002.</ref><ref>[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=31806 "MALI: Malians await court's decision"], IRIN, 7. maí 2002.</ref> Þann 9. maí komst stjórnlagadómstóll Malí að þeirri niðurstöðu að haldið skyldi áfram til annarrar kosningaumferðar á milli Touré og Cissé þrátt fyrir að bent hefði verið á verulega vankanta á framkvæmd kosninganna.<ref name=Affirms>[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=31871 "Mali: Constitutional Court affirms second round"], IRIN, 10. maí 2002.</ref><ref name=Backs>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1979369.stm "Mali's opposition backs general"], BBC News, 10. maí 2002.</ref> Samkvæmt stjórnlagadómstólnum vann Keïta 21,03% atkvæðanna, aðeins um 4.000 færri atkvæði en Cissé.<ref name=CC/><ref name=Backs/> Sama dag lýsti Keïta yfir stuðningi við kosningabandalag Touré, Espoir 2002, í annarri kosningaumferðinni.<ref name=Affirms/><ref name=Backs/> Hann lýsti sjálfum sér sem „löghlýðnum manni“ og sagði að stjórnlagadómstóllinn hefði fylgt lögum.<ref name=Backs/> Touré vann seinni kosningaumferðina.<ref name=Time>[http://www.koulouba.pr.ml/article.php3?id_article=795 2002 timeline] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904163558/http://www.koulouba.pr.ml/article.php3?id_article=795 |date=4. september 2006}} on the official site of the Malian presidency.</ref>
Keïta var kjörinn á malíska þingið eftir þingkosningar árið 2002<ref name=Profile/><ref name=Bamanet/><ref name="Mouvance">[http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?reg_id=0&art_cle=37828 "Législatives au Mali: la mouvance présidentielle en tête au 1er tour"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930184152/http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?reg_id=0&art_cle=37828 |date=30 September 2007}}, AFP (''[[Jeune Afrique|Jeuneafrique.com]]''), 6. júlí 2007.</ref> í fyrstu umferð.<ref name=Bamanet/><ref name=Mouvance/> Hann var svo kjörinn forseti þingsins þann 16. september 2002<ref name=Profile/><ref name=Time/><ref name=Francis>Francis Kpatindé, [http://www.jeuneafrique.com/jeune_afrique/article_jeune_afrique.asp?art_cle=LIN07102retouatiekr0 "Retour triomphal pour Ibrahim Boubacar Keita"]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}, ''Jeune Afrique'', 7. október 2002.</ref><ref name=AE>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/mali/malipol/257demissiongouvernement.htm "Démission du gouvernement, Ahmed Mohamed Ag Hamani reconduit au poste de premier ministre"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110025119/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/mali/malipol/257demissiongouvernement.htm |date=10. nóvember 2007 }}, ''Afrique Express'', tbl. 257, 17. október 2002.</ref> með víðtækum stuðningi, þar á meðal stuðningi ADEMA.<ref name=Francis/> Hann hlaut 115 atkvæði 138 þingmanna<ref name=Francis/><ref name=AE/> en eini mótframbjóðandi hans, [[Noumoutié Sogoba]], hlaut átta og fimmtán þingmenn sátu hjá.<ref name=Francis/>
Keïta var jafnframt kjörinn forseti framkvæmdanefndar [[Afríska þingmannasambandið|Afríska þingmannasambandsins]] þann 24. október árið 2002 á ráðstefnu þess í [[Kartúm]].<ref name=Profile/>
Keïta bauð sig aftur fram til forseta fyrir Fylkinguna fyrir Malí í kosningum ársins 2007.<ref>[http://www.apanews.net/article.php3?id_article=19935 "IBK investi par son parti candidat à l’élection présidentielle prochaine au Mali"] {{webarchive|url=https://archive.today/20070805234848/http://www.apanews.net/article.php3?id_article=19935 |date=5. ágúst 2007 }}, African Press Agency, 28. janúar 2007.</ref> Touré vann endurkjör með yfirburðum en Keïta lenti í öðru sæti og hlaut 19,15% atkvæðanna.<ref>[http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?art_cle=36776 "Présidentielle au Mali: la Cour constitutionnelle valide la réélection de Touré"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930163653/http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?art_cle=36776 |date=30. september 2007 }}, AFP, 12. maí 2007.</ref> Keïta og aðrir mótframbjóðendur Touré kröfðust þess að kosningarnar yrðu lýstar ógiltar og vændu stjórnvöld um kosningamisferli.<ref>[http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?art_cle=36597 "Mali: l'opposition conteste la présidentielle sans attendre les résultats"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930165342/http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?art_cle=36597 |date=30 September 2007 }}, AFP, 1. maí 2007.</ref> Stjórnlagadómstóll féllst ekki á þetta og Keïta lýsti því yfir þann 19. maí að breiðfylking stjórnarandstæðinganna myndi sætta sig við þá niðurstöðu og sigur Touré.<ref>[http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=68&art_id=nw20070520215240812C984842 "Mali opposition concedes Toure's re-election"], Reuters, 21. maí 2007.</ref>
Keïta bauð sig fram til endurkjörs á þing í kosningum árið 2007.<ref>B. S. Diarra, [http://www.lemali.fr/politique/actualites_politiques_au_mali/faut-il_abattre_ibk_?_200706184957.html "Faut-il abattre IBK ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220212830/http://www.lemali.fr/politique/actualites_politiques_au_mali/faut-il_abattre_ibk_?_200706184957.html|date=20. febrúar 2018}}, ''Aurore'', 18. júní 2007.</ref><ref name="IV">[http://www.essor.gov.ml/jour/cgi-bin/view_article.pl?id=16125 "Commune IV : DUEL SINGULIER"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927012232/http://www.essor.gov.ml/jour/cgi-bin/view_article.pl?id=16125|date=27. september 2007}}, ''L'Essor'', 19. júlí 2007.</ref> Kosningalisti Keïta hlaut 31,52% atkvæðanna í fyrstu umferð þann 1. júlí,<ref name=Mouvance/><ref name=IV/> litlu meira en listi óháða frambjóðandans Moussa Mara, sem hlaut 30,70%.<ref name=IV/> Listi Keïta vann nauman sigur í seinni umferðinni þann 22. júlí með 51,59% atkvæða.<ref>M. Kéita, [http://www.essor.gov.ml/jour/cgi-bin/view_article.pl?id=16169 "2è tour des législatives à Bamako : AVANTAGE À L'ADEMA ET AU CNID"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927012200/http://www.essor.gov.ml/jour/cgi-bin/view_article.pl?id=16169|date=27 September 2007}}, ''L'Essor'', number 15,996, 24. júlí 2007.</ref> Keïta bauð sig ekki fram til endurkjörs sem forseti þingsins.<ref name=Effet/><ref>[http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?art_cle=38997 "Mali: Dioncounda Traoré élu président de l'Assemblée nationale"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930181957/http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?art_cle=38997 |date=30. september 2007 }}, AFP, 3. september 2007.</ref>
Keïta sat á [[Afríkuþingið|Afríkuþinginu]] fyrir Malí.<ref>[http://www.pan-africanparliament.org/AboutPAP_PAPMemberCountries.aspx List of members of the Pan-African Parliament] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312084541/http://www.pan-africanparliament.org/AboutPAP_PAPMemberCountries.aspx |date=12 March 2008 }}.</ref> Frá 2007 til 2008 var hann meðlimur í utanríkismálanefnd og nefnd um Afríkusamvinnu á malíska þinginu.<ref>[http://www.assemblee-nationale.insti.ml/List_dep/comm_ae.html "Liste des députés membres de la commission Affaires Etrangères-Maliens de l'extérieur et Intégration Africaine"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231010625/http://www.assemblee-nationale.insti.ml/List_dep/comm_ae.html |date=31. desember 2009 }}, heimasíða malíska þingsins.</ref> Auk þess að sitja á malíska þinginu sat Keïta á þingi [[Efnahagsbandalag Vestur-Afríkuríkja|Efnahagsbandalags Vestur-Afríkuríkja]].<ref>[http://www.assemblee-nationale.insti.ml/List_dep/list_cedeao.htm "Liste des députés Membres du Parlement de la CEDEAO"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923175429/http://www.assemblee-nationale.insti.ml/List_dep/list_cedeao.htm |date=23. september 2015 }}, heimasíða malíska þingsins.</ref>
==Forseti Malí==
[[Mynd:Ibrahim Boubacar Keïta with Obamas 2014.jpg|thumb|right|Ibrahim Boubacar Keïta og eiginkona hans, [[Keïta Aminata Maiga]], ásamt bandarísku forsetahjónunum [[Barack Obama|Barack]] og [[Michelle Obama]] árið 2014.]]
Keïta bauð sig aftur fram til forseta í kosningum árið 2013 og þótti snemma sigurstranglegur.<ref>{{cite news|last=R.|first=A.|title=A relatively calm affair|url=https://www.economist.com/blogs/baobab/2013/07/mali-s-election|accessdate=30 July 2013|newspaper=[[The Economist]]|date=29 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Voters defy threats as polls close in Mali|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/07/2013728193018763120.html|accessdate=30 July 2013|newspaper=[[Al-Jazeera]]|date=28 July 2013}}</ref> Hann vann kosningarnar í annarri umferð á móti [[Soumaïla Cissé]] og var svarinn í embætti þann 4. september árið 2013.<ref>Tiemoko Diallo and Adama Diarra, [https://www.reuters.com/article/2013/09/04/us-mali-keita-idUSBRE9830TM20130904 "Mali's new president promises to bring peace, fight graft"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924184240/http://www.reuters.com/article/2013/09/04/us-mali-keita-idUSBRE9830TM20130904 |date=2015-09-24 }}, Reuters, 4 September 2013.</ref> Keïta hafði lofað að setja hæfni frekar en stjórnmálaskoðanir í forgang við útnefningu ráðherra og því útnefndi hann bankastarfsmanninn [[Oumar Tatam Ly]] í embætti forsætisráðherra þann 5. september.<ref>[http://in.reuters.com/article/2013/09/05/mali-primeminister-idINL6N0H14AA20130905 "New Mali president names banker as first prime minister"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140110092159/http://in.reuters.com/article/2013/09/05/mali-primeminister-idINL6N0H14AA20130905 |date=2014-01-10 }}, Reuters, 6 September 2013.</ref> Eftir að Oumar Tatam Ly sagði af sér útnefndi Keïta [[Moussa Mara]] forsætisráðherra (frá 5. apríl 2014 til 9. janúar 2015) og síðan [[Modibo Keita (f. 1942)|Modibo Keita]] (frá 9. janúar 2015 til 7. apríl 2018). Þegar Keita sagði af sér var [[Soumeylou Boubéye Maïga]] útnefndur forsætisráðherra en sagði af sér þann 18. apríl árið 2019 vegna fjöldamótmæla gegn fjöldamorðum malískra veiðimanna á rúmlega hundrað Fulani-hirðingjum í þorpinu Ogassagou.<ref>{{Cite web|last=Sahelien.com|title=Mali: Soumeylou Boubeye Maïga appointed Prime Minister {{!}} sahelien.com {{!}} English|url=https://sahelien.com/en/mali-soumeylou-boubeye-maiga-appointed-prime-minister/|access-date=2020-08-20|language=en-US}}</ref> Þann 22. apríl 2019 útnefndi Keïta [[Boubou Cissé]] í embætti forsætisráðherra.
Þann 18. apríl 2020 frömdu malískir hermenn [[valdarán]] gegn Keïta og Cissé og handtóku þá.<ref>{{cite news |last1=Kelly |first1=Jeremy |title=Mali PM and president under arrest, claim army mutineers |url=https://www.thetimes.co.uk/article/mali-pm-and-president-under-arrest-claim-army-mutineers-nf6x5qv0b |accessdate=18 August 2020 |work=[[The Times]] |date=18 August 2020}}</ref> Daginn eftir leysti Keïta upp þingið og tilkynnti afsögn sína þar sem hann vildi ekki að „blóði yrði úthellt“ til þess að hann gæti haldið í völdin.<ref>{{Cite web |url=https://news.trust.org/item/20200818232455-mcg5m/ |title=Mali's Keita resigns after military mutiny |access-date=2020-09-08 |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031135926/https://news.trust.org/item/20200818232455-mcg5m/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://apnews.com/54737684e3e2a84f9b44656de7343e56 Mali’s president announces resignation on state television]</ref> Keïta var sleppt úr haldi þann 27. ágúst samkvæmt talsmanni nýju herstjórnarinnar.<ref>{{cite news |last1=Diallo |first1=Tiemoko |last2=(writing) Prentice |first2=Alessandra |last3=(ed.) Chopra |first3=Toby |title=Ousted Mali president Keita has been freed by coup leaders, says junta spokesman |url=https://www.reuters.com/article/us-mali-security/ousted-mali-president-keita-has-been-freed-by-coup-leaders-says-junta-spokesman-idUSKBN25N1US |accessdate=27 August 2020 |agency=[[Reuters]] |date=27 August 2020}}</ref>
==Einkahagir==
Keïta er kvæntur [[Keïta Aminata Maiga]] og á fjögur börn.<ref>{{cite web |author=Issouf Sanogo |url=http://www.africareview.com/Analysis/Keita-the-man-to-unify-troubled-Mali--/-/979190/1946096/-/126p44lz/-/index.html |title=Ibrahim Boubacar Keita, the man to unify troubled Mali |publisher=Africa Review |date=13 August 2013 |accessdate=15 December 2015 |archive-date=22 desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094234/http://www.africareview.com/Analysis/Keita-the-man-to-unify-troubled-Mali--/-/979190/1946096/-/126p44lz/-/index.html |url-status=dead }}</ref> Sonur hans, [[Karim Keïta|Karim]], situr á malíska þinginu og er kvæntur dóttur [[Issaka Sidibé]], núverandi þingforseta.<ref>{{cite web|author= |url=https://www.reuters.com/article/us-mali-parliament-idUSBREA0L1KC20140122 |title=Ally of Mali's President Keita elected parliament speaker |publisher=Reuters |date=22 January 2014 |accessdate=15 December 2015}}</ref>
==Tilvísanir==
{{reflist|2}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=Forsætisráðherra Malí
|frá=[[4. febrúar]] [[1994]]
|til=[[15. febrúar]] [[2000]]
|fyrir=[[Abdoulaye Sékou Sow]]
|eftir=[[Mandé Sidibé]]
}}
{{Erfðatafla
|titill=Forseti Malí
|frá=[[4. september]] [[2013]]
|til=[[19. ágúst]] [[2020]]
|fyrir=[[Dioncounda Traoré]]<br>{{small|(starfandi)}}
|eftir=[[Assimi Goïta]]<br>{{small|(formaður herstjórnar)}}
}}
{{Töfluendir}}
{{fd|1945|2022}}
{{DEFAULTSORT:Keïta, Ibrahim Boubacar}}
[[Flokkur:Forsetar Malí]]
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Malí]]
d2l3xmfqvlyeprc0ganu48tzn3x9n8h
Manneskja ársins hjá Time
0
159412
1987486
1979268
2026-11-16T22:21:18Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987486
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Manneskja ársins hjá ''Time''}}
'''Manneskja ársins''' (e. '''Person of the Year'''; kynjað sem [karl]maður ársins eða kona ársins til ársins 1999) er árlegt eintak af bandaríska tímaritinu ''[[Time]]'' sem fjallar um einstakling, hóp, hugmynd eða hlut sem hefur „til hins betra eða verra […] gert mest til þess að hafa áhrif á atburði ársins“.<ref>{{cite book | title=Person of the Year: 75th Anniversary Celebration | edition=Special Collector's | location=New York | publisher=Time Books | year=2002 | oclc=52817840}}</ref>
==Bakgrunnur==
Sú hefð að velja mann ársins hófst árið 1927 þegar ritstjórar ''[[Time]]'' veltu fyrir sér hverjir hefðu verið mest áberandi í fréttum ársins. Með hugmyndinni átti líka að bæta upp fyrir það að flugmaðurinn [[Charles Lindbergh]] hafði ekki birst á forsíðu blaðsins eftir sögulegt einstaklingsflug sitt yfir Atlantshafið sama ár. Í lok ársins voru því tvær flugur slegnar í einu höggi með því að hafa Lindbergh á forsíðunni.<ref>''Time'' (2002), ''Person of the Year: 75th Anniversary Celebration'', p. 1.</ref>
==Listi yfir manneskjur ársins==
{{plain row headers}}
{| class="wikitable sortable plain-row-headers"
! scope="col" width="4%" | Ár
! scope="col" width="4%" | Mynd
! scope="col" width="15" | Val
! scope="col" width="10%" | Ævi
! scope="col" width="43%" | Athugasemdir
! scope="col" width="17%" | Í öðru sæti
|-
| 1927
| [[File:Charles Lindbergh Time cover 1928.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" |[[Charles Lindbergh]]
| 1902–1974
| Fyrsta einstaklingsflugið yfir [[Atlantshafið]].
| Rowspan=73 |
|-
| 1928
| [[File:Walter Chysler Time cover 1929.webp|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Walter Chrysler]]
| 1875–1940
| Árið 1928 stóð Chrysler fyrir samruna [[Chrysler-félagið|Chrysler-félagsins]] við Dodge og hóf síðan að reisa [[Chrysler-byggingin|Chrysler-bygginguna]].
|-
| 1929
| [[File:Owen D. Young on TIME Magazine, January 6, 1930.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Owen D. Young]]
| 1874–1962
| Young var formaður nefndar sem samdi árið 1929 [[Young-áætlunin|Young-áætlunina]] til að auðvelda Þjóðverjum að greiða [[Stríðsskaðabætur í fyrri heimsstyrjöldinni|stríðsskaðabætur]] vegna [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]].
|-
| 1930
| [[File:Gandhi Time cover 1931.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Mahatma Gandhi]]
| 1869–1948
| Gandhi var leiðtogi [[Sjálfstæðisbarátta Indlands|indversku sjálfstæðishreyfingarinnar]]. Árið 1930 leiddi hann 400 km mótmælagöngu gegn lagningu saltskatts í [[breska Indland]]i.
|-
| 1931
| [[File:Pierre Laval-TIME-1932.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Pierre Laval]]
| 1883–1945
| Laval var kjörinn [[forsætisráðherra Frakklands]] árið 1931. Laval var vinsæll í bandarískum fjölmiðlum á þessum tíma fyrir að andmæla [[Hoover-stöðvunin]]ni, tímabundinni frystingu á greiðslu stríðsskaðabóta úr fyrri heimsstyrjöldinni sem var óvinsæl bæði í Frakklandi og Bandaríkjunum.<ref>{{cite web |url=http://www.time.com/time/covers/0,16641,19320104,00.html |title=Original ''Time'' article |access-date=2020-10-14 |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813192000/http://www.time.com/time/covers/0,16641,19320104,00.html |url-status=dead }}</ref>
|-
| 1932
| [[File:Franklin D. Roosevelt on Time cover 1933.webp|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Franklin D. Roosevelt]]
| 1882–1945
| Roosevelt vann stórsigur í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1932|forsetakosningum Bandaríkjanna árið 1932]] á móti sitjandi forsetanum [[Herbert Hoover]].
|-
| 1933
| [[File:1933 Time Man of the Year cover alt 2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Hugh S. Johnson]]
| 1882–1942
| Árið 1933 var Johnson útnefndur framkvæmdastjóri viðreisnarframkvæmdaráðs Bandaríkjanna. Franklin D. Roosevelt forseti fól honum að sameina iðnað, verkalýð og ríkisstjórn til að semja reglur um „sanngjörn vinnubrögð“ og staðlað verðlag.
|-
| 1934
| [[File:Franklin D. Roosevelt Time cover 1935.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Franklin D. Roosevelt]] (2)
| 1882–1945
| Roosevelt var [[forseti Bandaríkjanna]] frá 1933 til 1945. Árið 1934 var aðgerðaáætlun hans, [[Ný gjöf|nýja gjöfin]], farin að bera ávöxt.
|-
| 1935
| [[File:Haile Selassie Time cover 1936.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Haile Selassie]]
| 1892–1975
| Selassie var [[Eþíópíukeisari]] árið 1935, þegar Ítalir réðust inn í landið og hófu [[annað stríð Ítalíu og Eþíópíu]].
|-
| 1936
| [[File:Vincenzo Laviosa - Duke and Duchess of Windsor - Google Art Project (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Wallis Simpson]]
| 1896–1986
| Árið 1936 leiddi samband Simpsons við [[Játvarður 8. Bretlandskonungur|Játvarð 8. Bretlandskonung]] til þess að konungurinn sagði af sér til að geta kvænst henni.
|-
| rowspan="2" | 1937
| [[File:Chiang Kai-shek(蔣中正).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Chiang Kai-shek]]
| 1887–1975
| Chiang var forsætisráðherra Lýðveldisins Kína við upphaf [[Annað stríð Kína og Japan|seinna stríðs Kína og Japans]] árið 1937.
|-
| [[File:Soong May-ling wearing China Air Force pin.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Soong Mei-ling]]
| 1898–2003
| Soong var eiginkona Chiangs Kai-shek frá 1927 þar til hann lést árið 1975. Í blaðinu var hún kölluð Frú Chiang Kai-shek og þau voru bæði heiðruð í blaðinu sem „hjón ársins“.<ref name="Soong">{{cite web |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2019712_2019710_2019671,00.html |title=Mme Chiang Kai-Shek: 1937 |author=Joan Levenstein |access-date=December 7, 2016 |work=Time}}</ref>
|-
| 1938
| [[File:Bundesarchiv Bild 183-H1216-0500-002, Adolf Hitler (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Adolf Hitler]]
| 1889–1945
| Sem [[kanslari Þýskalands]] stóð Hitler árið 1938 fyrir sameiningu landsins við [[Austurríki]] og [[Súdetaland]] með ''[[Anschluss]]''-ferlinu annars vegar og [[München-sáttmálinn|Münchenarsamkomulaginu]] hins vegar. Í stað venjulegrar portrettmyndar var forsíðan skreytt teikningu eftir [[Rudolph von Ripper]] sem bar titilinn „Hitler leikur haturssálminn“.<ref name=HitlerCover>{{cite news|work=Time|url=https://time.com/5573720/hitler-world-influence/|title=130 Years After Hitler's Birth, He Continues to Live as a Symbol of Evil|first=Jeffrey|last=Kluger|author-link=Jeffrey Kluger|archive-date=2020-05-22|access-date=2020-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522042547/https://time.com/5573720/hitler-world-influence/|url-status=dead}}</ref>
|-
| 1939
| [[File:CroppedStalin1943.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Jósef Stalín]]
| 1878–1953
| Árið 1939 var Stalín [[aðalritari sovéska kommúnistaflokksins]] og í reynd leiðtogi Sovétríkjanna. Hann stóð fyrir undirritun [[Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn|griðasáttmála]] við [[þriðja ríkið]] og síðan fyrir sameiginlegri [[Innrásin í Pólland|innrás í Pólland]].
|-
| 1940
| [[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Winston Churchill]]
| 1874–1965
| Churchill var [[forsætisráðherra Bretlands]] árið 1940 í [[Orrustan um Dunkerque|flóttanum frá Dunkerque]] og [[Orrustan um Bretland|orrustunni um Bretland]].
|-
| 1941
| [[File:Franklin Roosevelt signing declaration of war against Japan.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Franklin D. Roosevelt]] (3)
| 1882–1945
| Roosevelt var [[forseti Bandaríkjanna]] árið 1941 þegar [[árásin á Perluhöfn]] var gerð og Bandaríkin gengu inn í [[seinni heimsstyrjöldin]]a. Ritstjórn blaðsins var búin að velja teiknimyndapersónuna [[Dúmbó]] fyrir forsíðuna sem „spendýr ársins“ áður en árásin var gerð en eftir hana var ákveðið að setja Roosevelt í staðinn.<ref name="WDFM">{{cite web |url=https://www.waltdisney.org/blog/timely-dumbo-almost-cover-boy |title=The Timely "Dumbo": Almost a Cover Boy |work=[[Walt Disney Family Museum]] |date=May 16, 2011 |accessdate=December 7, 2017}}</ref>
|-
| 1942
| [[File:JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Jósef Stalín]] (2)
| 1878–1953
| Árið 1942 var Stalín bæði [[aðalritari sovéska kommúnistaflokksins]] og [[forsætisráðherra Sovétríkjanna]] og stýrði ríkinu á meðan [[orrustan um Stalíngrad]] var háð.
|-
| 1943
| [[File:George C. Marshall, U.S. Secretary of State (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[George Marshall]]
| 1880–1959
| Sem yfirmaður hershöfðingjaráðs Bandaríkjahers lék Marshall árið 1943 lykilhlutverk í skipulagningu heráætlunar Bandaríkjamanna í seinni heimsstyrjöldinni.
|-
| 1944
| [[File:General Dwight D. Eisenhower.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Dwight D. Eisenhower]]
| 1890–1969
| Eisenhower var æðsti herleiðtogi bandamanna í Evrópu við [[Innrásin í Normandí|innrásina í Normandí]] 1944.
|-
| 1945
| [[File:Harry S. Truman.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Harry S. Truman]]
| 1884–1972
| Truman varð forseti Bandaríkjanna eftir dauða Franklins D. Roosevelt árið 1945 og skipaði [[kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki]].
|-
| 1946
| [[File:James F. Byrnes cph.3c32232.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[James F. Byrnes]]
| 1879–1972
| Byrnes var utanríkisráðherra Bandaríkjanna í [[Íransdeilan 1946|Íransdeilunni 1946]] og tók æ harðari afstöðu gegn Stalín. Í [[Vonarræðan|ræðu sinni um stefnu Bandaríkjanna í garð Þýskalands]] lagði hann línurnar fyrir utanríkisstefnu landsins á komandi árum, hafnaði [[Morgenthau-áætlunin]]ni og gaf Þjóðverjum von um betri framtíð.
|-
| 1947
| [[File:George C. Marshall, U.S. Secretary of State (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[George Marshall]] (2)
| 1880–1959
| Marshall var útnefndur utanríkisráðherra Bandaríkjanna árið 1947 og var einn af hönnuðum [[Marshalláætlunin|Marshalláætlunarinnar]].
|-
| 1948
| [[File:Truman initiating Korean involvement.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Harry S. Truman]] (2)
| 1884–1972
| Truman var sjálfur kjörinn Bandaríkjaforseti [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1948|árið 1948]], sem var talinn einn óvæntasti kosningasigur í sögu Bandaríkjanna.<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/general-article/truman-politics/ |title=General Article: Presidential Politics |author=''[[American Experience]]'' |publisher=pbs.org |date= |access-date=2020-10-14 |archive-date=2017-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221085231/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/general-article/truman-politics/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sampler.isr.umich.edu/2012/featured/isr-and-the-truman-dewey-upset/ |title=ISR and the Truman/Dewey upset |author=Susan Rosegrant |editor=''[[University of Michigan]]'' |publisher=isr.umich.edu |date=April 18, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402213551/http://www.sampler.isr.umich.edu/2012/featured/isr-and-the-truman-dewey-upset/ |archivedate=April 2, 2013 |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://life.time.com/history/dewey-defeats-truman-the-story-behind-a-classic-political-photo/#1 |title=Behind the Picture: ‘Dewey Defeats Truman’ |author=Ben Cosgrove |publisher=Time Magazine |date=October 21, 2012 |access-date=október 14, 2020 |archive-date=maí 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505005029/http://life.time.com/history/dewey-defeats-truman-the-story-behind-a-classic-political-photo/#1 |url-status=dead }}</ref>
|-
| 1949
| [[File:Sir Winston S Churchill.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Winston Churchill]] (2)
| 1874–1965
| Churchill var lýstur „maður hálfaldarinnar“ eftir að hafa leitt Bretland og bandamenn til sigurs í seinni heimsstyrjöldinni. Árið 1949 var Churchill leiðtogi stjórnarandstöðunnar í Bretlandi.
|-
| 1950
| [[File:Man-of-the-Year-TIME-1951.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Bandaríkjaher|Bandaríski hermaðurinn]]
|
| Í nafni bandarískra hermanna í [[Kóreustríðið|Kóreustríðinu]] (1950–1953).
|-
| 1951
| [[File:Dr Mohammad Mosaddeq.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Múhameð Mossadek]]
| 1882–1967
| Árið 1951 var Mossadek kjörinn forsætisráðherra [[Íran]]s. Hann rak vestræn olíufélög frá landinu og hóf þannig [[Abadankreppan|Abadankreppuna]].
|-
| 1952
| [[File:Queen Elizabeth II-TIME-1953.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
| 1926–2022
| Árið 1952 tók Elísabet við krúnu [[Bretland]]s og [[Breska samveldið|breska samveldisins]] eftir dauða föður síns, [[Georg 6. Bretlandskonungur|Georgs 6. konungs]].
|-
| 1953
| [[File:Konrad-Adenauer-TIME-1954.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Konrad Adenauer]]
| 1876–1967
| Árið 1953 var Adenauer endurkjörinn [[Kanslari Þýskalands|kanslari Vestur-Þýskalands]].
|-
| 1954
| [[File:Senator John Foster Dulles (R-NY) (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[John Foster Dulles]]
| 1888–1959
| Sem utanríkisráðherra Bandaríkjanna árið 1954 var Dulles hönnuður [[Suðaustur-Asíubandalagið|Suðaustur-Asíubandalagsins]].
|-
| 1955
| [[File:Mr. Harlow H. Curtice, General Manager. Buick Motor Division.jpg|frameless|center|upright=0.3]] <!-- Do NOT place a non-free file here, per WP:NFTABLE and WP:NFLISTS -->
! scope="row" | [[Harlow Curtice]]
| 1893–1962
| Curtice var forseti [[General Motors]] (GM) frá 1953 til 1958. Árið 1955 seldi GM fimm milljónir farartækja og varð fyrst fyrirtækja til að þéna heilan milljarð Bandaríkjadollara á einu ári.<ref>{{Cite news |title=Harlow H. Curtice is dead at 69 |work=[[The New York Times]] |date=November 4, 1962 |url=http://select.nytimes.com/mem/archive/pdf?res=F40A11F9385B12718DDDAD0894D9415B828AF1D3 |accessdate=October 6, 2009}} (fee for article)</ref>
|-
| 1956
| [[File:TIME Magazine Cover Hungarian Patriot, Man of the Year.jpg |frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Uppreisnin í Ungverjalandi|Ungverski frelsisbaráttumaðurinn]]
|
| Í nafni byltingarmanna sem tóku þátt í [[Uppreisnin í Ungverjalandi|uppreisninni árið 1956]].
|-
| 1957
| [[File:Nikita-Khrushchev-TIME-1958.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Níkíta Khrústsjov]]
| 1894–1971
| Árið festi Khrústsjov sig í sessi sem leiðtogi Sovétríkjanna með því að klekkja á tilraun forsætisnefndarinnar til að bola honum frá völdum. Hann leiddi Sovétríkin jafnframt inn í [[geimkapphlaupið]] með skoti [[Spútnik 1]] á sporbaug.
|-
| 1958
| [[File:Charles-DeGaulle-TIME-1959.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Charles de Gaulle]]
| 1890–1970
| De Gaulle var útnefndur [[forsætisráðherra Frakklands]] í maí árið 1958 og eftir hrun [[Fjórða franska lýðveldið|fjórða lýðveldisins]] og stofnun [[Fimmta franska lýðveldið|fimmta lýðveldisins]] var hann kjörinn [[Forseti Frakklands|forseti landsins]] í desember.
|-
| 1959
| [[File:Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Dwight D. Eisenhower]] (2)
| 1890–1969
| Eisenhower var forseti Bandaríkjanna frá 1953 til 1961.
|-
| 1960
| [[File:Conical flask teal.svg|80px]]
! scope="row" | [[Vísindi í Bandaríkjunum|Bandarískir vísindamenn]]
|
| Í nafni [[George Wells Beadle|George Beadle]], [[Charles Stark Draper|Charles Draper]], [[John Franklin Enders|John Enders]], [[Donald A. Glaser]], [[Joshua Lederberg]], [[Willard Libby]], [[Linus Pauling]], [[Edward Mills Purcell|Edward Purcell]], [[Isidor Isaac Rabi|Isidor Rabi]], [[Emilio G. Segrè|Emilio Segrè]], [[William Shockley]], [[Edward Teller]], [[Charles Hard Townes|Charles Townes]], [[James Van Allen]] og [[Robert Burns Woodward|Robert Woodward]].
|-
| 1961
| [[File:John F. Kennedy, White House photo portrait, looking up.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[John F. Kennedy]]
| 1917–1963
| Kennedy var svarinn í forsetaembætti Bandaríkjanna árið 1961 og skipaði [[Innrásin í Svínaflóa|innrásina í Svínaflóa]] síðar sama ár.
|-
| 1962
| [[File:Pope John XXIII - Time Magazine Cover - January 4, 1963.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Jóhannes 23.]]
| 1881–1963
| Jóhannes 23. var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 1958 til 1963. Árið 1962 bauðst hann til að miðla málum í [[Kúbudeilan|Kúbudeilunni]] og vann sér hylli beggja deiluaðila. Hann hóf jafnframt [[síðara Vatíkanþingið]] sama ár.
|-
| 1963
| [[File:Martin Luther King, Jr..jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Martin Luther King, Jr.]]
| 1929–1968
| King var leiðtogi í [[Mannréttindabarátta blökkumanna í Bandaríkjunum|réttindabaráttu bandarískra blökkumanna]] og flutti ræðuna frægu „Ég á mér draum“ árið 1963.
|-
| 1964
| [[File:37 Lyndon Johnson 3x4.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Lyndon B. Johnson]]
| 1908–1973
| Johnson var kjörinn [[forseti Bandaríkjanna]] árið 1964, tryggði framgang [[Réttindafrumvarpið 1964|réttindafrumvarpsins]] síðar sama ár, lýsti yfir [[Stríðið gegn fátækt|stríði gegn fátækt]] og jók afskipti Bandaríkjamanna af [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]].
|-
| 1965
| [[File:Gen William C Westmoreland.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[William Westmoreland]]
| 1914–2005
| Westmoreland hershöfðingi var leiðtogi Bandaríkjahers í [[Suður-Víetnam]] í Víetnamstríðinu.
|-
| 1966
| [[File:US Birth Rates.svg|80px]]
! scope="row" | [[Uppgangskynslóðin|Arftakinn]]
|
| Í nafni kynslóðar bandarískra ungmenna á og undir 25 ára aldri.
|-
| 1967
| [[File:LBJ3.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Lyndon B. Johnson]] (2)
| 1908–1973
| Johnson var forseti Bandaríkjanna frá 1963 til 1969.
|-
| 1968
| [[File:Apollo 8 Crewmembers - GPN-2000-001125.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Geimfari|Geimfararnir]] í [[Apollo 8]]
|
| Árið 1968 varð áhöfn Apollo 8 ([[William Anders]], [[Frank Borman]] og [[Jim Lovell]]) fyrst til þess að ferðast út fyrir lága sporbraut um jörðina. Hún fór á sporbraut um tunglið og ruddi þannig brautina fyrir fyrstu mönnuðu tunglferðina árið 1969.
|-
| 1969
| [[File:US map-Central.png|80px]]
! scope="row" | [[Mið-Bandaríkin|Mið-Bandaríkjamenn]]
|
| Einnig kallaðir „[[þögli meirihlutinn]]“.<ref>{{cite journal |last=Larsen |first=Roy |date=January 5, 1970 |title=A Letter From The Publisher |journal=Time |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943108,00.html#ixzz1EiZ91J8D |access-date=október 14, 2020 |archive-date=ágúst 22, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822171737/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943108,00.html#ixzz1EiZ91J8D |url-status=dead }}</ref>
|-
| 1970
| [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Willy Brandt]]
| 1913–1992
| Sem kanslari [[Vestur-Þýskaland]]s varð Brandt kunnur fyrir að „reyna að stofna til fersks sambands milli austurs og vesturs“ með „[[Austurstefna|djarfri nálgun sinni]] á Sovétríkin og Austurblokkina“.<ref>"Willy Brandt", Time Magazine, January 4, 1971, [http://www.time.com/time/subscriber/personoftheyear/archive/stories/1970.htmlo online archive]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Retrieved July 11, 2007.</ref>
|-
| 1971
| [[File:Richard M. Nixon, ca. 1935 - 1982 - NARA - 530679.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Richard Nixon]]
| 1913–1994
| Nixon var forseti Bandaríkjanna frá 1969 til 1974.
|-
| rowspan="2" | 1972
| [[File:Richard M. Nixon 30-0316M original (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Richard Nixon]] (2)
| 1913–1994
| Nixon fór í [[Heimsókn Nixons til Kína 1972|heimsókn til Kína]] árið 1972, fyrstur Bandaríkjaforseta. Nixon samdi jafnframt um [[SALT I]]-samninginn við Sovétríkin og vann síðan endurkjör í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1972|forsetakosningum í lok ársins]] með einum stærsta atkvæðamun í sögu Bandaríkjanna.
|-
| [[File:Henry Kissinger.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Henry Kissinger]]
| 1923–2023
| Sem þjóðaröryggisráðgjafi forsetans fór Kissinger með Nixon til Kína árið 1972.
|-
| 1973
| [[File:WatergateFromAir.JPG|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[John Sirica]]
| 1904–1992
| Sem yfirmaður héraðsdómstólsins í Colombia-umdæmi skipaði Sirica árið 1973 Nixon forseta að afhenda hljóðupptökur af samræðum í [[Hvíta húsið|Hvíta húsinu]] í tengslum við [[Watergate-málið]].
|-
| 1974
| [[File:King Faisal of Saudi Arabia on on arrival ceremony welcoming 05-27-1971 (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Feisal bin Abdul Aziz al-Sád|Feisal konungur]]
| 1906–1975
| Feisal, [[konungur Sádi-Arabíu]], orsakaði [[Olíukreppan 1973|olíukreppuna 1973]] með því að draga sádiarabíska olíu af heimsmörkuðum til að mótmæla stuðningi vesturlanda við [[Ísrael]] í [[Jom kippúr-stríðið|jom kippúr-stríðinu]].
|-
| 1975
| [[File:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|80px]]
! scope="row" | [[Bandaríkjakonur]]
|
| Í nafni [[Susan Brownmiller]], [[Kathleen Byerly]], [[Alison Cheek]], [[Jill Ker Conway|Jill Conway]], [[Betty Ford]], [[Ella T. Grasso|Ellu Grasso]], [[Carla Anderson Hills|Cörlu Hills]], [[Barbara Jordan|Barböru Jordan]], [[Billie Jean King]], [[Carol Sutton]], [[Susie Sharp]] og [[Addie Wyatt]].
|-
| 1976
| [[File:JimmyCarterPortrait2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Jimmy Carter]]
| 1924–2024
| Í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1976|forsetakosningum árið 1976]] sigraði Carter sitjandi forsetann [[Gerald Ford]] og var kjörinn forseti Bandaríkjanna.
|-
| 1977
| [[File:Anwar Sadat cropped.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Anwar Sadat]]
| 1918–1981
| Sem [[forseti Egyptalands]] varð Sadat fyrsti arabíski leiðtoginn sem ferðaðist til Ísraels árið 1977 til að ræða friðarsamning og stjórnmálasamband milli Ísraela og Egypta.
|-
| 1978
| [[File:Deng Xiaoping.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Deng Xiaoping]]
| 1904–1997
| Varaforsætisráðherra Kína. Deng steypti [[Hua Guofeng]] af stóli og varð í reynd [[Æðsti leiðtogi Kína|æðsti stjórnandi Kína]] árið 1978.
|-
| 1979
| [[File:Ruhollah Khomeini by Jamaran 1.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Ruhollah Khomeini]]
| 1902–1989
| Khomeini leiddi [[Íranska byltingin|írönsku byltinguna]] og tók sjálfum sér vald sem [[æðsti leiðtogi Írans]].
|-
| 1980
| [[File:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Ronald Reagan]]
| 1911–2004
| Reagan vann sigur á móti sitjandi forsetanum [[Jimmy Carter]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1980|kosningum árið 1980]] og var kjörinn nýr [[forseti Bandaríkjanna]].
|-
| 1981
| [[File:Strajk sierpniowy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina 22.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Lech Wałęsa]]
| Fæddur 1943
| Leiðtogi pólska verkalýðsfélagsins [[Samstaða (pólskt verkalýðsfélag)|Samstöðu]] og hönnuður [[Gdańsk-samkomulagið|Gdańsk-samkomulagsins]] þar til hann var handtekinn og [[herlög]]um var lýst í desember 1981.
|-
| 1982
| [[File:Sanco 8001.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Einkatölva|Tölvan]]
|
| Lýst vél ársins til að boða upphaf upplýsingaaldar.
|-
| rowspan="2" | 1983
|[[File:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Ronald Reagan]] (2)
| 1911–2004
| Árið 1983 skipaði Reagan, sem [[forseti Bandaríkjanna]], [[Innrásin í Grenada|innrásina í Grenada]] og kynnti [[Geimvarnaráætlun Bandaríkjanna]].
|-
|[[File:YuriAndropov1970.png|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Júríj Andropov]]
| 1914–1984
| Andropov, sem var [[aðalritari sovéska kommúnistaflokksins]], var afar gagnrýninn á geimvarnaráætlun Reagans. Andropov var lagður inn á sjúkrahús í ágúst 1983 og lést næsta ár.
|-
| 1984
| [[File:Peter Ueberroth.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Peter Ueberroth]]
| Fæddur 1937
| Ueberroth stýrði skipulagningu [[Sumarólympíuleikarnir 1984|Sumarólympíuleikanna 1984]], sem [[Ólympíuleikarnir sniðgengnir|voru sniðgengnir]] af Sovétmönnum.
|-
| 1985
| [[File:Deng Xiaoping and Jimmy Carter at the arrival ceremony for the Vice Premier of China. - NARA - 183157-restored(cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Deng Xiaoping]] (2)
| 1904–1997
| Sem [[æðsti leiðtogi Kína]] varð Deng kunnur fyrir „yfirgripsmiklar efnahagsumbætur sem hafa gengið gegn marxískri rétthugsun“.<ref>{{cite news |url=http://articles.latimes.com/1985-12-30/news/mn-29833_1_heat-lamp |title=Time Picks China's Deng Xiaoping as Man of the Year |author=Jennings Parrott |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=December 30, 1985 |access-date=2020-10-14 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203071728/http://articles.latimes.com/1985-12-30/news/mn-29833_1_heat-lamp |url-status=dead }}</ref>
|-
| 1986
| [[File:Corazon Aquino 1986.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Corazon Aquino]]
| 1933–2009
| Aquino var einn af leiðtogum byltingarinnar í Filippseyjum 1986 og var kjörin forseti Filippseyja sama ár.
|-
| 1987
| [[File:Gorbachev (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Míkhaíl Gorbatsjov]]
| 1931–2022
| Sem aðalritari sovéska kommúnistaflokksins og leiðtogi Sovétríkjanna stýrði Gorbatsjov stjórnarumbótunum ''[[perestrojka]]'' árið 1987.
|-
| 1988
| [[File:Earth Eastern Hemisphere.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Jörðin]]
|
| Valin „pláneta ársins“ með vísun í [[Móðir náttúra|móður náttúru]].
|-
| 1989
| [[File:RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Míkhaíl Gorbatsjov]] (2)
| 1931–2022
| Lýstur „maður áratugarins“. Sem [[aðalritari sovéska kommúnistaflokksins]] stóð Gorbatsjov fyrir fyrstu frjálsu kosningum [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] í aðdraganda upplausnar [[Austurblokkin|Austurblokkarinnar]].
|-
| 1990
| [[File:George H. W. Bush, President of the United States, 1989 official portrait (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[George H. W. Bush]]
| 1924–2018
| Sem [[forseti Bandaríkjanna]] stóð Bush fyrir inngripi Bandaríkjanna í [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðið]] (1990–1991).
|-
| 1991
| [[File:Ted Turner.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Ted Turner]]
| 1938–2026
| Stofnandi [[CNN]]. Í greininni var áhersla lögð á umfjöllun CNN um [[Eyðimerkurstormsaðgerðin]]a og [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðið]] og þar talað um „söguna í mótun“.
|-
| 1992
| [[File:Bill Clinton.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Bill Clinton]]
| Fæddur 1946
| Clinton sigraði sitjandi forsetann [[George H. W. Bush]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1992|forsetakosningum árið 1992]] og var kjörinn [[forseti Bandaríkjanna]].
|-
| 1993
| [[File:Peace symbol (bold).svg|80px]]
! scope="row" | Friðarsinnarnir
|
| Vísað var til [[Yasser Arafat|Yassers Arafat]], [[Frederik Willem de Klerk|F. W. de Klerk]], [[Nelson Mandela|Nelsons Mandela]] og [[Yitzhak Rabin|Yitshaks Rabin]].<br />Sem [[Forseti Suður-Afríku|ríkisforseti Suður-Afríku]] hafði De Klerk látið leysa Mandela úr fangelsi árið 1990 og þeir höfðu síðan unnið saman að því að binda enda á [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnuna í landinu]].<br />Arafat, sem [[forseti palestínsku heimastjórnarinnar]], og Rabin, sem [[forsætisráðherra Ísraels]], skrifuðu árið 1993 undir [[Óslóarsamkomulagið]], sem var fyrsta samkomulagið sem ráðamenn Palestínu og Ísraels gerðu augliti til auglitis.
|-
| 1994
| [[File:JohannesPaul2-portrait.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Jóhannes Páll 2.]]
| 1920–2005
| [[Páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 1978 til 2005.
|-
| 1995
| [[File:NewtGingrich.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Newt Gingrich]]
| Fæddur 1943
| Leiðtogi „Repúblikanabyltingarinnar“, stórsigurs [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokksins]] í þingkosningum Bandaríkjanna árið 1994 sem leiddi til þess að Gingrich var kjörinn [[forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]].
|-
| 1996
| [[File:David Ho portrait.JPG|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[David Ho]]
| Fæddur 1952
| Vísindamaður og frumkvöðull í rannsóknum á [[alnæmi]].
|-
| 1997
| [[File:Andrew Grove.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Andrew Grove]]
| 1936–2016
| Árið 1997 var Grove formaður og framkvæmdastjóri [[Intel]], brautryðjandafyrirtækis í [[Hálfleiðari|hálfleiðaraiðnaðinum]].
| {{Collapsible list
| title = 3 í öðru sæti
| [[Díana prinsessa]]
| [[Alan Greenspan]]
| [[Ian Wilmut]]
| <ref>{{cite web|url=http://content.time.com/time/specials/packages/0,28757,2020559,00.html|title=Man of the Year 1997|work=[[Time (magazine)|Time]]|accessdate=16 February 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170216214322/http://content.time.com/time/specials/packages/0,28757,2020559,00.html|archivedate=16 February 2017|df=dmy-all}}</ref>
}}
|-
| rowspan="2" | 1998
| [[File:William J. Clinton - NCI Visuals Online (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Bill Clinton]] (2)
| Fæddur 1946
| Sem [[forseti Bandaríkjanna]] var Clinton [[Landsdómur (Bandaríkin)|kærður til embættismissis]] árið 1998 vegna [[Lewinsky-hneykslið|Lewinsky-hneykslisins]]. [[Öldungadeild Bandaríkjaþings]] sýknaði hann af ákærunni.
| Rowspan="9" |
|-
| [[File:Starr-large (1).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Ken Starr]]
| 1946–2022
| Starr, lögfræðingur sem rannsakaði ýmsa starfsmenn Clinton-stjórnarinnar, birti [[Starr-skýrslan|Starr-skýrsluna]] árið 1998 og ruddi þannig veginn fyrir ákæruferlið gegn Bill Clinton.
|-
| 1999
| [[File:Jeff Bezos' iconic laugh.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Jeff Bezos]]
| Fæddur 1964
| Bezos er stofnandi og framkvæmdastjóri [[Amazon.com]].
|-
| 2000
| [[File:GeorgeWBush.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[George W. Bush]]
| Fæddur 1946
| Árið 2000 sigraði Bush sitjandi varaforsetann [[Al Gore]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2000|kosningum]] og var kjörinn forseti Bandaríkjanna
|-
| 2001
| [[File:Rudy Giuliani.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Rudy Giuliani]]
| Fæddur 1944
| Giuliani var borgarstjóri [[New York-borg]]ar þegar [[hryðjuverkin 11. september 2001]] voru framin og var valinn sem tákn fyrir viðbrögðum Bandaríkjamanna við árásinni.
|-
| 2002
| [[File:Whistle icon.svg|80px]]
! scope="row" | [[Uppljóstrun|Uppljóstrararnir]]
|
| Í nafni [[Cynthia Cooper|Cynthiu Cooper]], [[Coleen Rowley]] og [[Sherron Watkins]].<br />Árip 2001 afhjúpaði Watkins bókhaldssvik í fjármálaskýrslum [[Enron]] og bar vitni fyrir þingnefnd næsta ár. Árið 2002 upplýsti Cooper 3,8 milljarða dollar fjársvik hjá [[WorldCom]]. Á þeim tíma voru þetta umfangsmestu bókhaldssvik í sögu Bandaríkjanna. Árið 2002 bar Rowley, starfsmaður hjá [[Bandaríska alríkislögreglan|bandarísku alríkislögreglunni]] (FBI), vitni um misferli í meðhöldlun FBI á gögnum í tengslum við hryðjuverkin 11. september 2001.
|-
| 2003
| [[File:2ID Recon Baghdad.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Bandaríkjaher|Bandaríski hermaðurinn]] (2)
|
| Í nafni bandarískra hermanna um allan heim, sérstaklega í [[Íraksstríðið|Íraksstríðinu]] (2003–2011).
|-
| 2004
| [[File:George-W-Bush.jpeg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[George W. Bush]] (2)
| Fæddur 1946
| Árið 2004 vann Bush endurkjör sem forseti Bandaríkjanna og leiddi Bandaríkin í Íraksstríðinu.
|-
| 2005
| [[File:Bill og Melinda Gates 2009-06-03 (bilde 01).JPG|frameless|center|upright=0.3]]<br />[[File:Bono WEF 2008.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | Miskunnsömu Samverjarnir
|
| Í nafni [[Bono]], [[Bill Gates|Bills Gates]] og [[Melinda Gates|Melindu Gates]].<br />Bono, mannvinur og meðlimur í rokkhljómsveitinni [[U2]], hjálpaði við skipulagningu [[Live 8]]-tónleikanna árið 2005. Bill Gates, stofnandi Microsoft og ríkasti maður heims, og eiginkona hans, Melinda, settu á fót hjálparstofnunina [[Bill & Melinda Gates Foundation]].
|-
| 2006
|
! scope="row" | [[Þú]]<ref name="you">{{cite news | author=Lev Grossman | title=You – Yes, You – Are Time's Person of the Year | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html | work=Time | date=December 13, 2006 | accessdate=December 20, 2012 | archive-date=ágúst 24, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130824225114/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead }}</ref>
|
| Í nafni sjálfstæðra útgefenda á [[internet]]inu.
