Wikipedia
iswiki
https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a
MediaWiki 1.48.0-wmf.5
first-letter
Miðill
Kerfissíða
Spjall
Notandi
Notandaspjall
Wikipedia
Wikipediaspjall
Mynd
Myndaspjall
Melding
Meldingarspjall
Snið
Sniðaspjall
Hjálp
Hjálparspjall
Flokkur
Flokkaspjall
Gátt
Gáttaspjall
Skjátexti
Skjátextaspjall
Module
Module talk
Event
Event talk
Wikipedia:Potturinn
4
1746
1987624
1985636
2026-11-18T16:35:07Z
Múrrinn
122958
Nýr hluti: /* Ósk um yfirferð á ævisögugrein – Magnús M. Norðdahl */
1987624
wikitext
text/x-wiki
<!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__
== Pilibhit-tígursfriðlandið ==
I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC)
: I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC)
== 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 ==
þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku?
Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis.
Hér er nánar um þann viðburð:
[[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]]
@salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC)
:Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/~2026-24148-9|~2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:~2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC)
:Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia]
:Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC)
::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC)
::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC)
: Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið.
--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC)
:Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC)
== Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. ==
Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra.
Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]].
Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC)
:Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC)
::Takk fyrir svarið.
::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC)
:::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC)
::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC)
:::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC)
::::::Oki. Þá gerum við það ekki.
::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC)
== Report concerning User:~2026-17683-2 ==
[[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC)
:{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC)
== Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. ==
Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu.
Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru:
Edda Björg Eyjólfsdóttir
Sverðið í steininum
Svampur Sveinsson
Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju.
[[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC)
:''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC)
== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==
Dear Wikimedia communities,
We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.
''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''
In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.
We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.
📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]
If you have questions about the project, please refer to the FAQs:
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]
''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''
''Stay connected and receive updates:''
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]
We look forward to collaborating with you and your community.
'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC)
<!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 -->
== Misvísandi upplýsingar ==
Góðan daginn.
Rak augun í eftirfarandi:
Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia":
''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.''
Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“
''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.'''''
Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf.
Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC)
: Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC)
== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026
Dear Wiki Community,
We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.
The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.
;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.
;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:
* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices
Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.
;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:
# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''
;Campaign Tools
The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:
* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.
Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''
;Learn More & Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.
;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.
Thank you and best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''
----
''Stay connected:''
[[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]
[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,
We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.
;About Wiki Loves Folklore
'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals
* Cultural festivals and celebrations
* Traditional attire and crafts
* Performing arts, music, and dance
* Everyday practices rooted in folk heritage
Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.
[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]]
; Host a Local Edition
As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture
* Engage new contributors in your community
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content
'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''
If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.
If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.
;Get in Touch
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:
* The project Talk pages
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''
We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.
Warm regards,
'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
</div>
[[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 -->
== Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir ==
það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi.
Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC)
: Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" />
</div>
19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 -->
== Úrelt orðanotkun ==
Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-49679-3|~2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:~2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC)
:Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC)
== Report concerning User:LI Mintian ==
[[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] – Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC)
== Report concerning User:~2026-92643-0 ==
[[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC)
== Þýddir kvikmyndatitlar ==
Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður.
Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC)
:Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC)
::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC)
:::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC)
::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC)
:::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC)
::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku.
::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC)
: Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC)
::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC)
:::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi.
:::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC)
::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC)
:::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC)
::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC)
:::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC)
== Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] ==
Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda.
=== 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" ===
Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]:
* Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi.
* Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima.
* Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna.
[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun.
Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]].
=== 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) ===
Tímaröð atburða 21. febrúar 2026:
# Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi.
# [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum.
# Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''.
# Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um.
Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð.
Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''.
Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi.
Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur.
=== Beiðni ===
# Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]].
# Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir.
# Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni.
Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC)
:Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC)
:@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst.
Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit:
@[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC)
Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru:
* '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu.
* '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða.
* '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum.
* '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir.
* '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima.
Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC)
:Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir.
:Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð.....
:Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi.
:Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert.
:Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC)
::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum.
::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi.
::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar.
::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC)
:Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður.
:WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar.
:Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning.
:WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær.
:WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er.
:Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana.
:Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast.
:Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC)
::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu.
::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra.
::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC)
'''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær:
# Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður).
# Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu.
# Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi.
# Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi.
Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur.
Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC)
:Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC)
:Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu.
:Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í.
:En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur.
:Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið:
:: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.''
:og
:: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna''
:Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.''
:Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang.
:Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC)
::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC)
::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn''
::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC)
== Report concerning User:Ormur12345 ==
[[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] – Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC)
== Tillaga um fjöldaeyðingu ==
Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC)
:Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC)
::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC)
:::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC)
:::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC)
:::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig.
:::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC)
::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC)
:::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC)
::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC)
== Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia ==
Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC)
: Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC)
:Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC)
== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==
<div lang="en" dir="ltr">
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].
We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community.
=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].
'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.
Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.
Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC)
<!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 -->
== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==
:Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC)
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}
Dear Wikipedians!
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.
The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.
🧩'''How to participate?'''
Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.
🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.
'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''
If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language.
Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge!
[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==
Hello everyone,
This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>).
'''The Change:'''<br />
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]].
We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.
'''What You Need To Do:'''<br />
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.
'''Deadline:'''<br />
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.
Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC)
<!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 -->
== Report concerning User:Nikkilasi ==
[[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC)
== Report concerning User:~2026-23045-73 ==
[[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] – Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0 on fire</span>]] [[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC)
== Report concerning User:~2026-22837-55 ==
[[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC)
== Request for comment (global AI policy) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC)
</bdi>
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 -->
== Report concerning User:~2026-25639-48 ==
[[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] – Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC)
== Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee ==
[[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].
Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur ==
Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC)
:Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC)
::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC)
== Report concerning User:~2026-33230-90 ==
[[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC)
== Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu ==
Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út.
En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka.
[[w:Category:Stubs|Category:Stubs]]
Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC)
:: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC)
:::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC)
:::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC)
:Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði.
:Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur.
:Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál.
:Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC)
::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC)
::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC)
:::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC)
::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC)
:Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC)
:Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC)
Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2?
Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"?
Tafla1
<syntaxhighlight lang=lua>
local conf = {
-- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur
{"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"},
}
</syntaxhighlight>
Tafla2
<syntaxhighlight lang=lua>
local conf = {
-- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur
{mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"},
}
</syntaxhighlight>
--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC)
:Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla.
:Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC)
=== Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana ===
Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka).
* [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur)
* [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi)
Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi.
[[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC)
== Þýðing á Module og TimedText nafnrými ==
Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt.
TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC)
:Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC)
:Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]].
:Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData).
:En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC)
:Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC)
:Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC)
== Þýða Documentation? ==
Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC)
:Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC)
::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC)
Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC)
:Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun.
:Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val.
:Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC)
::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC)
=== Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka ===
Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall).
'') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC)
:Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC)
::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC)
== Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður ==
Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu).
Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC)
=== Sýnidæmi og Prufudæmi ===
Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC)
:Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið.
:Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið.
:Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi.
:* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum.
:* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum.
:[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC)
::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC)
:Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum.
:Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin.
:Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC)
== Vélmenni og Þjarkur ==
Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''.
„Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC)
== Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? ==
Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/~2026-36329-72|~2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:~2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC)
:Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC)
::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-36329-72|~2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:~2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC)
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==
<bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC)
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="Message"/>
'''Legal & Safety Contacts'''
Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].
<section end="Message"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 -->
== WikiVerkefni ==
erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC)
:Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC)
:Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC)
::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC)
:::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC)
== Stubbaflokkar ==
Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC)
:Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC)
== Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) ==
Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC)
:Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk gin og brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC)
== Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] ==
Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC)
: The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC)
::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC)
:::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article.
:::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC)
::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC)
::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC)
::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull.
::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC)
:::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC)
::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC)
: The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC)
::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s>
::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC)
== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC)
</bdi>
<!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== Report concerning User:Sigurjón2013 ==
[[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC)
== Drög að grein & hagsmunaárekstur ==
Góðan dag,
Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!)
Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs.
kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC)
== Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ ==
Góðan daginn,
Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki.
Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli.
Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]]
<code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.
All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation.
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.
'''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC)
<!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 -->
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''
Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/>
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).
We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/>
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]]
The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''.
Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]
Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 -->
== Heimildir og tungumál ==
Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC)
:Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC)
== Report concerning User:~2026-52481-48 ==
[[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] – x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC)
== Orðabókarnefnd ==
Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC)
:Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC)
::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC)
:::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út ... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC)
:::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC)
::::Orðabók Háskóla Íslands fékkst aðallega við málsögurannsóknir (sögulegt orðasafn) og gerð sérhæfðra orðasafna. Það má sjá afrakstur þeirrar vinnu í dag á [https://malid.is], [https://idordabanki.arnastofnun.is] og [https://ritmalssafn.arnastofnun.is/]. Hún er nú hluti af [[Árnastofnun]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:59 (UTC)
:::::Ó, ég skil. Takk fyrir hjálpina þína! Jæja, ég geri ráð fyrir að Wikipedia-greinin mín um [[:de:Alexander Jóhannesson]] sé nú fullgerð. --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 16:31 (UTC)
== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''
Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.
The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/>
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.
Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 9. október 2026 kl. 09:28 (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 -->
== Report concerning User:SigurðurIngvarsson123 ==
[[Special:Contributions/SigurðurIngvarsson123|SigurðurIngvarsson123]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC)
: What vandalism? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 12. október 2026 kl. 16:26 (UTC)
::Sjá eyddar breytingar notanda. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 13. október 2026 kl. 06:05 (UTC)
== Report concerning User:~2026-55003-77 ==
[[Special:Contributions/~2026-55003-77|~2026-55003-77]] – Vandalism. Please check old tempaccounts and consider an IP block <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC)
== Report concerning User:~2026-55279-30 ==
[[Special:Contributions/~2026-55279-30|~2026-55279-30]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 15. október 2026 kl. 09:17 (UTC)
== Sniðmát fyrir Tímarit.is ==
Ég hef reglulega velt fyrir mér hvort það væri hægt að búa til sniðmát fyrir heimildir af Tímarit.is. Flestar heimildir sem ég set inn eru þaðan en vefheimildarsniðmátið gerir ekki ráð fyrir dagsetningu (bara ár og mánuð). Það er hægt að setja inn blaðsíðutal en það er ekki sjálfgefið. [[Notandi:Óli Gneisti|Óli Gneisti - lágmenningarfræðingur]] ([[Notandaspjall:Óli Gneisti|spjall]]) 19. október 2026 kl. 08:37 (UTC)
:Heimildasniðið [[Snið:Tímarit.is]] er til. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 19. október 2026 kl. 08:41 (UTC)
::Þarf að setja það alveg handvirkt inn eða er mér að yfirsjást eitthvað? [[Notandi:Óli Gneisti|Óli Gneisti - lágmenningarfræðingur]] ([[Notandaspjall:Óli Gneisti|spjall]]) 19. október 2026 kl. 17:26 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.
All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation.
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.
'''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 26. október 2026 kl. 14:00 (UTC)
<!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 -->
== Article guidance feature is ready to be set up for your Wikipedia ==
<div lang="en" dir="ltr">
Hello Wikipedians,
Apologies, this message is not in your language. {{int:Please-translate}}.
I'm writing on behalf of the Language and Product Localization team. The Article guidance feature is ready to be enabled on your Wikipedia. Administrators and interface administrators can turn on the feature through the <code>Special:CommunityConfiguration/ArticleGuidance</code> to expose it for editors to use it.
'''Background information'''
[[mw:Article guidance|Article guidance]] guides contributors when they start a new article, so they don't meet an empty page. It provides a start-up content structure for writing a particular topic at every stage of the article, as well as advice, community practices, and source recommendations. The feature is designed so that communities can fully customize that guidance shown to editors is the most relevant for their wikis and specific topics. We collaborated with a few communities to build and test the feature. Through their feedback and experiments, we improved the feature and validated that articles created through this workflow survive better on Wikipedia.
'''Setting up the feature'''
To ensure that this feature works as intended, you should do the following:
* [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:MessageGroupStats&language=fi&group=ext-articleguidance Translate the user interface] on translatewiki.net
* Create pages called outlines: These pages contain all the editing guidelines tailored for specific article topics that the feature will use. The guidance that editors see depends on the outlines available on your wiki. See [[simple:Wikipedia:Article Guidance|outlines examples in Simple English Wikipedia]] and the [[mw:Article guidance/How to create an outline|How to create an outline]] guide to learn and create outlines. A generic outline can also be created; this generic outline can be the fallback for all topics when no topic-specific outlines exist.
* We have also created a guide for administrators – [[mw:Article guidance/Community Configuration|Article guidance/Community Configuration]] – with instructions on the pre-configuration tasks. We recommend reading it before changing the settings in Community Configuration.
'''Our request'''
We encourage experienced editors to complete the above tasks and work with an admin to enable it. Please join the [https://discord.gg/R59wcJFuh outline creation support Discord server] to ask questions about outlines and get the help you need. Go to [[mw:Talk:Article guidance|this talk page]] to ask the team questions about this feature.
We look forward to seeing it used in your Wiki and the impact it will have on the number of created articles that survive in this Wikipedia. Thank you!
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 9. nóvember 2026 kl. 03:30 (UTC)
<!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox/AG_dark_launch_message_list_1&oldid=31275344 -->
== Ósk um yfirferð á ævisögugrein – Magnús M. Norðdahl ==
Ósk um yfirferð á ævisögugrein – Magnús M. Norðdahl
Ég hef útbúið drög að ævisögugrein um Magnús M. Norðdahl og sett þau í [[Notandi:Múrrinn/sandkassi|sandkassann minn]].
Ég er sjálfur viðfangsefni greinarinnar og vil upplýsa um þau hagsmunatengsl.
Ég óska eftir því að óháður Wikipedia-ritstjóri fari yfir greinina, meti heimildir hennar, hlutleysi og hvort hún uppfylli skilyrði fyrir birtingu sem sjálfstæð alfræðigrein.
Ég tek fúslega við athugasemdum og óska eftir aðstoð við birtingu greinarinnar ef hún uppfyllir kröfur Wikipedia.
Með fyrirfram þökk. [[Notandi:Múrrinn|Múrrinn]] ([[Notandaspjall:Múrrinn|spjall]]) 18. nóvember 2026 kl. 16:35 (UTC)
pyw3480hercz0anh973dltto156sel5
1987668
1987624
2026-11-19T11:24:59Z
LundiVidFlóann
122973
Nýr hluti: /* Ósk um mat á drögum að grein um Valerio Gargiulo */
1987668
wikitext
text/x-wiki
<!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__
== Pilibhit-tígursfriðlandið ==
I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC)
: I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC)
== 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 ==
þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku?
Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis.
Hér er nánar um þann viðburð:
[[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]]
@salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC)
:Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/~2026-24148-9|~2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:~2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC)
:Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia]
:Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC)
::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC)
::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC)
: Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið.
--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC)
:Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC)
== Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. ==
Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra.
Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]].
Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC)
:Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC)
::Takk fyrir svarið.
::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC)
:::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC)
::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC)
:::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC)
::::::Oki. Þá gerum við það ekki.
::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC)
== Report concerning User:~2026-17683-2 ==
[[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC)
:{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC)
== Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. ==
Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu.
Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru:
Edda Björg Eyjólfsdóttir
Sverðið í steininum
Svampur Sveinsson
Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju.
[[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC)
:''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC)
== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==
Dear Wikimedia communities,
We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.
''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''
In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.
We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.
📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]
If you have questions about the project, please refer to the FAQs:
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]
''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''
''Stay connected and receive updates:''
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]
We look forward to collaborating with you and your community.
'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC)
<!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 -->
== Misvísandi upplýsingar ==
Góðan daginn.
Rak augun í eftirfarandi:
Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia":
''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.''
Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“
''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.'''''
Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf.
Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC)
: Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC)
== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026
Dear Wiki Community,
We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.
The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.
;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.
;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:
* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices
Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.
;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:
# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''
;Campaign Tools
The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:
* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.
Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''
;Learn More & Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.
;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.
Thank you and best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''
----
''Stay connected:''
[[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]
[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,
We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.
;About Wiki Loves Folklore
'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals
* Cultural festivals and celebrations
* Traditional attire and crafts
* Performing arts, music, and dance
* Everyday practices rooted in folk heritage
Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.
[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]]
; Host a Local Edition
As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture
* Engage new contributors in your community
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content
'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''
If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.
If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.
;Get in Touch
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:
* The project Talk pages
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''
We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.
Warm regards,
'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
</div>
[[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 -->
== Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir ==
það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi.
Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC)
: Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" />
</div>
19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 -->
== Úrelt orðanotkun ==
Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-49679-3|~2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:~2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC)
:Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC)
== Report concerning User:LI Mintian ==
[[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] – Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC)
== Report concerning User:~2026-92643-0 ==
[[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC)
== Þýddir kvikmyndatitlar ==
Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður.
Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC)
:Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC)
::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC)
:::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC)
::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC)
:::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC)
::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku.
::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC)
: Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC)
::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC)
:::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi.
:::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC)
::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC)
:::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC)
::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC)
:::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC)
== Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] ==
Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda.
=== 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" ===
Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]:
* Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi.
* Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima.
* Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna.
[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun.
Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]].
=== 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) ===
Tímaröð atburða 21. febrúar 2026:
# Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi.
# [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum.
# Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''.
# Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um.
Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð.
Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''.
Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi.
Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur.
=== Beiðni ===
# Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]].
# Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir.
# Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni.
Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC)
:Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC)
:@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst.
Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit:
@[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC)
Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru:
* '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu.
* '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða.
* '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum.
* '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir.
* '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima.
Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC)
:Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir.
:Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð.....
:Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi.
:Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert.
:Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC)
::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum.
::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi.
::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar.
::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC)
:Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður.
:WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar.
:Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning.
:WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær.
:WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er.
:Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana.
:Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast.
:Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC)
::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu.
::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra.
::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC)
'''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær:
# Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður).
# Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu.
# Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi.
# Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi.
Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur.
Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC)
:Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC)
:Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu.
:Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í.
:En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur.
:Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið:
:: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.''
:og
:: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna''
:Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.''
:Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang.
:Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC)
::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC)
::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn''
::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC)
== Report concerning User:Ormur12345 ==
[[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] – Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC)
== Tillaga um fjöldaeyðingu ==
Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC)
:Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC)
::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC)
:::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC)
:::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC)
:::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig.
:::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC)
::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC)
:::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC)
::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC)
== Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia ==
Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC)
: Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC)
:Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC)
== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==
<div lang="en" dir="ltr">
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].
We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community.
=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].
'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.
Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.
Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC)
<!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 -->
== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==
:Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC)
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}
Dear Wikipedians!
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.
The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.
🧩'''How to participate?'''
Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.
🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.
'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''
If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language.
Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge!
[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==
Hello everyone,
This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>).
'''The Change:'''<br />
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]].
We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.
'''What You Need To Do:'''<br />
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.
'''Deadline:'''<br />
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.
Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC)
<!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 -->
== Report concerning User:Nikkilasi ==
[[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC)
== Report concerning User:~2026-23045-73 ==
[[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] – Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0 on fire</span>]] [[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC)
== Report concerning User:~2026-22837-55 ==
[[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC)
== Request for comment (global AI policy) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC)
</bdi>
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 -->
== Report concerning User:~2026-25639-48 ==
[[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] – Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC)
== Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee ==
[[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].
Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur ==
Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC)
:Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC)
::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC)
== Report concerning User:~2026-33230-90 ==
[[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC)
== Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu ==
Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út.
En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka.
[[w:Category:Stubs|Category:Stubs]]
Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC)
:: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC)
:::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC)
:::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC)
:Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði.
:Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur.
:Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál.
:Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC)
::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC)
::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC)
:::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC)
::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC)
:Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC)
:Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC)
Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2?
Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"?
Tafla1
<syntaxhighlight lang=lua>
local conf = {
-- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur
{"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"},
}
</syntaxhighlight>
Tafla2
<syntaxhighlight lang=lua>
local conf = {
-- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur
{mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"},
}
</syntaxhighlight>
--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC)
:Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla.
:Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC)
=== Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana ===
Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka).
* [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur)
* [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi)
Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi.
[[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC)
== Þýðing á Module og TimedText nafnrými ==
Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt.
TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC)
:Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC)
:Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]].
:Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData).
:En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC)
:Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC)
:Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC)
== Þýða Documentation? ==
Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC)
:Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC)
::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC)
Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC)
:Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun.
:Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val.
:Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC)
::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC)
=== Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka ===
Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall).
'') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC)
:Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC)
::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC)
== Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður ==
Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu).
Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC)
=== Sýnidæmi og Prufudæmi ===
Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC)
:Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið.
:Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið.
:Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi.
:* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum.
:* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum.
:[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC)
::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC)
:Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum.
:Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin.
:Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC)
== Vélmenni og Þjarkur ==
Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''.
„Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC)
== Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? ==
Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/~2026-36329-72|~2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:~2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC)
:Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC)
::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-36329-72|~2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:~2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC)
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==
<bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC)
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="Message"/>
'''Legal & Safety Contacts'''
Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].
<section end="Message"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 -->
== WikiVerkefni ==
erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC)
:Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC)
:Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC)
::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC)
:::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC)
== Stubbaflokkar ==
Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC)
:Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC)
== Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) ==
Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC)
:Sæll Halli, takk fyrir að gefa þér tíma til að bíða eftir að óháðir notendur fari yfir greinina þína. Það hefur verið lögð vinna í greinina og að læra á að tæknilegar ritreglur en því miður er hún að megni til efni sem passar ekki á wikipedia, hún er eins og auglýsing fyrir ákveðnar áfengistegundir og það er alls ekki viðeigandi á Wikipedia. Ég fór yfir greinina og það eina sem ég myndi segja að væri viðeigandi af þeim upplýsingum sem koma fram í greininni sem þú hefur skrifað er þetta: "Eimverk (Eimverk Distillery) er eimingarverksmiðja staðsett í Garðabæ sem framleiðir viskí úr íslensku byggi. Auk viskís framleiðir Eimverk gin og brennivín." Það ættu líka að koma fram upplýsingar um hvenær verksmiðjan hóf starfsemi og um fyrirtækið (þ.e. nafn eins og það er í fyrirtækjaskrá) sem stendur að rekstrinum. Það er áhugavert hvenær fyrst var eimað viskí á Íslandi og ýmislegt í kringum slíka eimun en það ætti að vera í sérstakri grein sem fjallaði um eimun áfengis og einn undirkafli í þeirri grein gæti verið slík iðja á Íslandi. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 10. september 2026 kl. 12:25 (UTC)
== Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] ==
Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC)
: The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC)
::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC)
:::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article.
:::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC)
::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC)
::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC)
::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull.
::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC)
:::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC)
::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC)
: The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC)
::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s>
::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC)
== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC)
</bdi>
<!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== Report concerning User:Sigurjón2013 ==
[[Special:Contributions/Sigurjón2013|Sigurjón2013]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 28. júlí 2026 kl. 13:16 (UTC)
== Drög að grein & hagsmunaárekstur ==
Góðan dag,
Ég gerði drög að grein um hugveituna Vörðu [[https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:Councilgem/Var%C3%B0a]], en sem aðstandandi er hagsmunaárekstur og því ekki eðlilegt að ég geri hana að alvöru síðu (skilst mér!)
Myndi þiggja ef einhver hefur tíma yfirferð og færslu í alvöru síðu. Get gert sjálfur en vil ekki sökum hagsmunaáreksturs.
kv. [[Notandi:Councilgem|Councilgem]] ([[Notandaspjall:Councilgem|spjall]]) 20. ágúst 2026 kl. 08:59 (UTC)
== Ósk um yfirferð og eyðingu greinarinnar „Skúlason ehf“ ==
Góðan daginn,
Ég hef lagt fram rökstudda beiðni á spjallsíðu greinarinnar „Skúlason ehf“ um að greinin verði tekin til eyðingar. Greinin fjallar um eldra og óskylt fyrirtæki með sama heiti og getur ranglega tengt núverandi Skúlason ehf., kt. 500920-1220, við alvarlegar ásakanir sem tengjast því ekki.
Ég er eigandi núverandi fyrirtækis og hef gert skýrt grein fyrir tengslum mínum. Ég óska eftir að óháður ritstjóri eða möppudýr fari yfir beiðnina og hefji formlegt eyðingarferli.
Umræðan er hér: [[Spjall:Skúlason ehf|https://is.wikipedia.org/wiki/Spjall:Sk%C3%BAlason_ehf]]
<code><nowiki>~~~~</nowiki></code> [[Notandi:Arnithorskulason|Arnithorskulason]] ([[Notandaspjall:Arnithorskulason|spjall]]) 21. ágúst 2026 kl. 10:54 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.
All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation.
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.
'''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15. september 2026 kl. 12:58 (UTC)
<!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 -->
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''
Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/>
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).
We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/>
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]]
The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''.
Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]
Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22. september 2026 kl. 15:16 (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 -->
== Heimildir og tungumál ==
Eru heimildir á öðrum tungumálum en íslensku og ensku leyfilegar? Á sama hátt, er það sanngjarnt að koma hingað meiri upplýsingum um erlendar hluti? (Fyrirgefðu ef ég hljóma hugsjónarík.) [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 19:51 (UTC)
:Heimildir mega vera á hvaða tungumáli sem er. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 23. september 2026 kl. 22:10 (UTC)
== Report concerning User:~2026-52481-48 ==
[[Special:Contributions/~2026-52481-48|~2026-52481-48]] – x-wiki vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 29. september 2026 kl. 06:35 (UTC)
== Orðabókarnefnd ==
Halló! Í greininni um [[Alexander Jóhannesson]] er minnst á "Orðabókarnefnd". Hvaða orðabók er hér átt við? Bestu kveðjur frá Sviss, --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 6. október 2026 kl. 08:39 (UTC)
:Líklega er átt við orðabók Háskóla Íslands. Hún var með þriggja manna stjórn sem var skipuð málfræðingum. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:24 (UTC)
::[https://timarit.is/page/1269610 Hér] kemur fram að nefndin var skipuð 1946. Sæti í henni áttu Alexander Jóhannesson, Einar Ól. Sveinsson og Þorkell Jóhannesson. Starfsmenn orðabókarinnar voru Jakob Benediktsson, Ásgeir Blöndal Magnússon og Árni Kristjánsson. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 6. október 2026 kl. 10:28 (UTC)
:::Takk fyrir! Ég hef síðan lesið í formála að ''Etymologisches isländisches Wörterbuch'' eftir Alexander Jóhannesson að stórfræðiorðabók á íslensku hafi verið í undirbúningi á þeim tíma. Frá sjónarhóli ársins 1956 var gert ráð fyrir að hún yrði gefin út innan tíu til fimmtán ára. En að því er virðist kom hún aldrei út ... [[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 07:40 (UTC)
:::Eða veit einhver meira um "Orðabók Háskóla Íslands"? --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:45 (UTC)
::::Orðabók Háskóla Íslands fékkst aðallega við málsögurannsóknir (sögulegt orðasafn) og gerð sérhæfðra orðasafna. Það má sjá afrakstur þeirrar vinnu í dag á [https://malid.is], [https://idordabanki.arnastofnun.is] og [https://ritmalssafn.arnastofnun.is/]. Hún er nú hluti af [[Árnastofnun]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 7. október 2026 kl. 15:59 (UTC)
:::::Ó, ég skil. Takk fyrir hjálpina þína! Jæja, ég geri ráð fyrir að Wikipedia-greinin mín um [[:de:Alexander Jóhannesson]] sé nú fullgerð. --[[Notandi:Freigut|Freigut]] ([[Notandaspjall:Freigut|spjall]]) 7. október 2026 kl. 16:31 (UTC)
== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''
Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.
The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/>
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.
Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 9. október 2026 kl. 09:28 (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 -->
== Report concerning User:SigurðurIngvarsson123 ==
[[Special:Contributions/SigurðurIngvarsson123|SigurðurIngvarsson123]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC)
: What vandalism? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 12. október 2026 kl. 16:26 (UTC)
::Sjá eyddar breytingar notanda. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 13. október 2026 kl. 06:05 (UTC)
== Report concerning User:~2026-55003-77 ==
[[Special:Contributions/~2026-55003-77|~2026-55003-77]] – Vandalism. Please check old tempaccounts and consider an IP block <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 12. október 2026 kl. 14:46 (UTC)
== Report concerning User:~2026-55279-30 ==
[[Special:Contributions/~2026-55279-30|~2026-55279-30]] – Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 15. október 2026 kl. 09:17 (UTC)
== Sniðmát fyrir Tímarit.is ==
Ég hef reglulega velt fyrir mér hvort það væri hægt að búa til sniðmát fyrir heimildir af Tímarit.is. Flestar heimildir sem ég set inn eru þaðan en vefheimildarsniðmátið gerir ekki ráð fyrir dagsetningu (bara ár og mánuð). Það er hægt að setja inn blaðsíðutal en það er ekki sjálfgefið. [[Notandi:Óli Gneisti|Óli Gneisti - lágmenningarfræðingur]] ([[Notandaspjall:Óli Gneisti|spjall]]) 19. október 2026 kl. 08:37 (UTC)
:Heimildasniðið [[Snið:Tímarit.is]] er til. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 19. október 2026 kl. 08:41 (UTC)
::Þarf að setja það alveg handvirkt inn eða er mér að yfirsjást eitthvað? [[Notandi:Óli Gneisti|Óli Gneisti - lágmenningarfræðingur]] ([[Notandaspjall:Óli Gneisti|spjall]]) 19. október 2026 kl. 17:26 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.
All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation.
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.
'''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 26. október 2026 kl. 14:00 (UTC)
<!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 -->
== Article guidance feature is ready to be set up for your Wikipedia ==
<div lang="en" dir="ltr">
Hello Wikipedians,
Apologies, this message is not in your language. {{int:Please-translate}}.
I'm writing on behalf of the Language and Product Localization team. The Article guidance feature is ready to be enabled on your Wikipedia. Administrators and interface administrators can turn on the feature through the <code>Special:CommunityConfiguration/ArticleGuidance</code> to expose it for editors to use it.
'''Background information'''
[[mw:Article guidance|Article guidance]] guides contributors when they start a new article, so they don't meet an empty page. It provides a start-up content structure for writing a particular topic at every stage of the article, as well as advice, community practices, and source recommendations. The feature is designed so that communities can fully customize that guidance shown to editors is the most relevant for their wikis and specific topics. We collaborated with a few communities to build and test the feature. Through their feedback and experiments, we improved the feature and validated that articles created through this workflow survive better on Wikipedia.
'''Setting up the feature'''
To ensure that this feature works as intended, you should do the following:
* [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:MessageGroupStats&language=fi&group=ext-articleguidance Translate the user interface] on translatewiki.net
* Create pages called outlines: These pages contain all the editing guidelines tailored for specific article topics that the feature will use. The guidance that editors see depends on the outlines available on your wiki. See [[simple:Wikipedia:Article Guidance|outlines examples in Simple English Wikipedia]] and the [[mw:Article guidance/How to create an outline|How to create an outline]] guide to learn and create outlines. A generic outline can also be created; this generic outline can be the fallback for all topics when no topic-specific outlines exist.
* We have also created a guide for administrators – [[mw:Article guidance/Community Configuration|Article guidance/Community Configuration]] – with instructions on the pre-configuration tasks. We recommend reading it before changing the settings in Community Configuration.
'''Our request'''
We encourage experienced editors to complete the above tasks and work with an admin to enable it. Please join the [https://discord.gg/R59wcJFuh outline creation support Discord server] to ask questions about outlines and get the help you need. Go to [[mw:Talk:Article guidance|this talk page]] to ask the team questions about this feature.
We look forward to seeing it used in your Wiki and the impact it will have on the number of created articles that survive in this Wikipedia. Thank you!
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 9. nóvember 2026 kl. 03:30 (UTC)
<!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox/AG_dark_launch_message_list_1&oldid=31275344 -->
== Ósk um yfirferð á ævisögugrein – Magnús M. Norðdahl ==
Ósk um yfirferð á ævisögugrein – Magnús M. Norðdahl
Ég hef útbúið drög að ævisögugrein um Magnús M. Norðdahl og sett þau í [[Notandi:Múrrinn/sandkassi|sandkassann minn]].
Ég er sjálfur viðfangsefni greinarinnar og vil upplýsa um þau hagsmunatengsl.
Ég óska eftir því að óháður Wikipedia-ritstjóri fari yfir greinina, meti heimildir hennar, hlutleysi og hvort hún uppfylli skilyrði fyrir birtingu sem sjálfstæð alfræðigrein.
Ég tek fúslega við athugasemdum og óska eftir aðstoð við birtingu greinarinnar ef hún uppfyllir kröfur Wikipedia.
Með fyrirfram þökk. [[Notandi:Múrrinn|Múrrinn]] ([[Notandaspjall:Múrrinn|spjall]]) 18. nóvember 2026 kl. 16:35 (UTC)
== Ósk um mat á drögum að grein um Valerio Gargiulo ==
Sæl öll.
Ég hef sett drög að grein um Valerio Gargiulo í sandkassann minn. Ég er sjálfur viðfangsefni greinarinnar og óska því eftir óháðu mati áður en lengra er haldið.
Teljið þið að heimildirnar í drögunum nægi til að réttlæta sjálfstæða grein á Wikipediu? Ég þigg einnig ábendingar um heimildir og hlutleysi textans.
Drögin eru hér: https://is.wikipedia.org/wiki/Notandi:LundiVidFl%C3%B3ann/sandkassi
Takk fyrir. [[Notandi:LundiVidFlóann|LundiVidFlóann]] ([[Notandaspjall:LundiVidFlóann|spjall]]) 19. nóvember 2026 kl. 11:24 (UTC)
9s7a7tiogby5jn8w3mm1nlyobg2816j
19. nóvember
0
2721
1987663
1979703
2026-11-19T09:33:09Z
TKSnaevarr
53243
/* Atburðir */
1987663
wikitext
text/x-wiki
{{Dagatal|nóvember}}
'''19. nóvember''' er 323. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (324. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 42 dagar eru eftir af árinu.
== Atburðir ==
* [[461]] - [[Hilarus]] varð páfi.
* 461 - [[Libíus Severus]], rómverskur öldungaráðsmaður, var skipaður keisari Vestrómverska ríkisins af Ricimer. Ricimer var hinn raunverulegi stjórnandi ríkisins alla valdatíð Severusar.
* [[1493]] - [[Kristófer Kólumbus]] kom til [[Púertó Ríkó]] og gerði tilkall til eyjarinnar fyrir hönd Spánar.
* [[1523]] - Giulio di Giuliano de' Medici varð [[Klemens 7.]] páfi.
* [[1594]] - [[Hvítá (Árnessýslu)|Hvítá í Árnessýslu]] þornaði upp á tveimur stöðum í stormi og var gengið þurrum fótum út í hólma í ánni segir [[Skarðsárannáll]].
* [[1608]] - [[Matthías keisari|Matthías]] var krýndur [[Ungverjalandskonungur]] í [[Presbourg]].
* [[1614]] - [[Umsátrið um Ósaka]] hófst í Japan.
* [[1831]] - [[Stóra-Kólumbía]] var leyst upp og til urðu ríkin [[Kólumbía]], [[Venesúela]] og [[Ekvador]].
* [[1863]] - [[Þrælastríðið]]: [[Abraham Lincoln]] flutti [[Gettysborgarávarpið]] við vígslu hermannagrafreits í [[Gettysburg]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]].
* [[1875]] - Stytta af [[Bertel Thorvaldsen]] eftir hann sjálfan var afhjúpuð á Austurvelli á 105 ára afmæli Thorvaldsens. Styttan var flutt í Hljómskálagarðinn 1931.
* [[1875]] - [[Thorvaldsensfélagið]] var stofnað í Reykjavík. Stofnendur voru 24 konur og er þetta elsta kvenfélag í Reykjavík.
* [[1899]] - [[Fríkirkja|Fríkirkjusöfnuður]] var stofnaður í Reykjavík.
* [[1919]] - [[Félag íslenskra hjúkrunarkvenna]] var stofnað.
* [[1944]] - [[Héraðssamband Strandamanna]] var stofnað.
* [[1946]] - [[Ísland]] gerðist aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]].
* [[1959]] - [[Auður Auðuns]] var kjörin borgarstjóri í Reykjavík með [[Geir Hallgrímsson|Geir Hallgrímssyni]]. Hún gegndi þessu embætti í tæplega eitt ár, fyrst kvenna.
* [[1959]] - Forsætisráðherra Íslands, [[Emil Jónsson]], baðst lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt.
* [[1967]] - Herinn gerði byltingu í [[Malí]] og herforingjastjórn tók við völdum.
* [[1967]] - [[Ólafsvíkurkirkja]] var vígð.
* [[1974]] - [[Geirfinnur Einarsson]] hvarf í Keflavík og hófst þá Guðmundar- og [[Geirfinnsmálið]] svonefnda.
* [[1977]] - [[Anwar Sadat]] varð fyrsti arabaleiðtoginn sem fór í opinbera heimsókn til [[Ísrael]].
* [[1977]] - Flugvél frá [[TAP]] hrapaði á flugvellinum í [[Madeira]] með þeim afleiðingum að 131 fórst.
* [[1978]] - Fyrsta [[Take Back the Night]]-gangan fór fram í San Francisco.
* [[1983]] - Fyrsta bjórkráin, [[Gaukur á Stöng]], var opnuð í Reykjavík en bjór var ekki leyfður og var því selt svonefnt [[bjórlíki]] þar til 1. mars 1989.
* [[1983]] - Sjö ungir Georgíubúnar reyndu að ræna [[Aeroflot-flug 6833|Aeroflot-flugi 6833]]. Átta létust.
* [[1984]] - Röð sprenginga í eldsneytisgeymum [[Pemex]] í Mexíkóborg leiddi til dauða yfir 500 manna.
* [[1985]] - [[Ronald Reagan]] og [[Mikhaíl Gorbatsjev]] hittust í fyrsta sinn í Genf í Sviss.
* [[1989]] - [[Tilvera, samtök um ófrjósemi]] var stofnuð á Íslandi.
* [[1995]] - Bandaríska teiknimyndin ''[[Leikfangasaga]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum.
* [[1996]] - Geimskutlan ''[[Columbia (geimskutla)|Columbia]]'' lauk við lengstu geimferð Geimskutluáætlunarinnar, 17 daga og 15 tíma.
* [[1997]] - Fyrsta sjöburafæðingin þar sem öll börnin lifðu átti sér stað í [[Des Moines]] í Iowa.
* [[1998]] - Dvergplánetan [[19521 Chaos]] var uppgötvuð utan við sporbaug Plútós.
* [[2002]] - Gríska olíuflutningaskipið ''[[Prestige]]'' brotnaði í tvennt og sökk undan strönd [[Galisía|Galisíu]]. 76.000 m³ af olíu láku út sem var versta [[umhverfisslys]] í sögu Spánar og Portúgals.
* [[2003]] - [[George W. Bush]] hélt í opinbera heimsókn til [[Bretland]]s og var boðið í [[Buckingham-höll]] af [[Elísabet 2.|Elísabetu 2.]], fyrstum Bandaríkjaforseta frá 1918.
<onlyinclude>
* [[2006]] - Leikjatölvan [[Wii]] frá Nintendo kom út í Bandaríkjunum.
* [[2006]] - Fréttastofur danska sjónvarpsins [[DR]] voru fluttar í [[DR Byen]] á Amager.
* [[2007]] - Íslenska torrentvefnum [[Istorrent|Torrent.is]] var lokað.
* [[2008]] - Claudia Castillo frá Spáni varð fyrst til að fá græddan í sig [[barki|barka]] gerðan með [[vefjatækni]] af [[Paolo Macchiarini]].
* [[2010]] - Óeirðir brutust út í [[Port-au-Prince]] vegna ásakana um að friðargæsluliðar Sþ hefðu breitt út [[kólera|kóleru]].
* [[2010]] - [[Jan Mayen]] var gert að friðlandi.
* [[2014]] - 150 cm snjór féll á skömmum tíma við [[Buffalo]] í New York-fylki í Bandaríkjunum.
* [[2019]] – [[Google]] gaf út leikjaþjónustuna [[Stadia]].
* [[2020]] - [[Brereton-skýrslan]] um stríðsglæpi í [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|stríðinu í Afganistan]] kom út.
* [[2022]] - Ekkert kosningabandalag náði meirihluta í [[þingkosningar í Malasíu 2022|þingkosningum í Malasíu]] í fyrsta skipti í sögu landsins.
* [[2023]] - [[Javier Milei]] var kjörinn forseti Argentínu.</onlyinclude>
== Fædd ==
* [[1413]] - [[Friðrik 2. af Brandenborg|Friðrik 2.]], kjörfursti af Brandenborg (d. [[1471]]).
* [[1600]] - [[Karl 1. Englandskonungur]] (d. [[1649]]).
* [[1770]] - [[Bertel Thorvaldsen]], myndhöggvari (d. [[1844]]).
* [[1823]] - [[Eiríkur á Brúnum|Eiríkur Ólafsson]] á Brúnum, íslenskur bóndi og mormóni (d. [[1900]]).
* [[1831]] - [[James Garfield]], forseti Bandaríkjanna (d. [[1881]]).
* [[1917]] - [[Indira Gandhi]], forsætisráðherra Indlands (d. [[1984]]).
* [[1925]] - [[Zygmunt Bauman]], pólskur félagsfræðingur (d. [[2017]]).
* [[1933]] - [[Larry King]], bandarískur þáttastjórnandi (d. [[2021]]).
* [[1948]] - [[Halldór Halldórsson (stærðfræðingur)|Halldór Halldórsson]], íslenskur stærðfræðingur.
* [[1951]] - [[Mihai Ghimpu]], moldóvskur stjórnmálamaður.
* [[1954]] - [[Abd al-Fattah as-Sisi]], forseti Egyptalands.
* [[1958]] - [[Guðmundur Jónsson (forstöðumaður)|Guðmundur Jónsson]], forstöðumaður meðferðarheimilisins Byrgisins.
* [[1959]] - [[Allison Janney]], bandarísk leikkona.
* [[1960]] - [[Pétur Eggerz]], íslenskur leikari.
* [[1961]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona.
* [[1962]] - [[Jodie Foster]], bandarísk leikkona.
* [[1966]] - [[Ragnheiður Runólfsdóttir]], íslensk sundkona.
* [[1970]] - [[Hreiðar Már Sigurðsson]], íslenskur viðskiptafræðingur.
* [[1976]] - [[Jack Dorsey]], stofnandi [[X (samfélagsmiðill)|Twitter]].
* [[1977]] - [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra Danmerkur.
* [[1980]] - [[Yipsi Moreno]], kúbverskur sleggjukastari.
* [[1986]] - [[Dayron Robles]], kúbverskur grindahlaupari.
* [[1988]] - [[Xavier Barachet]], franskur handknattleiksmaður.
* [[1989]] - [[Joanne Dabugsii]], míkrónesískur körfuknattleiksmaður.
* [[1992]] - [[James Tarkowski]], enskur knattspyrnumaður.
== Dáin ==
* [[1557]] - [[Bona Sforza]], drottning Póllands (f. [[1494]]).
* [[1626]] - [[Ernst von Mansfeld]], þýskur herforingi (f. um 1580).
* [[1665]] - [[Nicolas Poussin]], franskur listmálari (f. [[1594]]).
* [[1672]] - [[John Wilkins]], enskur dulmálsfræðingur (f. [[1614]]).
* [[1682]] - [[Róbert Rínarfursti]], þýskur herforingi (f. [[1619]]).
* [[1703]] - [[Maðurinn með járngrímuna]] dó í Bastillunni.
* [[1796]] - [[Þorkell Fjeldsted]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1740]]).
* [[1828]] - [[Franz Schubert]], austurrískt tónskáld (f. [[1797]]).
* [[1942]] - [[Bruno Schulz]], pólskur rithöfundur (f. [[1892]]).
* [[1965]] - [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]], íslenskur biskup (f. [[1881]]).
* [[1967]] - [[Casimir Funk]], pólskur lífefnafræðingur (f. [[1884]]).
* [[1982]] - [[Erving Goffman]], kanadískur félagsfræðingur (f. [[1922]]).
* [[2005]] - [[Erik Balling]], danskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1924]]).
* [[2017]] - [[Charles Manson]], bandarískur fjöldamorðingi (f. [[1934]]).
* [[2023]] - [[Rosalynn Carter]], bandarísk forsetafrú (f. [[1927]]).
== Hátíðisdagar ==
* [[Alþjóða klósettstofnunin|Alþjóðlegi klósettdagurinn]].
{{Mánuðirnir}}
[[Flokkur:Nóvember]]
2zp3h0jhwqca7wsck65m0byydov34jj
Alþjóðlega hljóðstafrófið
0
3486
1987637
1887687
2026-11-18T22:15:26Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987637
wikitext
text/x-wiki
{{Fyrir|lista yfir algengustu stafi hljóðstafrófins|Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið}}
'''Alþjóðlega hljóðstafrófið''' eða '''alþjóðlega hljóðritunarstafrófið''' ([[enska]]: International Phonetic Alphabet'', skammstafað '''IPA''') ''er sérstakt stafróf sem er sérstaklega hannað til að lýsa öllum [[hljóð]]um mannlegs máls til hljóðritunar. Það var að frumkvæði [[Alþjóðlega hljóðfræðifélagið|Alþjóðlega hljóðfræðifélagsins]] ([[enska]]: International Phonetic Association) árið [[1886]] sem málvísindamenn hófu að þróa samræmt hljóðritunarstafróf. Nú til dags nýtist það [[málvísindi|málvísindamönnum]], [[talmeinafræði]]ngum, [[söngvari|söngvurum]] og [[leikari|leikurum]] svo fátt eitt sé nefnt.
Með alþjóðlega hljóðstafrófinu er leitast við að lýsa áþreifanlegum eiginleikum mælts máls, þá [[hljóðan|hljóðönum]], [[hljómfall]]i og niðurgreiningu í [[orð]] og [[atkvæði]]. Því eru þó takmörk sett þegar kemur að smæstu smáatriðum, en reynt hefur verið að auka á notagildi þess með viðbótartáknum.
Þau grunntákn sem stuðst er við í alþjóðlega hljóðstafrófinu eru [[stafur|stafir]] og [[sérmerki]]. Hægt er að hljóðrita af mismikilli nákvæmni og stöðugt er unnið að því að bæta nákvæmni stafrófsins. Alþjóðlega hljóðfræðifélagið bætir við, fjarlægir og breytir táknum eftir þörf. Núorðið eru stafirnir alls 107, sérmerkin 52 og hljómfallstákn fjögur í stafrófinu.
== Sérhljóð ==
{{Sérhljóðatafla}}
== Samhljóð ==
{{Samhljóðatafla}}
== Tengt efni ==
*[[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|Listi yfir algengustu stafi hljóðstafrófins.]]
*[https://web.archive.org/web/20150904041149/http://smu-facweb.smu.ca/~s0949176/sammy/ Vefsíða sem sýnir stöðu tungu og munns fyrir hin ýmsu hljóð]
[[Flokkur:Hljóðfræði]]
id97v77dh9kya7jo35zjvzle4f3uy5q
Kína
0
3679
1987648
1987469
2026-11-19T03:15:45Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987648
wikitext
text/x-wiki
{{aðgreiningartengill|Kína (aðgreining)}}
{{land
| nafn = Alþýðulýðveldið Kína
| nafn_í_eignarfalli = Kína
| nafn_á_frummáli = 中华人民共和国<br/>Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó
| fáni = Flag of the People's Republic of China.svg
| skjaldarmerki = 中華人民共和國國徽.svg
| þjóðsöngur = [[Mars sjálfboðaliðanna]]
| staðsetningarkort = CHN_orthographic.svg
| höfuðborg = [[Peking]]
| tungumál = [[Kínverska]]
| stjórnarfar = [[Flokksræði]]
| titill_leiðtoga1 = [[Forseti Alþýðulýðveldisins Kína|Forseti]]
| titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Alþýðulýðveldisins Kína|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Xi Jinping]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Li Qiang]]
| staða = Sjálfstæði
| atburður1 = [[Qin-veldið|Fyrsta keisaraveldið]]
| dagsetning1 = 221 f.o.t.
| atburður2 = [[Lýðveldið Kína (1912–1949)|Lýðveldið Kína]]
| dagsetning2 = 1. janúar 1912
| atburður3 = [[Alþýðulýðveldið Kína]]
| dagsetning3 = 1. október 1949
| flatarmál = 9.596.961
| stærðarsæti = 4
| hlutfall_vatns = 2,8
| fólksfjöldi = 1.408.280.000
| mannfjöldaár = 2024
| mannfjöldasæti = 2
| íbúar_á_ferkílómetra = 147
| VLF = 40.716
| VLF_ár = 2025
| VLF_sæti = 1
| VLF_á_mann = 28.978
| VLF_á_mann_sæti = 72
| VÞL = {{hækkun}} 0.797
| VÞL_ár = 2023
| VÞL_sæti = 78
| gjaldmiðill = [[Renminbi]] ''(júan)''
| tímabelti = [[UTC+8]]
| tld = cn
| símakóði = 86
}}
'''Alþýðulýðveldið Kína''' ([[kínverska]]: 中华人民共和国; [[pinyin]]: ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'') nær yfir megnið af því [[Kína (menningarsvæði)|svæði]] sem í menningarlegu, landfræðilegu og sögulegu samhengi hefur verið kallað [[Kína]] (中国 ''Zhōngguó'' „Miðríkið“). Allt frá stofnun þess árið 1949 hefur ríkið verið undir stjórn [[Kommúnistaflokkur Kína|Kommúnistaflokks Kína]]. Það er [[Listi yfir lönd eftir mannfjölda|annað fjölmennasta ríki veraldar]] með yfir 1,4 milljarða íbúa sem flestir teljast til [[Hankínverjar|Hankínverja]].<ref>{{Vísindavefurinn|6165|Getið þið sagt mér allt um Kína, helst sem fyrst?|höfundur=Sigrún Harðardóttir|dags=1.9.2006}}</ref> Það er stærsta ríki [[Austur-Asía|Austur-Asíu]] að flatarmáli og það fjórða stærsta í heiminum. Ríkið á landamæri að fjórtán ríkjum: [[Afganistan]], [[Bútan]], [[Indland]]i, [[Kasakstan]], [[Kirgistan]], [[Laos]], [[Mongólía|Mongólíu]], [[Mjanmar]], [[Nepal]], [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]], [[Pakistan]], [[Rússland]]i, [[Tadsíkistan]] og [[Víetnam]]. Höfuðborgin er [[Peking]], en [[Sjanghaí]] er stærsta borgin og fjármálamiðstöð landsins.