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[Mahmoud Ahmadinejad]]
| [[Hu Jintao]]
| [[Kim Jong-il]]
| [[James Baker]]
| <ref>{{cite news|url=http://www.nbcnews.com/id/16242528/ns/us_news-life/t/time-magazines-person-year-you/|date=December 17, 2006|newspaper=Time|title=Time magazine's 'Person of the Year' is ... You|author=NBC News Staff}}</ref>
}}
|-
| 2007
| [[File:Vladimir Putin official portrait.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Vladímír Pútín]]<ref>{{cite news |author= |title=Person of the Year 2007 |url=http://www.time.com/time/specials/2007/0,28757,1690753,00.html |work=Time |year=2007 |accessdate=July 8, 2009 |archive-date=ágúst 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824201145/http://www.time.com/time/specials/2007/0,28757,1690753,00.html |url-status=dead }}</ref>
| Fæddur 1952
| Árið 2007 var Pútín að ljúka öðru kjörtímabili sínu sem [[forseti Rússlands]] og búa sig undir embættistöku sem [[Forsætisráðherra Rússlands|forsætisráðherra]].
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[Al Gore]]
| [[J. K. Rowling]]
| [[Hu Jintao]]
| [[David Petraeus]]
| <ref>{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1690753,00.html|date=December 19, 2007|newspaper=Time|title=Complete List – Person of the Year 2007|author=Time Staff}}</ref>
}}
|-
| 2008
| [[File:Obama portrait crop.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Barack Obama]]<ref>{{cite news |title=Person of the Year 2008 |url=http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1865068,00.html?cnn=yes |work=Time |accessdate=December 17, 2008 |date=December 17, 2008 |first=David |last=Von Drehle |archive-date=apríl 29, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429064022/http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1865068,00.html?cnn=yes |url-status=dead }}</ref>
| Fæddur 1961
| Árið 2008 sigraði Obama [[John McCain]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2008|forsetakosningum]] og var kjörinn [[forseti Bandaríkjanna]].
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[Henry Paulson]]
| [[Nicolas Sarkozy]]
| [[Sarah Palin]]
| [[Zhang Yimou]]
| <ref>{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1861543,00.html|date=December 17, 2008|newspaper=Time|title=Person of the Year 2008|author=Time Staff}}</ref>
}}
|-
| 2009
| [[File:Ben Bernanke official portrait.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Ben Bernanke]]<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1946375_1947251,00.html |title=Person of the Year 2009 |last=Grunwald |first=Michael |date=December 16, 2009 |work=Time |accessdate=December 16, 2009 |archive-date=ágúst 26, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826123238/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1946375_1947251,00.html |url-status=dead }}</ref>
| Fæddur 1953
|[[Seðlabanki Bandaríkjanna|Seðlabankastjóri Bandaríkjanna]] á tíma [[Fjármálakreppan 2007–08|fjármálakreppunnar 2007–08]].
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[Stanley McChrystal]]
| Kínverski verkamaðurinn
| [[Nancy Pelosi]]
| [[Usain Bolt]]
| <ref>{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1946375,00.html|date=December 16, 2009|newspaper=Time|title=Person of the Year 2009|author=Time Staff}}</ref>
}}
|-
| 2010
| [[File:Mark Zuckerberg at the 37th G8 Summit in Deauville 037.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Mark Zuckerberg]]<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183,00.html |title=Person of the Year 2010 |last=Grossman |first=Lev |date=December 15, 2010 |work=Time |accessdate=December 15, 2010 |archive-date=desember 15, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215133743/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183,00.html |url-status=dead }}</ref>
| Fæddur 1984
| Stofnandi samfélagsmiðilsins [[Facebook]].
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[Teboðshreyfingin]]
| [[Hamid Karzai]]
| [[Julian Assange]]
| [[Námuslysið í Copiapó 2010|Sílesku námuverkamennirnir]]
| <ref>{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2036683,00.html|date=December 15, 2010|newspaper=Time|title=Complete List – Person of the Year 2010|author=Time Staff}}</ref>
}}
|-
| 2011
| [[File:Marcha estudiantes Chile.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Mótmæli|Mótmælandinn]]<ref>{{cite news |url=http://timemagazine.tumblr.com/post/14212577849/times-2011-person-of-the-year-is-the-protester |title=Person of the Year 2011 |last=Grunwald |first=Michael |date=December 14, 2011 |work=Time |accessdate=December 14, 2011}}</ref>
|
| Í nafni ýmissa mótmælahreyfinga um allan heim, þ. á m. [[Arabíska vorið|arabíska vorsins]], [[Mótmælin á Spáni 2011|hreyfingar hinna grömu]], [[Occupy-hreyfingin|Occupy-hreyfingarinnar]], [[Teboðshreyfingin|Teboðshreyfingarinnar]] ásamt mótmælum í [[Síle]], [[Grikkland]]i, [[Indland]]i og [[Rússland]]i o. fl.
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[William McRaven]]
| [[Ai Weiwei]]
| [[Paul Ryan]]
| [[Kate Middleton]]
| <ref>{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2101745,00.html|date=December 14, 2011|newspaper=Time|title=Complete List – Person of the Year 2011|author=Time Staff}}</ref>
}}
|-
| 2012
| [[File:President Barack Obama, 2012 portrait crop.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Barack Obama]] (2)<ref>{{cite news|author=Michael Scherer|title=Person of the Year 2012|url=http://poy.time.com/2012/12/19/person-of-the-year-barack-obama/|work=Time|accessdate=December 23, 2012|date=December 19, 2008|archive-date=desember 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121219192633/http://poy.time.com/2012/12/19/person-of-the-year-barack-obama/|url-status=dead}}</ref>
| Fæddur 1961
| Árið 2012 var Obama endurkjörinn forseti Bandaríkjanna í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2012|kosningum]] á móti [[Mitt Romney]].
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[Malala Yousafzai]]
| [[Tim Cook]]
| [[Múhameð Morsi]]
| [[Fabiola Gianotti]]
| <ref>{{cite news|title=Person of the Year 2012|url=http://poy.time.com/person-of-the-year-2012/|work=Time|accessdate=January 20, 2019|date=December 19, 2012|archive-date=janúar 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190121172519/http://poy.time.com/person-of-the-year-2012/|url-status=dead}}</ref>
}}
|-
| 2013
|[[File:Pope Francis Philadelphia 2015 (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Frans páfi]]<ref>{{cite news |author= |title=Pope Francis, The People’s Pope |url=http://poy.time.com/2013/12/11/person-of-the-year-pope-francis-the-peoples-pope/?hpt=hp_t2 |work=Time |accessdate=December 11, 2013 |date=December 11, 2013 |archive-date=ágúst 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811192747/http://poy.time.com/2013/12/11/person-of-the-year-pope-francis-the-peoples-pope/?hpt=hp_t2 |url-status=dead }}</ref>
| 1936–2025
| Frans varð [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] árið 2013 eftir afsögn [[Benedikt 16.|Benedikts 16.]] páfa.
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[Edward Snowden]]
| [[Edith Windsor]]
| [[Bashar al-Assad]]
| [[Ted Cruz]]
| <ref>{{cite news|url=http://poy.time.com/person-of-the-year-2013/|date=December 11, 2013|work=Time|title=Pope Francis: Person of the Year 2013|archive-date=desember 7, 2014|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207141708/http://poy.time.com/person-of-the-year-2013/|url-status=dead}}</ref>
}}
|-
| 2014
| [[File:PPE Training (2).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | Baráttumenn gegn [[Ebóla|ebólu]]<ref name=ebola>{{cite news|author=|title=The Choice|url=http://time.com/time-person-of-the-year-ebola-fighters-choice/|work=Time|accessdate=December 10, 2014|date=December 10, 2014|archive-date=febrúar 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227175205/http://time.com/time-person-of-the-year-ebola-fighters-choice/|url-status=dead}}</ref>
|
|Átt var við heilbrigðisstarfsmenn sem unnu að því að hefta útbreiðslu [[Ebóla|ebólu]] í [[Ebólufaraldurinn í Vestur-Afríku|ebólufaraldrinum í Vestur-Afríku]]. Þar á meðal voru ekki aðeins læknar og hjúkrunarfræðingar heldur einnig sjúkrabílstjórar, greftrunarstarfsmenn og fleiri.<ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2014/12/10/world/time-person-of-the-year/ |title=Ebola fighters are Time's 'Person of the Year' |author=Eliott C. McLaughlin |date=December 10, 2014 |work=CNN |accessdate=July 25, 2015}}</ref>
Á forsíðunum birtust dr. Jerry Brown, framkvæmdastjóri Eternal Love Winning Africa-spítalans í [[Monróvía|Monróvíu]] í [[Líbería|Líberíu]],<ref>{{cite news |url=http://www.smh.com.au/content/dam/images/1/2/4/l/j/j/image.related.articleLeadNarrow.300x0.124l0d.png/1418243285880.jpg |work=The Sydney Morning Herald |title=Image: 1418243285733.jpg, (300 × 400 px)}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="time.com">{{cite web |url=http://time.com/time-person-of-the-year-ebola-fighters/ |title=Time Person of the Year 2014: Ebola Fighters |work=Time.com |accessdate=July 25, 2015 |date=December 10, 2014 |archive-date=mars 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304131946/https://time.com/time-person-of-the-year-ebola-fighters/ |url-status=dead }}</ref> dr. [[Kent Brantly]], læknir hjá hjálparsamtökunum [[Samaritan's Purse]] og fyrsti Bandaríkjamaðurinn sem sýktist í faraldrinum 2014,<ref name="time.com" /><ref>{{cite news |url=http://assets.nydailynews.com/polopoly_fs/1.2040224!/img/httpImage/image.jpg_gen/derivatives/article_970/article-time2-1210.jpg |location=New York |work=Daily News |title=Image: article-time2-1210.jpg (970 × 1293 px) |access-date=2020-10-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113722/http://assets.nydailynews.com/polopoly_fs/1.2040224!/img/httpImage/image.jpg_gen/derivatives/article_970/article-time2-1210.jpg |url-status=dead }}</ref> Ella Watson-Stryker, heilbrigðistalsmaður hjá [[Læknar án landamæra|Læknum án landamæra]],<ref name="time.com" /><ref name="s-nbcnews">{{cite web |url=http://media2.s-nbcnews.com/j/streams/2014/December/141210/1D274907403248-ella.blocks_desktop_large.jpg |title=Image: 1D274907403248-ella.blocks_desktop_large.jpg, (730 × 974 px) |publisher=media2.s-nbcnews.com |accessdate=September 23, 2015}}</ref> Foday Gallah, sjúkrabílstjóri í Monróvíu sem lifði af ebólusýkingu<ref name="time.com" /><ref name="s-nbcnews2">{{cite web |url=http://media2.s-nbcnews.com/j/streams/2014/December/141210/1D274907403249-foday.blocks_desktop_large.jpg |title=Image: 1D274907403249-foday.blocks_desktop_large.jpg, (730 × 974 px) |publisher=media2.s-nbcnews.com |accessdate=September 23, 2015}}</ref> og [[Salome Karwah]], líberískur heilbrigðisráðgjafi og hjúkrunarfræðingur í þjálfun sem missti foreldra sína vegna sjúkdómsins.<ref name="time.com" /><ref name="s-nbcnews3">{{cite web |url=http://media4.s-nbcnews.com/j/streams/2014/December/141210/1D274907403247-salome.blocks_desktop_large.jpg |title=Image: 1D274907403247-salome.blocks_desktop_large.jpg, (730 × 974 px) |publisher=media4.s-nbcnews.com |accessdate=September 23, 2015}}</ref> Fleiri nafna var getið í greininni sjálfri, meðal annars dr. Pardis Sabeti frá Broad-stofnuninni.
| {{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti
| [[Ferguson-óeirðirnar|Ferguson-mótmælendurnir]]
| [[Vladímír Pútín]]
| [[Masoud Barzani]]
| [[Jack Ma]]
| <ref name=ebola />
}}
|-
| 2015
| [[File:Angela Merkel Juli 2010 - 3zu4.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Angela Merkel]]
| Fædd 1954
| [[Kanslari Þýskalands]] frá 2005, valin vegna forystu hennar í [[Skuldakreppan í Evrópu|grísku skuldakreppunni]] og [[Evrópski flóttamannavandinn|evrópsku flóttamannakreppunni]].<ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2015-angela-merkel-choice/|date=December 9, 2015|newspaper=Time|title=The Choice: Why Angela Merkel is Time's Person of the Year 2015|author=Nancy Gibbs|archive-date=júlí 14, 2018|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714205632/http://time.com/time-person-of-the-year-2015-angela-merkel-choice/|url-status=dead}}</ref>
| {{Collapsible list
| title = 6 í öðru sæti
| [[Abu Bakr al-Baghdadi]]
| [[Donald Trump]]
| [[Black Lives Matter]]
| [[Hassan Rouhani]]
| [[Travis Kalanick]]
| [[Caitlyn Jenner]]
| <ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-abu-bakr-al-baghdadi/?iid=toc|date=December 9, 2015|newspaper=Time|title=Time Person of the Year 2015 Runner-Up: Abu Bakr al-Baghdadi}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-donald-trump/?iid=toc|date=December 9, 2015|newspaper=Time|title=Time uPerson of the Year 2015 Runner-Up: Donald Trump|archive-date=desember 16, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216095233/https://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-donald-trump/?iid=toc|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-black-lives-matter/?iid=toc|date=December 9, 2015|newspaper=Time|title=Time Person of the Year 2015 Runner-Up: Black Lives Matter|archive-date=desember 16, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216225336/https://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-black-lives-matter/?iid=toc|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-hassan-rouhani/?iid=toc|date=December 9, 2015|newspaper=Time|title=Time Person of the Year 2015 Runner-Up: Hassan Rouhani|archive-date=desember 16, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216193719/https://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-hassan-rouhani/?iid=toc|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-travis-kalanick/?iid=toc|date=December 9, 2015|newspaper=Time|title=Time Person of the Year 2015 Runner-Up: Travis Kalanick|archive-date=desember 27, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227095731/https://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-travis-kalanick/?iid=toc|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-caitlyn-jenner/?iid=toc|date=December 9, 2015|newspaper=Time|title=Time Person of the Year 2015 Runner-Up: Caitlyn Jenner|archive-date=desember 19, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231219144842/https://time.com/time-person-of-the-year-2015-runner-up-caitlyn-jenner/?iid=toc|url-status=dead}}</ref>
}}
|-
| 2016
| [[File:Official Portrait of President Donald Trump.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | [[Donald Trump]]
| Fæddur 1946
| Árið 2016 vann Trump [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2016|forsetakosningar]] á móti [[Hillary Clinton]] og var kjörinn forseti Bandaríkjanna.
| {{Collapsible list
| title = 5 í öðru sæti
| [[Hillary Clinton]]
| Hakkararnir
| [[Recep Tayyip Erdoğan]]
| [[CRISPR|CRISPR-frumkvöðlarnir]]
| [[Beyoncé]]
| <ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-hillary-clinton-runner-up/|date=December 7, 2016|newspaper=Time|title=Hillary Clinton: Time Person of the Year 2016 Runner Up|archive-date=desember 14, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214183605/https://time.com/time-person-of-the-year-2016-hillary-clinton-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-hackers-runner-up/?iid=toc|date=December 7, 2016|newspaper=Time|title=Hackers: Time Person of the Year 2016 Runner Up|archive-date=desember 19, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231219075712/https://time.com/time-person-of-the-year-2016-hackers-runner-up/?iid=toc|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-erdogan-runner-up/?iid=toc|date=December 7, 2016|newspaper=Time|title=Recep Tayyip Erdogan: Turkish President Who Resisted a Coup|archive-date=desember 26, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226125750/https://time.com/time-person-of-the-year-2016-erdogan-runner-up/?iid=toc|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-crispr-runner-up/?iid=toc|date=December 7, 2016|newspaper=Time|title=CRISPR Technology Scientists on Their Gene Editing Tool|archive-date=desember 18, 2023|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218181541/https://time.com/time-person-of-the-year-2016-crispr-runner-up/?iid=toc|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-beyonce-runner-up/?iid=toc|date=December 7, 2016|newspaper=Time|title=Beyonce: Time Person of the Year 2016 Runner Up|archive-date=júlí 22, 2018|access-date=október 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722020001/http://time.com/time-person-of-the-year-2016-beyonce-runner-up/?iid=toc|url-status=dead}}</ref>
}}
|-
| 2017
|
! scope="row" | Konurnar sem rufu þögnina
|
| Einstaklingar sem greindu frá kynferðislegri áreitni, meðal annars leiðtogar [[Me too-byltingin|Me too-hreyfingarinnar]]. Á forsíðunni birtust jarðarberjatínslukonan Isabel Pascual (dulnefni), hagsmunafulltrúinn Adama Iwu, leikkonan [[Ashley Judd]], hugbúnaðarverkfræðingurinn [[Susan Fowler]], söngkonan og lagahöfundurinn [[Taylor Swift]], og sjötta konan, sjúkrahússtarfsmaður sem fór fram á nafnleynd og sést því ekki framan í. Í meðfylgjandi grein var einnig fjallað um leikkonuna [[Alyssa Milano|Alyssu Milano]], aðgerðasinnann [[Tarana Burke|Tarönu Burke]], leikkonuna [[Selma Blair|Selmu Blair]], ákærendurna sjö í málssókninni gegn [[Plaza Hotel|Plaza-hótelinu]], stjórnmálakonuna [[Sara Gesler|Söru Gesler]], athafnakonuna Lindsay Meyer, uppvaskarann Söndru Pezqueda, leikkonuna Rose McCowan, sálfræðinginn og rithöfundinn [[Wendy Walsh]], bloggarann Lindsey Reynolds, húsþernuna Juönu Melara, blaðakonuna Söndru Muller, leikarann [[Terry Crews]], prófessorana [[Celeste Kidd]] og [[Jessica F. Cantlon|Jessicu Cantlon]] við [[Háskólinn í Rochester|Rochester-háskóla]], blaðakonuna [[Megyn Kelly]], blaðakonuna [[Jane Merrick]], framleiðandann Zeldu Perkins, Evrópuþingkonuna [[Terry Reintke]], hjálparstarfsmanninn Bex Bailey, sýningarstjórann Amöndu Schmitt, kvikmyndagerðarkonuna [[Blaise Godbe Lipman]], og ónafngreinda fyrrum aðstoðarkonu á skrifstofu.<ref name="time17">{{cite web |last1=Zacharek |first1=Stephanie |last2=Dockterman |first2=Eliana |last3=Edwards |first3=Haley Sweetland |url=http://time.com/time-person-of-the-year-2017-silence-breakers |title=Time Person of the Year 2017: The Silence Breakers |website=Time |accessdate=6 December 2017 |archive-date=13 ágúst 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813213723/http://time.com/time-person-of-the-year-2017-silence-breakers |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MkR8GY2YBAU Time Person of the Year 2017: The Silence Breakers], POY video posted by TIME to YouTube on Dec 6, 2017</ref>
| {{Collapsible list
|title = 6 í öðru sæti
| [[Donald Trump]]
| [[Xi Jinping]]
| [[Robert Mueller]]
| [[Kim Jong-un]]
| [[Colin Kaepernick]]
| [[Patty Jenkins]]
| <ref>{{cite web|title=Donald Trump: Time Person of the Year 2017 Runner Up|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2017-donald-trump-runner-up/|website=Time|accessdate=21 January 2019|archive-date=16 desember 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216094241/https://time.com/time-person-of-the-year-2017-donald-trump-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Xi Jinping: Time Person of the Year 2017 Runner Up|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2017-xi-jinping-runner-up/|website=Time|accessdate=21 January 2019|archive-date=8 desember 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208063915/https://time.com/time-person-of-the-year-2017-xi-jinping-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Robert Mueller: Time Person of the Year 2017 Runner Up|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2017-robert-mueller-runner-up/|website=Time|accessdate=21 January 2019|archive-date=18 desember 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218025625/https://time.com/time-person-of-the-year-2017-robert-mueller-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Kim Jong Un: Time Person of the Year 2017 Runner Up|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2017-kim-jong-un-runner-up/|website=Time|accessdate=21 January 2019|archive-date=20 desember 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220212037/https://time.com/time-person-of-the-year-2017-kim-jong-un-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Colin Kaepernick: Time Person of the Year 2017 Runner Up|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2017-colin-kaepernick-runner-up/|website=Time|accessdate=21 January 2019|archive-date=26 desember 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226035645/https://time.com/time-person-of-the-year-2017-colin-kaepernick-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Patty Jenkins: Time Person of the Year 2017 Runner Up|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2017-patty-jenkins-runner-up/|website=Time|accessdate=21 January 2019|archive-date=10 desember 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210051208/http://time.com/time-person-of-the-year-2017-patty-jenkins-runner-up/|url-status=dead}}</ref>
}}
|-
| 2018
| [[File:Jamal Khashoggi in March 2018.jpg|frameless|center|upright=0.3]][[File:PH1-RAPPLER-DSCF3442.jpg|frameless|center|upright=0.3]][[File:Police escort detained Reuters journalist Kyaw Soe Oo.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
! scope="row" | Verðirnir
|
|
Blaðamenn sem sættu ofsóknum, handtöku eða lífláti fyrir fréttaflutning sinn. Á fjórum forsíðuútgáfum birtust:
* [[Jamal Khashoggi]], pistlahöfundur hjá ''[[The Washington Post|Washington Post]]'' sem var myrtur vegna gagnrýni sinnar á [[Múhameð bin Salman|krónprins Sádi-Arabíu]];
* [[Maria Ressa]], ritstjóri filippseysku fréttavefsíðunnar [[Rappler]], sem var ákærð vegna gagnrýninnar umfjöllunar sinnar um ofbeldisfullar stefnur [[Rodrigo Duterte|forseta landsins]];
* [[Wa Lone]] og [[Kyaw Soe Oo]], blaðamenn ''[[Reuters]]'' sem handteknir voru í Mjanmar við rannsóknir á fjöldamorðum gegn [[Róhingjar|Róhingjum]];
* Starfsfólk ''[[The Capital]]'', fréttablaðs í [[Maryland]] sem varð fyrir byssuárás á skrifstofu sína þar sem fimm starfsmenn létu lífið.<ref>{{cite news|url= https://www.today.com/news/time-person-year-2018-guardians-war-truth-t144911|date=December 11, 2018|newspaper=Today Show|title=Time's 2018 Person of the Year: 'The Guardians and the War on Truth'|author=Kim, Eun Kyung|accessdate=11 December 2018}}</ref>
Í meðfylgjandi grein var einnig fjallað um eftirfarandi blaðamenn: [[Shahidul Alam]] frá Bangladess, [[Nguyễn Ngọc Như Quỳnh]] frá Víetnam, Dulcina Parra frá Mexíkó, [[Luz Mely Reyes]] frá Venesúela, [[Can Dündar]] frá Tyrklandi, [[Tatjana Felgenhaúer]] frá Rússlandi, Amal Habani frá Súdan og [[Arkadíj Babtsjenko]] frá Rússlandi.<ref>{{cite web |last1=Vick |first1=Karl |title=Time Person of the Year 2018: The Guardians |url=http://time.com/person-of-the-year-2018-the-guardians/ |website=Time |accessdate=12 December 2018 |language=en-us |archive-date=19 ágúst 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819215803/https://time.com/person-of-the-year-2018-the-guardians/ |url-status=dead }}</ref>
| {{Collapsible list
| title = 6 í öðru sæti
| [[Donald Trump]]
| [[Robert Mueller]]
| [[March for Our Lives|Aðgerðasinnarnir]]
| [[Moon Jae-in]]
| [[Ryan Coogler]]
| [[Meghan Markle]]
| <ref>{{cite web|url=http://time.com/person-of-the-year-2018-donald-trump-runner-up/|title=Donald Trump: Time Person of the Year 2018 Runner Up|website=Time|date=11 December 2018|accessdate=21 January 2019|archive-date=24 janúar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124010219/https://time.com/person-of-the-year-2018-donald-trump-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://time.com/person-of-the-year-2018-robert-mueller-runner-up/|title=Robert Mueller: Tine Person of the Year 2018 Runner Up|website=Time|date=11 December 2018|accessdate=21 January 2019|archive-date=24 janúar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124010219/https://time.com/person-of-the-year-2018-robert-mueller-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://time.com/person-of-the-year-2018-the-activists-runner-up/|title=The Activists: Time Person of the Year 2018 Runner Up|website=Time|date=10 December 2018|accessdate=21 January 2019|archive-date=7 desember 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207083006/https://time.com/person-of-the-year-2018-the-activists-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://time.com/person-of-the-year-2018-moon-jae-in-runner-up/|title=Moon Jae-in: Time Person of the Year 2018 Runner Up|website=Time|date=10 December 2018|accessdate=21 January 2019|archive-date=15 janúar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240115002053/https://time.com/person-of-the-year-2018-moon-jae-in-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://time.com/person-of-the-year-2018-ryan-coogler-runner-up/|title=Ryan Coogler: Time Person of the Year 2018 Runner Up|website=Time|date=10 December 2018|accessdate=21 January 2019|archive-date=24 janúar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124010219/https://time.com/person-of-the-year-2018-ryan-coogler-runner-up/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://time.com/person-of-the-year-2018-meghan-markle-runner-up/|title=Meghan Markle: Time Person of the Year 2018 Runner Up|website=Time|date=10 December 2018|accessdate=21 January 2019|archive-date=13 desember 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231213142927/https://time.com/person-of-the-year-2018-meghan-markle-runner-up/|url-status=dead}}</ref>
}}
|-
| 2019
| [[File:Greta Thunberg au parlement européen (33744056508), recadré.png|80px]]
! scope="row" | [[Greta Thunberg]]
| Fædd 2003
| Umhverfisaðgerðasinni og stofnandi [[Föstudagar fyrir framtíðina|skólaverkfalla fyrir loftslagið]].<ref>{{cite web |last1=Alter |first1=Charlotte |last2=Haynes |first2=Suyin |last3=Worland |first3=Justin |title=Greta Thunberg: Time's Person of the Year 2019 |url=https://time.com/person-of-the-year-2019-greta-thunberg/ |website=Time |accessdate=12 December 2019 |language=en-us |archive-date=13 desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213190507/https://time.com/person-of-the-year-2019-greta-thunberg/ |url-status=dead }}</ref>
|{{Collapsible list
| title = 4 í öðru sæti|[[Donald Trump]]|[[Nancy Pelosi]]|[[Mótmælin í Hong Kong 2019–20|Mótmælendurnir í Hong Kong]]|Uppljóstrarinn í Úkraínumálinu|||
}}<ref>{{Cite web|url=https://www.today.com/video/final-5-candidates-for-time-person-of-the-year-revealed-on-today-74828869944|title=Final 5 candidates for Time Person of the Year revealed on Today|website=Today.com|language=en|access-date=2019-12-11}}</ref>
|-
| rowspan="2" | 2020
| [[File:Joe Biden official portrait 2013 (cropped) 2.jpg|80px]]
! scope="row" | [[Joe Biden]]<ref name="2020 Winner">{{cite news |last1=Alter |first1=Charlotte |title=2020 Person of the Year - Joe Biden and Kamala Harris |url=https://time.com/person-of-the-year-2020-joe-biden-kamala-harris |access-date=December 11, 2020 |work=Time |date=December 11, 2020 |archive-date=desember 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213085430/https://time.com/person-of-the-year-2020-joe-biden-kamala-harris/ |url-status=dead }}</ref>
| Fæddur 1942
| rowspan="2" | Árið 2020 voru Biden og Harris kjörin [[Forseti Bandaríkjanna|forseti]] og [[varaforseti Bandaríkjanna]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|kosningum]] gegn sitjandi forsetanum [[Donald Trump]] og varaforsetanum [[Mike Pence]].<ref>{{Cite news|date=2020-11-03|title=Presidential Election Results: Biden Wins|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/11/03/us/elections/results-president.html|access-date=2020-12-11|issn=0362-4331}}</ref>
| rowspan="2" |{{Collapsible list|title = 3 í öðru sæti|[[Donald Trump]]|[[Anthony Fauci]] og framlínumenn í heilbrigðisþjónustunni|[[Mótmælin í Bandaríkjunum 2020|Hreyfingin fyrir kynþáttaréttlæti]]|||
}}<ref>{{cite web|url=https://www.today.com/news/who-will-be-time-s-2020-person-year-see-shortlist-t203094|title=Who will be TIME's 2020 Person of the Year? See the shortlist|first=Scott|last=Stump|website=Today.com|language=en|access-date=December 10, 2020}}</ref>
|-
| [[File:Kamala_Harris_official_photo_(cropped2).jpg|80px]]
! scope="row" | [[Kamala Harris]]<ref name="2020 Winner" />
| Fædd 1964
|-
|2021
|[[File:Elon Musk Royal Society.jpg|80px]]
! scope="row" |[[Elon Musk]]<ref>{{Cite web|title=Elon Musk Is TIME's 2021 Person of the Year|url=https://time.com/person-of-the-year-2021-elon-musk/|access-date=2021-12-13|website=Time|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213124147/https://time.com/person-of-the-year-2021-elon-musk/|url-status=dead}}</ref>
|Fæddur 1971
| Framkvæmdastjóri [[Tesla, Inc.]], stofnandi [[SpaceX]], og ríkasti maður í heimi árið 2021.
|
|-
|2022
| [[File:The world must officially recognize that Russia has become a terrorist state - address by the President of Ukraine. (51941720577) (cropped).jpg|80px]]
! scope="row" |[[Volodymyr Zelenskyj]] og [[Úkraína|andi Úkraínu]]<ref>{{Cite web|title=Volodymyr Zelensky Is Time's 2022 Person of the Year|url=https://time.com/person-of-the-year-2022-volodymyr-zelensky/|access-date=2022-07-12|magazine=Time|archive-date=2023-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104155135/https://time.com/person-of-the-year-2022-volodymyr-zelensky/|url-status=dead}}</ref>
| Fæddur 1978
| Zelenskyj hefur verið forseti Úkraínu frá árinu 2019 og hefur leitt þjóðina í [[innrás Rússa í Úkraínu 2022]]. „Andi Úkraínu“ vísar til þrautsegju úkraínsku þjóðarinnar og andspyrnu þeirra gegn innrásarhernum.
| {{Collapsible list
| title = 9 í öðru sæti
| [[Xi Jinping]]
| [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]]
| [[Elon Musk]]
| [[Liz Cheney]]
| [[MacKenzie Scott]]
| [[Mótmælin í Íran 2022|Mótmælendur í Íran]]
| [[Ron DeSantis]]
| [[Janet Yellen]]
| [[Byssuöryggi|Baráttufólk fyrir byssuöryggi]]
| <ref>{{cite web|url=https://www.today.com/today/amp/rcna60072|title= Who will be Time’s 2022 Person of the Year? See the contenders|access-date=2022-07-12|website=Today}}</ref>
}}
|-
| 2023
| [[File:Taylor_Swift_at_the_2023_MTV_Video_Music_Awards_(3).png|120x120px]]
! scope="row" | [[Taylor Swift]]
|Fædd 1989
|Swift hafði áður verið meðal „þeirra sem rufu þögnina“ sem voru lýst manneskja ársins 2017.<ref>{{Cite web |last=May |first=Ashley |title=Who are the 'silence breakers' featured as 'Time' Person of the Year? |url=https://www.usatoday.com/story/life/nation-now/2017/12/06/who-silence-breakers-featured-time-person-year-me-too/926243001/ |access-date=2023-12-06 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref>
| {{Collapsible list
| title = 9 í öðru sæti
| Verkfallsmenn í Hollywood
| [[Xi Jinping]]|
| [[Elon Musk]]|
| [[Sam Altman]]|
| Ákærendur gegn Donald Trump|
| [[Barbie]]|
| [[Vladímír Pútín]]|
| [[Karl 3. Bretakonungur]]|
| [[Jerome Powell]]}}
|-
|2024
| [[File:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|80px]]
! scope="row" | [[Donald Trump]] (2)
| Fæddur 1946
| Árið 2024 vann Trump [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2024|forsetakosningar]] á móti [[Kamala Harris|Kamölu Harris]] og var kjörinn forseti Bandaríkjanna.
|{{Collapsible list
| title = 10 í öðru sæti
|[[Kamala Harris]]
|[[Katrín prinsessa af Wales]]
|[[Elon Musk]]
|[[Júlía Navalnaja]]
|[[Benjamín Netanjahú]]
|[[Jerome Powell]]
|[[Joe Rogan]]
|[[Claudia Sheinbaum]]
|[[Mark Zuckerberg]]<ref>{{cite web |last1=TIME Staff |title=Who Will Be TIME’s Person of the Year for 2024? See the Shortlist |url=https://time.com/7200122/person-of-the-year-2024-shortlist/ |website=TIME |access-date=10 December 2024 |language=en |date=9 December 2024 |archive-date=9 desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209143617/https://time.com/7200122/person-of-the-year-2024-shortlist/ |url-status=dead }}</ref>}}
|-
|2025
| [[File:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|80px]]
! scope="row" | Arkitektar [[Gervigreind|gervigreindarinnar]]
|
| Vísað var til arkitektanna á bak við öra þróun [[Gervigreind|gervigreindartækninnar]].<ref>{{Cite web |url=https://time.com/7339685/person-of-the-year-2025-ai-architects/ |title=Geymd eintak |access-date=2025-12-15 |archive-date=2025-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211150545/https://time.com/7339685/person-of-the-year-2025-ai-architects/ |url-status=dead }}</ref>
{{Collapsible list
| title = Einstaklingarnir sem vísað var til voru, í stafrófsröð:
| [[Sam Altman]], forstjóri [[OpenAI]]
| [[Dario Amodei]], forstjóri [[Anthropic]]
| [[Demis Hassabis]], forstjóri [[Google DeepMind]]
| [[Jensen Huang]], forstjóri [[Nvidia]]
| [[Fei-Fei Li]], stofnandi [[ImageNet]]
| [[Elon Musk]], forstjóri [[xAI]] (2)
| [[Lisa Su]], forstjóri [[AMD]]
| [[Mark Zuckerberg]], forstjóri [[Meta Platforms]] (2)
}}
|
|}
==Tenglar==
* {{Vísindavefurinn|65231|Hvers vegna var Hitler valinn maður ársins?|höfundur=Björn Reynir Halldórsson|dags=25. september 2014|skoðað=6. febrúar 2024}}
==Tilvísanir==
<references/>
{{s|1927}}
[[Flokkur:Bandarísk tímarit]]
[[Flokkur:Frægð]]
[[Flokkur:Viðurkenningar]]
ekpu9dewnwnorplpd2a53f56p0j590n
Jürgen Kohler
0
160384
1987466
1965400
2026-11-16T19:14:19Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987466
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnumaður
|nafn=Jürgen Kohler
|mynd=
|fullt nafn= Jürgen Kohler
|fæðingardagur={{fæðingardagur og aldur|1965|10|6}}
|fæðingarbær= [[Lambsheim]]
|fæðingarland=[[Vestur-Þýskaland]]
|hæð=1,86
|staða=Bakvörður
|núverandi lið=
|númer=
|ár1=1983-1987
|ár2=1987-1989
|ár3=1989-1991
|ár4=1991-1995
|ár5=1996-1999
|ár6=1995-2002
|lið1=[[Waldhof Mannheim]]
|lið2=[[1. FC Köln]]
|lið3=[[FC Bayern München|Bayern München]]
|lið4=[[Juventus FC|Juventus ]]
|lið5=[[Borussia Dortmund]]
|leikir (mörk)1=95(6)
|leikir (mörk)2=57(2)
|leikir (mörk)3=55(6)
|leikir (mörk)4=102(8)
|leikir (mörk)5=191(14)
|landsliðsár=1986-1998
|landslið=[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|landsliðsleikir (mörk)=105 (2)
}}
'''Jürgen Kohler''' (fæddur [[6. október]] [[1965]]) er [[Þýskaland|þýskur]] fyrrverandi [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]]. Og Þjálfari, Kohler spilaði sem Bakvörður. Á löngum ferli spilaði hann alls 500 deildarleiki í efstudeildum Þýskalands og Ítalíu. , og tvisvar sinnum tókst honum að skora beint úr hornspyrnu. Hann spilaði 51 landsleik fyrir Þýskaland, og skoraði 20 mörk. Hann lék meðal annars með [[Werder Bremen]], [[FC Bayern München]] og [[1. FC Kaiserslautern|Kaiserslautern]].
==Leikstíll==
Talinn einn besti varnarmaður sinnar kynslóðar, Kohler var líkamlega sterkur miðvörður, sem var frægur fyrir varnarskynjun sína, eftirvæntingu, skjót viðbrögð, merkingu og hreysti í loftinu, sem gerði hann einnig að markhótun. hann var einnig þekktur fyrir æðruleysi þegar hann var í vörslu og hæfileika hans til að spila boltanum úr vörn.
==Titlar==
*'''Bayern Munchen'''
*[[Bundesliga]]: (1) 1989–90
*'''Þýska Bikarkeppnin''': (1) 1990
*'''Juventus'''
*[[Serie A]]:(1) 1994–95
*'''Ítalska Bikarkeppnin''': (1) 1994-95
* [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða ]]: 1992-93
*'''Borussia Dortmund'''
*[[Bundesliga]]: (2) 1995-06, 2001-02
*'''Þýska Bikarkeppnin''': (2) 1995, 1996
*[[Meistaradeild Evrópu]]: (1) 1996-97
*'''HM Félagsliða''' (1) 1997
===Þýskaland===
[[EM 1996]] ('''Gull''')
[[EM 1992]] ('''Silfur''')
[[HM 1990]] ('''Gull''')
===Heimildir===
*https://web.archive.org/web/20200802214209/https://int.soccerway.com/players/jurgen-kohler/104143/
*https://www.fussballdaten.de/person/juergen-kohler/
*https://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-jargen-kohler-65154 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623221339/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-jargen-kohler-65154/ |date=2016-06-23 }}
*https://www.dfb.de/news/detail/kohler-wird-trainer-bei-oberligist-hauenstein-119156/
*https://www.national-football-teams.com/player/14095/Juergen_Kohler.html
*https://www.welt.de/sport/article149051/Kohler-lehnt-Angebot-der-Elfenbeinkueste-ab.html
{{f|1965}}
{{DEFAULTSORT:Kohler, Jürgen}}
[[Flokkur:Þýskir knattspyrnumenn]]
gfpdbui5aqo12oym0gu6qj9rudpy7eb
Legia Warszawa
0
160895
1987471
1965344
2026-11-16T20:56:34Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987471
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnulið
| Fullt nafn = Legia Warszawa SA
| mynd =
| Gælunafn = Wojskowi
| Stytt nafn = Legia, {{POL}} [[Pólland]]
| Stofnað = [[1916]]
| Leikvöllur =[[Pólski herleikvangurinn]]
| Stærð = 31 805
| Stjórnarformaður= {{POL}} Dariusz Mioduski
| Knattspyrnustjóri= {{POL}} Czesław Michniewicz
| Deild =[[Ekstraklasa]]
| Tímabil =2025/26
| Staðsetning = 6.sæti
| pattern_la1 = _legia2021h
| pattern_b1 = _legia2021h
| pattern_ra1 = _legia2021h
| pattern_sh1 = _adidasblack
| pattern_so1 = _color_3_stripes_black
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _legia1920h
| pattern_b2 = _legia1920h
| pattern_ra2 = _legia1920h
| pattern_sh2 = _adidaswhite
| pattern_so2 = _color_3_stripes_white
| leftarm2 = 2FB988
| body2 = 2FB988
| rightarm2 = 2FB988
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
| pattern_la3 = _legia1920e
| pattern_b3 = _legia1920e
| pattern_ra3 = _legia1920e
| pattern_sh3 = _legia1920e
| pattern_so3 = _color_3_stripes_black
| leftarm3 = 000000
| body3 = 000000
| rightarm3 = 000000
| shorts3 = 000000
| socks3 = DAA520
| }}
'''Legia Warszawa''', oftast þekkt sem '''Legia Warsaw''', er Pólskt [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] með aðsetur í [[Varsjá]], Legia er eitt af sigurstælustu félögum póllands með 14 titla í [[Ekstraklasa]]
[[File:Stadion Legii 02.jpg|thumb|260px|[[Pólski herleikvangurinn]], [[Varsjá]]]]
== Titlar ==
* '''[[Ekstraklasa|Pólska Úrvalsdeildin]] (15)''': [[1955]], [[1956]], [[1969]], [[1970]], [[1994]], [[1995]], [[2002]], [[2006]], [[2013]], [[2014]], [[2016]], [[2017]], [[2018]], [[2020]], [[2021]]
* '''Pólska Bikarkeppnin (20)''': [[1955]], [[1956]], [[1964]], [[1966]], [[1973]], [[1980]], [[1981]], [[1989]], [[1990]], [[1994]], [[1995]], [[1997]], [[2008]], [[2011]], [[2012]], [[2013]], [[2015]], [[2016]], [[2018]] og [[2023]].
* '''Pólski Deildarbikarinn (4)''': [[1989]], [[1994]], [[1997]] og [[2008]].
== Þekktir Leikmenn ==
[[File:Lucjan Brychczy na Targach Książki 2014.jpg|thumb|150px|[[Lucjan Brychczy]]]]
[[File:Kazimierz Deyna.jpg|thumb|150px|[[Kazimierz Deyna]]]]
* [[Lucjan Brychczy]]
* [[Artur Boruc]]
* [[Kazimierz Deyna]]
* [[Ondrej Duda]]
* [[Dariusz Dziekanowski]]
* [[Łukasz Fabiański]]
* [[Roger Guerreiro]]
* [[Roman Kosecki]]
* [[Wojciech Kowalczyk]]
* [[Dušan Kuciak]]
* [[Ján Mucha]]
* [[Aleksandar Prijović]]
* [[Miroslav Radović]]
* [[Maciej Rybus]]
* [[Jakub Rzeźniczak]]
* [[Marek Saganowski]]
* [[Włodzimierz Smolarek]]
* [[Grzegorz Szamotulski]]
* [[Maciej Szczęsny]]
* [[Wojciech Szczęsny]]
==Tilvísanir==
{{reflist|3}}
==Heimasíða==
* [https://web.archive.org/web/20230501015118/https://legia.com/pilka-nozna Legia Warszawa] (legia.com)
* [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=171&id_sezon=97 Legia Warszawa] (90minut.pl)
[[Flokkur:Pólsk knattspyrnufélög]]
[[Flokkur:Varsjá]]
qrhgfkqmcy3y0eh1pfo9lqunpq0d18f
Ghislaine Maxwell
0
165846
1987523
1946171
2026-11-17T11:40:51Z
TKSnaevarr
53243
/* Rannsókn og fangavist */
1987523
wikitext
text/x-wiki
{{Persóna
| nafn = Ghislaine Maxwell
| mynd = Ghislaine Maxwell MDC mug shot (cropped).webp
| myndatexti = Ghislaine Maxwell árið 2022.
| fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1961|12|25}}
| fæðingarstaður = [[Maisons-Laffitte]], [[Frakkland]]i
| ríkisfang = [[Frakkland]]<br>[[Bretland]]<br>[[Bandaríkin]]
| þekkt_fyrir = Tengsl sín við kynferðisafbrotamanninn [[Jeffrey Epstein]]
| háskóli = [[Balliol-háskóli í Oxford]]
| starf = Athafnakona
| maki = Scott Borgerson (g. 2016)
| börn = 2
| faðir= [[Robert Maxwell]]
| móðir = [[Elisabeth Maxwell]]
}}
'''Ghislaine Noelle Marion Maxwell''' (f. 25. desember 1961) er [[Bretland|bresk]] yfirstéttarkona sem er þekkt fyrir tengsl sín við fjárfestinn og kynferðisafbrotamanninn [[Jeffrey Epstein]]. Hún vann fyrir föður sinn, athafnamanninn [[Robert Maxwell]], til dauða hans árið 1991 en flutti síðan til Bandaríkjanna og varð náin vinkona Epsteins. Maxwell stofnaði góðgerðasamtök til verndar hafsins, TerraMar-verkefnið, árið 2012. Samtökin hættu starfsemi 12. júlí 2019, viku eftir að ákærur ríkissaksóknara í New York gegn Epstein fyrir kynlífsmansal voru gerðar opinberar.
Árið 2020 kærði ákæruvald Bandaríkjanna Maxwell fyrir að hafa tælt til sín ólögráða einstaklinga og fyrir að taka þátt í mansali á ólögráða stúlkum. Þann 10. júlí tilkynnti dómsmálaráðuneyti [[Bandarísku Jómfrúaeyjar|Bandarísku Jómfrúaeyja]] einnig að hún væri til rannsóknar þar.