Alþýðulýðveldið gerir tilkall til [[Taívan]] og nærliggjandi eyja sem í raun lúta þó stjórn [[Lýðveldið Kína|Lýðveldisins Kína]]. Hugtakið „meginland Kína“ er stundum notað til að lýsa Alþýðulýðveldinu og þá eru [[Hong Kong]] og [[Makaó]] yfirleitt ekki talin með sökum sérstöðu þeirra. Einnig gengur þessi hluti Kína undir nafninu „Rauða Kína“, yfirleitt á meðal andstæðinga eða gagnrýnenda þess. Þar sem Alþýðulýðveldið ræður yfir yfirgnæfandi meirihluta sögulegs landsvæðis Kínverja er það í daglegu tali yfirleitt einfaldlega kallað Kína og Lýðveldið Kína einfaldlega Taívan.
Kína er oft talið ein af sex [[vagga siðmenningar|vöggum siðmenningar]] í heiminum. Menn tóku að setjast þar að á [[fornsteinöld]]. Seint á [[2. árþúsundið f.Kr.|2. árþúsundinu f.o.t.]] komu fyrstu konungsríkin fram í árdal [[Gulá]]r. Frá 8. til 3. aldar f.o.t. dróst [[Zhou-veldið]] saman um leið og ný tegund stjórnsýslu og hernaðartækni litu dagsins ljós. Á þeim tíma hófst klassíska tímabilið í [[klassískar kínverskar bókmenntir|bókmenntum]], [[kínversk heimspeki|heimspeki]] og [[kínversk sagnaritun|sagnaritun]]. Árið 221 f.o.t. var Kína sameinað undir [[Keisari Kína|keisara]] sem markar upphaf kínverskra keisaravelda sem telja meðal annars [[Qin-veldið]], [[Hanveldið]], [[Tangveldið]], [[Júanveldið]], [[Mingveldið]] og [[Tjingveldið]]. Kínversk menning blómstraði og hafði mikil áhrif á heimshlutann með útbreiðslu [[byssupúður]]s, [[pappír]]sgerðar, [[Silkivegurinn|Silkiveginum]], og [[Kínamúrinn|Kínamúrnum]]. Seint á 19. öld tóku Evrópuveldin að sækjast eftir aðstöðu í Kína og neyddu keisarastjórnina til að veita sér heimild til að koma þar upp aðstöðu. Eftir áratuga hnignunarskeið var Tjingveldinu steypt af stóli í [[Xinhai-byltingin|Xinhai-byltingunni]] 1911 og [[Lýðveldið Kína (1912-1949)|Lýðveldið Kína]] var stofnað árið eftir.
Undir stjórn [[Beiyang-stjórnin|Beiyang-stjórarinnar]] var landið óstöðugt og klofnaði á endanum á [[Stríðsherratímabilið|Stríðsherratímabilinu]]. Því tímabili lauk þegar her [[Kuomintang]] sameinaði landið á ný eftir [[Norðurför Kuomintang|Norðurförina]]. [[Kínverska borgarastyrjöldin]] hófst árið 1927 þegar her Kuomintang framdi [[Sjanghaífjöldamorðin|fjöldamorð]] á meðlimum Kínverska kommúnistaflokksins. Kommúnistar hófu þá skæruhernað gegn [[stjórn þjóðernissinna]] undir forystu Kuomintang. Þegar [[Japan]]ar gerðu innrás í Kína árið 1937, mynduðu kommúnistar, undir forystu [[Mao Zedong]], og Kuomintang, bandalag til að berjast gegn Japönum. [[Annað stríð Kína og Japans]] endaði með sigri Kínverja, en kommúnistar og Kuomintang hófu borgarastríðið á ný um leið og Japanar hörfuðu. Árið 1949 tryggðu kommúnistar sér yfirráð yfir stærstum hluta landsins og lýstu yfir stofnun [[Alþýðulýðveldi]]sins Kína. Stjórn Kuomintang hörfaði til eyjunnar Taívan. Landið var því klofið og [[Tvö Kína|báðar stjórnirnar]] gerðu tilkall til þess að teljast eina lögmæta stjórn landsins. Eftir jarðaumbætur í upphafi fóru tilraunir kommúnista til að koma á efnahagsstjórn í anda sósíalisma illa. [[Stóra stökkið fram á við]] olli [[Hungursneyðin mikla í Kína|hungursneyðinni miklu]] þar sem milljónir Kínverja létu lífið, og [[Menningarbyltingin]] einkenndist af pólitísku umróti og ofsóknum í nafni [[maóismi|maóískrar]] lýðhyggju.<ref>{{Vísindavefurinn|5342|Hvað fólst í menningarbyltingunni í Kína?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=20.10.2005}}</ref> Eftir [[klofningur Kína og Sovétríkjanna|klofning Kína og Sovétríkjanna]] tóku Kínverjar upp nánara stjórnmálasamband við [[Bandaríkin]] 1972. Árið 1978 hófust efnahagsumbætur sem færðu efnahagsstjórn Kína frá [[áætlunarbúskapur|áætlunarbúskap]] að [[markaðsbúskapur|markaðsbúskap]] og lögðu grunn að miklum [[hagvöxtur|hagvexti]]. Kröfur um lýðræðisumbætur stöðvuðust hins vegar þegar [[mótmælin á Torgi hins himneska friðar]] 1989 voru barin niður af hörku.<ref>{{vísindavefurinn|6606|Fyrir hverju var barist í stúdentamótmælunum á Torgi hins himneska friðar? Hvernig brást stjórnin við?|höfundur=Jón Egill Eyþórsson|dags=24.4.2007}}</ref>
Kína er [[einingarríki]] og [[kommúnistaríki]] undir stjórn Kínverska kommúnistaflokksins sem skilgreinir landið sem [[sósíalismi|sósíalískt ríki]]. Það er eitt af fimm fastaríkjum [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna]]. Sæti Kína hjá Sameinuðu þjóðunum var áður skipað fulltrúa [[Taívan]]s til 1971 þegar fulltrúi Alþýðulýðveldisins Kína tók við sætinu. Kína er stofnaðili að ýmsum svæðissamtökum eins og [[Innviðafjárfestingabanki Asíu|Innviðafjárfestingabanka Asíu]], [[Silkivegssjóðurinn|Silkivegssjóðnum]], [[Nýþróunarbankinn|Nýþróunarbankanum]] og [[RCEP-fríverslunarsamningurinn|RCEP-fríverslunarsamningnum]]. Kína á aðild að [[G20]], [[Efnahagssamvinna Asíu- og Kyrrahafsríkja|Efnahagssamvinnu Asíu- og Kyrrahafsríkja]], [[Sjanghaísamstarfsstofnunin]]ni og [[Leiðtogafundur Austur-Asíuríkja|Leiðtogafundi Austur-Asíuríkja]]. [[Hagkerfi Kína]] myndar um fimmtung heimshagkerfisins og er [[Lönd eftir landsframleiðslu (KMJ)|stærsta hagkerfi heims kaupmáttarjafnað]]. Kína er annað auðugasta ríki heims á eftir [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], en situr fremur lágt á listum eftir [[lýðræði]], [[mannréttindi|mannréttindum]] og [[trúfrelsi]].<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB}}</ref> Landið hefur verið með einn mesta hagvöxt á heimsvísu og er stærsta framleiðsluland og útflutningsland heims, og annað mesta innflutningsland heims. Kína er [[kjarnorkuveldi]] og býr yfir fjölmennasta [[fastaher]] heims og er í öðru sæti yfir lönd eftir framlögum til varnarmála. Kína er [[stórveldi]] og hefur verið lýst sem rísandi [[risaveldi]].<ref>{{Vísindavefurinn|21886|Hvað bendir til þess að Kína verði eitt af stórveldum 21. aldarinnar?|höfundur=Geir Sigurðsson|dags=13.8.2009}}</ref><ref>{{cite journal|author=Cordesman, Anthony|date=1 October 2019|title=China and the United States: Cooperation, Competition, and/or Conflict|url=https://www.csis.org/analysis/china-and-united-states-cooperation-competition-andor-conflict|access-date=22 March 2021|journal=Center for Strategic and International Studies}}</ref> Kína er þekkt fyrir [[kínversk matargerð|matargerð]] og menningu,<ref>{{Vísindavefurinn|6153|Hvað getið þið sagt mér um kínverskt samfélag?|höfundur=Geir Sigurðsson|dags=28.8.2006}}</ref> [[líffjölbreytni]], og annan mesta fjölda [[Heimsminjaskrá UNESCO|heimsminja]] á eftir [[Ítalía|Ítalíu]], eða 60.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/cn|title=China|website=UNESCO World Heritage Convention|access-date=8.9.2025}}</ref>
== Heiti ==
Heitið Kína hefur verið notað í ýmsum Evrópumálum frá því á 16. öld, en var ekki notað af Kínverjum sjálfum yfir land sitt á þeim tíma. Heitið barst til Evrópu með portúgölskum ferðalöngum til Indlands, þar sem það er dregið af orðinu ''Chīna'' í [[sanskrít]].<ref name=OED>{{cite web |url=https://www.oed.com/view/Entry/31735? |title= China |work= Oxford English Dictionary }}</ref> Á miðöldum kom Kína fyrir í evrópskum heimildum sem ''Kataí'', úr mongólsku heiti landsins sem [[Kitanar]] lögðu undir sig í norðurhluta Kína á 10. öld ([[Kara Kitai]]). Þaðan barst heitið með arabískum og rússneskum ritum til Evrópu. [[Marco Polo]] notar til dæmis það heiti í bók sinni ''Il Milione'' yfir ríki stórkansins.
Heitið Kína kemur fyrir í dagbók [[Duarte Barbosa]] frá 1516 sem ''o Grande Reino da China''.<ref>{{citation |first=Duarte |last=Barbosa |title=Livro em que dá Relação do que Viu e Ouviu no Oriente |editor=Augusto Reis Machado |display-editors=0 |location=Lissabon |date=1946 |url=http://purl.pt/435 |url-status=dead |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20081022202824/http://purl.pt/435 |archive-date=2008-10-22 |lang=pt |access-date=2021-07-20 }}</ref><ref name=OED/> Þetta heiti kemur fyrir í íslenskum ritum frá 17. öld sem ''Sína'' eins og í [[latína|latínu]], ''Kín'' eða ''Kína''. Uppruni orðsins [[appelsína]], sem kemur úr lágþýsku, er til dæmis „Kína-[[epli]]“. Heitið sem Barbosa notaði var fengið úr [[persneska|persnesku]], ''Chīn'' (چین), sem aftur var dregið af [[sanskrít]], ''Cīna'' (चीन).<ref name="AmHer">"[http://dictionary.reference.com/browse/China?qsrc=2888 China]". ''The American Heritage Dictionary of the English Language'' (2000). Boston and New York: Houghton-Mifflin.</ref> Orðið ''Cīna'' kemur fyrir í fornum helgiritum Hindúa eins og ''[[Mahābhārata]]'' (5. öld f.o.t.) og ''[[Manusmṛti]]'' (2. öld f.o.t.).<ref name=wade>Wade, Geoff. "[https://www.sino-platonic.org/complete/spp188_yelang_china.pdf The Polity of Yelang and the Origin of the Name 'China']". ''Sino-Platonic Papers'', No. 188, maí 2009, s. 20.</ref> Árið 1655 stakk [[Martino Martini]] upp á því að orðið væri upphaflega dregið af heiti [[Qin-veldið|Qin-veldisins]] (221-206 f.o.t.).<ref name="Martini">Martino, Martin, ''Novus Atlas Sinensis'', Vín 1655, Formáli, s. 2.</ref><ref name=wade/> Indverskir textar sem nota orðið eru eldri en Qin-veldið, en þessi uppruni er samt gefinn upp af ýmsum heimildum.<ref>{{cite book |author=Bodde, Derk |editor=Denis Twitchett |editor2= Michael Loewe |url = https://books.google.com/books?id=A2HKxK5N2sAC&pg=PA20|title = The Cambridge History of China: Volume 1, The Ch'in and Han Empires, 221 BC – AD 220 |page = 20 |isbn = 978-0-521-24327-8|year=1978 }}</ref> Aðrar kenningar rekja orðið í sanskrít til heita [[Yelang]] eða ríkisins [[Chu (ríki)|Chu]].<ref name=wade/><ref>{{cite book |author=Yule, Henry |url = https://books.google.com/books?id=SAqgAb41ifIC&pg=PA3 |title = Cathay and the Way Thither |pages= 3–7 |isbn = 978-81-206-1966-1|year = 1866 }}</ref>
Opinbert heiti nútímaríkisins er „Alþýðulýðveldið Kína“ (中华人民共和国 ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''). Stutta myndin er ''Zhōngguó'' (中国), dregið af ''zhōng'' („mið-“) og ''guó'' („ríki“), hugtak sem varð til á tímum [[Vestur-Zhou]] sem vísun í yfirráðasvæði þeirra. Heitið var síðan látið ná yfir svæðið í kringum [[Luoyi]] (nú [[Luoyang]]) á tímum [[Austur-Zhou]], og síðan yfir [[Miðsléttan (Kína)|Miðsléttuna]]. Síðar var það stundum notað sem heiti yfir ríkið á tímum [[Tjingveldið|Tjingveldisins]].<ref name=wilx>{{citation |last=Wilkinson |first=Endymion |title=Chinese History: A Manual |url=https://books.google.com/books?id=ERnrQq0bsPYC&pg=PA132|date=2000 |location=[[Cambridge, Mass.|Cambridge]] |publisher=Harvard University Asia Center |series=Harvard-Yenching Institute Monograph No. 52 |page=132|isbn=978-0-674-00249-4}}</ref> Það var oft notað sem menningarlegt hugtak til að aðgreina þjóðina [[Huaxia]] frá öðrum sem álitnir voru „barbarar“.<ref name=wilx/> Nafnið ''Zhongguo'' hefur þannig líka verið þýtt sem „Miðríkið“ í Evrópumálum.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4n8u0HG-iYEC&pg=PA52|title=Greater China in an Era of Globalization|last1=Tang|first1=Xiaoyang|last2=Guo|first2=Sujian|last3=Guo|first3=Baogang|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2010|isbn=978-0-7391-3534-1|location=Lanham, MD|pages=52–53}}</ref> Alþýðulýðveldið Kína er stundum kallað [[Meginlands-Kína]] til aðgreiningar frá [[Lýðveldið Kína|Lýðveldinu Kína]].<ref name=":6">{{cite news|title=Two "Chinese" flags in Chinatown 美國唐人街兩面「中國」國旗之爭|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/zhongwen/simp/world-49585512}}</ref><ref>{{cite news|title=Chou Hsi-wei on Conflict Zone|publisher=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/en/chou-hsi-wei-on-conflict-zone/av-49624866|quote=So-called 'China', we call it 'Mainland', we are 'Taiwan'. Together we are 'China'.}}</ref><ref name=":8">{{cite web|title=China-Taiwan Relations|url=https://www.cfr.org/backgrounder/china-taiwan-relations|publisher=Council on Foreign Relations|access-date=2021-07-20|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726215005/https://www.cfr.org/backgrounder/china-taiwan-relations|url-status=dead}}</ref><ref name=":7">{{cite news|title=What's behind the China-Taiwan divide?|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34729538}}</ref>
== Saga ==
=== Mongólsk yfirráð ===
Í byrjun 13. aldar hófu Mongólar undir forystu [[Djengis Khan]] að leggja undir sig Kína. Djengis Khan lagði undir sig stóran hluta norður Kína en sonur hans og barnabarn lögðu síðar undir sig suðurhluta Kína. [[Mongólaveldið]] varð mjög stórt og náði frá Víetnam og Kóreuskaganum í austri til Ungverjalands í vestri. Mongólaveldið klofnaði eftir dauða [[Kúblaí Khan]] en afkomendur hans ríktu yfir Kína allt til ársins 1368 og þá lauk yfirráðum mongóla yfir Kína.<ref>{{vísindavefurinn|81746|Hverjar voru helstu ástæður þess að Mongólar urðu að heimsveldi á miðöldum en ekki Kínverjar?|höfundur=Geir Sigurðsson|dags=7.6.2021}}</ref>
== Landfræði ==
[[File:East Asia topographic map.png|thumb|[[Hæðakort]] af Kína.]]
Land Kína er mjög stórt og fjölbreytt. Það nær frá [[Góbíeyðimörkin]]ni og [[Talkamakan]] í þurru norðri, að [[hlýtempraður|hlýtempruðum]] skógum í röku suðrinu. Fjallgarðarnir [[Himalajafjöll]], [[Karakoramfjöll]], [[Pamírfjöll]] og [[Tian Shan]] skilja milli Kína og [[Suður-Asía|Suður-Asíu]] og [[Mið-Asía|Mið-Asíu]]. [[Jangtsefljót]] og [[Gulá]], þriðja og sjötta lengsta fljót jarðar, renna frá [[Tíbet]] að þéttbýlu austurströndinni. Strandlengja Kína við [[Kyrrahaf]] er 14.500 km að lengd og markast af [[Bóhaíhaf]]i, [[Gulahaf]]i, [[Austur-Kínahaf]]i og [[Suður-Kínahaf]]i. Kína tengist [[Evrasíusteppan|Evrasíusteppunni]] við landamærin að Kasakstan.
Landsvæði Kína liggur á milli 18. og 54. breiddargráðu norður, og 54. og 73. lengdargráðu austur. Landfræðileg miðja Kína er við {{coord|35|50|40.9|N|103|27|7.5|E|region:CN-62_type:landmark|name=Geographical center of China}}. Landslag í Kína er mjög fjölbreytt. Í austri, við strendur [[Gulahaf]]s og [[Austur-Kínahaf]]s, eru þéttbýlar flóðsléttur, en á mongólsku hásléttunni í norðri, er [[gresja]] ríkjandi. Í suðurhluta Kína eru hæðir og lágir fjallgarðar, meðan miðausturhlutinn hefur árósa tveggja stærstu fljóta landsins: [[Gulá]]r og [[Jangtse]]. Aðrar stórar ár eru [[Xi-fljót]], [[Mekong]], [[Bramapútra]] og [[Amúrfljót]]. Í vestri eru helstu fjallgarðar landsins, eins og [[Himalajafjöll]]. Hásléttur í norðri innihalda sum af þurrustu svæðum jarðar, eins og [[Taklamakan]] og [[Góbíeyðimörkin]]a. Hæsti tindur heims, [[Everestfjall]] (8.848 metrar) liggur á landamærum Kína að Nepal.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm|title=Nepal and China agree on Mount Everest's height|date=8 April 2010|work=BBC News|access-date=18 January 2020|archive-date=12 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712190003/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm|url-status=live}}</ref> Lægsti punkturinn og þriðji lægsti punktur heims, er í uppþornuðu [[Ayding-vatn]]i (-154 metrar) í [[Turpandældin]]ni.<ref>{{cite web |date=28 February 2015 |title=Lowest Places on Earth |url=http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207222858/http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm |archive-date=7 February 2015 |access-date=2 December 2013 |website=[[National Park Service]] |publisher=}}</ref>
Þótt Kína spanni ígildi fimm [[tímabelti|tímabelta]] (frá UTC+5 til UTC+9) notast ríkið við eitt tímabelti, kínverskan staðaltíma ([[UTC+8]]).<ref name=whyist>{{cite web | title=Why Is There Only 1 Time Zone in China? | website=timeanddate.com | url=https://www.timeanddate.com/time/china/one-time-zone.html | access-date=2025-08-28}}</ref><ref>{{cite web | title=About time: One huge country, one time zone | website=BBC News | date=2011-03-23 | url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-pacific-12841280 | access-date=2025-08-28}}</ref> Stefna um samræmdan tíma var tekin upp árið 1949.<ref name=whyist/>
== Stjórnmál ==
{{Sjá einnig|Valdakynslóðir Alþýðulýðveldisins Kína}}
{{multiple image
| align = right
| width = 250
| direction = vertical
| caption_align = center
| image1 = Great Hall Of The People At Night.JPG
| caption1 = [[Alþýðuhöllin í Kína]]<br/>þar sem [[Alþýðuráð Kína]] kemur saman.
| image2 = Lascar Xinhua Gate (Xinhuamen) (4497575335).jpg
| caption2 = [[Zhongnanhai]], stjórnarsetur ríkisstjórnar Kína og Kínverska kommúnistaflokksins.
}}
Alþýðulýðveldið Kína er [[flokksræði]]sríki undir stjórn Kínverska kommúnistaflokksins. Kommúnistaflokkurinn lýsir hugmyndafræði sinni sem „sósísalisma með kínverskum einkennum“,<ref>{{vísindavefurinn|29009|Hvernig er stjórnarfarið í Kína?|höfundur=Helga Kristín Kolbeins|dags=8.7.2009}}</ref> sem er [[kínverskur marxismi]].<ref>{{Cite news |date=5 January 2013 |title=Xi reiterates adherence to socialism with Chinese characteristics |url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-01/05/c_132082389.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174945/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-01/05/c_132082389.htm |archive-date=1 February 2016 |access-date=14 January 2020 |agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> [[Stjórnarskrá Kína]] skilgreinir Alþýðulýðveldið sem [[kommúnistaríki|sósíalískt ríki]] undir [[alræði alþýðunnar]] sem stjórnað er af verkalýðnum og byggist á bandalagi verkamanna og bænda. Hún segir að stofnanir ríkisins skuli starfa samkvæmt [[Lýðræðisleg miðstýring|lýðræðislegri miðstýringu]]<ref name="Constitution">{{Cite web |date=20 November 2019 |title=Constitution of the People's Republic of China |url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/constitution2019/201911/1f65146fb6104dd3a2793875d19b5b29.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702212731/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/constitution2019/201911/1f65146fb6104dd3a2793875d19b5b29.shtml |archive-date=2 July 2023 |access-date=20 March 2021 |website=[[National People's Congress]]}}</ref> og að helstu einkenni sósíalisma með kínverskum einkennum sé leiðtogahlutverk Kínverska kommúnistaflokksins.<ref name="2018-amendments-translated">{{Cite web |last=Wei |first=Changhao |date=11 March 2018 |title=Annotated Translation: 2018 Amendment to the P.R.C. Constitution (Version 2.0) |url=https://npcobserver.com/2018/03/11/translation-2018-amendment-to-the-p-r-c-constitution |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222125439/https://npcobserver.com/2018/03/11/translation-2018-amendment-to-the-p-r-c-constitution |archive-date=22 December 2018 |access-date=22 August 2019 |website=NPC Observer}}</ref>
Opinberlega skilgreinir Kommúnistaflokkurinn stjórnarfar í Kína sem [[lýðræði]], eða „lýðræði fólksins í heildarferlinu“ (þar sem átt er við lýðræðislega ákvarðanatöku í nefndum og ráðum stjórnsýslunnar),<ref name="Decoding China-2021">{{Cite web |date=4 February 2021 |title=Democracy |url=https://decodingchina.eu/democracy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816041118/https://decodingchina.eu/democracy |archive-date=16 August 2022 |access-date=22 August 2022 |website=Decoding China |publisher=[[Heidelberg University]]}}</ref> en stjórn landsins er samt almennt lýst sem [[alræðisstjórn]].<ref>{{Cite book |last=Ringen |first=Stein |author-link=Stein Ringen |title=The Perfect Dictatorship: China in the 21st Century |url=https://archive.org/details/perfectdictators0000ring |date=2016 |publisher=[[Hong Kong University Press]] |isbn=978-9-8882-0893-7 |page=[https://archive.org/details/perfectdictators0000ring/page/2 3]}}</ref><ref name="Isabelle">{{Cite news |last1=Qian |first1=Isabelle |last2=Xiao |first2=Muyi |last3=Mozur |first3=Paul |last4=Cardia |first4=Alexander |date=21 June 2022 |title=Four Takeaways From a Times Investigation Into China's Expanding Surveillance State |url=https://www.nytimes.com/2022/06/21/world/asia/china-surveillance-investigation.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116110333/https://www.nytimes.com/2022/06/21/world/asia/china-surveillance-investigation.html |archive-date=16 January 2023 |access-date=23 July 2022 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Þar eru einhverjar ströngustu takmarkanir heims á mörgum sviðum félagsmála, sérstaklega [[fjölmiðlafrelsi]], [[trúfrelsi]], [[félagafrelsi]], [[fundafrelsi]] og frjálsu aðgengi að [[Internetið|Internetinu]].<ref name="freedomhouse">{{Cite news |date=2024 |title=Freedom in the World 2024: China |url=https://freedomhouse.org/country/china/freedom-world/2024 |access-date=5 April 2024 |work=[[Freedom House]]}}</ref> Kína sat í 145. sæti af 167 löndum á [[Lýðræðisvísitala The Economist|lýðræðisvísitölu The Economist]] árið 2024.<ref>{{Cite news |date=27 February 2025 |title=The global democracy index: how did countries perform in 2024? |url=https://www.economist.com/interactive/democracy-index-2024 |access-date=27 February 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> Aðrir telja að hugtakið „alræðisstjórn“ sé ekki nægjanlega lýsandi fyrir fjölda samráðsferla sem eiga sér stað í kínverska stjórnkerfinu.<ref>{{Cite book |last=Laikwan |first=Pang |title=One and All: The Logic of Chinese Sovereignty |date=2024 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-1-5036-3881-5 |location=Stanford, CA |pages=1}}</ref>
=== Stjórnsýslueiningar ===
{{aðalgrein|Héruð Kína}}
Alþýðulýðveldið Kína er samkvæmt stjórnarskrá [[einingarríki]] sem skiptist í 23 [[héruð Kína|héruð]], fimm [[sjálfstjórnarhéruð Kína|sjálfstjórnarhéruð]] þar sem tilteknir upprunahópar búa, og fjögur sveitarfélög undir beinni stjórn. Saman eru þessi landsvæði kölluð „Meginlands-Kína“. Auk þeirra eru tvö [[sérstjórnarhéruð Kína|sérstjórnarhéruð]] ([[Hong Kong]] og [[Makaó]]).<ref>{{Cite web |date=26 August 2014 |title=Administrative Division |url=http://english.www.gov.cn/archive/china_abc/2014/08/27/content_281474983873401.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709144054/http://english.www.gov.cn/archive/china_abc/2014/08/27/content_281474983873401.htm |archive-date=9 July 2022 |access-date=19 December 2022 |website=[[State Council of the People's Republic of China]]}}</ref> Alþýðulýðveldið gerir tilkall til [[Taívan]] og lítur svo á að [[Taívan (eyja)|eyjan Taívan]] sé [[Taívanhérað|sérstakt hérað]] innan Alþýðulýðveldisins, en að eyjarnar [[Kinmen]] og [[Matsueyjar]] séu hlutar af héraðinu [[Fujian]]. Aðrar eyjar undir stjórn Lýðveldisins Kína eru formlega skilgreindar sem hlutar héraðanna [[Hainan]] og [[Guangdong]].<ref>{{Cite book |last=Chang |first=Bi-yu |title=Place, Identity, and National Imagination in Post-war Taiwan |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-3176-5812-2 |pages=[https://books.google.com/books?id=hgaUBwAAQBAJ&q=9781317658122&pg=PA58 35–40, 46–60]}}</ref><ref name="asia-34729538">{{Cite news |date=6 November 2015 |title=What's behind China-Taiwan tensions? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34729538 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107103125/http://www.bbc.com/news/world-asia-34729538 |archive-date=7 November 2015 |access-date=10 November 2022 |work=[[BBC News]] |publisher=}}</ref> Landfræðilega er meginlandi Kína skipt í sex hluta: [[Norður-Kína]], [[Austur-Kína]], [[Suðvestur-Kína]], [[Syðri Mið-Kína]], [[Norðaustur-Kína]], og [[Norðvestur-Kína]].<ref name="Brown2013">{{Cite book |last=Brown |first=Kerry |title=Contemporary China |url=https://archive.org/details/contemporarychin0000brow |date=2013 |publisher=Macmillan International Higher Education – University of Sydney |isbn=978-1-1372-8159-3 |page=[https://archive.org/details/contemporarychin0000brow/page/6 7]}}</ref>
{| class="wikitable" width=100%
|+ Listi yfir stjórnsýslueiningar í Kína
! style="width: 23%" | Héruð {{nowrap|({{nobold|{{lang|zh-hans|省}}}})}}
|{{columns-list|colwidth=12em|class=plainlist|
*[[Anhui]] {{nowrap|({{lang|zh|安徽省}})}}
*[[Fujian]] {{nowrap|({{lang|zh|福建省}})}}
*[[Gansu]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|甘肃省}})}}
*[[Guangdong]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|广东省}})}}
*[[Guizhou]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|贵州省}})}}
*[[Hainan]] {{nowrap|({{lang|zh|海南省}})}}
*[[Hebei]] {{nowrap|({{lang|zh|河北省}})}}
*[[Heilongjiang]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|黑龙江省}})}}
*[[Henan]] {{nowrap|({{lang|zh|河南省}})}}
*[[Hubei]] {{nowrap|({{lang|zh|湖北省}})}}
*[[Hunan]] {{nowrap|({{lang|zh|湖南省}})}}
*[[Jiangsu]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|江苏省}})}}
*[[Jiangxi]] {{nowrap|({{lang|zh|江西省}})}}
*[[Jilin]] {{nowrap|({{lang|zh|吉林省}})}}
*[[Liaoning]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|辽宁省}})}}
*[[Qinghai]] {{nowrap|({{lang|zh|青海省}})}}
*[[Shaanxi]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|陕西省}})}}
*[[Shandong]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|山东省}})}}
*[[Shanxi]] {{nowrap|({{lang|zh|山西省}})}}
*[[Sesúan]] {{nowrap|({{lang|zh|四川省}})}}
*[[Yunnan]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|云南省}})}}
*[[Zhejiang]] {{nowrap|({{lang|zh|浙江省}})}}
}}
|-
! style="width: 23%" | ''Tilkall''
|
''[[Taívanhérað]]'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|台湾省}})}}, ''undir stjórn [[Lýðveldið Kína|Lýðveldisins Kína]]''
|-
! style="width: 23%" | Sjálfstjórnarhéruð {{nowrap|({{nobold|{{lang|zh-hans|自治区}}}})}}
|{{columns-list|colwidth=12em|class=plainlist|
*[[Guangxi]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|广西壮族自治区}})}}
*[[Innri-Mongólía]] / ''Nei Menggu'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|内蒙古自治区}})}}
*[[Ningxia]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|宁夏回族自治区}})}}
*[[Sjálfstjórnarhéraðið Tíbet|Tíbet]] / ''Xizang'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|西藏自治区}})}}
*[[Xinjiang]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|新疆维吾尔自治区}})}}
}}
|-
! style="width: 23%" | Sveitarfélög {{nowrap|({{nobold|{{lang|zh-hans|直辖市}}}})}}
|{{columns-list|colwidth=12em|class=plainlist|
*[[Peking]] {{nowrap|({{lang|zh|北京市}})}}
*[[Chongqing]] {{nowrap|({{lang|zh-hans|重庆市}})}}
*[[Sjanghaí]] {{nowrap|({{lang|zh|上海市}})}}
*[[Tianjin]] {{nowrap|({{lang|zh|天津市}})}}
}}
|-
! style="width: 23%" | Sérstjórnarhéruð {{nowrap|({{nobold|{{lang|zh-hans|特别行政区}}}})}}
|{{columns-list|colwidth=12em|class=plainlist|
*[[Hong Kong]] / ''Xianggang'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|香港特别行政区}})}}
*[[Makaó]] / ''Aomen'' {{nowrap|({{lang|zh-hans|澳门特别行政区}})}}
}}
|}
=== Stærstu borgir ===
{{aðalgrein|Borgir Kína eftir fólksfjölda}}
Borgarvæðing hefur aukist samhliða auknum íbúafjölda og efnahagsuppgangi. Erfitt getur verið að ákvarða íbúafjölda borga, bæði vegna ákvörðunar borgarmarka (sbr. Chongqing sem er bæði sveitarfélag og stórt hérað) og vegna stöðugs straums farandverkafólks til stærri borga. Eftirfarandi listi sýnir nokkrar stærstu borgirnar eftir áætluðum íbúafjölda innan borgarmarka og innan stjórnsýslueiningar til samanburðar.<ref>{{Citation|title=Liste des villes de Chine par nombre d'habitants|date=2021-09-19|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_des_villes_de_Chine_par_nombre_d%27habitants&oldid=186457296|work=Wikipédia|language=fr|access-date=2022-08-02}}</ref>
{|class="wikitable sortable"
! <small>Borg</small>
! <small>Stjórnsýslustig</small>
! <small>Íbúafjöldi borgarkjarna (2020)</small>
! <small>Heildaríbúafjöldi á</small>
<small>stjórnsýslustigi borgar (2020)</small>
|-
| [[Sjanghæ]] || [[Héruð Kína#Borghérað|hérað]] || 18.542.200 || 26.808.537
|-
| [[Peking]] || [[Héruð Kína#Borghérað|hérað]] || 17.430.000 || 20.318.910
|-
| [[Guangzhou]] || Sveitarfélag ||13.189.556 || 15.000.000
|-
| [[Shenzhen]] || Sýsla || 12.280.242 || 13.300.000
|-
| [[Hong Kong]] || [[Héruð Kína#Sérstjórnarhérað|Sérstjórnarhérað]] || 6.985.200 || 7.536.275
|-
| [[Dongguan]] || Sýsla || 7.397.900 || 7.650.000
|-
| [[Tianjin]] || [[Héruð Kína#Borghérað|hérað]] || 11.500.000 || 13.524.025
|-
| [[Chongqing]] || [[Héruð Kína#Borghérað|hérað]] || 15.697.611 || 31.442.300
|-
| [[Wuhan]] || Sveitarfélag || 8.331.671 || 9.400.000
|-
| [[Harbin]] || Sveitarfélag || 6.340.878 || 8.499.000
|-
| [[Shenyang]] || Sveitarfélag || 7.169.165 || 7.500.000
|-
| [[Chengdu]] || Sveitarfélag || 9.080.788 || 11.300.000
|-
|}
== Efnahagslíf ==
[[MYnd:Shanghai_skyline_from_the_bund.jpg|thumb|right|[[Pudong]] er fjármálahverfið í Sjanghaí.]]
Kína er [[Lönd eftir landsframleiðslu (nafnvirði)|annað stærsta hagkerfi heims]] miðað við [[verg landsframleiðsla|verga landsframleiðslu]] að nafnvirði,<ref>{{Cite news |last=Kollewe |first=Justin McCurry Julia |date=14 February 2011 |title=China overtakes Japan as world's second-largest economy |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/14/china-second-largest-economy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719223048/https://www.theguardian.com/business/2011/feb/14/china-second-largest-economy |archive-date=19 July 2019 |access-date=8 July 2019 |work=[[The Guardian]]}}</ref> og [[lönd eftir landsframleiðslu (KMJ)|það stærsta]] [[kaupmáttarjöfnuður|kaupmáttarjafnað]].<ref>{{Cite web |date=2018 |title=GDP PPP (World Bank) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190219072932/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |archive-date=19 February 2019 |access-date=18 February 2019 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> Árið 2022 var hagkerfi Kína 18% af [[heimshagkerfið|heimshagkerfinu]] miðað við landsframleiðslu að nafnvirði.<ref name="IMF-2023">{{Cite web |date=April 2023 |title=World Economic Outlook Database, April 2023 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413194731/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |archive-date=13 April 2023 |access-date=16 May 2023 |website=[[International Monetary Fund]]}}</ref> Kína er eitt af mestu hagvaxtarsvæðum heims,<ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/china/overview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930014300/https://www.worldbank.org/en/country/china/overview |archive-date=30 September 2020 |access-date=13 September 2020 |publisher=World Bank}}</ref> með í kringum 6% [[hagtvöxtur|hagvöxt]] að jafnaði á hverju ári eftir breytingar á efnahagsstefnu árið 1978.<ref>{{Cite web |title=GDP growth (annual %) – China |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&locations=CN&start=1961&year_high_desc=true |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531173009/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&locations=CN&start=1961&year_high_desc=true |archive-date=31 May 2022 |access-date=25 May 2018 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> Samkvæmt Alþjóðabankanum óx landsframleiðsla í Kína úr 150 milljörðum dala árið 1978 í 17,96 billjón dali árið 2022.<ref>{{Cite web |title=GDP (current US$) – China |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=CN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906052638/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=CN |archive-date=6 September 2019 |access-date=7 July 2023 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> Kína er í 64. sæti á [[lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)|lista yfir lönd eftir landsframleiðslu á mann]], sem gerir landið að efri-miðtekjulandi.<ref>{{Cite web |date=2018 |title=GDP PPP (World Bank) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902074129/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |archive-date=2 September 2019 |access-date=18 February 2019 |publisher=World Bank}}</ref> 135 af [[Fortune Global 500|500 stærstu fyrirtækjum heims]] eru með höfuðstöðvar í Kína.<ref>{{Cite web |title=Global 500 |url=https://fortune.com/ranking/global500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116163740/https://fortune.com/ranking/global500 |archive-date=16 January 2023 |access-date=3 August 2023 |website=[[Fortune Global 500]]}}</ref> Kína er með stærsta hlutafjármarkað og stærsta markað framvirkra samninga að minnsta kosti frá 2024, auk þess að vera með þriðja stærsta skuldabréfamarkað heims.<ref name=":Curtis&Klaus">{{Cite book |last1=Curtis |first1=Simon |title=The Belt and Road City: Geopolitics, Urbanization, and China's Search for a New International Order |last2=Klaus |first2=Ian |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-3002-6690-0 |location=New Haven and London |publication-date=2024 |doi=10.2307/jj.11589102 |jstor=jj.11589102}}</ref>{{Rp|page=153}}
Sögulega var Kína eitt af stærstu efnahagsveldum heims stærstan hluta af síðustu 2000 árum,<ref>{{Cite book |last=Maddison |first=Angus |author-link=Angus Maddison |title=Contours of the World Economy 1–2030 AD: Essays in Macro-Economic History |url=https://archive.org/details/contoursofworlde0000madd |date=2007 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-1916-4758-1 |page=[https://archive.org/details/contoursofworlde0000madd/page/378 379]}}</ref> en á þeim tíma gekk landið í gegnum mörg tímabil vaxtar og hnignunar.<ref name="Dahlman Aubert 2001">{{Cite report |title=China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century |last1=Dahlman |first1=Carl J. |last2=Aubert |first2=Jean-Eric |year=2001 |publisher=World Bank Publications|series=WBI Development Studies |location=Herndon, VA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Angus Maddison. Chinese Economic Performance in the Long Run. Development Centre Studies. |url=http://piketty.pse.ens.fr/files/Maddison98.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://piketty.pse.ens.fr/files/Maddison98.pdf |archive-date=9 October 2022 |access-date=15 September 2017 |page=29}}</ref> Frá efnahagsumbótunum 1978 hefur Kína þróað fjölþætt hagkerfi og er orðið einn af mikilvægustu aðilum heimsmarkaðarins. Meðal iðngreina þar sem landið hefur mest forskot, eru [[framleiðsluiðnaður]], [[smásala]], [[námavinnsla]], [[stáliðnaður]], [[textíliðnaður]], [[bílaiðnaður]], [[orkuvinnsla]] (þar á meðal hreinorkuvinnsla), [[fjármálaþjónusta]], [[rafeindaiðnaður]], [[fjarskiptaþjónusta]], [[fasteignamarkaður]], [[netverslun]] og [[ferðaþjónusta]]. Í Kína eru þrjár af tíu stærstu [[kauphöll]]um heims:<ref>{{Cite web |date=19 February 2019 |title=Top 10 Largest Stock Exchanges in the World By Market Capitalization |url=https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/ |access-date=28 November 2019 |website=ValueWalk}}</ref> [[Kauphöllin í Sjanghaí]], [[Kauphöllin í Hong Kong]] og [[Kauphöllin í Shenzhen]]. Samanlagt markaðsvirði þeirra var meira en 15,9 billjónir árið 2020.<ref>{{Cite news |date=13 October 2020 |title=China's Stock Market Tops $10 Trillion First Time Since 2015 |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-13/china-s-stock-market-tops-10-trillion-for-first-time-since-2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031042855/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-13/china-s-stock-market-tops-10-trillion-for-first-time-since-2015 |archive-date=31 October 2020 |access-date=28 October 2020 |publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> Í Kína eru auk þess þrjár af tíu helstu fjármálamiðstöðvum heims samkvæmt [[Global Financial Centres Index]]: [[Sjanghaí]], [[Hong Kong]] og [[Shenzhen]].<ref name="GFCI36">{{Cite web |title=GFCI 36 Rank – Long Finance |url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |access-date=2024-09-24 |website=www.longfinance.net}}</ref>
[[File:Graph of Major Developing Economies by Real GDP per capita at PPP 1990-2013.png|thumb|Hagvöxtur Kína borinn saman við önnur helstu þróunarríki 1990-2013. Mikill vöxtur Kína (bláa línan) er greinilegur.<ref>{{Cite web |title=World Bank World Development Indicators |url=http://data.worldbank.org/data-catalog/world-development-indicators |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220032256/http://data.worldbank.org/data-catalog/world-development-indicators |archive-date=20 December 2014 |access-date=8 December 2014 |publisher=World Bank}}</ref>]]
Efnahagsstefnu Kína nútímans er oft lýst sem dæmi um [[ríkiskapítalismi|ríkiskapítalisma]] eða [[flokksræðiskapítalismi|flokksræðiskapítalisma]].<ref name="Pearson-2021">{{Cite journal |last1=Pearson |first1=Margaret |last2=Rithmire |first2=Meg |last3=Tsai |first3=Kellee S. |date=1 September 2021 |title=Party-State Capitalism in China |journal=[[Current History]] |volume=120 |issue=827 |pages=207–213 |doi=10.1525/curh.2021.120.827.207 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pearson |first1=Margaret M. |last2=Rithmire |first2=Meg |last3=Tsai |first3=Kellee S. |date=1 October 2022 |title=China's Party-State Capitalism and International Backlash: From Interdependence to Insecurity |journal=[[International Security]] |volume=47 |issue=2 |pages=135–176 |doi=10.1162/isec_a_00447 |doi-access=free}}</ref> Ríkið er ráðandi í ákveðnum lykilgeirum (undirstöðugreinum) eins og í orkuvinnslu og [[þungaiðnaður|þungaiðnaði]], en einkageirinn hefur líka stækkað gríðarlega. Árið 2008 voru um 30 milljón einkafyrirtæki skráð í landinu.<ref name="Ref_abf">John Lee. [https://web.archive.org/web/20080726102845/http://www.cis.org.au/issue_analysis/IA95/ia95.html "Putting Democracy in China on Hold"]. The Center for Independent Studies. 26 July 2008. Retrieved 16 July 2013.</ref><ref name="Ref_2005a">{{Cite web |date=22 August 2005 |title=China Is a Private-Sector Economy |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/05_34/b3948478.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213222740/http://www.businessweek.com/magazine/content/05_34/b3948478.htm |archive-date=13 February 2008 |access-date=27 April 2010 |website=[[Bloomberg Businessweek]]}}</ref><ref name="Ref_abg">{{Cite web |title=Microsoft Word – China2bandes.doc |url=http://www.oecd.org/dataoecd/16/3/36174313.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010154017/http://www.oecd.org/dataoecd/16/3/36174313.pdf |archive-date=10 October 2008 |access-date=27 April 2010 |publisher=OECD}}</ref> Samkvæmt opinberum tölum standa fyrirtæki í einkaeigu undir yfir 60% af landsframleiðslu í Kína.<ref>{{Cite news |last=Hancock |first=Tom |date=30 March 2022 |title=China Crackdowns Shrink Private Sector's Slice of Big Business |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-29/china-crackdowns-shrink-private-sector-s-slice-of-big-business?leadSource=uverify%20wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328161405/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-29/china-crackdowns-shrink-private-sector-s-slice-of-big-business?leadSource=uverify%20wall |archive-date=28 March 2024 |access-date=13 April 2023 |work=[[Bloomberg News]]}}</ref>
Kína hefur verið stærsta framleiðsluland heims frá 2010. Það ár tók Kína fram úr Bandaríkjunum sem höfðu verið helsta framleiðsluland heims síðustu 100 ár þar á undan.<ref>{{Cite news |last=Marsh |first=Peter |date=13 March 2011 |title=China noses ahead as top goods producer |url=https://www.ft.com/content/002fd8f0-4d96-11e0-85e4-00144feab49a |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/002fd8f0-4d96-11e0-85e4-00144feab49a |archive-date=10 December 2022 |access-date=18 January 2020 |work=[[Financial Times]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Levinson |first=Marc |date=21 February 2018 |title=U.S. Manufacturing in International Perspective |url=https://fas.org/sgp/crs/misc/R42135.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://fas.org/sgp/crs/misc/R42135.pdf |archive-date=9 October 2022 |website=Federation of American Scientists}}</ref> Kína hefur líka verið annað stærsta hátækniframleiðsluland heims síðan 2012, samkvæmt [[Bandaríski rannsóknarsjóðurinn|Bandaríska rannsóknarsjóðnum]].<ref>{{Cite web |title=Report – S&E Indicators 2018 |url=https://www.nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/report/sections/industry-technology-and-the-global-marketplace/patterns-and-trends-of-knowledge--and-technology-intensive-industries#medium-high-technology-industries-in-china |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923083925/https://www.nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/report/sections/industry-technology-and-the-global-marketplace/patterns-and-trends-of-knowledge--and-technology-intensive-industries#medium-high-technology-industries-in-china |archive-date=23 September 2023 |access-date=8 July 2019 |website=nsf.gov}}</ref> Kína er með annan stærsta smásölumarkað heims á eftir Bandaríkjunum.<ref>{{Cite news |last=Shane |first=Daniel |date=23 January 2019 |title=China will overtake the US as the world's biggest retail market this year |url=https://www.cnn.com/2019/01/23/business/china-retail-sales-us/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425193226/https://www.cnn.com/2019/01/23/business/china-retail-sales-us/index.html |archive-date=25 April 2024 |access-date=18 February 2019 |work=[[CNN]]}}</ref> Kína er leiðandi á heimsvísu í netverslun, með 37% markaðshlutdeild árið 2021.<ref>{{Cite news |last=Cameron |first=Isabel |date=9 August 2022 |title=China continues to lead global ecommerce market with over $2 trillion sales in 2022 |url=https://www.chargedretail.co.uk/2022/08/09/china-continues-to-lead-global-ecommerce-market-with-over-2-trillion-sales-in-2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202091337/https://www.chargedretail.co.uk/2022/08/09/china-continues-to-lead-global-ecommerce-market-with-over-2-trillion-sales-in-2022 |archive-date=2 December 2023 |access-date=19 May 2023 |work=Charged}}</ref> Bílaiðnaður Kína er talinn einn sá samkeppnishæfasti í heimi.<ref name=":37">{{Cite news |last1=Gelles |first1=David |last2=Sengupta |first2=Somini |last3=Bradsher |first3=Keith |last4=Plumer |first4=Brad |last5=Stevens |first5=Harry |date=2025-06-30 |title=There's a Race to Power the Future. China Is Pulling Away. |url=https://www.nytimes.com/interactive/2025/06/30/climate/china-clean-energy-power.html |access-date=2025-06-30 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Kína er stærsti framleiðandi og neytandi rafbíla í heimi. Þar var um helmingur allra rafbíla heims framleiddur og keyptur árið 2022.<ref>{{Cite news |last=Baraniuk |first=Chris |date=11 October 2022 |title=China's electric car market is booming but can it last? |url=https://www.bbc.com/news/business-62825830 |access-date=13 April 2023 |publisher=[[BBC News]]}}</ref> Kína er líka stærsti framleiðandi rafhlaða fyrir rafbíla, auk þess að framleiða mikið af lykilhráefnum fyrir framleiðslu rafhlaða.<ref>{{Cite web |date=9 September 2020 |title=China Dominates the Global Lithium Battery Market |url=https://www.instituteforenergyresearch.org/renewable/china-dominates-the-global-lithium-battery-market/ |access-date=28 March 2021 |website=Institute for Energy Research}}</ref>
==Íbúar==
[[File:China Population Density, 2000 (6171905307).jpg|thumb|right|Þéttleiki byggðar í Kína árið 2000.]]
Samkvæmt [[manntal í Kína 2020|manntali 2020]] var fjöldi íbúa Kína 1.411.778.724. Um 17,95% voru 14 ára eða yngri, 63,35% voru milli 15 og 59 ára, og 18,7% voru yfir 60 ára aldri.<ref name="2020_census2">{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 2) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104840/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |archive-date=11 May 2021 |access-date=11 May 2021 |website=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> Milli 2010 og 2020 var meðalfólksfjölgun 0,53%.<ref name="2020_census2" />
Í Kína var opinber stefna að takmarka fjölda fæddra barna fyrir hverja fjölskyldu til þess að draga úr [[fólksfjölgun]]. Markið var tvö börn frá 1970 og aðeins eitt barn eftir 1979. Stefnan var óvinsæl og eftir miðjan 9. áratuginn hófu stjórnvöld að gera undantekningar, sérstaklega í dreifbýli. Í reynd voru mörkin því 1,5 barn á fjölskyldu frá um 1985 til 2015. Aðrir upprunahópar en Hankínverjar voru líka undanþegnir takmörkunum.<ref name=":13">{{Cite web |last=Kızlak |first=Kamuran |date=21 June 2021 |title=Çin'de üç çocuk: Siz yapın, biz bakalım |trans-title=Three children in China: You do it, we'll see |url=https://www.birgun.net/haber/cin-de-uc-cocuk-siz-yapin-biz-bakalim-349097 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816120012/https://www.birgun.net/haber/cin-de-uc-cocuk-siz-yapin-biz-bakalim-349097 |archive-date=16 August 2022 |website=[[BirGün]] |language=Turkish}}</ref> Í desember 2013 var enn slakað á mörkunum og fólki leyft að eignast tvö börn ef annað foreldrið var einkabarn.<ref>{{Cite news |date=28 December 2013 |title=China formalizes easing of one-child policy |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/12/28/china-one-child-policy/4230785 |access-date=16 May 2023 |work=[[USA Today]]}}</ref> Létt var á stefnunni í lok ársins 2015 og hverri fjölskyldu leyft að eiga tvö börn.<ref>{{Vefheimild|titill=Tveggja barna stefna lögfest í Kína|url=https://www.visir.is/g/2015151229262|útgefandi=''Vísir''|ár=2015|mánuður=28. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=2. október|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson}}</ref><ref name="Birtles-2021">{{Cite news |last=Birtles |first=Bill |author-link=Bill Birtles |date=31 May 2021 |title=China introduces three-child policy to alleviate problem of ageing population |url=https://www.abc.net.au/news/2021-05-31/china-introduces-three-child-policy/100179832 |access-date=31 May 2021 |work=[[ABC News (Australia)|ABC News]]}}</ref> Þann 31. maí 2021 var tilkynnt um þriggja barna stefnu, vegna öldrunar þjóðarinnar,<ref name="Birtles-2021" /> og í júlí 2021 voru allar takmarkanir á stærð fjölskyldna og sektir fyrir brot á þeim numdar úr gildi.<ref>{{Cite news |last=Cheng |first=Evelyn |date=21 July 2021 |title=China scraps fines, will let families have as many children as they'd like |url=https://www.cnbc.com/2021/07/21/china-scraps-fines-for-families-violating-childbirth-limits.html |access-date=29 April 2022 |work=[[CNBC]]}}</ref> Árið 2023 var frjósemishlutfall í Kína 1,09, sem er með því lægsta sem gerist í heiminum.<ref>{{Cite web |last=Qi |first=Liyan |date=19 August 2023 |title=China's Fertility Rate Dropped Sharply, Study Shows |url=https://www.wsj.com/world/china/chinas-fertility-rate-dropped-sharply-study-shows-e97e647f |url-access=subscription |access-date=12 December 2023 |website=[[The Wall Street Journal]] |language=en-US}}</ref> Árið 2023 áætlaði [[Hagstofa Kína]] að íbúum hefði fækkað um 850.000 milli 2021 og 2022, sem var fyrsta fólksfækkunin frá árinu 1961.<ref>{{Cite news |last=Ng |first=Kelly |date=17 January 2023 |title=China's population falls for first time since 1961 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-64300190 |access-date=17 January 2023 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>
Sumir telja að um 400 milljónir færri hafi fæðst en ella vegna stefnunnar,<ref>{{cite web |url=http://www.theguardian.com/world/2013/dec/24/china-relaxation-one-child-policy-rolling-out |title=China's relaxation of one-child policy to begin rolling out early next year |access-date=2013-12-25 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225022410/http://www.theguardian.com/world/2013/dec/24/china-relaxation-one-child-policy-rolling-out |url-status=dead }}</ref> en aðrir fræðimenn telja að takmarkanir á fjölda barna hafi lítil sem engin áhrif haft á fólksfjölgun<ref name="Wang Judge">{{Cite journal |last1=Feng |first1=Wang |last2=Yong |first2=Cai |last3=Gu |first3=Baochang |date=2012 |title=Population, Policy, and Politics: How Will History Judge China's One-Child Policy? |url=http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf |url-status=dead |journal=[[Population and Development Review]] |volume=38 |pages=115–129 |doi=10.1111/j.1728-4457.2013.00555.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606203524/http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf |archive-date=6 June 2019 |access-date=16 May 2018}}</ref> eða heildarmannfjölda.<ref name="Whyte">{{Cite journal |last1=Whyte |first1=Martin K. |last2=Wang |first2=Feng |last3=Cai |first3=Yong |date=2015 |title=Challenging Myths about China's One-Child Policy |url=http://scholar.harvard.edu/files/martinwhyte/files/challenging_myths_published_version.pdf |url-status=dead |journal=[[The China Journal]] |volume=74 |pages=144–159 |doi=10.1086/681664 |pmc=6701844 |pmid=31431804 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://scholar.harvard.edu/files/martinwhyte/files/challenging_myths_published_version.pdf |archive-date=9 October 2022}}</ref> Sú ályktun hefur þó líka verið gagnrýnd.<ref>{{Cite journal |last=Goodkind |first=Daniel |date=2017 |title=The Astonishing Population Averted by China's Birth Restrictions: Estimates, Nightmares, and Reprogrammed Ambitions |journal=[[Demography (journal)|Demography]] |volume=54 |issue=4 |pages=1375–1400 |doi=10.1007/s13524-017-0595-x |pmid=28762036 |s2cid=13656899 |doi-access=free}}</ref> Þessi stefna, ásamt því að fjölskyldur kusu heldur að eignast drengi, kann að hafa skekkt kynjahlutföll fæddra barna í Kína.<ref>{{Cite news |last=Parry |first=Simon |date=9 January 2005 |title=Shortage of girls forces China to criminalize selective abortion |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/1480778/Shortage-of-girls-forces-China-to-criminalise-selective-abortion.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/1480778/Shortage-of-girls-forces-China-to-criminalise-selective-abortion.html |archive-date=10 January 2022 |access-date=22 October 2012 |work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref><ref name="Ref_2007a">{{Cite news |date=12 January 2007 |title=Chinese facing shortage of wives |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6254763.stm |access-date=23 March 2009 |work=BBC News}}</ref> Samkvæmt manntalinu 2020 voru karlar 51,2% mannfjöldans.<ref name="NBS China-2021">{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 4) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817189.html |access-date=16 May 2023 |website=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> Kynjahlutfallið er samt jafnara en það var árið 1953 þegar karlar voru 51,8% íbúa.<ref>{{Cite news |date=20 October 2011 |title=Chinese mainland gender ratios most balanced since 1950s: census data |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-04/28/c_13850191.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110911115321/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-04/28/c_13850191.htm |archive-date=11 September 2011 |access-date=19 May 2023 |work=[[Xinhua News Agency]]}}</ref>
=== Trúarbrögð ===
Meðlimir kínverska kommúnistaflokksins eru trúleysingjar, en kínversk stjórnvöld leyfa venjulegu fólki að iðka trúarbrögð.
Í Kína má segja að þar sé að finna ekki eina [[þjóð]] heldur margar. Því er einungis hægt að tala um hefðbundna eða ríkjandi [[Menning|menningu]] og lífsstíl sem einkennir kínversku þjóðina. Kínversk menning og siðfræði er undir áhrifum [[Konfúsíusarhyggja|konfúsíusarhyggju]], [[Daoismi|daoisma]], [[Búddismi|búddisma]], [[Qi Gong]] og [[Þjóðtrú|þjóðtrúar]].
Fyrir um 2500 árum, á tímum [[Zhou]] ættarinnar þegar þar ríkti ófriður á milli smákónga lifðu þar tveir spekingar í Kína, [[Konfúsíus]] og [[Laó Tse]]. Þeir höfðu mikil áhrif og kenningar þeirra urðu nánast sem [[trúarbrögð]]. Konfúsíus trúði því að menn væru góðir að eðli en þeir þyrftu fræðslu. Hann trúði því að ef fólk fengu kennslu um rétta hegðun þá yrði friður en ekki lengur stríð. Fólk átti að hlusta á kennara eða höfðingja sem myndi sinna sínu fólki. Hinsvegar kenndi Laó Tse mönnum að þeir ættu að lifa einföldu lífi í líkingu við lögmál náttúrunnar. Hann hélt því fram að menn ættu að stunda íhugun og innlifun til að öðlast þroska. ''[[Bókin um veginn]]'' er talinn vera bók sem Laó Tse skrifað sem er enn mikið lesin.
Trúin er margvísleg og í hverjum héraði í Kína eru ólíkar tegundir af [[dýrkun]] iðkuð. Kínversk þjóðtrú byggist á dýrkun dreka, náttúruanda, goða og forfeðra.
Margir kínverjar trúa á [[Qi Gong]], sem hefur verið löng hefð fyrir íhugun, líkamsæfinga og lífsorku. Markmiðið með því að stunda Qi er að fá hugarró og góða heilsu.
[[Daoismi]] er hluti af kínversku þjóðtrúnni og eru kínversk [[heimspeki]] og [[trúarbrögð]] (sem byggja á kenningum Laó Tse frá 4. öld f.kr.). en hann gengur út á það að lifa í sátt við Dao (veginn sem er undirliggjandi kraftur alheimsins).
Einnig líta margir á speki Konfúsíusar sem þýðingamikinn þátt í Kínverskri þjóðtrú. Konfúsíus var kínverskur heimspekingur sem hafði gífurleg áhrif á menningu í Kína og nágrannalanda.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* {{Vísindavefurinn|6137|Hvernig var líf kvenna í Kína á árunum 1000 f.Kr. til 200 f.Kr.?}}
{{APEC}}
{{Samvinnustofnun Sjanghæ}}
{{G-20}}
{{asía}}
[[Flokkur:Alþýðulýðveldið Kína]]
gd6ivz9o88a4gxrcess4eu17ndfudub
Columbia (ofurtölva)
0
4034
1987639
1980265
2026-11-18T22:47:35Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987639
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Us-nasa-columbia.jpg|thumb|right|Séð yfir vélasal Columbia]]
'''Columbia''' er [[ofurtölva]] byggð af [[Silicon Graphics]] og [[NASA|Bandarísku geimferðarstofnuninni NASA]], hún er sem stendur (samkvæmt [[TOP500]] listanum) fjórða öflugasta ofurtölva í heimi (á eftir [[Blue Gene|Blue Gene/L]]) en hraði hennar mældist 51,87 [[teraflop]] í [[LINPACK]] hraðaprófunum.
Verk hennar eru að [[hermir|herma]] eftir [[geimferð]]um, [[veðurspá|spá fyrir um veðurfar]], gera [[lofthjúpsrannsóknir|rannsóknir á lofthjúpi]] [[jörðin|jarðar]] auk þess sem aðrar [[ríkisstofnun|ríkisstofnanir]] og rannsóknarstofur [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] fá aðgang að henni fyrir hin ýmsu verkefni.
<!--
Í kjölfar hraps [[Columbia (geimferja)|Columbia geimferjunnar]] sem vélin er skýrð í höfuðið á [[1. febrúar]] [[2003]].-->
== Hönnun ==
Columbia er samansett af tuttugu 512 [[örgjörva]] [[SGI Altix]] 3700 BX2 vélum eða samtals 10.240 örgjörvum.
Hún keyrir eina ræsimynd af [[Linux|Linux kjarnanum]] en aldrei áður hefur jafn mörgum örgjörvum verið stjórnað af einu Linux kerfi (Kalpana tölva NASA átti fyrra metið með 512 örgjörva). Innbyrðis eru vélarnar tengdar saman með [[Voltaire InfiniBand]] [[ISR 9288]] 288 tengla skipti (e. ''switch'') sem hefur allt upp í 1.024 [[megabæt]]a færslugetu á [[sekúnda|sekúndu]].
Samanlagt [[vinnsluminni]] hennar er 20.480 terabæt, og geymslupláss hennar 440 terabæt en [[gögn]] eru geymd á [[SGI InfiniteStorage]] vélum sem tengd eru við hana.
== Tenglar ==
{{commons|Columbia (supercomputer)|Columbia}}
*[http://www.nas.nasa.gov/About/Projects/Columbia/columbia.html Vefsíða vélarinnar á] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050408085108/http://www.nas.nasa.gov/About/Projects/Columbia/columbia.html |date=2005-04-08 }} [https://web.archive.org/web/20090520190724/http://www.nasa.gov/home/index.html vefsíðu NASA.]
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/3532706.stm „Nasa powers up with supercomputer“] og [http://mbl.is/mm/frettir/togt/frett.html?nid=1096779 samantekt af fréttinni] á [[vefsíða|vefsíðu]] [[morgunblaðið|Morgunblaðsins]].
*[[Fréttatilkynning]]ar frá [https://web.archive.org/web/20041102050523/http://www1.nasa.gov/home/hqnews/2004/oct/HQ_04353_columbia.html NASA] og [http://www.sgi.com/company_info/newsroom/press_releases/2004/october/worlds_fastest.html SGI.]
*[http://www.sgi.com/features/2004/oct/columbia/ „One Giant Leap„], saga vélarinnar samkvæmt SGI.
[[Flokkur:Ofurtölvur]]
sajkcd8gdpjspgmcej90mmkn8xkk1t7
Mónakó
0
11437
1987652
1985382
2026-11-19T04:58:38Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987652
wikitext
text/x-wiki
{{Land
| nafn = Furstadæmið Mónakó
| nafn_á_frummáli = Principauté de Monaco
| nafn_í_eignarfalli = Mónakó
| fáni = Flag of Monaco.svg
| skjaldarmerki = Coat_of_Arms_of_Monaco.svg
| staðsetningarkort = Location_Monaco_Europe.png
| kjörorð = Deo Juvante
| kjörorð_tungumál = latína
| kjörorð_þýðing = Með guðs hjálp
| þjóðsöngur = [[Hymne Monégasque]]
| tungumál = [[franska]]
| höfuðborg = Mónakó
| stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]]
| titill_leiðtoga1 = [[Fursti Mónakó|Fursti]]
| titill_leiðtoga2 = [[Ríkisráðherra Mónakó|Ríkisráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Albert 2. fursti af Mónakó|Albert 2.]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Christophe Mirmand]]
| flatarmál = 2,02
| stærðarsæti = 194
| hlutfall_vatns = 0
| fólksfjöldi = 38.300
| mannfjöldaár = 2019
| mannfjöldasæti = 190
| íbúar_á_ferkílómetra = 18.713
| VLF = 7,672
| VLF_ár = 2015
| VLF_sæti = 168
| VLF_á_mann = 115.700
| VLF_á_mann_sæti = 3
| staða = [[Sjálfstæði]]
| atburður1 = [[Grimaldi-fjölskyldan]]
| dagsetning1 = [[1419]]
| atburður2 = [[Samningar Frakklands og Mónakó]]
| dagsetning2 = 1861
| atburður3 = [[Stjórnarskrá Mónakó]]
| dagsetning3 = 1911
| gjaldmiðill = [[evra]] (EUR)
| tímabelti = [[UTC]]+1 (+2 á sumrin)
| tld = mc
| símakóði = 377
}}
'''Mónakó''', opinbert heiti '''Furstadæmið Mónakó''' ([[franska]]: ''Principauté de Monaco''; [[mónakóska]]: ''Prinçipatu de Múnegu'', [[oksítanska]]: ''Principat de Mónegue''), er [[borgríki]] og annað minnsta [[ríki]] heims. Það er innan landamæra [[Frakkland]]s með strandlengju að [[Miðjarðarhaf]]i við [[Côte d'Azur|frönsku rívíeruna]], rétt vestan við ítalska héraðið [[Lígúría|Lígúríu]]. Íbúar eru tæplega 40 þúsund, en aðeins tæp 10 þúsund eru mónakóskir ríkisborgarar.<ref>{{Cite web |title=Demography / Population and employment / IMSEE - Monaco IMSEE |url=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography |access-date=25 September 2020 |website=www.monacostatistics.mc |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030095126/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography |url-status=live }}</ref> Mónakó er almennt álitið eitt ríkasta og dýrasta land heims.<ref>{{Cite web |title=The 1.25-mile waterfront stretch in Monaco that used to be the world's most expensive street looks no different from the rest of the city |website=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020-1 |access-date=21 July 2022 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Monaco Is The Most Expensive Place To Buy Property In The World |url=https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world |access-date=21 July 2022 |archive-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529225530/https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world |url-status=dead }}</ref> [[Franska]] er [[opinbert tungumál]] í furstadæminu, en þar eru líka töluð mállýskan [[monégasque]], sem er skyld [[lígúríska|lígúrísku]]. Flestir íbúar tala og skilja auk þess [[ítalska|ítölsku]] og [[enska|ensku]].
Landið er aðeins 2,1 ferkílómetri og takmarkast við borgina Mónakó og ströndina framan við hana en varla er nokkurt óbyggt svæði innan landamæra ríkisins og þar er enginn landbúnaður stundaður. Land ríkisins hefur þó stækkað um allt að 20% á síðari árum vegna [[landfylling]]a út í sjó. Strandlengja Mónakó er 3,83 km og er stysta strandlengja fullvalda ríkis í heimi.<ref>{{cite web |url=http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |title=Monaco Statistics / IMSEE — Monaco IMSEE |language=fr |publisher=Imsee.mc |access-date=3 August 2016 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130422/http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |url-status=live }}</ref> Hæsti punktur Mónakó er mjór fjallvegur, [[Chemin des Révoires]], í hlíðum [[Mont Agel]] sem er 161 metrar yfir sjávarmáli. Furstadæmið er um 15 km frá landamærum Frakklands og Ítalíu.<ref>{{Cite web |url=https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%20di%20Monaco |title=Ventimiglia - Principato di Monaco |website=www.distanza.org |access-date=8 April 2020 |archive-date=6 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506080655/https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%2520di%2520Monaco |url-status=dead }}</ref> Fjölmennasta hverfi borgarinnar er [[Larvotto]].
Í Mónakó er [[þingbundin konungsstjórn]] og þjóðhöfðingi landsins er furstinn [[Albert 2. af Mónakó]] sem hefur mikil völd. [[Forsætisráðherra Mónakó]] getur ýmist verið mónakóskur eða franskur ríkisborgari. Furstinn ráðfærir sig við [[ríkisstjórn Frakklands]] fyrir skipun hans. Dómsvaldið er að mestu skipað frönskum dómurum.<ref>[https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires "Communiqué de la Direction des Services Judiciaires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217012051/https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires |date=17 February 2022 }}, Government of Monaco (in French), 26 June 2019.</ref> [[Grimaldi-ætt]] frá [[Genúa|Genúu]] reyndi að leggja „klettinn“ undir sig fyrst árið 1297 en var hrakin þaðan skömmu síðar. Á 14. öld missti Genúa stjórn svæðisins til [[Konungsríkið Aragónía|Konungsríkisins Aragóníu]]. Árið 1419 keypti Grimaldi-ættin klettinn af Aragóníu og hefur ríkt þar síðan.<ref>{{cite book |last=Edwards |first=Anne |author-link=Anne Edwards |title=The Grimaldis of Monaco: The Centuries of Scandal – The Years of Grace |url=https://archive.org/details/grimaldisofmonac00edwa |year=1992 |publisher=[[William Morrow and Company|William Morrow]] |isbn=978-0-688-08837-8}}</ref> Frakkland viðurkenndi fullveldi landsins formlega með [[samningar Frakklands og Mónakó|samningi]] árið 1861. Mónakó varð fullgildur meðlimur [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] árið 1993. Frakkland fer með varnir landsins, en Mónakó rekur samt [[her Mónakó|her]] með tveimur litlum herdeildum.
Efnahagslíf Mónakó tók kipp þegar fyrsta [[Monte Carlo Casino|spilavítið]] var opnað þar á 19. öld ásamt því að landið fékk járnbrautartengingu við París.<ref>{{cite web |url=http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/ |title=Monte Carlo: The Birth of a Legend |publisher=SBM Group |access-date=23 August 2013 |archive-date=3 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203050316/http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/ |url-status=dead }}</ref> Síðan þá hefur furstadæmið verið vinsæll ferðamannastaður fyrir ríkt fólk. Síðustu ár hefur landið orðið fjármálamiðstöð og vinsælt [[skattaskjól]]. Þar er enginn [[tekjuskattur]] og fyrirtækjaskattar eru lágir. Um 30% íbúa eru milljónamæringar<ref>{{Cite web |last=Beck |first=Katie |title=The country running out of space for its millionaires |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires |access-date=25 September 2020 |website=www.bbc.com |archive-date=9 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109035623/https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires |url-status=live }}</ref> og fasteignaverð í Mónakó fór yfir 100.000 evrur á fermetra árið 2018.
Mónakó er ekki formlega hluti af [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] en á aðild að vissum þáttum þess, eins og álagningu tolla og landamæravörslu. Mónakó notar [[evra|evruna]] sem gjaldmiðil, en notaði áður [[mónakóskur franki|mónakóska franka]] sem voru bundnir [[franskur franki|frönskum franka]] til 1. janúar 2002. Mónakó gerðist aðili að [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]] árið 2004 og er meðlimur í [[La Francophonie]]. [[Monaco Grand Prix]] er árlegt [[Formúla 1|Formúlu 1]]-kappakstursmót sem haldið er á götum Mónakó og [[Monte Carlo-rallíið]] sem er haldið í frönsku Ölpunum heitir eftir akstursíþróttafélagi Mónakó. Knattspyrnufélag Mónakó, [[AS Monaco]], keppir í frönsku fyrstu deildinni [[Ligue 1]] og hefur nokkrum sinnum orðið franskur meistari. Við Mónakó er eitt af fyrstu [[verndarsvæði á sjó|verndarsvæðunum á sjó]]<ref>{{Cite web |date=13 February 2020 |title=Monaco's Prince Albert II: Oceans are a 'family heritage,' with little time to save them |url=https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet |access-date=26 September 2020 |website=Los Angeles Times |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925235323/https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet |url-status=live }}</ref> og þar eru [[Sjávardýrasafn Mónakó]] og rannsóknarstofur [[Alþjóðakjarnorkumálastofnunin|Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar]] í umhverfisvísindum.<ref>{{Cite web |title=Ocean Acidification International Coordination Centre (OA-ICC) |url=https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |publisher=United Nations |access-date=26 September 2020 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411083152/https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |url-status=live }}</ref>
== Heiti ==
Mónakó dregur nafn sitt af gríska orðinu μόνοικος ''monoikos'' „eitt hús“. Þetta var það sem [[Lígúrar]] kölluðu gríska nýlendu sem var stofnuð þar á 6. öld f.Kr. Samkvæmt fornri arfsögn fór [[Herakles]] þarna um og hrakti eldri guði landsins á brott. Í kjölfarið var honum reist [[hof]] sem þá var eina hofið á svæðinu. Af því er nafnið „eitt hús“ dregið.<ref>''Strabo, Geography, Gaul, 4.6.3'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/4F*.html at LacusCurtious] {{dead link|date=June 2022|bot=medic}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmo%2Fnoikos |title=μόνοικος |access-date=29 June 2011 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164248/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmo%2Fnoikos |archive-date=29 June 2011}}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref>
== Saga ==
Mónakó dregur nafn sitt af grískri nýlendu sem [[Lígúrar]] nefndu ''Monoikos'', sem merkir „eitt hús“ á grísku.<ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmo%2Fnos |title=μόνος |access-date=29 June 2011 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164313/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmo%2Fnos |archive-date=29 June 2011}}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref><ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Doi%29%3Dkos1 |title=οἶκος |access-date=29 June 2011 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164225/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Doi%29%3Dkos1 |archive-date=29 June 2011}}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> Landið varð hluti af [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkinu]] sem lét [[Genúa]] það eftir. [[Grimaldi-ættin]] sem hafði verið hrakin frá Genúa, gerði tilkall til landsins í hundrað ár þar til henni tókst að kaupa það. [[Lýðveldið Genúa]] leyfði fjölskyldunni að halda Mónakó og Frakkland og Spánn létu þennan eignarhlut í friði öldum saman. Frakkland innlimaði Mónakó í [[franska byltingin|frönsku
byltingunni]], en eftir ósigur Napóleons féll landið undir [[konungsríkið Sardinía|konungsríkið Sardiníu]].
Þegar Sardinía varð að [[Ítalía|Ítalíu]] á 19. öld lenti Mónakó á áhrifasvæði Frakka sem leyfðu því að halda sjálfstæði sínu. [[Öxulveldin]] lögðu Mónakó undir sig í [[síðari heimsstyrjöld]] og um stutt skeið var stjórn þess flutt til Ítalíu og síðan [[Þriðja ríkið|Þriðja ríkisins]]. Hernámið stóð aðeins stutt, en varð þó til þess að [[Gyðingar]] og franskir andspyrnumenn sem dvöldu þar voru fluttir þaðan og teknir af lífi. Frá lokum síðari heimsstyrjaldar hefur Mónakó verið sjálfstætt ríki, en er að hluta þátttakandi í [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]].
===Koma Grimaldi-fjölskyldunnar===
[[File:Raniero I de Mónaco.jpg|thumb|right|Rainier 1. var fyrsti sjálfstæði furstinn yfir Mónakó.]]
[[Hinrik 6. keisari]] veitti Genúa Mónakó sem lén árið 1191 og landið varð nýlenda þaðan árið 1215.<ref name="state1">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3397.htm |title=Monaco |publisher=State.gov |date=16 November 2011 |access-date=28 May 2012 |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814092549/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3397.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.monacolife.net/?content=articles&action=show&id=28 |title=Monaco Life |publisher=Monaco Life |date=26 July 2011 |access-date=28 May 2012 |archive-date=8 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120508024225/http://monacolife.net/?content=articles&action=show&id=28 |url-status=live }}</ref> Mónakó komst fyrst undir stjórn Grimaldi-fjölskyldunnar árið 1297 þegar [[Francesco Grimaldi]], sem var kallaður „''Malizia''“ og má þýða sem „hinn illi“ eða „hinn kæni“, og menn hans náðu að leggja virkið á [[Mónakóklettur|Mónakókletti]] undir sig, dulbúnir sem fransiskumunkar („munkur“ er ''monaco'' á ítölsku, þótt það sé í raun tilviljun).<ref>{{cite web |url=http://www.visitmonaco.com/us/About-Monaco/History |title=Monaco history |publisher=Visitmonaco.com |access-date=28 May 2012 |archive-date=29 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429091104/http://www.visitmonaco.com/us/About-Monaco/History |url-status=live }}</ref>
Nokkrum árum síðar var Francesco hrakinn þaðan af her frá Genúa og átökin um „klettinn“ héldu áfram næstu áratugi.<ref>{{cite web |url=http://fr.montecarlosbm.com/sejour-luxe-monaco/monte-carlo/histoire/ |title=Histoire de Monaco, famille Grimaldi | Monte-Carlo SBM |publisher=Fr.montecarlosbm.com |access-date=28 May 2012 |archive-date=9 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609075355/http://fr.montecarlosbm.com/sejour-luxe-monaco/monte-carlo/histoire/ |url-status=live }}</ref> Grimaldi-fjölskyldan var frá Genúa og átökin snerust meðal annars um ættarerjur í borginni. Seint á 14. öld missti Genúa Mónakó til [[Aragónía|Aragóníu]] vegna átaka um [[Korsíka|Korsíku]].<ref name="explorethemed.com">{{cite web |url=http://explorethemed.com/AragonMed.asp?c=1 |title=The Mediterranean Empire of the Crown of Aragon |website=explorethemed.com |access-date=8 August 2015 |archive-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204061004/http://explorethemed.com/AragonMed.asp?c=1 |url-status=live }}</ref> Aragónía varð síðan hluti af [[Spánn|Spáni]] og önnur lönd féllu undir yfirráð annarra konungsríkja.<ref name="explorethemed.com" />
===1400–1800===
[[File:Italia 1494-it.svg|thumb|right|Mónakó sem hluti Genúa árið 1494.]]
Árið 1419 keypti Grimaldi-fjölskyldan Mónakó af konungi Aragóníu og varð við það formlegur eigandi Mónakókletts. Árið 1612 tók [[Honoríus 2.]] að titla sig „fursta af Mónakó“.<ref>{{cite web |url=https://monaco.me/ |title=Monaco – The Principality of Monaco |publisher=Monaco.me |access-date=28 May 2012 |archive-date=21 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721155700/https://monaco.me/ |url-status=dead }}</ref> Á 4. áratug 17. aldar óskaði hann eftir aðstoð Frakka gegn spænskum her og fékk móttöku við hirð [[Loðvík 14.|Loðvíks 14.]] sem „duc et pair étranger“.<ref name="monacoangebote.de">{{cite web |url=http://www.monacoangebote.de/index.php?q=en/history |title=The History Of Monaco |publisher=Monacoangebote.de |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210501/http://www.monacoangebote.de/index.php?q=en%2Fhistory |archive-date=16 January 2013 |url-status=dead}}</ref> Varð furstadæmið, ásamt héruðunum Menton og Roquebrune, sem tilheyrt höfðu því síðan á 14. öld, þá franskt verndarsvæði.
Furstarnir af Mónakó urðu eftir þetta undirmenn frönsku krúnunnar sem sjálfstæðir þjóðhöfðingjar með minni frönsk lén, eins og [[hertogadæmið Valentinois]] sem Grimaldi-fjölskyldan gerir enn tilkall til. Furstarnir bjuggu lengst af í París og giftust inn í franskar og ítalskar aðalsfjölskyldur. Furstadæmið var áfram til allt fram að frönsku byltingunni.<ref>{{cite web |url=http://www3.monaco.mc/monaco/info/history1.html |title=Monaco: History |publisher=.monaco.mc |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629221745/http://www3.monaco.mc/monaco/info/history1.html |archive-date=29 June 2012 |url-status=dead}}</ref>
===19. öldin===
[[File:County of nice.svg|thumb|right|Kort sem sýnir innlimun í Frakkland 1860.]]
Árið 1793 lagði franski byltingarherinn Mónakó undir sig og til 1814 var landið hernumið af Frökkum, líkt og megnið af meginlandi Evrópu á þeim tíma.<ref name="monacoangebote.de"/><ref name="Monte-carlo.mc">{{cite web |url=http://www.monte-carlo.mc/en/general/important-dates/ |title=Important dates – Monaco Monte-Carlo |publisher=Monte-carlo.mc |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-date=1 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120501230623/http://www.monte-carlo.mc/en/general/important-dates/ |url-status=live }}</ref> Furstadæmið var endurreist árið 1815 sem verndarríki konungsríkisins Sardiníu á [[Vínarþingið|Vínarþinginu]].<ref name="Monte-carlo.mc"/> Þeirri stöðu hélt Mónakó til 1860 þegar herir Sardiníu hurfu þaðan í samræmi við skilmála [[Tórínósáttmálinn|Tórínósáttmálans]] og [[Nice-sýsla]] sem umkringir landið (auk [[Savoja]]) gekk til Frakklands.<ref name="infoplease1">{{cite web |url=http://www.infoplease.com/ce6/world/A0859729.html |title=24 X 7 |publisher=Infoplease.com |access-date=28 May 2012 |archive-date=19 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119091320/http://www.infoplease.com/ce6/world/A0859729.html |url-status=live }}</ref> Eftir það varð Mónakó franskt verndarríki að nýju.
Fyrir þennan tíma var órói í [[Menton]] og [[Roquebrune-Cap-Martin|Roquebrune]] þar sem bæjarbúar voru þreyttir á mikilli skattlagningu Grimaldi-fjölskyldunnar. Þeir lýstu yfir sjálfstæði og vonuðust til þess að Sardinía myndi innlima bæina. Frakkland mótmælti, en átökin héldu áfram þar til [[Karl 3. af Mónakó]] gaf eftir tilkall sitt til bæjanna tveggja, sem voru 95% af landi furstadæmisins.<ref>{{cite web |url=http://www.accesspropertiesmonaco.com/en/histoire |title=History of the Principality of Monaco – Access Properties Monaco – Real-estate Agency Monaco |publisher=Access Properties Monaco |access-date=28 May 2012 |archive-date=9 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809043450/http://www.accesspropertiesmonaco.com/en/histoire |url-status=live }}</ref> Frakkland tók þá við stjórn þeirra og greiddi Grimaldi-fjölskyldunni 4.100.000 franka fyrir.<ref>{{cite web |url=http://monacodc.org/monhistory.html |title=History of Monaco |publisher=Monacodc.org |access-date=28 May 2012 |archive-date=24 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424212758/http://monacodc.org/monhistory.html |url-status=live }}</ref> Þessi flutningur og fullveldi Mónakó voru fullgilt með [[samningur Frakka og Mónakó|samningi Frakka og Mónakó]] árið 1861. Árið 1869 hætti furstadæmið að innheimta tekjuskatt af íbúum þar sem tekjurnar af [[Monte Carlo-spilavítið|spilavíti fjölskyldunnar]], sem var opnað 1863, nægðu henni.<ref>{{cite web |url=http://www.monaco-mairie.mc/principaute-monaco-monte-carlo/ |title=Histoire de la Principauté – Monaco – Mairie de Monaco – Ma ville au quotidien – Site officiel de la Mairie de Monaco |publisher=Monaco-mairie.mc |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603055329/http://www.monaco-mairie.mc/principaute-monaco-monte-carlo |archive-date=3 June 2012 |url-status=dead}}</ref> Við þetta varð Mónakó bæði leikvöllur fyrir auðmenn og skattaskjól.<ref>{{cite web |url=http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/europe/monaco.htm |title=MONACO |publisher=Tlfq.ulaval.ca |access-date=28 May 2012 |archive-date=10 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610183922/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/europe/monaco.htm |url-status=dead}}</ref>
===20. öldin===
[[File:Monegasque Revolution.jpg|thumb|right|Borgarstjóri Mónakó tilkynnir endalok einveldis furstafjölskyldunnar árið 1910.]]
[[Mónakófursti|Furstarnir af Mónakó]] voru [[einveldi|einvaldar]] fram að [[byltingi í Mónakó|byltingunni í Mónakó]] 1910 sem leiddi til þess að [[stjórnarskrá Mónakó]] var samþykkt 1911.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/2530539.stm |title=Monaco timeline |work=BBC News |date=28 March 2012 |access-date=28 May 2012 |archive-date=27 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527123632/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/2530539.stm |url-status=live }}</ref> Nýja stjórnarskráin dró þó lítið úr völdum Grimaldi-fjölskyldunnar og [[Albert 1. af Mónakó]] felldi hana úr gildi í fyrri heimsstyrjöld.
Í júlí 1918 var nýr samningur við Frakka undirritaður um takmarkaða vernd Frakka. Samningurinn varð hluti af [[Versalasamningarnir|Versalasamningunum]] 1919 og fól í sér að alþjóðasamskipti Mónakó yrðu í samræmi við hagsmuni Frakklands. Hann leysti líka [[erfðadeilurnar í Mónakó 1918|erfðadeilur í Mónakó]].
[[File:Prince Rainier III and Princess Grace.jpg|thumb|right|Brúðkaup Ranieri 3. af Mónakó og leikkonunnar Grace Kelly.]]
Árið 1943 gerði ítalski herinn innrás í Mónakó og kom þar á fasistastjórn.<ref name="monaco.alloexpat.com">{{cite web |url=http://www.monaco.alloexpat.com/monaco_information/history_of_monaco.php |title=Monaco History, History of Monaco – Allo' Expat Monaco - World War II |publisher=Monaco.alloexpat.com |access-date=28 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527162437/http://www.monaco.alloexpat.com/monaco_information/history_of_monaco.php |archive-date=27 May 2012}}</ref> Þegar Mussolini var steypt af stóli 1943 hernam þýski herinn Mónakó og Ítalíu og hóf að flytja Gyðinga þaðan. Ballettdansarinn [[Réne Blum]] sem stofnaði óperuballettinn í Monte Carlo var handtekinn í París og fluttur til [[Auschwitz]] þar sem hann var myrtur.<ref>Abramovici P. ''Un rocher bien occupé : Monaco pendant la guerre 1939–1945'' Editions Seuil, Paris 2001, {{ISBN|2-02-037211-8}}</ref> Félagi Blums, [[Raoul Gunsbourg]], forstjóri [[Óperan í Monte-Carlo|Óperunnar í Monte-Carlo]], flúði til Sviss með aðstoð frönsku andspyrnunnar.<ref>{{cite web |url=http://tmeheust.free.fr/monacohistoire2.html |title=Monaco histoire |publisher=Tmeheust.free.fr |access-date=28 May 2012 |archive-date=18 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110518004243/http://tmeheust.free.fr/monacohistoire2.html |url-status=live }}</ref> Í ágúst 1944 tóku Þjóðverjar andspyrnuleiðtogana René Borghini, Joseph-Henri Lajoux og Esther Poggio af lífi.
[[Rainier 3.]] tók við völdum þegar faðir hans, [[Loðvík 2. af Mónakó]] lést 1949 og ríkti til 2005. Þann 19. apríl 1956 giftist Rainier bandarísku leikkonunni [[Grace Kelly]]. Brúðkaupið vakti mikla athygli fjölmiðla og furstadæmið varð þekkt um allan heim.<ref>{{cite web |url=http://www.nationsonline.org/oneworld/monaco.htm |title=Monaco – Principality of Monaco – Principauté de Monaco – French Riviera Travel and Tourism |publisher=Nationsonline.org |access-date=28 May 2012 |archive-date=18 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518103134/http://www.nationsonline.org/oneworld/monaco.htm |url-status=live }}</ref>
Með breytingu á stjórnarskránni 1962 var dauðarefsing afnumin, konur fengu kosningarétt og [[hæstiréttur Mónakó]] var stofnaður til að tryggja borgaraleg réttindi. Árið 1963 kom upp kreppa þegar [[Charles de Gaulle]] setti hafnbann á Mónakó vegna þess að ríkið var þá vinsælt skattaskjól franskra auðmanna. Kvikmyndin ''[[Grace of Monaco]]'' frá 2014 byggist lauslega á þessum atburðum.<ref>{{cite web |url=http://pagesix.com/2014/04/02/monaco-royals-will-not-be-at-cannes-grace-of-monaco-premiere/?_ga=1.162783800.562580333.1395152845 |title=Monaco royals will not be at Cannes 'Grace of Monaco' premiere – Page Six |work=Page Six |date=2 April 2014 |access-date=2 April 2014 |archive-date=7 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407070021/http://pagesix.com/2014/04/02/monaco-royals-will-not-be-at-cannes-grace-of-monaco-premiere/?_ga=1.162783800.562580333.1395152845 |url-status=live }}</ref> Árið 1993 varð Mónakó aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] með fullan kosningarétt.<ref name="infoplease1"/><ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=22 March 2012 |archive-date=30 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |url-status=dead }}</ref>
===21. öldin===
Árið 2002 var nýr samningur gerður milli Frakklands og Mónakó sem kvað á um að ef enginn erfingi að titlum Grimaldi-fjölskyldunnar kæmi fram yrði furstadæmið samt sjálfstætt ríki, en ekki hluti af Frakklandi. Albert prins var þá hálffimmtugur, ókvæntur og átti ekki skilgetin börn. Varnir Mónakó eru þó enn í höndum Frakka.<ref>{{cite web |url=http://www.europe-cities.com/en/657/monaco/history/chronology/ |title=History of Monaco. Monaco chronology |publisher=Europe-cities.com |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210452/http://www.europe-cities.com/en/657/monaco/history/chronology/ |archive-date=16 January 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_military.html |title=Monaco Military 2012, CIA World Factbook |publisher=Theodora.com |access-date=28 May 2012 |archive-date=10 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510082859/http://www.theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_military.html |url-status=live }}</ref>
[[Mynd:The Prince and Princess of Monaco with Hermann Bühlbecker and Karl Lagerfeld.jpg|thumb|right|Albert fursti og Charlene furstynja, ásamt Hermanni Bühlbecker og Karli Lagerfeld.]]
Þann 31. mars 2005 varð Rainier 3. of veikur til að sinna skyldum sínum og lét einkasyni sínum og erfingja, Albert, völdin eftir.<ref>{{cite web |url=http://www.yourmonaco.com/royal |title=Monaco Royal Family |publisher=Yourmonaco.com |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614130705/http://www.yourmonaco.com/royal |archive-date=14 June 2012 |url-status=dead}}</ref> Hann lést sex dögum síðar eftir 56 ára valdatíð. [[Albert 2. af Mónakó]] tók við sem fursti af Mónakó og var krýndur 12. júlí 2005.<ref>{{cite web |url=http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |title=Biography – Prince's Palace of Monaco |publisher=Palais.mc |access-date=28 May 2012 |archive-date=15 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115190516/http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |url-status=dead}}</ref> Sérstök móttaka erlendra þjóðhöfðingja var svo haldin 18. nóvember 2005 í furstahöllinni í [[Monaco-Ville]].<ref>{{cite web |url=http://www.montecarlosbm.com/luxury-trip-monaco/visit-monaco/monaco-history/ |title=History of Monaco, Grimaldi family |publisher=Monte-Carlo SBM |access-date=28 May 2012 |archive-date=12 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412001225/http://www.montecarlosbm.com/luxury-trip-monaco/visit-monaco/monaco-history/ |url-status=dead }}</ref> Þann 27. ágúst baðst Albert afsökunar á hlut Mónakó í síðari heimsstyrjöld í brottflutningi 90 gyðinga og andspyrnuleiðtoga, en aðeins 9 þeirra lifðu af.<ref>{{cite news |last=Williams |first=Carol J. |title=More than seven decades later, Monaco apologises for deporting Jews |url=http://www.latimes.com/world/europe/la-fg-monaco-jews-deportation-apology-20150827-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |date=27 August 2015 |access-date=31 August 2015 |archive-date=30 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150830235213/http://www.latimes.com/world/europe/la-fg-monaco-jews-deportation-apology-20150827-story.html |url-status=live }}</ref> Albert giftist suðurafrísku sundkonunni [[Charlene Wittstock]] árið 2011. Furstahjónin eignuðust tvíburasystkinin Gabríellu og Jakob árið 2014.
Árið 2015 samþykkti Mónakó gerð landfyllinga sem áttu að uppfylla þörf fyrir húsnæði og lítið grænt svæði.<ref name="rivieratimes.com">{{cite web |url=http://www.rivieratimes.com/index.php/monaco-article/items/monaco-land-reclamation-project-gets-green-light.html |title=Monaco land reclamation project gets green light |work=rivieratimes.com |access-date=8 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904002030/http://www.rivieratimes.com/index.php/monaco-article/items/monaco-land-reclamation-project-gets-green-light.html |archive-date=4 September 2015 |url-status=dead}}</ref> Ætlunin er að landfyllingin verði um sex hektarar að stærð þar sem verða íbúðir, garðar, verslanir og skrifstofur.<ref name="thenational.ae">{{cite web |url=http://www.thenational.ae/business/industry-insights/property/monaco-1-billion-reclamation-plan-for-luxury-homes-district |title=Monaco €1 billion reclamation plan for luxury homes district |author=Colin Randall |work=thenational.ae |date=23 May 2013 |access-date=8 August 2015 |archive-date=25 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925142503/http://www.thenational.ae/business/industry-insights/property/monaco-1-billion-reclamation-plan-for-luxury-homes-district |url-status=live }}</ref>
Þann 29. febrúar 2020 var tilkynnt um fyrsta tilvik [[COVID-19]]-smits í Mónakó.<ref>{{cite tweet|user=GvtMonaco|author=Gouvernement Monaco|number=1233513588884676611|title=[#Coronavirus] Les autorités sanitaires de la Principauté ont été informées qu’une personne prise en charge dans la matinée et conduite au Centre Hospitalier Princesse Grace était positive au COVID 19.Son état de santé n’inspire pas d’inquiétude.|date=28 February 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bfmtv.com/sante/coronavirus-un-premier-cas-de-contamination-detecte-a-monaco-et-transfere-au-chu-de-nice-1866392.html|title=Coronavirus: un premier cas de contamination détecté à Monaco et transféré au CHU de Nice|language=fr|website=BFMTV|agency=Agence France-Presse|first=Jeanne|last=Bulant|date=29 February 2020|access-date=29 February 2020}}</ref> Þann 3. september 2020 var fyrsti gervihnöttur Mónakó sendur út í geim frá Frönsku Gvæjana með [[Vega-eldflaug]].<ref>{{Cite web |url=https://www.orbitalsolutions.mc/post/historical-launch-on-sept-2nd-2020-the-first-satellite-from-monaco-is-now-orbiting-the-earth |title=Historical launch on Sept. 2nd, 2020: The first satellite from Monaco is now orbiting the earth |first=Francesco M. |last=Bongiovanni |date=5 September 2020 |website=Orbital Solutions |access-date=13 October 2020 |archive-date=24 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024003753/https://www.orbitalsolutions.mc/post/historical-launch-on-sept-2nd-2020-the-first-satellite-from-monaco-is-now-orbiting-the-earth |url-status=dead }}</ref> Gervihnötturinn var smíðaður af [[Orbital Solutions]] í Mónakó.
== Landfræði ==
[[File:Monaco satellite map.png|thumb|right|Gervihnattarmynd af Mónakó frá 2013 þar sem landamærin að Frakklandi eru lituð gul.]]