==Æviágrip==
Ghislaine Maxwell er dóttir breska fjölmiðlakóngsins og stjórnmálamannsins [[Robert Maxwell|Roberts Maxwell]], sem lést árið 1991. Hún er fædd í [[Frakkland]]i en ólst upp í [[England]]i.<ref name=mannlíf>{{Vefheimild|titill=Hver er Ghislaine Maxwell? – Hægri hönd Jeffrey Epsteins|url=https://www.mannlif.is/frettir/hver-er-ghislaine-maxwell-haegri-hond-jeffrey-epstein/|höfundur=Guðný Hrönn|útgefandi=''[[Mannlíf]]''|ár=2020|mánuður=4. júlí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=3. desember}}</ref> Áður en Robert Maxwell lést hafði hann stolið um 450 milljónum sterlingspunda úr eftirlaunasjóðum fyrirtækja sinna til að reyna að bjarga þeim frá gjaldþroti. Ghislaine var áberandi í fjölmiðlum eftir dauða föður síns. Þegar hún var þrjátíu ára bjó hún í [[New York-borg|New York]] í íbúð nærri [[Central Park]] og vann hjá fasteignafyrirtæki við Madison Avenue. Hún átti í vinfengi við mektarfólk á borð við [[Ivana Trump|Ivönu Trump]] og [[Adnan Khashoggi]] og rak um skeið eigið fyrirtæki sem sá fjölskyldufyrirtækjum Maxwell-ættarinnar fyrir starfsmannagjöfum.<ref>{{Tímarit.is|4068423|Sumir hafa það ágætt|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=20. júní 1992|blaðsíða=10-11}}</ref>
Maxwell kynntist fjárfestinum [[Jeffrey Epstein]] á árum sínum í New York. Þau voru par á tímabili en voru áfram nánir vinir eftir að þau hættu saman. Í viðtali við ''[[Vanity Fair]]'' árið 2003 kallaði Maxwell Epstein besta vin sinn.<ref name=mannlíf/> Undir lok tíunda áratugarins sá Maxwell um öll persónuleg mál Epsteins og efldi tengslanet sitt með því að sækja ýmsa samkvæmisviðburði á [[Manhattan]].<ref name=kjarninn>{{Vefheimild|titill=Íslandsvinurinn sem sagður er hafa „fóðrað skrímslið“ Epstein|url=https://kjarninn.is/skyring/2020-07-20-islandsvinurinn-sem-sagdur-er-hafa-fodrad-skrimslid-epstein/|höfundur=Sunna Ósk Logadóttir|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2020|mánuður=20. júlí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=3. desember}}</ref>
Maxwell virðist hafa fjarlægst Epstein eftir aldamótin. Hún flutti til [[Flórída]] og hóf sambúð með öðrum manni en byrjaði aftur að vinna fyrir Epstein árið 2004 og vann fyrir hann að minnsta kosti til 2006.<ref name=kjarninn/>
Á næstu árum var Maxwell áhugasöm um umhverfisvernd og sér í lagi um verndun hafsins. Hún stofnaði TerraMar-verkefnið til að berjast fyrir málaflokknum árið 2012 og kom tvisvar til [[Reykjavík]]ur, árin 2013 og 2014, til að flytja erindi á ráðstefnu [[Hringborð Norðurslóða|Hringborðs Norðurslóða]] (e. ''Arctic Circle'') í [[Harpa (tónlistarhús)|Hörpu]] um úrgang og ofveiði í hafinu.<ref name=kjarninn/> TerraMar-verkefnið var lagt niður árið 2019 og úttekt á því hefur sýnt fram á að samtökin voru að mestu skel í kringum Maxwell. Samkvæmt bókhaldi veitti TerraMar-verkefnið enga styrki árin 2012 til 2017 og var gagnrýnt fyrir mikinn rekstrarkostnað. Undir lokin skulduðu samtökin Maxwell um 70 milljónir króna.<ref>{{Vefheimild|titill=Forsetafrúin skýrir tengsl sín við innsta hring Epsteins|url=https://heimildin.is/grein/26190/forsetafruin-svarar-um-tengsl-sin-vid-innsta-hring-epsteins/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags= 13. febrúar 2026 |skoðað= 14. febrúar 2026|höfundur=Jón Trausti Reynisson}}</ref>
===Rannsókn og fangavist===
Í september árið 2009 var Maxwell stefnt fyrir dóm í tengslum við rannsókn á [[kynferðisafbrot]]i Epsteins gegn ungri stúlku. Sex árum síðar sakaði önnur kona, [[Virginia Giuffre]], Epstein um kynferðisbrot gegn sér og benti á Maxwell sem vitorðsmann hans og þátttakanda í ofbeldinu. Sagði hún Maxwell hafa fengið sig til að gerast einkanuddari Epsteins þegar hún var fimmtán ára og hafa gert sig að kynlífsþræl Epsteins og vinar þeirra, [[Andrés Bretaprins|Andrésar Bretaprins]]. Maxwell hafnaði ásökunum Giuffre en var í kjölfarið kærð fyrir [[meiðyrði]]. Að endingu samdi Maxwell um sátt í málinu utan dómstóla.<ref name=kjarninn/>
Í júlí árið 2019 var Jeffrey Epstein handtekinn og ákærður fyrir [[mansal]] eftir að fyrri samningur hans við ákæruvaldið var endurskoðaður.<ref name=brotnar>{{Vefheimild|titill=Níddist á brotnum stúlkum|url=https://timarit.is/page/7103175|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Kristjana Björg Guðbrandsdóttir|höfundur2=Ólöf Skaftadóttir|ár=2019|mánuður=17. ágúst|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=18. nóvember}}</ref> Maxwell var á þessum tíma stödd í Bretlandi en lét sig hverfa þegar gamlar ásakanir um að hún hefði útvegað Epstein ungar stúlkur til að níðast á urðu umtalaðar. Epstein lést í fangelsi í ágúst 2019 en Maxwell fannst ekki fyrr en 2. júlí 2020 þegar [[bandaríska alríkislögreglan]] kom að henni í húsi í [[Bradford, New Hampshire|Bradford]] í [[New Hampshire]]. Maxwell var í kjölfarið ákærð fyrir að aðstoða Epstein að misnota ólögráða stúlkur.<ref name=kjarninn/> Í lok mars 2021 var hún jafnframt ákærð fyrir mansal.<ref>{{Vefheimild|titill=Maxwell ákærð fyrir mansal í fyrsta sinn|url=https://www.visir.is/g/20212091452d|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2021|mánuður=29. mars|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=3. desember}}</ref>
Réttarhöld gegn Maxwell hófust í nóvember 2021. Saksóknarar sökuðu Maxwell um að vingast við ungar stúlkur í verslunarferðum um Manhattan og hafa kynnt þær fyrir Epstein, sem misnotaði þær og greiddi þeim síðan peninga. Lögmenn stjórnvalda sökuðu jafnframt Maxwell um að taka stundum þátt í athæfinu á heimili sínu í London og á heimilum Epsteins á Manhattan, [[Palm Beach]] og í [[Nýja-Mexíkó|Nýju-Mexíkó]].<ref>{{Vefheimild|titill=Réttarhöld yfir Maxwell að hefjast|url=https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2021/11/27/rettarhold_yfir_maxwell_ad_hefjast/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=27. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=3. desember}}</ref> Í vitnisburði sínum í málinu kallaði fyrrum einkaflugmaður Epsteins Maxwell „hægri hönd“ Epsteins.<ref>{{Vefheimild|titill=Flutti nafngreind frægðarmenni á fund Epsteins|url=https://www.ruv.is/frett/2021/12/01/flutti-nafngreind-fraegdarmenni-a-fund-epsteins|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2021|mánuður=1. desember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=3. desember}}</ref>
Þann 29. desember 2021 var Maxwell sakfelld fyrir alla ákæruliði nema einn. Hún var fundin sek um að hafa lagt á ráð með Epstein um að tæla ólögráða stúlkur í kynlífsmansal, flytja þær á milli landa og brjóta á þeim kynferðislega. Hún var hins vegar sýknuð af ákærulið um kynlífsmansal á einni stúlku undir lögaldri.<ref>{{Vefheimild|titill=Ghislaine Maxwell sakfelld í öllum ákæruliðum nema einum|url=https://www.frettabladid.is/frettir/ghislaine-maxwell-sakfelld-i-ollum-akaerulidum-nema-einu/|höfundur=Urður Ýrr Brynjólfsdóttir|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2021|mánuður=29. desember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=29. desember|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220629181024/https://www.frettabladid.is/frettir/ghislaine-maxwell-sakfelld-i-ollum-akaerulidum-nema-einu/|safndags=29. júní 2022}}</ref>
Í júlí 2025 færði fangelsismálastofnun Bandaríkjanna Maxwell úr fangelsi í Flórída í fangabúðir fyrir konur í Texas, þar sem eftirlit er ekki eins strangt.<ref>{{Vefheimild|titill=Maxwell færð í vægara fangelsisúrræði|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/08/01/maxwell_faerd_i_vaegara_fangelsisurraedi/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=1. ágúst 2025 |skoðað=3. ágúst 2025}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{DEFAULTSORT:Maxwell, Ghislaine}}
{{f|1961}}
[[Flokkur:Bandarískir athafnamenn]]
[[Flokkur:Bandarískir glæpamenn]]
[[Flokkur:Breskir athafnamenn]]
[[Flokkur:Franskir athafnamenn]]
ibz7mf20b5l1tcgr7lmx6e8k9jq7hjt
Orri Björnsson
0
166702
1987494
1986417
2026-11-17T01:35:55Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987494
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:OrriBjornsson.jpg|thumb|Orri Björnsson]]
'''Skarphéðinn Orri Björnsson''' (f. [[25. janúar]] [[1971]]) er bæjarfulltrúi í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]].
Hann er fyrrum forstjóri líftæknifyrirtækisins Algalíf í Reykjanesbæ. <ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2022/02/02/algalif_25_milljarda_virdi/|title=Algalíf 25 milljarða virði?|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref> Velgengni Algalífs hefur hlotið mikla innlenda<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/kynningar/frumkvolakraftur-a-reykjanesi-skapar-eitt-oflugasta-liftknifyrirtki-landsins/|title=Frumkvöðlakraftur skapar eitt öflugasta líftæknifyrirtæki landsins|last=Ritstjórn|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vb.is/frettir/algalif-vottad-kolefnishlutlaust/172557/|title=Algalíf vottað kolefnishlutlaust - Viðskiptablaðið|website=www.vb.is|language=en-us|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2014/10/08/su_fullkomnasta_sinnar_tegundar/|title=Sú fullkomnasta sinnar tegundar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref> og alþjóðlega umfjöllun.<ref>{{Cite web|url=https://startup.info/orri-bjornsson-algalif/|title=Algalíf - The Company Where Sustainability is a Way of Life|last=Adzo|first=Kossi|date=2021-02-13|language=en-US|access-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115049/https://startup.info/orri-bjornsson-algalif/|archive-date=2022-02-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessfocusmagazine.com/2021/05/17/algalif-iceland-leading-a-young-industry/|title=Algalif Iceland - Leading a Young Industry|date=2021-05-17|website=Business Focus Magazine|language=en|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115054/https://www.businessfocusmagazine.com/2021/05/17/algalif-iceland-leading-a-young-industry/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.schott.com/innovation/en/tomorrows-green-raw-material/|title=Tomorrow's green raw material|date=2020-10-13|website=SCHOTT Innovation|language=en-US|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115050/https://www.schott.com/innovation/en/tomorrows-green-raw-material/|url-status=dead}}</ref> Bæði Orri og Algalíf hafa hlotið fjölda innlendra og alþjóðlegra verðlauna og viðurkenninga fyrir árangursríka nýsköpun í grænni líftækni.<ref>{{Cite web|url=https://algalif.is/awards/|title=Awards|website=Algalif, Icelandic Producer of Pure, High-Grade, Natural Astaxanthin from Microalgae|language=en-US|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.si.is/frettasafn/vaxtarsproti-arsins-er-1939-games-sem-sextanfaldadi-veltu|title=Vaxtarsproti ársins er 1939 Games sem sextánfaldaði veltu|website=Samtök iðnaðarins - íslenskur iðnaður|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ghp-news.com/issues/biotechnology-awards-2021/23/|title=Biotechnology Awards 2021|website=www.ghp-news.com|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115050/https://www.ghp-news.com/issues/biotechnology-awards-2021/23/|url-status=dead}}</ref>
Orri er fæddur í Reykjavík árið 1971 en flutti ungur til Hafnarfjarðar. Hann hefur búið og starfað víða um heim þar sem hann leiddi ýmis verkefni í lyfja- og líftæknigeirunum.<ref>{{Cite web|url=https://www.mannlif.is/frettir/athafnamadurinn-orri-bjornsson-hja-algalif-ad-vinna-grettisbeltid-var-audvitad-hapunkturinn/|title=Athafnamaðurinn og hörkutólið Orri Björnsson: „Að vinna Grettisbeltið var auðvitað hápunkturinn“|date=2021-10-19|website=Mannlíf.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref> Hann var einnig um skeið sérstakur ráðgjafi á vegum Sameinuðu þjóðanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/segdu-mer/24558/7hqbj3|title=Segðu mér - Orri Björnsson forstjóri Algalífs {{!}} RÚV Sjónvarp|website=www.ruv.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref>
Orri hefur starfað fyrir Sjálfstæðisflokkinn og gengt fjölmörgum trúnaðarstöðum fyrir flokkinn bæði í Hafnarfirði<ref>{{Cite web|url=https://xorri.is/um-orra/|title=Um Orra – xorri.is|language=en-US|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115050/https://xorri.is/um-orra/|url-status=dead}}</ref> og á landsvísu.
Í bæjarmálum hefur hann gengt formennsku í ýmsum starfshópum, ráðum og nefndum, auk starfa í bæjarstjórn.<ref>{{Cite web|url=https://www.hafnarfjordur.is/stjornsysla/rad-og-nefndir/rad-og-nefndir/nr/1665|title=Ráð og nefndir|website=Hafnarfjörður|language=is|access-date=2022-02-07|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115053/https://www.hafnarfjordur.is/stjornsysla/rad-og-nefndir/rad-og-nefndir/nr/1665|url-status=dead}}</ref> Þá var Orri einnig um árabil fulltrúi Hafnfirðinga og Sjálfstæðisflokksins í stjórn HS Veitna.<ref>{{Cite web|url=https://www.planitor.io/s/hafnarfjordur/nr/1802262/wOyo|title=HS veitur hf, aðalfundur 2018 — Planitor|website=www.planitor.io|language=is|access-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115049/https://www.planitor.io/s/hafnarfjordur/nr/1802262/wOyo|archive-date=2022-02-07|url-status=dead}}</ref>
Orri var lengi í forystusveit íslensku [[glíma|glímuhreyfingarinnar]] en hann er liðtækur glímumaður og vann [[Grettisbeltið]] árið 1994. Á yngri árum var hann í [[Gettu betur]] liði Flensborgar og hann keppti fyrir hönd Hafnarfjarðar í spurningaþættinum [[Útsvar]]i á RÚV.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5814782|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2022-02-07}}</ref>
==Tilvísanir==
{{f|1971}}
[[Flokkur:Íslenskir glímukappar]]
t18ov51mxhw6twu3cjsbxlwsm4g8h4o
Hjálpræðiseyjar
0
169099
1987464
1765701
2026-11-16T18:52:06Z
CommonsDelinker
1159
Skráin Iles-salut.png var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:George Chernilevsky|George Chernilevsky]] vegna þess að [[:c:COM:CSD#G2|CSD G2]] (unused and implausible, or broken redirect)
1987464
wikitext
text/x-wiki
'''Hjálpræðiseyjar''' (franska: ''Iles du Salut'') eru þrjár litlar eyjar undan strönd [[Franska Gvæjana]] í Atlantshafi. Eyjarnar tilheyra sveitarfélaginu [[Cayenne]] á Frönsku Gvæjana. Um langt árabil var starfrækt fanganýlenda á Hjálpræðiseyjum þar sem hættulegustu afbrotamenn Frakklands voru sendir.
Af eyjunum þremur er [[Djöflaeyja]] þekktust, en þar var [[Alfred Dreyfus]] í haldi á árunum 1895-1899 eftir að hafa hlotið dóm fyrir landráð í Frakklandi. Fanganýlendan var endanlega lögð niður árið 1953 og í dag eru Hjálpræðiseyjar vinsæll áfangastaður ferðamanna.
Árið 1969 kom út bókin [[Papillon]] eftir franska rithöfundinn [[Henri Charriére]] sem fjallar um fangelsun og flótta aðalpersónunnar frá Hjálpræðiseyjum.
[[Flokkur:Frönsk yfirráðasvæði]]
2mu453vck5wo0m06brfdplghw4et6vu
Íslam í Hollandi
0
171358
1987517
1789266
2026-11-17T10:16:40Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987517
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mevlana-moskee.jpg|thumb|300px|Mevlana moskan í Rotterdam]]
{{hreingera}}
Íslam er næststærsta trú í Hollandi, á eftir kristni, og er iðkað af 5% íbúa samkvæmt áætlunum 2018.<ref>{{Cite web|title=CBS Religieuze betrokkenheid; persoonskenmerken|url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82904NED/table?dl=35BF3|date=1 August 2019|website=Het Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=30 september 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803035505/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82904NED/table?dl=35BF3|archive-date=3 ágúst 2017|url-status=dead}}</ref> Meirihluti múslima í Hollandi tilheyrir súnnítatrú. Margir eru búsettir í fjórum stórborgum landsins: Amsterdam, Rotterdam, Haag og Utrecht.
Snemma sögu íslams í Hollandi má rekja aftur til 16. aldar þegar fáir kaupmenn frá Ottómana tóku að setjast að í hafnarborgum þjóðarinnar. Fyrir vikið voru spunamoskur fyrst byggðar í Amsterdam snemma á 17. öld..<ref>{{cite web|url=http://www.radio1.nl/items/41809-liever-turks-dan-paaps|title=NPO Radio 1 - 'Liever Turks dan paaps' ("Rather Turks than Papist")|publisher=Radio 1, Netherlands|access-date=2012-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214026/http://www.radio1.nl/items/41809-liever-turks-dan-paaps|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}</ref> Á næstu öldum upplifðu Holland óslitinn múslimainnflutning frá Hollensku Austur-Indíum, á langri sögu þeirra sem hluti af hollenskum erlendum eignum. Frá upplausn Ottómanaveldisins eftir fyrri heimsstyrjöld og fram að sjálfstæði Indónesíu innihéldu hollensku Austur-Indíur næststærsta múslimabúa heimsins, á eftir Breska Indlandi. Hins vegar var fjöldi múslima á evrópsku yfirráðasvæði Konungsríkisins Hollands mjög lítill, eða innan við 0,1% íbúanna.
Efnahagsuppvakning Hollands á árunum 1960 til 1973 hvatti hollenska ríkisstjórnina til að ráða farandverkafólk frá múslimaheiminum, aðallega frá Tyrklandi og Marokkó. Síðar bárust öldur innflytjenda með fjölskyldusameiningu og hælisleit. Athyglisverður hluti múslimskra innflytjenda kom einnig frá fyrrum nýlendum Indónesíu og Súrínam.
== Tengt efni ==
* [[Íslam]]
* [[Íslam í Evrópu]]
* [[Íslam á Íslandi]]
* [[Evrabía]]
==Tilvísanir==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslam í Evrópu]]
hrcb3pnjcflp4y7az49j3aofagij66y
Fagurtoppur
0
172305
1987424
1798578
2026-11-16T12:36:56Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987424
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| image = Lonicera × bella UGA-5453329.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. x bella'''''
| binomial = ''Lonicera x bella''
| binomial_authority = [[Hermann Zabel|Zabel]]<ref name = "col53639996">Zab. (1889) , In: Gartenfl. 38: 525</ref>
| synonyms = ''Lonicera bella'' f.'' albida'' <small>([[Hermann Zabel|Zabel]]) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small>
| synonyms_ref =
}}
'''Fagurtoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera x bella''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZJV|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2023-02-04}}</ref>) er blendingur af [[geitblaðsætt]] á milli tegundanna [[Rauðtoppur|rauðtopps]] (L. tatarica) og [[Vindtoppur|vindtopps]] (L. morrowii).<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera × bella Zabel {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148633-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2023-02-04 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230204181629/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148633-1 |archive-date= 2023-02-04 |url-status= dead}}</ref> Útlitið er breytilegt eins og er algengt hjá blendingum, en hann blandast einnig auðveldlega aftur í foreldrategundirnar. Blendingur ''Lonicera'' × ''bella'' og ''[[Lonicera ruprechtiana|L. ruprechtiana]]'' er nefnur ''L.'' × ''muendeniensis''.<ref name=Gree66>{{Citation |last1=Green |first1=P.S. |date=1966 |title=Identification of the Species and Hybrids in the ''Lonicera tatarica'' Complex |journal=Journal of the Arnold Arboretum |volume=47 |issue=1 |pages=75–88 |jstor=43781553 }}</ref>
[[File:Lonicera morrowii, ×bella, tatarica UGA-5479294.jpg|thumb|Samanburður (vinstri til hægri)á milli ''L. morrowii'', einnar gerðar ''L.'' × ''bella'', og ''L. tatarica'']]
Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=851&fl=2 Fagurtoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204181632/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=851&fl=2 |date=2023-02-04 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref>
== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera × bella|fagurtopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera ×bella|fagurtopp}}
{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]
o0twak6vcvnuv38xdqxter62xcd9tic
Fagurhjálmur
0
173222
1987423
1969445
2026-11-16T12:35:17Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987423
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| image = Aconitum bicolor.jpg
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. x cammarum
| binomial = Aconitum x cammarum
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms = ''Aconitum x stoerkianum'' <small>[[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]</small><br>''Aconitum x bicolor'' <small>[[Josef August Schultes|Schult.]]</small><br>''Aconitum intermedium'' <small>[[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]</small>
| range_map =
}}
'''Fagurhjálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum x cammarum''<ref name = "COL">{{cite web|url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/8S2V8|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 15 mars 2023|archive-date= 18 mars 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230318134804/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/8S2V8|url-status= dead}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[blóm]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnið frá mið-Evrópu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707233-1|title=Aconitum × cammarum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318134802/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707233-1|archive-date=2023-03-18|url-status=dead}}</ref> Hann er ófrjór blendingur [[venusvagn]]s (A. napellus) og [[Snoðhjálmur|snoðhjálms]] (A. variegatum).<ref>{{Bókaheimild|titill=Garðblómabókin|höfundur=Hólmfríður A. Sigurðardóttir|bls=86|útgefandi=Skrudda|ár=2005|ISBN=9979-772-44-1}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/aconitum-x-cammarum|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-03-18}}</ref>
Á Íslandi finnst hann sem slæðingur í yfirgefnum görðum eða þar sem garðaúrgangi hefur verið hent.
Fagurhjálmur er mjög eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{commons|Aconitum × cammarum|fagurhjálm}}
{{wikilífverur|Aconitum × cammarum|fagurhjálm}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]
0l0kodjv4wwupv3t32uw0jb4mpg04ik
Engjahjálmur
0
173247
1987417
1813513
2026-11-16T12:10:25Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987417
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| image = Aconitum delphinifolium Alaskan Monkshood.JPG
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. delphinifolium
| binomial = Aconitum delphinifolium
| binomial_authority = [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]
| synonyms = {{collapsible list |
* ''Aconitum chamissonianum'' <small>[[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]</small>
* ''Aconitum kuzenevae'' <small>[[Vladimir Nikolaevich Voroschilov|Vorosch.]]</small>
* ''Aconitum nivatum'' <small>[[Aven Nelson|A.Nelson]]</small>
* ''Aconitum paradoxum'' <small>[[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]</small>
* ''Aconitum pavlovae'' <small>[[Vladimir Nikolaevich Voroschilov|Vorosch.]]</small>
* ''Aconitum productum'' <small>[[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]</small>
* ''Aconitum pseudo-kusnezowii'' <small>[[Vladimir Nikolaevich Voroschilov|Vorosch.]]</small>
* ''Aconitum glandulosum'' <small>[[Andrej Pavlovich Khokhrjakov|A.P.Khokhr.]]</small>
* ''Aconitum subglandulosum'' <small>[[Andrej Pavlovich Khokhrjakov|A.P.Khokhr.]]</small>
}}
| synonyms_ref =
| range_map =
}}
'''Engjahjálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum delphinifolium''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16645258/source/tree|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 18 mars 2023}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá Austur-Síberíu og norðvesturhluta N-Ameríku.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707308-1|title=Aconitum delphiniifolium DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105135352/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707308-1|archive-date=2023-01-05|url-status=dead}}</ref>
== Undirtegundir ==
Sjö undirtegundir teljast til hans:<ref name = "COL"/>
* ''A. d. delphinifolium''
* ''A. d. kuzenevae''
* ''A. d. paradoxum''
* ''A. d. pavlovae''
* ''A. d. productum''
* ''A. d. pseudokusnezowii''
* ''A. d. subglandulosum''
Engjahjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{commons|Aconitum delphinifolium|engjahjálmi}}
{{wikilífverur|Aconitum delphinifolium|engjahjálmi}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]
c59tgq3ql785rlpohgxgc1yioxfkmvk
Fellahjálmur
0
173269
1987425
1799792
2026-11-16T12:42:19Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987425
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| image =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. apetalum
| binomial = Aconitum apetalum
| binomial_authority = ([[Ernst Huth|Huth]]) [[Boris Alexjewitsch Alexeevich Fedtschenko|B. Fedtsch.]]<ref name = "col53470218">B. Fedtsch. (1937) , In: Fl. URSS 7: 200, t. 13, f. 5</ref>
| synonyms = ''Delphinium apetalum'' <small>[[Ernst Huth|Huth]]</small><br>''Aconitum lycoctonum var. micranthum'' <small>Regel</small>
| synonyms_ref =
| range_map =
}}
'''Fellahjálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum apetalum''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16643666/source/tree|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 19 mars 2023}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá mið-Asíu (Altai, Kasakstan, Xinjiang).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707161-1|title=Aconitum apetalum (Huth) B.Fedtsch. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319233109/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707161-1|archive-date=2023-03-19|url-status=dead}}</ref>
Fellahjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{commons|Aconitum apetalum|fellahjálmi}}
{{wikilífverur|Aconitum apetalum|fellahjálmi}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]
2p7f7ng1uzi2efcqgtlqruetpj5fltg
Eyjahjálmur
0
173275
1987421
1813516
2026-11-16T12:28:59Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987421
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| image = Aconitum sachalinense var. compactum Miyabe et Tatew.- Trans. Sapp. Nat. Hist. Soc. 13(3)- 106 (1934) 20210808 205005.jpg
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. sachalinense
| binomial = Aconitum sachalinense
| binomial_authority = [[Friedrich Schmidt|F. Schmidt]]
| synonyms =
| synonyms_ref =
| range_map =
}}
'''Eyjahjálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum sachalinense''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16652376/source/tree|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 19 mars 2023}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá Japan og Sakalíneyjum.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707782-1|title=Aconitum sachalinense F.Schmidt {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319235546/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707782-1|archive-date=2023-03-19|url-status=dead}}</ref>
== Undirtegundir ==
* ''A. s. nemurense''
* ''A. s. neokurilense''
* ''A. s. sachalinense''
* ''A. s. yezoense - Lensuhjálmur''
Eyjahjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{commonscat|Aconitum sachalinense|eyjahjálmi}}
{{wikilífverur|Aconitum sachalinense|eyjahjálmi}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]
m9ijusw8jwks8tlidp94tm0j6t6ztti
Djöflaeyja
0
173433
1987463
1800969
2026-11-16T18:52:03Z
CommonsDelinker
1159
Skráin Iles-salut.png var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:George Chernilevsky|George Chernilevsky]] vegna þess að [[:c:COM:CSD#G2|CSD G2]] (unused and implausible, or broken redirect)
1987463
wikitext
text/x-wiki
'''Djöflaeyja''' ([[franska]]: ''Île du Diable'') er eyja við [[Franska Gvæjana|Frönsku Gvæjönu]]. Hún er ein svonefndra [[Hjálpræðiseyjar|Hjálpræðiseyja]].
[[Flokkur:Franska Gvæjana]]
{{Stubbur}}
feqd7sujibzh3lggxybf7caoa01mr1j
Eydalafífill
0
173944
1987420
1804635
2026-11-16T12:25:38Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987420
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Eydalafífill
| image = Geum pentapetalum01.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. pentapetalum'''''
| binomial = ''Geum pentapetalum''
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Tomitaro Makino|Makino]]
| synonyms = {{Collapsible list|
''Geum silenifolia'' <small>[[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] ex [[Friedrich Schmidt|F. Schmidt]]</small><br>''Sieversia pentapetala'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Edward Lee Greene|Greene]]</small><br>''Sieversia dryadoides'' <small>([[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]) [[Philipp Franz von Siebold|Sieb.]] & [[Joseph Gerhard Zuccarini|Zucc.]]</small><br>''Geum anemonoides'' <small>([[Peter Simon Pallas|Pall.]]) [[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]</small><br>''Geum kamtschaticum'' <small>[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]] ex [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]</small><br>''Geum dryas'' <small>[[Heinrich Johann Nepomuk von Crantz|Crantz]]</small><br>''Geum dryadoides'' <small>[[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]</small><br>''Sieversia anemonoides'' <small>[[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]</small><br>''Dryas pentapetala'' <small>[[Carl von Linné|L.]]</small><br>''Dryas anemonoides'' <small>[[Peter Simon Pallas|Pall.]]</small><br>''Caryophyllata kamtchatica'' <small>[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]</small><br>''Geum pusilla'' <small>[[Joseph Gaertner|Gaertn.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Adamsia anemonoides'' <small>[[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small>
}}
}}
'''Eydalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum pentapetalum''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYCF|title=Geum pentapetalum (L.) Makino {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref>) er jurt af [[rósaætt]] frá Norðaustur-Asíu (Aljútaeyjar, Japan, Kamsjatka, Kúrileyjar, Primorye, Sakalín).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:236151-2|title=Sieversia pentapetala (L.) Greene {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414201602/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:236151-2|archive-date=2023-04-14|url-status=dead}}</ref>
==Tilvísanir==
{{reflist}}
{{commons|Geum pentapetalum}}
{{Wikilífverur|Geum pentapetalum}}
{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Dalafíflar]]
o5l0h2vm6nxv2ebzhlszya3sdw9vrgj
Fagurblásól
0
178315
1987422
1846055
2026-11-16T12:33:41Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987422
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Fagurblásól
| image = Himalayan Blue Poppy (Meconopsis grandis) - Jura House Gardens - geograph.org.uk - 1327483.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'')
| species = '''''M. grandis'''
| binomial = ''Meconopsis grandis''
| binomial_authority = [[David Prain|Prain]]
| synonyms = ''Papaver grande'' <small>([[David Prain|Prain]]) Christenh. & Byng</small><br>''Cathcartia betonicifolia'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]]) Prain
| synonyms_ref =
|}}
'''''Fagurblásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis grandis''</small><ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLKT|title=Meconopsis grandis Prain {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-23}}</ref>) er blásól ættuð frá Nepal til V-Bútan.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673301-1|title=Meconopsis grandis Prain {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20241218041040/https://powo.science.kew.org/taxon/urn%3Alsid%3Aipni.org%3Anames%3A673301-1|archive-date=2024-12-18|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum heiðbláum blómum efst á loðnum stöngli, uppúr hvirfingu oddbaugóttra grágrænna blaða. Hún er harðgerð og þrífst víðast á Íslandi.<ref>{{Bókaheimild|titill='''Garðblómabókin''' |bls=121|höfundur=Hólmfríður A Sigurðardóttir|útgefandi=Skrudda|ár=2005, önnur útgáfa|ISBN=9979-772-44-1}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/meconopsis-grandis|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-01-25}}</ref> Einnig fær hún mun sterkari heiðbláan lit hérlendis en víða annarsstaðar.
Hún myndar ófrjóan blending með systurtegund garðablásólar: [[Meconopsis × sheldonii]] - [[Glæsiblásól]] ([[Meconopsis baileyi|M. baileyi]] × M. grandis).
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikilífverur|Meconopsis grandis}}
{{commonscat|Meconopsis grandis}}
{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]
hqvfshcn9xtxxw1jhyj016cz78fv0r4
Engjagulsól
0
178350
1987416
1846162
2026-11-16T12:08:40Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987416
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Engjagulsól
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'')
| species = '''''M. paniculata'''
| binomial = ''Meconopsis paniculata''
| binomial_authority = ([[David Don|D. Don]]) [[David Prain|Prain]]
| synonyms = ''Papaver paniculatum'' <small>[[David Don|D. Don]]</small><br>''Stylophorum paniculatum'' <small>([[David Don|D. Don]]) [[David Don|D. Don]]</small><br>''Meconopsis longipetiolata'' <small>G. Taylor ex Hay</small><br>''Meconopsis paniculata elata'' <small>[[David Prain|Prain]]</small><br>''Meconopsis paniculata var. rubra'' <small>[[Christopher Grey-Wilson|Grey-Wilson]]</small><br>''Papaver paniculatum subsp. pseudoregium'' <small>([[Christopher Grey-Wilson|Grey-Wilson]]) Rajbh. & R. Chhetri</small>
| synonyms_ref =
|}}
'''''Engjagulsól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis paniculata''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLLN|title=Meconopsis paniculata (D.Don) Prain {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-25}}</ref>) er blásól ættuð frá A-[[Nepal]] til NA-Assam (Indland).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673323-1|title=Meconopsis paniculata (D.Don) Prain {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205073722/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673323-1|archive-date=2023-12-05|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum hvítum blómum í skúf eða sveip uppúr hvirfingu aflangt egglaga til lensulaga grænna blaða. Gríðarlega breytileg, sérstaklega skerðing á blöðum. Hún vex í nokkur ár og deyr svo eftir blómgun (eins og tvíærar jurtir, "monocarpic").<ref>{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives| bls=104-113|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}</ref>
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikilífverur|Meconopsis paniculata}}
{{commonscat|Meconopsis paniculata}}
{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]
ewxcruqkl7g2s88ct0p0j6yhh0dmwgh
Mr. Olympia 1965
0
181776
1987490
1873389
2026-11-16T23:31:44Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987490
wikitext
text/x-wiki
'''[[Mr. Olympia]] 1965''' var sú fyrsta haldin eftir stofnun keppninnar.<ref> {{cite book|last=Wayne|first=Rick|title=Muscle Wars|publisher=St. Martin's Press|year=1985|isbn=0-312-55353-6}}</ref> Keppnin var stofnuð af [[Joe Welder]] til að gera sigurvegurum [[Mr. Universe]] kleift að keppa á móti hvor öðrum.<ref name="Burke"> {{cite book|author=Burke, Paul T.|url=http://books.google.co.uk/books?id=y7aMKe5Eq5EC&pg=PA24&dq=1965+Mr.+Olympia&hl=en&ei=I9kATLqVN5DJ_gaq7snJBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEMQ6AEwBQ#v=onepage&q=1965%20Mr.%20Olympia&f=false|title=Burke's Law: A New Fitness Paradigm for the Mature Male|publisher=Trafford Publishing|year=2005|page=24.|isbn=1-4120-6939-4}}</ref> Hún var haldin þann [[18. september]] [[1965]] í [[Tónlistarháskólinn í Brooklyn|tónlistarháskólanum í Brooklyn]] (Brooklyn Academy of Music).<ref> {{cite web|url=http://www.ifbbpro.com/history-of-the-mr-olympia/|title=History of the Mr. Olympia|publisher=California Pro Figure Championships|accessdate=4. ágúst 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402050655/http://www.ifbbpro.com/history-of-the-mr-olympia/|archive-date=2014-04-02|url-status=dead}}</ref>
Sigurvegari kepninnar var Larry Scott. Í verðlaun fékk hann 1.000 USD og litla bronsstyttu af [[Eugen Sandow]] (svokölluðum „föður nútímavaxtarræktar“).<ref name="Burke"></ref> Í öðru sæti var Harold Pool, sem var aðeins 21 árs gamall. Hann er enn í dag sá yngsti sem tekið hefur þátt í Mr. Olympia.
== Niðurstöður ==
{| class="wikitable"
! Sæti
! Verðlaun
! Nafn
|-
| 1
| 1000 [[USD|$]]
| {{flagicon|USA}} [[Larry Scott (bodybuilder)|Larry Scott]]
|-
| 2
|
| {{flagicon|USA}} [[Harold Poole]]
|-
| 3
|
| {{flagicon|Barbados}} [[Earl Maynard]]
|}
== Heimildir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Vaxtarrækt]]
jzb0bpbyur6nbbwiq3d5r5ut651s6jy
Kjörnir alþingismenn 2024
0
183701
1987427
1982842
2026-11-16T12:44:53Z
Bjarki S
9
/* Breytingar á kjörtímabilinu */
1987427
wikitext
text/x-wiki
Í [[Alþingiskosningar 2024|Alþingiskosningunum 30. nóvember 2024]] náðu eftirfarandi þingmenn kjöri:
{| class="wikitable"
! colspan="3" |[[Reykjavíkurkjördæmi norður]]
! colspan="3" |[[Reykjavíkurkjördæmi suður]]
! colspan="3" |[[Suðvesturkjördæmi]]
|-
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
|-
|1.
|[[Kristrún Frostadóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right"|9.653,00
|1.
|[[Jóhann Páll Jóhannsson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |8.541,00
|1.
|[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] {{LB|D}} {{ref|c|[c]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |14.997,00
|-
|2.
|[[Guðlaugur Þór Þórðarson]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.459,00
|2.
|[[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.581,00
|2.
|[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |12.829,00
|-
|3.
|[[Hanna Katrín Friðriksson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.043,00
|3.
|[[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] {{LB|D}} {{ref|g|[g]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" | 6.553,00
|3.
|[[Alma Möller]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |12.324,00
|-
|4.
|[[Þórður Snær Júlíusson]] {{LB|S}} {{ref|a|[a]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.826,50
|4.
|[[Inga Sæland]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |5.022,00
|4.
|[[Bergþór Ólason]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |7.689,00
|-
|5.
|[[Ragnar Þór Ingólfsson]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" | 4.400,00
|5.
|[[Ragna Sigurðardóttir (f. 1992)|Ragna Sigurðardóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.270,50
|5.
|[[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] {{LB|D}} {{ref|f|[f]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |7.498,50
|-
|6.
|[[Sigríður Andersen|Sigríður Á. Andersen]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.284,00
|6.
|[[Snorri Másson]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.917,00
|6.
|[[Guðmundur Ingi Kristinsson]] {{LB|F}} {{ref|e|[e]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |7.014,00
|-
|7.
|[[Diljá Mist Einarsdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.229,50
|7.
|[[Jón Gnarr]] {{LB|C}} {{ref|i|[i]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.290,50
|7.
|[[Sigmar Guðmundsson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.414,50
|-
|8.
|[[Dagur B. Eggertsson]] {{LB|S}} {{ref|b1|[b]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.217,67
|8.
|[[Hildur Sverrisdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.276,50
|8.
|[[Guðmundur Ari Sigurjónsson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.162,00
|-
|9.
|[[Pawel Bartoszek]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.021,50
|9.
|[[Kristján Þórður Snæbjarnarson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.847,00
|9.
|[[Bryndís Haraldsdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.999,00
|-
|10.
|[[Grímur Grímsson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J6
|10.
|[[Kolbrún Baldursdóttir]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J4
|10.
|[[Eiríkur Björn Björgvinsson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.276,33
|-
|11.
|[[Dagbjört Hákonardóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J8
|11.
|[[Jón Pétur Zimsen]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J5
|11.
|[[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.108,00
|-
|
|
|
|
|
|
|12.
|[[Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |3.844,50
|-
|
|
|
|
|
|
|13.
|[[Rósa Guðbjartsdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J7
|-
|
|
|
|
|
|
|14.
|[[Jónína Björk Óskarsdóttir]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J9
|-
! colspan="3" |[[Norðvesturkjördæmi]]
! colspan="3" |[[Norðausturkjördæmi]]
! colspan="3" |[[Suðurkjördæmi]]
|-
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
|-
|1.
|[[Ólafur Adolfsson]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.249,00
|1.
|[[Logi Einarsson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |5.183,00
|1.
|[[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.354,00
|-
|2.
|[[Eyjólfur Ármannsson]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.023,00
|2.
|[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.818,00
|2.
|[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.233,00
|-
|3.
|[[Arna Lára Jónsdóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.871,00
|3.
|[[Jens Garðar Helgason]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.652,00
|3.
|[[Víðir Reynisson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |5.519,00
|-
|4.
|[[Ingibjörg Davíðsdóttir]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.669,00
|4.
|[[Sigurjón Þórðarson]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.475,00
|4.
|[[Karl Gauti Hjaltason]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.322,00
|-
|5.
|[[Stefán Vagn Stefánsson]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.406,00
|5.
|[[Ingibjörg Ólöf Isaksen]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.445,00
|5.
|[[Halla Hrund Logadóttir]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.806,00
|-
|6.
|[[María Rut Kristinsdóttir]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.286,00
|6.
|[[Eydís Ásbjörnsdóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.591,50
|6.
|[[Guðbrandur Einarsson]] {{LB|C}} {{ref|d|[d]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.571,00
|-
|7.
|[[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |J2
|7.
|[[Ingvar Þóroddsson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.296,00
|7.
|[[Sigurður Helgi Pálmason]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.177,00
|-
|
|
| style="font-size:85%; text-align:center" |
|8.
|[[Þorgrímur Sigmundsson]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |1.909,00
|8.
|[[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] {{LB|D}} {{ref|h|[h]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.116,50
|-
|
|
|
|9.
|[[Njáll Trausti Friðbertsson]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |1.826,00
|9.
|[[Ása Berglind Hjálmarsdóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.759,50
|-
|
|
|
|10.
|[[Þórarinn Ingi Pétursson]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J1
|10.
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J3
|-
| colspan="9" style="font-size:85%; text-align:center" |Kjördæmasætum er úthlutað samkvæmt hæstu útkomutölum skv. [[D'Hondt-reglan|D'Hondt-reglu]]. J1 til J9 eru [[jöfnunarsæti]] í þeirri röð sem þeim er úthlutað á framboð og kjördæmi. Heimild: [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/6YWRXsSblaUrKKWRZTrade/ecb23e2ff3230f5dfc0e9fa4d3c6f867/uthlutun2024skyrslaSign.pdf Úthlutunarskýrsla Landkjörstjórnar]
|}
== Nánar um kjörna alþingismenn ==
35 karlar náðu kjöri en 28 konur. Yngsti kjörni þingmaðurinn var [[Ingvar Þóroddsson]] en hann var 26 ára gamall. Elsti kjörni þingmaðurinn var [[Jónína Björk Óskarsdóttir]] en hún var 71 árs gömul.
Starfsaldursforseti nýkjörins þings var [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]. 21 þingmenn voru nýliðar á móti 42 sem áður höfðu gegnt þingmennsku.
Mikil endurnýjun var á þingi í kosningunum en ríkisstjórnarflokkarnir misstu umtalsvert fylgi í kosningunum. [[Samfylkingin]], [[Viðreisn]], [[Flokkur fólksins]] og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] bættu við sig umtalsverðu fylgi en [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] og [[Píratar]] þurrkuðust út af þingi í fyrsta skipti í sögu flokkanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-01-lokatolur-fleyttu-sigurdi-inga-inn-a-thing-429750|title=Lokatölur fleyttu Sigurði Inga inn á þing - RÚV.is|last=RÚV|first=Fréttastofa|date=2024-12-01|website=RÚV|access-date=2024-12-01}}</ref>
Nokkrir þingmenn sneru aftur á alþingi en það eru [[Karl Gauti Hjaltason]], [[Sigríður Andersen|Sigríður Á. Andersen]], [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]], [[Pawel Bartoszek]] og [[Sigurjón Þórðarson]]. Þá hafa nokkrir nýkjörnir þingmenn áður tekið sæti á þingi sem varaþingmenn.
Tveir fyrrverandi [[Borgarstjóri Reykjavíkur|borgarstjórar Reykjavíkur]] náðu kjöri á þing þeir [[Jón Gnarr]] og [[Dagur B. Eggertsson]] í sitthvoru Reykjavíkurkjördæminu. Þá náðu [[Eiríkur Björn Björgvinsson]] fyrrverandi bæjarstjóri [[Akureyri|Akureyrar]] og [[Rósa Guðbjartsdóttir]] fráfarandi bæjarstjóri [[Hafnarfjörður|Hafnarfjarðar]] bæði kjöri í Suðvesturkjördæmi.<ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-01-hverjir-eru-nyju-thingmennirnir-429874 Hverjir eru nýju þingmennirnir] Rúv, sótt 1. desember, 2024</ref>
== Útstrikanir og breytingar áður en þing kom saman ==
:{{note|a|a}} Í aðdraganda kosninga lýsti [[Þórður Snær Júlíusson]] því yfir að hann myndi ekki taka sæti á Alþingi vegna máls sem varðaði ósmekkleg gömul bloggskrif. Við það varð [[Dagur B. Eggertsson]] að fjórða þingmanni kjördæmisins, [[Dagbjört Hákonardóttir]] að áttunda þingmanni og [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] kom nýr inn á þing sem ellefti þingmaður þess.
:{{note|b|b}}[[Dagur B. Eggertsson]] var í 2. sæti framboðslista Samfylkingarinnar en var strikaður út eða færður neðar á lista á 1.453 atkvæðisseðlum og féll því niður um eitt sæti.
:{{note|c|c}}Þann 6. janúar 2025 lýsti [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] því yfir að hann myndi hætta sem formaður Sjálfstæðisflokksins og ekki taka sæti á Alþingi. Við það verður [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] að fyrsta þingmanni kjördæmisins, [[Bryndís Haraldsdóttir]] að fimmta og [[Rósa Guðbjartsdóttir]] að níunda. [[Jón Gunnarsson]] kemur þá inn á þing sem þrettándi þingmaður Suðvesturkjördæmis.
==Breytingar á kjörtímabilinu==
:{{note|d|d}}{{LB|C}}→{{LB|C}} - 16. janúar 2026. [[Guðbrandur Einarsson]] sagði af sér þingmennsku. [[Sandra Sigurðardóttir (f. 1983)|Sandra Sigurðardóttir]] tók við sæti hans.
:{{note|e|e}}{{LB|F}}→{{LB|X}} - 13. apríl 2026. [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði skilið við [[Flokkur fólksins|Flokk fólksins]] og varð þingmaður utan flokka.
:{{note|f|f}}{{LB|D}}→{{LB|D}} - 20. apríl 2026. [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] sagði af sér þingmennsku. Við það varð [[Bryndís Haraldsdóttir]] fyrsti þingmaður kjördæmisins, [[Rósa Guðbjartsdóttir]] að þeim fimmta, [[Jón Gunnarsson]] að níunda og [[Árni Helgason (f. 1981)|Árni Helgason]] kom nýr inn á þing sem þrettándi þingmaður Suðvesturkjördæmis.
:{{note|g|g}}{{LB|D}}→{{LB|D}} - 3. júní 2026. [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] sagði af sér þingmennsku. Við það varð [[Hildur Sverrisdóttir]] þriðji þingmaður kjördæmisins, [[Jón Pétur Zimsen]] að þeim áttunda og [[Sigurður Örn Hilmarsson]] kom nýr inn á þing sem ellefti þingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður.