Mónakó er sjálfstætt [[borgríki]] sem skiptist í tvö verndarsvæði og sjö hverfi. Það stendur á [[Franska rívíeran|frönsku rívíerunni]] í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]] og á landamæri að franska héraðinu [[Alpes-Maritimes]] á þrjá vegu, en strönd að [[Miðjarðarhaf]]i á eina. Miðja Mónakó er um 16 km frá [[Ítalía|Ítalíu]] og aðeins 13 km norðaustan við borgina [[Nice]].<ref name="cia"/>
Mónakó er aðeins 2,1 km² að stærð, eða 208 hektarar, og íbúar eru 38.400.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |title="monaco statistics pocket" / Publications / IMSEE - Monaco IMSEE |first=Government of |last=Monaco |website=Monacostatistics.mc |access-date=30 March 2017 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130422/http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |url-status=live }}</ref> Mónakó er þannig annað minnsta og þéttbýlasta land heims.<ref name="cia" /> Landamærin að Frakklandi eru 5,47 km á lengd,<ref name="auto" /> strandlengjan er 3,83 km og [[landhelgi]]n nær 22,2 km út í sjó. Breidd landsins er milli 1700 og 349 metrar.<ref name="about">{{cite web |url=http://mapofeurope.com/monaco/ |title=Geography and Map of Monaco |publisher=mapofeurope.com |access-date=11 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911223740/http://mapofeurope.com/monaco/ |url-status=dead }}</ref><ref name="visitmonaco">{{cite web |url=http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |title=Monaco's Areas / Monaco Official Site |publisher=Visitmonaco.com |access-date=12 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210456/http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |archive-date=16 January 2013 |url-status=dead}}</ref>
Hæsti punkturinn í Mónakó er við innganginn að íbúðablokkinni Patio Palace í [[Chemin des Révoires]] frá götunni D6007 (''Moyenne Corniche'') í 164,4 metra hæð.<ref>''Highest point at ground level (Access to Patio Palace on D6007)'' {{cite web |url=http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf |publisher=Monaco Statistics – Principality of Monaco |title=Monaco Statistics pocket – Edition 2014 |access-date=30 March 2015 |archive-date=17. desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217010344/http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf |url-status=live }}</ref> Neðsti punktur landsins er við Miðjarðarhafið.<ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |title=Highest and lowest points in countries islands oceans of the world |publisher=Worldatlas.com |access-date=6. september 2012 |archive-date=24 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824111026/http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |url-status=live }}</ref>
[[Saint-Jean-á]] er lengsta vatnsfallið í Mónakó, um 0,19 km að lengd, og [[Fontvieille-vatn]] er stærsta stöðuvatnið, um 0,5 hektarar að stærð.<ref>{{cite web |url=https://maps.google.com/maps?hl=en&cp=5&gs_id=28&xhr=t&q=monaco&safe=off&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.r_qf.,cf.osb&biw=1366&bih=704&um=1&ie=UTF-8&sa=N&tab=wl |title=Monaco |publisher=Google Maps |access-date=6. september 2012 }}</ref> Fjölmennasta hverfi Mónakó er Larvotto.<ref name="Recensement">{{cite web |url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |archive-url=https://www.webcitation.org/67zk5DtcP?url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |url-status=dead |archive-date=28 May 2012 |title=Plan General De La Principaute De Monaco |access-date=28 May 2012}}</ref>
Eftir nýlega stækkun [[Herkúleshöfn|Herkúleshafnar]]<ref name="Extension"/> stækkaði land Mónakó í 2,08 km².<ref name="Recensement"/> Síðan þá hefur verið samþykkt að stækka land við Fontvieille um 0,08 km² með landfyllingum.<ref name="telegraph">{{cite news |last=Samuel |first=Henry |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/monaco/6894991/Monaco-to-build-into-the-sea-to-create-more-space.html |title=Monaco to build into the sea to create more space |work=The Daily Telegraph |date=28 December 2009 |access-date=22 March 2012 |location=London |archive-date=10 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710014335/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/monaco/6894991/Monaco-to-build-into-the-sea-to-create-more-space.html |url-status=live }}</ref><ref name="OpenDoc">{{cite web |author=Robert Bouhnik |url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/3952ae296ac3807cc1256f73002bd426gb?OpenDocument&6Gb&Count=10000 |archive-url=https://archive.today/20121220003236/http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/3952ae296ac3807cc1256f73002bd426gb?OpenDocument&6Gb&Count=10000 |url-status=dead |archive-date=20 December 2012 |title=Home > Files and Reports > Public works(Gb) |publisher=Cloud.gouv.mc |date=19 October 2010 |access-date=22 March 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://royalopinions.proboards.com/index.cgi?action=display&board=currentmonaco&thread=192&page=5 |title=Royal Opinions – Social, Political, & Economical Affairs of Monaco |publisher=Royalopinions.proboards.com |access-date=22 March 2012 |archive-date=27 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127134633/http://royalopinions.proboards.com/index.cgi?action=display&board=currentmonaco&thread=192&page=5 |url-status=live }}</ref><ref name="Extension">{{cite web |author=Robert BOUHNIK |url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/1ddf179c1910b5fbc1256fc60036dcc6gb?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=%20Files%20and%20Reports&InfoSujet=2002%20Archives%20-%20Extension%20of%20%22La%20Condamine%20Port%22&6Gb |title=Home > Files and Reports > Public works > 2002 Archives — Extension of "La Condamine Port"(Gb) |publisher=Cloud.gouv.mc |date=19 October 2010 |access-date=22 March 2012 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Dead link|date=August 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |title=Monaco remet sur le tapis le projet d'extension en mer |publisher=Econostrum.info |access-date=22 March 2012 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306070020/http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |url-status=live }}</ref> Að auki er verið að bæta 6 hekturum við í nýja hverfinu [[Le Portier]].<ref name=a>{{Cite web |url=http://projets-architecte-urbanisme.fr/extension-monaco-mer-mediterranee-forum-grimaldi-portier/ |title="Monaco va s’étendre de 6 hectares sur la mer entre l’anse du Portier et le Grimaldi Forum" (article, infos and map) |access-date=2022-09-19 |archive-date=2013-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409122804/http://projets-architecte-urbanisme.fr/extension-monaco-mer-mediterranee-forum-grimaldi-portier/ |url-status=dead }}</ref>
Það eru tvær hafnir í Mónakó, [[Herkúleshöfn]], og [[Fontvieille-höfn]].<ref name="Presentation">{{cite web |url=http://www.ports-monaco.com/lang-en.html |title=Presentation |publisher=Ports-monaco.com |date=1 January 2006 |access-date=22 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620235447/http://www.ports-monaco.com/lang-en.html |archive-date=20 June 2012 |url-status=dead}}</ref> Alveg við landamærin vestan megin er franska höfnin [[Cap d'Ail]].<ref name="Presentation"/> Eina [[náttúruauðlind]]in sem Mónakó býr yfir eru [[fiskimið]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/nyIYViMSlOE Ghostarchive]: {{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=nyIYViMSlOE |title=Prince Albert of Monaco interview on fishing issues |publisher=YouTube |date=30 June 2011 |access-date=22 March 2012}}</ref> Þar sem nær allt landsvæðið er þéttbýlt er enginn [[landbúnaður]] stundaður í Mónakó.
== Stjórnmál ==
[[File:Prince_Albert_II_of_Monaco_at_the_Enthronement_of_Naruhito_(1).jpg|thumb|right|[[Albert 2. fursti af Mónakó]].]]
Frá 1911 hefur Mónakó verið með [[þingbundin konungsstjórn|þingbundna konungsstjórn]] þar sem [[Mónakófursti]] er [[þjóðhöfðingi]].<ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3397.htm |title=Monaco |website=State.gov |date=16 November 2011 |access-date=22 March 2012 |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814092549/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3397.htm |url-status=live }}</ref> Framkvæmdavaldið er í höndum [[forsætisráðherra Mónakó|forsætisráðherra]] sem er [[stjórnarleiðtogi]] og forseti [[ríkisstjórn]]ar með fimm aðra ráðherra.<ref>{{cite web |url=http://www.monaco-iq.com/politics |title=Politics |publisher=Monaco-IQ |access-date=28 May 2012 |archive-date=6 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406122848/http://www.monaco-iq.com/politics |url-status=dead }}</ref> Til 2002 var forsætisráðherrann alltaf franskur ríkisborgari sem furstinn skipaði samkvæmt tillögum ríkisstjórnar Frakklands. Frá stjórnarskrárbreytingu árið 2002 getur forsætisráðherrann verið ýmist Frakki eða Mónakóbúi.<ref name="state1" /> Þann 1. september 2020 skipaði Albert 2. franska ríkisborgarann [[Pierre Dartout]] í embættið.<ref name="monaco-consulate1">{{cite web |url=http://www.monaco-consulate.com/index.php/about/history/ |title=History « Consulate General of Monaco |website=Monaco-Consulate.com |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610201643/http://www.monaco-consulate.com/index.php/about/history/ |archive-date=10 June 2012 |url-status=dead}}</ref>
Samkvæmt [[stjórnarskrá Mónakó]] frá 1962 deilir furstinn [[neitunarvald]]i sínu með [[Þjóðarráð Mónakó|þjóðarráði]] sem situr í einni deild.<ref>{{cite web |url=https://globaledge.msu.edu/Countries/Monaco/government |title=Monaco: Government |website=GlobalEdge.msu.edu |date=4 October 2004 |access-date=28 May 2012 |archive-date=10 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120710022946/http://globaledge.msu.edu/Countries/Monaco/Government |url-status=live }}</ref> Í þjóðarráðinu sitja 24 þingmenn sem eru kosnir til 5 ára í senn. 16 þeirra eru kosnir með meirihlutakosningu og 8 með hlutfallskosningu.<ref name="freedomhouse1">{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2011/monaco |title=Monaco |publisher=Freedom House |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115151511/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2011/monaco |archive-date=15 November 2012 |url-status=dead}}</ref> Öll löggjöf krefst samþykkis þjóðarráðsins, þar sem meirihluti þingmanna er úr íhaldsflokknum [[Samkoma & málefni]] sem hefur 20 þingsæti.<ref name="freedomhouse1" /> [[Mónakósambandið]] er með þrjú sæti<ref name="freedomhouse1" /> og [[Endurreisnarflokkurinn (Mónakó)|Endurreisnarflokkurinn]] er með eitt sæti. [[Sveitarstjórn Mónakó]] fer með málefni borgarinnar.<ref name=autogenerated3>{{cite web |url=http://www.monacohebdo.mc/4786-deux-listes-pour-une-mairie |title=Deux listes pour une mairie |work=Monaco Hebdo |access-date=15 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510034909/http://www.monacohebdo.mc/4786-deux-listes-pour-une-mairie |archive-date=10 May 2013 |url-status=dead}}</ref> Þar sitja 14 kjörnir borgarráðsfulltrúar og [[borgarstjóri Mónakó|borgarstjóri]].<ref>{{cite web |url=http://www.monaco-mairie.mc/elus-monaco/ |title=Les élus |author=Mairie de Monaco |work=La Mairie de Monaco |access-date=15 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515063156/http://www.monaco-mairie.mc/elus-monaco/ |archive-date=15 May 2013 |url-status=dead}}</ref> [[Georges Marsan]] hefur verið borgarstjóri frá 2003. Ólíkt þjóðarráðinu eru meðlimir borgarráðsins kosnir til fjögurra ára<ref>{{cite web |url=http://www.monaco-mairie.mc/mairie-monaco/le-conseil-communal/ |title=Le Conseil Communal – Mairie de Monaco |work=La Mairie de Monaco |access-date=15 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116232740/http://www.monaco-mairie.mc/mairie-monaco/le-conseil-communal/ |archive-date=16 January 2013 |url-status=dead}}</ref> og tilheyra engum flokkum. Samt myndast oft [[stjórnarandstaða]] innan borgarráðsins.<ref name=autogenerated3/><ref>{{cite web |url=http://www.nicematin.com/article/actualites/elections-communales-a-monaco-vingt-quatre-candidats-en-lice.460784.html |title=Élections communales à Monaco: vingt-quatre candidats en lice |work=nicematin.com |access-date=15 April 2013 |archive-date=6 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130606193455/http://www.nicematin.com/article/actualites/elections-communales-a-monaco-vingt-quatre-candidats-en-lice.460784.html |url-status=dead }}</ref>
Furstinn skipar dómara í Mónakó. Lykilstöður eru í höndum franskra dómara samkvæmt tillögum frá Frakklandi. Þrír [[rannsóknardómari|rannsóknardómarar]] starfa í Mónakó.<ref>[http://www.justice.gouv.fr/organisation-de-la-justice-10031/la-justice-a-monaco-23315.html La justice à Monaco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202233638/http://www.justice.gouv.fr/organisation-de-la-justice-10031/la-justice-a-monaco-23315.html |date=2 December 2021 }}: "Les deux chefs de la cour d’appel, le premier président et le procureur général, sont des magistrats français."</ref>
=== Stjórnsýslueiningar ===
[[File:Monaco, administrative divisions - colored.svg|thumb|[[Hverfi Mónakó]].]]
Mónakó er aðeins eitt sveitarfélag, [[sveitarfélagið Mónakó]], sem nær yfir allt furstadæmið. Áður fyrr skiptist það í þrjú sveitarfélög, [[Monaco-Ville]], [[Monte Carlo]] og [[La Condamine]], en þau voru sameinuð í eitt árið 1917.
Árið 1966 var ákveðið að skipta furstadæminu í verndarsvæði („þar sem vernda ber núverandi staðaranda“) og hverfi. Fjöldi og afmörkun hverfanna hefur breyst nokkrum sinnum, síðast árið 2013. Nýtt hverfi, [[Le Portier]], er í byggingu á 6 hektara landfyllingu í sjó.
{|class="wikitable sortable"
|-
! [[Hverfi Mónakó|Hverfi]] ||Stærð<br />(ha) ||Aths.
|-
|colspan="7" style="text-align:center; background:#efefef;"|'''Verndarsvæði'''
|-
|[[Monaco-Ville]] ||style="text-align:right;"|20 ||Gamla borgin
|-
|Ravin de Sainte-Dévote ||style="text-align:right;"|2 ||Gil við [[Sainte-Dévote-kapellan|Sainte-Dévote-kapelluna]]
|-
|colspan="7" style="text-align:center; background:#efefef;"|'''Hverfi'''
|-
|[[La Condamine]] ||style="text-align:right;"|30 ||Hafnarsvæði í norðvestri
|-
|[[Fontvieille (Mónakó)|Fontvielle]] ||style="text-align:right;"|33 ||Á landfyllingu
|-
|[[Larvotto]] ||style="text-align:right;"|22 ||Strandsvæði í austri
|-
|Jardin Exotique ||style="text-align:right;"|24 ||Sameinuð fyrrum hverfin [[La Colle]] og [[Les Révoires]]
|-
|[[Les Moneghetti]] ||style="text-align:right;"|12 ||Íbúðahverfi í miðvesturhlutanum
|-
|[[Monte-Carlo]] ||style="text-align:right;"|44 ||Spilavíti og hótelhverfi ásamt íbúðahverfum
|-
|[[La Rousse]] ||style="text-align:right;"|18 ||Norðausturhlutinn
|}
== Efnahagur ==
Spilavítið, [[Monte Carlo Casino]], var stofnað 1856 til að ráða bót á efnahagsvanda sem skapaðist þegar Grimaldiættinn tapaði meginhluta lenda sinna, og byggingu hússins lauk [[1863]]. Það skilaði fljótt miklum hagnaði og árið 1869 var hætt að leggja [[tekjuskattur|tekjuskatt]] á íbúa Mónakó því tekjur af spilavítinu dugðu. Allar götur síðan hefur Mónakó verið vinsælt [[skattaskjól]] og spilavítið hefur lengst af verið aðaltekjulind furstafjölskyldunnar og ríkisins þótt [[ferðamannaiðnaður]]inn verði stöðugt mikilvægari.
Þetta veldur því að húsnæðisverð er afar hátt í furstadæminu og hvergi eru hlutfallslega fleiri auðmenn. Mikill hluti þeirra sem starfa í Mónakó býr hins vegar utan landamæra furstadæmisins og um 48.000 manns koma þangað daglega til starfa frá Frakklandi og Ítalíu og fara heim á kvöldin.
Tvær [[Höfn|hafnir]] eru í Mónakó og mikill fjöldi af [[lystisnekkja|lystisnekkjum]] og bátum hefur þar bækistöðvar sínar, auk þess sem fjöldi stórra [[skemmtiferðaskip]]a kemur þar við.
== Íbúar ==
Íbúafjöldi í Mónakó var 38.400 árið 2015 og Sameinuðu þjóðirnar áætluðu hann vera 39.511 í júlí árið 2021.<ref>{{cite web |url=http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |title=Monaco Statistics office |website=Monacostatistics.mc |access-date=3 August 2017 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130422/http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://worldpopulationreview.com/countries/monaco-population |title=Monaco Population 2021 (Demographics, Maps, Graphs) |access-date=22 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019192707/https://worldpopulationreview.com/countries/monaco-population |url-status=live }}</ref> Mónakó er óvenjulegt land að því leyti að innfæddir Mónakóbúar eru í minnihluta í eigin landi. Stærsti hópur íbúa eru Frakkar (28,4%), en þar á eftir koma Mónakóbúar (21,6%), Ítalar (18,7%), Bretar (7,5%), Belgar (2,8%), Þjóðverjar (2,5%), Svisslendingar (2,5%) og Bandaríkjamenn (1,2%).<ref name="2008census">{{cite web |title=General Population Census 2008: Population Recensee et Population Estimee |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/Recensement2008_Ch1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614212422/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/Recensement2008_Ch1.pdf |archive-date=14 June 2011 |publisher=Government of the Principality of Monaco |access-date=7 October 2011 |language=fr |year=2008 |url-status=dead}}</ref>
Mónakóbúar, hvort sem þeir eru innfæddir eða hafa gerst ríkisborgarar síðar, eru nefndir ''Monégasques'' á frönsku. Mónakó er það land þar sem lífslíkur eru hvað mestar, eða næstum 90 ár.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |title=CIA World Factbook, Monaco |publisher=Cia.gov |access-date=28 May 2012 |archive-date=30 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_international_rankings_2018.html |title=International Rankings of Monaco - 2018 |publisher=Theodora.com |access-date=4 July 2018 |archive-date=4 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704122955/https://theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_international_rankings_2018.html |url-status=live }}</ref>
== Menning ==
===Íþróttir===
[[Mónakókappaksturinn]] hefur verið haldinn frá árinu 1929 og er hluti [[Formúla 1|Formúlu 1-keppninnar]]. Brautin þykir ein sú erfiðasta í keppninni en hún einkennist af þröngum götum og kröppum beygjum.
Knattspyrnufélagið [[AS Monaco FC]] keppir í [[Ligue 1|frönsku fyrstu deildinni]] og er í hópi sigursælli liða hennar. Félagið hefur átta sinnum orðið deildarmeistari í Frakklandi, fimm sinnum bikarmeistari og leikið til úrslita í Evrópukeppnum. Mónakó er ásamt [[Vatíkanið|Vatíkaninu]] eina fullvalda ríkið í Evrópu sem ekki er aðili að [[UEFA]] og getur því ekki teflt fram formlegu landsliði.
[[Mónakómaraþonið]] er árviss viðburður og mun vera [[maraþonhlaup]]ið sem fer um þrjú lönd: Frakkland, Mónakó og Ítalíu.
Höfuðstöðvar [[Alþjóðafrjálsíþróttasambandið|Alþjóðafrjálsíþróttasambandsins]] eru í Mónakó.
Mónakó sendi fyrst íþróttafólk til keppni á [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikunum]] í [[Sumarólympíuleikarnir_1920|Antwerpen 1920]]. Í [[Sumarólympíuleikarnir_2016|Ríó 2016]] tók íþróttafólk frá Mónakó þátt í sínum 20. sumarleikum og í [[Vetrarólympíuleikarnir_2018| Pyeongchang 2018]] í sínum 10. vetrarleikum. Mónakó hefur enn ekki komist á verðlaunapall, sem gerir landið að þeirri þátttökuþjóð sem oftast hefur verið með án þess að vinna til verðlauna. Kunnasti keppandi Mónakó á öllum þessum leikum er vafalítið [[Albert 2. fursti af Mónakó|Albert 2.]] sem keppti á fimm leikum í röð í [[sleðabrun]]i.
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Evrópa}}
{{Evrópusambandið}}
{{Evrópuráðið}}
{{Höfuðborgir í Evrópu}}
[[Flokkur:Mónakó| ]]
[[Flokkur:Örríki]]
[[Flokkur:Furstadæmi]]
r6quxr98n1p8489ypsry6eo2tr9l4ha
Turks- og Caicoseyjar
0
13179
1987660
1967682
2026-11-19T08:22:56Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987660
wikitext
text/x-wiki
{{Land
| nafn_á_frummáli = Turks and Caicos Islands
| nafn_í_eignarfalli = Turks- og Caicoseyja
| fáni = Flag of the Turks and Caicos Islands.svg
| skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_the_Turks_and_Caicos_Islands.svg
| kjörorð = Each Endeavouring, All Achieving
| staðsetningarkort = Turks_and_Caicos_Islands_in_United_Kingdom_(special_marker).svg
| tungumál = [[enska]]
| staða = [[Bretland|Bresk]] [[hjálenda]]
| atburður1 = [[Parísarsáttmálinn 1783]]
| dagsetning1 = 3. september 1783
| atburður2 = [[Sambandsríki Vestur-Indía]]
| dagsetning2 = 3. janúar 1958
| atburður3 = Sjálfstæð krúnunýlenda
| dagsetning3 = 31. maí 1962
| höfuðborg = [[Cockburn Town]]
| stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]]
| titill_leiðtoga1 = [[Bretakonungur|Konungur]]
| titill_leiðtoga2 = [[Landstjóri Turks- og Caicoseyja|Landstjóri]]
| titill_leiðtoga3 = [[Stjórnarleiðtogi Turks- og Caicoseyja|Stjórnarleiðtogi]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Nigel Dakin]]
| nafn_leiðtoga3 = [[Washington Misick]]
| flatarmál = 948
| hlutfall_vatns = ~0
| mannfjöldaár = 2020
| mannfjöldasæti = 215
| fólksfjöldi = 44.542
| íbúar_á_ferkílómetra = 47
| gjaldmiðill = [[Bandaríkjadalur]]
| tímabelti = [[UTC]]-5 (-4 á sumrin)
| þjóðsöngur = [[God Save the King]]
| tld = tc
| símakóði = 1-649
}}
'''Turks- og Caicoseyjar''' eru tveir eyjaklasar með samtals um þrjátíu [[eyja]]r suðaustan við [[Bahamaeyjar]]. Eyjaklasarnir eru hinar stærri [[Caicoseyjar]] og hinar minni [[Turkseyjar]] sem allar eru hluti af [[Lucayaneyjar|Lucayaneyjum]] sem einnig ná yfir Bahamaeyjar. Eyjarnar eru [[Bretland|breskt]] [[yfirráðasvæði handan hafsins]]. Turks- og Caicoseyjar eru aðallega þekktar sem ferðamannastaður og fyrir [[aflandsbanki|aflandsbankaþjónustu]]. Meirihluti íbúanna, sem taldir eru vera rúm 40.000, búa á eyjunni [[Providenciales]] í Caicoseyjaklasanum.
Turks- og Caicoseyjar eru suðaustan við eyjuna [[Mayaguana]] í Bahamaeyjaklasanum, norðaustan við [[Kúba|Kúbu]] og norðan við [[Hispaníóla|Hispaníólu]] ([[Haítí]] og [[Dóminíska lýðveldið]]). Frá 1766 hefur höfuðstaður eyjanna verið [[Cockburn Town]] á [[Grand Turk-eyja|Grand Turk-eyju]], um 1.042 km aust-suðaustan við [[Miami]] í Bandaríkjunum. Eyjarnar eru samtals um 616 ferkílómetrar að stærð.
Turks- og Caicoseyjar voru byggðar [[indíáni|indíánum]] frá fornu fari. Evrópumenn sáu eyjarnar fyrst 1512. Næstu aldir gerðu ýmis Evrópuveldi tilkall til eyjanna. Á endanum féllu þær í hlut [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]]. Lengst af heyrðu eyjarnar undir aðrar breskar nýlendur, eins og [[Bermúda]], [[Bahamaeyjar]] og [[Jamaíka|Jamaíku]]. Eyjarnar urðu sérstök nýlenda undir landstjóra Jamaíku árið 1959 og þegar Jamaíka fékk sjálfstæði 1962 urðu þær sjálfstæð krúnunýlenda, en heyrðu undir landstjórann á Bahamaeyjum. Þegar þær fengu svo sjálfstæði 1973 fengu Turks- og Caicoseyjar fyrst eigin landstjóra.
==Heiti==
Nafnið ''Caico'' kemur úr [[taínómál]]um, ''caya hico'', sem merkir „röð af eyjum“.<ref name="etymology">{{cite web |url=https://turksandcaicostourism.com/about-turks-and-caicos/ |title=About Turks and Caicos |author=<!--No author given.--> |date=<!--No date given.--> |website=Turks and Caicos Islands |series= |publisher=Turks and Caicos Tourist Board |access-date=2022-03-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211203428/https://turksandcaicostourism.com/about-turks-and-caicos/ |archive-date=2021-12-11}}</ref><ref name="cia.gov"/> Turkseyjar eru nefndar eftir tegund af [[kaktus]], ''[[Melocactus tortus]]'', sem nefnist ''Turk's cap cactus'' („Tyrkjahúfukaktus“) á ensku af því toppurinn á honum er rauður og minnir á [[fez-húfa|fez-húfur]] sem tyrkneskir karlar gengu með seint á 19. öld.<ref name="etymology"/><ref name="cia.gov"/>
== Saga ==
Fyrstu íbúar eyjanna voru [[Taínóar]] sem töluðu [[aravakísk mál]] og sigldu þangað líklega frá [[Hispaníóla|Hispaníólu]] milli 500 og 800.<ref name="CratonSaunders">{{cite book |last1=Craton |first1=Michael |last2=Saunders |first2=Gail |author-link2=Gail North-Saunders |year=1999 |orig-date=1992 |title=Islanders in the Stream: A History of the Bahamian People |url={{GBurl|lXOhAQAAQBAJ|pg=PA18}} |volume=1 |edition=Paperback |location=Athens |publisher=University of Georgia Press |isbn=9780820342733 |access-date=2022-03-05 |via=Google Books}}</ref> Þetta fólk varð þekkt sem [[Lúkajar]], ásamt þeim Taínóum sem fluttust frá [[Kúba|Kúbu]] til [[Bahamaeyjar|Bahamaeyja]] á sama tíma.<ref name="britannica.com"/><ref>{{cite book |last1=Granberry |first1=Julian |last2=Vescelius |first2=Gary S. |date=1992 |title=Languages of the Pre-Columbian Antilles |url={{GBurl|dAD_O9tQJqkC|pg=PA80}} |location=Tuscaloosa |publisher=University of Alabama Press |isbn=9780817351236 |via=Google Books}}</ref> Um 1200 komu þangað nýir hópar Taínóa frá Hispaníólu.
Ekki er vitað hvaða Evrópubúar sáu eyjarnar fyrstir. Sumir telja að [[Kristófer Kólumbus]] hafi komið auga á þær í ferð sinni til Ameríku árið 1492,<ref name="britannica.com"/> en aðrir telja líklegra að spænski landvinningamaðurinn [[Juan Ponce de León]] hafi komið þangað fyrstur árið 1512.<ref name=MinorityRightsGroup>{{cite web |url=https://www.refworld.org/docid/4954ce0f28.html |title=Turks and Caicos Islands |year=2007 |series=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples |publisher=[[Minority Rights Group International]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210225827/https://www.refworld.org/docid/4954ce0f28.html |archive-date=2018-02-10 |via=Refworld}}</ref> Um það leyti voru Spánverjar byrjaðir að ræna þar Taínóum og Lúköjum til að bæta upp skort á þrælum fyrir ''[[encomienda]]''-býli á Hispaníólu.<ref>{{cite thesis |last=Stone |first=Erin Woodruff |date=May 2014 |title=Indian Harvest: The Rise of the Indigenous Slave Trade and Diaspora from Española to the Circum-Caribbean, 1492-1542 |type=PhD |publisher=Vanderbilt University |hdl=1803/10737 |oclc=873593348 |url=http://hdl.handle.net/1803/10737 |access-date=2022-03-04}}</ref>{{rp|pp=92–99}}<ref>{{cite book |last=Sauer |first=Carl Ortwin |author-link=Carl O. Sauer |year=1966 |title=The Early Spanish Main |url=https://archive.org/details/earlyspanishmain00saue_0 |url-access=registration |location=Berkeley & Los Angeles |publisher=University of California Press |lccn=66015004 |oclc=485687 |access-date=2022-03-05 |via=the Internet Archive}}</ref>{{rp|pp=159–160, 191}} Afleiðingin af þessu varð að frumbyggjar fengu sjúkdóma sem þeir höfðu ekkert ónæmi fyrir og hrundu niður. Um 1513 voru Turks- og Caicoseyjar og Suður-Bahamaeyjar orðnar mannlausar og héldust þannig fram á 17. öld.<ref>{{cite book |last=Albury |first=Paul |year=1975 |title=The Story of the Bahamas |url=https://archive.org/details/storyofbahamas0000albu |url-access=registration |publisher=Macmillan Caribbean |isbn=9780333171318 |access-date=2022-03-05 |via=the Internet Archive}}</ref>{{rp|pp=34–37}}<ref>{{cite book |last=Craton |first=Michael |year=1986 |title=A History of the Bahamas |url=https://archive.org/details/historyofbahamas0000crat |url-access=registration |edition=3rd |location=Waterloo, ON |publisher=San Salvador Press |isbn=9780969256809 |access-date=2022-03-05 |via=the Internet Archive}}</ref>{{rp|pp=37–39}}<ref>William F. Keegan (1992). ''The People Who Discovered Columbus: The Prehistory of the Bahamas''. University Press of Florida. {{ISBN|0-8130-1137-X}} pp. 25, 48–62, 86, 170–173, 212–213, 220–223</ref>
=== Evrópsk nýlenda ===
Frá miðri 17. öld tóku evrópskir landnemar að safna [[salt]]i úr grunnum lónum eyjanna og settust þar að síðar ásamt þrælum frá Afríku.<ref name="britannica.com"/><ref name="tcmuseum.org">{{cite web |url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/turks-caicos-timeline/ |title=Turks & Caicos History Timeline |author=<!--No author given.--> |date=<!--No date given.--> |publisher=Turks and Caicos Museum |access-date=20 July 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211211056/https://www.tcmuseum.org/culture-history/turks-caicos-timeline/ |archive-date=2021-12-11}}</ref> Í nokkra áratugi um aldamótin 1700 urðu eyjarnar vinsælt skjól fyrir [[sjórán|sjóræningja]].<ref name="tcmuseum.org"/> Í [[Búrbónastríðið|Búrbónastríðinu]] 1778-1783 lögðu Frakkar eyjarnar undir sig 1783, en með [[Parísarsáttmálinn (1783)|Parísarsáttmálanum]] voru yfirráð Breta yfir nýlendunni staðfest. Eftir [[frelsisstríð Bandaríkjanna]] flúðu margir konungssinnar frá hinum nýstofnuðu [[Bandaríkin|Bandaríkjum]] til nærliggjandi breskra nýlendna, með afrískættaða þræla sína.<ref name="britannica.com"/><ref name="tcmuseum.org"/> Þeir hófu að rækta [[bómull]], en sú ræktun féll fljótlega í skuggann af saltvinnslunni. Landnemarnir fluttu inn fleiri þræla úr [[Atlantshafsverslunin]]ni til að vinna við saltþurrkunina, og þeir urðu brátt miklu fleiri en Evrópumenn á eyjunum.<ref name="britannica.com"/>
Árið 1799 voru Turkseyjar og Caicos-eyjar innlimaðar í Bretland, sem hluti Bahamaeyja.<ref name="britannica.com"/> Saltútflutningur varð helsta útflutningsafurðin langt fram á 19. öld.
=== 19. öldin ===
Árið 1807 var þrælasala bönnuð í [[Bretland]]i og árið 1833 var þrælahald afnumið í nýlendum Breta.<ref name="britannica.com"/> Bresk skip tóku stundum þrælaskip í Karíbahafi og slík skip strönduðu líka við strönd eyjanna. Árið 1837 strandaði portúgalska þrælaskipið ''Esperança'' á strönd Austur-Caicos, sem er ein af stærri eyjunum. Áhöfnin og 220 þrælar lifðu strandið af (en 18 þrælar fórust) og voru flutt til Nassá. Hluti þeirra var hugsanlega þeir 189 frelsuðu Afríkubúar sem settust að á Turks- og Caicoseyjum milli 1833 og 1840.<ref name="sadler">{{cite book |chapter-url={{GBurl|RZna-xKapDIC|pg=PA209}} |first=Nigel |last=Sadler |chapter=The Sinking of the Slave Ship ''Trouvadore'': Linking the Past to the Present |title=Underwater and Maritime Archaeology in Latin America and the Caribbean |series=One World Archaeology |volume=56 |editor-first=Margaret E. |editor-last=Leshikar-Denton |editor2-first=Pilar Luna |editor2-last=Erreguerena|editor-link=Margaret Leshikar-Denton |publisher=Left Coast Press |location=Walnut Creek, CA |isbn=9781598742626 |date=2008 |pages=209–220}}</ref>{{rp|p=211}}
Árið 1841 fórst spænska þrælaskipið ''[[Trouvadore]]'' við strönd Austur-Caicos. 20 manna áhöfn og 192 þrælar lifðu strandið af. Löggæslumenn á eyjunum frelsuðu þrælana og komu 168 þeirra fyrir sem lærlingum hjá landeigendum á [[Grand Turk Island]] í eitt ár. Við það jókst íbúafjöldi nýlendunnar um 7%.<ref name="sadler"/>{{rp|p=212}} Hinir 24 settust að í [[Nassá (Bahamaeyjum)|Nassá]] á Bahamaeyjum. Spænska áhöfnin var líka flutt þangað og síðan send til Kúbu þar sem réttað var yfir henni.<ref name="sutton"/> Í bréfi frá 1878 er talað um að „Afríkubúar af Trouvadore“ og afkomendur þeirra séu mikilvægur hluti af „vinnandi íbúum“ eyjanna.<ref name="sadler"/>{{rp|p=210}} Árið 2004 uppgötvuðu fornleifafræðingar frá Þjóðminjasafni Turks- og Caicoseyja skipsflak sem rannsóknir benda til að gæti verið flakið af ''Trouvadore''. Í nóvember 2008 staðfesti rannsókn fjármögnuð af [[Bandaríska haffræði- og loftslagsstofnunin|Bandarísku haffræði- og loftslagsstofnuninni]] að gripir úr flakinu komi heim og saman við að þeir séu úr ''Trouvadore''.<ref name="sadler"/><ref name="sutton">{{cite news |last=Sutton |first=Jane |date=25 November 2008 |title=Shipwreck may hold key to Turks and Caicos' lineage |url=https://www.reuters.com/article/us-shipwreck-slaves-idUSTRE4AP0OH20081126 |url-status=live |editor-last=Trott |editor-first=Bill |publisher=[[Reuters]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016043117/http://www.reuters.com/article/2008/11/26/us-shipwreck-slaves-idUSTRE4AP0OH20081126 |archive-date=2015-10-16}}</ref><ref>{{cite news |last=Schmid |first=Randolph E. |date=26 November 2008 |title=Researchers find wreck of slave ship |url=https://www.telegram.com/story/news/local/north/2008/11/27/researchers-find-wreck-slave-ship/52182486007/ |url-status=dead |work=[[Telegram & Gazette]] |agency=[[Associated Press]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304213412/http://www.telegram.com/story/news/local/north/2008/11/27/researchers-find-wreck-slave-ship/52182486007/ |archive-date=2022-03-04}}</ref>
Árið 1848 voru Turks- og Caicoseyjar gerðar að sérstakri nýlendu undir [[Ráðsforseti Turks- og Caicoseyja|ráðsforseta]],<ref name="britannica.com"/> en 1873-4 voru eyjarnar gerðar hluti af nýlendunni á Jamaíku.<ref name="britannica.com"/> Árið 1894 var titli yfirmanns nýlendunnar breytt í [[Fulltrúi Turks- og Caicoseyja|fulltrúa]]. Árið 1917 stakk kanadíski ráðherrann [[Robert Borden]] upp á því að eyjarnar yrðu hluti af Kanada, en forsætisráðherra Bretlands, [[David Lloyd George]], hafnaði því.<ref>{{Cite journal|last=Kersell |first=John E. |year=1988 |title=Government administration in a very small microstate: Developing the Turks and Caicos Islands |url=https://archive.org/details/sim_public-administration-development_april-june-1988_8_2/page/169 |journal=Public Administration and Development |volume=8 |issue=2 |pages=169–181 |doi=10.1002/pad.4230080206}}</ref>
=== 20. og 21. öld ===
Þann 4. júlí 1959 voru eyjarnar aftur gerðar að sérstakri nýlendu og síðasti fulltrúinn varð [[stjórnandi Turks- og Caicoseyja]]. Landstjóri Jamaíku var áfram landstjóri eyjanna. Þegar Jamaíka fékk sjálfstæði frá Bretlandi í ágúst 1962 urðu Turks- og Caicoseyjar krúnunýlenda.<ref name="britannica.com"/> Frá 1965 var landstjóri Bahamaeyja líka landstjóri Turks- og Caicoseyja.<ref name="cia.gov" />
[[File:Sharlene-cartwright-robinson.png|thumb|right|175px|Sharlene Cartwright-Robinson var fyrsti kvenkyns forsætisráðherra eyjanna, milli 2016 og 2021.]]
Þegar Bahamaeyjar fengu sjálfstæði 1973 fengu Turks- og Caicoseyjar sinn eigin landstjóra (síðasti stjórnandinn fékk það hlutverk).<ref name="britannica.com"/> Frá því í ágúst 1976 hafa eyjarnar haft eigin stjórn undir forsætisráðherra. Sá fyrsti var [[James Alexander George Smith McCartney|J. A. G. S. McCartney]]. Sjálfstæðisþreifingar stöðvuðust árið 1980 þegar flokkur sem var á móti sjálfstæði hlaut meirihluta í þingkosninum og eyjarnar hafa verið breskt yfirráðasvæði síðan þá.<ref name="britannica.com"/> Heimastjórnin var lögð niður milli 1986 og 1988 vegna ásakana um þátttöku stjórnvalda í eiturlyfjasmygli sem urðu til þess að forsætisráðherrann [[Norman Saunders (stjórnmálamaður)|Norman Saunders]] var handtekinn.<ref name="britannica.com"/><ref name=Griffith>{{Cite news |last=Griffith |first=Ivelaw L. |date=Spring 1997 |title=Illicit Arms Trafficking, Corruption, and Governance in the Caribbean |url=https://elibrary.law.psu.edu/psilr/vol15/iss3/3/ |work=Dickinson Journal of International Law |volume=15 |issue=3 |pages=487–508}}</ref>{{rp|pp=495–6}}
Árið 2002 voru eyjarnar gerðar að bresku handanhafssvæði og eyjarskeggjar fengu fullgildan breskan ríkisborgararétt.<ref name="britannica.com"/> Ný [[stjórnarskrá Turks- og Caicoseyja]] var samþykkt árið 2006, en árið 2009 sagði [[Michael Misick]] forsætisráðherra af sér vegna ásakana um spillingu, og Bretland tók yfir stjórn eyjanna.<ref>{{cite web |title=A major step in clean up of public life in Turks and Caicos |publisher=Foreign Office of the United Kingdom |date=14 August 2009 |url=http://www.fco.gov.uk/en/news/latest-news/?view=News&id=20700728 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010195234/http://www.fco.gov.uk/en/news/latest-news/?view=News&id=20700728 |archive-date=10 October 2012 |url-status=dead }}</ref><ref name="britannica.com"/> Önnur stjórnarskrá var samþykkt í október 2012 og heimastjórnin tók aftur við stjórnartaumunum eftir kosningar í nóvember 2012.<ref name="britannica.com"/><ref name="Clegg">{{Cite journal|last=Clegg |first=Peter |year=2013 |title=The United Kingdom and its Caribbean overseas territories: Present relations and future prospects |journal=Caribbean Journal of International Relations & Diplomacy |volume=1 |issue=2 |pages=53–64 |url=http://eprints.uwe.ac.uk/20439/1/Clegg%5B1%5D.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131221456/http://eprints.uwe.ac.uk/20439/1/Clegg%5B1%5D.pdf |archive-date=31 January 2017 |url-status=live }}</ref>{{rp|p=56}}
Árið 2010 ræddu leiðtogar Bahamaeyja og Turks- og Caicoseyja möguleikann á því að mynda [[sambandsríki]].<ref>{{cite news |last=Tyson |first=Vivian |year=2010 |title=Bahamas wants federation talks with TCI |url=http://www.suntci.com/index.php?p=story&id=385 |url-status=dead |work=Turks and Caicos Sun |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004163850/http://www.suntci.com/index.php?p=story&id=385 |archive-date=2011-10-04}}</ref>
Í kosningum árið 2016 missti [[Framsækni þjóðarflokkurinn (Turks- og Caicoseyjum)|Framsækni þjóðarflokkurinn]] meirihluta sinn í fyrsta skipti síðan hann náði völdum frá ríkisstjórn [[Derek Hugh Taylor]] árið 2003. [[Lýðræðishreyfing alþýðunnar (Turks- og Caicoseyjum)|Lýðræðishreyfing alþýðunnar]] komst til valda og [[Sharlene Cartwright-Robinson]] varð forsætisráðherra.<ref name="BBC-Top-jobs">{{Cite news|title=Turks and Caicos: Where women hold the top jobs |date=29 January 2017 |newspaper=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-38679913}}</ref><ref name="britannica.com"/> [[Washington Misick]] tók svo við af henni eftir að Framsækni þjóðarflokkurinn sigraði kosningarnar 2021.<ref>{{cite news |last=Rose |first=Olivia |date=24 February 2021 |title=Charles Washington Misick becomes two-time leader |url=https://tcweeklynews.com/charles-washington-misick-becomes-twotime-leader-p11389-127.htm |url-status=live |work=Turks and Caicos Weekly News |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115124743/https://tcweeklynews.com/charles-washington-misick-becomes-twotime-leader-p11389-127.htm |archive-date=2021-11-15}}</ref>
==Landfræði==
Turks- og Caicoseyjar eru tveir eyjaklasar í Norður-Atlantshafi, suðaustan við [[Bahamaeyjar]], norðaustan við [[Kúba|Kúbu]], um 160 km norðan við [[Hispaníóla|Hispaníólu]], og um 1000 km frá [[Miami]] í [[Flórída]] í Bandaríkjunum. Eyjarnar eru hluti af [[Lúkajaeyjar|Lúkajaeyjum]], ásamt Bahamaeyjum. [[Turks Island-sund]] skilur milli eyjaklasanna tveggja. [[Caicos-sund]] skilur milli Caicos-eyja og næstu Bahamaeyja, [[Mayaguana]] og [[Great Inagua]]. Næsta erlenda eyja er smáeyjan [[Little Inagua]], um 50 km frá [[West Caicos]].
Eyjaklasarnir telja 8 stórar eyjar og yfir 22 smáeyjar sem samanlagt eru 616 ferkílómetrar að stærð. Eyjarnar eru flestar láglendar [[kalksteinn|kalksteinseyjar]] með stórum [[mýri|mýrum]] og [[fenjaviður|fenjaviðarskógum]], auk 332 ferkílómetra af sandströndum. Hæstu tindar eyjanna eru [[Blue Hills]] á [[Providenciales]] og [[Flamingo Hill]] á [[East Caicos]] sem eru báðar 49 metrar á hæð. Veður á eyjunum er oftast sólríkt (sagt er að þar séu 350 sólardagar á ári<ref>{{cite web|title=Turks and Caicos In Numbers|url=http://www.beachhousetci.com/turks-caicos-numbers-infographic/|website=Beach House TCI|access-date=1. ágúst 2015|archive-date=2015-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023708/http://www.beachhousetci.com/turks-caicos-numbers-infographic/|url-status = dead}}</ref>) og tiltölulega þurrt, en [[fellibylur|fellibylir]] ganga þar hlutfallslega oft yfir. Náttúrulegar ferskvatnsbirgðir á eyjunum eru takmarkaðar og regnvatni er safnað í vatnsþrær. Helstu náttúruauðlindir eyjanna eru [[svipukrabbi]], [[kuðungur|kuðungar]] og aðrir [[skelfiskur|skelfiskar]]. Þrenns konar [[vistsvæði]] eru skilgreind á eyjunum: [[bahamískur laufskógur]], [[bahamískur furuskógur]] og [[antilleyskur fenjaskógur]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|display-authors=1|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|doi-access=free}}</ref>
==Stjórnmál==
[[File:Cockburn Town.jpg|thumb|Gata í [[Cockburn Town]] sem er höfuðborg Turks- og Caicoseyja.]]
Turks- og Caicoseyjar eru [[breskt handanhafssvæði]].<ref name="cia.gov"/> Þjóðhöfðingi eyjanna er [[Karl 3. Bretakonungur]] og fulltrúi hans á eyjunum er [[landstjóri Turks- og Caicoseyja]] skipaður af konungi samkvæmt ráði [[utanríksráðuneyti Bretlands|utanríkisráðuneytis Bretlands]].<ref name="cia.gov"/> Fyrsti stjórnarleiðtogi eyjanna var [[James Alexander George Smith McCartney]] þegar eyjarnar tóku upp sína fyrstu stjórnarskrá 30. ágúst 1976. Þjóðhátíðardagur eyjanna, stjórnarskrárdagurinn, er haldinn hátíðlegur árlega þann 30. ágúst.<ref>{{cite web|url=https://www.flaginstitute.org/wp/event/turks-and-caicos-islands-constitution-day/|title=Turks and Caicos Islands – Constitution Day (National Day)|website=www.flaginstitute.org|access-date=6 August 2018}}</ref>
Lagakerfi eyjanna byggist á enskum [[fordæmisréttur|fordæmisrétti]] með nokkrum sérlögum að fyrirmynd Jamaíku og Bahamaeyja. Almennur kosningaréttur gildir eftir 18 ára aldur. Opinbert tungumál er enska. Miðstöð stjórnsýslu landsins hefur verið í [[Cockburn Town]] á [[Grand Turk]] síðan 1766.
Turks- og Caicoseyjar eiga aðild að [[Þróunarbanki Karíbahafsins|Þróunarbanka Karíbahafsins]], [[CARICOM]]-bandalaginu, og[[Alþjóðapóstsambandið|Alþjóðapóstsambandinu]]. [[Interpol]] rekur þar skrifstofu. Nefnd Sameinuðu þjóðanna um afnýlenduvæðingu hefur sett landsvæðið á lista yfir ófullvalda lönd.
Samkvæmt nýrri stjórnarskrá sem tók gildi í október 2012 fer [[þing Turks- og Caicoseyja]] með löggjafarvaldið. Þar sitja 19 þingmenn, 15 kjörnir og fjórir tilnefndir af landstjóranum. Fimm eru landskjörnir og 10 í einmenningskjördæmum, til fjögurra ára í senn.<ref name="cia.gov"/>
Í þingkosningum árið 2021 vann [[Framsækni þjóðarflokkurinn (Turks- og Caicoseyjum)|Framsækni þjóðarflokkurinn]] yfirburðasigur og [[Washington Misick]] varð forsætisráðherra.<ref name="BBC-Top-jobs"/>
===Stjórnsýslueiningar===
Turks- og Caicoseyjar skiptast í fimm stjórnsýsluumdæmi (eitt á Turks-eyjum og fjögur á Caicos-eyjum), og eyjuna [[Grand Turk Island]]. Fjögur umdæmanna hafa umdæmisstjóra og Providenciales-umdæmi heyrir undir fastaritara yfirráðherra á Providenciales. Grand Turk Island heyrir beint undir ríkisstjórn eyjanna.<ref>https://www.gov.tc/</ref>
[[Image:Turks and Caicos Islands 1976 CIA map.jpg|thumb|right|250px|Kort af Turks- og Caicos-eyjum.]]
{|class="wikitable"
|-style="background: #CCC"
! Nr. !! Stjórnsýsluumdæmi !! Stjórnarsetur !! Stærð (km<sup>2</sup>)<ref>{{cite web |url=http://www.depstc.org/stat/economic/ecopdf/envt/TCI%20Physical%20Characteristics.pdf|title=TCI Physical Characteristics|access-date=2013-03-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725230355/http://www.depstc.org/stat/economic/ecopdf/envt/TCI%20Physical%20Characteristics.pdf|archive-date=2011-07-25}}</ref> !! Íbúar !! Kjördæmi
|-style="background:#CEE0F2"
| colspan="6" align="center" | '''Caicos-eyjar'''
|-style="background: #FFF"
| align="right" | 1 || [[Providenciales]] (þar á meðal [[West Caicos]]) || [[Providenciales]] || align="right" | 163,6 || align="right" | 23.769 || align="right" | 6
|-style="background: #FFF"
| align="right" | 2 || [[North Caicos]] || Bottle Creek || align="right" | 144,9 || align="right" | 1.443 || align="right" | 2
|-style="background: #FFF"
| align="right" | 3 || [[Middle Caicos]] || Conch Bar || align="right" | 144,2 || align="right" | 168 || align="right" | 1
|-style="background: #FFF"
| align="right" | 4 || [[South Caicos]] (þar á meðal [[East Caicos]]) || [[Cockburn Harbour]] || align="right" | 136,8 || align="right" | 1.139 || align="right" | 2
|-style="background:#CEE0F2"
| colspan="6" align="center" | '''Turks-eyjar'''
|-style="background: #FFF"
| align="right" | 5 || [[Grand Turk Island|Grand Turk]] || Grand Turk || align="right" | 17,6 || align="right" | 4.831 || align="right" | 4
|-style="background: #FFF"
| align="right" | 6 || [[Salt Cay (Turks-eyjum)|Salt Cay]] || Salt Cay || align="right" | 9,1 || align="right" | 108 || align="right" | -
|-style="background:#F2E0CE"
| || '''Alls''' || Grand Turk || align="right" | 616,3 || align="right" | 31.458 || align="right" | 15
|}
==Efnahagslíf==
[[File:TC-grand-turk-cruiseterminal-2.jpg|thumb|left|Móttaka skemmtiferðaskipa á Grand Turk.]]
[[Ferðaþjónusta]] er undirstaða efnahagslífs eyjanna, auk aflandsbankaþjónustu og fiskveiða.<ref name="cia.gov"/><ref name="britannica.com"/> [[Bandaríkjadalur]] er gjaldmiðillinn á eyjunum.
Sögulega séð byggðist efnahagur eyjanna á [[salt]]vinnslu, auk lítils útflutnings á [[svampur|svampi]] og [[hampur|hampi]]. Þessi iðnaður stóð þó varla undir lífi á eyjunum og fólksfjöldinn stóð lengi í stað. Á 7. áratugnum hófu bandarískir fjárfestar að byggja upp ferðaþjónustu með gerð flugvallar á Providenciales og fyrsta hóteli eyjanna, The Third Turtle. [[Club Med]] reisti frístundabyggð í [[Grace Bay]] skömmu síðar og fjármagnaði endurbyggingu flugvallarins svo hann bæri stærri flugvélar. Síðan þá hefur ferðaþjónustan vaxið jafnt og þétt.<ref name="britannica.com">{{cite encyclopedia |last1=Ferguson |first1=James A. |last2=Bounds |first2=John H. |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/610193/Turks-and-Caicos-Islands |title=Turks and Caicos Islands |work=Encyclopædia Britannica |access-date=2022-03-05}}</ref>
Árið 2009 skiptist verg landsframleiðsla þannig að hótel- og veitingaþjónusta var 34,7%, fjármálaþjónusta 13,12%, byggingariðnaður 7,83%, flutningar, geymslur og samskipti 9,9% og fasteignaþjónusta 9,56%.<ref name="quickstat1">{{cite web|url=http://www.depstc.org/quickstats/qstat1.html |title=Department of Economic Planning and Statistics |access-date=13 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913165548/http://depstc.org/quickstats/qstat1.html |archive-date=13 September 2014 }}</ref> Eyjarnar flytja inn megnið af neysluvöru sinni.<ref name="cia.gov"/> Árið 2010/2011 voru helstu tekjulindir hins opinbera á eyjunum tollur á innflutning (43,31%), gjöld á flutninga innanlands (8,82%), atvinnuleyfi og dvalargjöld (10,03%) og gistináttaskattur (24,95%).<ref name="quickstat1"/> Verg landsframleiðsla árið 2020 var áætluð tæpur milljarður bandaríkjadala að nafnvirði.<ref>{{Cite web |title=Turks and Caicos Islands | Data |url=https://data.worldbank.org/country/turks-and-caicos-islands |access-date=2021-08-10 |website=World Bank Open Data}}</ref>
==Íbúar==
Átta af eyjunum 30 eru byggðar. Samkvæmt manntali frá 25. janúar 2012 bjuggu 31.458 manns á eyjunum, sem var 58,2% fjölgun frá manntalinu 2001, þegar íbúar voru 19.886.<ref name=StatisticsYearbook2017>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/latest/publications |title=Year Book of Statistics 2001–2017 |year=2018 |department=Department of Statistics |website=www.gov.tc |publisher=Turks & Caicos Islands Government |page=140 |access-date=2022-03-05}}</ref> Í júlí 2021 var áætlaður íbúafjöldi 57.196.<ref name="cia.gov">{{Cite web |title=Turks and Caicos Islands |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turks-and-caicos-islands/ |website=[[The World Factbook]] |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=2022-03-05 |archive-date=2021-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113021418/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turks-and-caicos-islands |url-status=dead }}</ref> Þriðjungur íbúa er undir 15 ára aldri og aðeins 4% eru eldri en 65 ára. [[Ungbarnadauði]] var 18,66 á hverjar 1000 fæðingar og [[lífslíkur]] við fæðingu voru 73,28 ár. Fæðingartíðni var 3,25 börn á konu og ársfjölgun er 2,82%.
Langflestir íbúar, eða yfir 30 þúsund, búa á eyjunni [[Providenciales]]. Þar á eftir kemur [[Grand Turk]] með rúmlega 8 þúsund íbúa. [[South Caicos]] og [[North Caicos]] hafa yfir 2000 íbúa hvor, en fjöldi íbúa á öðrum eyjum er miklu minni.
== Menning ==
[[File: Turks & Caicos National Museum.jpg|thumb|right|Þjóðminjasafn Turks- og Caicoseyja á Grand Turk.]]
Turks- og Caicoseyjar eru þekktastar fyrir [[ripsaw]]-tónlist sem er upprunnin á eyjunum.<ref name="RellieHayne2008">{{cite book |last1=Rellie |first1=Annalisa |last2=Hayne |first2=Tricia |title=Turks & Caicos Islands: The Bradt Travel Guide|url=https://archive.org/details/turkscaicos0000hayn |year=2008 |location=Chalfont St Peter, England |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-84162-268-2 |via=Google Books}}</ref>{{rp|p=34}} Árlega er haldin tónlistar- og menningarhátíð með þátttöku þekkts listafólks frá eyjunum og víðar í Karíbahafi og Norður-Ameríku.
Hefðbundið handverk á eyjunum er meðal annars stráhattar og töskur á Caicoseyjum. Hugsanlega barst þessi hefð til eyjanna með þrælum sem sluppu þangað frá þrælaskipum sem strönduðu á fyrri hluta 19. aldar og færðu með sér kunnáttu í ýmis konar handiðnum.<ref name="sadler" />
Vinsælustu íþróttirnar á eyjunum eru [[fiskveiðar (íþrótt)|fiskveiðar]], [[siglingar]], [[knattspyrna]] og [[krikket]], sem er þjóðaríþróttin.
Matargerð á Turks- og Caicoseyjum snýst aðallega um sjávarfang, sérstaklega [[sæsnigill|sæsnigla]].<ref>{{cite web |url=http://www.thesandstc.com/blog/the-food-and-cuisine-of-turks-and-caicos/ |title=The Food and Cuisine of Turks and Caicos |website=Thesandstc.com |date=2 December 2015 |access-date=22 March 2017}}</ref> Tveir algengir réttir eru djúpsteiktir sæsniglar og sæsniglasalat.<ref>{{cite web |url=https://www.visittci.com/restaurants-and-dining/cuisine |title=Turks and Caicos Food and Cuisine |author=<!--No author given.--> |date=11 February 2022 |access-date=2022-03-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213161533/https://www.visittci.com/restaurants-and-dining/cuisine |archive-date=2021-12-13}}</ref>
==Tilvísanir==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [http://www.gov.tc/ Ríkisstjórn Turks- og Caicoseyja]
* [https://www.visittci.com/ Opinber ferðavefur]
* [http://tcmuseum.org/ Þjóðminjasafn Turks & Caicos]
{{Norður-Ameríka}}
[[Flokkur:Turks- og Caicoseyjar| ]]
q70dui1yq6xvhesmnzio67qc4i8x0oa
Lögreglan á Íslandi
0
24780
1987631
1987485
2026-11-18T19:48:16Z
Creuzbourg
34892
/* Einkenni og tign */ Nuorempi konstaapeli
1987631
wikitext
text/x-wiki
'''Lögreglan''' er ríkisstofnun sem hefur það meginhlutverk að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglu. Í lögreglulögunum frá [[1996]] er hlutverk stofnunarinnar útlistað nánar. Einnig er þar tekið fram að [[dómsmálaráðherra]] sé æðsti yfirmaður lögreglunnar, en [[ríkislögreglustjóri]] stýri henni í hans umboði. Lögregluþjónar eru meðal fárra ríkisstarfsmanna sem mega beita valdi í starfi sínu. Alltaf þurfa þeir þó að gæta að því að beita ekki meira valdi en nauðsynlegt er.
== Hlutverk lögreglu ==
Íslenska lögreglan hefur margþættu hlutverki að gegna samkvæmt lögum. Skipta þar mestu lögreglulögin, lög um meðferð sakamála og umferðarlögin. Hefur lögreglan reyndar einhverju hlutverki að gegna í samtals 80 núgildandi lögum.
Í 2. gr. lögreglulaga er hlutverk lögreglu skilgreint nánar:
'''Að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglu, leitast við að tryggja réttaröryggi borgaranna og vernda eignarrétt, opinbera hagsmuni og hvers konar lögmæta starfsemi.''' Helsta leiðin til að vinna að markmiðum þessa ákvæðis er almennt eftirlit lögreglu. Einkennis- sem óeinkennisklæddir lögregluþjónar starfa um allt land við eftirlit og eru til taks allan sólarhringinn.
'''Að stemma stigu við afbrotum og koma í veg fyrir athafnir sem raska öryggi borgaranna og ríkisins.''' Í þeim tilgangi hefur verið unnið að öflugu forvarnastarfi um allt land undir handleiðslu ríkislögreglustjóra og [[Lögreglan í Reykjavík|lögreglunnar í Reykjavík]]. Fræðsla til barna, unglinga og fullorðinna fer reglulega fram um flest málefni samfélagsins og haldið er uppi öflugu eftirliti með heimilum fólks um stórar ferðahelgar.
'''Að vinna að uppljóstran brota, stöðva ólögmæta háttsemi og fylgja málum eftir í samræmi við það sem mælt er fyrir um í lögum um meðferð opinberra mála eða öðrum lögum.''' Að uppljóstran brota starfa aðallega rannsóknarlögregluþjónar. Í sumum tilvikum eru störf þeirra mjög sérhæfð, sérstaklega hjá lögreglunni í Reykjavík. Að rannsókn lokinni eru málin send löglærðum fulltrúum eða saksóknara til frekari ákvörðunar um framhaldið. Lög um merðferð opinberra mála eru mjög ítarleg um hvernig rannsókn mála skuli fara fram, sérstaklega hvað varðar þvingunarúrræði lögreglu, t.d. hlerun, [[handtaka|handtöku]] og [[gæsluvarðhald]] svo eitthvað sé nefnt.
'''Að greiða götu borgaranna eftir því sem við á og aðstoða þá þegar hætta steðjar að.''' Einkennisklædd lögregla sér aðallega um þennan hluta starfsins. Lögregla gengir mikilvægu hlutverki þegar neyð skapast og þá getur viðbragðsflýtir skipt miklu. Til að tryggja sem best árangur þessa starfs tók lögreglan yfir rekstur almannavarna árið 2003 og starfsrækir fjarskiptamiðstöð lögreglu, en hún sér um öll neyðarútköll lögreglu sem berast til [[Neyðarlínan 112|Neyðarlínunnar 112]]. Einnig er það hlutverk lögreglu að stýra leit og björgun fólks á landi í samvinnu við [[björgunarsveit]]ir.
'''Að veita yfirvöldum vernd eða aðstoð við framkvæmd starfa sinna samkvæmt fyrirmælum laga eða venju eftir því sem þörf er á.''' Í fjöldamörgum lögum sem snerta rekstur annarra ríkisstofnana er fjallað um að sú stofnun geti kallað til lögreglu til að framfylgja ákvörðun þeirrar stofnunar.
'''Að starfa í samvinnu við önnur stjórnvöld og stofnanir sem hafa með höndum verkefni sem tengjast starfssviði lögreglu.''' Samstarf lögreglu við [[tollgæsla|tollgæsluna]] og [[landhelgisgæslan|landhelgisgæsluna]] er mjög víðfemt og líklega skýrasta dæmið um ofangreint lagaákvæði. Samstarfið við tollgæsluna snýr aðallega að því að sporna við innflutningi [[fíkniefni|fíkniefna]], en samstarfs við Landhelgisgæsluna er margofnara, þjálfun er að hluta til sameiginleg, sérstaklega þjálfun í sprengjuleit og eyðingu og þjálfun [[sérsveit ríkislögreglustjóra|sérsveitar ríkislögreglustjórans]].
'''Að sinna öðrum verkefnum sem henni eru falin í lögum eða leiðir af venju.''' Tvö atriði er sérstaklega talin upp í lögum um meðferð opinberra mála sem falla ágætlega að þessu ákvæði, það er skylda lögreglu til að rannsaka slys og bruna. Þetta ber að gera þrátt fyrir að ekki sé ástæða til að ætla að saknæmt athæfi hafi átt sér stað.
== Saga lögreglunnar ==
=== Almenn saga ===
Á þjóðveldistíma var dómsvaldið bundið við [[Alþingi]], þar sem goðar gátu dæmt menn fyrir brot sem þeir áttu að hafa framið. Ekkert framkvæmdavald var til í landinu til að fylgja dómnum eftir heldur þurfti sá sem brotið var á, eða ættingjar hans að honum látnum, að sjá til þess að dómnum væri framfylgt.
Fljótlega eftir að Íslendingar gengu [[Noregskonungur|Noregskonungi]] á hönd var nýr lagabókstafur tekinn upp, [[Jónsbók]]. Valdsmenn, umboðsmenn konungs, fengu þar hlutverk í íslensku samfélagi, og giltu þau lög fram á 18. öld. Valdsmenn þessir voru einnig kallaðir [[sýslumenn]] og var gert að handtaka þjófa og aðra misindismenn og sjá um að framfylgja dómum. Upp frá þessu urðu sakamál opinber mál og blóðhefndir lögðust af.
Lítil þróun varð í löggæslumálum á Íslandi fyrr en rétt fyrir aldamótin [[1800]]. Bruni í [[Innréttingarnar|Innréttingum]] [[Skúli Magnússon|Skúla Magnússonar]] árið [[1778]] varð til þess að vaktarar voru settir við verksmiðjurnar á næturnar. Fljótlega var vaktaranum sagt upp hjá Innréttingunum en annar var ráðinn til starfa hjá Reykjavíkurkaupstað.
[[15. apríl]] [[1803]] var svo skipaður [[bæjarfógeti]] í [[Reykjavík]] og hafði hann tvo einkennisklædda lögregluþjóna sér til aðstoðar, báða danska. Þeir hétu Ole Björn og Wilhelm Noldte. Fyrsti íslenski lögregluþjónninn, [[Jón Benjamínsson]], tók til starfa árið [[1814]] og árið [[1859]] varð löggæsla á Íslandi alíslensk.
Lög um lögreglusamþykktir voru samþykkt á Alþingi árið [[1891]] og upp frá því var hafist handa við að ráða lögregluþjóna á helstu þéttbýlisstöðum víðsvegar um landið. Lögreglumönnum fjölgaði svo jafnt og þétt á landinu, sérstaklega í Reykjavík, í upphafi 20. aldar. Árið [[1933]] var stofnuð ríkislögregla á Íslandi í kjölfar [[óeirðir|óeirða]] sem urðu [[1932]] á bæjarstjórnarfundi í Reykjavík. Þrátt fyrir þetta voru flestir lögregluþjónar starfsmenn bæjarfélaga og varð ekki breyting þar á fyrr en [[1972]]. Þá tók ríkið yfir rekstur lögreglu og hefur síðan þá aðeins verið eitt lögreglulið á Íslandi.
[[Rannsóknarlögregla ríkisins]] var stofnuð [[1977]] og sá um að rannsaka öll sakamál, þ.e. öll brot á almennum hegningarlögum. Einnig var hún öðrum embættum til aðstoðar.
Í September [[1982]] var [[Sérsveit ríkislögreglustjóra|Sérsveit Lögreglunnar í Reykjavík]] stofnuð, þegar fyrstu sérsveitarmennirnir luku æfingum með norsku sérsveitinni, sem ber nafnið [[Beredskapstroppen]]. Sérsveitin var færð undir embætti Ríkislögreglustjóra þegar það var stofnað 1997 og varð þá [[Sérsveit ríkislögreglustjóra|Sérsveit Ríkislögreglustjóra]].
Árið [[1992]] urðu frekari breytingar á skipulagi lögreglu þegar [[dómsvald]] var tekið af sýslumönnum og fært til sérstakra héraðsdómstóla. Lög um meðferð opinberra mála voru endurskrifuð í leiðinni og færð í nútímalegra horf.
Embætti [[ríkislögreglustjóra]] var stofnað árið [[1997]] samfara því að Rannsóknarlögregla ríkisins var lögð niður. Var rannsóknarskylda mála flutt að flestu leyti aftur til sýslumanna í þeim tilgangi að flýta málsmeðferð.
== Ásakanir um kynþáttafordóma, útlendingaandúð og öfgahópamyndun ==
=== Fánamálið ===
Árið 2020 komst upp um hatursmerkingar á búningi Anítu Rutar Harðardóttur yfirlögregluþjóns.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/10/21/logreglan-litur-fanamalid-alvarlegum-augum|title=Lögreglan lítur fánamálið alvarlegum augum|last=ÞRÁINSDÓTTIR|first=ANNA SIGRÍÐUR|date=2020-10-21|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref> Lögreglan sagðist líta málið alvarlegum augum en árið 2022 leit út fyrir að lögreglan hefði eingöngu litið málið sem brot á búningareglum en ekki brot á hegningarlögum. Merkin á búningnum voru Vinlandsfáninn með viðskeyttri "punisher hauskúpu," svarthvítur íslenskur fáni og svarthvítur íslenskur fáni með blárri línu. Tvö af merkjunum höfðu lengi verið kennd við kynþáttahatur og öðrun í gegnum notkun bandarísku lögreglunnar á merkjunum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202027867d|title=Blöskrar ummæli þingmanns og merkir engan rasisma - Vísir|last=Yaghi|first=Nadine Guðrún|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/opinion/story/2021-04-18/racism-blue-lives-matter|title=Letters to the Editor: We need to talk about racism and 'blue lives matter'|date=2021-04-18|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lawenforcementtoday.com/formulated-racism-thin-blue-line-flag/|title=Formulated Racism and the Thin Blue Line Flag|last=Lewis|first=James E.|date=2019-02-23|website=Law Enforcement Today|language=en-US|access-date=2022-04-24|archive-date=2022-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926191546/https://www.lawenforcementtoday.com/formulated-racism-thin-blue-line-flag/|url-status=dead}}</ref>
==== Merkingar táknanna ====
Vínlandsfáninn átti að verða leyni merki hvítrayfirburðarsinna og "punisher hauskúpan" er unnin úr nasíska tákninu Totenkopf.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.stormfront.org/forum/t17258/|titill=Stormfront|höfundur=Ónafngreindur}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/vinland-flag|title=Vinland Flag|website=Anti-Defamation League|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://truthout.org/articles/marvels-punisher-was-a-hate-symbol-long-before-police-co-opted-his-character/|title=Marvel’s “Punisher” Was a Hate Symbol Long Before Police Co-opted His Character|last=León|first=Gregorio|website=Truthout|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/totenkopf|title=Totenkopf|website=Anti-Defamation League|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref> "Punisher hauskaupan" var mikið í umræðu í sambandi við notkun bandarísku lögreglunnar á merkinu sem ofbeldishótun og haturstákni.<ref>{{Cite web|url=https://www.salon.com/2019/04/28/the-punisher-skull-unofficial-logo-of-the-white-american-death-cult/|title=The Punisher skull: Unofficial logo of the white American death cult|last=Masciotra|first=David|date=2019-04-28|website=Salon|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://themilsource.com/2020/04/18/why-blue-lives-matter-qanon-adopted-the-skull-symbol-comic-vigilante-the-punisher/|title=Why have Blue Lives Matter and QAnon adopted the skull symbol of comic book vigilante, the Punisher?|date=2020-04-19|website=The Millennial Source|language=en-US|access-date=2022-04-23|archive-date=2022-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521100104/https://themilsource.com/2020/04/18/why-blue-lives-matter-qanon-adopted-the-skull-symbol-comic-vigilante-the-punisher/|url-status=dead}}</ref> "Þunna bláa línan" yfir þjóðarfána er samstöðu tákn lögregluþjóna víðsvegar um heim, merkingin er sú að lögreglan sé þunna blá línan milli siðmenningar og óreiðu.<ref>{{Cite web|url=https://nationalpolice.org/that-thin-blue-line-what-does-it-really-mean/|title=That Thin Blue Line – What Does It Really Mean?, National Police Association|date=2020-10-29|website=National Police Association|language=en-US|access-date=2022-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524025814/https://nationalpolice.org/that-thin-blue-line-what-does-it-really-mean/|archive-date=2022-05-24|url-status=dead}}</ref> Þunna bláa línan er einnig kennd við ofbeldishótanir og öðrun, bent hefur verið á að táknið haldi uppi "Við á móti þeim" hugmyndafræði.<ref>{{Cite web|url=https://www.themarshallproject.org/2020/06/08/the-short-fraught-history-of-the-thin-blue-line-american-flag|title=The Short, Fraught History of the ‘Thin Blue Line’ American Flag|date=2020-06-08|website=The Marshall Project|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/police-chief-bans-thin-blue-line-imagery-says-it-s-n1256217|title=Police chief bans 'Thin Blue Line' imagery, says it's been 'co-opted' by extremists|website=NBC News|language=en|access-date=2022-04-23}}</ref> Öll táknin höfðu verið notuð í kringum "blue lives matter" hreyfinguna í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], sem setti sig upp á móti baráttu [[Black Lives Matter]] hreyfingunnar.<ref name=":2" /> Margir lásu í samhengi merkjana yfirlýsingu um kynþáttahyggju, útlendingaandúð, öfgaþjóðernishyggju og ofbeldishótanir.<ref>{{Cite web|url=https://sosialistaflokkurinn.is/2020/10/23/hvenaer-er-rasisti-rasisti/|title=Hvenær er rasisti rasisti?|website=Sósíalistaflokkurinn|language=is-IS|access-date=2022-04-23}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202027631d|title=„Þetta eru alls ekki skilaboð sem lögregla vill senda frá sér“ - Vísir|last=Nadine Guðrún Yaghi|first=Samúel Karl Ólason|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/news/2020/10/21/flags-on-police-uniform-raise-questions-capital-area-police-respond/|title=From Iceland — Flags On Police Uniform Raise Questions; Capital Area Police Respond|last=Fontaine|first=Andie Sophia|date=2020-10-21|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref> Anítu til varnar var bent á að vínlandsfáni og "punisher hauskúpa" væru saklaus ein og sér. Á merkingum Anítu er "punisher hauskúpu" og vínlandsfána skeytt saman á einn og sama fánan.
==== Samstaða og öfgahópamyndun ====
Aníta neitaði að kannast við merkingar merkjana, hún var ekki látin ábyrgjast gjörðir sínar sem kunna að hafa brotið hegningarlög.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1940019.html|title=19/1940: Almenn hegningarlög|website=Alþingi|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/12/25/brutu-ekki-sidareglur-med-frett-um-fana-logreglukonu|title=Brutu ekki siðareglur með frétt um fána lögreglukonu|last=GUNNARSSON|first=FREYR GÍGJA|date=2020-12-25|website=RÚV|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref> Aníta Rut Harðardóttir skipti um starfstöðvar árið 2022 og vinnur hjá ríkislögreglustjóra.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FHassell96%2Fposts%2F10159510029764160|title=Umfjöllun Árna|last=Hassell Guðmundsson|first=Árni Reynir|website=Facebook|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref>
Meðan á svokallaða "fánamálinu" stóð komu fyrrverandi lögregluþjónar fram til að fordæma umræðuna um Anítu, sem snerist einmitt um merkingar fyrrnefndra hatursmerkja. Þar á meðal var Arinbjörn Snorrason sagðist myndu lögsækja ummælendur sem kenndu Anítu Rut Harðardóttur við nýnasisma, í krafti landssambands lögreglumanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.icelandreview.com/society/authorities-denounce-racist-symbols-while-officer-rejects-accusation-of-racism/|title=Authorities Denounce Racist Symbols While Officer Rejects Accusation of Racism|date=2020-10-23|website=Iceland Review|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref> Samhliða þessari umfjöllun og samstöðu lögregluþjóna gegn umfjölluninni mynduðust þyngri sakir um öfgahópamyndun innan lögreglunnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FHassell96%2Fposts%2F10158327278824160|title=Ásökun Árna um samstöðu|last=Hassell Guðmundsson|first=Árni Reynir|website=Facebook|language=is|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fornleifur.blog.is/blog/fornleifur/entry/2256286/|title=Nýju fánar löggunnar - fornleifur.blog.is|website=fornleifur.blog.is|access-date=2022-04-23}}</ref> Niðurstöður nefndar um eftirlit með lögreglu um málið hafa ekki verið birtar almenningi.
=== Meint mannréttindabrot ===
Árin 2019 réðst lögreglan á friðsamleg mótmæli hælisleitenda og stuðningsmanna þeirra, myndbönd af atvikinu eru til og sýna lögregluþjón meðal annars neyta að ávarpa mótmælendur á tungumáli sem þeir skilji. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://grapevine.is/mag/feature/2020/11/25/a-stacked-deck-police-courts-and-the-right-to-protest-in-iceland/|title=A Stacked Deck: Police, Courts, And The Right To Protest In Iceland|date=2020-11-25|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/11/09/valdbeiting_logreglu_talin_naudsynleg/|title=Valdbeiting lögreglu talin nauðsynleg|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/03/11/piparuda_beitt_a_austurvelli/|title=Piparúða beitt á Austurvelli|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Lögreglan var ásökuð um að hafa brotið mannréttindi við upplausn þessara mótmæla vegna þess að 19. grein lögreglulaga, sem heimilar lögreglu valdbeitingu sé fyrirmælum hennar ekki fyglt, stangast mögulega á við alþjóðalög sem Ísland heyri undir.<ref name=":0" /> Lögreglan neitar að valdi hafi verið misbeitt eða kynþáttafordómar birtir.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/202033943d|title=Lögreglan sver af sér rasisma og harðræði - Vísir|last=Olgeirsson|first=Birgir|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref>
Önnur afskipti lögreglu af hælisleitendum og stuðningsfólki þeirra hafa kallað fram viðbrögð almennings, bæði hefur hún verið kenndi við að framfylgja tilskipunum útlendingastofnunnar sem sagðar voru ómannúðlegar og að beita óþarfri hörku.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2021/07/08/annar-haelisleitandinn-endadi-sjukrahusi-eftir-handtoku-logreglu-aktivisti-segir-hann-hafa-verid-laminn/|title=Annar hælisleitandinn endaði á sjúkrahúsi eftir handtöku lögreglu - Aktívisti segir hann hafa verið laminn|date=2021-07-08|website=DV|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/06/27/laugarneskirkja_opin_haelisleitendum/|title=Laugarneskirkja opin hælisleitendum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref>
=== Kynþáttahyggja og áreiti ===
Árið 2022 leitaði Lögreglan strokufanga og birti myndir af manninum sem leitað var af. Lögreglan fylgdi eftir tveimur ábendingum sem sem fengu talsverða umfjöllun fjölmiðla.<ref>{{Cite web|url=https://www.logreglan.is/vegna-gagnryni-a-adgerdir-logreglu/|title=Vegna gagnrýni á aðgerðir lögreglu|date=2022-04-20|website=Lögreglan|language=is|access-date=2022-04-24|archive-date=2022-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425152158/https://www.logreglan.is/vegna-gagnryni-a-adgerdir-logreglu/|url-status=dead}}</ref> Lögregla barst ábending um að strokufangann væri mögulega að finna í strætó í Reykjavík. Sérsveit Ríkislögreglustjóra stöðvaði strætisvagninn og fór inn til að leita strokufangans en þar var 16 ára strákur sem var af sama kynþátt og strokufanginn. Sérsveit yfirgaf vettvang þegar kom í ljós að strokufangann var ekki að finna.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2022/04/20/sersveitin-leitadi-ad-strokufanganum-i-straeto|title=Sérsveitin leitaði að strokufanganum í strætó - RÚV|last=Örlygsdóttir|first=Urður|website=ruv.is|language=is|access-date=2022-10-07}}</ref> Önnur ábending barst um að strokufangann væri að finna í bakaríi í Mjóddinni. Lögregluþjónar frá Lögreglunni á Höfuðborgarsvæðinu fóru í bakaríið en þar var fyrrnefndi 16 ára drengur ásamt móður sinni sem var í talsverðu uppnámi vegna afskipta lögreglu af syni hennar.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250852d|title=Maður á Teslu hafi tilkynnt son hennar í bakaríinu - Vísir|last=Ólafsdóttir|first=Kristín|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Drengurinn og maðurinn sem leitað var voru taldir líkjast lítið, annar verandi einhverjum 30 sentímetrum hærri, en þeir féllu inn í sama "racial profile" og vilja því sumir meina að hann hafi verið áreittur af lögreglu.<ref name=":1" />
Lögreglan, ríkislögreglustjóri og Dómsmálaráðherra brugðust við þessum ásökunum með því [https://www.bbc.com/future/article/20201123-what-is-racial-gaslighting að draga upplifanir þolenda um kynþáttafordóma í efa].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250950d|title=Lögregla hafi ekki átt annarra kosta völ: „Við erum að leita að hættulegum manni“ - Vísir|last=Logadóttir|first=Fanndís Birna|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref> Dómsmálaráðherra og ríkislögreglustjóri hörmuðu skaðan en neituðu sök lögreglunnar, bæði á skaðanum og ásökunum um kynþáttahyggju.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222251238d|title=Hafnar því að rasismi grasseri innan lögreglunnar - Vísir|last=Proppé|first=Kristín Ólafsdóttir,Óttar Kolbeinsson|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222250950d|title=Lögregla hafi ekki átt annarra kosta völ: „Við erum að leita að hættulegum manni“ - Vísir|last=Logadóttir|first=Fanndís Birna|website=visir.is|language=is|access-date=2022-04-24}}</ref>
== Stjórnskipulag lögreglu ==
Dómsmálaráðherra er æðsti yfirmaður lögreglunnar á Íslandi. Í umboði hans fer ríkislögreglustjóri með daglega stjórn lögreglu í landinu. Aðalhlutverk embættis ríkislögreglustjóra er að samhæfa og samrýma lögregluliðin í landinu, svo sem með rekstri bílaflota og úrvinnslu tölfræðiupplýsinga. Ríkislögreglustjóri fer því sjaldnast með eiginlega stjórn, nema í þeim tilvikum sem talið er að málin séu það víðfeðm að annað sé ekki gerlegt. Má þar nefna greiningardeild, alþjóðadeild ríkislögreglustjóra sem sér um öll samskipti við erlend lögreglulið, sérsveit ríkislögreglustjóra sem sér um vopnaða öryggisgæslu og útköll þar sem vopnaðrar lögreglu er þörf.
Töluverðar skipulagsbreytingar innan lögreglunnar tóku gildi [[1. janúar]] [[2007]], lögregluembættum fækkaði þá úr 26 í 15. Veigamesta breytingin var sú að embættin í [[Reykjavík]], [[Kópavogur|Kópavogi]] og [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] voru sameinuð í eitt embætti fyrir [[höfuðborgarsvæðið]] allt. Á [[Suðurnes]]jum voru embættin á [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]] og í [[Keflavík]] sameinuð. Á landsbyggðinni var lögreglustjórn í eftirfarandi sýslumannsumdæmum færð undir annan lögreglustjóra: [[Búðardalur]] var færður undir embættið í [[Borgarnes]]i; [[Bolungarvík]], [[Hólmavík]] og [[Patreksfjörður]] undir [[Ísafjörður (Skutulsfirði)|Ísafjörð]]; [[Ólafsfjörður]] og [[Siglufjörður]] undir [[Akureyri]]; [[Höfn í Hornafirði|Höfn]] undir [[Eskifjörður|Eskifjörð]] og [[Vík í Mýrdal|Vík]] undir [[Hvolsvöllur|Hvolsvöll]].<ref>Um breyting á lögreglulögum, nr. 90 13. júní 1996, og lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði, nr. 92 1. júní 1989, skoðað þann 19. janúar 2007.</ref>
Stærsta lögreglulið landsins er lögregla höfuðborgarsvæðisins. Starfsemi þess skiptist niður í þrjú svið: löggæslusvið, lögfræði- og ákærusvið<ref>{{vefheimild|url=http://domsmalaraduneyti.is/frettatilkynningar/nr/1421|titill=Breytingar á skipan saksóknara|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2007}}</ref> og stjórnsýslu- og þjónustusvið, yfir hverju sviði er aðstoðarlögreglustjóri. Löggæslusviðið skiptist svo í þrjár deildir sem lúta stjórn yfirlögregluþjóna: almenna deild, umferðardeild og rannsóknardeild. Rannsóknardeild er einnig skipt niður eftir þeim málaflokkum sem eru til rannsóknar, s.s. fíkniefnadeild, auðgunarbrotadeild, ofbeldisbrotadeild og kynferðisbrotadeild.<ref>{{Vefheimild|url=http://domsmalaraduneyti.is/frettatilkynningar/nr/1407|titill=Nýtt lögregluembætti á höfuðborgarsvæðinu – helstu áhersluatriði, skipulag og yfirstjórn nýs embættis|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2007}}</ref> Við lögreglu höfuðborgarsvæðisins er einnig starfandi tæknideild, undir löggæslusviði, en hún sinnir einnig útköllum á landsvísu. Þar eru framkvæmdar margvíslegar tæknirannsóknir, allt frá töku [[fingrafar]]a til [[DNA]]-rannsókna.
Fyrir utan embættið á höfuðborgarsvæðinu eru sérstakar rannsóknardeildir starfræktar við embættin á Suðurnesjum, Akranesi, Ísafirði, Akureyri, Eskifirði og Selfossi. Deildirnar á Akranesi, Akureyri, Eskifirði og Selfossi ná einnig yfir önnur embætti í viðkomandi landshlutum.
Embætti sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli var áður undir stjórn utanríkisráðuneytisins en ekki dómsmálaráðuneytisins eins og önnur sýslumannsembæti landsins. Þetta kom til af því að stór hluti embættisins var bandarísk herstöð. Breyttar aðstæður í kjölfar brottfarar [[varnarliðið|varnarliðsins]] á árinu 2006 urðu til þess að embættið var fært undir dómsmálaráðuneytið þann 1. janúar 2007 samhliða því sem sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli tók við lögreglustjórn á öllum Suðurnesjum. Lögreglan á Keflavíkurflugvelli sinnir nokkrum sérhæfðum störfum, aðallega varðandi eftirlit á varnarsvæðinu og [[landamæraeftirlit]].
== Lögreglumenn ==
Til að geta starfað sem lögreglumaður þarf einstaklingur að vera orðinn 20 ára, hafa lokið stúdentsprófi, hafa hreinan sakaferil og vera andlega og líkamlega heilbrigður samkvæmt [[læknisvottorð]]i.
Til að verða fullgildur lögreglumaður þarf að ljúka 2 ára bakkalárs námi í lögreglufræði frá [[Háskólinn á Akureyri|Háskólanum á Akureyri]], en kennsla fer fram í fjarnámi og því hægt að sækja hvert á land sem er. Verklegi hluti námsins er kennt í lotum og er í höndum Mennta og Starfsþróunarsetri Lögreglu þar sem reyndir lögreglumenn stýra kennslu og snúa beint að lögreglustarfinu sjálfu.
Áður var námið í höndum Lögregluskóla Ríkisins en hann var lagður niður 2016 og tók þá við nýja námið.
Starf lögreglumanna er mjög fjölþætt. Sýnilegasti hlutinn er líklega einkennisklædd lögregla við eftirlit á vegum úti. Ásamt því að sinna eftirlit með umferð sér einkennisklædd lögregla líka um flest útköll sem upp koma. Flóra þeirra er óendanleg og eru fyrstu menn á vettvang flestra alvarlegra brota einkennisklæddir lögreglumenn í útkalli. Þeir sjá um þær aðgerðir sem þarf að framkvæma á vettvangi, hvort sem það er handtaka brotamanna eða lokun vettvangs svo frekari rannsóknarvinna geti farið fram.
Störf rannsóknarlögreglumanna er einnig mjög mismunandi. Í flestum tilvikum er verið að rannsaka glæp sem hefur átt sér stað og verið tilkynnt um, t.d. líkamsárásir og þjófnaði. Einn flokkur mála sker sig út úr hvað þetta varðar, þar skiptir mestu að lögreglumenn séu vel á verði og rannsaki mál á eigin spýtur, það er fíkniefnamál. Áður hefur verið minnst á tæknideild lögreglunnar í Reykjavík sem er sérhæfð í rannsókn brotavettvanga.
Frá árinu [[2003]] hefur verið unnið ötult verk við að efla stjórnunareiningar innan lögreglunnar með sérstöku stjórnunarnámi fyrir yfirmenn. Starf þetta er unnið í samvinnu framhaldsdeildar lögregluskóla ríkisins og [[Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands|Endurmenntunarstofnunar Háskóla Íslands]].
== Einkenni og tign ==
Lögreglan starfar að mestu í einkennisbúningum og hafa starfsmenn hennar tign eftir starfi og ábyrgð. Tignarheiti lögreglunnar eru eftirfarandi:
Lögreglustjóri, varalögreglustjóri, yfirlögregluþjónn, aðstoðaryfirlögregluþjónn, aðalvarðstjóri/lögreglufulltrúi, varðstjóri/rannsóknarlögregluþjónn,
lögregluþjónn og afleysingamaður/héraðslögregluþjónn.
Til að geta orðið lögreglustjóri eða varalögreglustjóri þarf viðkomandi að uppfylla sömu skilyrði og sett eru til að hljóta skipun sem héraðsdómari.
Tignarheitin aðalvarðstjóri og lögreglufulltrúi er jafnhá, sem og tignarheitin varðstjóri og rannsóknarlögregluþjónn. Skiptingin er tilkomin vegna þess munar sem er á störfum rannsóknardeilda og almennra deilda. Aðalvarðstjórar stýra vöktum og varðstjórar stýra einstökum lögregluþjónum. Á hinn bóginn stýra lögreglufulltrúar rannsóknardeildum og rannsóknalögregluþjónar stýra rannsókn einstakra mála.
Afleysingamenn og héraðslögregluþjónar eru þeir sem eru ráðnir til lögreglustarfa án þess að hafa lokið prófi frá lögregluskóla ríkisins. Afleysingamenn eru ráðnir til lengri tíma, en héraðslögregluþjónar eru aðallega notaðir á landsbyggðinni til að styrkja liðin þegar stærri viðburðir eru í gangi.
{| class="wikitable"
|- bgcolor="F1F1F1"
! align="left" width="160" | Starfsstig
! align="left" width="160" | Danska lögreglan
! align="left" width="160"| Norska lögreglan
! align="left" width="160" | Sænska lögreglan<br>''Sænska saksóknarar ''
! align="left" width="160" | Finnska lögreglan<br>''Finnska saksóknarar ''
|-
| ''Lögreglustjóri''|| ''Politimester'' ||''Politimester'' || Polismästare <br> ''Chefsåklagare'' || Poliisipäällikkö<br>''Valtakunnansyyttäjä''
|-
| ''Varalögreglustjóri'' ||''Vicepolitimester'' || ''Visepolitimester<br>Politiadvokat'' || Polisintendent <br>''Kammaråklagare'' || Apulaispoliisipäällikkö<br>''Kihlakunnansyyttäjä''
|-
| Yfirlögregluþjónn|| Politiinspektør || Politistasjonssjef<br>Lensmann ||Poliskommissarie<br>(sektionschef) || Ylikomisario
|-
| Aðstoðaryfirlögregluþjónn|| Vicepolitiinspektør || Politioverbetjent||Poliskommissarie || Komisario
|-
| ''Lögreglufulltrúi''|| ''Politifuldmægtig'' || ''Politifullmektig'' || ''Assistentåklagare'' || ''Apulaissyyttäjä''
|-
| Aðalvarðstjóri ||Politikommissær || Politiførstebetjent ||Polisinspektör<br>(gruppchef) || Ylikonstaapeli
|-
| Varðstjóri || Vicepolitikommissær || Politibetjent 3 || Polisinspektör ||Ylikonstaapeli
|-
| Rannsóknarlögreglumaður|| Vicepolitikommissær || Politibetjent 3 || Kriminalinspektör || Rikosylikonstaapeli
|-
| Lögreglumaður || Politiassistent<br>Politibetjent || Politibetjent 2<br>Politibetjent 1 || Polisassistent ||Vanhempi konstaapeli
|-
| Lögreglunemi || Politiaspirant || Student ved Politihøgskolen || Polisaspirant || Nuorempi konstaapeli
|-
| Afleysingamaður í lögreglu|| <small>jafngildi vantar</small> ||<small>jafngildi vantar</small>||<small>jafngildi vantar</small> || <small>jafngildi vantar</small>
|-
|Héraðslögreglumaður||<small>jafngildi vantar</small>|| <small>jafngildi vantar</small> ||<small>jafngildi vantar</small>|| <small>jafngildir vanta</small>
|-
|}
== Tengt efni ==
* [[Eftirgrennslanadeild]]
* [[Útlendingaeftirlitið]]
* [[Víkingasveitin]]
== Heimildir ==
* Lögreglan á Íslandi: stéttartal og saga
== Neðanmálsgreinar ==
<references />
== Tenglar ==
* [http://www.logreglan.is Heimasíða lögreglunnar]
* [http://www.timarit.is/?issueID=417893&pageSelected=0&lang=0 ''Danskir lögregluþjónar í Reykjavík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1848]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=418212&pageSelected=0&lang=0 ''Gestur Pálsson skáld á harða spretti í Austurstræti''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=418192&pageSelected=7&lang=0 ''Fyrsti lögregluþjónn í Hafnafirði''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3429173 ''Lögreglan sinnir innra eftirliti''; grein í Morgunblaðinu 2001]
{{Innanríkisráðuneyti Íslands}}
[[Flokkur:Opinberar stofnanir]]
[[Flokkur:Löggæsla á Íslandi]]
[[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]]
d19spg4aqcj2w8p2rag8hou51uei3lm
Svartfjallaland
0
27981
1987655
1954484
2026-11-19T07:37:56Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987655
wikitext
text/x-wiki
{{Land
| nafn = Svartfjallaland
| nafn_á_frummáli = Crna Gora<br />Црна Гора
| nafn_í_eignarfalli = Svartfjallalands
| fáni = Flag of Montenegro.svg
| skjaldarmerki = Coat of arms of Montenegro.svg
| staðsetningarkort = Europe_location_MNE.png
| þjóðsöngur = [[Oj, svijetla majska zoro]]
| tungumál = [[svartfellska]]
| höfuðborg = [[Podgorica]]
| stjórnarfar = [[Lýðveldi]]
| titill_leiðtoga1 = [[Forseti Svartfjallalands|Forseti]]
| titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Svartfjallalands|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Jakov Milatović]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Milojko Spajić]]
| staða = [[Sjálfstæði]]
| staða_athugasemd = frá [[Serbía og Svartfjallaland|Serbíu og Svartfjallalandi]]
| atburður1 = yfirlýst
| dagsetning1 = [[3. júní]] [[2006]]
| stærðarsæti = 161
| flatarmál = 13.812
| hlutfall_vatns = 1,5
| mannfjöldaár = 2011
| mannfjöldasæti = 167
| fólksfjöldi = 625.266
| íbúar_á_ferkílómetra = 48,7
| VLF_ár = 2014
| VLF = 9,499
| VLF_sæti = 150
| VLF_á_mann = 15.219,452
| VLF_á_mann_sæti = 76
| VÞL = {{hækkun}} 0.789
| VÞL_ár = 2013
| VÞL_sæti = 51
| gjaldmiðill = [[evra]]
| tímabelti = [[UTC]]+1
| símakóði = 382
| tld = me|
}}
'''Svartfjallaland''', einnig þekkt sem '''Montenegró'''<ref name="Árnastofnun">Heitið ''Montenegró'' þekkist einnig í íslensku, en málræktarsvið Árnastofnunar mælir fremur með myndinni ''Svartfjallaland''. ({{
cite web
|date = Apríl 2015
|title = Ríkjaheiti
|publisher = [[Árnastofnun]]
|url = https://www.arnastofnun.is/page/rikjaheiti
|accessdate = 16. nóvember 2017
}})</ref>
(''Crna Gora'' á svartfellsku) er land í suðaustanverðri [[Evrópa|Evrópu]] á [[Balkanskagi|Balkanskaga]]. Landið á strönd að [[Adríahaf]]i og landamæri að [[Króatía|Króatíu]] í vestri, [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu og Hersegóvínu]] í norðvestri, [[Serbía|Serbíu]] í austri og [[Albanía|Albaníu]] í suðri. Svartfjallaland var hluti [[Júgóslavía|Júgóslavíu]] mestalla [[20. öldin]]a en hafði verið sjálfstætt áður. Eftir upplausn Júgóslavíu á 10. áratug 20. aldar voru einungis Svartfjallaland og Serbía eftir í ríkjasambandi, fyrst undir nafni Júgóslavíu en síðar sem [[Serbía og Svartfjallaland]]. Svartfellingar samþykktu með 55% meirihluta í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] þann [[21. maí]] [[2006]] að rjúfa sambandið við Serbíu og var sjálfstæði formlega lýst yfir [[3. júní]] sama ár.
Á 9. öld mynduðust þrjú serbnesk furstadæmi þar sem Svartfjallaland er nú: [[Duklja]] í suðri, [[Travunia]] í vestri og [[Rascia|Raska]] í norðri. Árið [[1042]] leiddi furstinn [[Stefan Vojislav]], eða Stefan konungur Duklja uppreisn gegn [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska keisaradæminu]] sem varð til þess að [[Vojislavljević-ætt|Vojislavljević-ættin]] náði völdum í Duklja. Duklja náði hátindi sínum á síðari hluta [[11. öldin|11. aldar]], en á [[13. öldin|13. öld]] var farið að nota nafnið Zeta yfir ríkið í stað Duklja. Á [[14. öldin|14. öld]] ríkti fyrst [[Balšić-ætt|Balšić-ættin]] yfir Zetu og [[Crnojević-ætt|Crnojević-ættin.]] Á [[15. öldin|15. öld]] var farið að nota heitið ''Crna Gora'' ([[feneyska]]: ''Monte Negro'') yfir landið. Eftir að Crnojević-ætt leið undir lok ríktu biskupar yfir landinu til [[1696]] og síðan hin serbneska biskupaættin [[Petrović-Njegoš-ætt|Petrović-Njegoš]] sem við völd til [[1918]]. Saga Svartfjallalands einkennis af Klerkaveldisstjórnarfari, en slíku stjórnarfar tókst að halda heimsveldum úti þar sem að rétttrúnaðarkirkjan gengdi lykilhlutverki fyrir afkomu ríkisins. Frá 1918 var landið síðan hluti af Júgóslavíu en varð aftur sjálfstætt ríki árið 2006.
Petrović-Njegoš ættin er talin hafa mótað menningu og sjálfsmynd nútíma Svartfjallands, þá sérstaklega Petar II Petrović-Njegoš sem var ljóðskáld og biskup serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar. Hans framlag til bókmennta og tungu er talið hafa gengt lykilhlutverki í því að serbneska hafi lifað af sem tungumál þar sem að landið var fyrst hernumið snemma á 20. öld af Austurríki-Ungverjalandi og síðar af Nasistum. <ref>{{Cite book|url=https://oxford.universitypressscholarship.com/10.1093/acprof:oso/9780199208753.001.0001/acprof-9780199208753|title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and Its Disintegration|last=Greenberg|first=Robert D.|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-920875-3|location=Oxford|doi=10.1093/acprof:oso/9780199208753.001.0001/acprof-9780199208753}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
Svartfjallaland er aðili að [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]], [[Alþjóðaviðskiptastofnunin|Alþjóðaviðskiptastofnuninni]] og [[Fríverslunarsamningur Mið-Evrópu|Fríverslunarsamningi Mið-Evrópu]]. Landið á í formlegum aðildarviðræðum við [[Evrópusambandið]] og hlaut aðild að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]] árið 2017.
==Heiti==
Heitið ''Crna Gora'' sem merkir „svartafjall“ og var notað yfir stóran hluta landsins á 15. öld eftir að Crnojević-ætt náði völdum í Efri-Zetu. Þetta landsvæði var síðan kallað [[Gamla Svartfjallaland]] (serbneska: ''Stara Crna Gora'') á 19. öld til að greina það frá ''Brda (fjöllum)'' sem bættist við lönd furstadæmisins. Furstadæmið stækkaði síðan í nokkrum skrefum í kjölfar [[Balkanskagastríðin|Balkanskagastríðanna]] í upphafi 20. aldar og náði þá líka yfir [[Gamla Hersegóvína|Gömlu Hersegóvínu]] og hluta [[Metohija]] og [[Raška]].