:{{note|h|h}}{{LB|D}}→{{LB|D}} - 8. júní 2026. [[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] sagði af sér þingmennsku til þess að verða bæjarstjóri [[Reykjanesbær|Reykjanesbæjar]]. Við það kom [[Ingveldur Anna Sigurðardóttir]] ný inn á þing sem áttundi þingmaður Suðurkjördæmis.
:{{note|i|i}}{{LB|C}}→{{LB|X}} - 15. október 2026. [[Jón Gnarr]] sagði skilið við þingflokk Viðreisnar og varð þingmaður utan flokka.
:{{note|j|j}}{{LB|C}}→{{LB|D}} - 16. nóvember 2026. [[Ingvar Þóroddsson]] sagði skilið við þingflokk Viðreisnar og gekk til liðs við Sjálfstæðisflokkinn.
{{röð|listi=Kjörnir [[Alþingi|alþingismenn]]|fyrir=[[Kjörnir alþingismenn 2021]]|eftir=[[Kjörnir alþingismenn 2028]]}}
== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Alþingiskosningar 2024| ]]
[[Flokkur:Kjörnir Alþingismenn 2021-2030| ]]
[[Flokkur:Listar yfir alþingismenn eftir kosningaári|2024]]
iz6agt558th2g5frtwhh4yvgff0q26m
1987428
1987427
2026-11-16T12:45:50Z
Bjarki S
9
1987428
wikitext
text/x-wiki
Í [[Alþingiskosningar 2024|Alþingiskosningunum 30. nóvember 2024]] náðu eftirfarandi þingmenn kjöri:
{| class="wikitable"
! colspan="3" |[[Reykjavíkurkjördæmi norður]]
! colspan="3" |[[Reykjavíkurkjördæmi suður]]
! colspan="3" |[[Suðvesturkjördæmi]]
|-
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
|-
|1.
|[[Kristrún Frostadóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right"|9.653,00
|1.
|[[Jóhann Páll Jóhannsson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |8.541,00
|1.
|[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] {{LB|D}} {{ref|c|[c]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |14.997,00
|-
|2.
|[[Guðlaugur Þór Þórðarson]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.459,00
|2.
|[[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.581,00
|2.
|[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |12.829,00
|-
|3.
|[[Hanna Katrín Friðriksson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.043,00
|3.
|[[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] {{LB|D}} {{ref|g|[g]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" | 6.553,00
|3.
|[[Alma Möller]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |12.324,00
|-
|4.
|[[Þórður Snær Júlíusson]] {{LB|S}} {{ref|a|[a]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.826,50
|4.
|[[Inga Sæland]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |5.022,00
|4.
|[[Bergþór Ólason]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |7.689,00
|-
|5.
|[[Ragnar Þór Ingólfsson]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" | 4.400,00
|5.
|[[Ragna Sigurðardóttir (f. 1992)|Ragna Sigurðardóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.270,50
|5.
|[[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] {{LB|D}} {{ref|f|[f]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |7.498,50
|-
|6.
|[[Sigríður Andersen|Sigríður Á. Andersen]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.284,00
|6.
|[[Snorri Másson]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.917,00
|6.
|[[Guðmundur Ingi Kristinsson]] {{LB|F}} {{ref|e|[e]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |7.014,00
|-
|7.
|[[Diljá Mist Einarsdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.229,50
|7.
|[[Jón Gnarr]] {{LB|C}} {{ref|i|[i]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.290,50
|7.
|[[Sigmar Guðmundsson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.414,50
|-
|8.
|[[Dagur B. Eggertsson]] {{LB|S}} {{ref|b1|[b]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.217,67
|8.
|[[Hildur Sverrisdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.276,50
|8.
|[[Guðmundur Ari Sigurjónsson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.162,00
|-
|9.
|[[Pawel Bartoszek]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.021,50
|9.
|[[Kristján Þórður Snæbjarnarson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.847,00
|9.
|[[Bryndís Haraldsdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.999,00
|-
|10.
|[[Grímur Grímsson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J6
|10.
|[[Kolbrún Baldursdóttir]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J4
|10.
|[[Eiríkur Björn Björgvinsson]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.276,33
|-
|11.
|[[Dagbjört Hákonardóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J8
|11.
|[[Jón Pétur Zimsen]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J5
|11.
|[[Þórunn Sveinbjarnardóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.108,00
|-
|
|
|
|
|
|
|12.
|[[Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |3.844,50
|-
|
|
|
|
|
|
|13.
|[[Rósa Guðbjartsdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J7
|-
|
|
|
|
|
|
|14.
|[[Jónína Björk Óskarsdóttir]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J9
|-
! colspan="3" |[[Norðvesturkjördæmi]]
! colspan="3" |[[Norðausturkjördæmi]]
! colspan="3" |[[Suðurkjördæmi]]
|-
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
!Nr.
!Þingmaður
!<span title="Útkomutala">Útk.</span>
|-
|1.
|[[Ólafur Adolfsson]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.249,00
|1.
|[[Logi Einarsson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |5.183,00
|1.
|[[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.354,00
|-
|2.
|[[Eyjólfur Ármannsson]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.023,00
|2.
|[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.818,00
|2.
|[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |6.233,00
|-
|3.
|[[Arna Lára Jónsdóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.871,00
|3.
|[[Jens Garðar Helgason]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.652,00
|3.
|[[Víðir Reynisson]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |5.519,00
|-
|4.
|[[Ingibjörg Davíðsdóttir]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.669,00
|4.
|[[Sigurjón Þórðarson]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.475,00
|4.
|[[Karl Gauti Hjaltason]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |4.322,00
|-
|5.
|[[Stefán Vagn Stefánsson]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.406,00
|5.
|[[Ingibjörg Ólöf Isaksen]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.445,00
|5.
|[[Halla Hrund Logadóttir]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.806,00
|-
|6.
|[[María Rut Kristinsdóttir]] {{LB|C}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.286,00
|6.
|[[Eydís Ásbjörnsdóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.591,50
|6.
|[[Guðbrandur Einarsson]] {{LB|C}} {{ref|d|[d]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.571,00
|-
|7.
|[[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |J2
|7.
|[[Ingvar Þóroddsson]] {{LB|C}} {{ref|j|[j]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.296,00
|7.
|[[Sigurður Helgi Pálmason]] {{LB|F}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.177,00
|-
|
|
| style="font-size:85%; text-align:center" |
|8.
|[[Þorgrímur Sigmundsson]] {{LB|M}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |1.909,00
|8.
|[[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] {{LB|D}} {{ref|h|[h]}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |3.116,50
|-
|
|
|
|9.
|[[Njáll Trausti Friðbertsson]] {{LB|D}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |1.826,00
|9.
|[[Ása Berglind Hjálmarsdóttir]] {{LB|S}}
| style="font-size:85%; text-align:right" |2.759,50
|-
|
|
|
|10.
|[[Þórarinn Ingi Pétursson]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J1
|10.
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] {{LB|B}}
| style="font-size:85%; text-align:center" |J3
|-
| colspan="9" style="font-size:85%; text-align:center" |Kjördæmasætum er úthlutað samkvæmt hæstu útkomutölum skv. [[D'Hondt-reglan|D'Hondt-reglu]]. J1 til J9 eru [[jöfnunarsæti]] í þeirri röð sem þeim er úthlutað á framboð og kjördæmi. Heimild: [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/6YWRXsSblaUrKKWRZTrade/ecb23e2ff3230f5dfc0e9fa4d3c6f867/uthlutun2024skyrslaSign.pdf Úthlutunarskýrsla Landkjörstjórnar]
|}
== Nánar um kjörna alþingismenn ==
35 karlar náðu kjöri en 28 konur. Yngsti kjörni þingmaðurinn var [[Ingvar Þóroddsson]] en hann var 26 ára gamall. Elsti kjörni þingmaðurinn var [[Jónína Björk Óskarsdóttir]] en hún var 71 árs gömul.
Starfsaldursforseti nýkjörins þings var [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]. 21 þingmenn voru nýliðar á móti 42 sem áður höfðu gegnt þingmennsku.
Mikil endurnýjun var á þingi í kosningunum en ríkisstjórnarflokkarnir misstu umtalsvert fylgi í kosningunum. [[Samfylkingin]], [[Viðreisn]], [[Flokkur fólksins]] og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] bættu við sig umtalsverðu fylgi en [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] og [[Píratar]] þurrkuðust út af þingi í fyrsta skipti í sögu flokkanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-01-lokatolur-fleyttu-sigurdi-inga-inn-a-thing-429750|title=Lokatölur fleyttu Sigurði Inga inn á þing - RÚV.is|last=RÚV|first=Fréttastofa|date=2024-12-01|website=RÚV|access-date=2024-12-01}}</ref>
Nokkrir þingmenn sneru aftur á alþingi en það eru [[Karl Gauti Hjaltason]], [[Sigríður Andersen|Sigríður Á. Andersen]], [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]], [[Pawel Bartoszek]] og [[Sigurjón Þórðarson]]. Þá hafa nokkrir nýkjörnir þingmenn áður tekið sæti á þingi sem varaþingmenn.
Tveir fyrrverandi [[Borgarstjóri Reykjavíkur|borgarstjórar Reykjavíkur]] náðu kjöri á þing þeir [[Jón Gnarr]] og [[Dagur B. Eggertsson]] í sitthvoru Reykjavíkurkjördæminu. Þá náðu [[Eiríkur Björn Björgvinsson]] fyrrverandi bæjarstjóri [[Akureyri|Akureyrar]] og [[Rósa Guðbjartsdóttir]] fráfarandi bæjarstjóri [[Hafnarfjörður|Hafnarfjarðar]] bæði kjöri í Suðvesturkjördæmi.<ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-01-hverjir-eru-nyju-thingmennirnir-429874 Hverjir eru nýju þingmennirnir] Rúv, sótt 1. desember, 2024</ref>
== Útstrikanir og breytingar áður en þing kom saman ==
:{{note|a|a}} Í aðdraganda kosninga lýsti [[Þórður Snær Júlíusson]] því yfir að hann myndi ekki taka sæti á Alþingi vegna máls sem varðaði ósmekkleg gömul bloggskrif. Við það varð [[Dagur B. Eggertsson]] að fjórða þingmanni kjördæmisins, [[Dagbjört Hákonardóttir]] að áttunda þingmanni og [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] kom nýr inn á þing sem ellefti þingmaður þess.
:{{note|b|b}}[[Dagur B. Eggertsson]] var í 2. sæti framboðslista Samfylkingarinnar en var strikaður út eða færður neðar á lista á 1.453 atkvæðisseðlum og féll því niður um eitt sæti.
:{{note|c|c}}Þann 6. janúar 2025 lýsti [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] því yfir að hann myndi hætta sem formaður Sjálfstæðisflokksins og ekki taka sæti á Alþingi. Við það verður [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] að fyrsta þingmanni kjördæmisins, [[Bryndís Haraldsdóttir]] að fimmta og [[Rósa Guðbjartsdóttir]] að níunda. [[Jón Gunnarsson]] kemur þá inn á þing sem þrettándi þingmaður Suðvesturkjördæmis.
==Breytingar á kjörtímabilinu==
:{{note|d|d}}{{LB|C}}→{{LB|C}} - 16. janúar 2026. [[Guðbrandur Einarsson]] sagði af sér þingmennsku. [[Sandra Sigurðardóttir (f. 1983)|Sandra Sigurðardóttir]] tók við sæti hans.
:{{note|e|e}}{{LB|F}}→{{LB|X}} - 13. apríl 2026. [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði skilið við [[Flokkur fólksins|Flokk fólksins]] og varð þingmaður utan flokka.
:{{note|f|f}}{{LB|D}}→{{LB|D}} - 20. apríl 2026. [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] sagði af sér þingmennsku. Við það varð [[Bryndís Haraldsdóttir]] fyrsti þingmaður kjördæmisins, [[Rósa Guðbjartsdóttir]] að þeim fimmta, [[Jón Gunnarsson]] að níunda og [[Árni Helgason (f. 1981)|Árni Helgason]] kom nýr inn á þing sem þrettándi þingmaður Suðvesturkjördæmis.
:{{note|g|g}}{{LB|D}}→{{LB|D}} - 3. júní 2026. [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] sagði af sér þingmennsku. Við það varð [[Hildur Sverrisdóttir]] þriðji þingmaður kjördæmisins, [[Jón Pétur Zimsen]] að þeim áttunda og [[Sigurður Örn Hilmarsson]] kom nýr inn á þing sem ellefti þingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður.
:{{note|h|h}}{{LB|D}}→{{LB|D}} - 8. júní 2026. [[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] sagði af sér þingmennsku til þess að verða bæjarstjóri [[Reykjanesbær|Reykjanesbæjar]]. Við það kom [[Ingveldur Anna Sigurðardóttir]] ný inn á þing sem áttundi þingmaður Suðurkjördæmis.
:{{note|i|i}}{{LB|C}}→{{LB|X}} - 15. október 2026. [[Jón Gnarr]] sagði skilið við þingflokk Viðreisnar og varð þingmaður utan flokka.
:{{note|j|j}}{{LB|C}}→{{LB|D}} - 16. nóvember 2026. [[Ingvar Þóroddsson]] sagði skilið við þingflokk Viðreisnar og gekk til liðs við Sjálfstæðisflokkinn.
{{röð|listi=Kjörnir [[Alþingi|alþingismenn]]|fyrir=[[Kjörnir alþingismenn 2021]]|eftir=[[Kjörnir alþingismenn 2028]]}}
== Tilvísanir ==
[[Flokkur:Alþingiskosningar 2024| ]]
[[Flokkur:Kjörnir Alþingismenn 2021-2030| ]]
[[Flokkur:Listar yfir alþingismenn eftir kosningaári|2024]]
tnprc9ygtakq14ze91wgp6qwvlvq9tj
Næstu alþingiskosningar
0
183913
1987468
1985090
2026-11-16T19:58:59Z
Leikstjórinn
74989
1987468
wikitext
text/x-wiki
{{Þingkosningar
|election_name=''Næstu Alþingiskosningar''
|country=Ísland
|type=parliamentary
|ongoing=yes
|previous_election=[[Alþingiskosningar 2024|2024]]
|next_election=
|outgoing_members=[[Kjörnir alþingismenn 2024|Fráfarandi þingmenn]]
|elected_members=|seats_for_election=63 sæti á [[Alþingi]]
|majority_seats=32
|turnout=
|election_date=Í síðasti lagi 2. desember 2028
|results_sec=Úrslit kosninganna
|party1=[[Samfylkingin]]
|party_leader1=[[Kristrún Frostadóttir]]
|percentage1=20,8
|current_seats1=15
|last_election1=15
|party2= [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|party_leader2=[[Guðrún Hafsteinsdóttir]]
|percentage2=19,4
|current_seats2=14
|last_election2=14
|party3=[[Viðreisn]]
|party_leader3=[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]
|percentage3=15,8
|current_seats3=10
|last_election3=11
|party4=[[Flokkur fólksins]]
|party_leader4=[[Inga Sæland]]
|percentage4=13,8
|current_seats4=9
|last_election4=10
|party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]
|party_leader5=[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
|percentage5=12,1
|current_seats5=8
|last_election5=8
|party6=[[Framsóknarflokkurinn]]
|party_leader6=[[Lilja Alfreðsdóttir]]
|percentage6=7,8
|current_seats6=5
|last_election6=5
|map=
|map_size=
|map_caption=
|title=ríkisstjórn
|before_election= [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|Kristrún Frostadóttir I]]<br>{{LB|S}} {{LB|C}} {{LB|F}}
|before_image=File:Kristrún Frostadóttir 2021.jpg
|posttitle=Ný ríkisstjórn
|after_election=
|after_image=
}}
'''Næstu Alþingiskosningar''' fara fram í síðasta lagi [[2. desember]] [[2028]].<ref>{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/althingiskosningar/|title=Alþingiskosningar|date=2011-05-20|website=kosningasaga|language=is-IS|access-date=2025-09-21}}</ref> Óvíst er hvort þær fari fram að hausti til eins og hefur verið í öllum [[Alþingiskosningar|Alþingiskosningunum]] síðan [[Alþingiskosningar 2016|2016]] eða hvort þær verði aftur að vori til eins og venjan var áður.
Núverandi ríkisstjórn [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|Kristrúnar Frostadóttur]] samanstendur af [[Samfylkingin|Samfylkingunni]], [[Viðreisn]] og [[Flokkur fólksins|Flokki Fólksins]].
== Yfirlit ==
{| class="wikitable"
! colspan="2" rowspan="2" |Merki og stafur
! rowspan="2" |Flokkur
! colspan="2" rowspan="2" |Formaður
! colspan="2" |Úrslit [[Alþingiskosningar 2024|2024]]
! rowspan="2" |Breytingar á
kjörtímabilinu
|-
!Fylgi
!Þingsæti
|-
| [[Mynd:Samfylkingin.png|frameless|75x75dp]]
|'''S'''
|[[Samfylkingin]]
|[[Mynd:NYCW 2026 - Kristrún Frostadóttir 02 (cropped).jpg|frameless|82x82dp]]
|[[Kristrún Frostadóttir]]
|20,8%
|{{Composition bar|15|63|{{Flokkslitur|Samfylkingin}}}}
|
|-
|[[Mynd:Merki sjalfstaedisflokksins.svg|frameless|75x75dp]]
|'''D'''
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Mynd:Guðrún Hafsteinsdóttir 2025.jpg|frameless|75x75dp]]
|[[Guðrún Hafsteinsdóttir]]
|19,4%
|{{Composition bar|14|63|{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}}}}
|{{hækkun}}[[Ingvar Þóroddsson|IngÞór]] frá {{LB|C}}
|-
|[[Mynd:Viðreisn_2024.png|75x75dp]]
|'''C'''
|[[Viðreisn]]
|[[Mynd:Þorgerður_Katrín_Gunnarsdóttir_2021.jpg|75x75dp]]
|[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín]] [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Gunnarsdóttir]]
|15,8%
|{{Composition bar|11|63|{{Flokkslitur|Viðreisn}}}}
|{{Lækkun}}[[Jón Gnarr|JGnarr]] verður óháður
{{Lækkun}}[[Ingvar Þóroddsson|IngÞór]] til {{LB|D}}
|
|- style="height:3.9em"
|[[Mynd:Flokkur_fólksins_2024.svg|75x75dp]]
|'''F'''
|[[Flokkur fólksins]]
|[[Mynd:Inga Sæland 2025.jpg|frameless|75x75dp]]
|[[Inga Sæland]]
|13,8%
|{{Composition bar|10|63|{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}}}
|{{Lækkun}}[[Guðmundur Ingi Kristinsson|GIK]] verður óháður
|-
|[[Mynd:Logo-midfl.png|frameless|75x75dp]]
|'''M'''
|[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]
|[[Mynd:Sigmundur Davíð Gunnlaugsson 2026.jpg|frameless|75x75dp]]
|[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundur Davíð]] [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Gunnlaugsson]]
|12,1%
|{{Composition bar|8|63|{{Flokkslitur|Miðflokkurinn (Ísland)}}}}
|
|-
|[[Mynd:Merki_Framsoknar_(2021).svg|75x75dp]]
|'''B'''
|[[Framsóknarflokkurinn]]
|[[Mynd:Lilja Alfreðsdóttir 2021.jpg|frameless|75x75dp]]
|[[Lilja Alfreðsdóttir]]
|7,8%
|{{Composition bar|5|63|{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
|
|-
|[[Mynd:Icelandic_Socialist_Party.svg|75x75dp]]
|'''J'''
|[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur]]
[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Íslands]]
| colspan="2" |[[Jón Ferdínand Estherarson]]
|4,0%
|{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)}}}}
! rowspan="3" |
|-
|[[Mynd:Píratar.png|75x75dp]]
|'''P'''
|[[Píratar]]
| colspan="2" |[[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]]
|3,0%
|{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Píratar}}}}
|-
|[[Mynd:Vinstri_Græn_Logo_(2021).png|frameless|75x75dp]]
|'''V'''
|[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrihreyfingin -]]
[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|grænt framboð]]
|[[Mynd:Rósa Björk Brynjólfsdóttir 2017.jpg|75x75dp]]
|[[Rósa Björk Brynjólfsdóttir]]
|2,3%
|{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Vinstrihreyfingin – grænt framboð}}}}
|}
=== (B) Framsóknarflokkurinn ===
[[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurði Inga Jóhannssyni]] leiddi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokkinn]] í síðustu kosningunum í gegnum mikið tap þar sem að flokkurinn missti átta þingmenn og hlaut 7,8% atkvæða. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] gagnrýndi [[Guðni Ágústsson]] fyrrum formaður og ráðherra til margra ára flokkinn harkalega og sagði ekkert markavert koma frá Sigurði Inga.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/438712|title=Guðni segir að forystan þurfi að koma Framsókn af líknardeild - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-03-13|website=RÚV|access-date=2025-09-02}}</ref> Lítil ánægja meðal landsmanna reyndist með málþófi stjórnarandstöðunnar gegn breytinga á veiðigjöldum í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] og reyndist óánægja með stjórnarandstöðuna vera 65% samkvæmt könnunum.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/449448|title=Stjórnarandstaðan aldrei óvinsælli - RÚV.is|last=Eyjólfsson|first=Magnús Geir|date=2025-07-25|website=RÚV|access-date=2025-09-02}}</ref> Umræður voru innan flokksins um að fá nýjan formann, þrátt fyrir að [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurður Ingi]] hafði lýst yfir að hann vilji halda áfram sem formaður í [[desember]] [[2024]], þó fyrir að fylgi flokksins hafi verið í sögulegu lágmarki og mældist oft undir fimm prósentum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252673857d/sjalf-staedis-menn-raeda-seinkun-en-fram-sokn-skodar-ad-flyta|title=Sjálfstæðismenn ræða seinkun en Framsókn skoðar að flýta - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2025-11-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242660508d/aetlar-ad-vera-formadur-i-stjornarandstodu|title=Ætlar að vera formaður í stjórnarandstöðu - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2024-06-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-11}}</ref> [[Lilja Alfreðsdóttir]] varaformaður flokksins lýsti yfir í [[janúar]] [[2025]] að hún hefði áhuga á formannsframboði, þrátt fyrir að vera ekki þingmaður.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252682102d/lilja-uti-lokar-ekki-formannsframbod-og-vill-flyta-flokks-thingi|title=Lilja útilokar ekki formannsframboð og vill flýta flokksþingi - Vísir|last=Pétursson|first=Heimir Már|date=2025-01-30|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] tilkynnti afsögn sína sem formaður flokksins á miðstjórnarfundi flokksins þann [[18. október]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/18/sigurdur_ingi_bydur_sig_ekki_aftur_fram/|title=Sigurður Ingi býður sig ekki aftur fram|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-10-18}}</ref> Hann hætti sem formaður eftir tíu ára setu, og á landsfundi flokksins þann [[15. febrúar]] [[2026]] var varaformaðurinn og fyrrum ráðherrann [[Lilja Alfreðsdóttir]] kjörin næsti formaður flokksins, í formannsslag á móti þingflokksformanninum [[Ingibjörg Ólöf Isaksen|Ingibjörgu Isaksen]]. Í formannsbaráttunni var mikil áhersla lögð á að [[Lilja Alfreðsdóttir|Lilja]] væri ekki þingmaður en hún datt út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/02/15/lilja_nyr_formadur_framsoknarflokksins/|title=Lilja nýr formaður Framsóknarflokksins|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262832944d/-thetta-er-svo-litid-o-venju-legt-eg-er-ekki-a-thingi-|title=„Þetta er svolítið óvenjulegt, ég er ekki á þingi“ - Vísir|last=Másson|first=Agnar Már|date=2026-01-23|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref>
=== (C) Viðreisn ===
[[Viðreisn]] hefur setið í ríkisstjórn frá [[Alþingiskosningar 2024|2024]] með [[Samfylkingin|Samfylkingunni]] og [[Flokkur fólksins|Flokki fólksins]]. [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] er enn formaður flokksins og gegnir nú embætti [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|utanríkisráðherra]]. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] vakti frammistaða [[Hanna Katrín Friðriksson|Hönnu Katrínar Friðriksdóttur]], atvinnuvegaráðherra í [[Kastljós|Kastljósi]] mikla athygli í umræðum um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2025/03/27/frammistada-honnu-katrinar-kastljosi-gaerkvoldi-vekur-athygli-annad-eins-hefur-ekki-sest-haa-herrans-tid/|title=Frammistaða Hönnu Katrínar í Kastljósi í gærkvöldi vekur athygli - „Annað eins hefur ekki sést í háa herrans tíð“|date=2025-03-27|website=DV|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín]] var gagnrýnd í [[júní]] [[2025]] þegar að hún kallaði [[Donald Trump]], Bandaríkjaforseta „heillandi" eftir fund þeirra á leiðtogafundi [[Atlantshafsbandalagið|NATO]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252743566d/tok-i-spadann-a-trump-hann-er-nu-heillandi-karlinn-|title=Tók í spaðann á Trump: „Hann er nú heillandi, karlinn“ - Vísir|last=Jósefsdóttir|first=Sólrún Dögg|date=2025-06-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Sem utanríkisráðherra sagði hún sumarið [[2025]] að Íslendingar vildu fá aðildarviðræður við [[Evrópusambandið|ESB]] í kjölfar stöðunnar í heimsmálununum, þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi planað þjóðaratkvæðagreiðslu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/07/17/segir_islendinga_vilja_adildarvidraedur_vid_esb/|title=Segir Íslendinga vilja aðildarviðræður við ESB|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Guðbrandur Einarsson]], þingmaður flokksins í Suðurkjördæmi sagði af sér þingmennsku í [[janúar]] [[2026]] eftir að komst í ljós að hann hafði reynt að kaupa vændi fjórtán árum áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262829501d/segir-af-ser-thing-mennsku-vegna-til-raunar-til-vaendiskaupa|title=Segir af sér þingmennsku vegna tilraunar til vændiskaupa - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2026-01-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> Fylgi flokksins hefur aðeins lækkað frá síðustu kosningunum.
=== (D) Sjálfstæðisflokkurinn ===
[[Sjálfstæðisflokkurinn]] hlaut 19,4% atkvæða í síðustu kosningunum og var ekki með í nýrri ríkisstjórn. [[6. janúar]] [[2025]], einungis mánuði eftir kosningarnar, lýsti [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]], fyrrverandi forsætisráðherra og formaður flokksins til sextán ára, því yfir að hann ætlaði að hætta sem formaður flokksins og sem þingmaður og fóru fram [[Formannskosningar Sjálfstæðisflokksins|formannskosningar í byrjun mars 2025]] á landsfundi flokksins þar sem [[Guðrún Hafsteinsdóttir]] var kjörin formaður í formannsslag gegn [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir|Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur]]. Í febrúar 2025 lenti flokkurinn í uppistöðum um þingflokksherbergi við Samfylkinguna, þar sem að Samfylkingin hafði stærri þingflokk og að þingflokksherbergi Sjálfstæðisflokksins sem að flokkurinn hafði haft í áratugi væri stærra, sem að endaði á að Samfylkingin fékk herbergið.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/02/13/sjalfstaedisflokkurinn_missir_thingflokksherbergid/|title=Sjálfstæðisflokkurinn missir þingflokksherbergið|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Það vakti athygli í [[febrúar]] [[2025]] þegar þingmaðurinn [[Jón Pétur Zimsen]] lýsti því yfir að áfastir tappar dragi úr lífsvilja.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252691309d/a-fastir-tappar-dragi-ur-lifs-vilja|title=Áfastir tappar dragi úr lífsvilja - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-02-20|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] hækkaði eftir kjör [[Guðrún Hafsteinsdóttir|Guðrúnar Hafsteinsdóttur]] sem formanns en dalaði mikið stuttu eftir það. Í [[apríl]] [[2025]] komu upp kenningar um að Sjálfstæðisflokkurinn væri á bak við umdeildra ''„Exit"'' auglýsinga [[Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi|Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi]], sem voru framleiddar af eiginmanni þingflokksformanns flokksins, [[Hildur Sverrisdóttir|Hildar Sverrisdóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2025/04/30/eiginmadur-thingflokksformanns-sjalfstaedisflokks-bak-vid-umdeildu-exit-auglysinguna/|title=Eiginmaður þingflokksformanns Sjálfstæðisflokks á bak við umdeildu EXIT-auglýsinguna|date=2025-04-30|website=DV|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] stóð stjórnarandstaðan fyrir málþófi gegn breytingum á veiðigjöldum, sem að frestaði þinglokum um vikur. Samkvæmt könnunum söguðust 65% landsmanna styðja ekki stjórnarandstöðuna.<ref name=":1" /> [[Jón Steinar Gunnlaugsson]] fyrrum hæstaréttardómari og mikilvægur meðlimur í flokknum til margra ára kallaði málþófið skrípalæti og sagði minnihlutann þurfa að sætta sig við að stjórna ekki, því það væri lýðræðið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252747074d/minni-hluti-verdi-ad-saetta-sig-vid-ad-hann-se-ekki-vid-vold|title=Minnihluti verði að sætta sig við að hann sé ekki við völd - Vísir|last=Sigurðsson|first=Lovísa Arnardóttir,Bjarki|date=2025-03-07|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Í [[ágúst]] [[2025]] sagði þingflokksformaðurinn [[Hildur Sverrisdóttir]] af sér vegna innanflokksátaka þar sem að hún var yfirlýstur stuðningsmaður [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir|Áslaugar Örnu]], og var [[Ólafur Adolfsson]] valinn til að taka við.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252768837d/olafur-ordinn-nyr-thing-flokks-for-madur-sjalf-staedis-flokksins|title=Ólafur orðinn nýr þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2025-08-30|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fylgi flokksins hefur lækkað mikið.
=== (F) Flokkur fólksins ===
[[Flokkur fólksins]] hefur setið í ríkisstjórn frá [[Alþingiskosningar 2024|2024]] með [[Samfylkingin|Samfylkingunni]] og [[Viðreisn]]. [[Inga Sæland]] er enn formaður flokksins og gegnir nú embætti [[Félags- og húsnæðismálaráðherra Íslands|félagsmálaráðherra]]. Nokkur umdeild mál innan flokksins komu upp á kjörtímabilinu. [[Inga Sæland]] hlaut athygli í [[janúar]] [[2025]] þegar komst upp um að hún hefði hringt reið í skólameistara [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]], skóla barnabarns síns og kvartað um týnd skópör og bent á valdastöðu sína í því samhengi.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252680862d/rad-herra-hringdi-i-skola-stjora-vegna-tynds-skopars|title=Ráðherra hringdi í skólastjóra vegna týnds skópars - Vísir|last=Daðason|first=Jakob Bjarnar,Kolbeinn Tumi|date=2025-01-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Það hlaut mikla athygli þegar kom í ljós að flokkurinn væri skráður sem félagasamtök í stað stjórnmálaflokks og einnig vakti athygli þegar [[Sigurjón Þórðarson]], þingmaður flokksins, lagði til að endurskoða ætti styrki til [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]] eftir neikvæða umfjöllun blaðsins um flokkinn.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252684641d/vill-endur-skoda-styrki-til-morgun-bladsins-eftir-um-fjollun-um-flokk-folksins|title=Vill endurskoða styrki til Morgunblaðsins eftir umfjöllun um Flokk fólksins - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-05-02|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252677991d/flokkur-folksins-fengid-240-milljonir-thratt-fyrir-ranga-skraningu|title=Flokkur fólksins fengið 240 milljónir þrátt fyrir ranga skráningu - Vísir|last=Gísladóttir|first=Hólmfríður|date=2025-01-21|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-02}}</ref> Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] sagði [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]], [[Mennta- og barnamálaráðherra Íslands|mennta- og barnamálaráðherra]] af sér embætti eftir að í ljós kom að þegar hún var 23 ára gömul átti hún barn með 16 ára dreng, eftir minna en þrjá mánuði í embætti.<ref>{{Cite web|url=https://heimildin.is/grein/24210/|title=Ásthildur Lóa lýsir barnungum barnsföður sínum sem eltihrelli|last=Kjartansson|first=Aðalsteinn|date=2025-03-21|website=Heimildin|access-date=2025-12-29}}</ref> Fréttastofa [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] var gagnrýnd mikið fyrir að hafa fyrst upplýst um málið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252707602d/ruv-leid-rettir-um-fjollun-um-mal-ast-hildar-lou|title=RÚV leiðréttir umfjöllun um mál Ásthildar Lóu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Rafn Ágúst|date=2025-03-28|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Þá tók þingflokksformaðurinn [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] við ráðuneytinu. Hann vakti mikla athygli á fyrstu dögum hans í embættinu í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] þegar að hann átti í vandræðum með að lesa upp ræðu á ensku á opnunarsamkomu leiðtogafundar um menntamál, og var sakaður um að kunna ekki ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252706454d/-fall-er-farar-heill-|title=„Fall er fararheill“ - Vísir|last=Jónsdóttir|first=Jón Þór Stefánsson,Hallgerður Kolbrún E.|date=2025-03-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Í [[desember]] [[2025]] ákvað [[Guðmundur Ingi Kristinsson|Guðmundur Ingi]] að víkja Ársæli Guðmundssyni, skólameistara [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]] úr starfi.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/03/skolameistara_borgarholtsskola_vikid/|title=Skólameistara Borgarholtsskóla vikið|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Margir gagnrýndu þetta og voru kenningar um að ágreiningur Ársæls og Ingu Sæland fyrr á árinu hafi verið uppspretta atviksins, þrátt fyrir að [[Guðmundur Ingi Kristinsson|Guðmundur Ingi]] hafi neitað því.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/04/arsaell_um_simtalid_hun_var_ekki_i_neinu_jafnvaegi/|title=Ársæll um símtalið: „Hún var ekki í neinu jafnvægi“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/04/sakar_ingu_um_hefndarhug/|title=Sakar Ingu um hefndarhug|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Einnig í [[desember]] [[2025]] var gagnrýnt þegar að [[Eyjólfur Ármannsson]] [[Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Íslands|samgönguráðherra]] breytti forgangsröðun jarðganga og setti ný göng á Vestfjörðum ofar skipulagi um [[Fjarðarheiðargöng]] á [[Austurland|Austurlandi]]. Bæjarfulltrúar í [[Múlaþing|Múlaþingi]] lýstu því yfir að talað væri um að [[Austurland]] myndi kljúfa sig frá [[Ísland|Íslandi]], vegna málsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252814859d/aetla-ad-berja-i-bordid-austur-riki-er-ansi-oft-buid-ad-heyrast-i-min-eyru-|title=Ætla að berja í borðið: „Austurríki er ansi oft búið að heyrast í mín eyru“ - Vísir|last=Þorláksson|first=Tómas Arnar|date=2025-09-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Fylgi flokksins hefur dalað mikið frá síðustu kosningum og í [[desember]] [[2025]] mældist flokkurinn utan þings í fyrsta sinn á kjörtímabilinu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/22/fylgi_flokks_folksins_maelist_undir_5_prosent/|title=Fylgi Flokks fólksins mælist undir 5%|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref>
=== (J) Sósíalistaflokkur Íslands ===
[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]] bauð fram í annað sinn í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]]. Þá var [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] borgarfulltrúi kosin nýr leiðtogi flokksins. Þrátt fyrir gott gengi í könnunum náði flokkurinn ekki manni inn í kosningunum. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, það eru [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]], [[Píratar]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]], hefur verið rædd.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-02-margt-vitlausara-en-ad-vinstri-flokkarnir-ihugi-sameiningu-429940|title=„Margt vitlausara“ en að vinstri flokkarnir íhugi sameiningu - RÚV.is|last=Sigurþórsdóttir|first=Sunna Karen|date=2024-12-02|website=RÚV|access-date=2025-01-11}}</ref> Mikil innanflokksátök áttu sér stað í flokknum í upphafi árs [[2025]]. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson]], stofnandi, fyrrverandi leiðtogi og formaður framkvæmdastjórnar flokksins, sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi af forseta ungra Sósíalista.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252700265d/lysir-of-riki-og-and-legu-of-beldi-gunnars-smara|title=Lýsir ofríki og andlegu ofbeldi Gunnars Smára - Vísir|last=Pálsson|first=Magnús Jochum|date=2025-12-03|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> Í [[apríl]] [[2025]] sagði [[Sólveig Anna Jónsdóttir]], formaður [[Efling stéttarfélag|Eflingar]], sig úr flokknum vegna „yfirgengilega bilaðrar stemningar".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/442134|title=Sólveig Anna segir sig úr Sósíalistaflokknum - RÚV.is|last=Markúsdóttir|first=Erla María|date=2025-04-23|website=RÚV|access-date=2025-05-26}}</ref> Þann [[25. maí]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnar Smári]] kosinn úr stjórn flokksins og var [[Sæþór Benjamín Randalsson]] kosinn formaður framkvæmdastjórnar í hans stað.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252731030d/segir-sonnu-ekki-hafa-verid-hafnad|title=Segir Sönnu ekki hafa verið hafnað - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-05-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> Daginn eftir sagði [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]], leiðtogi flokksins, af sér sem leiðtogi, þrátt fyrir að hafa verið kosinn leiðtogi áfram af nýrri stjórn daginn áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/444716|title=Sanna hætt sem pólitískur leiðtogi Sósíalistaflokksins - RÚV.is|last=Sigurðsson|first=Grétar Þór|date=2025-05-26|website=RÚV|access-date=2025-05-26}}</ref> Í [[júní]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnar Smári]] sakaður af nýrri stjórn um að hafa tæmt sjóði flokksins og að reka nýja stjórn úr húsnæði flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252744584d/sagdur-hafa-taemt-sjodi-flokksins-og-rekur-nyja-stjorn-ur-hus-naedinu|title=Sagður hafa tæmt sjóði flokksins og rekur nýja stjórn úr húsnæðinu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-06-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> [[Sæþór Benjamín Randalsson|Sæþór Benjamín]] var gagnrýndur í [[desember]] [[2025]] fyrir að hafa sagt [[Xi Jinping]] æðsta leiðtoga [[Kína]] vera „besta leiðtoga jarðar" og fyrir að hafa varið [[Kim Jong-un]] einræðisherra [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] og [[Vladímír Pútín|Vladímír Putin]] forseta [[Rússland|Rússlands]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252818256d/sosial-istar-lita-til-hardstjornarrikja-sem-fyrir-mynda|title=Sósíalistar líta til harðstjórnarríkja sem fyrirmynda - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-12-29|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Hann hafði áður verið sakaður um kynferðisleg samskipti við 16 ára dreng á hinsegin stefnumótamiðlinum Grindr.<ref>{{Cite web|url=https://mannlif.is/greinar/einkalif-saethors/|title=Einkalíf Sæþórs|date=2025-05-29|website=mannlif.is|language=en|access-date=2025-12-29}}</ref> Í [[desember]] [[2025]] sagði [[Sanna Magdalena Mörtudóttir|Sanna Magdalena]] sig úr flokknum og stofnaði framboðið ''Vor til vinstri'' til að bjóða fram í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|borgarstjórnarkosningunum 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458088|title=Kristrún nýtur mests trausts en flestir vantreysta Guðmundi Inga - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-05|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref>
=== (M) Miðflokkurinn ===
[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] hefur setið í stjórnarandstöðu frá árinu [[2017]] og er [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] enn formaður. Í [[apríl]] [[2025]] vakti athygli þegar [[Snorri Másson]], þingmaður flokksins, gangrýndi kennslu um kynjafræði í skólum og kallaði hana pólitíska.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252710606d/-kynjafraedi-er-politisk-i-edli-sinu-|title=„Kynjafræði er pólitísk í eðli sínu“ - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-05-04|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Lítil ánægja meðal landsmanna reyndist með málþófi stjórnarandstöðunnar gegn breytinga á veiðigjöldum í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] og reyndist óánægja með stjórnarandstöðuna vera 65% samkvæmt könnunum.<ref name=":1" /> Í [[september]] [[2025]] vakti það athygli þegar að [[Snorri Másson]] lýsti yfir andstöðu yfir hinsegin fólki í [[Kastljós|Kastljósi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252769972d/sott-ad-snorra-vegna-fram-komu-hans-og-forn-eskju-legra-skodana|title=Sótt að Snorra vegna framkomu hans og forneskjulegra skoðana - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fjölmargir gagnrýndu Snorra þar á meðal [[Guðrún Karls Helgudóttir]] biskup Íslands, [[Hanna Katrín Friðriksson]] atvinnuvegaráðherra Viðreisnar, [[Dagur B. Eggertsson]] þingmaður Samfylkingarinnar og [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] oddviti [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] og fyrrum [[borgarstjóri Reykjavíkur]], sem að lagði fram tillögu um að Reykjavík myndi formlega harma orð Snorra í yfirlýsingu.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252770409d/-borgar-stjorn-stendur-med-trans-folki-og-hin-segin-sam-fe-laginu-ollu-|title=„Borgarstjórn stendur með trans fólki og hinsegin samfélaginu öllu“ - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252770262d/biskup-laetur-ruv-heyra-thad-vegna-um-raedunnar-i-gaer|title=Biskup lætur Rúv heyra það vegna umræðunnar í gær - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Snorri Másson|Snorri]] var síðan kjörinn varaformaður flokksins í [[október]] [[2025]] í varaformannsslag við þingkonuna [[Ingibjörg Davíðsdóttir|Ingibjörgu Davíðsdóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/455934|title=Snorri Másson er nýr varaformaður Miðflokksins - RÚV.is|last=Andrésdóttir|first=Iðunn|date=2025-10-12|website=RÚV|access-date=2025-10-18}}</ref> Fylgi flokksins aukst verulega í lok árs [[2025]] og lýsti [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundur Davíð]] stefnu flokksins að fá „gamla góða Ísland, bara betra" í viðtali í [[desember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252822256d/-gamla-goda-is-land-bara-betra-|title=„Gamla góða Ísland, bara betra“ - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-12-28|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref>
=== (P) Píratar ===
[[Píratar]] duttu út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]]. Óljóst er því hvort flokkurinn bjóði aftur fram. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, þ.e. [[Píratar|Pírata]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], hefur verið rædd.<ref name=":0" /> Á aðalfundi flokksins í [[september]] [[2025]] var samþykkt að flokkurinn skyldi taka upp embætti formanns og varaformanns. Annar aðalfundur verður haldinn seinna um haustið til að kjósa í embættin.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252778092d/piratar-taka-upp-for-mannsem-baetti|title=Píratar taka upp formannsembætti - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-09-20|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-21}}</ref> Í lok [[nóvember]] [[2025]] var kynsegin varaborgarfulltrúinn [[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]] kjörið sem fyrsti formaður flokksins, í formannsslag við borgarfulltrúann [[Alexandra Briem|Alexöndru Briem]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/460133|title=Oktavía er fyrsti formaður Pírata - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-29|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> Áður hafði oddviti flokksins í [[Reykjavík]], [[Dóra Björt Guðjónsdóttir]] lýst yfir framboði en dró það til baka tveimur vikum fyrir formannskosningarnar vegna óeiningar innan flokksins um hugmyndir hennar, og gekk svo til liðs við [[Samfylkingin|Samfylkinguna]] í [[desember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252802211d/dora-bjort-haett-vid-formannsframbodid|title=Dóra Björt hætt við formannsframboðið - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-12-11|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/461707|title=Dóra Björt fer úr Pírötum í Samfylkinguna - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-12-16|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref>
=== (S) Samfylkingin ===
[[Samfylkingin]] hlaut stórsigur í [[Alþingiskosningar 2024|kosningunum 2024]] og hlaut flest atkvæði allra flokka. Eftir kosningar myndaði flokkurinn ríkisstjórn með [[Flokkur fólksins|Flokki fólksins]] og [[Viðreisn]], þar sem [[Kristrún Frostadóttir]], formaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]], tók við embætti [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]]. Fylgi flokksins hafði eykst mikið og í [[febrúar]] [[2025]] áskotnaðist flokknum borgarstjórastóllinn þegar [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] gekk í embættið. Flokkur bætti á sig um tólf til fimmtán prósentum í könnunum frá síðustu kosningunum um sumarið [[2025]] eftir umdeilt málþóf stjórnarandstöðunnar um breytingar um veiðigjöld.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/07/01/fylgi_samfylkingar_ekki_verid_meira_i_16_ar/|title=Fylgi Samfylkingar ekki verið meira í 16 ár|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fylgi flokksins mældist áfram hátt um haustið [[2025]] og traust til [[Kristrún Frostadóttir|Kristrúnar]] í embætti [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]] mældist 60% í könnun í [[nóvember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458088|title=Kristrún nýtur mests trausts en flestir vantreysta Guðmundi Inga - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-05|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> [[Kristrún Frostadóttir|Kristrún]] hlaut gagnrýni í [[febrúar]] [[2026]] vegna vaxandi verðbólgu, eftir að [[Ásgeir Jónsson]] seðlabankastjóri hafði sagst ekki hika við það að hækka vexti.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2026/02/05/kristrun_grautful_en_aetlar_ekki_ad_breyta_um_kurs/|title=Kristrún grautfúl en ætlar ekki að breyta um kúrs|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref>
=== (V) Vinstri hreyfingin – grænt framboð ===
[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]] duttu út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]] eftir sjö ára setu í ríkisstjórn. [[Svandís Svavarsdóttir]] er enn formaður flokksins. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, það eru [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] og [[Píratar]], hefur verið rædd.<ref name=":0" /> Í [[maí]] [[2025]] lýsti [[Svandís Svavarsdóttir|Svandís]] því yfir að flokkurinn myndi starfa áfram og að hann byði fram í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|sveitarstjórnarkosningunum 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252731091d/-vid-erum-klar-i-batana-og-med-sterka-inn-vidi-|title=„Við erum klár í bátana og með sterka innviði“ - Vísir|last=Pálsson|first=Magnús Jochum|date=2025-05-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> [[Svandís Svavarsdóttir|Svandís]] tilkynnti í [[desember]] [[2025]] að hún myndi ekki sækjast eftir endurkjöri sem formaður flokksins á næsta landsfundi flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/12/svandis_gefur_ekki_aftur_kost_a_ser/|title=Svandís Svavarsdóttir gefur ekki aftur kost á sér|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Þá hafði frammistaða [[Stefán Pálsson|Stefáns Pálssonar]] varaborgarfulltrúa flokksins í ''[[Silfur Egils|Silfrinu]]'' vakt mikla athygli og var talað um hann sem mögulegan arftaka flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252817029d/studnings-yfir-lysing-ossurar-eins-og-koss-daudans|title=Stuðningsyfirlýsing Össurar eins og koss dauðans - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-12-13|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Nýr formaður flokksins verður kjörinn á landsfundi í upphaf [[Mars (mánuður)|mars]] [[2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262844515d/i-hugar-al-var-lega-for-manns-fram-bod-hja-vinstri-graenum|title=Íhugar alvarlega formannsframboð hjá Vinstri grænum - Vísir|last=Erlingsdóttir|first=Margrét Helga|date=2026-02-17|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> Fylgi flokksins hefur aðeins eykst frá síðustu kosningum.
== Skoðanakannanir ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;"
|- style="height:40px;"
! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki
! style="width:135px;" rowspan="2"| Síðasti dagur framkvæmda
! style="width:35px;" rowspan="2"| Úrtak
! style="width:30px;" rowspan="2"| Svarhlutfall
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Samfylkingin|S]]
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Viðreisn|C]]
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Flokkur fólksins|F]]
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Framsóknarflokkurinn|B]]
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|J]]
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Píratar|P]]
! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]
! style="width:30px;" rowspan="2"| Aðrir
! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot
|-
! style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};"|
! style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"|
! style="background:{{flokkslitur|Viðreisn}};"|
! style="background:{{flokkslitur|Flokkur fólksins}};"|
! style="background:{{flokkslitur|Miðflokkurinn}};"|
! style="background:{{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}};"|
! style="background:{{flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"|
! style="background:{{flokkslitur|Píratar}};"|
! style="background:{{flokkslitur|VG}};"|
|-
|[https://www.gallup.is/frettir/midflokkur-i-sokn/ Gallup]
|1. nóvember 2026
|12.906
|38,5
|style="background:#F6CDCF;"|'''29,2'''
|24,9
|10,0
|3,9
|17,2
|6,1
|2,8
|2,2
|3,5
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,3
|-
|[https://www.visir.is/g/20262952620d/sjalfstaedisflokkur-tapar-fylgi-a-medan-fylgi-hinna-haggast-ekki Maskína]
|7. október 2026
|1.791
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''28,6'''
|21,9
|11,4
|4,6
|13,4
|7,9
|4,1
|3,3
|4,8
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 6,7
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-09-29-forskot-samfylkingarinnar-a-sjalfstaedisflokkinn-eykst-488371 Gallup]
|28. september 2026
|10.485
|38,6
|style="background:#F6CDCF;"|'''30,8'''
|24,7
|10,6
|4,0
|15,0
|5,9
|2,4
|2,7
|3,7
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 6,1
|-
|[https://www.visir.is/g/20262938275d/fylgi-haggast-varla-eftir-at-kvaeda-greidslu Maskína]
|14. september 2026
|4.544
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''27,5'''
|25,0
|11,9
|4,3
|13,0
|7,5
|3,0
|3,3
|4,5
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-09-01-samfylkingin-staekkar-en-vidreisn-minnkar-485813 Gallup]
|31. ágúst 2026
|13.836
|40,2
|style="background:#F6CDCF;"|'''29,6'''
|26,8
|9,7
|4,8
|15,6
|5,5
|2,4
|1,9
|3,6
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,8
|-
!
!29. ágúst 2026
! colspan="13" |[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla um að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið]] fer fram og er tillögunni naumlega hafnað.
|-
|[https://www.visir.is/g/20262923931d/sam-fylkingin-aftur-staerst-en-rikis-stjornin-stendur-i-stad Maskína]
|11. ágúst 2026
|3.172
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''26,2'''
|25,1
|11,5
|5,2
|12,7
|7,8
|3,9
|3,5
|4,2
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,1
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-04-samfylkingin-eykur-forskotid-litillega-482958 Gallup]
|3. ágúst 2026
|13.167
|37,2
|style="background:#F6CDCF;"|'''27,9'''
|25,4
|11,4
|5,2
|14,6
|5,8
|3,2
|2,2
|3,9
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,5
|-
|[https://www.visir.is/g/20262912056d/sjalfstaedisflokkur-maelist-staerstur-i-fyrsta-sinn-fra-kosningum Maskína]
|8. júlí 2026
|963
|–
|24,4
|style="background:#C6ECFB;"|'''25,0'''
|12,7
|5,9
|13,4
|6,6
|4,0
|3,1
|4,9
|–
| style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 0,6
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-07-01-bilid-minnkar-milli-samfylkingarinnar-og-sjalfstaedisflokksins-480049 Gallup]
|30. júní 2026
|12.102
|38,5
|style="background:#F6CDCF;"|'''26,2'''
|24,9
|11,4
|4,6
|15,1
|5,3
|4,3
|3,0
|5,0
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3
|-
|[https://www.visir.is/g/20262901108d/sjalf-staedis-flokkur-a-flugi-og-rikis-stjornin-aldrei-maelst-med-minna-fylgi Maskína]
|11. júní 2026
|1.700
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''25,2'''
|22,7
|12,4
|4,1
|14,2
|8,5
|3,9
|3,5
|5,4
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-01-flokkur-folksins-maelist-utan-things-476896 Gallup]
|31. maí 2026
|12.979
|40,8
|style="background:#F6CDCF;"|'''28,4'''
|23,5
|10,6
|4,0
|17,6
|6,7
|2,6
|1,9
|4,3
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,9
|-
!
!16. maí 2026
! colspan="13" |[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitastjórnarkosningar]] fara fram þar sem að [[Sjálfstæðisflokkurinn]] vann sigur og myndaði meirihluta í 27 sveitarfélögum.
|-
|[https://www.visir.is/g/20262886714d/sjalfstaedisflokkurinn-enn-a-flugi Maskína]
|12. maí 2026
|2.810
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''25,3'''
|19,8
|14,4
|4,7
|15,0
|7,8
|3,7
|4,1
|5,3
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 5,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-01-rikisstjornarmeirihlutinn-fallinn-og-vg-naer-inn-manni-474089 Gallup]
|29. apríl 2026
|10.484
|40,4
|style="background:#F6CDCF;"|'''28,5'''
|21,4
|10,6
|5,2
|18,9
|5,4
|2,3
|2,1
|5,1
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1
|-
|[https://www.visir.is/g/20262871996d/samfylking-og-sjalfstaedisflokkur-haekka-flugid Maskína]
|16. apríl 2026
|1.786
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''27,7'''
|18,1
|12,8
|5,8
|16,4
|7,2
|3,0
|4,7
|4,3
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,6
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-02-framsokn-maelist-ekki-med-mann-a-thingi-471619 Gallup]
|31. mars 2026
|10.746
|42,3
|style="background:#F6CDCF;"|'''30,0'''
|19,5
|10,0
|5,8
|20,6
|4,7
|1,9
|2,8
|4,3
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,4
|-
|[https://www.visir.is/g/20262859852d/fylgi-samfylkingar-ekki-verid-minna-i-eitt-ar Maskína]
|19. mars 2026
|2.617
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''25,5'''
|16,1
|14,0
|5,8
|18,4
|7,1
|3,5
|5,0
|4,4
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-03-studningur-vid-rikisstjornina-minnkar-468519 Gallup]
|1. mars 2026
|9.958
|44,3
|style="background:#F6CDCF;"|'''28,5'''
|18,1
|10,9
|5,8
|20,3
|6,6
|2,5
|2,7
|4,2
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,2
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-25-piratar-naedu-a-thing-en-flokkur-folksins-dytti-ut-467932 Maskína]
|24. febrúar 2026
|1.993
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''27,2'''
|16,2
|13,4
|4,8
|19,0
|7,0
|3,1
|5,2
|4,1
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,2
|-
|[https://www.visir.is/g/20262848925d/tvofalt-fleiri-karlar-en-konur-kjosa-midflokkinn Prósent]
|16. febrúar 2026
|3.900
|50
|style="background:#F6CDCF;"|'''30,1'''
|13,7
|13,5
|7,7
|19,6
|5,9
|2,4
|3,6
|3,3
|0,2
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10.5
|-
!
!15. febrúar 2026
! colspan="13" |[[Lilja Alfreðsdóttir]] tekur við sem formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] af [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurði Inga Jóhannssyni]].
|-
|[https://www.visir.is/g/20262838042d/litlar-breytingar-a-fylgi-flokkanna Gallup]
|1. febrúar 2026
|9.713
|43,6
|style="background:#F6CDCF;"|'''31,2'''
|17,1
|11,3
|5,3
|20,8
|5,4
|1,9
|3,4
|3,1
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10,4
|-
|[https://www.visir.is/g/20262832055d/midflokkurinn-nalgast-samfylkingu Maskína]
|13. janúar 2026
|886
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''27,0'''
|13,5
|14,1
|4,3
|22,2
|7,1
|4,1
|4,1
|3,7
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,8
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-29-midflokkurinn-nalgast-22-fylgi-og-vidreisn-tapar-mestu-462495 Gallup]
|28. desember 2025
|9.091
|43,4
|style="background:#F6CDCF;"|'''30,9'''
|16,8
|10,9
|5,5
|21,7
|5,2
|1,6
|3,4
|3,6
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,2
|-
|[https://www.visir.is/g/20252820991d/ny-konnun-maskinu-vaeri-alveg-ny-stada-i-islenskum-stjornmalum- Maskína]
|17. desember 2025
|1.892
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''28,9'''
|15,1
|13,3
|4,8
|19,2
|6,6
|3,1
|4,7
|4,3
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,7
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-01-midflokkurinn-med-naerri-20-prosenta-fylgi-460314 Gallup]
|30. nóvember 2025
|10.332
|41,8
|style="background:#F6CDCF;"|'''31,1'''
|16,5
|12,8
|5,2
|19,5
|5,6
|2,3
|3,3
|3,2
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,6
|-
|[https://www.visir.is/g/20252806182d/midflokkur-skakar-sjalfstaedisflokknum-stormerkileg-nidur-stada- Maskína]
|18. nóvember 2025
|1.742
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''29,1'''
|15,3
|13,5
|5,6
|17,3
|6,6
|2,8
|4,9
|4,8
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,8
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-11-03-midflokkurinn-nartar-i-haela-sjalfstaedisflokks-457964 Gallup]
|2. nóvember 2025
|11.225
|46,5
|style="background:#F6CDCF;"|'''31,9'''
|17,6
|13,5
|5,9
|16,3
|5,5
|2,3
|3,9
|2,6
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,3
|-
|[https://www.visir.is/g/20252792336d/mid-flokkurinn-rykur-upp Maskína]
|15. október 2025
|1.765
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''29,4'''
|15,9
|16,1
|6,3
|13,8
|6,5
|3,0
|4,9
|4,0
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,3
|-
|[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/10/flestir_myndu_kjosa_samfylkinguna/ Prósent]
|30. september 2025
|2.000
|50
|style="background:#F6CDCF;"|'''32,0'''
|18,3
|14,4
|7,6
|9,9
|7,1
|2,7
|5,2
|2,1
|0,7<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7%</ref>
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,7
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-10-01-framsokn-baetir-vid-sig-454987 Gallup]
|30. september 2025
|10.887
|43,1
|style="background:#F6CDCF;"|'''34,0'''
|19,5
|12,6
|6,9
|11,8
|5,8
|2,1
|2,9
|3,6
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,5
|-
|[https://www.visir.is/g/20252779350d/fagnar-thvi-ad-sja-pirata-maelast-a-thingi-og-uti-lokar-ekki-formannsframbod Maskína]
|23. september 2025
|–
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''31,9'''
|18,6
|14,3
|6,3
|9,1
|6,3
|3,5
|5,8
|4,1
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,3
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-09-01-fylgi-framsoknarflokksins-naer-enn-nyjum-laegdum-452352 Gallup]
|31. ágúst 2025
|10.055
|44,5
|style="background:#F6CDCF;"|'''34,6'''
|19,7
|12,9
|7,4
|10,7
|4,5
|1,9
|3,5
|3,7
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,9
|-
|[https://www.visir.is/g/20252764933d/gjor-o-likt-gengi-fra-kosningum Maskína]
|21. ágúst 2025
|–
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''31,6'''
|18,6
|16,1
|6,3
|9,6
|6,3
|2,6
|4,5
|4,2
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,0
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-08-01-samfylkingin-baetir-enn-vid-sig-og-hefur-ekki-maelst-staerri-450049 Gallup]
|31. júlí 2025
| 11.541
| 43,6
|style="background:#F6CDCF;"|'''34,7'''
|18,7
|14,6
|6,7
|10,5
|4,9
|2,4
|3,5
|3,4
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 16,0
|-
|[https://www.visir.is/g/20252754650d/stada-sjalfstaedisflokksins-versnar-eftir-thinglok Maskína]
|23. júlí 2025
| 1.855
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''31,2'''
|18,0
|16,2
|6,6
|9,9
|6,8
|2,9
|5,0
|3,4
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,2
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-07-01-samfylkingin-ekki-maelst-med-meira-fylgi-sidan-2009-447411 Gallup]
|30. júní 2025
|–
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''31,8'''
|20,6
|13,7
|6,5
|10,7
|5,6
|3,3
|4,1
|3,2
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,2
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-06-26-samfylkingin-baetir-enn-vid-sig-milli-manada-447033 Maskína]
|26. júní 2025
|876
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''28,1'''
|17,3
|15,3
|6,6
|13,0
|7,0
|4,4
|4,6
|3,7
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10,8
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-06-02-samfylkingin-yfir-30-en-framsokn-aldrei-minni-445196 Gallup]
|1. júní 2025
|11.521
|44,9
|style="background:#F6CDCF;"|'''30,7'''
|21,7
|14,4
|7,5
|9,1
|5,5
|3,5
|3,3
|3,6
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,0
|-
|[https://www.visir.is/g/20252730107d/litil-hreyfing-a-fylgi-stjorn-mala-flokkanna Maskína]
|22. maí 2025
|1.962
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''27,4'''
|18,9
|16,8
|7,2
|9,7
|6,8
|5,0
|4,6
|3,6
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-05-03-samfylkingin-a-flugi-maelist-med-29-442774 Gallup]
|30. apríl 2025
|10.005
|46,7
|style="background:#F6CDCF;"|'''29,4'''
|22,3
|13,9
|7,4
|8,9
|6,1
|4,7
|3,2
|3,3
|0,7<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref>
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1
|-
|[https://maskina.is/fylgi-flokka-a-althingi/ Maskína]
|22. apríl 2025
|1.453
|–
|style="background:#F6CDCF;"|'''26,2'''
|20,9
|15,8
|7,9
|10,3
|7,2
|4,9
|3,9
|2,9
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 5,3
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-04-01-samfylkingin-baetir-vid-sig-og-maelist-staerst-i-ollum-kjordaemum-440481 Gallup]
|31. mars 2025
|10.324
|47,5
|style="background:#F6CDCF;"|'''27,0'''
|22,4
|14,6
|7,7
|9,3
|5,7
|5,4
|4,0
|3,3
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,6
|-
|[https://www.visir.is/g/20252706568d/sjalf-staedis-flokkur-skakar-sam-fylkingu Maskína]
|19. mars 2025
|1.899
|–
|23,3
| style="background:#C6ECFB;"| '''24,3'''
|14,8
|8,5
|10,9
|6,8
|4,9
|3,1
|3,3
|–
| style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 1,0
|-
!
!2. mars 2025
! colspan="13" |[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] tekur við sem formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] af [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarna Benediktssyni]].
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-03-03-samfylkingin-tekur-stokk-i-nyjum-thjodarpulsi-437990 Gallup]
|2. mars 2025
|9.652
|47,2
| style="background:#F6CDCF;"| '''26,0'''
|21,5
|14,1
|8,3
|10,1
|6,3
|6,2
|3,6
|3,1
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,5
|-
|[https://www.visir.is/g/20252694075d/flokkur-folksins-a-nidurleid Maskína]
|26. febrúar 2025
|–
|–
| style="background:#F6CDCF;"| '''21,9'''
|21,4
|14,9
|9,1
|11,5
|7,3
|5,5
|3,2
|2,8
|2,5<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,4% - [[Ábyrg framtíð]] með 1,1%</ref>
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-02-03-naerri-sjo-af-hverjum-tiu-stydja-rikisstjornina-434962 Gallup]
|2. febrúar 2025
|10.908
|48,6
| style="background:#F6CDCF;"| '''21,7'''
|20,5
|16,2
|10,6
|12,7
|6,7
|5,2
|3,5
|2,2
|0,8<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,1%</ref>
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,2
|-
|[https://www.visir.is/g/20252681625d/sjalfstaedisflokkur-baetir-mest-vid-sig-i-nyrri-konnun Maskína]
|14. janúar 2025
|966
|–
| style="background:#F6CDCF;"| '''22,2'''
|19,3
|14,0
|12,9
|11,6
|7,2
|4,1
|3,6
|3,1
|1,9<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,4% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,5%</ref>
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,9
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-01-02-litlar-breytingar-a-fylgi-eftir-kosningar-432130 Gallup]
|1. janúar 2025
|3.460
|50,1
| style="background:#F6CDCF;"| '''21,4'''
|20,1
|13,8
|13,1
|12,4
|6,3
|6,0
|3,1
|2,1
|1,6<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,6% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref>
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3
|-
|[https://www.visir.is/g/20242669675d/flokkur-folksins-dalar-eftir-kosningar Maskína]
|19. desember 2024
|2.803
|–
| style="background:#F6CDCF;"| '''23,1'''
|16,3
|16,5
|10,6
|9,0
|8,4
|6,0
|5,2
|3,8
|–
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 6,6
|- style="background:#E9E9E9;"
|[[Alþingiskosningar 2024]]
|30. nóv 2024
|–
|–
| style="background:#F6CDCF;"| '''20,8'''
|19,4
|15,8
|13,8
|12,1
|7,8
|4,0
|3,0
|2,3
|1,0<ref name=":7">[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,0% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref>
| style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,4
|}
{{röð|listi=[[Alþingiskosningar]]|fyrir=[[Alþingiskosningar 2024]]|eftir=''Alþingiskosningar 2032''}}
== Tilvísanir ==
[[Flokkur:2028]]
[[Flokkur:Alþingiskosningar]]
8doprlespzicvg2qwmq76nndf8qd3zs
Ingvar Þóroddsson
0
183984
1987426
1965466
2026-11-16T12:42:58Z
Bjarki S
9
1987426
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálamaður
| nafn = Ingvar Þóroddsson
| mynd =
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1998|6|25}}
| fæðingarstaður = [[Akureyri]], [[Ísland]]i
| starf = Stjórnmálamaður
| stjórnmálaflokkur = [[Viðreisn]]
| háskóli = [[Háskóli Íslands]], [[University of California, Berkeley]]
| AÞ_frá1 = 2024
| AÞ_til1 = 2026
| AÞ_flokkur1 = [[Viðreisn]]
| AÞ_kjördæmi1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]]
| AÞ_frá2 = 2026
| AÞ_til2 =
| AÞ_flokkur2 = [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| AÞ_kjördæmi2 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]]
}}
'''Ingvar Þóroddsson''' er íslenskur [[stjórnmálamaður]] sem var kjörinn á [[Alþingi]] fyrir [[Viðreisn]] árið [[Alþingiskosningar 2024|2024]], yngstur þeirra þingmanna sem þá náðu kjöri.<ref>{{Cite web|url=https://www.vikubladid.is/is/frettir/ingvar-thoroddsson-verdur-yngsti-thingmadurinn-a-althingi|title=Ingvar Þóroddsson verður yngsti þingmaðurinn á Alþingi|last=Vikublaðið|website=Vikublaðið|language=is|access-date=2024-12-18}}</ref> Í nóvember 2026 gekk hann úr Viðreisn og til liðs við þingflokk [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/11/16/ingvar_ur_vidreisn_i_sjalfstaedisflokk/|titill=Ingvar úr Viðreisn í Sjálfstæðisflokk|útgefandi=Mbl.is|mánuður=16. nóvember|ár=2026}}</ref>
== Lífshlaup ==
Ingvar er fæddur 25. júní 1998 á [[Akureyri]]. Foreldar hans eru Aðalheiður Rósa Jóhannesdóttir og Þóroddur Ingvarsson. Hann ólst að mestu upp í [[Reykjavík]] en líka í [[Svíþjóð]] og Noregi. Hann fluttist heim til Akureyrar þar sem hann stundaði nám í Menntaskólanum á Akureyri. Á lokaári sínu í MA var Ingvar [[Inspector scholae]] <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7940019#page/n96/mode/2up|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2024-12-18}}</ref>. Ingvar fluttist til Reykjavíkur eftir menntaskóla og stundaði nám í Háskóla Íslands. Í HÍ sat Ingvar í stúdentaráði fyrir hönd Röskvu. Í alþingiskosningunum árið 2021 skipaði Ingvar 3. sæti á lista Viðreisnar í Norðausturkjördæmi <ref>{{Cite web|url=https://vidreisn.is/2021/05/frambodslisti-vidreisnar-i-nordausturkjordaemi/|title=Framboðslisti Viðreisnar í Norðausturkjördæmi|last=Viðreisn|date=2021-05-04|website=Viðreisn|language=is-IS|access-date=2024-12-18}}</ref>. Hann hefur þar að auki verið kosningastjóri Viðreisnar í borgarstjórnarkosninginum í Reykjavík 2022 og var varaformaður Uppreisnar - Ungliðahreyfingar Viðreisnar starfsárið 2021-2022.
Árið 2023 flutti Ingvar til Bandaríkjanna þar sem hann stundaði nám við Berkeley. Áður en hann náði kjöri til Alþingis starfaði Ingvar sem kennari við sinn gamla skóla MA.
Í maí 2025 tilkynnti Ingvar að hann tæki sér leyfi frá þingstörfum til þess að sækja sér áfengismeðferð. Hann tók aftur sæti í september 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/05/22/kominn_i_leyfi_fra_althingi_og_er_a_leid_i_afengism/|title=Kominn í leyfi frá Alþingi og er á leið í áfengismeðferð|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-09}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{Núverandi alþingismenn}}
{{f|1998}}
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum á Akureyri]]
[[Flokkur:Þingmenn Viðreisnar]]
0hbmdj0yfapx87ej45mbd8mojpycbo8
1987432
1987426
2026-11-16T13:03:22Z
Bjarki S
9
1987432
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálamaður
| nafn = Ingvar Þóroddsson
| mynd =
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1998|6|25}}
| fæðingarstaður = [[Akureyri]], [[Ísland]]i
| starf = Stjórnmálamaður
| stjórnmálaflokkur = [[Viðreisn]]
| háskóli = [[Háskóli Íslands]], [[University of California, Berkeley]]
| AÞ_frá1 = 2024
| AÞ_til1 = 2026
| AÞ_flokkur1 = Viðreisn
| AÞ_kjördæmi1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]]
| AÞ_frá2 = 2026
| AÞ_til2 =
| AÞ_flokkur2 = Sjálfstæðisflokkurinn
| AÞ_kjördæmi2 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]]
}}
'''Ingvar Þóroddsson''' er íslenskur [[stjórnmálamaður]] sem var kjörinn á [[Alþingi]] fyrir [[Viðreisn]] árið [[Alþingiskosningar 2024|2024]], yngstur þeirra þingmanna sem þá náðu kjöri.<ref>{{Cite web|url=https://www.vikubladid.is/is/frettir/ingvar-thoroddsson-verdur-yngsti-thingmadurinn-a-althingi|title=Ingvar Þóroddsson verður yngsti þingmaðurinn á Alþingi|last=Vikublaðið|website=Vikublaðið|language=is|access-date=2024-12-18}}</ref> Í nóvember 2026 gekk hann úr Viðreisn og til liðs við þingflokk [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/11/16/ingvar_ur_vidreisn_i_sjalfstaedisflokk/|titill=Ingvar úr Viðreisn í Sjálfstæðisflokk|útgefandi=Mbl.is|mánuður=16. nóvember|ár=2026}}</ref>
== Lífshlaup ==
Ingvar er fæddur 25. júní 1998 á [[Akureyri]]. Foreldar hans eru Aðalheiður Rósa Jóhannesdóttir og Þóroddur Ingvarsson. Hann ólst að mestu upp í [[Reykjavík]] en líka í [[Svíþjóð]] og Noregi. Hann fluttist heim til Akureyrar þar sem hann stundaði nám í Menntaskólanum á Akureyri. Á lokaári sínu í MA var Ingvar [[Inspector scholae]] <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7940019#page/n96/mode/2up|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2024-12-18}}</ref>. Ingvar fluttist til Reykjavíkur eftir menntaskóla og stundaði nám í Háskóla Íslands. Í HÍ sat Ingvar í stúdentaráði fyrir hönd Röskvu. Í alþingiskosningunum árið 2021 skipaði Ingvar 3. sæti á lista Viðreisnar í Norðausturkjördæmi <ref>{{Cite web|url=https://vidreisn.is/2021/05/frambodslisti-vidreisnar-i-nordausturkjordaemi/|title=Framboðslisti Viðreisnar í Norðausturkjördæmi|last=Viðreisn|date=2021-05-04|website=Viðreisn|language=is-IS|access-date=2024-12-18}}</ref>. Hann hefur þar að auki verið kosningastjóri Viðreisnar í borgarstjórnarkosninginum í Reykjavík 2022 og var varaformaður Uppreisnar - Ungliðahreyfingar Viðreisnar starfsárið 2021-2022.
Árið 2023 flutti Ingvar til Bandaríkjanna þar sem hann stundaði nám við Berkeley. Áður en hann náði kjöri til Alþingis starfaði Ingvar sem kennari við sinn gamla skóla MA.
Í maí 2025 tilkynnti Ingvar að hann tæki sér leyfi frá þingstörfum til þess að sækja sér áfengismeðferð. Hann tók aftur sæti í september 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/05/22/kominn_i_leyfi_fra_althingi_og_er_a_leid_i_afengism/|title=Kominn í leyfi frá Alþingi og er á leið í áfengismeðferð|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-09}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{Núverandi alþingismenn}}
{{f|1998}}
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum á Akureyri]]
[[Flokkur:Þingmenn Viðreisnar]]
k8mxrxmqknah0xe4palxvyyq1sgzxvl
Rannsóknastofnun iðnaðarins
0
185097
1987499
1961563
2026-11-17T03:20:19Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987499
wikitext
text/x-wiki
'''Rannsóknastofnun iðnaðarins''' var [[rannsóknastofnun]] sem komið var á 1965 þegar atvinnunefnd [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] var skipt í fimm rannsóknastofnanir. Rannsóknastofnun iðnaðarins fékkst við [[efnafræði]]- og [[gerlafræði]]rannsóknir, og rannsóknir á sviði [[vél]]a og [[tækni]]. Stofnunin heyrði undir [[Rannsóknaráð Íslands]] og [[iðnaðarráðuneyti Íslands]]. Árið 1971 flutti stofnunin í nýtt húsnæði í [[Keldnaholt]]i.<ref>{{cite web|url=https://iti.is/iti/idntaeknistofnun/saga-og-uppruni/|title=Saga og uppruni|website=Iðntæknistofnun|access-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704212443/https://iti.is/iti/idntaeknistofnun/saga-og-uppruni/|archive-date=2022-07-04|url-status=dead}}</ref>
Árið 1978 var Rannsóknastofnun iðnaðarins sameinuð Iðnþróunarstofnun og Iðnaðarmálastofnun í [[Iðntæknistofnun]] sem tók við húsnæðinu í Keldnaholti. Árið 2007 var Iðntæknistofnun sameinuð [[Rannsóknastofnun landbúnaðarins]] og varð [[Nýsköpunarmiðstöð Íslands]].<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2007/08/01/nyskopunarmidstod_islands_tekin_til_starfa/|title=Nýsköpunarmiðstöð Íslands tekin til starfa|date=1.8.2007|website=mbl.is}}</ref> Nýsköpunarmiðstöðin var síðan lögð niður árið 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212097575d/samthykkt-ad-leggja-nyskopunarmidstod-nidur|title=Samþykkt að leggja Nýsköpunarmiðstöð niður|author=Sunna Sæmundsdóttir|date=15.4.2021|website=Vísir.is}}</ref>
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{stubbur}}
[[Flokkur:Íslenskar rannsóknastofnanir]]
{{sa|1965|1978}}
top5a9aqeo0y0m037r3a665wae2o9c4
Sisse Marie Welling
0
188858
1987504
1962089
2026-11-17T05:22:18Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987504
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálamaður
| nafn = Sisse Marie Welling
| mynd = Sissemarie.jpg
| myndatexti1 = Sisse Marie Welling árið 2017.
| titill= Borgarstjóri Kaupmannahafnar
| stjórnartíð_start = 1. janúar 2026
| stjórnartíð_end =
| forveri = [[Lars Weiss]] (starfandi)
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1986|2|25}}
| fæðingarstaður = [[Árósar|Árósum]], [[Danmörk]]u
| stjórnmálaflokkur = [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn]]
| háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]]
| maki = Bo Berendt Christensen
}}
'''Sisse Marie Welling''' (f. 25. febrúar 1986) er [[Danmörk|dönsk]] stjórnmálakona úr [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn|Sósíalíska þjóðarflokknum]] sem hefur setið í borgarstjórn [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] frá árinu 2010.<ref name="fb">{{Cite web|title=Sisse Marie Welling|url=https://www.facebook.com/sissemariewelling/|website=www.facebook.com|access-date=2025-11-22|language=en}}</ref> Hún varð oddviti flokksins í borgarstjórn árið 2016 og hafði umsjón með heilbrigðis- og umönnunarmálum frá 2017 til 2025. Hún varð borgarstjóri Kaupmannahafnar í byrjun árs 2026, eftir sveitarstjórnarkosningar í Danmörku árið áður.
== Bakgrunnur ==
Sisse Marie Welling ólst upp í [[Árósar|Árósum]] og útskrifaðist með stúdentspróf frá menntaskóla borgarinnar árið 2005.<ref name="fb" /> Hún flutti stuttu síðar til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] og nam sagnfræði við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]].<ref name=KD>{{cite news |title=Københavns nye overborgmester er en ung politisk veteran |url=https://www.kristeligt-dagblad.dk/danmark/koebenhavns-nye-overborgmester-er-en-ung-politisk-veteran |work=Kristeligt Dagblad |date=19. november 2025 |language=da}}</ref> Hún lauk kandidatsnámi árið 2017.<ref name="linkedin" /> Welling hefur unnið sem viðmælandi hjá greiningarfyrirtækinu Vilstrup Analyse, sem starfsmaður á skrifstofu Kaupmannahafnarháskóla og síðar hjá lista- og menningardeild skólans.<ref name="linkedin" />
Sisse Marie Welling býr á [[Amager]] með eiginmanni sínum og tveimur börnum þeirra.<ref name=KD/> Heimilisfangi fjölskyldunnar er haldið leyndu vegna ítrekaðrar áreitni gegn henni. Welling hefur gengið með neyðarhnapp á sér eftir að maður var dæmdur fyrir að nauðga henni og braut gegn nálgunarbanni gegn henni oftar en 50 sinnum.<ref name=pol/>
== Stjórnmálaferill ==
Sisse Marie Welling hóf þátttöku í stjórnmálum þegar hún var 14 ára gömul þegar hún skráði sig í [[Sósíalíski þjóðarflokkurinn|Sósíalíska þjóðarflokkinn]] (SF) í heimabæ sínum, Árósum.<ref name=KD/> Hún var meðlimur í stjórn ungliðahreyfingar flokksins<ref name="linkedin" /> og hefur verið virk í sambandi danskra menntaskólanema, þar sem hún var meðal annars ritstjóri stúdentablaðsins ''Pensum''. Hún var ritari sambandsins frá júlí 2005 til júlí 2006.<ref name="linkedin" />
Welling var meðlimur í hinu svokallaða barnagengi innan Sósíalíska þjóðarflokksins í byrjun annars áratugs 21. aldar. Margir meðlimir í þessum hóp gengu yfir í [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokkinn]] eftir að SF sagði sig úr ríkisstjórn [[Helle Thorning-Schmidt]] árið 2014. Welling íhugaði að skipta um flokk en ákvað að vera áfram í SF eftir að [[Pia Olsen Dyhr]] var kjörin formaður.<ref name=pol/>
=== Borgarstjórn Kaupmannahafnar ===
Sisse Marie Welling var kjörin fulltrúi í borgarstjórn Kaupmannahafnar fyrir Sósíalíska þjóðarflokkinn í fyrsta sinn í sveitarstjórnarkosningum árið 2009 með 764 atkvæðum.<ref name="stemmetal">{{Cite web|title=Personlige stemmer 2009, SF - Socialistisk Folkeparti, Københavns Kommune|url=https://www.kmdvalg.dk/kv/2009/k84982101F.htm|website=www.kmdvalg.dk|access-date=2025-11-22|date=19. november 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125025200/https://www.kmdvalg.dk/kv/2009/k84982101F.htm|archive-date=25. januar 2025}}</ref> Frá 2009 til 2013 hafði hún umsjón með fjárlögum SF, sat í efnahagsnefnd flokksins og var varaformaður félagsmálanefndar.<ref name="linkedin">[https://dk.linkedin.com/in/sisse-marie-berendt-welling-2b8a1b64 linkedin] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Dead link|date=januar 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hún var endurkjörin árið 2013 með 1.383 atkvæðum.<ref>{{Cite web|title=Personlige stemmer 2013: SF - Socialistisk Folkeparti|url=https://kmdvalg.dk/kv/2013/k84982101F.htm|website=kmdvalg.dk|access-date=2025-11-22|date=21. november 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125025209/https://kmdvalg.dk/kv/2013/k84982101F.htm|archive-date=25. januar 2025}}</ref> Á næstu árum var hún varaformaður atvinnu- og aðlögunarmálanefndar borgarstjórnarinnar og meðlimur í heilbrigðis- og umönnunarnefnd.<ref name="linkedin" />
Síðla árs 2015 tók Sisse Marie Welling sæti á [[Danska þingið|danska þinginu]] í 11 daga sem varaþingmaður flokksformannsins [[Pia Olsen Dyhr|Piu Olsen Dyhr]].<ref>{{cite web |title=Sisse Marie Welling |url=https://www.ft.dk/medlemmer/mf/s/sisse-marie-welling |website=Folketinget |language=da |dato=15. september 2025}}</ref>
Þann 28. ágúst 2016 tók Welling við sem leiðtogi Sósíalíska þjóðarflokksins í Kaupmannahöfn og oddviti flokksins í borgarstjórn.<ref name=":1">[https://www.b.dk/nationalt/moed-sfs-spidskandidat-i-koebenhavn-opflasket-med-politik-og-med-masser-af Mød SFs nye spidskandidat i København: Opflasket med politik og med masser af temperament]</ref> af [[Ninna Thomsen|Ninnu Thomsen]].<ref>{{Cite web|title=SF får ny spidskandidat i København - Altinget|url=https://www.altinget.dk/artikel/sf-faar-ny-spidskandidat-i-koebenhavn|website=www.altinget.dk|date=2016-08-28|access-date=2025-11-22}}</ref>
Sisse Marie Welling hlaut 5.254 persónuatkvæði í sveitarstjórnarkosningum Danmerkur árið 2017,<ref name=":0" /> þriðja mest allra frambjóðenda á eftir [[Frank Jensen]] borgarstjóra og [[Ninna Hedeager Olsen|Ninna Hedeager Olsen]].<ref name=":0">{{Cite web|title=Kommunalvalg d. 21 november 2017 - Kandidatlister|url=https://www.kmdvalg.dk/kv/2017/k84982101.htm|website=www.kmdvalg.dk|access-date=2025-11-22|date=22. november 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20250521233153/https://www.kmdvalg.dk/kv/2017/K84982101.htm|archive-date=21. maj 2025}}</ref> Eftir kosningarnar varð Welling formaður heilbrigðis- og umönnunarnefndar í borgarstjórn Kaupmannahafnar.<ref>{{Cite web|title=Sisse Marie Welling, sundheds- og omsorgsborgmester {{!}} Københavns Kommune|url=https://www.kk.dk/politik/borgmestre/sundheds-og-omsorgsborgmester|website=www.kk.dk|access-date=2025-11-22|language=da}}</ref> Í sveitarstjórnarkosningunum 2021 hlaut 7.016 persónuatkvæði og hélt áfram sem formaður heilbrigðis- og umönnunarnefndarinnar.
Frá árinu 2023 hefur Sisse Marie Welling verið formaður heilbrigðis- og öldrunarmálanefndar í sambandi danskra sveitarfélaga.<ref>{{Cite web|title=Sisse Marie Welling i spidsen for KLs sundheds- og ældrepolitik|url=https://www.medtechnews.dk/article/view/1028359/sisse_marie_welling_i_spidsen_for_kls_sundheds_og_aeldrepolitik|website=MedTechNews|date=2023-05-04|access-date=2025-11-22|first=Af|last=Redaktionen/son}}</ref>
=== Borgarstjóri ===
Í sveitarstjórnarkosningum Danmerkur árið 2025 hlaut Sisse Marie Welling 20.924 persónuatkvæði, mest allra frambjóðenda í borginni. Fylgisaukningin nam 6,9 prósentum.<ref>{{Cite web|title=Stemmefordeling i Københavns Kommune|url=https://valg.dk/kv/1705ff7b-7390-48d8-b701-6bcd430dc835/municipality/96d29326-6067-4f7e-b236-84ca96e63e14|website=valg.dk|access-date=2025-11-22|url-status=live}}</ref>
Daginn eftir kosningarnar, þann 19. nóvember 2025 gerðu Welling og Sósíalíski þjóðarflokkurinn samning um meirihlutasamstarf með öllum flokkum nema Jafnaðarmönnum og [[Frjálsir græningjar|Frjálsum græningjum]]. Samkvæmt samningnum verður Welling borgarstjóri Kaupmannahafnar í ársbyrjun 2026.<ref name=pol>{{cite news |last1=Nathan |first1=Ida |title=Socialdemokraterne ville gøre hende til »valgkampens største skandale«, men Sisse Marie Welling skrev historie i København |url=https://politiken.dk/danmark/politik/kommunalvalg/art10629281/Socialdemokraterne-ville-g%C3%B8re-hende-til-%C2%BBvalgkampens-st%C3%B8rste-skandale%C2%AB-men-Sisse-Marie-Welling-skrev-historie-i-K%C3%B8benhavn |work=Politiken |date=19. november 2025 |language=da-DK}}</ref> Hún er fyrsti borgarstjóri Kaupmannahafnar í meira en öld sem ekki er úr röðum Jafnaðarmanna.<ref>{{cite news |title=Hvid røg fra København: SF skriver historie og erobrer overborgmesterposten fra S |url=https://www.dr.dk/nyheder/politik/kommunalvalg/hvid-roeg-fra-koebenhavn-sf-skriver-historie-og-erobrer-overborgmesterposten-fra-s |work=DR |date=19. november 2025 |language=da-DK}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{DEFAULTSORT:Welling, Sisse Marie}}
{{f|1986}}
[[Flokkur:Borgarstjórar Kaupmannahafnar]]
gqn279v96jh603drer2i3nkbfatw6w1
Oppenheimer (kvikmynd)
0
190558
1987493
1985255
2026-11-17T01:26:34Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987493
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| mynd = Oppenheimer logo.svg
| director = [[Christopher Nolan]]
| screenplay = Christopher Nolan
| based_on = ''[[American Prometheus]]'' eftir [[Kai Bird]] og [[Martin J. Sherwin]]
| producer = {{Plainlist|
* [[Emma Thomas]]
* [[Charles Roven]]
* Christopher Nolan
}}
| starring = {{Plainlist|
* [[Cillian Murphy]]
* [[Emily Blunt]]
* [[Matt Damon]]
* [[Robert Downey Jr.]]
* [[Florence Pugh]]
* [[Josh Hartnett]]
* [[Casey Affleck]]
* [[Rami Malek]]
* [[Kenneth Branagh]]
}}
| cinematography = [[Hoyte van Hoytema]]
| editing = [[Jennifer Lame]]
| music = [[Ludwig Göransson]]
| studio = {{Plainlist|
* [[Universal Pictures]]<ref name="Cineuropa">{{cite web |last1=Lazic |first1=Elena |title=Review: Oppenheimer |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/446662/ |website=[[Cineuropa]] |access-date=8 January 2025 |date=21 July 2023}}</ref><ref name="Moviefone">{{cite web |title=Oppenheimer (2023) |url=https://www.moviefone.com/movie/untitled-oppenheimer-biopic/1tOJVQRXmFcGn2lZ7Th6l7/main/ |website=[[Moviefone]] |access-date=8 January 2025}}</ref>
* [[Syncopy Inc.|Syncopy]]<ref name="Cineuropa"/><ref name="Moviefone"/>
* [[Atlas Entertainment]]<ref name="Cineuropa"/><ref name="Moviefone"/>
* Breakheart Films<ref name="Moviefone"/>
* Peters Creek Entertainment<ref name="Moviefone"/>
* Gadget Films<ref name="Cineuropa"/><ref>{{cite web |title=Oppenheimer |url=https://nmfilm.com/production/oppenheimer |website=New Mexico Film Office |access-date=8 January 2025}}</ref>
}}
| distributor = Universal Pictures
| released = {{Film date|2023|7|11|[[Grand Rex|Le Grand Rex]]|2023|7|21|Bandaríkin og Bretland}}
| runtime = 180 mínútur<!--180:09; only IMAX version is 180:39--><ref>{{Cite web |date=July 6, 2023 |title=''Oppenheimer'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/oppenheimer-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda2mjm0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706191747/https://www.bbfc.co.uk/release/oppenheimer-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda2mjm0 |archive-date=July 6, 2023 |access-date=July 6, 2023 |publisher=[[British Board of Film Classification]]}}</ref>
| country = {{Plainlist|
* Bandaríkin
* Bretland
}}
| language = Enska
| budget = $100 milljónir<!--SEE TALK #BUDGET--><ref name="Keegan 2023">{{Cite magazine |last=Keegan |first=Rebecca |date=July 14, 2023 |title='This Can't Be Safe. It's Got to Have Bite': Christopher Nolan and Cast Unleash ''Oppenheimer'' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/oppenheimer-christopher-nolan-cast-interview-film-1235535418/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720013003/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/oppenheimer-christopher-nolan-cast-interview-film-1235535418/ |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 15, 2023}}</ref>
| gross = $1,07 milljarðar<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=15398776|title=Oppenheimer |access-date=March 5, 2025}}</ref>
}}
''''' Oppenheimer''''' er ævisöguleg kvikmynd frá árinu 2023 sem [[Christopher Nolan]] leikstýrði, skrifaði og framleiddi.<ref>{{cite news |last=Scott |first=A. O. |authorlink=A. O. Scott |title=Are Fears of A.I. and Nuclear Apocalypse Keeping You Up? Blame Prometheus. - How an ancient Greek myth explains our terrifying modern reality. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/21/books/review/robert-oppenheimer-john-von-neumann-prometheus.html |date=October 21, 2023 |work=[[The New York Times]] |access-date=October 21, 2023 }}</ref> Myndin fjallar um ævi [[J. Robert Oppenheimer]], bandaríska eðlisfræðingsins sem [[Manhattan-verkefnið|stýrði þróun fyrstu kjarnorkuvopnanna]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Myndin er byggð á ævisögunni ''American Prometheus'' frá árinu 2005 eftir [[Kai Bird]] og [[Martin J. Sherwin]]. Í myndinni er fjallað um rannsóknir Oppenheimers, stjórn hans í rannsóknarstofunni í [[Los Alamos]] og öryggisyfirheyrslur hans árið 1954. [[Cillian Murphy]] birtist í aðalhlutverki myndarinnar sem Oppenheimer og [[Robert Downey Jr.]] lék [[Lewis Strauss]], meðlim í [[Kjarnorkunefnd Bandaríkjanna]]. Meðal annarra leikara myndarinnar voru [[Emily Blunt]], [[Matt Damon]], [[Florence Pugh]], [[Josh Hartnett]], [[Casey Affleck]], [[Rami Malek]] og [[Kenneth Branagh]].
Tilkynnt var um gerð ''Oppenheimer'' í september 2021. Þetta var fyrsta kvikmynd Nolans sem ekki var dreift af [[Warner Bros. Pictures]] síðan ''[[Memento]]'' kom út árið 2000, vegna ósættis Nolans með áætlanir fyrirtækisins um að frumsýna myndir sínar á [[HBO Max]] um leið og þær birtust í kvikmyndahúsum.<ref>{{cite web | last=Fleming | first=Mike | title=Christopher Nolan Chooses Universal Pictures For His Film About J. Robert Oppenheimer & The A-Bomb | website=Deadline | date=September 14, 2021 | url=https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-universal-pictures-sets-next-film-j-robert-oppenheimer-development-atom-bomb-world-war-two-1234832975/ | access-date=January 19, 2024 | archive-date=January 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240119025706/https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-universal-pictures-sets-next-film-j-robert-oppenheimer-development-atom-bomb-world-war-two-1234832975/amp/ | url-status=live }}</ref> Murphy var fyrsti leikarinn sem fékk hlutverk í myndinni en hinir fengu hlutverk frá 2021 til apríl 2022. Myndin var tekin upp frá febrúar til maí 2022. Kvikmyndatökumaðurinn [[Hoyte van Hoytema]] notaði bæði 65 mm [[IMAX]]-filmur og 65 mm filmur við tökur myndarinnar, þar á meðal tiltekin atriði með svarthvítri IMAX-kvikmyndaljósmyndun, sem hafði ekki verið gert áður. Líkt og í mörgum fyrri myndum sínum notaði Nolan mikið af praktískum tæknibrellum og lagði áherslu á að fáar samsettar myndir væru í ''Oppenheimer''. Þrátt fyrir þetta eru mörg hundruð skot í myndinni með tölvubrellum.<ref>{{cite web | title=No VFX in ‘Oppenheimer’? “Clearly Not True” Says Film’s Oscar-Winning VFX Supervisor | website=The Hollywood Reporter | date=August 23, 2023 | url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yes-oppenheimer-plenty-vfx-shots-1235573104/ | access-date=March 22, 2026 | archive-url= https://web.archive.org/web/20260303232547/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yes-oppenheimer-plenty-vfx-shots-1235573104/ | archive-date=March 3, 2026 | url-status=live }}</ref> Um það bil 160 manns unnu í tæknibrelluteymi myndarinnar en fæstra þeirra var getið á kreditlista hennar.<ref>{{cite web | title= Christopher Nolan Forgot To Credit Over 80% Of VFX Crew On ‘Oppenheimer’ | website=Cartoon Brew | date=July 23, 2023 | url=https://www.cartoonbrew.com/cgi/christopher-nolan-forgot-to-credit-more-than-80-of-vfx-artists-on-oppenheimer-230775.html | access-date=March 22, 2026 | archive-url= https://web.archive.org/web/20260226021902/https://www.cartoonbrew.com/cgi/christopher-nolan-forgot-to-credit-more-than-80-of-vfx-artists-on-oppenheimer-230775.html | archive-date=February 26, 2026 | url-status=live}}</ref>
''Oppenheimer'' var frumsýnd í [[Grand Rex|Le Grand Rex]] í París fimmtudaginn 11. júlí 2023 og í breskum og bandarískum kvikmyndahúsum 21. júlí í dreifingu [[Universal Pictures]]. ''Oppenheimer'' var frumsýnd sama dag og gamanmyndin ''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' frá Warner Bros., sem leiddi til kvikmyndaviðburðarins „[[Barbenheimer]]“ þar sem fólk var hvatt til að fara á báðar myndirnar sama dag. ''Oppenheimer'' hlaut góða dóma og halaði inn 975 milljónum bandaríkjadala á alþjóðavísu. Hún varð þar með þriðja tekjuhæsta kvikmynd ársins 2023, tekjuhæsta kvikmyndin um seinni heimsstyrjöldina, tekjuhæsta ævisögulega kvikmyndin og næsttekjuhæsta kvikmynd með sautján ára aldurstakmarki sem gerð hefur verið.
''Oppenheimer'' hlaut fjölda verðlauna. Myndin var tillnefnd til þrettán [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] og vann sjö, meðal annars verðlaun sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta myndin]], fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri|besta leikstjórann]] (Nolan), fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikari í aðalhlutverki|besta leikarann]] (Murphy) og [[Óskarsverðlaun sem besti leikari í aukahlutverki|besta aukaleikarann]] (Downey). Myndin vann jafnframt fimm [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], meðal annars sem besta myndin í dramaflokki, og sjö [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], meðal annars sem besta myndin. [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]] setti myndina á lista sinn yfir tíu bestu myndir ársins 2023.