Nafn landsins á mörgum tungumálum er dregið af [[feneyska]] heitinu ''Monte Negro'' („svartafjall“) sem hefur verið þekkt frá því á miðöldum. Þó tíðkast tökuþýðingar einnig, svo sem ''Schwarzenberg'' á [[þýska|þýsku]], ''Karadağ'' á [[tyrkneska|tyrknesku]] og ''Mali i Zi'' á [[albanska|albönsku]] og ''Svartfjallaland'' á íslensku.<ref name="Árnastofnun" />
==Saga==
Í [[Rómaveldi|rómverskum]] heimildum er talað um ættbálkinn ''Docleatae'' í bænum ''Doclea'' ([[Podgorica]]) við ströndina. Rómverjar lögðu svæðið undir sig árið [[9]]. Á [[6. öldin|6. öld]] lögðu [[Slavar]] svæðið undir sig og stofnuðu þar serbneska furstadæmið [[Duklja]] sem var að nafninu til hluti af [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska keisaradæminu]]. Duklja var miðpunktur átaka milli Serba og Rómverja og varð sjálfstætt ríki árið [[1024]]. Það lagði undir sig löndin [[Bosnía|Bosníu]] og [[Raška]] og varð konungsríki fáum áratugum síðar. Þegar [[Konstantínus Bodin]] lést árið [[1101]] hófst röð borgarastyrjalda sem lauk með því að stórfurstinn [[Stefan Nemanja]] lagði landið undir sig. Eftir það var Svartfjallaland hluti af [[Stórfurstadæmið Serbía|Stórfurstadæminu Serba]] sem héraðið Zeta.
Þegar [[serbneska keisaradæmið]] féll á síðari hluta [[14. öldin|14. aldar]] náði [[Balšić-ætt]] völdum í Zetu. Árið [[1421]] lögði önnur ætt Svartfjallaland undir sig um skamma hríð en árið [[1455]] náðu höfðingjar af [[Crnojević-ætt]] völdum og gerðust sjálfstæðir lávarðar í Zetu. Þetta var síðasta furstadæmið á Balkanskaga sem féll í hendur [[Tyrkjaveldi]]s, árið [[1496]]. Svartfjallaland varð þá um tíma hluti af stærri umdæmum ([[sanjak|sanjökum]]) eða sérstakt sanjak. Tyrkir veittu Svartfjallalandi aukna sjálfstjórn á 16. öld en uppreisnir gegn þeim voru samt tíðar og [[skæruhernaður]] algengur.
Undir lok 17. aldar, eftir ósigur Tyrkja í [[Tyrkjastríðið mikla|Tyrkjastríðinu mikla]], stofnuðu serbnesku ættbálkarnir í Svartfjallalandi [[biskupsfurstadæmið Svartfjallaland]] sem hafnaði yfirráðum Tyrkja og naut stuðnings [[Lýðveldið Feneyjar|Feneyja]] sem skipaði [[landstjóri|landstjóra]]. Eftir að Feneyjar urðu hluti af [[Austurríska keisaradæmið|Austurríska keisaradæminu]] ráku Svartfellingar landstjórana af höndum sér. Árið [[1852]] gerði serbneski biskupsfurstinn [[Danilo Petrović Njegoš|Danilo Petrović-Njegoš]] landið að veraldlegu furstadæmi með fulltingi [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]]. Afskipti Rússa af Balkanskaga leiddu til þess að Svartfjallaland stækkaði mikið.
Í valdatíð Nikulásar Petrović-Njegoš I (1860-1910) varð landið að sjálfstæðu furstadæmi. Nikulás keisari var einn vinsælasti leiðtogi Svartfjallands, hann nútímavæddi stofnanir samfélagsins. Fyrsta stjórnarskráin tók gildi árið 1905 þar sem menntun og bókmenntir voru efst á baugi. Nikulás var mikill þjóðernissinni, hans þekktustu bókmenntaverk voru serbneskir föðurlandssöngvar um Svartjalland „Onamo, namo!“ og „Keisaraynja Balkanskagans.“ <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/realmofblackmoun0000robe|title=Realm of the Black Mountain : a history of Montenegro|last=Roberts|first=Elizabeth|date=2007|publisher=London : Hurst & Company|others=Internet Archive|isbn=978-1-85065-868-9}}</ref>
[[Mynd:Furstadæmið Svartfjallalnd 1852-1905.png|alt=|thumb|Þjóðfáni furstadæmisins Svartfjallalands (1852-1910) ]]
Í [[Balkanskagastríðin|Balkanskagastríðunum]] stækkuðu Svartfellingar land sitt enn frekar en létu hluta þeirra landvinninga frá sér að kröfu evrópsku stórveldanna. Í [[fyrri heimsstyrjöld]] gekk Svartfjallaland í lið með [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamönnum]] gegn [[Miðveldin|Miðveldunum]] og sagði Austurríki-Ungverjalandi stríð á hendur. Þrátt fyrir andspyrnu sem Serbía og Frakkland studdu tókst Austurríkismönnum að leggja landið undir sig árið 1916. Nikulás Petrović-Njegoš konungur flúði fyrst til Ítalíu og síðan til Frakklandi.
[[Mynd:Supposed Montenegrin Greens( Zelenaši, Bulatovići) Flag.svg|thumb|Fáni Græningja: „Fyrir rétt, heiður og frelsi Svartfjallalands“ ]]
Eftir fyrra stríð árið 1918 ákvað [[þingið í Podgorica]] að setja Petrović-Njegoš ættina af og verða hluti af [[Konungsríkið Serbía|Konungsríkinu Serbía]] sem síðar varð [[Konungsríkið Júgóslavía]]. Serbía var þá undir stjórn Karadjordjević-konungsfjölskyldunnar sem er afkomandi Petrović-Njegoš konungsfjölskyldunnar. Margir stjórnmálamenn í Podgorica voru hinsvegar ósáttir með sameiningu við Serbíu. Ein þekktasta uppreisn Svartfjallalands gegn sameiningu við Serbíu átti sér stað árið 1919 á rétttrúnaðarjólum á milli Græningja og Hvitíingja. Græningjar voru hliðhollir Nikulási Petrović-Njegoš keisara og vildu ekki sameinast Serbíu, en Hvítingjar vildu sameiningu við Serbíu undir stjórn Karadjordjević-ættarinnar. Eftir ósigur Græningja í jólauppreisninni héldu Græningjar áfram skæruhernaði sínum til ársins 1929. Einkunnarorð hreyfingarinnar voru „Fyrir rétt, heiður og frelsi Svartfjallalands.“ Leiðtogi Græningja var Krsto Popović, þjóðernissinni sem var mótfallinn hugmyndinni um sameiningu við Serbíu og bjó í útlegð á Ítalíu til ársins 1921 þegar dauði af Nikulási I bárust. [[Mynd:Kingdom of Montenegro Flag.png|thumb|Þjóðfáni furstadæmisins ]]
Ítalir lögðu Svartfjallaland undir sig í [[síðari heimsstyrjöld]]. [[Helena af Svartfjallalandi]] var þá drottning Ítalíu og fékk hún [[Viktor Emmanúel 3.]] til að þrýsta á [[Benito Mussolini]] um að leyfa stofnun sjálfstæðs ríkis í Svartfjallalandi. Þá varð þar til skammlíft [[leppríki]] ítalskra fasista. Heiftúðug borgarastyrjöld hófst þegar í stað í landinu og harðnaði hún enn þegar [[Þýskaland|Þjóðverjar]] tóku við sem hernámslið árið 1943. Andspyrnumenn náðu Podgorica á sitt vald [[19. desember]] [[1944]]. Eftir stríð varð Svartfjallaland hluti af [[Sambandslýðveldið Júgóslavía|Sambandslýðveldinu Júgóslavíu]]. Svartfjallaland varð vinsæll ferðamannastaður og fékk efnahagsaðstoð frá alríkisstjórninni til uppbyggingar eftir stríðið. Podgorica tók við af [[Cetinje]] sem höfuðborg landsins.
Þegar [[borgarastyrjöldin í Júgóslavíu]] hófst 1991 voru samstarfsmenn [[Slobodan Milošević]] við völd í Svartfjallalandi. Svartfellingar börðust með Serbum í borgarastyrjöldinni og ákváðu með þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992 að verða hluti af [[Serbía og Svartfjallaland|Serbíu og Svartfjallalandi.]] Þegar [[Kosóvóstríðið]] hófst 1998 hélt [[Milo Đukanović]], forseti Svartfjallalands, sig til hlés gagnvart stjórn Milošević og hluti [[Sósíalistaflokkur Svarfjallalands|sósíalistaflokksins]] klauf sig þá frá og kaus að standa áfram þétt með Serbíu.
Árið 2006 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð lýðveldisins þar sem að 240.000 borgunum með svartfjallalenskt vegabréf var meinaður kosningaréttur sem skapaði mikinn ágreining. Meirihluti (55,5%) studdi stofnun sjálfstæðs ríkis.
== Áframhaldandi deilur um þjóðernissjálfsmynd Svartfjallalands ==
Nútímasamfélag í Svartfjallandi greinir á um hvort Svartfellingar séu sérstakur þjóðernishópur eða undirhópur Serba. Þessi klofning á sér sögulegar rætur á fyrstu áratugum 20. aldar með hernámi Austurríkis.
Þessi ágreiningur endurnýjaðist þegar Svartfjallaland sagði sig úr ríkjasambandinu við Serbíu árið 2006. Ádeilurnar eru hinsvegar ennþá óljósar og óskýrar, samkvæmt gögnum frá 2011, segjast 44,98% íbúa Svartfjallalands vera Svartfellingar, en 30,73% segjast vera Serbar, hinsvegar sögðu 44,88% þegna í sömu könnun að serbneska væri móðurmál þeirra en 34,97% sögðu að svartfellska væri móðurmál þeirra.<ref>{{Citation|title=Controversy over ethnic and linguistic identity in Montenegro|date=2021-12-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Controversy_over_ethnic_and_linguistic_identity_in_Montenegro&oldid=1059519949|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-01-01}}</ref> Fjöldi „Svartfellinga“ og „Serba“ sveiflast mikið frá manntali til manntals, það er óstöðugt hvernig þegnar landsins skynja, upplifa eða tjá sjálfsmynd sína og þjóðernistengsl, yfirleitt fer það eftir samhengi. <ref>{{Citation|title=Montenegro|date=2019-01-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Montenegro&oldid=1067491773|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-04-26}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Montenegro-Modern-History-Kenneth-Morrison/dp/1845117107|title=Montenegro: A Modern History|last=Morrison|first=Kenneth|date=2008-11-30|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-710-8|edition=Illustrated edition|location=London|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/861082151|title=Secessionist movements and ethnic conflict : debate-framing and rhetoric in independence campaigns|last=Huszka|first=Beáta|date=2014|isbn=978-1-134-68784-8|location=London|oclc=861082151}}</ref>
[[Mynd:Flag of Montenegro.svg|thumb|Núverandi fáni Svartfjallalands]]
==Stjórnsýslueiningar==
Svartfjallaland skiptist í 23 sveitarfélög (''opština'') og tvö bæjarfélög sem eru hlutar sveitarfélagsins Podgorica.
{{Col-begin}}
{{Col-3}}
[[File:Municipalities of Montenegro.svg|350px|thumb|Sveitarfélög í Svartfjallalandi]]
{{Col-3}}
* [[Andrijevica (sveitarfélag)|Andrijevica]]
* [[Bar (sveitarfélag)|Bar]]
* [[Berane (sveitarfélag)|Berane]]
* [[Bijelo Polje (sveitarfélag)|Bijelo Polje]]
* [[Budva (sveitarfélag)|Budva]]
* '''[[Cetinje]]'''
* [[Danilovgrad (sveitarfélag)|Danilovgrad]]
* [[Gusinje (sveitarfélag)|Gusinje]]<ref>{{cite web |url=http://www.sluzbenilist.me/PravniAktDetalji.aspx?tag={5743743B-135D-4873-9523-5926335D7EC2} |title=Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o teritorijalnoj organizaciji Crne Gore |trans-title=Amendments to the Territorial Organization of Montenegro Law |work=Službeni List Crne Gore |date=7 March 2014 |volume=2014 |number=12 |accessdate=21 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926220252/http://www.sluzbenilist.me/PravniAktDetalji.aspx?tag=%7B5743743B-135D-4873-9523-5926335D7EC2%7D |archive-date=26 september 2014 |url-status=dead}}</ref>
* [[Herceg Novi (sveitarfélag)|Herceg Novi]]
* [[Kolašin (sveitarfélag)|Kolašin]]
* [[Kotor (sveitarfélag)|Kotor]]
* [[Mojkovac (sveitarfélag)|Mojkovac]]
* [[Nikšić (sveitarfélag)|Nikšić]]
{{Col-3}}
* [[Petnjica (sveitarfélag)|Petnjica]]
* [[Plav (sveitarfélag)|Plav]]
* [[Plužine (sveitarfélag)|Plužine]]
* [[Pljevlja (sveitarfélag)|Pljevlja]]
* '''[[Podgorica]]'''
** [[Golubovci]]
** [[Tuzi]]
* [[Rožaje (sveitarfélag)|Rožaje]]
* [[Šavnik (sveitarfélag)|Šavnik]]
* [[Tivat (sveitarfélag)|Tivat]]
* [[Ulcinj (sveitarfélag)|Ulcinj]]
* [[Žabljak (sveitarfélag)|Žabljak]]
{{Col-end}}
==Landfræði==
[[Mynd:Relief_map_of_Montenegro.png|thumb|right|Hæðakort af Svartfjallalandi]]
Svartfjallaland er á milli 41. og 44. breiddargráðu og 18. og 21. lengdargráðu. Það á landamæri að [[Króatía|Króatíu]], [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu og Hersegóvínu]], [[Serbía|Serbíu]] og [[Albanía|Albaníu]], og strönd að [[Adríahaf]]i.
Stór hluti af Svartfjallalandi er fjalllendi sem liggur í víðáttumiklum kalksteinsfjöllum ([[karst]]) á vesturhluta [[Balkanskagi|Balkanskaga]]. Í suðri er flöt slétta, [[Zetusléttan]], sem árnar [[Ribnica]] og [[Morača]] renna um. Þar stendur höfuðborgin Podgorica. Sléttan endar við strönd [[Skadarvatn]]s í suðri sem skiptist milli Svartfjallalands og Albaníu. Í vestri gengur [[Kotorflói]] inn í [[Dínörsku Alparnir|Dínörsku Alpana]] og myndar eina bestu náttúrulegu höfn Adríahafsins.
Fjalllendið í Svartfjallalandi er að jafnaði í um 1000 metra hæð en nær á nokkrum stöðum yfir 2000 metra. Hæsti tindur landsins er [[Zla Kolata]] á landamærunum við Albaníu í 2.534 metra hæð.
==Tilvísanir==
<references />
{{wikiorðabók}}
{{Evrópa}}
{{Evrópuráðið}}
{{Atlantshafsbandalagið}}
[[Flokkur:Svartfjallaland]]
[[Flokkur:Evrópulönd]]
7zmvhcpz7l8wmwa2om2q8fh9prawvvm
1318
0
34965
1987628
1905500
2026-11-18T18:11:44Z
Berserkur
10188
1987628
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1315]]|[[1316]]|[[1317]]|[[1318]]|[[1319]]|[[1320]]|[[1321]]|
[[1301-1310]]|[[1311-1320]]|[[1321-1330]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Nyköpingshus1.JPG|thumb|right|[[Nyköpingshus]], þar sem hertogarnir bræður [[Birgir Magnússon|Birgis Magnússonar]] konungs létu lífið.]]
Árið '''1318''' ('''MCCCXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Auðunarmáldagi]] var gerður, listi yfir land og eignir Hólastóls.
* Guðmundur ábóti í [[Þingeyraklaustur|Þingeyraklaustri]] vígði til munklífis þá [[Lárentíus Kálfsson]], síðar biskup, Árna son hans og [[Bergur Sokkason|Berg Sokkason]], sem seinna varð ábóti á [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverá]].
===Fædd===
===Dáin===
== Erlendis ==
* [[23. janúar]] - [[Jóhannes 22.]] páfi lýsti því yfir að kenningar [[Fransiskanar|Fransiskana]] um fátækt kirkjunnar væru rangar og bannfærði þá.
* [[16. febrúar]] - Sænsku hertogarnir [[Eiríkur Magnússon hertogi|Eiríkur]] og [[Valdimar Magnússon hertogi|Valdimar]], bræður [[Birgir Magnússon|Birgis Magnússonar]] konungs, létust í kastalanum [[Nyköpingshus]], þar sem bróðir þeirra hafði varpað þeim í dýflissu. Ekki er ljóst hvort þeir dóu úr hungri eða voru drepnir.
* [[2. apríl]] - Skotar náðu [[Berwick-upon-Tweed]] af Englendingum eftir tveggja daga bardaga. Þeir herjuðu svo á Norður-England.
* [[12. júní]] - Rússar réðust á Finnland og eyðilögðu Kuusisto-kastala við [[Turku]] og rændu borgina.
* [[26. júní]] - [[Birgir Magnússon]], konungur Svíþjóðar, var hrakinn í útlegð.
* [[14. október]] - [[Játvarður Bruce]], sem lýsti sig konung Írlands, lést í orrustunni við Faughart .
* [[Búfjársjúkdómar|Búfjárpest]] gekk um Evrópu og lagðist bæði á nautgripi og sauðfé.
===Fædd===
* [[Úrban VI]] páfi (d. 1389).
* [[Albert 2. af Mecklenburg|Albert 2.]], hertogi af [[Mecklenburg]].
===Dáin===
* [[14. febrúar]] - [[Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning]], seinni kona [[Játvarður 1.|Játvarðar 1.]] (f. [[1282]]).
* [[16. febrúar]] - [[Eiríkur Magnússon hertogi|Eiríkur Magnússon]], hertogi af [[Södermanland]] í Svíþjóð, sonur [[Magnús hlöðulás|Magnúsar hlöðuláss]] og faðir [[Magnús Eiríksson smek|Magnúsar Eiríkssonar]] konungs (f. um [[1282]]).
* [[16. febrúar]] - [[Valdimar Magnússon hertogi|Valdimar Magnússon]], hertogi af [[Finnland]]i, sonur [[Magnús hlöðulás|Magnúsar hlöðuláss]].
* [[14. október]] - [[Játvarður Bruce]], yfirkonungur Írlands (f. [[1275]]).
[[Flokkur:1318]]
[[Flokkur:1311-1320]]
49uysorxdie0tep0havr1dzs33gks4j
1987629
1987628
2026-11-18T18:18:34Z
Berserkur
10188
1987629
wikitext
text/x-wiki
{{Ár|
[[1315]]|[[1316]]|[[1317]]|[[1318]]|[[1319]]|[[1320]]|[[1321]]|
[[1301-1310]]|[[1311-1320]]|[[1321-1330]]|
[[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]|
}}
[[Mynd:Nyköpingshus1.JPG|thumb|right|[[Nyköpingshus]], þar sem hertogarnir bræður [[Birgir Magnússon|Birgis Magnússonar]] konungs létu lífið.]]
Árið '''1318''' ('''MCCCXVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])
== Á Íslandi ==
* [[Auðunarmáldagi]] var gerður, skjal yfir land og eignir Hólastóls.
* Guðmundur ábóti í [[Þingeyraklaustur|Þingeyraklaustri]] vígði til munklífis þá [[Lárentíus Kálfsson]], síðar biskup, Árna son hans og [[Bergur Sokkason|Berg Sokkason]], sem seinna varð ábóti á [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverá]].
===Fædd===
===Dáin===
== Erlendis ==
* [[23. janúar]] - [[Jóhannes 22.]] páfi lýsti því yfir að kenningar [[Fransiskanar|Fransiskana]] um fátækt kirkjunnar væru rangar og bannfærði þá.
* [[16. febrúar]] - Sænsku hertogarnir [[Eiríkur Magnússon hertogi|Eiríkur]] og [[Valdimar Magnússon hertogi|Valdimar]], bræður [[Birgir Magnússon|Birgis Magnússonar]] konungs, létust í kastalanum [[Nyköpingshus]], þar sem bróðir þeirra hafði varpað þeim í dýflissu. Ekki er ljóst hvort þeir dóu úr hungri eða voru drepnir.
* [[2. apríl]] - Skotar náðu [[Berwick-upon-Tweed]] af Englendingum eftir tveggja daga bardaga. Þeir herjuðu svo á Norður-England.
* [[12. júní]] - Rússar réðust á Finnland og eyðilögðu Kuusisto-kastala við [[Turku]] og rændu borgina.
* [[26. júní]] - [[Birgir Magnússon]], konungur Svíþjóðar, var hrakinn í útlegð af stuðningsmönnum bræðra sinna.
* [[14. október]] - [[Játvarður Bruce]], sem lýsti sig konung Írlands, lést í orrustunni við Faughart.
* [[Búfjársjúkdómar|Búfjárpest]] gekk um Evrópu og lagðist bæði á nautgripi og sauðfé.
===Fædd===
* [[Úrban VI]] páfi (d. 1389).
* [[Albert 2. af Mecklenburg|Albert 2.]], hertogi af [[Mecklenburg]].
===Dáin===
* [[14. febrúar]] - [[Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning]], seinni kona [[Játvarður 1.|Játvarðar 1.]] (f. [[1282]]).
* [[16. febrúar]] - [[Eiríkur Magnússon hertogi|Eiríkur Magnússon]], hertogi af [[Södermanland]] í Svíþjóð, sonur [[Magnús hlöðulás|Magnúsar hlöðuláss]] og faðir [[Magnús Eiríksson smek|Magnúsar Eiríkssonar]] konungs (f. um [[1282]]).
* [[16. febrúar]] - [[Valdimar Magnússon hertogi|Valdimar Magnússon]], hertogi af [[Finnland]]i, sonur [[Magnús hlöðulás|Magnúsar hlöðuláss]].
* [[14. október]] - [[Játvarður Bruce]], yfirkonungur Írlands (f. [[1275]]).
[[Flokkur:1318]]
[[Flokkur:1311-1320]]
a1ulduvrlw0oiwmqfmig2ats4sy8rxd
Játvarður 3.
0
39483
1987649
1978417
2026-11-19T03:37:42Z
RicLightning
122904
1987649
wikitext
text/x-wiki
{{Konungur
|titill = Konungur Englands
|ætt = Plantagenet-ætt
|skjaldarmerki = Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) Variant 2.svg
|mynd = EdwardIII-Cassell.jpg
|nafn = Játvarður 3.
|ríkisár = 25. janúar 1327 – 21. júní 1377
|kjörorð =
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1312|11|13}}
|fæðingarstaður =[[Windsor-kastali|Windsor-kastala]], [[Berkshire]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1377|6|21|1312|11|13}}
|dánarstaður = [[Sheen-höll]], [[Richmond (England)|Richmond]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|grafinn = [[Westminster Abbey]]
|undirskrift =
|faðir = [[Játvarður 2.]]
|móðir = [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella af Frakklandi]]
|titill_maka = Eiginkona
|maki = {{gifting|[[Filippa af Hainault]]|1328|1369|orsök=dó}}
| börn = {{Plainlist|
* [[Játvarður svarti prins]]
* [[Ísabella, greifynja af Bedford]]
* [[Jóhanna af Englandi (d. 1348)|Jóhanna af Englandi]]
* [[Lionel, hertogi af Clarence]]
* [[Jóhann af Gaunt|Jóhann af Gaunt, hertogi af Lancaster]]
* [[Játmundur, hertogi af Jórvík]]
* [[María af Waltham|María, hertogaynja af Bretaníu]]
* [[Margrét, greifynja af Pembroke]]
* [[Tómas, hertogi af Gloucester]]
* [[John de Southeray]] (ósk.)
}}
}}
'''Játvarður 3.''' ([[1312]] - [[1377]]) var [[England|enskur]] [[konungur]] sem kom til ríkis [[1327]] eftir föður sinn, [[Játvarður 2.|Játvarð 2.]].
Hann átti í landvinningastríðum við [[Skotland|Skota]] og [[Frakkland|Frakka]]. Endurtekið tilkall hans til frönsku krúnunnar [[1337]] var ein af orsökum [[Hundrað ára stríðið|hundrað ára stríðsins]]. Elsti sonur Játvarðs 3. var [[Játvarður svarti prins]] (''Edward the Black Prince'') sem vann frægan sigur á Frökkum við [[Poitiers]] [[1356]].
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Listi yfir einvalda Englands|Konungur Englands]] |
frá = 1327 |
til = 1377 |
fyrir = [[Játvarður 2.]] |
eftir = [[Ríkharður 2.]] |
}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Lávarður Írlands]] |
frá = 1327 |
til = 1377 |
fyrir = [[Játvarður 2.]] |
eftir = [[Ríkharður 2.]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1312|1377}}
[[Flokkur:Konungar Englands]]
5zj9iv4imdtcak5poy7vats3s15ddap
Tannhirða
0
40066
1987610
1558524
2026-11-18T14:27:29Z
Saga fyrir alla
122952
1987610
wikitext
text/x-wiki
'''Tannhirða''' er aðferð til að hreinsa og viðhalda [[tennur|tönnum]] og koma í veg fyrir [[tannáta|tannátu]], [[sýking]]ar í [[munnhol]]i og [[andremma|andremmur]]. Tannburstun með '''tannbursta''' og [[tannkrem]]i er mikilvægasta aðferðin við tannhirðu, en [[tannlæknir|tannlæknar]] mæla einnig mjög með notkun '''tannþráðs'''. '''Tannstönglar''' og '''munnskol''' er einnig talsvert notað, en þau hreinsa ekki jafn vel og tannþráður og tannbursti. [[Einkaleyfi]] var fyrst veitt fyrir tannbursta í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] [[1880]], en þeir urðu fyrst algengir í kjölfar [[seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjaldarinnar]]. Fyrsti ''rafmagnstannburstinn'' var hannaður [[1939]], en varð ekki almenningseign fyrr en eftir [[1960]].
= Tannhirða í Þriðja ríki Hitlers (1933–1945) =
Á tímum Adolfs Hitlers var tannhirða mikilvægur hluti af daglegu lífi Þjóðverja. Fólk notaði tannbursta og tannkrem og leitaði til tannlækna vegna tannskemmda og tannpínu. Tannlækningar voru þó ekki jafn þróaðar og í dag og tannútdráttur var algeng meðferð við alvarlegum tannvandamálum .<ref>{{Citation |last=Attfield |first=Nicholas |title=Working towards the Third Reich |date=2017-09-07 |work=Challenging the Modern |url=https://doi.org/10.5871/bacad/9780197266137.003.0007 |access-date=2026-11-18 |publisher=British Academy |isbn=978-0-19-726613-7}}</ref>
Þegar nasistar komust til valda árið 1933 urðu miklar breytingar á tannlæknastéttinni. Gyðinglegir tannlæknar voru sviptir starfsréttindum og margir neyddust til að flýja land. Þannig var fagfólk ofsótt vegna uppruna síns í stað þess að vera metið eftir hæfni.<ref>{{Cite journal |last=Krischel |first=Matthis |date=2016 |title=Zahnärzte und Dentisten im Nationalsozialismus |url=https://doi.org/10.25162/medhist-2016-0001 |journal=Medizinhistorisches Journal |volume=51 |issue=1 |pages=2–39 |doi=10.25162/medhist-2016-0001 |issn=0025-8431}}</ref>
Einn myrkasti kafli tannlæknasögunnar á þessum tíma tengist fangabúðum nasista. Þar tóku tannlæknar þátt í að fjarlægja gulltennur úr líkum fórnarlamba helfararinnar. Gullið var síðan safnað saman og nýtt fyrir þýska ríkið. Þetta var hluti af skipulagðri rányrkju nasistastjórnarinnar.<ref>{{Cite journal |last=Bitterich |first=Lisa A. |last2=Rinnen |first2=Christiane |last3=Gross |first3=Dominik |date=2021-11-26 |title=Nazi dentists before British courts: aspects on the role of the German dental profession in the Third Reich |url=https://doi.org/10.1038/s41415-021-3667-7 |journal=British Dental Journal |volume=231 |issue=10 |pages=647–653 |doi=10.1038/s41415-021-3667-7 |issn=0007-0610}}</ref>
Að lokum sýnir saga tannhirðu í Þriðja ríkinu hvernig heilbrigðisstéttir geta orðið fyrir áhrifum af stjórnmálum og öfgastefnu. Tannlækningar, sem eiga að snúast um að hjálpa fólki, urðu í sumum tilfellum hluti af ofsóknum og hræðilegum glæpum nasistastjórnarinnar.
[[Flokkur:Tannlækningar]]
[[Flokkur:Heilsa]]
[[en:Oral hygiene]]
nkywger07rbqyd16ug9pph68mao7suc
1987613
1987610
2026-11-18T15:30:13Z
Berserkur
10188
Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Saga fyrir alla|Saga fyrir alla]] ([[User talk:Saga fyrir alla|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Maxí|Maxí]]
1558524
wikitext
text/x-wiki
'''Tannhirða''' er aðferð til að hreinsa og viðhalda [[tennur|tönnum]] og koma í veg fyrir [[tannáta|tannátu]], [[sýking]]ar í [[munnhol]]i og [[andremma|andremmur]]. Tannburstun með '''tannbursta''' og [[tannkrem]]i er mikilvægasta aðferðin við tannhirðu, en [[tannlæknir|tannlæknar]] mæla einnig mjög með notkun '''tannþráðs'''. '''Tannstönglar''' og '''munnskol''' er einnig talsvert notað, en þau hreinsa ekki jafn vel og tannþráður og tannbursti. [[Einkaleyfi]] var fyrst veitt fyrir tannbursta í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] [[1880]], en þeir urðu fyrst algengir í kjölfar [[seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjaldarinnar]]. Fyrsti ''rafmagnstannburstinn'' var hannaður [[1939]], en varð ekki almenningseign fyrr en eftir [[1960]].
[[Flokkur:Tannlækningar]]
[[Flokkur:Heilsa]]
[[en:Oral hygiene]]
huy0vphqckf5p77rdn69r8f7z48bnx5
Ruðningur
0
41067
1987654
1954159
2026-11-19T06:17:42Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987654
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Griffins_RFC_Kotka_1.jpg|thumb|right|Ruðningssjöa leikin í Finnlandi.]]
'''Ruðningur''' ([[enska]]: ''rugby'') er vinsæl [[hópíþrótt]] sem til er í nokkrum afbrigðum. Þær helstu eru [[sambandsruðningur]] og [[deildarruðningur]]. [[Ruðningssjöa]] (sambandsruðningur með sjö í hvoru liði) er sú útgáfa leiksins sem er hluti af [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikunum]]. Áður voru [[amerískur fótbolti]] og [[kanadískur fótbolti]] álitnir afbrigði af ruðningi, en það er sjaldgæfara í dag þar sem reglurnar eru töluvert ólíkar.
Upphaf ruðnings má rekja til þess að [[William Webb Ellis]] nýtti sér regluleysi í þeirri boltaíþrótt sem spiluð var í Englandi árið [[1823]]. Í stað þess að grípa bolta sem kom á flugi og henda honum í jörðina og sparka eins og venja var, hljóp hann með boltann yfir marklínuna og skoraði stig. Þetta gerðist í bænum [[Rugby (Warwickshire)|Rugby]] þaðan sem íþróttin fær sitt nafn.<ref>{{cite web| url=https://www.rugbyschool.co.uk/200-anniversary/| title=200th Anniversary – Rugby School| website=rugbyschool.co.uk| access-date=8 September 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231211054030/https://www.rugbyschool.co.uk/200-anniversary/| archive-date=11 desember 2023| url-status=dead}}</ref> Það varð úr að reglur voru skilgreindar árið 1845 og til urðu tvær íþróttir: [[knattspyrna]] og ruðningur. Tegundir fótbolta þar sem haldið er á boltanum hafa verið stundaðar frá miðöldum.<ref>{{cite web| url=http://www.rugbyfootballhistory.com/originsofrugby.htm| title=Rugby Football History| website=rugbyfootballhistory.com| access-date=19 June 2013| archive-date=15 April 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200415201837/http://www.rugbyfootballhistory.com/originsofrugby.htm| url-status=live}}</ref> Ruðningur breiddist fyrst út í [[breskur heimavistarskóli|breskum heimavistarskólum]] á 19. öld og síðar um allt [[breska heimsveldið]].
Ruðningur er stundaður af báðum kynjum og öllum aldurshópum í meira en 100 löndum í fimm heimsálfum.<ref name="RW Handbook">{{cite web|url=https://www.worldrugby.org/member-unions|title=World Rugby Member Unions|work=World Rugby|access-date=17 April 2017}}</ref> Rugby er 4.-5. stærsta hópíþrótt í heiminum með yfir 9 milljónir skráðra leikmanna.<ref>{{cite web|url=https://resources.world.rugby/worldrugby/document/2020/07/28/212ed9cf-cd61-4fa3-b9d4-9f0d5fb61116/P56-57-Participation-Map_v3.pdf|title=Global participation in rugby|date=2018|website=World Rugby}}</ref> Aðildarsambönd með fulla aðild að Alþjóða-rugbysambandinu (IRB) eru 133 talsins.<ref name="RW Handbook" /> Í október 2009 samþykkti [[Alþjóðaólympíunefndin]] ruðningssjöu sem keppnisgrein á [[Sumarólympíuleikarniar 2016|Ólympíuleikunum 2016]].<ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/sport/golf/2009/08/14/golf_og_rudningur_a_olympiuleika/|title=Golf og ruðningur á Ólympíuleika|website=Mbl.is|date=14.8.2009}}</ref>
== Á Íslandi ==
Upphafið að ruðningi á Íslandi í nútímanum má rekja til febrúar 2009 þegar nokkrir erlendir ríkisborgarar búsettir á Íslandi furðuðu sig á því að íþróttin sem allt snerist um í þeirra heimalandi var ekki iðkuð þar. Ekki nóg með það að hún væri ekki iðkuð, heldur vissi almenningur almennt ekki hvaða íþrótt þeir voru að tala um. Í stað þess að aðlagast þessum aðstæðum töldu þeir að þeir gætu byggt upp ruðning á Íslandi og þannig gefið af sér til samfélagsins.{{heimild vantar}}
Smám saman söfnuðust áhugasamir á æfingar, jafnt Íslendingar sem erlendir ríkisborgarar. Eftir fyrsta hálfa árið var ljóst að ekki yrði aftur snúið, Ísland yrði næsta land til að tileinka sér ruðning. Í febrúar 2011 var íþróttin tekin inn í ÍSÍ og í desember sama ár var samþykkt á aðalfundi Ruðningssambands evrópu (FIRA-AER) að Ísland yrði aðili að sambandinu. Ekkert formlegt ruðningssamband er á Íslandi þar sem lágmarkið er 5 félög, svo landið er ekki hluti af alþjóðasambandinu [[World Rugby]].
Í dag eru að jafnaði tvö til þrjú lið sem æfa ruðning og er keppnistímabilið á Íslandi það sama og á Norðurlöndunum eða apríl-október. Alls eru um 50–60 menn og konur aðilar að ruðningi á Íslandi með mismunandi þátttökustigi.{{heimild vantar}} Liðin eru [[Reykjavík Raiders]], [[Reykjavík Touch Rugby]] og [[Rugbyfélag Kópavogs]].<ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/rfr-hafdi-betur-gegn-rfk|title=RFR hafði betur gegn RFK|date=4. september 2012|website=RÚV}}</ref>
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.facebook.com/rugbyisland/ Facebook-síða Íslenska ruðningsfélagsins]
* [https://www.icelandrugby.is/ Íslenska ruðningsfélagið]
* [https://www.rugbyeurope.eu/ Ruðningssamband Evrópu]
* [https://www.irb.com Alþjóðaruðningssambandið]
{{stubbur|íþrótt}}
[[Flokkur:Ruðningur| ]]
2q6lr2wofu5f277leb7nvtj0en8e4ns
Kennitala
0
50741
1987661
1948804
2026-11-19T09:03:38Z
Asgeirtj
103550
Kennitölur án vartölu frá 14. desember 2026; raðtala 20–99 leiðrétt; lýsing á útreikningi vartölu lagfærð; formúla vartölu úr [[:en:Icelandic identification number]]
1987661
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mockup Icelandic Personal identity number.png|thumb|Dæmi um samsetningu kennitölu hjá einstaklingi fæddum þann 12. janúar 1960.
{{legend|#ff6a00|Fæðingardagur (DDMMÁÁ)}}
{{legend|#40a629|Raðtala (20 til 99)}}
{{legend|#01a0c6|Vartala}}
{{legend|#ff0001|Fæðingaröld}}]]
'''Kennitala''' {{skammstsem|kt.}} er 10 [[tölustafur|tölustafa]] [[númer]] sem [[einstaklingur|einstaklingar]], [[félagasamtök]], [[stofnun|stofnanir]] og [[fyrirtæki]] nota á [[Ísland]]i til að auðkenna sig í viðskiptum og samskiptum við stofnanir, fyrirtæki og aðra einstaklinga.
==Saga==
Núverandi kennitölukerfi var tekið upp á áramótum 1987–1988, en áður var notast við [[nafnnúmer]]. Nafnnúmerakerfið byggðist á því að raða nöfnum landsmanna í stafrófsröð. Gamla kerfið hafði ýmsa galla, t.d. varð númerabreytingar þörf ef einstaklingur breytti um nafn. Auk þess var töf á að nýfædd börn fengju nafnnúmer, þar sem bíða þurfti eftir að viðkomandi fengi nafn. Á árunum eftir 1980 leiddi skortur á númerum til endurnotkunar á númerum látinna einstaklinga, sem olli stöku sinnum vandamálum í heilbrigðis- og menntakerfinu.<ref>{{cite web |last=Eiriksdottir |first=Emelia |url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=19500 | title=Hversu lengi hafa kennitölur verið notaðar á Íslandi og til hvers þurfum við þær? |website=Visindavefurinn |publisher=University of Iceland |access-date=21 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207120324/https://www.visindavefur.is/svar.php?id=19500 |archive-date=7 February 2023}}</ref>
== Uppbygging ==
Kennitalan samanstendur af 10 tölustöfum á forminu <tt>DDMMÁÁ-NNPÖ</tt> þar sem <tt>DD</tt> er dagurinn, <tt>MM</tt> er mánuðurinn, <tt>ÁÁ</tt> eru síðustu tveir stafirnir í fæðingarárinu, <tt>NN</tt> er raðtala, <tt>P</tt> er vartala ([[prófsumma]]) sem er reiknuð út frá fyrstu átta tölunum í kennitölum sem gefnar eru út fyrir 14. desember 2026, og <tt>Ö</tt> táknar öldina.<ref name="tjodskra"> {{vefheimild|útgefandi=Þjóðskrá|url=https://www.skra.is/folk/eg-i-thjodskra/um-kennitolur/|titill=Um kennitölur|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kennitölur fyrirtækja (og annarra lögaðila) þekkjast á því DD hlutinn er alltaf hærri en hjá einstaklingum, því tölunni 40 er alltaf bætt við hann og verður fyrsti stafurinn þar af leiðandi alltaf 4, 5, 6 eða 7.
=== Fyrstu átta stafirnir ===
Fyrstu 6 stafir kennitölu eru myndaðir af fæðingardagsetningu einstaklings. Ef um félagasamtök, stofnun eða fyrirtæki er að ræða er notuð stofndagsetning en fyrsta talan er hækkuð um 4.
Dæmi:
* Einstaklingur fæddur 12. janúar 1960 fær fyrri hlutann 120160<ref name="tjodskra"/>
* Einstaklingur fæddur 17. júní 2007 fær fyrri hlutann 170607
* Fyrirtæki stofnað 17. júní 2007 fær fyrri hlutann 570607
Næstu tveir stafir kennitölunnar eru raðtala sem hefur enga merkingu og er að jafnaði úthlutað í röð frá og með 20.<ref name="tjodskra"/>
=== Níundi stafurinn ===
Níundi stafur kennitölunnar er kallaður vartala. Hún hefur frá upphafi verið reiknuð á neðangreindan hátt, en kennitölur sem gefnar verða út frá og með 14. desember 2026 verða án útreiknaðrar vartölu, sjá kaflann Raðnúmer að neðan.
Vartalan virkar sem ákveðin [[prófsumma]] sem er fengin með því að beita ákveðnu [[reiknirit]]i á fyrstu 8 tölurnar. Fyrstu átta tölurnar eru margfaldaðar með tölunum 3, 2, 7, 6, 5, 4, 3 og 2 frá vinstri til hægri, [[margfeldi]]n eru [[samlagning|lögð saman]] og afgangurinn <math>P_0</math> fundinn þegar deilt er í summuna með 11 ([[mátað við|módúlus 11]]):<ref name="tjodskra" />
:<math>P_0 = (3 D_1 + 2 D_2 + 7 M_1 + 6 M_2 + 5 A_1 + 4 A_2 + 3 N_1 + 2 N_2) \bmod 11</math>
:<math>P = \begin{cases} 0 & \text{ef } P_0 = 0 \\ 11 - P_0 & \text{annars} \end{cases}</math>
Hér eru D, M og A tölustafir dags, mánaðar og árs, N eru stafir raðtölunnar og P er vartalan. Verði útkoman 10 er vartalan ónothæf; þá er raðtalan hækkuð um einn og ný vartala reiknuð.<ref name="tjodskra" /> Þannig er hægt að athuga hvort kennitala sé löglega mynduð og hafna kennitölum sem slegnar eru inn og standast ekki þetta vartölupróf.
Dæmi hvernig reikna ætti út níunda staf kennitölu einstaklings sem byrjar á 120160 og hefur raðtöluna 33.<ref name="tjodskra"/>
Fyrst eru fyrstu átta tölurnar margfaldaðar með fyrirframákveðinni talnarunu:
:<math>( 1\times 3 ) + ( 2\times 2 ) + ( 0\times 7 ) + ( 1\times 6 ) + ( 6\times 5 ) + ( 0\times 4 ) + ( 3\times 3 ) + ( 3\times 2 ) = 58</math>
og þar sem
:<math>58 = 11 \times 5 + 3</math>
þar sem <math display="inline">58\bmod 11</math> er [[samleifa]]
: <math>58\bmod 11 \equiv 3\,</math>
þar sem samleifin (módúlus) er <math>3</math>. Ef samleifin er 0, þá er vartalan 0.
Annars ef samleifin er ekki 0, er samleifin dregin frá tölunni ellefu til að fá út vartöluna.
: <math> 11 - 3 = 8 </math>
=== Tíundi stafurinn ===
Tíundi og síðasti stafur kennitölunnar táknar öldina sem aðilinn er fæddur eða stofnaður:<ref name="tjodskra"/>
*8 er [[19. öldin]] eða árabilið 1800-1899
*9 er [[20. öldin]] eða árabilið 1900-1999
*0 er [[21. öldin]] eða árabilið 2000-2099
=== Forritunardæmi ===
<blockquote>Hérna er dæmi um klasa-fall (e. [[:en:Method_(computer_programming)|class method]]) í [[:en:TypeScript|TypeScript]] sem athugar hvort kennitala sé á réttu formi en amast ekki við því ef kennitölustrengurinn er tómur. Fallið beitir vartöluprófi og hafnar því flestum kennitölum sem gefnar verða út frá og með 14. desember 2026:</blockquote><syntaxhighlight lang="typescript">
public islSSNValidate(ssn: string) : boolean {
if (typeof ssn !== 'undefined' && ssn != null && ssn.length > 0) {
ssn = ssn.trim().replace('-', '').replace(' ', '');
if (ssn.length != 10)
return false;
var sSum =
(3 * parseInt(ssn.substr(0, 1))) +
(2 * parseInt(ssn.substr(1, 1))) +
(7 * parseInt(ssn.substr(2, 1))) +
(6 * parseInt(ssn.substr(3, 1))) +
(5 * parseInt(ssn.substr(4, 1))) +
(4 * parseInt(ssn.substr(5, 1))) +
(3 * parseInt(ssn.substr(6, 1))) +
(2 * parseInt(ssn.substr(7, 1)));
var modRes = sSum % 11;
if (modRes > 0)
modRes = 11 - modRes;
if (modRes != parseInt(ssn.substr(8, 1)))
return false
var century = parseInt(ssn.substr(9, 1));
if (isNaN(century) || (century != 0 && century != 9 && century != 8))
return false;
}
return true;
}
</syntaxhighlight>
== Gallar kennitölunnar ==
=== Harðkóðun aldarinnar ===
Þegar á að staðfesta að kennitala sé í réttu formi þá er mikilvægt að vita að það er síðasti tölustafurinn sem gefur til kynna á hvaða öld manneskjan er fædd. Ástæða fyrir mikilvægi þess er að í kennitölunni er ártalið á stuttu formi, þ.e. ef manneskjan er fædd 2018 inniheldur kennitalan aðeins tölustafina 18. Ef síðasti tölustafurinn er 9 gefur það til kynna að manneskjan hafi fæðst á 20. öld og 0 þýðir að manneskjan hafi fæðst á 21. öld. Svo ef manneskjan er fædd árið 18 og síðasti stafurinn er 9 er manneskjan fædd 1918. Ef síðasti stafurinn er 0 er manneskjan fædd 2018.
Forritarar eru flestir sammála því að þeir eigi að skapa kóða sem rennur ekki út. Sem sagt að kóðinn sem þeir skrifa gæti virkað í dag og eftir 1000 ár. Kennitalan á þessu formi eins og við notum á Íslandi í dag gerir það að verkum að þegar kennitöluformið er staðfest þá þarf forritarinn að harðkóða aldirnar inn í forritið.
Ef það á að staðfesta að kennitalan 0101302129 sé á réttu formi þá þarf að vera skilgreint að ef tíundi stafurinn sé 9 þá skal sett 19 fyrir framan ártalið. Forritarinn gæti skilgreint eða harðkóðað nokkrar aldir fram í tímann en betra væri að kennitalan innihaldi þessar upplýsingar svo forritið gæti verið sjálfbært við að finna nákvæmt ártal án þess að forritarinn gæfi því auka upplýsingar sem síðan renna út að lokum.
Sem dæmi, ef forritari skilgreinir aðeins að''':'''
1. Ef síðasti tölustafurinn er 9 er sett 19 fyrir framan ártalið
2. Ef síðasti tölustafurinn er 0 er sett 20 fyrir framan ártalið
þá virkar sami kóði ekki þegar hann er keyrður með kennitölu á persónu sem fæðist árið 2100 því þá verður síðasti stafurinn 1 (Sjá [[Kennitala#Forritunardæmi|forritunardæmi]].). En vert er að nefna að yrði síðasti stafurinn 1 þá gæti kennitalan staðið fyrir 12. öld (árin 1100-1200) eða 2. öld. (árin 100-200) nema inn komi skilgreining frá forritara sem mun hætta að virka rétt eftir ákveðinn tíma.
Til þess að forritið gæti verið algjörlega sjálfbært væri hægt að leysa þetta vandamál á þann veg að kennitölunni yrði breytt þannig að ártalið væri á lengra formi og hætt væri að nota síðasta stafinn, t.d. 0101'''1930'''-212. Einnig væri hægt að bæta einum staf fyrir framan síðasta stafinn, t.d. 010130-212'''19'''. Í seinni breytingunni þyrfti ekki að breyta útreikningi vartölu.
=== Aðgangur að þjóðskrá ===
Til að staðfesta kennitölu er hægt að leita í þjóðskrá. Tenging við hana fer í gegnum þriðja aðila og [https://www.skra.is/fyrirtaeki/adgangur-ad-upplysingum/ greiða þarf fyrir aðgang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710213137/https://www.skra.is/fyrirtaeki/adgangur-ad-upplysingum/ |date=2017-07-10 }}. Hafa þarf í huga að látið fólk kemur ekki upp við leit í þjóðskrá: látnir eru skráðir á horfinnaskrá og þeir sem aldrei hafa átt lögheimili á Íslandi á kerfiskennitöluskrá.<ref>{{Cite web|url=https://www.skra.is/folk/eg-i-thjodskra/|title=Ég í þjóðskrá {{!}} Þjóðskrá|website=www.skra.is|access-date=2026-11-19}}</ref>
=== Raðnúmer ===
Annar vandi við kennitöluna er að hún gerir ráð fyrir að ekki fleiri en 73 einstaklingar með kennitölu eigi sama fæðingardag. Raðnúmerið, fyrstu tveir stafirnir af síðustu fjórum, er tala frá 20 til 99, eða 80 gildi, og um það bil ellefta hvert þeirra er ónothæft vegna þess að vartalan getur ekki verið 10. Eftir standa 72 eða 73 nothæf númer á hvern fæðingardag. Fæðingar á Íslandi eru að meðaltali rúmlega 11 á dag<ref>https://www.hagstofa.is/utgafur/frettasafn/mannfjoldi/faedingar-2017/</ref>, en þeir sem flytja til landsins fá einnig kennitölu sem er reiknuð út frá fæðingardegi þeirra.<ref name="tjodskra" />
Árið 2025 var ákveðið að kerfiskennitölur og kennitölur einstaklinga verði án útreiknaðrar vartölu<ref>{{Cite web|url=https://www.skra.is/folk/eg-i-thjodskra/um-kennitolur/kennitolur-an-vartolu|title=Kennitölur án vartölu {{!}} Þjóðskrá|website=www.skra.is|access-date=2026-03-03}}</ref>, þ.e. níundi stafurinn geti þá verið hvaða tölustafur sem er og kennitala standist því ekki hefðbundið vartölupróf. Með afnámi vartölunnar er hægt að fjölga kennitölum umtalsvert. Þann 18. febrúar 2026 hófst tímabundin miðlun á 6 gervikennitölum sem standast ekki vartölupróf, svo að fyrirtæki og stofnanir gætu prófað kerfi sín. Frá og með 14. desember 2026 verða allar nýjar kennitölur, bæði nýfæddra barna og nýskráðra einstaklinga, gefnar út án útreiknaðrar vartölu.<ref name="tjodskra" /> Tölvukerfi sem nota vartölupróf til að sannreyna kennitölur munu eftir það hafna flestum nýjum kennitölum.
== Heimildir ==
<div class="references-small"><references/></div>
{{Vísindavefur|183|Hvernig verða síðustu fjórir tölustafirnir í íslensku kennitölunni til?}}
== Tengt efni ==
* [[Nafnnúmer]]
== Tenglar ==
* {{vísindavefurinn|19500|Hversu lengi hafa kennitölur verið notaðar á Íslandi og til hvers þurfum við þær?}}
* [https://www.skra.is/thjodskra/um-thjodskra-/um-kennitolur/ Texti um kennitölur á vef Hagstofunnar.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820231321/http://www.skra.is/thjodskra/um-thjodskra-/um-kennitolur/ |date=2016-08-20 }}
* [https://skemman.is/handle/1946/10902 Grein eftir Ian Watson um sögu persónueinkenna á Íslandi.]
* [https://github.com/eMedia-Intellect/eMI-Kennitala-Validator/ Forrit á github til að sannreyna kennitölur]
{{stubbur|Ísland}}
[[Flokkur:Ísland]]
[[Flokkur:Íslenskt samfélag]]
kakchk81npwsllp03wr0yhdqdteex35
Buxur
0
53176
1987607
1987580
2026-11-18T13:57:26Z
Buxur aftur
122951
/* */
1987607
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Jeans.jpg|thumb|Dæmigerðar [[gallabuxur]], þ.e. buxur úr [[dením]].]]
'''Buxur''' eru tegund [[klæðnaður|klæðnaðar]] sem hylur [[mjöðm|mjaðmir]] og [[fótleggur|fótleggi]]. Buxur eru [[fleirtöluorð]], og því tala menn um tvennar buxur, en ekki tvær.
== Buxur í Þriðja Ríki Hitlers ==
Í Þriðja Ríki Hitlers var lagt mikið upp úr útliti buxna, formi þeirra og notagildi. Var t.a.m ekki til siðs fyrir konur að klæðast buxum, en samkvæmt hugmyndafræði nasista áttu eingöngu karlmenn að klæðast buxum, eina undantekning þar á voru ungir drengir sem áttu heldur að klæðast stuttbuxum, en það eru buxur sem eru styttri en venjulegar buxur. Sett var á laggirnar sérstök tískustofnun (d. Deutsches Modeamt) sem setti reglur um gerð, lit og sídd buxna eftir því hvernig buxum Adolf Hitler hugnaðist.<ref>https://www.historytoday.com/fashion-and-third-reich</ref>
[[Mynd:SA-Sturmführer Horst Wessel (1907–1930) Sturm 5 Propaganda Reichsparteitag Nürnberg 1929 Blutzeuge Prinzregent-Luitpold-Denkmal Hauptbahnhof Sturmabteilung brownshirts marching Nazi rally Nuremberg salute Narodowe Archiwum Cyfrowe.jpg|thumb|Nasistar í buxum. ]]
[[Flokkur:Fatnaður]]
h7kggwg9pdaw9g43ervgl1v1grw0ayo
1987608
1987607
2026-11-18T14:10:37Z
Saga fyrir alla
122952
Bætti við mikilvægum upplýsingum um buxur í kalda stríðinu, til þess að saga buxna verði ekki endurskrifuð.
1987608
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Jeans.jpg|thumb|Dæmigerðar [[gallabuxur]], þ.e. buxur úr [[dením]].]]
'''Buxur''' eru tegund [[klæðnaður|klæðnaðar]] sem hylur [[mjöðm|mjaðmir]] og [[fótleggur|fótleggi]]. Buxur eru [[fleirtöluorð]], og því tala menn um tvennar buxur, en ekki tvær.
== Buxur í Þriðja Ríki Hitlers ==
Í Þriðja Ríki Hitlers var lagt mikið upp úr útliti buxna, formi þeirra og notagildi. Var t.a.m ekki til siðs fyrir konur að klæðast buxum, en samkvæmt hugmyndafræði nasista áttu eingöngu karlmenn að klæðast buxum, eina undantekning þar á voru ungir drengir sem áttu heldur að klæðast stuttbuxum, en það eru buxur sem eru styttri en venjulegar buxur. Sett var á laggirnar sérstök tískustofnun (d. Deutsches Modeamt) sem setti reglur um gerð, lit og sídd buxna eftir því hvernig buxum Adolf Hitler hugnaðist.<ref>https://www.historytoday.com/fashion-and-third-reich</ref>
[[Mynd:SA-Sturmführer Horst Wessel (1907–1930) Sturm 5 Propaganda Reichsparteitag Nürnberg 1929 Blutzeuge Prinzregent-Luitpold-Denkmal Hauptbahnhof Sturmabteilung brownshirts marching Nazi rally Nuremberg salute Narodowe Archiwum Cyfrowe.jpg|thumb|Nasistar í buxum. ]]
== Buxur í kalda stríðinu ==
Á tímum kalda stríðsins (1947–1991) voru buxur ekki aðeins fatnaður heldur endurspegluðu þær einnig tísku, samfélag og stjórnmál þess tíma. Kalda stríðið einkenndist af spennu milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna og hafði mikil áhrif á daglegt líf fólks beggja vegna járntjaldsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.levistrauss.com/2019/11/07/blue-jeans-and-the-fall-of-the-berlin-wall/|title=Blue Jeans and the Fall of the Berlin Wall|last=Staff|first=Unzipped|date=2019-11-07|website=Levi Strauss & Co|language=en-US|access-date=2026-11-18}}</ref>
Í Bandaríkjunum og Vestur-Evrópu urðu gallabuxur mjög vinsælar, sérstaklega meðal ungs fólks. Þær táknuðu frelsi, sjálfstæði og uppreisn gegn hefðbundnum samfélagsreglum. Gallabuxur urðu jafnframt tákn vestrænnar menningar og bandarískra áhrifa. Á sjöunda og áttunda áratugnum urðu víðar buxur, klaufabuxur og síðar þröngar gallabuxur einnig vinsælar.
Í Austur-Evrópu og Sovétríkjunum var aðgengi að vestrænum gallabuxum mun takmarkaðra. Þær voru oft erfiðar að fá og gátu verið mjög dýrar á svörtum markaði. Þrátt fyrir það sóttist ungt fólk eftir þeim vegna þess að þær tengdust vestrænni menningu og frelsi. Það að eiga alvöru bandarískar gallabuxur gat því haft mikla félagslega þýðingu.
Vinnubuxur og einkennisbuxur voru einnig áberandi á þessum tíma. Hernaðarleg áhrif höfðu mótað fatnað og buxur úr sterkum efnum voru mikið notaðar bæði í vinnu og hversdagslífi.
Að lokum má segja að buxur hafi haft meiri þýðingu í kalda stríðinu en margir gera sér grein fyrir. Þær voru ekki bara nauðsynlegur klæðnaður heldur gátu þær einnig táknað frelsi, stöðu, menningu og pólitískar hugmyndir. Sérstaklega urðu gallabuxur tákn fyrir þann menningarmun sem var á milli austurs og vesturs á þessum tíma.
[[Flokkur:Fatnaður]]
m6c3tgfqzu9rppa65fh1p5fgwo7bbj4
1987614
1987608
2026-11-18T15:30:42Z
Berserkur
10188
Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Saga fyrir alla|Saga fyrir alla]] ([[User talk:Saga fyrir alla|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Buxur aftur|Buxur aftur]]
1987607
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Jeans.jpg|thumb|Dæmigerðar [[gallabuxur]], þ.e. buxur úr [[dením]].]]
'''Buxur''' eru tegund [[klæðnaður|klæðnaðar]] sem hylur [[mjöðm|mjaðmir]] og [[fótleggur|fótleggi]]. Buxur eru [[fleirtöluorð]], og því tala menn um tvennar buxur, en ekki tvær.
== Buxur í Þriðja Ríki Hitlers ==
Í Þriðja Ríki Hitlers var lagt mikið upp úr útliti buxna, formi þeirra og notagildi. Var t.a.m ekki til siðs fyrir konur að klæðast buxum, en samkvæmt hugmyndafræði nasista áttu eingöngu karlmenn að klæðast buxum, eina undantekning þar á voru ungir drengir sem áttu heldur að klæðast stuttbuxum, en það eru buxur sem eru styttri en venjulegar buxur. Sett var á laggirnar sérstök tískustofnun (d. Deutsches Modeamt) sem setti reglur um gerð, lit og sídd buxna eftir því hvernig buxum Adolf Hitler hugnaðist.<ref>https://www.historytoday.com/fashion-and-third-reich</ref>
[[Mynd:SA-Sturmführer Horst Wessel (1907–1930) Sturm 5 Propaganda Reichsparteitag Nürnberg 1929 Blutzeuge Prinzregent-Luitpold-Denkmal Hauptbahnhof Sturmabteilung brownshirts marching Nazi rally Nuremberg salute Narodowe Archiwum Cyfrowe.jpg|thumb|Nasistar í buxum. ]]
[[Flokkur:Fatnaður]]
h7kggwg9pdaw9g43ervgl1v1grw0ayo
1987615
1987614
2026-11-18T15:31:40Z
Berserkur
10188
Verndaði „[[Buxur]]“: Gengdarlaus skemmdarverk ([Breyta=Leyfa aðeins stjórnendur] (ótiltekinn) [Færa=Leyfa aðeins stjórnendur] (ótiltekinn))
1987607
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Jeans.jpg|thumb|Dæmigerðar [[gallabuxur]], þ.e. buxur úr [[dením]].]]
'''Buxur''' eru tegund [[klæðnaður|klæðnaðar]] sem hylur [[mjöðm|mjaðmir]] og [[fótleggur|fótleggi]]. Buxur eru [[fleirtöluorð]], og því tala menn um tvennar buxur, en ekki tvær.
== Buxur í Þriðja Ríki Hitlers ==
Í Þriðja Ríki Hitlers var lagt mikið upp úr útliti buxna, formi þeirra og notagildi. Var t.a.m ekki til siðs fyrir konur að klæðast buxum, en samkvæmt hugmyndafræði nasista áttu eingöngu karlmenn að klæðast buxum, eina undantekning þar á voru ungir drengir sem áttu heldur að klæðast stuttbuxum, en það eru buxur sem eru styttri en venjulegar buxur. Sett var á laggirnar sérstök tískustofnun (d. Deutsches Modeamt) sem setti reglur um gerð, lit og sídd buxna eftir því hvernig buxum Adolf Hitler hugnaðist.<ref>https://www.historytoday.com/fashion-and-third-reich</ref>
[[Mynd:SA-Sturmführer Horst Wessel (1907–1930) Sturm 5 Propaganda Reichsparteitag Nürnberg 1929 Blutzeuge Prinzregent-Luitpold-Denkmal Hauptbahnhof Sturmabteilung brownshirts marching Nazi rally Nuremberg salute Narodowe Archiwum Cyfrowe.jpg|thumb|Nasistar í buxum. ]]
[[Flokkur:Fatnaður]]
h7kggwg9pdaw9g43ervgl1v1grw0ayo
1987616
1987615
2026-11-18T15:32:19Z
Berserkur
10188
1987616
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Jeans.jpg|thumb|Dæmigerðar [[gallabuxur]], þ.e. buxur úr [[dením]].]]
'''Buxur''' eru tegund [[klæðnaður|klæðnaðar]] sem hylur [[mjöðm|mjaðmir]] og [[fótleggur|fótleggi]]. Buxur eru [[fleirtöluorð]], og því tala menn um tvennar buxur, en ekki tvær.
[[Flokkur:Fatnaður]]
ka0nnqs8sqi6nob9znipfziudv6kvdj
John Quincy Adams
0
56753
1987647
1960637
2026-11-19T02:18:35Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987647
wikitext
text/x-wiki
{{Forseti
|nafn = John Quincy Adams
|mynd = JQA Photo Crop (cropped).jpg
|myndatexti1 = Adams {{circa}} 1843–1848.
|titill = [[Forseti Bandaríkjanna]]
|stjórnartíð_start = 4. mars 1825
|stjórnartíð_end = 4. mars 1829
|vara_forseti = [[John C. Calhoun]]
|forveri = [[James Monroe]]
|eftirmaður = [[Andrew Jackson]]
|titill2 = [[Utanríkisráðherra Bandaríkjanna]]
|stjórnartíð_start2 =22. september 1817
|stjórnartíð_end2 = 3. mars 1825
|forseti2 = [[James Monroe]]
|forveri2 = [[James Monroe]]
|eftirmaður2 = [[Henry Clay]]
|titill3 = [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Massachusetts]]
|stjórnartíð_start3 =4. mars 1803
|stjórnartíð_end3 = 8. júní 1808
|forveri3 = [[Jonathan Mason]]
|eftirmaður3 = [[James Lloyd]]
|fæddur = {{fæðingardagur|1767|7|11}}
|fæðingarstaður = [[Braintree]], [[Massachusetts]], bresku Ameríku
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1848|2|23|1767|7|11}}
|dánarstaður = [[Washington, D.C.]], Bandaríkjunum
|þjóderni = Bandarískur
|stjórnmálaflokkur = {{plainlist|
* [[Sambandssinnaflokkurinn]] (1792–1808)
* [[Demókrat-repúblikanar]] (1809–1828)
* [[Þjóðernisrepúblikanar]] (1828–1830)
* [[And-frímúraraflokkurinn]] (1830–1834)
* [[Viggar (Bandaríkin)|Viggar]] (1834–1848).<ref name=bioguide1>{{cite web|url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=A000041|title=John Quincy Adams; Biographical Directory of the U.S. Congress|publisher=Bioguide.congress.gov|access-date=March 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109223856/http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=A000041|archive-date=nóvember 9, 2019|url-status=dead}}</ref>
}}
|maki = {{gifting|[[Louisa Adams|Louisa Johnson]]|1797}}
|börn = 4
|faðir = [[John Adams]]
|móðir= [[Abigail Adams]]
|háskóli = [[Leiden-háskóli]]<br>[[Harvard-háskóli]] ([[Baccalaureus Artium|BA]], [[Magister Artium|AM]])
|starf ={{Hlist|Stjórnmálamaður|lögmaður}}
|undirskrift = John Quincy Adams Signature.svg
}}
'''John Quincy Adams''' ([[11. júlí]] [[1767]] – [[23. febrúar]] [[1848]]) var sjötti forseti [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og þjónaði því embætti frá [[1825]] til [[1829]]. Hann var opinberlega andvígur þrælahaldi og færði rök fyrir því að ef til borgarastyrjaldar kæmi, þá gæti forsetinn lagt niður þrælahald.
John Quincy Adams var sonur annars forseta Bandaríkjanna, [[John Adams|Johns Adams]].
==Tilvísanir==
<references/>
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=[[Forseti Bandaríkjanna]]|
fyrir=[[James Monroe]]|
eftir=[[Andrew Jackson]]|
frá=[[1825]]|
til=[[1829]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsetar Bandaríkjanna}}
{{Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna}}
{{stubbur|æviágrip|saga|stjórnmál}}
{{fd|1767|1848}}
{{DEFAULTSORT:Adams, John Quincy}}
[[Flokkur:Bandarískir afnámssinnar]]
[[Flokkur:Bandarískir fulltrúadeildarþingmenn]]
[[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn]]
[[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna|Adams, John Quincy]]
[[Flokkur:Sendiherrar Bandaríkjanna í Bretlandi]]
[[Flokkur:Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna]]
gjeun0a8g89ctvxpykgryutje4zjjlr
Ágúst Ólafur Ágústsson
0
56990
1987627
1932115
2026-11-18T17:44:10Z
RagnarDarri04
122960
óþarfa umfjöllun á mannorði
1987627
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálamaður
|fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1977|3|10}}
|fæðingarstaður = [[Hamborg]], [[Þýskaland]]i
|stjórnmálaflokkur = Samfylkingin
|menntun = Lögfræði og hagfræði
|háskóli = [[Háskóli Íslands]]
|AÞ_CV = 647
|AÞ_frá1 = 2003
|AÞ_til1 = 2009
|AÞ_kjördæmi1= [[Reykjavíkurkjördæmi suður|Reykjavík s.]]
|AÞ_flokkur1 = Samfylkingin
|AÞ_frá2 = 2017
|AÞ_til2 = 2021
|AÞ_kjördæmi2= [[Reykjavíkurkjördæmi suður|Reykjavík s.]]
|AÞ_flokkur2 = Samfylkingin
}}
'''Ágúst Ólafur Ágústsson''' (fæddur [[10. mars]] [[1977]]) lögfræðingur og hagfræðingur var þingmaður [[Samfylking]]arinnar í [[Reykjavíkurkjördæmi suður]] frá 2003 til 2009 og aftur 2017-2021. Hann var varaformaður [[Samfylking]]arinnar frá 2005 til 2009.
==Tilvísanir==
<references/>
== Tenglar ==
{{Wikivitnun}}
* [http://visir.is/article/20090127/FRETTIR01/740729379 „Ágúst Ólafur sækist ekki eftir endurkjöri til Alþingis“] á Vísi.is.
* [http://mbl.is/mm/frettir/kosningar/2009/01/27/agust_olafur_haettir/ „Ágúst Ólafur hættir“] á Mbl.is.
{{stubbur|æviágrip}}
[[Flokkur:Þingmenn Samfylkingarinnar]]
{{f|1977}}
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
[[Flokkur:Íslenskir hagfræðingar]]
[[Flokkur:Varaformenn Samfylkingarinnar]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
md63yjxqmupv7khalv1odkvrq7c6w8c
1987633
1987627
2026-11-18T20:37:04Z
Akigka
183
Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/RagnarDarri04|RagnarDarri04]] ([[User talk:RagnarDarri04|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Friðþjófur|Friðþjófur]]
1932115
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálamaður
|fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1977|3|10}}
|fæðingarstaður = [[Hamborg]], [[Þýskaland]]i
|stjórnmálaflokkur = Samfylkingin
|menntun = Lögfræði og hagfræði
|háskóli = [[Háskóli Íslands]]
|AÞ_CV = 647
|AÞ_frá1 = 2003
|AÞ_til1 = 2009
|AÞ_kjördæmi1= [[Reykjavíkurkjördæmi suður|Reykjavík s.]]
|AÞ_flokkur1 = Samfylkingin
|AÞ_frá2 = 2017
|AÞ_til2 = 2021
|AÞ_kjördæmi2= [[Reykjavíkurkjördæmi suður|Reykjavík s.]]
|AÞ_flokkur2 = Samfylkingin
}}
'''Ágúst Ólafur Ágústsson''' (fæddur [[10. mars]] [[1977]]) lögfræðingur og hagfræðingur var þingmaður [[Samfylking]]arinnar í [[Reykjavíkurkjördæmi suður]] frá 2003 til 2009 og aftur 2017-2021. Hann var varaformaður [[Samfylking]]arinnar frá 2005 til 2009.
Ágúst Ólafur tók sér tveggja mánaða launalaust leyfi frá þingstörfum í lok ársins 2018 eftir að trúnaðarnefnd Samfylkingarinnar gaf honum áminningu fyrir að verða sér „til háborinnar skammar“ í samskiptum við Báru Huld Beck, blaðamann hjá ''[[Kjarninn|Kjarnanum]]''.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.dv.is/frettir/2018/12/07/agust-olafur-leyfi-af-thingi-eftir-alvarlegt-atvik-sumar-nalgadist-eg-hana-tvivegis-oumbedinn-og-spurdi-hvort-vid-aettum-ad-kyssast/|titill=Ágúst Ólafur í leyfi af þingi eftir alvarlegt atvik í sumar – „Nálgaðist ég hana tvívegis óumbeðinn og spurði hvort við ættum að kyssast“|útgefandi=''[[DV]]''|ár=2018|mánuður=7. desember|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=11. desember}}</ref> Í yfirlýsingu sem Ágúst gaf út sagði hann að hann hefði látið særandi orð falla eftir að hún neitaði honum tvívegis um koss. Bára sagði hann síðar hafa dregið úr eigin áreitni í yfirlýsingunni og hann hafi í reynd ítrekað reynt að kyssa hana þrátt fyrir mótmæli hennar.<ref>{{Vefheimild|url=https://kjarninn.is/skodun/2018-12-11-svar-vid-yfirlysingu-agusts-olafs-agustssonar/|titill=Svar við yfirlýsingu Ágústs Ólafs Ágústssonar|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2018|mánuður=11. desember|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=11. desember}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
== Tenglar ==
{{Wikivitnun}}
* [http://visir.is/article/20090127/FRETTIR01/740729379 „Ágúst Ólafur sækist ekki eftir endurkjöri til Alþingis“] á Vísi.is.
* [http://mbl.is/mm/frettir/kosningar/2009/01/27/agust_olafur_haettir/ „Ágúst Ólafur hættir“] á Mbl.is.
{{stubbur|æviágrip}}
[[Flokkur:Þingmenn Samfylkingarinnar]]
{{f|1977}}
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
[[Flokkur:Íslenskir hagfræðingar]]
[[Flokkur:Varaformenn Samfylkingarinnar]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
k8nlsbydxaqx6y7tlw9xfdzojgm4nly
Lestarsamgöngur
0
60092
1987605
1495266
2026-11-18T13:29:07Z
~2026-61213-28
122947
1987605
wikitext
text/x-wiki
https://ukradiolive.com/?_gl=1*wr56hl*_ga*MTMwNDg2Mzk5NC4xNzgxMzYxNDM2*_ga_WZK3M0WRQ3*czE3ODEzNjE0NTgkbzEkZzAkdDE3ODEzNjE0NjgkajUwJGwwJGgxMDUwMzk3NzEw[[Mynd:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg|thumb|250px|Lestarsamgöngur í [[Argentína|Argentínu]].]]
[[Mynd:ICE 3 Fahlenbach.jpg|thumb|250px|[[InterCityExpress]] á Þýskalandi.]]
'''Lestarsamgöngur''' er gerð [[samgöngur|samganga]] notaðar að flytja [[farþegi|farþega]] og [[farmur|farm]] um borð [[járnbrautarlest|lestarökutækja]] á '''járnbrautum'''. Járnbrautir hafa yfirleitt tvo [[Járnbrautarteinar|teina]] gerða úr [[stál]]i sem byggjast á [[þverbiti|þverbitum]]. Vegalengdin á milli teina er kölluð [[mál]]. Járnbrautarteinarnir eru byggðir á [[kjölfesta|kjölfestum]] eða [[steinsteypa|steinsteypu]].
== Sjá einnig ==
* [[Háhraðalest]]
* [[Léttlest]]
* [[Snarlest]]
[[Flokkur:Lestarsamgöngur]]
[[Flokkur:Almenningssamgöngur]]
ahb28vg0wx8tjqet5ynvlw9s5q35ief
1987606
1987605
2026-11-18T13:29:41Z
Morkoz
117124
Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-61213-28|~2026-61213-28]] ([[User talk:~2026-61213-28|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Dexbot|Dexbot]]
1495266
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg|thumb|250px|Lestarsamgöngur í [[Argentína|Argentínu]].]]
[[Mynd:ICE 3 Fahlenbach.jpg|thumb|250px|[[InterCityExpress]] á Þýskalandi.]]
'''Lestarsamgöngur''' er gerð [[samgöngur|samganga]] notaðar að flytja [[farþegi|farþega]] og [[farmur|farm]] um borð [[járnbrautarlest|lestarökutækja]] á '''járnbrautum'''. Járnbrautir hafa yfirleitt tvo [[Járnbrautarteinar|teina]] gerða úr [[stál]]i sem byggjast á [[þverbiti|þverbitum]]. Vegalengdin á milli teina er kölluð [[mál]]. Járnbrautarteinarnir eru byggðir á [[kjölfesta|kjölfestum]] eða [[steinsteypa|steinsteypu]].
== Sjá einnig ==
* [[Háhraðalest]]
* [[Léttlest]]
* [[Snarlest]]
[[Flokkur:Lestarsamgöngur]]
[[Flokkur:Almenningssamgöngur]]
f5t5nnsne2hftnez4z28rwbxokgv3ls
Titanic (kvikmynd frá 1997)
0
94685
1987658
1981178
2026-11-19T08:14:08Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987658
wikitext
text/x-wiki
{{kvikmynd
| nafn = Titanic
| upprunalegt heiti=
| plagat = titanicplakattvo.jpg
| stærð = 250 px
| caption = Upprunalegt auglýsingaplakat myndarinnar (vinstri) og auglýsingaplakat fyrir endurútgáfu myndarinnar árið 2012 (hægri)
| leikstjóri = [[James Cameron]]
| framleiðandi = James Cameron<br />[[Jon Landau]]<br />Rae Sanchini
| handritshöfundur= James Cameron
| leikarar = [[Leonardo DiCaprio]]<br />[[Kate Winslet]]<br />[[Billy Zane]]<br />[[Kathy Bates]]<br />[[Frances Fisher]]<br />[[Gloria Stuart]]<br />[[Bill Paxton]]
| tónlist = James Horner
| kvikmyndagerð = Russell Carpenter
| klipping = Conrad Buff<br >James Cameron<br />[[Richard A. Harris]]
| útgáfudagur = {{USA}} [[19. desember]] [[1997]] <br />{{ISL}} [[1. janúar]] [[1998]]
| sýningartími = 194 mín.
| aldurstakmark = Bönnuð innan 12
| tungumál = [[enska]]
| ráðstöfunarfé = $200.000.000<ref>http://www.the-numbers.com/movies/1997/TITAN.php, 1997</ref>
| heildartekjur = $1.843.201.268
| framhald af =
| framhald =
| verðlaun =
| imdb_id = http://www.imdb.com/title/tt0120338/
}}
'''''Titanic''''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] kvikmynd frá árinu [[1997]] sem [[James Cameron]] leikstýrði, framleiddi og skrifaði. Myndin gerist um borð í hinu fræga skipi [[RMS Titanic]] sem sökk í jómfrúarsiglingu sinni. Myndin fjallar um unga stúlku og ungan pilt sem hittast um borð og verða ástfangin. Kvikmyndin er byggð á skáldsögu sem aftur er byggð á raunverulegum atburðum. [[Leonardo DiCaprio]] og [[Kate Winslet]] fara með aðalhlutverkin sem Jack Dawson og Rose DeWitt Bukater, ástfangið par hvort úr sinni [[stétt]]inni. [[Gloria Stuart]] fer með hlutverk Rose aldraðrar og er sögumaður kvikmyndarinnar.
Framleiðsla myndarinnar hófst árið [[1995]] þegar Cameron fór að flaki skipsins og tók upp atriði á sjávarbotninum. Atriðin sem að gerast í nútímanum voru tekin upp um borð í [[Rússland|rússneska]] rannsóknarskipinu ''Akademik Mstislav Keldysh'' sem var einnig bækistöð Camerons þegar hann tók upp atriðin við [[Titanic]]. Skipið var seinna endursmíðað í [[Mexíkó]] og mörg líkön voru smíðuð til þess að endurskapa síðustu stundir skipsins. Í myndinni voru notaðar mjög háþróaðar tæknibrellur til þess að bæta við stafrænu fólki, vatni og reyk sem að var allt mjög ný tækni á þeim tíma. Myndin var dýrasta mynd allra tíma þegar hún var framleidd og kostaði rúmar 200 milljónir Bandaríkjadala en myndverin [[20th Century Fox]] og [[Paramount Pictures]] reiddu fram fjármagnið.<ref>http://boxofficemojo.com/movies/?id=titanic.htm, Box Office Mojo</ref><ref>Garrett, Diana (20. apríl 2007) http://www.variety.com/article/VR1117963551?refCatId=1019 {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Variety</ref>
Upphaflega stóð til að frumsýna myndina þann 2. júní árið 1997 en seinkanir í eftirvinnslu urðu til þess að útgáfunni var frestað til 19. desember.<ref>Weinraub, Bernard (21. apríl 1997) http://www.nytimes.com/1997/04/21/movies/hollywood-braces-for-likely-delay-of-titanic.html?pagewanted=1, ''The New York Times''</ref> ''Titanic'' varð strax mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnenda. Hún var tilnefnd til fjórtán [[Óskarsverðlaun]]a og vann ellefu, þar á meðal verðlaunin fyrir „bestu leikstjórn“ og „bestu kvikmynd“.<ref>http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/SessionTimeout.jsp;jsessionid=9D2FAA481D5DF167CD4CF648C06B5BF3, Academy Award Database</ref> Myndin varð fljótt [[Tekjuhæstu kvikmyndir allra tíma|tekjuhæsta kvikmynd allra tíma]] enda tók hún inn rúma 1,8 milljarða Bandaríkjadala um allan heim. Hún hélt því sæti þangað til næsta mynd Camerons, ''[[Avatar]]'', kom í [[kvikmyndahús]] árið [[2009]].<ref>http://boxofficemojo.com/alltime/world/, Box Office Mojo</ref><ref>Associated Press(3. febrúar 2010) http://www.newsday.com/entertainment/movies/cameron-does-it-again-as-avatar-surpasses-titanic-1.1741190 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023000450/https://www.newsday.com/entertainment/movies/cameron-does-it-again-as-avatar-surpasses-titanic-1.1741190 |date=2020-10-23 }}, Newsday</ref> Myndin verður endursýnd í kvikmyndahúsum í apríl [[2012]] eftir að Cameron hefur sett hana í þrívídd.<ref>Baig Ed (11. mars 2010) http://content.usatoday.com/communities/technologylive/post/2010/03/james-cameron/1, USA Today</ref>
== Söguþráður ==
Árið 1996 fer fornleifafræðingurinn Brock Lovett og teymið hans niður að flaki ''Titanic'' í leit að hálsmeninu „Le Cœur de la Mer“ („hjarta hafsins“). Þeir trúa því að hálsmenið sé í peningaskápi Caledon Hockleys sem þeir taka upp með sér. Í stað þess að finna hálsmenið finna þeir teikningu af nakinni konu með hálsmenið á sér sem var teiknuð þann 14. apríl 1912, kvöldið sem skipið sökk. Gömul kona að nafni Rose Calvert fréttir af teikningunni og hefur samband við Lovett til þess að láta hann vita að hún sé konan. Hún og barnabarn hennar, Lizzy Calvert, fara til Lovetts á skipið hans. Þegar hún er spurð hvort að hún viti hvar hálsmenið er þá byrjar hún að segja sögu sína um ferð ''Titanic'' og lætur þá vita að hún sé í raun Rose DeWitt Bukater, farþegi á fyrsta farrými sem átti að hafa farið niður með skipinu.
Þann 10. apríl árið 1912 fer Rose um borð í skipið í [[Southampton]] í [[England]]i ásamt unnusta sínum Caledon Hockley og móður sinni Ruth DeWitt Bukater. Ruth leggur áherslu á hversu mikilvæg trúlofun þeirra sé vegna þess að hún muni leysa öll peningavandamál þeirra. Rose líður eins og allar ákvarðanir lífs hennar hafi verið teknar og hún ákveður að fyrirfara sér með því að stökkva fyrir borð. Áður en hún stekkur kemur Jack Dawson, flækingur af þriðja farrými, og telur hana af því að stökkva. Þau verða góðir vinir á næstu dögum.
Cal og Ruth banna Rose að hitta Jack. Hún ögrar þeim með því að hitta Jack samt í stafni skipsins og hún ákveður að hún sé ástfangin af honum en ekki Cal. Þau fara síðan í herbergi hennar og hann teiknar hana nakta með menið um hálsinn, en menið var trúlofunargjöf frá Cal til Rose. Eftir á fara þau niður í farmrými skipsins og hafa kynmök. Þau fara síðan upp á framþilfar skipsins þar sem að þau verða vitni að árekstri skipsins við ísjaka og heyra yfirmenn skipsins tala um hversu alvarlegt þetta væri. Þau ákveða þá að fara og vara móður Rose og Cal við.
Cal finnur teikninguna hans Jack í peningaskápnum sínum og til þess að ná hefndum lætur hann aðstoðarmann sinn smeygja hálsmeninu í vasann hans Jacks til þess að láta það líta út eins og hann hefði stolið því. Jack er þá handtekinn og hann er handjárnaður við rör í herbergi öryggisvarðarins. Rose, Cal og Ruth fara þá að björgunarbátunum og Ruth fer um borð en Rose flýr og fer að finna Jack og bjargar honum.
Næst fara þau upp á þilfar skipsins og finna Cal sem sannfærir hana um að fara um borð í björgunarbát og segir að hann sé kominn með samning sem muni hjálpa bæði honum og Jack. Um leið og Rose er komin um borð lætur Cal Jack vita að samningurinn hjálpi aðeins honum. Rose áttar sig á að hún getur ekki farið frá Jack og stekkur aftur yfir á skipið. Cal verður brjálaður og tekur upp skammbyssu sína og hleypur á eftir þeim og reynir að koma þeim fyrir kattarnef. Þegar hann hefur skotið öllum skotum sínum er hann aftur kominn út á þilfar og áttar sig á að skipið á ekki mikinn tíma eftir svo að hann grípur litla stelpu sem að er týnd og kemst um borð í björgunarbát og segir að hann sé það eina sem að hún á að. Þegar Jack og Rose fara aftur upp á þilfarið eru allir björgunarbátarnir farnir og skutur skipsins er að rísa upp í loftið. Þau hlaupa upp á skutinn. Þegar skipið sekkur eru um það bil þúsund manns í ísköldu vatninu að deyja úr kulda, þar á meðal Jack og Rose. Þau finna þiljubrot úr skipinu og Jack hjálpar Rose að komast upp á það en hann kemst ekki upp sjálfur. Stuttu seinna deyr Jack úr ofkælingu áður en að björgunarbátarnir snúa aftur til þess að bjarga þeim sem fóru í sjóinn með skipinu. Aðeins örfáir voru enn á lífi þá og er Rose ein þeirra. Rose er þá tekin um borð í ''[[RMS Carpathia]]'' sem flytur hana til [[New York-borg]]ar.
Þegar Rose hefur lokið sögu sinni fer hún alein að afturhluta skips Lovetts, tekur fram hálsmenið og hendir því í sjóinn. Seinna, þegar hún liggur í rúmi sínu, sér áhorfandinn allar myndirnar hennar frá lífi hennar sem sýna að hún lifði lífinu sem að hún vildi í stað þess að vera fyrsta farrýmis-dama. Áhorfandinn sér þá hina ungu Rose ganga um borð og ganga um skipið ásamt öllum sem dóu þegar skipið sökk, þar á meðal Jack.
== Leikendur ==
=== Skáldaðar persónur ===
* [[Leonardo DiCaprio]] fer með hlutverk Jacks Dawsons. Jack er fátækur listamaður frá [[Wisconsin]]fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] sem hóf að ferðast um heiminn (aðallega í [[París]]) eftir að foreldrar hans létust. Hann og vinur hans Fabrizio vinna þriðja farrýmismiða á Titanic í pókerspili. Hann laðast að Rose um leið og hann sér hana og hittir hana svo augliti til auglitis þegar hún ætlar að henda sér aftur af skutnum. Margir leikarar komu til greina í hlutverkið þar á meðal [[Matthew McConaughey]], [[Chris O'Donnell]], [[Billy Crudup]] og [[Stephen Dorff]] en Cameron fannst flestir af þeim vera of gamlir til þess að leika Jack sem átti aðeins að vera tvítugur.<ref>IMDB, http://www.imdb.com/title/tt0120338/trivia, International Movie Database</ref> <ref>Starfsfólk EW, http://www.ew.com/ew/article/0,,290182_2,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110312053046/http://www.ew.com/ew/article/0,,290182_2,00.html |date=2011-03-12 }}, Entertainment Weekly</ref> <ref>IMDB (22. júní 2000), http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922073024/http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 |date=2016-09-22 }}, The International Movie Database</ref> <ref>IMDB (25. ágúst 1998), http://www.imdb.com/news/sb/1998-08-25#film8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318041320/http://www.imdb.com/news/sb/1998-08-25#film8 |date=2012-03-18 }}, The International Movie Database</ref> [[Tom Cruise]] sýndi einnig áhuga á hlutverkinu en himinhá launakrafa hans var aldrei tekin alvarlega.<ref>IMDB (22. júní 2000), http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922073024/http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 |date=2016-09-22 }}, The International Movie Database</ref> [[Mali Flinn]], sem sá um val leikara, benti Cameron á DiCaprio sem var þá sjónvarpsstjarna í Bandaríkjunum og vinsæll á meðal unglingsstúlkna.<ref>Starfsfólk Entertainment Weekly, http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |date=2015-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |title=Geymd eintak |access-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead}}, Entertainment Weekly</ref> Þegar hann skrifaði handritið vissi Cameron ekki að það hafði í raun og veru verið einn „J. Dawson“ (Joseph Dawson) um borð og fórst með skipinu. Það vildi svo til að Joseph Dawson var á svipuðum aldri og Jack Dawson en hann var fæddur í [[Dublin]] á [[Írland]]i árið [[1888]]. Joseph Dawson var grafinn í kirkjugarði í [[Nova Scotia]] og síðan að myndin kom út hefur fólk allstaðar að heimsótt gröf hans.<ref>IMDB (22. júní 2000), http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922073024/http://www.imdb.com/news/wenn/2000-06-22#celeb8 |date=2016-09-22 }}, The International Movie Database</ref>
* [[Kate Winslet]] fer með hlutverk Rose DeWitt Bukater. Rose er sautján ára gömul stúlka frá [[Philadelphia|Philadelphiu]] sem er neydd af móður sinni til þess að giftast hinum þrjátíu ára gamla Caledon Hockley til þess að þær geti haldið stöðu sinni sem efristéttar hefðarkonur. [[Gwyneth Paltrow]], [[Claire Danes]] og [[Gabrielle Answar]] komu allar til greina í hlutverk Rose þangað til að James Cameron fann Kate.<ref>Starfsfólk Forbes (25. febrúar 2009), http://www.forbes.com/2009/02/25/nicole-kidman-gwyneth-paltrow-kate-winslet-business-media_star_misses.html, Forbes</ref> Cameron sagði að Winslet væri nákvæmlega það sem hann hefði verið að leita að og að það væri „eiginleiki í andliti hennar og augum“ og að hann „vissi bara að hún gæti klárað verkið“.<ref>Heimildarmynd: „Heart of the Ocean: The Making of Titanic. Best of.“. 1997, 1998.</ref> Cameron sagði samt í athugasemdum sínum árið [[2005]] að hann væri ekki viss um hvort það væri of augljóst val að fá Winslet hlutverkið fyrst að hún hafði leikið í svo mörgum myndum sem að gerðust á svipuðum tíma í enskri sögu að hún var þekkt í [[Hollywood]] sem „Corset Kate“ („Kjóla Kata“). Kate var svo ákveðin í að fá hlutverkið að hún notaði alls konar aðferðir til þess að sýna Cameron hversu mikið hana langaði að leika Rose. Einn daginn lét hún senda rauða rós til hans áritað „Frá þinni Rose“. „Þú skilur ekki,“ sagði hún einu sinni við hann þegar að hún hringdi í hann í bílinn hans, „Ég er Rose! Ég skil ekki af hverju þú er enn þá að taka leikara í prufu.“ Að lokum fékk hún hlutverkið. <ref>Titanic. Man overboard! After a production as lavish and pricey as the doomed ship itself, James Cameron finally unveils his epic film. But will it be unsinkable?", Grein í Entertainment Weekly (23. ágúst 2010)</ref>
* [[Billy Zane]] leikur Caledon Nathan "Cal" Hockley. Cal er hinn þrítugi heitmaður Rose og er sýndur sem svarti sauðurinn í myndinni. Hann er hrokafullur og snobbaður maður, erfingi að miklum auði í Pittsburgh. Hann er niðurlægður og verður afbrýðisamur og grimmur þegar hann kemst að sambandi Rose og Jacks og verður þeim næstum því að bana. Hann fyrirfer sér síðan eftir að hann missir allar eignir sínar í kreppunni árið [[1929]]. [[Matthew McConaughey]] var boðið hlutverk Cals eftir að hann hafnaði hlutverki Jacks en Cameron fannst Billy Zane passa betur í hlutverkið.<ref>http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm |date=2011-06-09 }}, Media Awareness</ref>
* [[Frances Fisher]] leikur Ruth DeWitt Bukater, móður Rose. Hún lætur dóttur sína trúlofast Cal til þess að þær geti haldið stöðu sinni sem efristéttar hefðarkonur. Ruth verður hrædd þegar að Rose hittir Jack og hún bannar dóttur sinni að hitta hann.
* [[Gloria Stuart]] leikur hina 101 árs gömlu Rose Dawson Calvert. Rose segir söguna í nútímanum og nefnir Jack í fyrsta skiptið síðan að skipið sökk. Cameron þekkti ekki Stuart áður en að forstjóri leikaravals myndarinnar fann hana af því að hún hafði ekki leikið neitt í yfir tuttugu ár og öll aðalhlutverk hennar höfðu verið á fjórða og fimmta áratug tuttugustu aldar. Stuart, sem að var 86 á þeim tíma, þurfti að láta setja á sig mikið af öldrunar farða til þess að láta það líta út eins og hún væri 101 árs. Stuart sagði í viðtali að hún tryði því að Rose deyi í lok kvikmyndarinnar.<ref>Beverly Fortune (11. október 1999) Wheel of Fortune, Lexington Herald Post</ref>
* [[David Warner]] leikur Spicer Lovejoy. Lovejoy er fyrrverandi lögreglumaður sem að vinnur sem lífvörður Cals. Hann grunar að eitthvað sé í gangi á milli Rose og Jack og eltir þau stöðugt.
* [[Danny Nucci]] leikur Fabrizio De Rossi. Fabrizio er [[Ítalía|Ítali]] og besti vinur Jacks. Hann vinnur miða á Titanic í pókerspili ásamt Jack.
* [[Bill Paxton]] leikur Brock Lovett. Brock er fornleifafræðingur í fjársjóðsleit að „Le Coeur de la Mer“, hálsmenið sem að hann heldur að hafi farið niður með Titanic. Hann er búinn að vera að leita að því í þrjú ár og hefur farið í marga leiðangra niður til skipsins en aldrei fundið neitt. Lovett játar í enda myndarinnar að þó að hann hafi eytt öllum þessum tíma í að hugsa um Titanic þá hafði hann aldrei skilið harmleikinn í því þangað til að hann heyrði sögu Rosar.
* [[Suzy Amis]] leikur Lizzy Calvert. Lizzy er barnabarn Rose og býr með henni og fer með henni um borð í skip Lovetts.
=== Sögulegar persónur ===
* [[Kathy Bates]] fer með hlutverk Margaret „Molly“ Brown. Hún er farþegi á fyrsta farrými sem að er litið niður á af hinum hefðardömunum á skipinu af því að hún var ekki af ríkum ættum en varð rík á eigin spýtur. Hún er vinaleg Jack og lánar honum jakkaföt (sem að hún hafði keypt fyrir son sinn) þegar að honum er boðið að borða kvöldverð í fyrsta farrýmis borðsalnum. Þó að Brown hafi verið til í raun og veru ákvað Cameron ekki að lýsa hetjudáð hennar eins líflega og frægt er. Molly Brown var seinna gefin nafnið „Hin ósökkvanlega Molly Brown“ af sagnfræðingum af því að hún, ásamt öðrum konum, tóku yfir björgunarbát númer sex frá varðbátsstjóranum [[Robert Hichens]].<ref>Barczewski, Stephanie L. (2004).http://books.google.com/?id=yYX4s1_6IlEC&pg=PA30, Continuum International Publishing</ref>
* [[Victor Garber]] leikur Thomas Andrews, byggingameistara skipsins. Andrews er sýndur sem góður og hlýr maður. Hann er mikið hrósaður með afrek sitt að hafa byggt stærsta skip í heimi en tekur því með hógværð og leitar stanslaust að hlutum á skipinu sem hægt er að bæta. Eftir að skipið rekst á ísjakann fer hann inn í fyrsta farrýmis setustofuna og verður eftir á meðan að allir hinir leita að björgunarbátum. Það er óvíst hvernig Andrews dó í raun og veru.
* [[Bernard Hill]] leikur kaftein skipsins [[Edward John Smith]]. Smith ætlaði að láta ferð Titanics vera sína síðustu og leggjast í helgan stein eftirá. Þegar að Ismay stingur upp á því að hann hækki hraða skipsins þá gerir hann það í von um að nafn hans komist í blöðin. Óvíst er hvort að Smith sökk með skipinu eða fraus til dauða.
== Hjarta hafsins ==
[[File:The Heart of the Ocean.jpg|thumb|Hjarta hafsins]]
Hjarta hafsins ([[franska]]: „Le Cœur de la Mer“) er heiti yfir bláa demantinn í kvikmyndinni. Demanturinn er uppspuni handritshöfundar, en er byggður á fræga bláa [[Hope-demanturinn|Hope-demantinum]] sem geymdur er í [[Smithsonian-safnið|Smithsonian-safninu]]. Einnig er talið að útlit demantsins sé byggt á svipuðu safírmeni sem Titanic-farþeginn Kate Florence Phillips átti. Hún fékk það að gjöf frá nýbökuðum eiginmanni sínur, [[Samuel Morley]], á skipinu. Þau voru að flýja til Bandaríkjanna í leit að betra lífi, en Morley fórst með skipinu. Saga þeirra er talin hafa veitt James Cameron innblástur þegar hann skrifaði handrit myndarinnar. Dóttir hjónanna, Ellen Walker, var getin um borð í skipsinu.<ref>Sally Pook (4. nóvember 2006), http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1533245/Child-of-lovers-who-inspired-Titanic-has-ashes-spread-at-sea.html, The Telegraph</ref> Í kvikmyndinni ''[[Titanic (1943 kvikmynd)|Titanic]]'' frá árinu [[1943]] kemur blár demantur einnig við sögu í ástarsambandi þar sem honum er stolið.
== Undirbúningur ==
=== Handritið ===
Áður en Cameron hafði ákveðið að láta til skarar skríða og gera mynd um ''Titanic'', hafði hann lengi verið heltekinn af skipbrotum og kallaði RMS ''Titanic'' „[[Everestfjall]] skipbrota.“ Þegar Cameron frétti að fólk hafði farið niður að flaki ''Titanic'' og tekið upp [[IMAX]]-kvikmynd ákvað hann að búa til Hollywood-kvikmynd til þess að borga fyrir ferð niður að skipinu og gera hið sama.<ref>Realf, Maria, http://www.eyeforfilm.co.uk/feature.php?id=756, Eye for Film</ref> <ref>Bilmes, Alex (14. desember 2009). http://www.gq-magazine.co.uk/comment {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231181707/http://www.gq-magazine.co.uk/comment |date=2010-12-31 }}, GQ Magazine</ref> „Þegar ég ákvað að gera ''Titanic'' var ég að hugsa: Ég get búið til kvikmyndir þangað til að ég verð áttatíu ára en ég get ekki ferðast niður á hafsbotn þegar ég verð áttræður.“<ref>Realf, Maria, http://www.eyeforfilm.co.uk/feature.php?id=756, Eye for Film</ref>
Cameron skrifaði stuttan útdrátt að handriti fyrir ''Titanic'' <ref>James Cameron. (2005) (DVD). Deep Dive Presentation. 20th Century Fox.</ref> og fór með það til [[20th Century Fox]] og lýsti því sem „[[Rómeó og Júlía]] um borð Titanics.“<ref>Realf, Maria, http://www.eyeforfilm.co.uk/feature.php?id=756, Eye for Film</ref> <ref>Bilmes, Alex (14. desember 2009). http://www.gq-magazine.co.uk/comment {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231181707/http://www.gq-magazine.co.uk/comment |date=2010-12-31 }}, GQ Magazine</ref> Það var löng þögn eftir að Cameron kláraði að útskýra myndina og sagði „Og vinir mínir, þetta er mynd sem að gerist í gamla daga, þetta mun kosta ykkur rúmar $150.000.000 og það verður ekki framhald.“ Þeir spurðu þá hvort að það væri einhver möguleiki á því að koma einhverjum vélmennum í þessa þriggja tíma rómantísku hörmungarmynd en Cameron sagði nei.<ref>http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |date=2015-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |title=Geymd eintak |access-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead}}, Entertainment Weekly bls. 7</ref> Starfsmenn Fox voru óvissir hvort að þeir ættu að styrkja þessa mynd en í von um að gera samning við Cameron fyrir fleiri hasamyndir leyfðu þeir honum að gera myndina.<ref>http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |date=2015-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |title=Geymd eintak |access-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead}}, Entertainment Weekly bls. 7</ref><ref>http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm |date=2011-06-09 }}, Media Awareness Network</ref> <ref> Schultz, Rick,http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206150228/http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM |date=2010-02-06 }}, Industry Central</ref>
Cameron sannfærði Fox til þess að fara niður að skipinu og taka upp efni þar og taka myndir af skipinu sjálfu. <ref>James Cameron. (2005) (DVD). Deep Dive Presentation. 20th Century Fox.</ref> Á tveggja ára tímabili fór hann niður að skipinu nokkrum sinnum. Cameron sagði að þau myndu þurfa að fara niður að skipinu til þess að kynna myndina og láta Lovett fara og leita að demantinum. Þannig gætu þau líka séð hvernig það hefði litið út um borð í skipinu með því að endursmíða skipið frá nýju myndunum. Starfsmenn myndarinnar fór niður á botn Atlantshafsins ellefu sinnum árið [[1995]] og eyddi meiri tíma á skipinu heldur en farþegar ''Titanic'' höfðu gert.