== Söguþráður ==
{{hatnote|Saga myndarinnar er sögð í [[Ólínuleg frásögn|ólínulegri frásögn]]. Hér er sagt frá atburðunum í tímaröð.}}
Á þriðja áratugnum snýr kennilegi eðlisfræðingurinn J. Robert Oppenheimer heim til Bandaríkjanna eftir ferðalög um Evrópu. Hann byrjar kennslustörf við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]], þar sem hann vingast við prófessorinn [[Haakon Chevalier]] og geðlæknanemann [[Jean Tatlock]], sem bæði eru [[Kommúnismi|kommúnistar]]. Robert og Jean eiga í rómantísku sambandi sem lýkur þegar Robert kynnist [[Kitty Oppenheimer|Kitty Puening]] í teiti. Þótt Kitty sé gift verður hún ófrísk af barni Roberts og þau giftast eftir að hún hefur skilið við mann sinn. Árið 1939 tekst þýskum eðlisfræðingum að [[Kjarnaklofnun|kljúfa atómið]]. [[Ernest Lawrence]], eðlisfræðingur við geislavirknirannsóknarstofu Berkeley, samsinnir Robert um að hægt væri að búa til [[kjarnorkuvopn]] með þessari uppgötvun. Oppenheimer birtir fræðigrein sína um [[svarthol]] en hún fellur í skuggann af [[Innrásin í Pólland|innrásinni í Pólland]], sem hrindir af stað [[seinni heimsstyrjöldin]]ni.
Við Berkeley ráðleggur Lawrence Robert að slíta sambandi við kommúníska kunningja sína svo hann geti hjálpað Bandaríkjunum í stríðinu. Stuttu síðar fær Robert heimsókn frá [[Leslie Groves]] ofursta, framkvæmdastjóra [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefnisins]], sem hafði áður stýrt byggingu [[Pentagon]]. Groves felur Robert það verkefni að stýra þróun kjarnavopna fyrir Bandaríkin og skipar byggingu nýrrar tilraunastofu í Los Alamos í Nýju-Mexíkó. Vísindamenn eru boðaðir þangað til að vinna í laumi að verkefninu með aðstoð hjálparverkefna í Chicago, Hanford og Tennessee. Stuttu eftir upphaf verkefnisins segir kollegi Roberts, [[Edward Condon]], af sér vegna óánægju með strangar reglur hersins um [[hólfun]] á tilraunastofunni. Robert fær aðgangsheimild hans og kemur sér strax aftur í samband við Jean. Þau verja einni nótt saman á hóteli og Robert segir henni að þau muni ekki hittast aftur. Jean finnst látin í baðkari sínu nokkrum mánuðum síðar.
Í Los Alamos stingur [[Edward Teller]] upp á þróun sprengju með [[Kjarnasamruni|kjarnasamruna]] og spáir því að hún yrði kraftmeiri en kjarnaklofningssprengjurnar sem verið er að þróa. [[Trinity (kjarnorkutilraun)|Sprengjutilraun]] er dagsett í júlí 1945 og Robert fær bróður sinn, [[Frank Oppenheimer|Frank]], fyrrum meðlim í [[Kommúnistaflokkur Bandaríkjanna|Kommúnistaflokknum]], til liðs við verkefnið í aðdraganda hennar. Eftir að tilraunin heppnast skipar [[Harry S. Truman|Truman Bandaríkjaforseti]] að tveimur sprengjum verði [[Kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki|varpað á Japan]]. Stríðinu lýkur og tímaritið ''[[Time]]'' nefnir Robert „föður atómsprengjunnar“. Þótt Robert sé stríðshetja ráðleggur hann Truman að hætta frekari kjarnorkuþróun og loka tilraunastofunni í Los Alamos. Skyndileg afstaða Roberts gegn kjarnorkuvopnum gerir hann að utangarðsmanni meðal stjórnmálamanna í Washington, sem draga tryggð hans við Bandaríkin í efa. Þetta leiðir til þess að hann er sviptur Q-öryggisheimild sinni árið 1954 eftir margra mánaða öryggisyfirheyrslur þar sem gamall kunningskapur Roberts við kommúnista er dreginn fram í dagsljósið. Robert heldur starfi sínu við [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]] en er ekki lengur ráðgjafi í kjarnorkustefnu Bandaríkjanna.
Fimm árum síðar er [[Lewis Strauss]], fyrrum formaður [[Kjarnorkunefndar Bandaríkjanna]], tilnefndur í embætti verslunarmálaráðherra Bandaríkjanna. Umræður um tilnefningu hans á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fara að snúast um hlutverk hans í falli Roberts. Í ljós kemur að Strauss skipulagði persónulega aðför gegn Robert eftir deilur milli þeirra um útflutning á [[Geislavirk kjarnategund|geislavirkum kjarnategundum]]. Hann telur Robert jafnframt hafa svívirt sig með andstöðu sinni gegn [[Vetnissprengja|vetnissprengjunni]] og vegna þess að [[Albert Einstein]] hundsaði hann eftir samtal við Oppenheimer við Princeton. Strauss er hafnað í atkvæðagreiðslu þingsins, sem bindur enda á stjórnmálaferil hans. Árið 1963 sæmir [[Lyndon B. Johnson|Johnson forseti]] Robert [[Enrico Fermi-verðlaunin|Enrico Fermi-verðlaununum]] og gefur þannig til kynna að stjórnin hafi tekið hann í sátt. Í afturhvarfi til samtals Roberts og Einsteins við Princeton kemur í ljós að Einstein hafði spáð því að ferill Roberts myndi þróast á þennan veg. Robert spáði því á móti að áframhaldandi þróun kjarnavopna gæti tortímt heiminum, sem olli Einstein svo miklu hugarangri að hann virti Strauss að vettugi.
== Leikarar ==
{{Multiple image
| perrow = 2
| total_width = 300
| image1 = Cillian_Murphy-2014.jpg
| alt1 = Actor Cillian Murphy in Berlin, Germany, in 2017
| image2 = Oppenheimer (cropped).jpg
| alt2 = Portrait of J. Robert Oppenheimer
| footer = [[Cillian Murphy]] (vinstri) leikur [[J. Robert Oppenheimer]].
}}
* [[Cillian Murphy]] sem [[J. Robert Oppenheimer]], [[Kennileg eðlisfræði|kennilegur eðlisfræðingur]] og framkvæmdastjóri [[Los Alamos-rannsóknarstofan|Los Alamos-rannsóknarstofunnar]].<ref name="Murphy">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=October 8, 2021 |title=Cillian Murphy Confirmed to Star As J. Robert Oppenheimer In Christopher Nolan's Next Film At Universal, Film Will Bow in July 2023 |url=https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008180121/https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/ |archive-date=October 8, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=October 8, 2021}}</ref>
* [[Emily Blunt]] sem [[Katherine Oppenheimer|Katherine „Kitty“ Oppenheimer]], eiginkona Roberts Oppenheimer og fyrrum meðlimur í [[Kommúnistaflokkur Bandaríkjanna|Kommúnistaflokki Bandaríkjanna]].<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=October 20, 2021 |title=Emily Blunt In Talks To Join Christopher Nolan's Next Film ''Oppenheimer'' At Universal |url=https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102160825/https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |archive-date=November 2, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=October 20, 2021}}</ref>
* [[Matt Damon]] sem [[Leslie Groves]] hershöfðingi, foringi í verkfræðideild Bandaríkjahers og framkvæmdastjóri [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefnisins]].<ref name="DamonDowney">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=November 2, 2021 |title=Robert Downey Jr. And Matt Damon Latest Stars To Join Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102154342/https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |archive-date=November 2, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=November 2, 2021}}</ref>
* [[Robert Downey Jr.]] sem [[Lewis Strauss]] undirflotaforingi, uppgjafameðlimur í varaliði bandaríska sjóhersins og háttsettur meðlimur í [[Kjarnorkunefnd Bandaríkjanna]].<ref name="DamonDowney" />
* [[Florence Pugh]] sem [[Jean Tatlock]], geðlæknir, meðlimur í Kommúnistaflokki Bandaríkjanna og viðhald Roberts Oppenheimer.<ref name="PughMalekSafdie">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=December 9, 2021 |title=Florence Pugh, Rami Malek, Benny Safdie Join Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210153011/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/ |archive-date=December 10, 2021 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=December 9, 2021}}</ref>
* [[Josh Hartnett]] sem [[Ernest Lawrence]], [[kjarneðlisfræði]]ngur og [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] sem vann með Oppenheimer við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]].<ref name="FirstLook" /><ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=January 4, 2022 |title=Josh Hartnett Joins Christopher Nolan's Next Film ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104190115/https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/ |archive-date=January 4, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=January 4, 2022}}</ref>
* [[Casey Affleck]] sem [[Boris Pash]], foringi í leyniþjónustu Bandaríkjahers og foringi [[Alsos-aðgerðin|Alsos-aðgerðarinnar]].<ref>{{Cite web |last=Francis-Crow |first=Alana |date=April 23, 2022 |title=''Oppenheimer'' Set Photos Reveal Casey Affleck Is Cast In New Nolan Movie |url=https://screenrant.com/oppenheimer-movie-cast-casey-affleck-set-photos/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424080512/https://screenrant.com/oppenheimer-movie-cast-casey-affleck-set-photos/ |archive-date=April 24, 2022 |website=Screen Rant |access-date=April 23, 2022}}</ref>
* [[Rami Malek]] sem [[David L. Hill]], kjarneðlisfræðingur hjá málmfræðirannsóknarstofunni ([[Metallurgical Laboratory]]) sem tók þátt í að búa til kjarnorkuofninn [[Chicago Pile-1]].<ref name="PughMalekSafdie" />
* [[Kenneth Branagh]] sem [[Niels Bohr]], danskur eðlisfræðingur, Nóbelsverðlaunahafi, heimspekingur og átrúnaðargoð Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 22, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Gets First-Look Photo As Kenneth Branagh Joins Cast |url=https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222185037/https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/ |archive-date=February 22, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=February 22, 2022}}</ref>
* [[Benny Safdie]] sem [[Edward Teller]], ungverskur kennilegur eðlisfræðingur sem gjarnan er kallaður „faðir [[Vetnissprengja|vetnissprengjunnar]]“.<ref name="PughMalekSafdie" />
* [[Jason Clarke]] sem [[Roger Robb]], lögmaður og verðandi alríkisdómari sem var ráðgjafi Kjarnorkunefndarinnar við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 1, 2022 |title=''Oppenheimer'': Jason Clarke Joins Christopher Nolan's Next Tentpole At Universal |url=https://deadline.com/2022/03/oppenheimer-jason-clarke-christopher-nolans-universal-1234962372/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301200322/https://deadline.com/2022/03/oppenheimer-jason-clarke-christopher-nolans-universal-1234962372/ |archive-date=March 1, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 1, 2022}}</ref>
* [[Dylan Arnold]] sem [[Frank Oppenheimer]], yngri bróðir Roberts og öreindafræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="ArnoldHaaskivi">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 16, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds ''Halloween Kills'', ''Manifest'' Actors (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216200041/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/ |archive-date=February 16, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 16, 2022}}</ref>
* [[Tom Conti]] sem [[Albert Einstein]], þýskur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem þekktur er fyrir að þróa [[Afstæðiskenningin|afstæðiskenninguna]].<ref>{{Cite magazine |last=Reul |first=Katie |date=May 8, 2023 |title=New 'Oppenheimer' Trailer Reveals a Sad Albert Einstein, Florence Pugh, Robert Downey Jr. and More in Christopher Nolan's Star-Studded Movie |url=https://variety.com/2023/film/news/oppenheimer-trailer-albert-einstein-christopher-nolan-cillian-murphy-1235542552/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508170826/https://variety.com/2023/film/news/oppenheimer-trailer-albert-einstein-christopher-nolan-cillian-murphy-1235542552/ |archive-date=May 8, 2023 |magazine=Variety |access-date=May 8, 2023}}</ref>
* [[James D'Arcy]] sem [[Patrick Blackett]], doktorsleiðbeinandi Oppenheimers og Nóbelsverðlaunahafi í eðlisfræði við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]].<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 2, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds James D'Arcy & Michael Angarano |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-james-darcy-michael-angarano-1234969435/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000052/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-james-darcy-michael-angarano-1234969435/ |archive-date=March 3, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 2, 2022}}</ref>
* [[David Dastmalchian]] sem [[William L. Borden]], lögmaður og framkvæmdastjóri kjarnorkunefndar Bandaríkjaþings.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=February 25, 2022 |title=David Dastmalchian Reuniting With Christopher Nolan for ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-dastmalchian-christopher-nolan-oppenheimer-1235097425/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225205748/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-dastmalchian-christopher-nolan-oppenheimer-1235097425/ |archive-date=February 25, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 25, 2022}}</ref>
* [[Dane DeHaan]] sem [[Kenneth Nichols]] undirhershöfðingi, liðsmaður í verkfræðideild Bandaríkjahers og aðstoðarverkfræðingur við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 7, 2022 |title=Dane DeHaan Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dane-dehaan-oppenheimer-cast-christopher-nolan-1235088312/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207205214/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dane-dehaan-oppenheimer-cast-christopher-nolan-1235088312/ |archive-date=February 7, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 7, 2022}}</ref>
* [[Alden Ehrenreich]] sem aðstoðarmaður Lewis Strauss á þingi þegar Strauss er tilnefndur í embætti verslunarmálaráðherra Bandaríkjanna.<ref name="EhrenreichKrumholtz">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 22, 2022 |title=''Oppenheimer'': Alden Ehrenreich, David Krumholtz Join Christopher Nolan Drama (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alden-ehrenreich-david-krumholtz-christopher-nolan-movie-1235097289/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222164045/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alden-ehrenreich-david-krumholtz-christopher-nolan-movie-1235097289/ |archive-date=February 22, 2022 |access-date=February 22, 2022 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Remley |first=Hilary |date=February 22, 2022 |title=''Ironheart'' Adds Alden Ehrenreich to Marvel Disney+ Series |url=https://collider.com/ironheart-series-cast-alden-ehrenreich-disney-plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721144556/https://collider.com/ironheart-series-cast-alden-ehrenreich-disney-plus/ |archive-date=July 21, 2022 |website=Collider |access-date=July 21, 2022}}</ref>
* [[Tony Goldwyn]] sem [[Gordon Gray (stjórnmálamaður)|Gordon Gray]], opinber embættismaður og formaður nefndar sem tekur ákvörðun um að svipta Oppenheimer öryggisheimildum.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=March 23, 2022 |title=''Oppenheimer'' Enlists Tony Goldwyn (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-tony-goldwyn-1235116653/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523141222/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-tony-goldwyn-1235116653/ |archive-date=May 23, 2022 |access-date=March 23, 2022 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref>
* [[Jefferson Hall (leikari)|Jefferson Hall]] sem [[Haakon Chevalier|Haakon Chevalier („Hoke“)]], prófessor við Berkeley sem vingaðist við Oppenheimer í háskólanum og lék lykilhlutverk í „Chevalier-atvikinu“.<ref>{{Cite press release |title=''Oppenheimer'' Production Information Approved |date=June 21, 2023 |publisher=Universal Pictures Publicity |url=https://dam.gettyimages.com/viewer/universal/qn8mrrcjstj3bq4wrq5hm5h |access-date=July 10, 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710041747/https://dam.gettyimages.com/viewer/universal/qn8mrrcjstj3bq4wrq5hm5h |archive-date=July 10, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Vivarelli |first=Nick |date=June 20, 2023 |title=''House of the Dragon'' Star Jefferson Hall Set for Emirati Director Nayla Al Khaja's Debut ''Three'' – Global Bulletin |url=https://variety.com/2023/film/asia/house-of-the-dragon-jefferson-hall-nayla-al-khaja-three-1235649024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629145830/https://variety.com/2023/film/asia/house-of-the-dragon-jefferson-hall-nayla-al-khaja-three-1235649024/ |archive-date=June 29, 2023 |access-date=July 10, 2023 |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref>
* [[David Krumholtz]] sem [[Isidor Isaac Rabi]], eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann sem ráðgjafi við Manhattan-verkefnið.<ref name="EhrenreichKrumholtz" />
* [[Matthew Modine]] sem [[Vannevar Bush]], formaður [[Office of Scientific Research and Development|Vísindarannsókna- og þróunarskrifstofu Bandaríkjanna]].<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 16, 2022 |title=''Oppenheimer'': Matthew Modine Joins Christopher Nolan's Film For Universal |url=https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216180908/https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/ |archive-date=February 16, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=February 16, 2022}}</ref>
* [[Scott Grimes]] sem ráðgjafi Lewis Strauss<ref name="GrimesDenham">{{Cite magazine |last=White |first=James |date=March 1, 2022 |title=''Oppenheimer'' Adds Jason Clarke And Louise Lombard |url=https://www.empireonline.com/movies/news/oppenheimer-adds-jason-clarke-and-louise-lombard/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302001646/https://www.empireonline.com/movies/news/oppenheimer-adds-jason-clarke-and-louise-lombard/ |archive-date=March 2, 2022 |magazine=Empire |access-date=March 2, 2022}}</ref>
* Kurt Koehler sem Thomas A. Morgan, iðnjöfur og fyrrum forstjóri Sperry-fyrirtækisins sem var einn nefndarmannanna við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Jannat |first=Zarghona |date=May 8, 2023 |title=Star-studded cast shines in new Oppenheimer trailer |url=https://themarkhortimes.com/editors-pick/star-studded-cast-shines-in-new-oppenheimer-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621013103/https://themarkhortimes.com/editors-pick/star-studded-cast-shines-in-new-oppenheimer-trailer/ |archive-date=June 21, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=The Markhor Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=July 12, 2023 |title=Which Supporting Characters in Oppenheimer Will Die of Radiation Poisoning? |url=https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720060947/https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=Vulture}}</ref>
* John Gowans sem [[Ward V. Evans]], efnafræðingur sem var einn nefndarmannanna við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref name="The Direct" />
* [[Macon Blair]] sem [[Lloyd K. Garrison]], lögmaður sem talaði máli Oppenheimers við öryggisyfirheyrslurnar.<ref name="Vulture">{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=July 12, 2023 |title=Which Supporting Characters in Oppenheimer Will Die of Radiation Poisoning? |url=https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720060947/https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 17, 2023 |website=[[Vulture (website)|Vulture]]}}</ref>
* [[Gregory Jbara]] sem [[Warren Magnuson]], öldungadeildarþingmaður, formaður verslunarmálanefndar þingsins.<ref name="Vulture" />
* [[Harry Groener]] sem [[Gale W. McGee]] öldungadeildarþingmaður<ref name="Vulture" />
* [[Tim DeKay]] sem [[John Pastore]] öldungadeildarþingmaður<ref name="Vulture" />
* [[Matthias Schweighöfer]] sem [[Werner Heisenberg]], þýskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann að kjarnorkuáætlun Þýskalands á tíma seinni heimsstyrjaldarinnar.<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 11, 2022 |title=''Army Of The Dead'' Breakout Matthias Schweighöfer Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/03/army-of-the-dead-matthias-schweighofer-christopher-nolans-oppenheimer-1234975712/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609011416/https://deadline.com/2022/03/army-of-the-dead-matthias-schweighofer-christopher-nolans-oppenheimer-1234975712/ |archive-date=June 9, 2022 |access-date=March 11, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite magazine |date=November 2, 2022 |title=Schweighöfers nächste große Rolle |trans-title=Schweighöfer's next big role |url=https://www.spiegel.de/kultur/kino/mathias-schweighoefer-spielt-in-oppenheimer-den-physiker-werner-heisenberg-a-7af5cbfe-06d8-4d7d-9ae6-47a58d448720 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212192136/https://www.spiegel.de/kultur/kino/mathias-schweighoefer-spielt-in-oppenheimer-den-physiker-werner-heisenberg-a-7af5cbfe-06d8-4d7d-9ae6-47a58d448720 |archive-date=February 12, 2023 |magazine=Der Spiegel |language=de |access-date=February 12, 2023}}</ref>
* [[Alex Wolff]] sem [[Luis Walter Alvarez]], eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Wolff">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=March 22, 2022 |title=''Oppenheimer'': Alex Wolff Joins All-Star Cast of Christopher Nolan Drama (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alex-wolff-christopher-nolan-movie-1235116406/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327032739/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alex-wolff-christopher-nolan-movie-1235116406/ |archive-date=March 27, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=March 22, 2022}}</ref>
* [[Josh Zuckerman]] sem [[Giovanni Rossi Lomanitz]], eðlisfræðingur sem varð lærlingur Oppenheimers við Berkeley.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=April 4, 2022 |title=Christopher Denham & Josh Zuckerman Join ''Oppenheimer''; Shane Dax Taylor's Indie ''Best Man'' Adds Andrey Ivchenko |url=https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-adds-two-andrey-ivchenko-joins-best-man-1234994274/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531062604/https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-adds-two-andrey-ivchenko-joins-best-man-1234994274/ |archive-date=May 31, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=April 4, 2022}}</ref>
* Rory Keane sem [[Hartland Snyder]], eðlisfræðingur sem vann með Oppenheimer við að reikna út [[þyngdarhrun]] rykeindar.<ref name="The Direct">{{Cite news |last=Thompson |first=David |date=July 22, 2023 |title=Oppenheimer Cast: Every Celebrity & Actor In the Movie |work=The Direct |url=https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726171245/https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |archive-date=July 26, 2023 |access-date=July 26, 2023}}</ref>
* [[Michael Angarano]] sem [[Robert Serber]], eðlisfræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="FirstLook">{{Cite magazine |last=Lang |first=Brent |date=February 22, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Releases Moody First Look, Kenneth Branagh Joins Cast |url=https://variety.com/2022/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-first-look-kenneth-branagh-joins-cast-1235187501/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222192334/https://variety.com/2022/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-first-look-kenneth-branagh-joins-cast-1235187501/ |archive-date=February 22, 2022 |magazine=Variety |access-date=February 22, 2022}}</ref>
* Britt Kyle sem Barbara Chevalier, eiginkona Hoke.
* [[Emma Dumont]] sem Jackie Oppenheimer, eiginkona Franks og mágkona Roberts.<ref name="GilbertsonDumont" />
* [[Guy Burnet]] sem [[George C. Eltenton]], [[efnaverkfræði]]ngur í Bandaríkjunum með tengsl við Sovétríkin.<ref name="BurnetDeferrari">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 7, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds Guy Burnet & Danny Deferrari |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-guy-burnet-danny-deferrari-1234972967/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422215653/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-guy-burnet-danny-deferrari-1234972967/ |archive-date=April 22, 2022 |access-date=March 7, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref>
* [[Louise Lombard]] sem [[Ruth Tolman]], geðlæknir sem er náin Oppenheimer við þróun kjarnorkusprengjunnar.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 1, 2022 |title=Louise Lombard Joins ''Oppenheimer''; ''Harold And The Purple Crayon'' Adds Camille Guaty |url=https://deadline.com/2022/03/louise-lombard-joins-oppenheimer-harold-and-the-purple-crayon-camille-guaty-1234968424/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422181233/https://deadline.com/2022/03/louise-lombard-joins-oppenheimer-harold-and-the-purple-crayon-camille-guaty-1234968424/ |archive-date=April 22, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 1, 2022}}</ref>
* Tom Jenkins sem [[Richard C. Tolman]], eiginmaður Ruth og vísindaráðgjafi Groves hershöfðingja við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite magazine |date=July 21, 2023 |title=Here's How Close 'Oppenheimer' Sticks to J. Robert Oppenheimer's Life |url=https://time.com/6295760/oppenheimer-true-story/ |archive-date=August 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811140712/https://time.com/6295760/oppenheimer-true-story/ |url-status=live |magazine=Time |access-date=October 30, 2023}}</ref>
* [[Olli Haaskivi]] sem [[Edward Condon]], kjarneðlisfræðingur sem tók þátt í þróun [[ratsjá]]a og vann stuttlega við Manhattan-verkefnið.<ref name="ArnoldHaaskivi" />
* [[David Rysdahl]] sem [[Donald Hornig]], efnafræðingur sem vann í Los Alamos-rannsóknarstofunni.<ref>{{Cite magazine |last=Grobar |first=Matt |date=March 4, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Casts ''No Exit'' Star David Rysdahl (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-david-rysdahl-1235104019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417043701/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-david-rysdahl-1235104019/ |archive-date=April 17, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=March 4, 2022}}</ref>
* [[Josh Peck]] sem [[Kenneth Bainbridge]], eðlisfræðingur sem stýrði Trinity-kjarnorkutilraun Manhattan-verkefnisins.<ref>{{Cite magazine |last=Rubin |first=Rebecca |date=March 9, 2022 |title=''Drake and Josh'' Star Josh Peck Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://variety.com/2022/film/news/josh-peck-oppenheimer-movie-christopher-nolan-1235198045/ |url-status=live |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609011429/https://variety.com/2022/film/news/josh-peck-oppenheimer-movie-christopher-nolan-1235198045/ |archive-date=June 9, 2022 |access-date=March 9, 2022}}</ref>
* [[Jack Quaid]] sem [[Richard Feynman]], bandarískur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann við kennilega deild rannsóknarstofunnar í Los Alamos.<ref>{{Cite magazine |date=July 20, 2023 |title=The Cast of 'Oppenheimer' and the Real People They Play |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726014222/https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people |archive-date=July 26, 2023 |magazine=Vanity Fair |access-date=July 26, 2023}}</ref>
* [[Gustaf Skarsgård]] sem [[Hans Bethe]], þýsk-bandarískur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi og formaður kennilegrar deildar rannsóknarstofunnar í Los Alamos.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=March 15, 2022 |title=''Oppenheimer'' Enlists ''Vikings'' Actor Gustaf Skarsgard (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-gustaf-skarsgard-exclusive-1235111329/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404191624/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-gustaf-skarsgard-exclusive-1235111329/ |archive-date=April 4, 2022 |access-date=March 15, 2022}}</ref>
* [[James Urbaniak]] sem [[Kurt Gödel]], austurrískur rökfræðingur og stærðfræðingur sem er þekktur fyrir kenningar sínar sem umbyltu stærðfræði og höfðu mikil áhrif á heimspeki og tölvunarfræði.<ref name="Vulture" />
* [[Trond Fausa Aurvåg|Trond Fausa]] sem [[George Kistiakowsky]], úkraínskættaður prófessor við Harvard sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 29, 2022 |title=Billy Slaughter Joins Amazon's ''The Burial''; ''Oppenheimer'' Adds Trond Fausa |url=https://deadline.com/2022/03/billy-slaughter-joins-amazons-the-burial-oppenheimer-adds-trond-fausa-1234989239/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604180401/https://deadline.com/2022/03/billy-slaughter-joins-amazons-the-burial-oppenheimer-adds-trond-fausa-1234989239/ |archive-date=June 4, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 29, 2022}}</ref>
* [[Devon Bostick]] sem [[Seth Neddermeyer]], eðlisfræðingur sem uppgötvaði mýendir og mælti með notkun kjarnavopnsins sem notað var í Trinity-tilrauninni.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 16, 2022 |title=Devon Bostick Joins Universal's ''Oppenheimer''; Sony's George Foreman Biopic Adds Deion Smith |url=https://deadline.com/2022/03/devon-bostick-joins-oppenheimer-sonys-george-foreman-biopic-adds-deion-smith-1234980250/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418110853/https://deadline.com/2022/03/devon-bostick-joins-oppenheimer-sonys-george-foreman-biopic-adds-deion-smith-1234980250/ |archive-date=April 18, 2022 |access-date=March 16, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref>
* Danny Deferrari sem [[Enrico Fermi]], ítalskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem bjó til kjarnaofninn [[Chicago Pile-1|Chicago Pile]].<ref name="BurnetDeferrari" />
* [[Christopher Denham]] sem [[Klaus Fuchs]], þýskættaður eðlisfræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið og njósnaði fyrir Sovétríkin.<ref name="GrimesDenham" />
* Jessica Erin Martin sem [[Charlotte Serber]], yfirbókavörður í Los Alamos.<ref name="thedirect.com">{{Cite web |date=August 2023 |title=Oppenheimer Cast: Every Celebrity & Actor in the Movie |url=https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726171245/https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |archive-date=July 26, 2023 |website=The Direct |access-date=July 30, 2023}}</ref>
* Ronald Auguste sem [[J. Ernest Wilkins Jr.]], bandarískur kjarnorkufræðingur, vélaverkfræðingur og stærðfræðingur sem vann með Oppenheimer við Manhattan-verkefnið.<ref name="thedirect.com" />
* {{ill|Máté Haumann|hu|Haumann Máté}} sem [[Leo Szilard]], ungverskur eðlisfræðingur sem lagði fram kenninguna um [[kjarnorkukeðjuverkun]] árið 1933 og safnaði í júlí 1945 undirritunum á áskorun til Trumans forseta á Chicago-deild Manhattan-verkefnisins um að beita ekki kjarnavopnum gegn Japan.<ref>{{Cite web |date=July 14, 2023 |title=Egy magyar szerepre magyar színész is jutott az Oppenheimerben – Haumann Máté alakítja Szilárd Leót |url=https://telex.hu/szorakozas/2023/07/14/oppenheimer-szilard-leo-haumann-mate-szinesz-premier |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714094619/https://telex.hu/szorakozas/2023/07/14/oppenheimer-szilard-leo-haumann-mate-szinesz-premier |archive-date=July 14, 2023 |access-date=July 30, 2023}}</ref>
* [[Olivia Thirlby]] sem [[Lilli Hornig]], tékknesk-bandarískur vísindamaður sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Thirlby">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=April 15, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds Olivia Thirlby |url=https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-christopher-nolan-olivia-thirlby-1235003014/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604190700/https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-christopher-nolan-olivia-thirlby-1235003014/ |archive-date=June 4, 2022 |access-date=April 15, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref>
* [[Jack Cutmore-Scott]] sem Lyall Johnson, öryggisvörður við Berkeley sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Vulture" />
* [[Harrison Gilbertson]] sem [[Philip Morrison]], prófessor í eðlisfræði sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="GilbertsonDumont">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 10, 2022 |title=''Oppenheimer'': Harrison Gilbertson & Emma Dumont Board Christopher Nolan's Thriller For Universal |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310190940/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/ |archive-date=March 10, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 10, 2022}}</ref>
* [[James Remar]] sem [[Henry L. Stimson]], stríðsmálaráðherra í ríkisstjórn Trumans.<ref name="Vulture" />
* Will Roberts sem [[George C. Marshall]], Yfirmaður herforingjaráðs bandaríska landhersins frá 1939 til 1945.
* [[Pat Skipper]] sem [[James F. Byrnes]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og síðar fylkisstjóri Suður-Karólínu.<ref name="Vulture" />
* [[Gary Oldman]] sem [[Harry S. Truman]], 33. forseti Bandaríkjanna sem tók ákvörðunina um að varpa tveimur kjarnorkusprengjum á Hiroshima og Nagasaki í ágúst 1945.<ref name="Gary Oldman">{{Cite web |last=Grater |first=Tom |date=April 1, 2022 |title=Gary Oldman Says He Is Appearing In One Scene In Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/04/gary-oldman-appearing-one-scene-christopher-nolans-oppenheimer-1234992452/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523141218/https://deadline.com/2022/04/gary-oldman-appearing-one-scene-christopher-nolans-oppenheimer-1234992452/ |archive-date=May 23, 2022 |access-date=April 1, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref>
* Hap Lawrence sem [[Lyndon B. Johnson]], 36. forseti Bandaríkjanna.<ref name="Vulture" />
* Troy Bronson sem [[Joseph W. Kennedy]], efnafræðingur sem lék lykilhlutverk í uppgötvun [[Plútóníum|plútons]] og formaður efnafræðideildarinnar í Los Alamos.<ref>{{Cite web |last=Burnett {{!}} @BrynnaLynne24 |first=Aminah Syed {{!}} @aminahsyed_ & Brynna |date=2024-01-12 |title=Q&A: How actor Troy Bronson portrayed KU alumnus Joseph W. Kennedy in 'Oppenheimer' |url=https://www.kansan.com/arts_and_culture/q-a-how-actor-troy-bronson-portrayed-ku-alumnus-joseph-w-kennedy-in-oppenheimer/article_6118a7e4-b18f-11ee-944d-2fb841da029a.html |access-date=2024-03-12 |website=The University Daily Kansan |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226142622/https://www.kansan.com/arts_and_culture/q-a-how-actor-troy-bronson-portrayed-ku-alumnus-joseph-w-kennedy-in-oppenheimer/article_6118a7e4-b18f-11ee-944d-2fb841da029a.html |url-status=dead }}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{k|2023}}
[[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Christophers Nolan]]
[[Flokkur:Kvikmyndir um seinni heimsstyrjöldina]]
[[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar]]
[[Flokkur:Universal Pictures-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]]
aka1h0u10ggq2bqsxdffdtylvsor31j
Lincoln (kvikmynd)
0
190578
1987472
1959308
2026-11-16T21:12:28Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987472
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| name = Lincoln
| mynd = Lincoln (film, 2012).png
| director = [[Steven Spielberg]]
| producer = {{Plainlist|
* Steven Spielberg
* [[Kathleen Kennedy]]
}}
| screenplay = [[Tony Kushner]]
| based_on = ''[[Team of Rivals]]'' eftir [[Doris Kearns Goodwin]]
| starring = {{Plainlist|
* [[Daniel Day-Lewis]]
* [[Sally Field]]
* [[David Strathairn]]
* [[Joseph Gordon-Levitt]]
* [[James Spader]]
* [[Hal Holbrook]]
* [[Tommy Lee Jones]]
}}
| music = [[John Williams]]
| cinematography = [[Janusz Kamiński]]
| editing = [[Michael Kahn (kvikmyndaklippari)|Michael Kahn]]
| studio = {{Plainlist|
* [[DreamWorks Pictures]]<ref name=VarReview>{{cite magazine |last1=Debruge |first1=Peter |title=Lincoln: Review |url=https://variety.com/2012/film/reviews/lincoln-1117948666/ |access-date=January 13, 2021 |magazine=Variety |date=November 1, 2012}}</ref>
* [[20th Century Fox]]<ref name=VarReview/>
* [[Participant Media]]<ref name=VarReview/>
* [[Reliance Entertainment]]<ref name=VarReview/>
* [[Dune Entertainment]]<ref name=VarReview/>
* [[Amblin Entertainment]]<ref name=VarReview/>
* [[The Kennedy/Marshall Company]]<ref name=VarReview/>
}}
| distributor = {{Plainlist|
* [[Walt Disney Studios Motion Pictures]]{{efn|name=Disney|Dreift af [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] gegnum [[Touchstone Pictures]].<ref name=DisneyFox/><ref>{{cite web |title=AFI Catalog: Lincoln (2012) |url=https://catalog.afi.com/Film/69079-LINCOLN |publisher=American Film Institute |access-date=13 January 2021}}</ref>}} (Norður-Ameríka)
* 20th Century Fox<ref name=DisneyFox/><ref name=VarReview/> (alþjóðlega)
}}
| released = {{Film date|2012|10|8|[[Kvikmyndahátíðin í New York|NYFF]]|2012|11|16|Bandaríkin|ref2=<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2012/07/lincoln-movie-release-date-november-9-2012-steven-spielberg-disney-302752/ |title=Disney Dates Steven Spielberg's ''Lincoln'' Into Awards-Season Fray |website=Deadline Hollywood |date=July 18, 2012}}</ref>}}
| runtime = 150 mínútur<!--Theatrical runtime: 150:29--><ref>{{cite web|title=''Lincoln'' (12A)|url=https://www.bbfc.co.uk/release/lincoln-q29sbgvjdglvbjpwwc0zodk0mju|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=December 13, 2012|access-date=January 31, 2024}}</ref>
| country = Bandaríkin
| language = Enska
| budget = $65 milljónir<ref>{{cite magazine|last=McClintock|first=Pamela|title=DreamWorks' Stacey Snider Reveals How Studio Slimmed Down to Stay Alive|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/dreamworks-stacey-snider-reveals-how-648350|access-date=December 9, 2013|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 17, 2013}}</ref>
| gross = $275,3 milljónir<ref name="mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3814622721/ |title=Lincoln (2012) |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=April 28, 2013}}</ref>
}}
'''''Lincoln''''' er bandarísk ævisöguleg kvikmynd frá árinu 2012 sem [[Steven Spielberg]] leikstýrði og framleiddi. [[Daniel Day-Lewis]] leikur aðalhlutverk myndarinnar sem [[Abraham Lincoln]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]].<ref>{{cite magazine |url=https://ew.com/article/2011/04/13/spielbergs-lincoln-gets-its-mary-todd-sally-field/ |title=Steven Spielberg's 'Lincoln' gets its Mary Todd: Sally Field |last=Breznican |first=Anthony |date=April 13, 2011 |magazine=Entertainment Weekly |access-date=June 28, 2011 |archive-date=February 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207193943/https://ew.com/article/2011/04/13/spielbergs-lincoln-gets-its-mary-todd-sally-field/ |url-status=dead }}</ref> Auk hans birtast [[Sally Field]], [[David Strathairn]], [[Joseph Gordon-Levitt]], [[James Spader]], [[Hal Holbrook]] og [[Tommy Lee Jones]] í aukahlutverkum. Handrit myndarinnar, sem skrifað var af Tony Kushner, studdist við ævisöguna ''[[Team of Rivals|Team of Rivals: The Political Genius of Abraham Lincoln]]'' frá 2005 eftir [[Doris Kearns Goodwin]] og nær yfir síðustu fjóra mánuðina í ævi Lincolns. Myndin fjallar um baráttu Lincolns í janúar 1865 til að afnema [[þrælahald]] og nauðungarvinnu með því að fá [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] til að samþykkja [[Þrettándi viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna|þrettánda viðaukann við stjórnarskrá Bandaríkjanna]].
Spielberg framleiddi ''Lincoln'' ásamt [[Kathleen Kennedy]], sem hann hafði oft starfað með, í gegnum kvikmyndaver þeirra, [[Amblin Entertainment]] og [[The Kennedy/Marshall Company|Kennedy/Marshall Company]]. Tökur myndarinnar hófust 17. október 2011<ref>{{cite magazine | last = McClintock | first = Pamela | title = Participant Media Boarding Steven Spielberg's 'Lincoln' (Exclusive) | magazine = [[The Hollywood Reporter]] | date = October 12, 2011 | url = https://www.hollywoodreporter.com/news/participant-media-steven-spielberg-lincoln-247470 | access-date =October 15, 2011}}</ref> og þeim lauk 19. desember 2011.<ref>{{cite news |title = Filmmakers really liked Petersburg |newspaper = [[The Progress-Index]] |date = December 29, 2011 |url = https://www.progress-index.com/news/op-ed/filmmakers-really-liked-petersburg-1.1250470#axzz1k7PM6CQe |access-date = January 22, 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20121125233051/http://progress-index.com/news/op-ed/filmmakers-really-liked-petersburg-1.1250470#axzz1k7PM6CQe |archive-date = November 25, 2012 |df = mdy-all}}</ref> Myndin var frumsýnd 8. október 2012 á [[Kvikmyndahátíðin í New York|kvikmyndahátíðinni í New York]]. Bandarísku kvikmyndafélögin [[DreamWorks Pictures]], [[20th Century Fox]] og [[Participant|Participant Media]] tóku þátt í að framleiða myndina ásamt indverska fyrirtækinu [[Reliance Entertainment]]. Myndinni var dreift í kvikmyndahús af [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] í gegnum undirfyrirtækið [[Touchstone Pictures]] í Bandaríkjunum og Kanada þann 16. nóvember 2012 og af 20th Century Fox á alþjóðavísu.<ref>{{cite web |title=Lincoln (2012) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/50c30d294238b |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310062048/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/50c30d294238b |url-status=dead |archive-date=March 10, 2016 |publisher=[[British Film Institute]] |access-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/daniel-day-lewis-lincoln-steven-spielberg/|title=Daniel Day-Lewis to Star in Steven Spielberg's ''Lincoln''|website=[[/Film]]|last=Fischer |first=Russ|date=November 19, 2010}}</ref><ref>{{cite news |last1=Prabhakar |first1=Binoy |title=Anil Ambani's Reliance Entertainment hits Oscar jackpot with Lincoln |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/anil-ambanis-reliance-entertainment-hits-oscar-jackpot-with-lincoln/articleshow/17997552.cms |access-date=April 3, 2019 |newspaper=[[The Economic Times]] |date=January 19, 2013}}</ref><ref name=DisneyFox>{{cite web |url=https://www.dreamworksstudios.com/news/fox-partnering-with-dreamworks-on-steven-spielbergs-lincoln |title=Fox Partnering with DreamWorks on Steven Spielberg's 'Lincoln' |first=Pamela |last=McClintock |date=January 23, 2012 |publisher=[[DreamWorks Pictures]] |access-date=June 18, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701190934/http://dreamworksstudios.com/news/fox-partnering-with-dreamworks-on-steven-spielbergs-lincoln |archive-date=July 1, 2014 |df=mdy-all}}</ref>
''Lincoln'' hlaut jákvæða dóma gagnrýnenda, sem hrósuðu frammistöðu leikaranna (sér í lagi Day-Lewis), leikstjórn Spielbergs og hönnuninni. Myndin var tilnefnd til sjö [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlauna]], meðal annars til verðlauna sem besta myndin í dramaflokki og verðlauna fyrir besta leikstjórann og Day-Lewis vann verðlaunin sem besti leikarinn í dramaflokki. Myndin var jafnframt tilnefnd til tólf [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]], meðal annars sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta myndin]], og Day-Lewis vann Óskarinn sem besti aðalleikarinn.<ref>{{cite web|url=http://stories99.com/2013/02/25/daniel-day-lewis-wins-the-academy-award-for-best-actor-in-a-leading-role/ |title=Daniel Day Lewis Wins the Academy Award for Best Actor in a Leading Role | Stories99 |access-date=2013-02-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502230812/http://stories99.com/2013/02/25/daniel-day-lewis-wins-the-academy-award-for-best-actor-in-a-leading-role/ |archive-date=May 2, 2013}}</ref> Myndinni vegnaði jafnframt vel í kvikmyndahúsum og halaði inn rúmlega 275 milljónum bandaríkjadala.<ref name="mojo"/> Myndin hefur síðan þá verið talin meðal bestu myndanna í ferli Spielbergs og meðal bestu kvikmynda 21. aldar.<ref>{{Cite news |date=June 9, 2017 |title=The 25 Best Films of the 21st Century So Far. |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/09/movies/the-25-best-films-of-the-21st-century.html,%20https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/09/movies/the-25-best-films-of-the-21st-century.html |access-date=June 19, 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/film/2019/sep/13/100-best-films-movies-of-the-21st-century | title=The 100 best films of the 21st century | newspaper=The Guardian | date=September 13, 2019 | last1=Bradshaw | first1=Peter | last2=Clarke | first2=Cath | last3=Pulver | first3=Andrew | last4=Shoard | first4=Catherine}}</ref>
== Söguþráður ==
Í janúar 1865 á [[Abraham Lincoln]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]] von á því að [[Þrælastríðið|þrælastríðinu]] ljúki brátt með ósigri [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]]. Hann óttast að dómstólar kunni að ógilda [[Frelsisyfirlýsingin|frelsisyfirlýsingu]] hans frá árinu 1863 eftir stríðið og að fylki þrælahaldara muni hindra framgang [[Þrettándi viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna|þrettánda viðaukans við bandarísku stjórnarskrána]], sem bannar [[þrælahald]] á landsvísu, þegar þau snúa aftur í alríkið. Hann telur því nauðsynlegt að viðaukinn verði samþykktur fyrir lok stríðsins til að tryggja að leysingjar verði ekki hnepptir aftur í þrældóm.
[[Róttækir repúblikanar]] óttast að þingmenn sem vilji fresta samþykkt viðaukans muni kjósa gegn honum. Ekki er enn útséð að [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanar]] frá tilteknum fylkjum muni styðja frumvarpið. Þess vegna þarfnast frumvarpið stuðnings nokkurra þingmanna [[Demókrataflokkurinn|Demókrata]] til þess að vera samþykkt. Þar sem tugir Demókrata eru á útleið eftir ósigra flokksins í þingkosningum árin 1864 og 1865 ráðleggja sumir ráðgjafar Lincolns honum að bíða eftir að nýtt þing komi saman með afgerandi meirihluta Repúblikana.
Lincoln felur [[Francis Preston Blair]], einum stofnenda Repúblikanaflokksins, að sannfæra meðlimi í íhaldsvæng flokksins um að kjósa með frumvarpinu. Blair krefst þess á móti að Lincoln heimili honum að hefja friðarviðræður við suðurríkjamenn, þar sem hann veit að synir hans í hernum verða í hættu þegar virk átök hefjast á ný um vorið. Lincoln veit að slíkar viðræður myndu reita Róttæka repúblikana til reiði en fellst með semingi á kröfur Blairs þar sem stuðningur hans er nauðsynlegur til þess að ná frumvarpinu í gegn. Lincoln og [[William H. Seward]] utanríkisráðherra verða jafnframt að fá nokkra þingmenn Demókrata á sitt band og Lincoln stingur upp á því að þeir einbeiti sér að fráfarandi þingmönnum sem verði viljugri til að kjósa á móti flokkslínunni. Lincoln heimilar fulltrúum sínum jafnframt að bjóða Demókrötunum, sem brátt eiga eftir að missa þingæti sín, störf hjá alríkinu.
[[Robert Todd Lincoln]], elsti sonur Lincolns og [[Mary Todd Lincoln]] forsetafrúar, snýr aftur frá lagadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] og tilkynnir að hann hyggist hætta í námi og skrá sig í sambandsherinn. Hann vonast til þess að geta stigið út úr skugga föður síns með því að gegna þjónustu í stríðinu. Forsetinn útvegar honum með semingi liðsforingjastöðu. Eiginkona hans óttast að sonur þeirra verði drepinn og þrýstir á eiginmann sinn að flýta sér að fá viðaukann samþykktan og binda enda á stríðið.
Á ögurstund í þingræðum á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] fellst jafnréttissinninn [[Thaddeus Stevens]] á að taka upp hófsamari afstöðu og lýsa því yfir að viðaukinn feli aðeins í sér jafnan rétt milli kynþátta fyrir lögum, en ekki yfirlýsingu um að kynþættirnir séu jafningjar í öllum efnum. Fulltrúum frá suðurríkjunum sem komnir eru á fund Lincolns er skipað að bíða fyrir utan [[Washington, D.C.]] á meðan kosið er um frumvarpið á þingi. Þegar orðrómar um friðarviðræðurnar bera til eyrna þingmanna krefjast bæði Demókratar og íhaldssamir Repúblikanar þess að atkvæðagreiðslunni verði frestað. Lincoln gefur frá sér varlega orðaða yfirlýsingu þar sem hann hafnar því að það sé nein sendinefnd frá suðurríkjunum í Washington. Viðaukinn er síðan samþykktur með tveggja atkvæða meirihluta. Svartir áhorfendur í þingsalnum fagna og Stevens snýr heim til „þernu“ sinnar og ástkonu, kynblandaðrar konu að nafni [[Lydia Hamilton Smith]].
Þegar Lincoln fundar með sendinefnd suðurríkjamanna segir hann henni að ekki verði hægt að heimila þrælahald á ný þar sem norðurríkin hafi sameinast um að fullgilda viðaukann og löggjafarþing nokkurra þrælaríkja eigi einnig eftir að fullgilda hann. Friðarviðræðunum lýkur því án samnings og stríðið heldur áfram. Þann 3. apríl fer Lincoln á vígvöllinn við [[Petersburg (Virginía)|Petersburg]] í Virginíu og ræðir við [[Ulysses S. Grant]] aðstoðarhershöfðingja. Þann 9. apríl samþykkir Grant uppgjöf [[Robert E. Lee|Roberts E. Lee]] hershöfðingja við dómshúsið í Appomatox. Þann 14. apríl fundar Lincoln með ráðherrum sínum til að ræða leiðir til að veita svörtum mönnum kosningarétt en fer síðan á leiksýningu í [[Ford-leikhúsið|Ford-leikhúsinu]]. Um kvöldið, þegar sonur Lincolns, [[Tad Lincoln|Tad]], er að horfa á leiksýningu í Grover-leikhúsinu í Washington, stöðvar leikhússtjórinn sýninguna og tilkynnir að [[Morðið á Abraham Lincoln|forsetinn hefur verið skotinn]].
Næsta morgun deyr Lincoln í Petersen-húsinu. Myndin sýnir síðan bút úr [[Önnur innsetningarræða Abrahams Lincoln|annarri innsetningarræðu Lincolns]] 4. mars með orðunum „Engum hatur, öllum góðvild“.
== Leikarar ==
{{div col}}
* [[Daniel Day-Lewis]] sem [[Abraham Lincoln]] [[Bandaríkjaforseti]]<ref>{{cite web |url=https://www.slashfilm.com/daniel-day-lewis-lincoln-steven-spielberg |title=Daniel Day-Lewis to Star in Steven Spielberg's ''Lincoln''|author=Fischer, Russ |date=November 19, 2010 |work=[[/Film]] |access-date=June 28, 2011}}</ref>
* [[Sally Field]] sem [[Mary Todd Lincoln]] forsetafrú<ref>{{cite web |url=https://collider.com/sally-field-lincoln/ |title=Sally Field Set to Play Mary Todd Lincoln in Steven Spielberg's LINCOLN |author=Chitwood, Adam |date=April 13, 2011 |work=Collider.com |access-date=June 28, 2011}}</ref>
* [[David Strathairn]] sem [[William H. Seward]] utanríkisráðherra<ref>{{cite web|url=https://www.thewrap.com/movies/column-post/david-strathairn-joins-dreamworks-lincoln-28614|title=David Strathairn Joins DreamWorks' 'Lincoln'|author=Joshua L. Weinstein|date=June 27, 2011|work=TheWrap.com|access-date=June 28, 2011|archive-date=June 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630044842/http://www.thewrap.com/movies/column-post/david-strathairn-joins-dreamworks-lincoln-28614|url-status=dead}}</ref>
* [[Joseph Gordon-Levitt]] sem [[Robert Todd Lincoln]]<ref name="Jones&Gordon-Levitt">{{cite web|url=http://themoviemash.com/2011/05/tommy-lee-jones-joseph-gordon-levitt-join-spielbergs-lincoln|title=Tommy Lee Jones & Joseph Gordon-Levitt Join Spielberg's ''Lincoln''|author=Goetz, Barrett|date=May 5, 2011|work=TheMovieMash.com|access-date=June 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513074829/http://themoviemash.com/2011/05/tommy-lee-jones-joseph-gordon-levitt-join-spielbergs-lincoln|archive-date=maí 13, 2019|url-status=dead}}</ref>
* [[James Spader]] sem [[William N. Bilbo]]<ref name=screenrant/>
* [[Hal Holbrook]] sem [[Francis Preston Blair]]<ref name=screenrant/><ref name=Mania>{{cite web | last = Lipton | first = Brian Scott | title = Steven Spielberg's Lincoln Announces Additional Casting | publisher = TheaterMania.com | date = November 28, 2011 | url = https://www.theatermania.com/new-york/news/steven-spielbergs-lincoln-announces-additional-cas_45606.html | access-date =November 28, 2011}}</ref>
* [[Tommy Lee Jones]] sem [[Thaddeus Stevens]], fulltrúadeildarþingmaður fyrir Repúblikana.<ref name="Jones&Gordon-Levitt"/><ref>{{cite book | last = Goodwin | first = Doris Kearns | author-link = Doris Kearns Goodwin | title = Team of Rivals | publisher = [[Simon & Schuster]] | year = 2006 | pages = 686–754 | url = https://books.google.com/books?id=ONhhui9SRsMC&q=Team+of+Rivals | isbn = 978-0-7432-7075-5 }}</ref>
* [[John Hawkes (leikari)|John Hawkes]] sem [[George R. Latham|Robert Latham]] ofursti<ref name=screenrant/>
* [[Jackie Earle Haley]] sem [[Alexander H. Stephens]], varaforseti Suðurríkjasambandsins<ref>{{cite news|last=Vincent |first=Mal |title=Spielberg's 'Lincoln' takes Richmond |newspaper=[[The Virginian-Pilot]] |location=[[Norfolk, Virginia]] |date=October 14, 2011 |url=http://hamptonroads.com/2011/10/spielbergs-lincoln-takes-richmond |access-date=October 15, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015093455/http://hamptonroads.com/2011/10/spielbergs-lincoln-takes-richmond |archive-date=October 15, 2011}}</ref>
* [[Bruce McGill]] sem [[Edwin Stanton|Edwin M. Stanton]] stríðsmálaráðherra<ref>{{cite news|url=https://www.mysanantonio.com/entertainment/entertainment_columnists/jeanne_jakle/article/Jeanne-Jakle-McGill-s-profile-going-higher-and-1643484.php |title=Jeanne Jakle: McGill's profile going higher and higher |author=Jeanne Jakle |date=July 30, 2011 |work=mysanantonio.com |access-date=July 30, 2011}}</ref>
* [[Tim Blake Nelson]]<ref>{{cite web | url=https://tulsaworld.com/scene/article.aspx?subjectid=282&articleid=20110520_282_D1_CUTLIN85225 | title=Tim Blake Nelson tapped for Spielberg's 'Lincoln' film in 2012 | access-date=November 25, 2011 | archive-date=November 20, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121120204555/http://www.tulsaworld.com/scene/article.aspx?subjectid=282&articleid=20110520_282_D1_CUTLIN85225 | url-status=dead }}</ref> sem [[Richard Schell]]
* [[Joseph Cross (leikari)|Joseph Cross]] sem [[John Hay]] majór
* [[Jared Harris]] sem [[Ulysses S. Grant]] aðstoðarhershöfðingi <ref name=Mania/>
* [[Lee Pace]] sem [[Fernando Wood]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata
* [[Peter McRobbie]] sem [[George H. Pendleton]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata
* [[Gulliver McGrath]] sem [[Tad Lincoln]]<ref>{{cite magazine | last = Labrecque | first = Jeff | title = 'Lincoln': Meet the Cast |magazine=Entertainment Weekly | date = November 28, 2011 | url = https://ew.com/gallery/lincoln-meet-cast/ | access-date =December 1, 2011}}</ref>
* [[Gloria Reuben]] sem [[Elizabeth Keckley]]<ref name=screenrant>{{cite web | url=https://screenrant.com/steven-spielberg-lincoln-cast-sandy-114090/ | title=Spielberg's ''Lincoln'' Casts Every Other Good Actor Under The Sun | website=[[Screen Rant]] | date=May 6, 2011 | access-date=November 25, 2011}}</ref>
* [[Jeremy Strong (leikari)|Jeremy Strong]] sem [[John George Nicolay]]<ref name=screenrant/><ref name=Mania/>
* [[Michael Stuhlbarg]] sem [[George Yeaman]], fulltrúadeildarþingmaður Demókrata<ref name=Mania/>
* [[Boris McGiver]] sem [[Alexander Coffroth]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana<ref name=screenrant/>
* [[David Costabile]] sem [[James Mitchell Ashley]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana<ref name=screenrant/>
* [[Stephen Spinella]] sem Asa Vintner Litton, fulltrúadeildarþingmaður Demókrata<ref name=Mania/>
* [[Walton Goggins]] sem Clay Hawkins, fulltrúadeildarþingmaður Demókrata<ref>{{cite web | title = Walton Goggins Joins Cast Of ''Lincoln''| work = [[Deadline Hollywood]] | date = July 11, 2011 | url = https://deadline.com/2011/07/walton-goggins-joins-cast-of-lincoln-146000/ | access-date =November 28, 2011}}</ref>
* [[David Warshofsky]] sem William Hutton fulltrúadeildarþingmaður<ref name=screenrant/>
* [[Colman Domingo]] sem óbreyttur Harold Green<ref name=Mania/>
* [[David Oyelowo]] sem Ira Clark liðþjálfi<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2011/11/david-oyelowo-joins-steven-spielbergs-lincoln-196534/ |title=David Oyelowo Joins Steven Spielberg's ''Lincoln''|date=November 18, 2011 | access-date=November 24, 2011}}</ref>
* [[Lukas Haas]] sem hvítur hermaður<ref name=Mania/>
* [[Dane DeHaan]] sem hvítur hermaður<ref name=Mania/>
* [[Bill Camp]] sem hr. Jolly
* [[Elizabeth Marvel]] sem frú Jolly<ref name=Mania/>
* Byron Jennings<ref name=screenrant/> [[Montgomery Blair]], íhaldssamur Repúblikani<ref name=Mania/>
* [[Julie White]] sem [[Elizabeth Blair Lee]]<ref name=Mania/>
* [[Grainger Hines]] sem [[Gideon Welles]] flotamálaráðherra
* Richard Topol sem [[James Speed]] dómsmálaráðherra<ref name=Mania/>
* Walt Smith sem [[William P. Fessenden]] fjármálaráðherra
* [[Dakin Matthews]] sem [[John Palmer Usher]] innanríkisráðherra<ref name=screenrant/><ref name=Mania/>
* James Ike Eichling sem [[William Dennison, Jr.]] póststjóri
* [[Wayne Duvall]] sem [[Benjamin Wade]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* [[Bill Raymond]] sem [[Schuyler Colfax]], [[Forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings|forseti fulltrúadeildarinnar]]
* Michael Stanton Kennedy sem [[Hiram Price]], fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* Michael Shiflett sem [[Robert M. T. Hunter]], forseti öldungadeildarinnar
* [[Gregory Itzin]] sem [[John Archibald Campbell]]<ref name=Mania/>
* [[Stephen McKinley Henderson]] sem [[William Slade]]<ref name=Mania/>
* John Hutton sem [[Charles Sumner]] öldungadeildarþingmaður
* [[Adam Driver]] sem [[Samuel Beckwith]]<ref name=Mania/>
* Asa-Luke Twocrow sem [[Ely S. Parker]] undirofursti
* [[Christopher Evan Welch]] sem [[Edward McPherson]], ritari fulltrúadeildarinnar
* [[Raynor Scheine]] Josiah S. „Beanpole“ Burton, fulltrúadeildarþingmaður Repúblikana
* [[S. Epatha Merkerson]] sem [[Lydia Hamilton Smith]]<ref name=Mania/>
* Christopher Boyer sem [[Robert E. Lee]]
* Gannon McHale sem Aaron Haddam
{{div col end}}
==Neðanmálsgreinar==
<references group="lower-alpha"/>
==Tilvísanir==
<references/>
{{stubbur|kvikmynd}}
{{k|2012}}
[[Flokkur:20th Century Fox-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Abraham Lincoln]]
[[Flokkur:DreamWorks Pictures-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Stevens Spielberg]]
[[Flokkur:Kvikmyndir um þrælastríðið]]
[[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]]
2hd38tt009lzdixreikyltpk9ndkx8v
Snið:Country data Normandí
10
190909
1987502
1962013
2026-11-17T04:48:37Z
CommonsDelinker
1159
Skipti út Flag_of_Normandy.svg fyrir [[Mynd:Nordic_cross_flag_of_Normandy.svg]] (eftir [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vegna þess að: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Naming this file "
1987502
wikitext
text/x-wiki
{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}}
| alias = Normandí (hérað)
| flag alias = Flag of Normandie.svg
| flag alias-treis = Flag of Normandie (three-leopard version).svg
| flag alias-croix = Nordic cross flag of Normandy.svg
| flag alias-falaise = Normandy flag falaise.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
<noinclude>
| var1 = treis
| var2 = croix
| var3 = falaise
</noinclude>
}}<noinclude>
[[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið|Normandí]]
[[Flokkur:Landfræðileg gagnasnið Frakklands|Normandí]]
</noinclude>
dpfjgp7jsf2xzg9yfvo5jldrm1ra52g
Krí
0
192936
1987439
1982780
2026-11-16T15:01:05Z
Masae
538
/* Menningarbrot */
1987439
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd: Cree People.png|thumb|upright=1.35|Sögulegt heimasvæði Krí-fólksins og mállýskur þeirra]]'''Krí''' ([[enska]]: Cree; [[franska]]: Cris) er [[Frumbyggjar Kanada|frumbyggjaþjóð]] í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og telur nú fleiri en 350.000 einstaklinga í [[Kanada]], sem gerir það myndar stærsta samfélag frumbyggja ([[Enska|enska]]: ''First Nations''; [[Franska|franska]]: ''Premières Nations'') í landinu.<ref> "2016 Canadian Census". Statistics Canada. 21 June 2018. </ref> Það kallar sjálft sig Ayisiniwok og Aha payew – sem þýðir „hið sanna fólk“ – eða „fólkið“.
Krí-þjóðflokkurinn skiptist í allmarga undirflokka, þar á meðal Sléttu-Krí (enska: Plains Cree; [[Krímál|krí]]<nowiki/>mál:ᐸᐢᑳᐧᐤ ᓀᐦᐃᔭᐁᐧᐃᐧᐣ, Paskwâw Nehiyawewin ), Skógar-Krí (enska: Wood Cree; krí:ᓴᑳᐃᐧᔨᓃᐃᐧᐤ, Sakâwiyinîwiw), Kletta-Krí (enska: Rocky Cree; krí: ᐊᓯᓃᐢᑳᐃᐧᔨᓂᐤ, Asinîskâwiyiniw ), Mýrar-Krí (enska: Swampy Cree; krí: ᒪᐢᑫᑯᐃᐧᔨᓂᐤ, Maskekowiyiniwak,), Elgs-Krí (enska: Moose Cree; krí: ᐃᓕᓖᒧᐎᓐ, Ililîmowin, ) og Austur-Krí (enska: East Cree; krí: ᐄᔨᔫ ᐊᔨᒨᓐ, Īyiyū Ayimūn), og þar að auki nokkrar þjóðflokka sem Atikamekw-, [[Innu]]- og Naskapi-þjóðirnar sem eru náskyldar þeim. Einnig eru þeir hópar náskyldir Krí-fólkinu sem eru nefndir Anisininew eða Oji-Cree og Métis; bæði þessi þjóðarbrot eiga sér blandaðan uppruna, auk Krí ættfeður á sá fyrrnefndi einnig á rætur að rekja til [[Ojibva|Ojibva-fólks]] (Chippewa) en sá síðarnefndi til Evrópumanna. Hefðbundin landsvæði Krí-fólksins náðu frá [[Klettafjöll|Klettafjöllum]] að [[Atlantshaf|Atlantshafi]], að mestu í núvarandi Kanada en einnig í hluta af Bandaríkjunum.<ref>[ https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/Krí {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Krí".] The Canadian Encyclopedia Historica Canada.</ref> Þótt meirihluti Krí-fólks búi í Kanada eru einnig minni samfélög í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], einkum í [[Montana]] fylki. <ref>[https://www.historymuseum.ca/search?q=Krí Krí] Canadian Museum of history</ref>
===Orðsifjar===
Nafnið Krí á íslensku kemur úr ensku Cree sem upphlega kemur úr frönsku: Les Cris [karlkyns fleirtala] / Les Cries [kvenkyns fleirtala]. Orðið „Cris“ er hins vegar stytting á „Christinaux“ (einnig ritað „Kristineaux“, „Kiristinous“ eða „Kilistinous“) – sem aftur á rætur að rekja til orðsins „Kinistino“ í tungumáli Ojibwe-fólksins.<ref>McLeod, Neal. [https://teaching.usask.ca/indigenoussk/import/Krí.php "Krí".] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Indigenous Saskatchewan Encyclopedia. University of Saskatchewan.</ref> Ojibwe-fólkið notaði þetta heiti yfir fjölmarga hópa sem bjuggu norðan og vestan við [[Miklavatn (Norður-Ameríka)|Miklavatn]] (á ensku Lake Superior), einkum í Manitoba.<ref>Thompson, David (1971). "Life with the Nahathaways". Travels in western North America, 1784–1812. Macmillan of Canada. p. 109. ISBN 9780770512125.</ref> Franskir [[Loðskinn|loðskinnakaupmenn]] voru fyrstu Evrópumenn til að sækja þessi svæði hem og notuðu þetta nafn yfir ýmsa þjóðflokka í Kanada.
==Menningarbrot==
[[Mynd:Edward S. Curtis Collection People 062.jpg|thumb|alt=Krí kona, ljósmynd tekin 1928|Krí kona, ljósmynd tekin 1928]]
Í þúsundir ára hafa forfeður Krí-fólksins búið í hinum miklu barrskógarsvæðum í norðurhluta Norður-Ameríku, allt frá Klettafjöllunum og Sléttunum miklu í vestri til Labrador í austri. Það fylgdi árstíðabundnum ferðum veiðidýra til að afla sér kjöts til matar, skinna í föt og híbýli og bein til smíða verkfæri. Á sumrin voru [[Kanó|kanóar]] aðal ferðamátinn á vötnum og ám en í snjóþungu vetrarlagi þurfti að nota [[Snjóþrúgur|snjóþrúgur]] og sleða.
[[Mynd:Snowshoe2.jpg|175px|thumb|Hefðbundin gerð af snjóþrúgum]]Veðurfarið einkennist af löngum snjóþungum vetrum og fremur stutt sumur og hentar ekki sérlega vel til jarðyrkju; Krí-fólkið lifði því einkum á veiðiskap, en það tíndi einnig ber, sveppi og söfnuðu mörgum tegundum af villtum ætijurtum þegar þær voru fáanleg. Hinir löngu vetur geta verið mjög harðir og ef ekki tókst að safna nægum matvælaforða á helstu veiðitímum gat það leitt til matarskorts og harðinda þegar snjóþungir vetrarmánuðirnir gengu í garð.
[[Mynd: CreeCamp1871.jpg|thumb|Tipi tjaldbúðir 1871]] [[Mynd:The American Indian Fig 11.jpg|thumb|Fluttningar með dráttarhundum]]
[[Mynd:Cree women working on a large moose hide - Waterhen River area, Northern Saskatchewan (17873088274).jpg|thumb|alt=Kona að vinna elgshúð|Kona að vinna elgshúð]]
Fyrir landnám Evrópumanna í Kanada skiptist Krí-þjóðin í tvo meginhópa; annars vegar þeir sem bjuggu aðallega á skógarsvæðunum, hins vegar á [[Slétturnar miklu|Sléttunum miklu]]. Andleg og trúarleg menning og venjur hópana var nauðalík en líf og verkmenning var að öðlu leyti misjöfn eftir búsetusvæði, meðal annars híbýlin. Skógarbúarnir bjuggu í ''[[Wigwam|wigwams]]'' sem eru kúpt eða keilulaga smáhýsi þar sem viðargrind er þakin dýraskinnum eða birkiberki. Sléttubúarnir, hins vegar bjuggu í ''[[Tipí|tipitjöldum]]'', stengur bundnar saman að ofan og klæddir vísundaskinni, sem auðveld voru að pakka saman og flytja.<ref> Laubin, Reginald; Laubin, Gladys (2012). The Indian Tipi: Its History, Construction, and Use (2 ed.). University of Oklahoma Press. ISBN 978-0806188522.</ref> Áður en Evrópubúar fluttu hesta til Norður-Ameríku á 16. öld voru hundar einu dýrin í álfunni sem höfðu verið tamin. Sléttubúarnir notuðu einkum hundana til fluttninga á tipi-tjöldunum og öðrum eignum. Hundarnir drógu burðargrind úr tveimur stöngum, svokallaða „''travois''“, sem voru bundnar saman í annan endan. Þær voru festar með leðurólum um herðar og bringu og á þær var hlaðið ýmsum varningi, þar á meðal tjaldstöngum. Lengra norður í skógarhéraðunum voru hundar notaðir til að draga sleða og fólk yfir ísalögð fljót og vötn. Hundar voru einnig notaðir til aða leita uppi og króa af stór og lítil veiðidýr við veiðar. <ref> Lacey Fleming (2017) [https://albertashistoricplaces.com/2017/11/15/working-dogs-domestic-canids-in-indigenous-societies/ Working Dogs: Domestic Canids in Indigenous Societies]. RETROactive The Historic Resources Management Branch</ref>
Krí orðið fyrir hund er ''atim'', og nota hunda som dráttardýr heitir ''otāpāstimīw''.
[[Mynd:The Moose Hunter - Cree.jpg|thumb|alt=Krí veiðimaður blæs horn til að lokka elgi|Krí veiðimaður blæs horn til að lokka elgi]]
Þeir sem bjuggu á skógarsvæðinu, byggðu afkomu sína áður á veiðum á spendýrum og fuglum, fiskveiðum og söfnun villtra jurta til matar. Helst veiddu þeir stærri spendýr eins og [[Hreindýr|hreindýr]], [[Elgur|elgi]], [[Bjarndýr|birni]] og [[Bjór (nagdýr)|bjóra]], en hérar og önnur minni dýr voru einnig mikilvægur hluti fæðuöflunar.
Lífsafkoma þeirra sem bjuggu á Sléttunum miklu var bundinn veiðum á [[Vísundur|vísundum]] og söfnun villtra jurta líkt og hjá öðrum sléttuþjóðum. Eftir að hafa eignast hesta og skotvopn gerðust þeir miklu herskárari en Skógar-Krí-menn, og áttu í vopnuðu deilum við aðrar sléttuþjóðir.
===Stjórnun===
Krí-fólkið var hluti af menningarheimi þeirra sem töluðu algonkínsk tungumál, það einkenndist meðal annars af því að að hafði ekki fasta búsetu í stórum byggðum heldur fluttu sig á milli svæða í minni hópum eftir árstíðum og framboði á matvælum. Þetta stuðlaði að því að mismunandir hópar innan Krí-þjóðflokksins þróuðu með sér sérstökar hefðir og sjálfsmyndir. Engar öflugar ættir eða ættgengt höfðingjavald sameinuði Krí-fólkið í eitt samhent þjóðfélag.
Samfélagið samanstóð af þremur meginstigum, fjölskyldan, veiðihópurinn og stórhópurinn. Hver veiðihópur var um 10–20 manns og á sumrin söfnuðust veiðihóparnir saman í stórhóp sem gat verið 75–200 manns. Stærri hópurinn safnaðist saman á sumrin til að eiga samskipti, stunda vöruskipti og halda hátíðir. Stærri hópar sameinuðust einnig þegar til stríðsátaka kom. Ákvarðanataka og félagsleg stjórnun Krí samfélagsins var fremur einföld og án miðstýrðra valdastofnana eða formlegra leiðtoga. Fyrir utan fjölskyldueininguna var aðild að ýmsum hópum breytileg eftir aðstæðum og umhverfi.
Eignaréttur á landi eða veiðisvæðum byggðist á hugmyndum um sameign og virðingu fyrir landinu.<ref> Reynar, Anika og Zoe Matties. Indigenous People of Manitoba. Mennonite Central Committee, 2015. https://www.icmanitoba.com/wp-content/uploads/2019/11/Indigenous-People-of-Manitoba-A-Guide-for-Newcomers.pdf.</ref> Krí-fólkið lagði áherslu á að samfélagið byggðist á samhygð og jafnrétti, þar sem sumir einstaklingar höfðu meiri áhrif og völd vegna hæfileika við veiðar eða aðrar sameiginlegar framkvæmdir. Skyldleika- eða ættartengsl (''wâhkotowin'') var kjarninn í heimsmynd Krí-fólksins, ekki aðeins hvað varðar tengsl fólks innbyrðis heldur einnig tengsl þess við landið og umheiminn og virðing fyrir öndum veiðidýra.<ref>Willie Ermine. [https://teaching.usask.ca/indigenoussk/import/Krí_religious_ethos.php Cree Religious Ethos] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Indigenous Saskatchewan Encyclopedia. University of Saskatchewan</ref>
===Trú og heimsmynd===
Heimsmynd Krí-fólksins byggir á tengslum manna og náttúru; heilsa og hamingja fæst með því að lifa í jafnvægi við náttúruna. Samskipti við anda dýra og aðra náttúruanda stjórnuðu trúarlífi, þessi sambönd birtust oft í draumum. Veiðimenn höfðu svo kallaða ''pawâkanak'' (draumaaðstoðarmenn) sér til halds og trausts sem vísuðu þeim veginn að bráðinni og veittu þeim liðsinni þegar á þurfti að halda. Hver og einn bar ábyrgð á gjörðum sínum og afleiðingum þeirra og það var mikilvægt að sýna virðingu með því að skipta sér ekki of mikið af öðrum.
[[Mynd:Cree Indian sun dancers, probably Montana, ca 1893 (LAROCHE 126).jpeg|thumb|Krí Sólardansarar, ljósmynd tekin 1893]] Jafnrétti og samnýting var einn af helstu þáttum í siðferðishugmyndum Krí-fólksins; veiðifang og öðrum auðlindum var deilt með öðrum. Að deila mat með öðrum var afar mikilvægt, hvort sem um var að ræða erfiða tíma eða allsnægtir þegar saman var komið til hátíðahalda. <ref> Dion, J.F. 1979. My Tribe the Crees. Calgary: Glenbow Museum; Mandelbaum, D.M. 1979 (1940). The Plains Cree. Regina: Canadian Plains Research Center.</ref>
[[Mynd:Cree and Métis Men Performing the Pipe Ceremony - Waterhen River, Northern Saskatchewan (20186421889).jpg|thumb|alt=Krí og Mètis menn fremja Pípu-helgiathöfnina|Krí og Mètis menn fremja Pípu-helgiathöfnina]]
Krí-fólkið framdi margvíslegar helgiathafnir og aðra menningagjörninga, þar á meðal ''Sólardansinn'' (Sun Dance), Powwow-hátíðir, ''Svitahús hreinsun'' (Sweat Lodge purification) og ''Pípu helgiathöfnin'' (Pipe Ceremony) til dæmis. Flestir slíkir helgisiðir voru bannaðir samkvæmt ''Indíánalögunum'' (''Indian Act'') 1876 í Kanada og í Bandaríkjunum 1883 samkvæmt ''Lögunum um trúarleg afbrot'' (''Religious Crimes Code'') allt fram til miðja 20.öld, margar þessara athafnar og hátíðir hafa verið endurvaktar.
Kristnir trúboðar, í fyrstu einungis kaþólskir, hófu starf við að snúa Krí-mönnum frá miðri 17. öld. Trúboðarnir leituðst mjög eftir að við að breyta hefðbundnu atferli og siðvenjum, þar á meðal þáttöku í andlegum athöfnum, greftrunarsiðum og fjölkvæni, en einnig að innleiða veiðibann á sunnudögum. En trúboðarnir kvörtuðu yfir því að Krí-fólkið hafi haldið fast við hefðbundna heimsmynd og helgiathafnir og aðlagað eða innlimað kristna venjur inn í andlegt líf sitt.<ref> Clinton N. Westman (2022). Cree and Christian: Encounters and Transformations. Western Historical Quarterly. 54. Bls. 78-79. DOI:10.1093/whq/whac079</ref>.
===Tungumál===
[[Mynd:Algonquian language map with states and provinces.svg|thumb|alt=Algonkísk tungumál|Algonkísk tungumál]]
Krí-tungumálið tilheyrir algonkínsku-tungumálaættinni og er í raun mállýskusamfella eða fjölskylda tengdra mállýskna. Talsverður munur á því hvernig ólíkir Krí-hópar tala allt eftir landsvæðum, bæði orðaforða og framburður. Því nær sem samfélög málhafa eru hvert öðru, þeim mun líklegra er að þeir skilji hver annan en þeir sem koma frá sinn hvorum enda málsamfellunar skilja ekki hvern annan. Til dæmis er austur-krí-mállýskan náskyld Innu-tungumálinu og því illskiljanleg fyrir Sléttu-Krí.<ref>[ https://www.ethnologue.com/country/CA/ Languages of Canada".] Ethnologue: Languages of the World. </ref>
Árið 2021 greindi Statistics Canada frá því að 86.475 manns töluðu krí-mállískur. Krí er eitt útbreiddasta tungumál frumbyggja í Kanada, ásamt Inuktitut og Ojibwe. Meirihluti þeirra sem tala Krí búa í Saskatchewan, Alberta og Manitoba. Þetta er það frumbyggjamál í Kanada sem flestir tala.<ref>[https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/as-sa/98-200-x/2021012/98-200-x2021012-eng.cfm Indigenous languages across Canada.] Statistics Canada 2021</ref>Eina svæðið þar sem krí-mál hefur opinbera stöðu er í Norðvesturhéruðunum, ásamt átta öðrum málum frumbyggja, frönsku og ensku.<ref> [https://www.ece.gov.nt.ca/en/services/le-secretariat-de-leducation-et-des-langues-autochtones/languages-overview "Languages Overview".]
Indigenous Languages and Education Secretariat. Government of Northwest Territories. </ref>
===Krí atkvæðatáknróf===
[[Mynd:Cree syllabic.gif|thumb|alt=Krí atkvæðatáknróf |Krí atkvæðatáknróf ]]Krí-<nowiki/>[[Atkvæðatáknróf|atkvæðatáknrófið]] er skriftarkerfi sem notað er fyrir flest algonkínsk tungumál í Kanada.
Ritkerfið var þróað á árunum 1840–1846 í samstarfi metodistatrúboðans James Evans og frumbyggja af Krí- og Ojibwe-þjóðflokkunum. Kanadíska atkvæðatáknrófið fyrir frumbyggjamál, sem þróaðist út frá þessu, er einnig notað fyrir önnur frumbyggjamál í Kanada – þar á meðal [[Inúktitút|inúkítút]] og algónkíönsk mál – þótt hljóðgildi táknanna séu í sumum tilvikum verulega ólík. Líkt og í latneska stafrófinu eru orð skrifuð frá vinstri til hægri. <ref> Nichols, John (1996). "The Cree Syllabary". In Peter Daniels (ed.). The World's Writing Systems. New York: Oxford University Press. bls. 599–611.</ref>
Atkvæðatáknrófið eru skrifað með tólf grunnformum sem snúið er í fjórar áttir eftir sérhljóða atkvæðisins.<ref>[ https://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&key=Cans Unified Canadian Aboriginal Syllabics]. ScriptSource</ref>
Í fyrstu voru trúboðar tregir til að nota að það, en frumbyggjarnir tóku það upp með miklum hraða, þannig að í lok 19.aldar var Krí-þjóðin meðal þeirra læsustu í heimi.
==Sögubrot==
Fyrstu þekktu samskipti Evrópumanna við Krí-þjóðina áttu sér stað árið 1611 við [[Hudsonflói|Hudsonflóa]] og [[James-flói|James-flóa]]. Jesúíta trúboðar fóru að sækja Krí-menn heim vestan við James-flóa um 1640. En það er ekki fyrr en upp úr 1670 sem Hudsonflóafélagið (Hudson Bay Company) fór að stofna verslunarstaði fyrir loðskinn. Þessi viðskipti höfðu smám saman gríðarleg áhrif á líf Krí-þjóðflokksins. Krí-menn stjórnuðu vatnaleiðum vestan og sunnan við flóann og höfðu þar með mikilvægt hlutverk sem milliður milli annara þjóðflokka við Evrópska kaupmenn. <ref> Leonard Mason (1967). The Swampy Cree: A Study in Acculturation. National Museum of Canada. Anthropology Paper 13. Ottawa</ref> Þessi viðskipti gerðu einnig að Krí-menn fengu skotvopn, [[Framhlaðningur|framhlaðninga]], sem höfðu gagnger áhrif á afkomu og sögu þeirra.
[[Mynd:Eeh-tow-wées-ka-zeet, He Who Has Eyes Behind Him - George Catlin.jpg|thumb|alt=Eeh-tow-wées-ka-zeet, Hann sem hefur augu í hnakkanum, einn af höfðingjum Sléttu-Krí. Málverk eftir George Catlin. 1832|Eeh-tow-wées-ka-zeet, Hann sem hefur augu í hnakkanum, einn af höfðingjum Sléttu-Krí. Málverk eftir George Catlin, 1832]]
Sléttu-Krí í austurhluta Kanada fengu hesta um 1770 og urðu á mjög stuttum tíma mjög góðir hestamenn og það gjörbreytti lífsháttum þeirra og urðu ólík annara Krí-manna. Frá því að byggja mikið á kanóferðum á ám og fljótum og hægfara fluttningi á grassléttunni með hunda sem dráttardýr urðu þeir hesta- og vísundaveiðimenn. Það varð einnig til þess að þeir kepptu og börðust við aðra þjóðflokka. <ref> Records, Laben Samuel (1995). Maris Wheeler, Ellen Jayne (ritstj.). Cherokee Outlet Cowboy. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 9780806128726.</ref>
Þjóðflokkar frumbyggja sem bjuggu á Sléttunum miklu höfðu veitt vísunda um aldaraðir með bogum og örvum og með því að króa þá að. Skotvopn og hestar gjörbreyttu þessum veiðum fyrir íbúana á svæðinu. En þær stóku stökkbreytingum á 19. öld þegar þær urðu miklu stórfelldari en áður, þar sem skammtímahagnaður var settur í fyrirrúmi fyrir sjálfbærni til langs tíma. Frumbyggjar á hestbaki og innflytjendur af Evrópskum uppruna sem einungis sóttust eftir húðunum útrýmdu vísundunum næstum algjörlega á skömmum tíma. Í byrjun 19. aldar var talið að um 30 milljónir vísunda væru á Sléttunum miklu, en gróðinn af vísundahúðum hvatti bæði frumbyggja og hvíta landnema til ofveiða þannig að um 1880 voru einungis um 1000 dýr eftir. <ref> Isenberg, Andrew C. (2001). The Destruction of the Bison: An Environmental History, 1750-1920. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521003483.</ref> Þetta hafði skelfileg áhrif á Sléttu-Krí-fólkið sem hafði tileinkað sér lífshætti sléttunnar og aðlagað líf sitt algjörlega eftir vísundaveiðunum.
Loðskinna eftirspurn minnkaði mjög á evrópskum mörkuðum um miðja 19. öld og hafði mikil áhrif á afkomu Krí-fólksins. Evrópskar vörur, skotvopn og ýmir málmhlutir og verkfæri höfðu orðið mikilvægur þáttur í lífsafkomu þeirra og þeir höfðu þess vegna orðið efnahagslega háðir þessum viðskiptum. Hrun loðskinnamarkaðarins steypti fjölmörgum í mikla fátækt.<ref> Obbard, Martyn & Jones, James & Newman, R.A. & Booth, A. & Satterthwaite, A.J. & Linscombe, G.. (1987). Furbearer Harvests in North America, 1600–1984.</ref> Þessi þróun gerði Krí-fólkið mjög háð opinberi framfærslu þegar fram í sótti á 20. öld.
[[Mynd:Red Deer Industrial School Circa 1914.jpg|thumb|alt=Red Deer Industrial School, sem ver rekinn af kirkju meþódista, hæstu tíðni sjálfsvíga heimavistarskóla frumbyggja í Kanada. Ljósmynd frá 1914|Red Deer Industrial School, sem var rekinn af kirkju meþódista, þar var mesta tíðni sjálfsvíga í heimavistarskólum frumbyggja í Kanada. Ljósmynd frá 1914]]
Sjúkdómsfaraldrar, útrýming vísundahjarða ásamt stefnu stjórnvalda sem miðaði að því að með samningum neyða þá til að gefa eftir land leiddi til þess að sjálfstæði Krí og annara frumbyggjaþjóða var lagt í rúst á níunda áratug 19. aldar. Með því að minnka aðstoð og matargjafir til sveltandi frumbyggja neyddi Kanadíska ríkisstjórnin þá til að undirrita samninga, svo kallaða ''Tölusettu samningana'' (e. ''The Numbered Treaties''), um að yfirgefa landsvæði sín og og flytja á svo kölluð ''verndarsvæði'' (''Indian reserve'') . Þar lifðu þeir af landbúnaði og lausavinnu og en félagsleg vandamál, áfengisneysla, heimilisofbeldi og sjálfsfyrirlitning urðu mjög ráðandi. Með svo kölluðum ''Indíánalögum'' (e. ''Indian Act'') árið 1876 var lögð áhersla á að fá frumbyggjana að taka upp menningu evrópsk-kanadíska samfélagsins og yfirgefa upprunamenningu sína, lögin bönnuðu flest allt sem viðkom menningu og trú frumbyggja. Lög um sérstaka heimavistarskóla (e. residential schools) sem reknir voru af kirkjum fyrir börn frumbyggja voru sett 1894 með skólaskildu. Skólarnir einangruðu börnin frá fjölskyldum sínum með því markmiði að útiloka þau frá menningu frumbyggja.<ref> Miller, J.R. (2024). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/residential-schools Residential Schools in Canada.] The Canadian Encyclopedia.</ref>
Grífurleg mannfall varð hjá Krí-fólkinu líkt og hjá öðrum frumbyggjaþjóðum Norður-Ameríku, eftir komu Evrópumanna vegna skæðra sjúkdóma sem þeir báru með sér. Alvarlegar [[Bólusótt|bólusóttarfaraldrar]] geisuðu árin 1780 og 1782 og samkvæmt ágiskun sagnfræðinga lifði aðeins einn af hverjum fimmtíu af.<ref> C Stuart Houston, Stan Houston (2000). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2094753/ The first smallpox epidemic on the Canadian Plains: In the fur-traders' words]. Canadian Journal of Infectious Diseases and Medical Microbiology</ref> Bráðsmitandi sjúkdómar af þessu tagi höfðu áður verið óþekktir og frumbyggjunum þótti ótrúlegt að sjúkdómar gætu borist frá einum til annars. Fjölmargir Krí létust einnig í [[Inflúensa|inflúensufaraldöldum]] árin 1908, 1909 og 1917.
Á 21. öld hefur Krí-fólkið haldið áfram að vera einn stærsti hópur frumbyggja í Norður-Ameríku. Frá 1960 fór afstaða til frumbyggja mjög að breytast í Kanada og þá einnig réttindabarátta þeirra. Það hefur leitt til að sjálfsmynd, lagaleg staða og vegsemd þessara þjóðflokka hefur vaxið mjög. Meðal Krí-fólksins hefur þetta leitt til endurvakningar á menningarhefðum og hátíðum og sérstaklega í sterku átaki við að auka kunnáttu og notkun á tungumáli þjóðarinnar. Arfleifð kanadíska heimavistarskólakerfisins hefur enn mikil neikvæð áhrif, síðast skólinn lokaði 1997. En nú vinna margir skólar, stofnanir og félög að því að miðla tungumáli, sögu og menningu til barna og ungs fólks. Um 40% skráðra Krí einstaklinga í Kanada búa á verndarsvæðum (reserve), en um 60% utan þeirra.<ref>[ https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/41-20-0002/412000022023004-eng.htm Status First Nations people in Canada: A snapshot from the 2021 Census]. Statistics Canada</ref>
==Krí og Nýja Ísland==
Árið 1875 veitti Kanadíska ríkisstjórnin íslenskum landnemum rétt til sjálfstjórnarsvæðis í Interlake-héraði í [[Manitoba]] sem var nefnt [[Nýja Ísland]]. Þetta landsvæði hafði verið hefðbundið land- og veiðisvæði Krí og Ojibwe-þjóðanna og hafði verið lofað Krí-fólkinu sem verndarsvæði. Koma Íslendinganna skapaði í byrjun spennu og landflótta þeirra frumbyggja sem þegar bjuggu og veiddu á svæðinu. <ref>Ryan Eyford (2016). White Settler Reserve. New Iceland and the Colonization of the Canadian West. University of British Columbia Press. Bls 45-47. ISBN: 780774831581</ref>
Þegar Íslenskir innflytjendur fóru að flytja til vesturstrandar Winnepegvatns bjuggu Krí-menn aðallega við nyrðri hluta vatnsins en þeim hafði fækkað mjög vegna sjúkdóma sem Evrópskir innflytjendur til Norður-Ameríku báru með sér.
Þegar íslensku Vesturfararnir komu til Kanada voru yfirvöld að þvinga frumbyggja til að flytja til svo nefndra verndarsvæða þeirra (Indian reserve) og samhliða að vinna að innfluttningi hvítra Evrópskra innflytjenda og gjarnan inn á hefðbundin svæði frumbyggja.<ref>Anne Brydon (2001), „Dreams and Claims: Icelandic -Aboriginal Interactions in the Manitoba Interlake,“ Bls. 174–179. Journal of Canadian Studies. 2001. Volume 37, Number 1
https://doi.org/10.3138/jcs.37.1.24</ref>
Í vikuritinu [[Lögberg - Heimskringla]] sem kom út 23. júlí 1964 var birt bréf sem rithöfundurinn [[Guttormur J. Guttormsson]] skrifaði vini sínum, Steingrími Thorlákssyni, um Krí-þjóðina (sem hann skrifar Cree). Guttormur fæddist í Nýja Íslandi í Kanada en skrifaði alltaf á íslensku og bjó alltaf meðal íslenskumælandi landa. Hann fæddist 1878 og var orðinn áttatíu og fjögurra ára gamall þegar hann skrifaði bréfið: „þú baðst mig að segja þér bréflega það sem ég sagði þér munnlega í gær um Indíána meðalið góða — rótina sem hér með fylgir sýnishorn af. Ég mun hafa verið á fimmta árinu þegar ég hafði fyrstu kynni af henni. Síðan eru liðin áttatíu ár.“ Guttormur var fimm ára gamalt árið 1893.
Í bréfinu er Guttormur fullur aðdáunar á Krí-þjóðinni og segir „Það skal tekið fram að á þeim tíma var veruleg Indíánamenning viðloðandi í Norður Nýja - Íslandi.“ Hann lýsir þeim sem „mesta myndarfólk, stórvaxið, hraustlegt, þrekmikið og fjörugt.“ Hann leggur áherslu á að Krí-fólkið hafi ekki tileinkað sér neina þekkingu eða venjur frá landnemunum: „Fyrir sína aldagömlu þekkingu á landinu og möguleikum þess, lifðu þeir miklu betra og léttara lífi en íslenzku landnemarnir. Þeir tóku ekkert upp eftir Íslendingum, en Íslendingar lærðu margt af þeim og hefðu átt að læra fleira. “<ref> Guttormur J. Guttormsson (1964). [https://timarit.is/page/2228393 Um Idíánarót – Margra meina bót] Lögberg-Heimskringla. 30. tölublað (23.07.1964) Bls. 20-21</ref>
Frumbyggjar, bæði Krí og Ojibwa, björguðu mörgum íslenskum fjölskyldum frá hungri á fyrstu árum landnámsins með því að kenna þeim hvernig ætti að veiða villibráð og fisk og komast af snjóþungu og köldu veturna í Kanada og eins hina hörðu bólusóttarfaraldra á árunum 1876–1877.<ref>Hildur Sigurbergsdóttir (2025). [https://skemman.is/bitstream/1946/49525/1/Hildur%20Sigurbergsdóttir%20-%20BA%20lokaritgerð.pdf Birnir, úlfar og Indjánar.] Áhrif hugarheims Vesturfara á samskipti þeirra við Fyrstu þjóðir Kanada. Háskóli Íslands.</ref>
== Tilvísanir ==
<references/>
==Ítarefni==
* John S. Milloy: The Plains Cree. Trade, Diplomacy and War, 1790 to 1870. University of Manitoba Press, Winnipeg 1988, ISBN 0-88755-141-6, (Manitoba studies in native history, 4)
* Boyce Richardson: Strangers devour the Land. A Chronicle of the Assault upon the last coherent Hunting Culture in North America, the Cree Indians of northern Quebec, and their vast primeval homelands. Alfred A. Knopf, New York 1976, ISBN 0-394-49838-0.
* D'Arcy Jenish: Indian Fall: The Last Great Days of the Plains Cree and the Blackfoot Confederacy, Viking/Allen Lane, 1999, ISBN 0-670-88090-6.
* David G. Mandelbaum (1978). The Plains Cree: An Ethnographic, Historical, & Comparative Study (Canadian Plains Studies). Canadian Plains Research Center. ISBN 0889770131
[[Flokkur:Saga Kanada]]
[[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]]
95w4lf0nbm4l32a4xzqfh6t93ms2pj8
Notandi:MatthiasArmann/sandkassi
2
193047
1987514
1981399
2026-11-17T09:45:49Z
TKSnaevarr
53243
1987514
wikitext
text/x-wiki
{{Hagfræðingur
| nafn = Richard Cantillon
| mynd = Richardcantillonsignature.png
| myndatexti = Undirskrift Cantillons
| fæðingardagur = um [[1687]]
| fæðingarstaður = Ballyheigue-sókn í Kerry-sýslu á [[Írland]]i
| dauðadagur = talinn hafa látist [[14. maí]] [[1734]]
| dauðastaður = [[London]]
| þjóðerni = Írskur (franskur ríkisborgari frá 1708)
| fræðasvið = [[Hagfræði]], bankastarfsemi
| hafði_áhrif_á = Victor de Riqueti, markgreifi af Mirabeau, [[François Quesnay]], [[Adam Smith]]
| framlög = ''Essai sur la nature du commerce en général'' (1755)
}}
'''Richard Cantillon''' (f. um [[1687]], d. líklega [[14. maí]] [[1734]]) var [[Írland|írskur]] bankamaður og [[Hagfræði|hagfræðingur]] sem gegndi veigamiklu hlutverki í þróun hagfræðinnar.<ref name="Woods2009">Woods 2009.</ref><ref name="Hayek1985-222">Hayek 1985, bls. 222.</ref> Í þekktasta riti sínu reyndi hann að skilgreina eðli hagkerfisins í heild og útskýra hvernig það virkaði. Hann setti fram kenningar um verðlag, [[laun]] og [[Vextir|vexti]] og um áhrif breytinga á peningamagni á verðlag og [[gengi]].<ref name="Woods2009" /> Hann fjallaði einnig um utanríkisviðskipti og greiðslujöfnuð.<ref name="Schumpeter1954-223">Schumpeter 1954, bls. 223.</ref>
Hann var bankamaður í [[París]] og hagnaðist mjög á fjármálaviðskiptum í tengslum við Mississippi-kerfi [[John Law|Johns Laws]] á árunum 1718–1720.<ref name="Murphy1985-186">Murphy 1985, bls. 186.</ref> Ritið, ''Essai sur la nature du commerce en général'', kom út árið 1755, 21 ári eftir dauða hans. [[William Stanley Jevons]] kallaði það fyrsta kerfisbundna ritið um hagfræði.<ref name="Murphy1985-186" />
== Ævi og störf ==
=== Uppruni ===
Lítið er vitað með vissu um ævi Cantillons.<ref name="Murphy1985-186" /> Jafnvel fæðingarár hans er óþekkt. Ýmist hefur verið miðað við árið 1680 eða 1697, en Antoin E. Murphy telur hvorugt ártalið nægilega vel rökstutt.<ref name="Murphy1985-198-199">Murphy 1985, bls. 198–199.</ref> Samkvæmt ''Dictionary of Irish Biography'' fæddist hann á árunum 1680–1690, líklegast árið 1687.<ref name="Woods2009" />
Cantillon var af [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskri]] ætt sem átti uppruna sinn að rekja til [[Normannar|norðmannsks]] riddara. Faðir hans, sem einnig hét Richard Cantillon, var frá Ballyheigue í Kerry-sýslu og móðir hans, Bridget Cantillon, frá Kilgobbin í Limerick-sýslu. Þau voru skyld og þurftu undanþágu kirkjunnar til að ganga í hjónaband.<ref name="Murphy1985-194og196">Murphy 1985, bls. 194 og 196.</ref><ref name="Woods2009" /> Ættin átti fjölda jarða í Kerry en missti þær við eignaupptökur [[Oliver Cromwell|Cromwells]] og [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálms 3.]] á 17. öld.<ref name="Murphy1985-186og197">Murphy 1985, bls. 186 og 197.</ref>
Líkt og margir írskir kaþólikkar af hans stétt leitaði Cantillon eftir starfstækifærum í [[Frakkland]]i og fékk franskan [[Ríkisborgararéttur|ríkisborgararétt]] árið 1708.<ref name="Woods2009" />
=== Fjármálastörf á Spáni og í París ===
Í [[Spænska erfðastríðið|spænska erfðastríðinu]] starfaði Cantillon á [[Spánn|Spáni]] á vegum féhirðis breska hersins. Í desember 1711 var hann orðinn ritari hjá aðstoðarféhirði sem heyrði undir James Brydges, féhirði breska hersins erlendis. Brydges mat hæfni hans í bókhaldi og þekkingu hans á frönskum fjármálum til mikils og kynnti hann fyrir bankamönnum í [[London]] og [[Amsterdam]].<ref name="Woods2009" />
Árið 1714 sneri Cantillon aftur til Frakklands og settist að í París, þar sem hann varð fljótt farsæll í bankarekstri.<ref name="Woods2009" /><ref name="Murphy1985-199-200">Murphy 1985, bls. 199–200.</ref> Í september sama ár fékk hann umboð til að stýra [[Banki|banka]] frænda síns í borginni. Viðskipti hans við stjórnmálamanninn Bolingbroke árið 1715 benda til þess að hann hafi þá þegar notið mikils trausts í fjármálaheimi Parísar og í febrúar 1716 keypti hann bankann gegn því að greiða frænda sínum árlegan lífeyri.<ref name="Murphy1985-200">Murphy 1985, bls. 200.</ref>
Eftir andlát frændans árið 1717 hélt Cantillon rekstrinum áfram. Bankinn þjónaði útlægri hirð Stuart-ættarinnar og breskum og írskum útlögum í París. Meðal viðskiptavina voru Bolingbroke og skáldin [[Alexander Pope]] og Matthew Prior.<ref name="Murphy1985-201">Murphy 1985, bls. 201.</ref>
=== Mississippi-bólan ===
Tengsl Cantillons við [[Skotland|skoska]] hagfræðinginn John Law og franska Mississippi-félagið, sem Law stýrði, voru stór þáttur í bankaferli hans. Cantillon kynntist Law í gegnum Brydges árið 1718. Í nóvember sama ár stofnuðu þeir félag um landnám í [[Louisiana]], sem Bernard, bróðir Cantillons, stýrði.<ref name="Woods2009" /> Þriðji maðurinn í félaginu var Englendingurinn Joseph Gage. Cantillon tók þátt í viðskiptaævintýrum Laws, jafnvel þótt hann vantreysti honum.<ref name="Murphy1985-201-202">Murphy 1985, bls. 201–202.</ref>
Cantillon átti hlut í Mississippi-félaginu og hagnaðist á spákaupmennsku með bréf þess í Mississippi-bólunni. Sumarið 1719 græddi hann mikið á viðskiptum með [[hlutabréf]] og valrétti. Hann yfirgaf síðan Frakkland, líklega af ótta við að kerfi Laws myndi hrynja.<ref name="Woods2009" /> Áður en hann yfirgaf Frakkland kom hann skjölum sínum fyrir í læstri kistu til geymslu.<ref name="Murphy1985-201" />
Árið 1720 hagnaðist hann einnig á viðskiptum með bréf í Suðurhafsfélaginu (e. ''South Sea Company'') og stundaði síðan viðskipti í Amsterdam.<ref name="Woods2009" /> Í mars sama ár lánaði banki hans viðskiptavinum háar fjárhæðir gegn hlutabréfum í Mississippi-félaginu sem veði. Lántakendurnir sökuðu hann um [[Okur|okurvexti]] og um að hafa selt veðin strax, en eftir hrunið krafði hann þá engu að síður um endurgreiðslu.<ref name="Murphy1985-202">Murphy 1985, bls. 202.</ref> Af þessu spruttu málaferli sem hann stóð í allt fram til dauðadags árið 1734.<ref name="Murphy1985-202" /><ref name="Woods2009" />
=== Einkalíf og dauði ===
Í febrúar 1722 kvæntist Cantillon Mary Anne O'Mahony, dóttur Daniels O'Mahony greifa, sem varð hershöfðingi í her Frakka. Hún fylgdi honum í ferð til [[Ítalía|Ítalíu]] árið 1723.<ref name="Woods2009" />
Cantillon er talinn hafa látist í eldsvoða í London 14. maí 1734. Eldurinn kom upp í húsi hans við Albemarle Street. Fljótt vaknaði grunur um að þjónar hans hefðu myrt hann og kveikt í húsinu til að hylja glæpinn.<ref name="Murphy1985-185">Murphy 1985, bls. 185.</ref> Þrír þjónar voru ákærðir fyrir morðið en sýknaðir í desember sama ár. Matreiðslumaður hans, sem hafði verið rekinn um þremur vikum fyrr, flúði land.<ref name="Murphy1985-185-186">Murphy 1985, bls. 185–186.</ref>
Samkvæmt ''Dictionary of Irish Biography'' hefur ævisöguritari hans, Antoin E. Murphy, sett fram þá tilgátu að Cantillon hafi sviðsett dauða sinn til að hverfa frá Evrópu. Tilgátan byggist meðal annars á því að í desember 1734 birtist í [[Holland|hollensku]] nýlendunni [[Súrínam]] grunsamlegur útlendingur sem hafði með sér skjöl í eigu Cantillons.<ref name="Woods2009" />
== ''Essai sur la nature du commerce en général'' ==
[[Mynd:An Essay on Economic Theory.jpg|thumb|''Essai sur la nature du commerce en général'']]
=== Tilurð og útgáfa ===
Eina hagfræðirit Cantillons sem varðveist hefur er ''Essai sur la nature du commerce en général'' (e. ''Essay on the Nature of Trade in General''). Talið er að hann hafi skrifað það um 1730.<ref name="Schumpeter1954-217nm4">Schumpeter 1954, bls. 217, nm. 4.</ref> Að sögn franska hagfræðingsins Mirabeaus skrifaði Cantillon einnig fjölda annarra rita og greina um hagfræði og efnahagsmál, en þau glötuðust öll í brunanum á heimili hans árið 1734.<ref name="Hayek1985-231">Hayek 1985, bls. 231.</ref> Á sjö stöðum í fyrsta hluta ''Essai'' vísar Cantillon til viðauka með útreikningum sem hann byggði niðurstöður sínar á. Viðaukinn hefur aldrei fundist og uppi eru ýmsar kenningar um hvað í honum stóð, eða jafnvel hvort hann var skrifaður.<ref name="Hayek1985-227">Hayek 1985, bls. 227.</ref><ref name="Schumpeter1954-218">Schumpeter 1954, bls. 218.</ref>
Handritið gekk á milli manna í um aldarfjórðung og hafði áhrif áður en það var loks prentað árið 1755, 21 ári eftir dauða Cantillons.<ref name="Schumpeter1954-217nm4" /><ref name="Hayek1985-217">Hayek 1985, bls. 217.</ref> Í bréfi til [[Jean-Jacques Rousseau|Jean-Jacques Rousseaus]], eins áhrifamesta hugsuðar [[Upplýsingin|upplýsingarinnar]], árið 1767 segist Mirabeau hafa haft ''Essai'' „í handriti í nær sextán ár“ og að allar hugmyndir sínar um [[Mannfjöldi|mannfjölda]] séu þaðan komnar.<ref name="Hayek1985-219">Hayek 1985, bls. 219.</ref> Síðar fannst styttri útgáfa ritsins í skjalasafni Mirabeaus, þar sem hann virðist kynna verkið sem sitt eigið.<ref name="Hayek1985-231-232">Hayek 1985, bls. 231–232.</ref>
Ritið kom út í tveimur öðrum frönskum útgáfum og ítalskri þýðingu (1767), og margir franskir höfundar vitnuðu í það.<ref name="Hayek1985-219" /><ref name="Woods2009" /><ref name="Hayek1985-220">Hayek 1985, bls. 220.</ref> Fjallað er um rit Cantillons í ''L'Ami des hommes'' eftir Mirabeau, sem kom fyrst út á árunum 1756–1757 og var gefið út yfir 40 sinnum á fáum árum.<ref name="Roncaglia2017-45nm5">Roncaglia 2017, bls. 45, nm. 5.</ref><ref name="Hayek1985-231" /> Bókin leiddi til kynna Mirabeaus og [[François Quesnay|Quesnays]], og í kringum þá myndaðist [[Búauðgisstefnan|búauðgisskólinn]].<ref name="Hayek1985-219" /> Í 8. kafla fyrstu bókar ''[[Auðlegð þjóðanna|Auðlegðar þjóðanna]]'' vitnar [[Adam Smith]] í kenningu Cantillons um að verkamaður þurfi að vinna sér inn að minnsta kosti tvöfalda framfærslu sína.<ref name="Hayek1985-217-218">Hayek 1985, bls. 217–218.</ref>
Eftir 1776 fór nafn Cantillons að hverfa úr ritum og á fyrri hluta 19. aldar var verkið að mestu gleymt.<ref name="Hayek1985-220" /><ref name="Woods2009" /> Undir lok aldarinnar enduruppgötvaði William Stanley Jevons það, en að hans sögn má finna „vöggu stjórnmálahagfræðinnar“ (e. ''the cradle of political economy'') í ritinu.<ref name="Hayek1985-221">Hayek 1985, bls. 221.</ref> Austurríski hagfræðingurinn [[Joseph Schumpeter|Schumpeter]] hafnar þó þessu mati.<ref name="Schumpeter1954-217nm4" /> Ritið kom fyrst út í fræðilegri enskri þýðingu hagfræðingsins Henrys Higgs árið 1931.<ref name="Woods2009" /> Jevons, [[Charles Gide|Gide]] og Schumpeter (1914) kölluðu það fyrsta kerfisbundna ritið um hagfræði.<ref name="Hayek1985-221-223">Hayek 1985, bls. 221–223.</ref>
=== Aðferðafræði ===
''Essai'' skiptist í þrjá hluta. Sá fyrsti fjallar um innra skipulag hagkerfisins og framleiðslu, annar um [[Peningar|peninga]] og peningaflæði og sá þriðji um utanríkisviðskipti.<ref name="Roncaglia2017-46">Roncaglia 2017, bls. 46.</ref><ref name="Hayek1985-223">Hayek 1985, bls. 223.</ref> Cantillon leitast markvisst við að skýra hagræn fyrirbæri án gildismats og setur hvorki fram umbótatillögur né siðferðileg sjónarmið.<ref name="Hayek1985-224">Hayek 1985, bls. 224.</ref> Orðið „náttúrulegur“ kemur um 30 sinnum fyrir í ritinu og er ávallt notað til að lýsa orsakasamhengi.<ref name="Hayek1985-223" /> Mirabeau þótti ritið þurrt aflestrar og kann það að hafa takmarkað lesendahóp þess.<ref name="Hayek1985-231" /><ref name="Hayek1985-224" />
Cantillon sótti innblástur í tölulega útreikninga [[William Petty|Williams Pettys]] og beitti einföldunarforsendum í greiningu sinni, svo sem að halda öðrum þáttum óbreyttum (''ceteris paribus''), gera ráð fyrir einangruðu ríki og byrja á einföldum tilvikum en auka flækjustigið smám saman.<ref name="Schumpeter1954-218" /><ref name="Hayek1985-224" /> Joseph Schumpeter taldi að Cantillon hefði gert sér grein fyrir því að í öllum [[Félagsvísindi|félagsvísindum]] mætti greina tvo aðferðafræðilega ólíka flokka spurninga: annars vegar hvernig hegðun fólks skapar þau félagslegu fyrirbæri sem blasa við og hins vegar hvernig sú hegðun hefur mótast.<ref name="Schumpeter1954-219">Schumpeter 1954, bls. 219.</ref>
== Hagfræðikenningar ==
Framlag Richards Cantillons til hagfræðinnar er margþætt. Ritið var mikilvægt framlag til kenninga um óvissu og til þróunar á hagfræðilegri landafræði.<ref name="Schumpeter1954-219og222">Schumpeter 1954, bls. 219 og 222.</ref> Þá má nefna greiningar á verðþróun, launum, milliríkjaviðskiptum og viðskiptajöfnuði.<ref name="Woods2009" />
=== Verðmæta- og landvirðiskenning ===
Í fyrstu setningu ritsins ''Essai'' er auður skilgreindur sem „ekkert annað en viðhald, þægindi og munaður lífsins“.<ref name="Hayek1985-224" /> Cantillon taldi auðinn eiga sér tvær uppsprettur, land og vinnu: landið er efniviðurinn en vinnan gefur honum form.<ref name="Schumpeter1954-218" /> Hann greinir á milli innra virðis (fr. ''valeur intrinsèque'') og markaðsverðs. Innra virði vöru mælist í því magni lands og vinnu sem fer í framleiðslu hennar, en þá hugmynd sótti Cantillon til Williams Pettys.<ref name="Roncaglia2017-46" /><ref name="Schumpeter1954-219" /> Markaðsverð ræðst hins vegar af [[Framboð og eftirspurn|framboði og eftirspurn]] og getur vikið frá innra virði.<ref name="Schumpeter1954-220">Schumpeter 1954, bls. 220.</ref>
Petty hafði glímt við þann vanda að ef virði réðist bæði af landi og vinnu þyrfti að finna leið til að umreikna annað í hitt.<ref name="Schumpeter1954-219" /> Lausn Cantillons fólst í því að umreikna vinnu í land. Dagsverk fátækasta fullorðna [[Þrælahald|þrælsins]] er að mati Cantillons jafnvirði tvöfaldrar afurðar þess lands sem þarf til að framfleyta honum.<ref name="Roncaglia2017-46" /><ref name="Schumpeter1954-219-220">Schumpeter 1954, bls. 219–220.</ref> Ástæðan er sú að um helmingur barna lést fyrir 17 ára aldur og því þarf hver verkamaður að framfleyta tveimur börnum til að einhver taki við af honum.<ref name="Schumpeter1954-220" /><ref name="Roncaglia2017-46" /> Adam Smith vitnaði til þessarar röksemdar í ''Auðlegð þjóðanna''.<ref name="Hayek1985-219" /> Aðrir verkamenn fá hærri laun, annaðhvort vegna þess að þjálfun þeirra krefst meira lands eða vegna áhættunnar sem fylgir störfum þeirra.<ref name="Schumpeter1954-220" /> Þar með verður land eini upphaflegi [[Framleiðsluþáttur|framleiðsluþátturinn]] sem skapar virði og hallast Cantillon því að hreinni landvirðiskenningu.<ref name="Roncaglia2017-46-47">Roncaglia 2017, bls. 46–47.</ref> Hún var bakgrunnur hugmynda búauðgismanna.<ref name="Roncaglia2017-47">Roncaglia 2017, bls. 47.</ref>
Fræðimenn eru ósammála um hvernig túlka beri verðkenningu Cantillons. Joseph Schumpeter heldur því fram að Cantillon hafi aldrei spurt hvernig eðlilegt verð myndist út frá framboði og eftirspurn. Þannig hafi orðið til „villandi formúla“ sem lifði fram á daga [[John Stuart Mill|J. S. Mills]]: að kostnaður ráði eðlilegu verði en framboð og eftirspurn markaðsverði.<ref name="Schumpeter1954-220" /> [[Friedrich Hayek]], sem vísar til Gaëtans Pirou, telur hins vegar að Cantillon hafi einmitt sýnt fram á hvaða öfl draga markaðsverð aftur að eðlilegu virði og því megi líta á hann sem undanfara jafnvægiskenninga.<ref name="Hayek1985-225">Hayek 1985, bls. 225.</ref>
=== Stéttirnar þrjár og hringrás tekna ===
Kenningar Cantillons um stéttaskiptingu byggjast á eignarhaldi á landi.<ref name="Schumpeter1954-218" /> Hann skipti samfélaginu í þrjár stéttir: landeigendur, leiguliða (bændur) og verkamenn. Auk þess fjallaði hann um kaupmenn og handverksmenn sem bjuggu í borgum.<ref name="Schumpeter1954-218-219">Schumpeter 1954, bls. 218–219.</ref>
Cantillon taldi að afurðir landsins skiptust í þrjá nokkurn veginn jafna hluta, sem hann kallaði „renturnar þrjár“ (fr. ''les trois rentes''): kostnað bóndans, þar með talin laun verkamanna og hans eigin framfærsla, hagnað bóndans og leigu til landeigandans.<ref name="Schumpeter1954-222">Schumpeter 1954, bls. 222.</ref><ref name="Roncaglia2017-47" /> Tekjur verkamanns og bónda eru „bundnar“. Verkamaðurinn þarf launin sín til að lifa og bóndinn þarf sinn hlut til að halda búinu gangandi. Landeigandinn er sá eini sem getur eytt tekjunum eins og honum sýnist.<ref name="Schumpeter1954-221">Schumpeter 1954, bls. 221.</ref> Það sem hann ákveður að kaupa ræður því hvað er framleitt og hversu margir fá vinnu.<ref name="Schumpeter1954-221" /> Þess vegna segir Cantillon að allar stéttir lifi „á kostnað landeigenda“.<ref name="Schumpeter1954-221" />
Landeigandinn og bóndinn kaupa vörur af kaupmanninum og kaupmaðurinn notar peningana til að kaupa mat af bóndanum. Bóndinn fær þannig tekjur aftur, greiðir leiguna næsta ár og ferlið byrjar upp á nýtt. Peningarnir fara því í hringrás frá sveitinni til borgarinnar og aftur til baka.<ref name="Schumpeter1954-222" /> Schumpeter telur Cantillon hafa verið fyrstan til að lýsa hringrásinni á skýran og áþreifanlegan hátt.<ref name="Schumpeter1954-222" /> Quesnay gerði hugmyndina síðan þekkta árið 1758 með ''Tableau économique'', töflu sem sýndi flæðið myndrænt.<ref name="Roncaglia2017-48">Roncaglia 2017, bls. 48.</ref> Að mati Schumpeters er tafla Quesnays í grunnatriðum sú sama og lýsing Cantillons.<ref name="Schumpeter1954-222" /> Hayek segir að Quesnay og búauðgismennirnir hafi í raun gert hugmyndir Cantillons kerfisbundnari og myndrænni.<ref name="Hayek1985-228">Hayek 1985, bls. 228.</ref> Munurinn liggur þó í því að búauðgismenn tóku ekki upp renturnar þrjár.<ref name="Roncaglia2017-47" />
=== Frumkvöðullinn ===
Cantillon er einnig þekktur fyrir að hafa fyrstur fjallað ítarlega um efnahagslegt hlutverk [[Frumkvöðull|frumkvöðulsins]] (fr. ''entrepreneur'').<ref name="Schumpeter1954-222" /><ref name="Woods2009" /><ref name="Hayek1985-226">Hayek 1985, bls. 226.</ref> Hann hélt því fram að frumkvöðlar byggju við mikla óvissu um tekjur og hagnað, þar sem þeir væru hvorki í föstu starfi né hefðu fastar tekjur af landi eins og landeigendur.<ref name="Schumpeter1954-222" /><ref name="Hayek1985-226" />
Kjarninn í hugmynd Cantillons er að frumkvöðullinn tekur á sig áhættu: hann skuldbindur sig til að greiða ákveðnar upphæðir áður en hann veit hverjar tekjur hans verða.<ref name="Schumpeter1954-222" /><ref name="Hayek1985-226" /> Sem dæmi nefndi Cantillon bónda sem veit nákvæmlega hvað hann þarf að greiða í leigu og laun en veit ekki hvort uppskeran verður góð eða hvaða verð fæst fyrir hana.<ref name="Schumpeter1954-222" /> Hagnaður bóndans er einmitt það sem hann ber úr býtum sem frumkvöðull.<ref name="Roncaglia2017-47" /><ref name="Hayek1985-226" /> Cantillon einskorðaði hugtakið þó ekki við bændur, því að kaupmenn, klæðasalar og handverksmenn eru allir frumkvöðlar samkvæmt sömu skilgreiningu.<ref name="Schumpeter1954-222" />
[[Samkeppni]] milli frumkvöðla heldur hagnaði þeirra að jafnaði nálægt eðlilegu virði þjónustunnar.<ref name="Schumpeter1954-222" />
=== Fólksfjöldi ===
Cantillon fjallar um fólksfjölda í 15. kafla fyrsta hluta ''Essai''.<ref name="Hayek1985-224" /> Hann taldi að íbúafjöldi lands réðist af því hve mikið væri hægt að framleiða á landi og líkti mönnum við mýs í hlöðu sem halda áfram að fjölga sér á meðan nóg er að éta.<ref name="Hayek1985-243nm53">Hayek 1985, bls. 243, nm. 53.</ref><ref name="Spengler1954-290">Spengler 1954, bls. 290.</ref> Þar sem landeigendur ráða því hvernig jörðin er nýtt, ráða þeir í raun líka fólksfjöldanum.<ref name="Schumpeter1954-221" /> Ef þeir leggja land undir hesta og skrúðgarða, eða nota afurðir þess til að greiða fyrir innfluttan munaðarvarning, verða íbúarnir færri en ef landið er nýtt til að framleiða mat handa vinnandi fólki.<ref name="Spengler1954-290-291">Spengler 1954, bls. 290–291.</ref> Sama land getur því ýmist framfleytt mörgum sem lifa fábrotnu lífi eða færri sem búa við betri kjör, en Cantillon tók ekki afstöðu til þess hvort væri æskilegra.<ref name="Schumpeter1954-257">Schumpeter 1954, bls. 257.</ref><ref name="Hayek1985-224" /> Að mati Hayeks er kjarninn í kenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Malthusar]] þegar fólginn í kenningu Cantillons um fólksfjölda.<ref name="Hayek1985-224-225">Hayek 1985, bls. 224–225.</ref>
=== Staðsetning og rúm ===
Í fyrstu köflum ''Essai'' lýsir Cantillon því hvernig byggð þróast. Fyrst myndast þorp, síðan markaðsbæir, borgir og loks höfuðborg.<ref name="Schumpeter1954-219" /> Þorp rísa við ræktunarlandið, því að þeir sem vinna jörðina þurfa að búa nálægt henni.<ref name="Spengler1954-294">Spengler 1954, bls. 294.</ref> Bæir verða hins vegar til í kringum markaði, fyrst markaði sem haldnir eru með reglulegu millibili og síðar fasta markaði.<ref name="Schumpeter1954-219" /> Schumpeter telur umfjöllun Cantillons um staðsetningu ef til vill fyrstu raunverulegu tilraunina á sviði staðsetningarhagfræði. Hann bendir einnig á að upphafskaflar ritsins hafi orðið fyrirmynd margra kennslubóka í hagfræði á 19. öld.<ref name="Schumpeter1954-219" />
=== Peningar og Cantillon-áhrifin ===
Peningar, lánsfé og vextir eru meginefni annars hluta ''Essai'' og stórs hluta þess þriðja. Að mati Schumpeters stóð greining Cantillons á þessu sviði að flestu leyti óhögguð í um heila öld.<ref name="Schumpeter1954-223" />
Cantillon gekk út frá því að aukið peningamagn hækkaði verðlag, en hafnaði því að verð hækkaði í réttu hlutfalli við það: tvöfalt meira peningamagn tvöfaldar ekki endilega verð allra vara.<ref name="Murphy1985-207">Murphy 1985, bls. 207.</ref><ref name="Thornton2006-48">Thornton 2006, bls. 48.</ref> Hvernig verðlag breytist ræðst af því hvaðan nýju peningarnir koma og hverjir fá þá fyrst í hendur.<ref name="Thornton2006-48-49">Thornton 2006, bls. 48–49.</ref> Í dæmi hans um aukna framleiðslu gull- og silfurnáma eru það námueigendur og námumenn sem auka fyrst útgjöld sín. Verð þeirra vara sem þeir kaupa hækkar fyrst og hækkanirnar berast síðan smám saman um hagkerfið. Þeir sem tapa eru þeir sem búa við fastar tekjur, fyrst landeigendur á meðan leigusamningar þeirra gilda og síðan þjónustufólk og launamenn á föstum launum.<ref name="Thornton2006-49">Thornton 2006, bls. 49.</ref>
Aukið peningamagn breytir því ekki aðeins almennu verðlagi heldur einnig hlutfallslegu verði og tekjuskiptingu. Þessi hugmynd hefur síðar verið kennd við Cantillon-áhrif.<ref name="Thornton2006-52">Thornton 2006, bls. 52.</ref> Hayek tók undir með Jevons, sem taldi lýsingu hans á því hvernig aukið peningamagn hefur smám saman áhrif á verð ólíkra vara eitt það merkilegasta í ritinu.<ref name="Hayek1985-226" /> Að sögn Schumpeters var Cantillon einnig fyrstur til að nota hugtakið veltuhraði peninga (fr. ''vitesse de la circulation'') og benda á að aukinn veltuhraði hefði sömu áhrif og aukið peningamagn.<ref name="Schumpeter1954-317">Schumpeter 1954, bls. 317.</ref>
=== Vextir ===
Sama hugsun liggur að baki greiningu Cantillons á vöxtum. Algengt var að líta svo á að meira peningamagn lækkaði vexti, en Cantillon taldi það ekki alltaf rétt: gnægð eða skortur peninga hefði áhrif á verðlag en þyrfti ekki að hafa áhrif á vaxtastigið.<ref name="Murphy1985-206">Murphy 1985, bls. 206.</ref> Að sögn Hayeks hrakti hann þá skoðun að peningar sem slíkir sköpuðu vexti, en það framlag er yfirleitt eignað [[David Hume|Hume]].<ref name="Hayek1985-227" />
Vextir ráðast fremur af framboði og eftirspurn eftir lánsfé, og þar skiptir aftur máli hvar nýju peningarnir lenda. Berist þeir fyrst til banka og sparifjáreigenda, eykst framboð lánsfjár og vextir lækka, en fari þeir fyrst til neytenda, geta vextir hækkað.<ref name="Roncaglia2017-47" /><ref name="Thornton2006-51">Thornton 2006, bls. 51.</ref> Bankar eru í greiningu hans milliliðir sem lána út innstæður sem eigendurnir þurfa ekki að nota í bili og lækka þannig vexti. Schumpeter telur þessa sýn hafa verið ríkjandi bankakenningu allt fram að [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöld]].<ref name="Schumpeter1954-319">Schumpeter 1954, bls. 319.</ref>
=== Utanríkisviðskipti og greiðslujöfnuður ===
Í þriðja hluta ''Essai'' tengir Cantillon peningagreininguna við viðskipti milli landa. Jákvæður viðskiptajöfnuður leiðir til innstreymis gulls og silfurs, en líkt og námuféð hækkar það verðlag innanlands. Innfluttar vörur verða þá hlutfallslega ódýrari, peningar streyma aftur úr landi og afgangurinn snýst smám saman upp í halla.<ref name="Thornton2006-52" /> Þessi sjálfvirki aðlögunarferill er yfirleitt eignaður David Hume, sem birti ritgerð sína um viðskiptajöfnuð árið 1752, en ''Essai'' var skrifað um 1730 og gekk skömmu síðar manna á milli í handriti. Schumpeter segir Cantillon hafa lýst ferlinum „nánast gallalaust“.<ref name="Schumpeter1954-217nm4og223">Schumpeter 1954, bls. 217, nm. 4, og 223.</ref><ref name="Schumpeter1954-366_Murphy1985-203">Schumpeter 1954, bls. 366; Murphy 1985, bls. 203.</ref>
Murphy gengur lengra og telur að Cantillon, fremur en Hume, eigi að teljast upphafsmaður peningalegrar nálgunar á greiðslujöfnuð, enda byggði hann bæði á áhrifum hlutfallslegs verðs og áhrifum peningaeignar.<ref name="Murphy1985-203-204">Murphy 1985, bls. 203–204.</ref> Hvað hlutfallslegt verð varðar greindi Cantillon á milli vara sem ganga kaupum og sölum milli landa, eins og korns, þar sem verð ræðst að mestu á alþjóðamarkaði, og vara sem gera það ekki, eins og kjöts.<ref name="Murphy1985-207-208">Murphy 1985, bls. 207–208.</ref>
=== Bankar og hagsveiflur ===
Cantillon greindi á milli tvenns konar sveiflna. Annars vegar er langtímasveifla í viðskiptum milli landa, þar sem velmegun ríkis vex og hnignar á mörgum áratugum. Dæmi hans var Frakkland, sem dafnaði frá 1646 til 1684 en hnignaði eftir það, meðal annars vegna brottreksturs [[Húgenottar|húgenotta]]. Hins vegar eru styttri sveiflur sem eiga rætur í peningamálum.<ref name="Thornton2006-52-53">Thornton 2006, bls. 52–53.</ref> Hann taldi að hvorki peningar, vextir né gengi ollu slíkum sveiflum af sjálfu sér, enda leituðu þessar stærðir jafnvægis í eðlilegu ástandi sínu.<ref name="Thornton2006-53og58">Thornton 2006, bls. 53 og 58.</ref>
Í síðustu köflum þriðja hluta ''Essai'' tekur Cantillon dæmi af því þegar [[Frakkakonungur]] lét lækka nafnverð silfurmyntar um 1% á mánuði í 20 mánuði. Skuldarar flýttu sér að greiða skuldir sínar, lánsfé varð ódýrt og jafnvel þeir frumkvöðlar sem nutu minnst trausts juku umsvif sín og fluttu inn vörur. Þeir sem best þekktu til og Cantillon kallar „upplýsta“ tóku þá að safna mynt, og konungurinn gerði slíkt hið sama með því að fresta greiðslum á skuldum, eftirlaunum og herlaunum. Á sama tíma streymdi mynt úr landi til að greiða fyrir innflutninginn og afleiðingin varð peningaskortur. Kaupmenn seldu þá vörur sínar á undirverði og margir urðu [[Gjaldþrot|gjaldþrota]]. Konungurinn hagnaðist á aðgerðunum en hagkerfið í heild tapaði.<ref name="Thornton2006-53-55">Thornton 2006, bls. 53–55.</ref>
Cantillon þekkti bankastarfsemi af eigin raun. Hann benti á að bankar yrðu ávallt að geta innleyst seðla sína og að flestir bankamenn héldu að minnsta kosti helmingi innstæðna í varasjóði. Þjóðbanki sem nyti mikils trausts gæti hins vegar komist af með mun minni varasjóð. Að mati Cantillons hefur slík gnægð „ímyndaðra peninga“ sömu áhrif og aukið magn raunverulegra peninga og hækkar verð á landi og vinnu, en hún hverfur við fyrstu merki um vantraust.<ref name="Thornton2006-56">Thornton 2006, bls. 56.</ref> Hann tók [[Suðursjávarbólan|Suðurhafsbóluna]] 1720, sem hann hafði sjálfur hagnast á, sem dæmi. Seðlaútgáfa gerði þá kleift að versla með hlutabréf fyrir gríðarlegar upphæðir, en þegar fólk tók að auka neyslu sína í trú á mikinn auð þurfti reiðufé og kerfið hrundi. Banki gæti, með samþykki ráðherra, haldið uppi verði [[Ríkisskuldabréf|ríkisskuldabréfa]] og lækkað vexti til að greiða niður skuldir ríkisins, en slíkar aðgerðir spilltu yfirleitt þeim sem tóku þátt í þeim.<ref name="Thornton2006-57-58">Thornton 2006, bls. 57–58.</ref> Thornton telur kjarnann í kenningu Cantillons vera þann að afskipti stjórnvalda, annaðhvort af peningamagni eða í gegnum þjóðbanka, séu upphafleg orsök [[Hagsveiflur|hagsveiflunnar]].<ref name="Thornton2006-58">Thornton 2006, bls. 58.</ref>
== Áhrif og arfleifð ==
Schumpeter telur Cantillon hafa haft mun meiri áhrif á franska hagfræðinga en enska og leggur áherslu á röðina Petty–Cantillon–Quesnay, þar sem hver byggði á verkum forvera síns án þess að vera aðeins lærisveinn hans.<ref name="Schumpeter1954-217nm4og218">Schumpeter 1954, bls. 217, nm. 4, og 218.</ref> Hayek segir að grunnhugmyndir búauðgisstefnunnar sé að finna hjá Cantillon og að Quesnay hafi sjálfur talið hann helstu fyrirmynd sína.<ref name="Hayek1985-227" /> Adam Smith vitnar til hans með nafni í umfjöllun sinni um laun í ''Auðlegð þjóðanna'',<ref name="Hayek1985-217-218" /> en í [[England]]i féll hann síðan að mestu í gleymsku þar til Jevons enduruppgötvaði hann árið 1881.<ref name="Schumpeter1954-217nm4" /><ref name="Hayek1985-221" /> Mat á mikilvægi hans hefur verið misjafnt. Hayek taldi Jevons varla ýkja þegar hann kallaði ''Essai'' „vöggu stjórnmálahagfræðinnar“, en Schumpeter taldi þá nafngift beinlínis ranga, þótt hann teldi peningafræðina sterkustu hlið Cantillons.<ref name="Hayek1985-217" /><ref name="Schumpeter1954-217nm4og223" />
Síðari fræðimenn hafa gjarnan lesið hann í ljósi eigin kenninga: Murphy kallar hann „fágaðan peningahyggjumann“ (e. ''refined monetarist'') og ber hann saman við [[Milton Friedman|Friedman]],<ref name="Murphy1985-201og206-207">Murphy 1985, bls. 201 og 206–207.</ref> og [[Austurrísku hagfræðingarnir|austurrískir hagfræðingar]] á borð við [[Murray Newton Rothbard|Rothbard]] hafa séð hjá honum fyrsta vísi að austurrísku hagsveiflukenningunni.<ref name="Thornton2006-46">Thornton 2006, bls. 46.</ref> Schumpeter bendir þó á að Cantillon skrifaði í hagkerfi þar sem greiðslur fóru að langmestu leyti fram í málmmynt.<ref name="Schumpeter1954-319" />
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Heimildir ==
* Hayek, Friedrich A. (1985). „Richard Cantillon“. Þýð. Micheál Ó Súilleabháin. ''Journal of Libertarian Studies'' 7 (2): 217–247. Upphaflega birt á þýsku 1931.
* Murphy, Antoin E. (1985). „Richard Cantillon – Banker and Economist“. ''Journal of Libertarian Studies'' 7 (2): 185–215.
* Roncaglia, Alessandro (2017). ''A Brief History of Economic Thought''. Cambridge: Cambridge University Press.
* Schumpeter, Joseph A. (1954). ''History of Economic Analysis''. Ritstj. Elizabeth Boody Schumpeter. London: George Allen & Unwin.
* Spengler, Joseph J. (1954). „Richard Cantillon: First of the Moderns. I“. ''Journal of Political Economy'' 62 (4): 281–295.
* Thornton, Mark (2006). „Cantillon on the Cause of the Business Cycle“. ''Quarterly Journal of Austrian Economics'' 9 (3): 45–60.
* Woods, C. J. (2009). „Cantillon, Richard“. ''Dictionary of Irish Biography''. Dublin: Royal Irish Academy. [https://doi.org/10.3318/dib.001446.v1 doi:10.3318/dib.001446.v1]. Sótt 27. september 2026 af https://www.dib.ie/biography/cantillon-richard-a1446.
== Tenglar ==
* Cantillon, Richard. ''Essai sur la nature du commerce en général'' (1755). [https://www.econlib.org/library/NPDBooks/Cantillon/cntNT.html Ensk þýðing Henrys Higgs, ''Essay on the Nature of Trade in General'', á Econlib].
bv6mc47bo5d2o2w82jmufw7y5lfk4v0
Kaspíabeyki
0
193340
1987467
1984773
2026-11-16T19:34:11Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987467
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = ''Fagus caspica''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image2 =
| image2_caption =
| domain =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'')
| familia = [[Beykiætt]] (''Fagaceae'')
| genus = [[Beyki]] (''Fagus'')
| species = '''''F. caspica'''''
| binomial = ''Fagus caspica''
| binomial_authority = Denk & G.W.Grimm
| range_map = Fagus caspica range.svg
| range_map_caption = Útbreiðsla kaaspiabeykis
| synonyms =
''Fagus asiatica'' <small>DC. ex [[Emil Bernhard Koehne|Koehne]]</small>
}}
Kaspíabeyki (fræðiheiti: '''''Fagus caspica'''''). er lauftré af beykiætt.<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/V297P|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43047613|accessdate= 2026-11-01}}</ref>
Það er ættað frá N-[[Íran]].<ref name="POWO">{{cite web | title=''Fagus caspica'' Palib. | website=Plants of the World Online | url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77354789-1 | access-date=2026-11-01}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Nýlegar erfðarannsóknir hafa sýnt að það sé sjálfstæð tegund, en var áður talið til [[austurlandabeyki]]s.<ref name="Denk">{{Cite journal |last1=Denk |first1=Thomas |last2=Grimm |first2=Guido W. |last3=Cardoni |first3=Simone |last4=Csilléry |first4=Katalin |last5=Kurz |first5=Mirjam |last6=Schulze |first6=Ernst-Detlef |last7=Simeone |first7=Marco Cosimo |last8=Worth |first8=James R. P. |date=2024 |title=A subgeneric classification of Fagus (Fagaceae) and revised taxonomy of western Eurasian beeches |journal=Willdenowia |volume=54 |issue=2–3 |doi=10.3372/wi.54.54301 |issn=0511-9618|doi-access=free }}</ref>. Þau eru þó náskyld og einnig ''[[Fagus hohenackeriana]]'' (Kákasusbeyki).
==Tilvísanir==
{{Reflist}}
{{commonscat|Fagus caspica}}
{{wikilífverur|Fagus caspica}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Beykiætt| ]]
sx6crva39m7eya722wd6i08gzpz3p5y
Pálmahandrit
0
193452
1987419
1987413
2026-11-16T12:23:22Z
Akigka
183
1987419
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Koleksi_Lontar_Museum_Sonobudoyo.jpg|thumb|Pálmahandrit varðveitt í Yogyakarta.]]
'''Pálmahandrit''' eru [[handrit]] sem eru rituð á lauf [[skuggapálmi|skuggapálma]] eða [[palmýrupálmi|palmýrupálma]]. Slík handrit eiga sér aldalanga hefð víða í [[Suður-Asía|Suður-]] og [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]]. Pálmalaufin eru þurrkuð og pressuð, og stundum verkuð með öðrum hætti, skorin í jafna renninga, slípuð með [[vikur]]steini, og stundum lituð. Skriftin er rist á blöðin með stíl. Síðan er litarefni borið á blaðið og þurrkað af svo það situr eftir í skorunum. Skrifletrið sem er notað einkennist af fjölbreyttum sveigjum, því beinar línur auka hættu á að rifur eða sprungur komi í blaðið. Pálmalaufið hafði þannig áhrif á þróun skrifleturs í þessum heimshlutum.<ref>{{cite book|author=Perumal, P.|year=2012|chapter=The Sanskrit Manuscripts in Tamilnadu|title=Aspects of manuscript culture in South India|pages=157-72|doi=10.1163/9789004223479_009 }}</ref><ref>{{cite journal|author=Marrison, G. E.|year=2002|title=East Javanese palm-leaf manuscripts: Materials and palaeography of palm-leaf manuscripts from East Java, Madura, Bali, and Lombok|journal=Indonesia and the Malay World|volume=30|number=86|pages=83-91|doi=10.1080/13639810220134683 }}</ref> Renningarnir eru bundnir í [[bók]] með því að gera eitt eða fleiri göt í gegnum þá og þræða þar band í gegn. Stundum er bætt við [[bókarkápa|kápu]] úr viði til að verja blöðin, og stundum eru sérstök skrín smíðuð utan um mikilvæg handrit.<ref>{{cite journal|author=Hinzler, H. I. R.|year=1993|title=Balinese Palm-leaf Manuscripts|journal=Bijdragen Tot de Taal-, Land- En Volkenkunde|volume=149|number=3|pages=438–473|doi=10.1163/22134379-90003116}}</ref>
Elstu pálmahandrit sem varðveist hafa eru brot af búddískum textum sem fundust í [[Kizil-hellar|Kizil-hellum]] í Norður-[[Kína]] og eru frá 2. öld.<ref>{{cite journal|title= The Oldest Philosophical Manuscript in Sanskrit| author= Eli Franco| journal= Journal of Indian Philosophy| volume=31| number= 1/3| year=2003| pages= 21–31|doi=10.1023/A:1024690001755}}</ref> Elsta heila handritið sem er varðveitt er trúarritið ''[[Pārameśvaratantra]]'' frá 9. öld sem er nú varðveitt í [[Háskólabókasafn Cambridge|Háskólabókasafni Cambridge]].<ref>{{cite web|url=https://www.cam.ac.uk/research/news/the-1000-year-old-manuscript-and-the-stories-it-tells|title=The 1,000-year-old manuscript and the stories it tells|website=Cambridge University Library|access-date=16.11.2026}}</ref>
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Handrit]]
[[Flokkur:Saga Suður-Asíu]]
[[Flokkur:Saga Suðaustur-Asíu]]
ksls61o4iogy9ji5eqodvrdwxp9lief
Flokkur:Saga Suður-Asíu
14
193453
1987414
2026-11-16T12:03:44Z
Akigka
183
Bjó til síðu með „[[Flokkur:Saga Asíu]] [[Flokkur:Suður-Asía]]“
1987414
wikitext
text/x-wiki
[[Flokkur:Saga Asíu]]
[[Flokkur:Suður-Asía]]
8eju6espl3jj3gwyl7zzup8qb4sn289
Tuareg
0
193454
1987434
2026-11-16T13:56:19Z
TKSnaevarr
53243
Tilvísun á [[Túaregar]]
1987434
wikitext
text/x-wiki
#TILVÍSUN[[Túaregar]]
8a78qsmpotkcvx850w0vmduakw5utva
Spjall:Krí
1
193455
1987443
2026-11-16T15:20:24Z
TKSnaevarr
53243
Bjó til síðu með „==Fleirtala í titli== Væri hægt að hafa titilinn Kríar frekar en Krí? Flestar greinar um þjóðflokka eru í fleirtölu. ~~~~“
1987443
wikitext
text/x-wiki
==Fleirtala í titli==
Væri hægt að hafa titilinn Kríar frekar en Krí? Flestar greinar um þjóðflokka eru í fleirtölu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. nóvember 2026 kl. 15:20 (UTC)
mbps56r6tyjckok7q7lqarpp8lwqz8f
1987450
1987443
2026-11-16T16:19:45Z
Berserkur
10188
/* Fleirtala í titli */
1987450
wikitext
text/x-wiki
==Fleirtala í titli==
Væri hægt að hafa titilinn Kríar frekar en Krí? Flestar greinar um þjóðflokka eru í fleirtölu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. nóvember 2026 kl. 15:20 (UTC)
: KAnnski en er hefð fyrir því? Eða bara sitt á hvað? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. nóvember 2026 kl. 16:19 (UTC)
dzl9x36zc1ebxrh9ot4fnursk9bhmt9
1987484
1987450
2026-11-16T21:59:20Z
TKSnaevarr
53243
/* Fleirtala í titli */ Svar
1987484
wikitext
text/x-wiki
==Fleirtala í titli==
Væri hægt að hafa titilinn Kríar frekar en Krí? Flestar greinar um þjóðflokka eru í fleirtölu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. nóvember 2026 kl. 15:20 (UTC)
: KAnnski en er hefð fyrir því? Eða bara sitt á hvað? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. nóvember 2026 kl. 16:19 (UTC)
::Ég fann bara eitt dæmi um það á Tímarit.is. Ég man samt að það eru frekar mörg þjóðaheiti frumbyggja íslenskuð í bókinni ''Heygðu mitt hjarta við Undað Kné'', svo það væri vert að skoða hvað þeir eru kallaðir þar. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. nóvember 2026 kl. 21:59 (UTC)
s1bl9ok7f6p6jkd5smrlq6992oqofoi
Jon Ossoff
0
193456
1987473
2026-11-16T21:25:09Z
TKSnaevarr
53243
Bjó til síðu með „{{Stjórnmálamaður | nafn = Jon Ossoff | mynd = Jon Ossoff Senate Portrait 2021.jpg | titill= [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Georgía (fylki)|Georgíu]] | stjórnartíð_start = 20. janúar 2021 | forveri = [[David Perdue]] | myndatexti1 = Ossoff árið 2021. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1987|2|16}} | fæðingarstaður = [[Atlanta]], [[Georgía (fylki)|Georgíu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóderni = ...“
1987473
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálamaður
| nafn = Jon Ossoff
| mynd = Jon Ossoff Senate Portrait 2021.jpg
| titill= [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Georgía (fylki)|Georgíu]]
| stjórnartíð_start = 20. janúar 2021
| forveri = [[David Perdue]]
| myndatexti1 = Ossoff árið 2021.
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1987|2|16}}
| fæðingarstaður = [[Atlanta]], [[Georgía (fylki)|Georgíu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]]
| maki = {{gifting|Alisha Kramer|2017}}
| stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]]
| börn = 2
| háskóli = [[Georgetown-háskóli]] ([[Baccalaureus Scientiarum|BS]])<br>[[London School of Economics]] ([[Magister Scientiae|MSc]])
|undirskrift = Signature of Jon Ossoff.svg
}}
'''Thomas Jonathan Ossoff''' (f. 16. febrúar 1987) er bandarískur stjórnmálamaður sem hefur verið þingmaður á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fyrir [[Georgía (fylki)|Georgíu]] frá árinu 2021. Ossoff er meðlimur í [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokknum]] og er yngsti sitjandi þingmaður öldungadeildarinnar.
Á yngri árum var Ossoff í starfsnámi hjá þingmanninum og mannréttindafrömuðinum [[John Lewis]]. Hann varð síðar aðstoðarmaður þingmannsins [[Hank Johnson|Hanks Johnson]]. Áður en Ossoff fór í framboð stýrði hann fyrirtæki sem framleiddi heimildarmyndir, meðal annars um spillingu og mannréttindabrot.<ref name=mbl.is>{{Vefheimild|titill=Sigurinn ýtir undir vangaveltur um forsetaframboð|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/11/04/sigurinn_ytir_undir_vangaveltur_um_forsetaframbod/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. nóvember 2026|skoðað=16. nóvember 2026}}</ref>
Ossoff var kjörinn á þing í [[Öldungadeildarkosningar í Bandaríkjunum 2020|öldungadeildarkosningunum 2020]] með 1,3 prósenta forskoti gegn [[David Perdue]], sitjandi þingmanni Repúblikanaflokksins.<ref>{{Vefheimild|titill=Er þetta næsti forseti Bandaríkjanna? – Líkt við Barack Obama|url=https://www.dv.is/frettir/2026/11/04/er-thetta-naesti-forseti-bandarikjanna-likt-vid-barack-obama|útgefandi=[[DV]]|höfundur=Kristinn H. Guðnason|dags=4. nóvember 2026|skoðað=16. nóvember 2026}}</ref>
Ossoff var endurkjörinn með um 59 prósentum atkvæða í [[Öldungadeildarkosningar í Bandaríkjunum 2026|öldungadeildarkosningum árið 2026]].<ref name=mbl.is/><ref>{{Vefheimild|titill=Vonarstjarna demókrata heldur sæti sínu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/11/04/vonarstjarna_demokrata_heldur_saeti_sinu/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. nóvember 2026|skoðað=16. nóvember 2026}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál|Bandaríkin}}
{{DEFAULTSORT:Ossoff, Jon}}
{{f|1987}}
[[Flokkur:Demókratar]]
[[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn]]
0y3ifw1h961d4yndtoqmrkrkdhkoeii
Spjall:Jon Ossoff
1
193457
1987474
2026-11-16T21:25:41Z
TKSnaevarr
53243
Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}}“
1987474
wikitext
text/x-wiki
{{Æviágrip lifandi fólks}}
b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up
Kalidasa
0
193458
1987524
2026-11-17T11:43:12Z
Akigka
183
Tilvísun á [[Kālidāsa]]
1987524
wikitext
text/x-wiki
#TILVÍSUN[[Kālidāsa]]
c6bz7u8f9sr3yju7qv7cqofce6j5xe0