Eftir að tökum lauk á hafsbotninum, byrjaði Cameron að skrifa handritið fyrir myndina. Hann vildi heiðra minningu þeirra sem að fóru niður með skipinu og eyddi sex mánuðum í leit að heimildum um farþega, áhöfnina og skipið. Hann bjó meira segja til mjög nákvæman [[tímaás]] fyrir sögu skipsins. <ref>Realf, Maria. http://www.eyeforfilm.co.uk/feature.php?id=756. Eyeforfilm.co.uk. </ref> Cameron sagði í viðtali að honum fannst saga skipsins vera eins og „frábær skáldsaga sem að gerðist í raun og veru“ og að tilgangur myndarinnar var að leyfa áhorfendum að upplifa stórslysið. Fjársjóðsleitarinn Brock Lovett átti síðan að tákna þá sem að sjá aldrei mannlegu hliðina við [[Titanic]]. Cameron vildi síðan að endirinn yrði þvoglulegur þannig að fólk gæti túlkað það á sinn eiginn máta. <ref>http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm |date=2011-06-09 }}, Media Awareness Network</ref> <ref> Schultz, Rick,http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206150228/http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM |date=2010-02-06 }}, Industry Central</ref>
=== Hönnun ===
[[Harland and Wolff]], fyrirtækið sem að byggði skipið, leyfðu framleiðendum myndarinnar að fara niður í skráageymslu þeirra og skoða gamlar teikningar af skipinu og fundu þeir þá teikningar sem að höfðu áður verið taldar glataðar. Framleiðsluhönnuður myndarinnar, [[Peter Lamont]], leitaði að minjum frá byrjun tuttugustu aldar en hann gat ekki notað neinn þeirra sem að hann fann út af því að skipið hafði verið svo nýtt þegar að það sigldi og þess vegna þurfti allt að vera glænýtt.<ref>Marsh og Kirkland, 1988, bls. 33-35</ref> [[Fox]] öðlaðist 40 ekra af sjávarbakka, sunnan við Rosarito Beach í [[Mexíkó]] og byggingarvinna á skipinu hófst þann [[31. maí]] [[1996]]. Vatnstankur sem tók rúmlega sex milljón lítra af vatni var byggður og notaður sem útsýni fyrir skipið. Skipslíkanið var jafn stórt og skipið sjálft og byggt í réttum stærðarhlutföllum en Lamont ákvað að sleppa því að byggja um það bil 27 metra af 269 metra löngu skipinu. Undir skipinu var bretti sem hægt var að halla 30 gráður upp í loftið og gat því látið líta út fyrir að skipið væri í raun og veru að sökkva. Skutur skipsins var síðan einnig byggður á palli sem hægt var að halla 90 gráður sem að var notað í lokaatriðum myndarinnar þegar að skipið sekkur. Af varúðarástæðum voru allir hlutirnir á skutnum búnir til úr gúmmíi svo að áhættuleikararnir gætu runnið niður það án þess að meiða sig.
Herbergin innan í skipinu voru byggð nákvæmlega eins og þau voru í skipinu, samkvæmt ljósmyndum og teikningum frá byggingarmeistörunum [[Harland and Wolff]]. Herbergin, gólfteppin, húsgögnin, skreytingarnar, hnífapörin og leirtauið var allt búið til nákvæmlega eins og það var á skipinu. Cameron réð einnig tvo [[Titanic]]-sagnfræðinga, [[Don Lynch]] og [[Ken Marschall]], til þess að passa að allt hafði verið gert samviskusamlega.
== Tökur ==
Tökur á nútímaatriðunum hófust í [[júlí]] [[1996]] um borð rússneska rannsóknaskipsins ''Akademik Mstislav Keldysh''. Á meðan að tökum stóð á eitraði einn starfsmaður fyrir allri áhöfninni með því að setja [[okskynjunarlyf]] í súpuna sem að [[James Cameron]] og margir aðrið borðuðu það kvöld og meria en 50 manns þurftu að leggjast inn á spítala. Cameron gubbaði upp matnum áður en að lyfin náðu að segja til sín. Lewis Abernathy sagði að fólk hefði bara farið að leggjast á gólfið og fá ofsjónir. Það kom aldrei í ljós hver hafði framkvæmt glæpinn. <ref>Godwin, Christopher (November 8, 2008), http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6902906.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916020751/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6902906.ece |date=2011-09-16 }}, The Times</ref><ref>Andrew Gumbel (January 11, 2007)http://www.independent.co.uk/news/world/americas/lights-cameras-blockbuster-the-return-of-james-cameron-431615.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200515125415/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/lights-cameras-blockbuster-the-return-of-james-cameron-431615.html |date=2020-05-15 }}, The Independent</ref> Í [[nóvember]] [[1996]] hófust tökur á atriðunum sem að gerðust árið [[1912]] í [[Baja]], [[Mexíkó]]. Þann [[15. nóvember]] voru atriðin í [[Southampton]] tekin upp. <ref>Ed W. March(2005), Titanic: The Deluxe Edition (DVD),</ref> Cameron réð siðaregluþjálfa í vinnu til þess að kenna leikendum myndarinnar hvernig fólk bar sig og hegðaði sér í byrjun 20. aldar.
James Cameron var sá sem að teiknaði nektarmyndina af Rose sem að Jack átti að teikna í myndinni. Atriðið þar sem að Jack teiknar myndina var það fyrsta sem að Leonardo DiCaprio og Kate Winslet léku í saman. Cameron sagði að það hafði bara gerst af tilviljun að atriðið hafi verið tekið upp svona snemma í kvikmyndunarferlinum, „Þau voru bæði svo taugaveikluð. Þau höfðu æft atriðið en aldrei fyrir framan myndavélina. Við vorum bara að leita að atriðum til þess að kvikmynda út af því að stóra upptökuverið fyrir loka atriðin var ekki ennþá tilbúið.“
[[Mynd:roses-pose.jpg|thumb|left|Teikningin af Rose sem að Jack teiknaði í myndinni]]
Tökurnar á myndinni voru mjög erfiðar og þurfti Cameron að ráða til sín helling af sérfræðingum til þess að passa að leikararnir væru aldrei í lífshættu. Kate Winslet sagði í viðtali að hún hefði oft verið óttaslegin og haldið að hún myndi drukkna í stóra vatnstankinum sem að skipið var látið sökkva ofan í. <ref>Ed W. March(2005), Titanic: The Deluxe Edition (DVD),</ref> Vinur Camerons, [[Bill Paxton]], sem að lék Lovett í nútímaatriðunum hafði unnið með honum í fyrri myndum hans og sagði að „Þetta var stór hópur að fólki sem að vann að myndinni. Jim er bara ekki einn af þeim mönnum sem að eyðir tíma í það að kynnast öllum og verða vinur þeirra.“ Starfsmenn myndarinnar sögðu að á meðan að tökum stóð væri til einn góður [[James Cameron]] og einn illur Cameron. <ref>Godwin, Christopher (8. nóvember, 2008). "James Cameron: From Titanic to Avatar". London: The Times.</ref>
Upprunalega átti það bara að taka 138 daga að kvikmynda ''Titanic'' en seinkarnir, veikindi og bilanir töfðu tökur og tók það 22 aukadaga. Mikið af leikurunum fengu kvef, flensu og sýkingar eftir að eyða mörgum klukkustundum í köldu vatni. [[Kate Winslet]] var ein af þeim sem að fengu nýrnasýkingu og sagði hún að hún myndi aldrei aftur vinna með James Cameron nema að hún „nema að hún fengi helling af peningum.“ Eftir að þrír áhættuleikarar brutu í sér bein ákvað [[Screen Actors Guild]] að hefja rannsókn og komust að þeirri niðurstöðu að það væri ekkert hættulegt við aðstæður á upptökuverum myndarinnar. <ref>Jon Landau, Kate Winslet, Gloria Stuart, Victor Garber. (2005) (DVD). 20th Century Fox</ref> [[Leonardo DiCaprio]] sagði að tökurnar hefðu verið erfiðar sérstaklega út af því að hann væri svo mikil kuldaskræfa en að honum hafði aldrei liðið eins og líf hans væri í hættu út af því að það voru svo margir sérfræðingar á staðnum til þess að passa að allt færi fram heilu og höldnu. <ref>Joe Leydon (Desember 1997) http://www.youtube.com/watch?v=eZPnEEtvXTU, YouTube</ref>
Myndin átti upprunalega að kosta yfir 100 milljónir bandaríkjadala en á meðan að tökum stóð fór ráðstöfunarfé myndarinnar að hækka og varð að lokum um það bil $200.000.000. Starfsmenn [[20th Century Fox]], eitt af tveimur myndverum sem að reiddu fram fjármagn myndarinnar, fylltust af skelfingu og vildu að Cameron myndi fjarlægja klukkutíma af myndinni, sem á þeim tíma var yfir þrjár klukkustundir í lengd. Þeir sögðu að ef að myndin væri svona löng þá væri ekki hægt að sýna hana nógu oft til þess að myndin gæti grætt einhvern pening. Cameron neitaði að leyfa Fox að klippa myndina og sagði, „Ef þú vilt klippa myndina mína? Þá verðurðu að reka mig! Ef þú vilt reka mig? Þá verðurðu að drepa mig!“ <ref>http://www.ew.com/ew/article/0,,290182,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |date=2015-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |title=Geymd eintak |access-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325075135/http://www.ew.com/article/1997/11/07/titanic |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead}}, Entertainment Weekly</ref> Starfsmenn Fox ákváðu að hefja ekki framleiðslu á ný út af því að það myndi kosta of mikið, en þeir neituðu líka að taka á móti tilboði Camerons að gefa þeim hluta hans af ágóða myndarinnar út af því að þeir héldu að myndin myndi hvors sem er aldrei skila hagnaði. <ref>Schultz, Rick. http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206150228/http://www.industrycentral.net/director_interviews/JC01.HTM |date=2010-02-06 }}. industrycentral.net.</ref>
== Eftirvinnsla ==
=== Tæknibrellur ===
Cameron vildi að atriðin í myndinni væru eins og raunveruleg og hægt væri og réð fyrirtækið [[Digital Domain]] til þess að vinna að tæknibrellunum með sér. Mikið af fyrri myndum um [[RMS Titanic]] sýndu vatn í „''slow motion''“, sem að Cameron fannst ekki líta út fyrir að vera sannfærandi. <ref>Marsh and Kirkland, bls. 147–154</ref> Hann hafði tekið upp endurgerð hans af skipinu eins og að hann „væri að taka upp auglýsingu fyrir skipið.“ <ref>Marsh and Kirkland, bls.65</ref> Eftirá, bætti Cameron við stafrænu vatni og reyk til þess að gera það raunverulegra. Síðan tóku þeir upp fólk fyrir framan [[blátjald]] og bættu þeim við á skipið í gegnum tölvu. Fyrir atriðið þar sem að skipið brotnar í tvennt var 20 metra langt líkan byggt af skipinu og látið klofna. <ref>(DVD) VFX Shot Breakdown. 20th Century Fox. 2005.</ref> Flest herbergin á skipinu voru endurbyggð fyrir utan fyrsta farrýmis setustofuna. Til þess að spara peninga lét Cameron aðeins byggja lítið líkan af setustofunni og leikararnir léku atriðið út fyrir framan [[blátjald]]. <ref>(DVD) VFX How To For First Class Lounge. 20th Century Fox. 2005.</ref> Starfsmenn myndarinnar fundu út að vélarnar á skipinu [[SS Jeremiah O'Brien]] voru af sömu gerð og þær í [[RMS Titanic]] en þær í Jeremiah voru meira en helmingi minni en þær í Titanic. Til þess að láta það líta út eins og vélarrýmið væri í réttri stærð voru smækkuð líkön af pöllum stillt upp í rýminu. Síðan voru vélarmenn settir inn í herbergið með blátjaldi. <ref> Marsh and Kirkland, bls. 161–168</ref>
[[Mynd:sinkm.jpg|thumb|left|Titanic var fyrsta kvikmyndin um skipið til þess að sýna skipið klofna í tvennt.]]
Risastór 19.000.000 lítra vatnstankur var notaður til þess að sökkva skipinu og voru herbergin svo lækkuð ofan í tankinn. Til þess að sökkva stóra stiganum voru 340.000 lítrar af vatni sturtaðir ofan á sviðsmyndina á meðan að hún var lækkuð ofan í tankinn. Allt í einu rifnaði stiginn á meðan að vatnið helltist yfir hann og sögumönnum myndarinnar fannst að það væri líklegt að hið sama hefði gerst á skipinu sjálfu en stiginn komst ekki af þegar að það sökk. Atriðin sem að gerðust eftir að skipið sökk voru tekin upp í grunnum vatnstanki í myndveri og voru leikararnir málaðir með púðri til þess að það liti út eins og þau væru dauð.<ref>Marsh and Kirkland, bls. 161–168</ref>
Hápunktur myndarinnar, þegar að skutur skipsins fer ofan í vatnið, var tekinn upp á palli sem að gat hallað 90 gráður upp í loftið, og voru 150 aukaleikarar og 100 áhættuleikarar í atriðinu. Cameron gagnrýnendi hvernig flestallar kvikmyndir um [[RMS Titanic]] sýndu skipið sökkva hljóðlega og með reisn. Honum langaði að „sýna hversu skelfilegar síðustu mínúturnar voru á skipinu.“ Í atriðinu þurfti fólk að vera hoppandi af skipinu en út af því að skipið var svo hátt upp í loftinu var það of hættulegt að láta áhættuleikara hoppa í alvörunni. Í staðinn voru leikarar teknir upp fyrir framan [[blátjald]] og síðan settir inn í myndina.
=== Klipping ===
Það voru nokkrar sögulegar staðreyndir sem Cameron þurfti að klippa út úr myndinni. Það mikilvægasta var það um skipið [[SS Californian]] sem var í nágreninu við [[RMS Titanic|Titanic]] en hafði slökkt á útvarpinu sínu og heyrði ekki neyðarkall skipsins.
Á fyrsta klipparafundi myndarinnar, breytti Cameron upprunalega endanum sem fjallaði meira um Brock Lovett heldur um Rose og Jack. Í upprunalega endanum sjá Brock og Lizzy hina öldruðu Rose við skut skipsins og halda að hún ætli að hoppa. Þau hlaupa að henni og Rose sýnir þá að hún sé með hálsmenið, „Le Coeur de la Mer“, og það liggi ekki niðri á hafsbotni. Hún leyfir Lovett að snerta það en handir því síðan í hafið svo að það komist niður að flakinu. Rose fer síðan aftur í klefann sinn til þess að sofa eins og gerðist í loka útgáfu myndarinnar. Cameron ákvað að sleppa þeim hluta myndarinnar af því að honum fannst að áhorfendum myndi ekki langa að sjá meira af Brock Lovett.
Eftir að starfsfólk Camerons hafði að mestu lokið við klippingu á myndinni, var hún forsýnd fyrir framan áhorfendur til þess að fá gagnrýni. Í þeirri útgáfu af myndinni lofar Cal að gefa Lovejoy „Le Coeur de la Mer“ ef hann kemur Jack fyrir kattarnef. Hann eltir Jack og Rose niður í skipið á meðan það sekkur og þau slást við hann áður en að þau sleppa. <ref>James Cameron. (2005) (DVD). Deleted scene commentaries. 20th Century Fox.</ref> Cameron hafði skrifað það til þess að fá meiri spennu inn í myndina en það var klippt út af því að áhorfendum fannst það „kjánalegt“. Mörgum fannst atriðið vera óraunhæft út af því að „enginn myndi setja sig í lífshættu fyrir peninga.“ Önnur atriði voru klippt út úr myndinni til þess að passa að hún færi ekki yfir þrjár klukkustundir.
=== Tónlist ===
Tónlistin fyrir myndina var samin af [[James Horner]]. Horner réð [[Noregur|norska]] söngkonu, [[Sissel Kyrkjebø]], til þess að syngja í myndinni. Horner vantaði söngkonu til þess að syngja allskonar hljóma yfir tónlistina í myndinni og fékk um það bil 30 söngkonur í prufu fyrir hann áður en hann valdi Sissel sem „röddina sem átti að búa til 'hugarástand' myndarinnar.“ <ref>Hitchner, Earle (12. mars, 1998). http://online.wsj.com/article/SB889672431117893500.html?mod=googlewsjThe Wall Street Journal. </ref>
Horner skrifaði einnig lagið „[[My Heart Will Go On]]“ ásamt [[Will Jennings]] án þess að Cameron vissi út af því að hann vildi engin sönglög í myndinni. <ref>Starfsmaður IMDB (28. maí 1997) http://www.imdb.com/news/sb/1997-05-28#film4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906091333/http://www.imdb.com/news/sb/1997-05-28#film4 |date=2011-09-06 }}, International Movie Database</ref> [[Céline Dion]] söng demó af laginu fyrir James Horner eftir að umboðsmaður hennar fékk hana til að fallast á það. Horner sýndi Cameron svo lagið og eftir að hann hafði spilað lagið nokkru sinnum ákvað hann að setja það í myndina. Cameron taldi það líka líklegt að ef að lagið yrði vinsælt þá gæti myndin líka orðið vinsæl og náð inn fleiri tekjum en myndverin áttu von á. <ref>Starfsmaður Media Awareness (1997), http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609180647/http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/teachable_moments/deconstructing_titanic_6.cfm |date=2011-06-09 }}, Media Awareness Inc,.</ref>
== Útgáfa ==
[[Paramount Pictures]] og [[20th Century Fox]] reiddu fram fjármagn myndarinnar og áttu von á að [[James Cameron]] myndi klára ''Titanic'' snemma á árinu [[1997]] til þess að hægt væri að gefa hana út í kvikmynda hús [[2. júlí]] það ár. Starfsmenn fyrirtækjanna höfðu viljað fullnýta sér sumarið þegar stórmyndir fá vanalega hærri tekjur. Í [[apríl]] sagði Cameron að það yrði ómögulegt að koma myndinni í kvikmyndahús þá enda væru brellu atriðin allt of flókin og ekki væri hægt að flýta þeim. Paramount seinkaði þá frumsýningu myndarinnar til [[19. desember]]s. <ref>Starfsmaður IMDb (28. maí 1997), http://www.imdb.com/news/sb/1997-05-28#film4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906091333/http://www.imdb.com/news/sb/1997-05-28#film4 |date=2011-09-06 }}, International Movie Database</ref>
=== Forsýningar. ===
Fyrsta forsýningin af ''Titanic'' átti sér stað í [[Minneapolis]] þann [[14. júlí]] [[1997]] og þótti umtal áhorfenda mjög jákvætt. Þegar Paramount hafði seinkað útgáfudegi myndarinnar fóru sögusagnir um það að myndin sjálf væri „stórslys“. Eftir forsýninguna breyttist umtal töluvert og var mikið rætt um hana á netinu. ''Titanic'' var frumsýnd þann [[1. nóvember]] [[1997]] á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í [[Tókýó]] en samkvæmt [[The New York Times]] voru viðbrögð áhorfenda ekkert sérstök. <ref>IMDb (4. nóvember 1997), http://www.imdb.com/news/sb/1997-11-04#film4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423110105/http://www.imdb.com/news/sb/1997-11-04#film4 |date=2012-04-23 }}</ref> Hins vegar, þegar [[Hollywood]]-frumsýningin átti sér stað þann [[14. desember]] þótti ganga vel og þótti áhorfendum myndin frábær.
== Heimildir ==
<div class="references-small"><references/></div>
[[Flokkur:20th Century Fox-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Titanic]]
[[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1997]]
[[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn James Cameron]]
[[Flokkur:Paramount Pictures-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar]]
gl8zwsndml8rtw441ylbnql4v0gvwzh
Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
0
105817
1987644
1987482
2026-11-19T00:09:01Z
Berserkur
10188
1987644
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnu landslið
| Nafn = Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
| Gælunafn = ''Strákarnir okkar''
| Merki =
| Íþróttasamband = [[Knattspyrnusamband Íslands]]
| Álfusamband = UEFA
| Þjálfari = [[Arnar Gunnlaugsson]]
| Aðstoðarþjálfari = [[Davíð Snorri Jónasson]]
| Fyrirliði = [[Orri Steinn Óskarsson]]
| Varafyrirliði = [[Hákon Arnar Haraldsson]]
| Flestir leikir = [[Birkir Bjarnason]], [[Aron Einar Gunnarsson]]
| Flest mörk = [[Gylfi Sigurðsson]]
| Leikvangur =[[Laugardalsvöllur]]
| FIFA sæti = 70 (nóvember 2026))<ref name="Fifa ranking">[https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/ ]FIFA</ref>
| FIFA hæst = 18
| FIFA hæst ár = Feb/mars 2018<ref name="Fifa ranking" />
| FIFA lægst = 131
| FIFA lægst ár = Apríl 2012<ref name="Fifa ranking" /> |
|pattern_la1=_ijsl18h|pattern_b1=_ijsl18h|pattern_ra1=_ijsl18h|pattern_sh1=_ijsl18h|pattern_so1=_ijsl18h
| leftarm1=0C2FFF|body1=0C2FFF|rightarm1=0C2FFF|shorts1=0C2FFF|socks1=0C2FFF
|pattern_la2=_ijsl18a|pattern_b2=_ijsl18a|pattern_ra2=_ijsl18a|pattern_sh2=_ijsl18a|pattern_so2=_ijsl18a
| leftarm2=FFFFFF|body2=ffffff|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF
| Fyrsti leikur = Óopinber:<br />{{FRO}} [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] 0-1 Ísland {{ISL}}<br />([[Þórshöfn (Færeyjum)]]; 20. september, 1930)<br />Opinber:<br />{{ISL}} Ísland 0-3 [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]]{{DNK}}<br />([[Reykjavík]], [[Ísland]]; 17. júlí, 1946)
| Stærsti sigur = Óopinber:<br />{{ISL}} Ísland 9-0 [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] {{FRO}} <br />([[Keflavík]], [[Ísland]]i; 17. september, 1985)
<br />Opinber:<br />[[Liechtensteinska karlalandsliðið í knattspyrnu|Liechtenstein]]{{LIE}} 0-7 {{ISL}} Ísland <br />([[Vaduz]], [[Liechtenstein]]; 26. mars, 2023)
| Mesta tap = {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] 14-2 Ísland {{ISL}}<br />([[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]; 23. ágúst, 1967)
| HM leikir =
| Fyrsti HM leikur =
| Fyrsta HM keppni =
| Mesti HM árangur =
| Álfukeppni =
| Álfukeppni leikir =
| Fyrsta álfukeppni =
| Mesti álfu árangur =
| Vefsíða = [http://www.ksi.is KSÍ]
}}
[[Mynd:Thorgrimur Thrainsson, Iceland's National Team.jpg|thumb|Landsliðið árið 1990.]]
'''Karlalandslið Íslands í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Ísland|Íslands]] á alþjóðamótum í knattspyrnu og er undir stjórn [[Knattspyrnusamband Íslands|Knattspyrnusambands Íslands]]. [[Laugardalsvöllur]] er heimavöllur liðsins.
Liðið spilaði sinn fyrsta opinbera landsleik gegn [[Danmörk|Danmörku]] 17. júlí 1946. Leikurinn fór fram á [[Melavöllurinn|Melavellinum]] í [[Reykjavík]] og tapaðist 0-3.
==Keppnir==
===Ísland á stórmótum===
[[Mynd:2018 World Cup Iceland1.jpg|thumb|Ísland - Króatía á HM 2018.]]
{{Aðalgrein|Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu á stórmótum}}
Ísland hefur tvívegis komist á stórmót: [[EM 2016]] og [[HM 2018]]. Undir stjórn [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson|Heimis Hallgrímssonar]] tryggði liðið sér í fyrsta sinn þátttökurétt á lokakeppni evrópumótsins í knattspyrnu sem haldið var í [[Frakkland|Frakklandi]] árið 2016. Liðið vann sigur á Englandi í 16 liða úrslitum en tapaði gegn Frakklandi í 8 liða úrslitum í keppninni.
Undir stjórn Heimis komst liðið í fyrsta sinn á heimsmeistaramótsins. Ísland komst í 18. sæti á [[FIFA]] styrkleikalistanum í byrjun árs 2018 og hafði liðið aldrei verið hærra. Liðið var fulltrúi smæstu þjóðar sem hefur komist á EM og HM.
Liðið var nálægt því árið 2014 þegar það tapaði í umspili gegn Króatíu um laust sæti. Á EM komst liðið í 8 liða úrslit eftir frækinn sigur gegn Englandi. Liðið komst ekki upp úr riðli á HM.
Umspil var gegn Rúmeníu og Ungverjalandi um laust sæti á [[EM 2021]] en seinni leikurinn tapaðist naumlega og liðið komst ekki á stórmót þriðja árið í röð.
===Þjóðadeildin===
'''[[Þjóðadeildin]]''' var stofnuð 2018 og kom í stað vináttulandsleikja að mestu. Eftir góðan árangur á stórmótum fór Ísland í A-deild keppninnar, þ.e. lið af hæsta styrkleikaflokki. Ísland féll niður í B-deild haustið 2020 en liðið hafði tapað öllum leikjum sínum á móti sterkari þjóðum. Liðið féll svo í C-deild árið 2025. Árið 2026 komst liðið svo aftur upp í B-deild.
==Leikmenn==
===Núverandi leikmenn===
''Leikmenn í hóp fyrir leiki í þjóðadeildinni í október og nóvember 2026 ''
<br />''Tölfræði uppfærð í nóvember 2026.''
{| class="wikitable"
! style="background:silver;" | Markmenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" |Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Anton Ari Einarsson]]
|style="text-align: center;"|25. ágúst 1994 (32 ára)
|style="text-align: center;"|2
|style="text-align: center;"|0
|{{ISL}} [[Breiðablik]]
|-
|[[Hákon Rafn Valdimarsson]]
|style="text-align: center;"|13. október 2001 (25 ára)
|style="text-align: center;"|28
|style="text-align: center;"|0
|{{ENG}} [[Brentford FC]]
|-
|[[Rúnar Alex Rúnarsson]]
|style="text-align: center;"|18. febrúar 1995 (31 ára)
|style="text-align: center;"|27
|style="text-align: center;"|0
|{{DNK}} [[FC Kaupmannahöfn]]
|-
! style="background:silver;" | Varnar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Victor Pálsson]]
| style="text-align: center;" |30. apríl 1991 (35 ára)
| style="text-align: center;" |64
| style="text-align: center;" |6
|{{DNK}} [[AC Horsens]]
|-
|[[Alfons Sampsted]]
| style="text-align: center;" |6. apríl 1998 (28 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |0
|{{NLD}} [[Go Ahead Eagles ]]
|-
|[[Brynjar Ingi Bjarnason]]
| style="text-align: center;" |6. desember 1999 (27 ára)
| style="text-align: center;" |17
| style="text-align: center;" |2
|{{DNK}} [[Sønderjyske]]
|-
|[[Logi Tómasson]]
| style="text-align: center;" |13. september 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |22
| style="text-align: center;" |1
|{{TUR}} [[Samsunspor]]
|-
|[[Bjarki Steinn Bjarkason]]
| style="text-align: center;" |11. maí 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |7
| style="text-align: center;" |0
|{{AUT}} [[FC Südtirol]]
|-
|[[Hörður Björgvin Magnússon]]
| style="text-align: center;" |11. febrúar 1993 (33 ára)
| style="text-align: center;" |58
| style="text-align: center;" |2
|{{GRE}} [[Atromitos FC]]
|-
|[[Daníel Leó Grétarsson]]
| style="text-align: center;" |2. október 1995 (31 ára)
| style="text-align: center;" |37
| style="text-align: center;" |0
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Mikael Egill Ellertsson]]
|style="text-align: center;"|11. mars 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|36
|style="text-align: center;"|4
|{{ITA}} [[Genoa CFC]]
|-
|[[Aron Einar Gunnarsson]]
|style="text-align: center;"|22. apríl 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|113
|style="text-align: center;"|5
|{{QAT}} [[Qatar SC]]
|-
! style="background:silver;" | Miðjumenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Hákon Arnar Haraldsson]]
|style="text-align: center;"| 10. apríl 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|37
|style="text-align: center;"|3
|{{FRA}} [[Lille OSC]]
|-
|[[Jón Dagur Þorsteinsson]]
|style="text-align: center;"|26. nóvember 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|58
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[Hertha Berlin]]
|-
|[[Ísak Bergmann Jóhannesson]]
|style="text-align: center;"|23. mars 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|50
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[1. FC Köln]]
|-
|[[Mikael Anderson]]
|style="text-align: center;"|1. júlí 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|3
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Gylfi Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"|8. september 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|92
|style="text-align: center;"|28
|{{ISL}} [[Víkingur]]
|-
|[[Stefán Teitur Þórðarson]]
|style="text-align: center;"| 16. október 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|1
| {{GER}} [[Hannover 96]]
|-
|[[Kristall Máni Ingason]]
|style="text-align: center;"| 18. janúar 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|11
|style="text-align: center;"|0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Arnór Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"| 15. maí 1999 (27 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|2
| {{GRE}} [[Kalamata FC]]
|-
|[[Kristian Hlynsson]]
|style="text-align: center;"|23. janúar 2004 (22 ára)
|style="text-align: center;"|13
|style="text-align: center;"|2
|{{NLD}} [[FC Twente]]
|-
! style="background:silver;" | Sóknar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Sævar Atli Magnússon]]
| style="text-align: center;" | 16. júní 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |9
| style="text-align: center;" |0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Albert Guðmundsson]]
| style="text-align: center;" | 15. júní 1997 (29 ára)
| style="text-align: center;" |48
| style="text-align: center;" |14
| {{ITA}} [[SS Lazio]]
|-
|[[Brynjólfur Willumsson]]
| style="text-align: center;" | 12. ágúst 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |14
| style="text-align: center;" |2
| {{NLD}} [[FC Groningen]]
|-
|[[Ísak Þorvaldsson]]
| style="text-align: center;" | 1. maí 2001 (25 ára)
| style="text-align: center;" |10
| style="text-align: center;" |1
| {{DNK}} [[Lyngby Boldklub]]
|-
|[[Andri Lucas Guðjohnsen]]
| style="text-align: center;" | 29. janúar 2002 (24 ára)
| style="text-align: center;" |45
| style="text-align: center;" |16
| {{ENG}} [[Blackburn Rovers]]
|-
|[[Orri Óskarsson]]
| style="text-align: center;" | 29. ágúst 2004 (22 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |13
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|}
===Flestir leikir===
<small>''Uppfært í nóv. 2026.''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Fjöldi leikja
!Mörk
|-
|rowspan=2|21
|align="left" |[[Birkir Bjarnason]]
|2010-2022
|113
|15
|-
| align="left" |[[Aron Einar Gunnarsson]]
|2008–2026
|113
|5
|-
|3
|align="left"|[[Rúnar Kristinsson]]
|1987–2004
|104
|4
|-
|4
|align="left" |[[Birkir Már Sævarsson]]
|2007–2021
|103
|3
|-
|5
| align="left" |[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|102
|8
|-
|6
| align="left" |[[Ragnar Sigurðsson]]
|2007–2020
|97
|5
|-
|7
| align="left" |'''[[Gylfi Sigurðsson]]'''
|2010-
|92
|28
|-
|8
| align="left" |[[Kári Árnason]]
|2005-2021
|90
|6
|-
|9
| align="left" |[[Hermann Hreiðarsson]]
|1996–2011
|89
|5
|-
|10
| align="left" |[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|88
|26
|-
|10
|align="left"|[[Ari Freyr Skúlason]]
|2009-2021
|83
|0
|-
|11
| align="left" |[[Guðni Bergsson]]
|1984–2003
|80
|1
|-
|12
|align="left"|[[Hannes Þór Halldórsson]]
|2011-2021
|77
|0
|-
|rowspan=2|13
|align="left"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]]
|1997–2009
|74
|4
|-
|align="left"|[[Birkir Kristinsson]]
|1988–2004
|74
|0
|-
| rowspan="3" |14
| align="left" |[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|73
|17
|-
| align="left" |[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|73
|14
|-
| align="left" |[[Emil Hallfreðsson]]
|2005–2020
|73
|1
|-
|15
|align="left"|[[Ólafur Þórðarson]]
|1984–1996
|72
|5
|-
|rowspan=2|16
|align="left"|[[Arnar Grétarsson]]
|1991–2004
|71
|2
|-
|align="left"|[[Árni Gautur Arason]]
|1998–2010
|71
|0
|-
|17
|align="left"|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|70
|8
|-
|18
| align="left" |[[Sævar Jónsson]]
|1980–1992
|69
|1
|-
|19
|align="left"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|67
|8
|-
| rowspan=2|20
|align="left"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|66
|10
|-
|'''[[Sverrir Ingi Ingason]]'''
|2014-
|66
|3
|-
|rowspan=2|21
|align="left"|[[Indriði Sigurðsson]]
|2000–2014
|65
|2
|-
|align="left"|[[Sigurður Jónsson]]
|1983–1999
|65
|3
|-
| rowspan="2" |22
| align="left" |[[Jón Daði Böðvarsson]]
|2012–2022
|64
|4
|-
| align="left" |[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010-2021
|64
|26
|-
|24
| align="left" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|62
|10
|-
|25
|'''[[Arnór Ingvi Traustason]]'''
|2015-
|61
|6
|-
|}
===Flest mörk===
<small>''Uppfært nóv, 2026''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Mörk
!Fjöldi leikja
!Meðaltal marka á leik
|-
|1
|style="text-align:left;"|'''[[Gylfi Þór Sigurðsson]]'''
|2010–
|28
|92
|0.31
|-
|rowspan=2|2
|style="text-align:left;"|[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|26
|88
|0.30
|-
|style="text-align:left;"|[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010–2021
|26
|64
|0.41
|-
|rowspan=2|3
|style="text-align:left;"|[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|18
|73
|0.25
|-
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Jónsson]]
|1947–1965
|17
|33
|0.52
|-
|rowspan=2|4
|style="text-align:left;"|'''[[Andri Lucas Guðjohnsen]]'''
|2021–
|15
|44
|0.34
|-
|style="text-align:left;"|[[Birkir Bjarnason]]
|2010–2022
|15
|113
|0.13
|-
|rowspan=3|5
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Daðason]]
|1991–2004
|14
|44
|0.32
|-
|style="text-align:left;"|[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|14
|73
|0.19
|-
|'''[[Albert Guðmundsson (fæddur 1997)|Albert Guðmundsson]]'''
|2017-
|14
|49
|0,30
|-
|rowspan=2|6
|style="text-align:left;"|[[Þórður Guðjónsson]]
|1993–2004
|13
|58
|0.22
|-
|style="text-align:left;"|'''[[Orri Óskarsson]]'''
|2023–
|13
|24
|0.54
|-
|rowspan=2|7
|style="text-align:left;"|[[Tryggvi Guðmundsson]]
|1997–2008
|12
|42
|0.29
|-
|style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]]
|1999–2011
|12
|55
|0.22
|-
|rowspan=2|8
|style="text-align:left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]]
|1978–1990
|11
|41
|0.27
|-
|style="text-align:left;"|[[Matthías Hallgrímsson]]
|1968–1977
|11
|45
|0.24
|-
| rowspan="2" |9
| style="text-align:left;" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|10
|62
|0.16
|-
|style="text-align:left;"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|10
|66
|0.15
|-
|rowspan=2|10
|style="text-align:left;"|[[Þórður Þórðarson (fæddur 1930)|Þórður Þ. Þórðarson]]
|1951–1958
|9
|16
|0.56
|-
|style="text-align:left;"|[[Teitur Þórðarson]]
|1972–1985
|9
|41
|0.22
|-
|rowspan=5|11
|style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|8
|97
|0.08
|-
|style="text-align:left;"|[[Guðmundur Steinsson]]
|1980–1988
|8
|19
|0.42
|-
|style="text-align:left;"|[[Sigurður Grétarsson]]
|1980–1992
|8
|46
|0.17
|-
|style="text-align:left;"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|8
|67
|0.12
|-
|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|8
|70
|0.11
|}
==Næstu leikir Íslands==
===2027===
== Þjálfarar ==
{|
| style="vertical-align: top;" |
* [[Frederick Steele]] og [[Murdo McDougall]] (1946)
* [[Roland Bergström]] (1947)
* [[Joe Devene]] (1948)
* [[Fritz Buchloh]] (1949)
* [[Óli B Jónsson]] (1951)
* [[Franz Köhler]] (1953)
* [[Karl Guðmundsson]] (1954–1956)
* [[Alexander Wier]] (1957)
* [[Óli B Jónsson]] (1958)
* [[Karl Guðmundsson]] (1959)
* [[Óli B Jónasson]] (1960)
* [[Karl Guðmundsson (knattspyrnuþjálfari)|Karl Guðmundsson]] (1961)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1962)
* [[Karl Guðmundsson]] (1963–1966)
* [[Reynir Karlsson]] (1967)
* [[Walter Pfeiffer]] (1968)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1969–1971) ++
* [[Duncan McDowell]] (1972)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Eggert Jóhannesson]] (1972)
* [[Henning Enoksen]] (1973)
* [[Tony Knapp]] (1974–1977)
* [[Jurí Ilitchev]] (1978–1979)
* [[Guðni Kjartansson]] (1980–1981)
* [[Jóhannes Atlason]] (1982–1983)
* [[Tony Knapp]] (1984–1985)
* [[Siegfried Held]] (1986–1989)
* [[Guðni Kjartansson]] (1989)
* [[Bo Johansson]] (1990–1991)
* [[Ásgeir Elíasson]] (1991–1995)
* [[Logi Ólafsson]] (1996–1997)
* [[Guðjón Þórðarson]] (1997–1999)
* [[Atli Eðvaldsson]] (2000–2003)
* [[Ásgeir Sigurvinsson]] og [[Logi Ólafsson]] (2003–2005)
* [[Eyjólfur Sverrisson]] (2006–2007)
* [[Ólafur Jóhannesson (f. 1957)|Ólafur Jóhannesson]] (2007-2011)
* [[Lars Lagerbäck]] (2011–2013)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson]] (2013–2016)
* [[Heimir Hallgrímsson]] (2016-2018)
* [[Erik Hamrén]] (2018-2020)
* [[Arnar Þór Viðarsson]] (2020-2023)
* [[Åge Hareide]] (2023-2025)
* [[Arnar Gunnlaugsson]] (2025-)
|}
++ [[Hafsteinn Guðmundsson]] gegndi starfi landsliðseinvaldar frá 1969-74. Hlutverk hans var að velja landsliðshópinn þótt aðrir sinntu þjálfun liðsins.
== Tilvísanir ==
<references/>
== Tenglar ==
* [http://eu-football.info/_matches.php?id=103 Allir leikir íslenska landsliðsins í knattspyrnu]
* [http://www.ksi.is/mot/leikir-felaga/?felag=136924&vollur=%25&flokkur=112&kyn=1&dFra-dd=01&dFra-mm=01&dFra-yy=2014&dTil-dd=31&dTil-mm=12&dTil-yy=2014 Allir leikir íslenska landsliðsins á árinu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
[[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]]
[[Flokkur:Íslensk landslið]]
[[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]]
e7ilkqan52mu5zp44u8w79rhxp8wwas
1987645
1987644
2026-11-19T00:12:29Z
Berserkur
10188
1987645
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnu landslið
| Nafn = Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
| Gælunafn = ''Strákarnir okkar''
| Merki =
| Íþróttasamband = [[Knattspyrnusamband Íslands]]
| Álfusamband = UEFA
| Þjálfari = [[Arnar Gunnlaugsson]]
| Aðstoðarþjálfari = [[Davíð Snorri Jónasson]]
| Fyrirliði = [[Orri Steinn Óskarsson]]
| Varafyrirliði = [[Hákon Arnar Haraldsson]]
| Flestir leikir = [[Birkir Bjarnason]], [[Aron Einar Gunnarsson]]
| Flest mörk = [[Gylfi Sigurðsson]]
| Leikvangur =[[Laugardalsvöllur]]
| FIFA sæti = 70 (nóvember 2026))<ref name="Fifa ranking">[https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/ Latest Men’s World Ranking ]FIFA</ref>
| FIFA hæst = 18
| FIFA hæst ár = Feb/mars 2018<ref name="Fifa ranking" />
| FIFA lægst = 131
| FIFA lægst ár = Apríl 2012<ref name="Fifa ranking" /> |
|pattern_la1=_ijsl18h|pattern_b1=_ijsl18h|pattern_ra1=_ijsl18h|pattern_sh1=_ijsl18h|pattern_so1=_ijsl18h
| leftarm1=0C2FFF|body1=0C2FFF|rightarm1=0C2FFF|shorts1=0C2FFF|socks1=0C2FFF
|pattern_la2=_ijsl18a|pattern_b2=_ijsl18a|pattern_ra2=_ijsl18a|pattern_sh2=_ijsl18a|pattern_so2=_ijsl18a
| leftarm2=FFFFFF|body2=ffffff|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF
| Fyrsti leikur = Óopinber:<br />{{FRO}} [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] 0-1 Ísland {{ISL}}<br />([[Þórshöfn (Færeyjum)]]; 20. september, 1930)<br />Opinber:<br />{{ISL}} Ísland 0-3 [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]]{{DNK}}<br />([[Reykjavík]], [[Ísland]]; 17. júlí, 1946)
| Stærsti sigur = Óopinber:<br />{{ISL}} Ísland 9-0 [[Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Færeyjar]] {{FRO}} <br />([[Keflavík]], [[Ísland]]i; 17. september, 1985)
<br />Opinber:<br />[[Liechtensteinska karlalandsliðið í knattspyrnu|Liechtenstein]]{{LIE}} 0-7 {{ISL}} Ísland <br />([[Vaduz]], [[Liechtenstein]]; 26. mars, 2023)
| Mesta tap = {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] 14-2 Ísland {{ISL}}<br />([[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]; 23. ágúst, 1967)
| HM leikir =
| Fyrsti HM leikur =
| Fyrsta HM keppni =
| Mesti HM árangur =
| Álfukeppni =
| Álfukeppni leikir =
| Fyrsta álfukeppni =
| Mesti álfu árangur =
| Vefsíða = [http://www.ksi.is KSÍ]
}}
[[Mynd:Thorgrimur Thrainsson, Iceland's National Team.jpg|thumb|Landsliðið árið 1990.]]
'''Karlalandslið Íslands í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Ísland|Íslands]] á alþjóðamótum í knattspyrnu og er undir stjórn [[Knattspyrnusamband Íslands|Knattspyrnusambands Íslands]]. [[Laugardalsvöllur]] er heimavöllur liðsins.
Liðið spilaði sinn fyrsta opinbera landsleik gegn [[Danmörk|Danmörku]] 17. júlí 1946. Leikurinn fór fram á [[Melavöllurinn|Melavellinum]] í [[Reykjavík]] og tapaðist 0-3.
==Keppnir==
===Ísland á stórmótum===
[[Mynd:2018 World Cup Iceland1.jpg|thumb|Ísland - Króatía á HM 2018.]]
{{Aðalgrein|Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu á stórmótum}}
Ísland hefur tvívegis komist á stórmót: [[EM 2016]] og [[HM 2018]]. Undir stjórn [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson|Heimis Hallgrímssonar]] tryggði liðið sér í fyrsta sinn þátttökurétt á lokakeppni evrópumótsins í knattspyrnu sem haldið var í [[Frakkland|Frakklandi]] árið 2016. Liðið vann sigur á Englandi í 16 liða úrslitum en tapaði gegn Frakklandi í 8 liða úrslitum í keppninni.
Undir stjórn Heimis komst liðið í fyrsta sinn á heimsmeistaramótsins. Ísland komst í 18. sæti á [[FIFA]] styrkleikalistanum í byrjun árs 2018 og hafði liðið aldrei verið hærra. Liðið var fulltrúi smæstu þjóðar sem hefur komist á EM og HM.
Liðið var nálægt því árið 2014 þegar það tapaði í umspili gegn Króatíu um laust sæti. Á EM komst liðið í 8 liða úrslit eftir frækinn sigur gegn Englandi. Liðið komst ekki upp úr riðli á HM.
Umspil var gegn Rúmeníu og Ungverjalandi um laust sæti á [[EM 2021]] en seinni leikurinn tapaðist naumlega og liðið komst ekki á stórmót þriðja árið í röð.
===Þjóðadeildin===
'''[[Þjóðadeildin]]''' var stofnuð 2018 og kom í stað vináttulandsleikja að mestu. Eftir góðan árangur á stórmótum fór Ísland í A-deild keppninnar, þ.e. lið af hæsta styrkleikaflokki. Ísland féll niður í B-deild haustið 2020 en liðið hafði tapað öllum leikjum sínum á móti sterkari þjóðum. Liðið féll svo í C-deild árið 2025. Árið 2026 komst liðið svo aftur upp í B-deild.
==Leikmenn==
===Núverandi leikmenn===
''Leikmenn í hóp fyrir leiki í þjóðadeildinni í október og nóvember 2026 ''
<br />''Tölfræði uppfærð í nóvember 2026.''
{| class="wikitable"
! style="background:silver;" | Markmenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" |Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Anton Ari Einarsson]]
|style="text-align: center;"|25. ágúst 1994 (32 ára)
|style="text-align: center;"|2
|style="text-align: center;"|0
|{{ISL}} [[Breiðablik]]
|-
|[[Hákon Rafn Valdimarsson]]
|style="text-align: center;"|13. október 2001 (25 ára)
|style="text-align: center;"|28
|style="text-align: center;"|0
|{{ENG}} [[Brentford FC]]
|-
|[[Rúnar Alex Rúnarsson]]
|style="text-align: center;"|18. febrúar 1995 (31 ára)
|style="text-align: center;"|27
|style="text-align: center;"|0
|{{DNK}} [[FC Kaupmannahöfn]]
|-
! style="background:silver;" | Varnar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Victor Pálsson]]
| style="text-align: center;" |30. apríl 1991 (35 ára)
| style="text-align: center;" |64
| style="text-align: center;" |6
|{{DNK}} [[AC Horsens]]
|-
|[[Alfons Sampsted]]
| style="text-align: center;" |6. apríl 1998 (28 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |0
|{{NLD}} [[Go Ahead Eagles ]]
|-
|[[Brynjar Ingi Bjarnason]]
| style="text-align: center;" |6. desember 1999 (27 ára)
| style="text-align: center;" |17
| style="text-align: center;" |2
|{{DNK}} [[Sønderjyske]]
|-
|[[Logi Tómasson]]
| style="text-align: center;" |13. september 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |22
| style="text-align: center;" |1
|{{TUR}} [[Samsunspor]]
|-
|[[Bjarki Steinn Bjarkason]]
| style="text-align: center;" |11. maí 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |7
| style="text-align: center;" |0
|{{AUT}} [[FC Südtirol]]
|-
|[[Hörður Björgvin Magnússon]]
| style="text-align: center;" |11. febrúar 1993 (33 ára)
| style="text-align: center;" |58
| style="text-align: center;" |2
|{{GRE}} [[Atromitos FC]]
|-
|[[Daníel Leó Grétarsson]]
| style="text-align: center;" |2. október 1995 (31 ára)
| style="text-align: center;" |37
| style="text-align: center;" |0
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Mikael Egill Ellertsson]]
|style="text-align: center;"|11. mars 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|36
|style="text-align: center;"|4
|{{ITA}} [[Genoa CFC]]
|-
|[[Aron Einar Gunnarsson]]
|style="text-align: center;"|22. apríl 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|113
|style="text-align: center;"|5
|{{QAT}} [[Qatar SC]]
|-
! style="background:silver;" | Miðjumenn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Hákon Arnar Haraldsson]]
|style="text-align: center;"| 10. apríl 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|37
|style="text-align: center;"|3
|{{FRA}} [[Lille OSC]]
|-
|[[Jón Dagur Þorsteinsson]]
|style="text-align: center;"|26. nóvember 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|58
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[Hertha Berlin]]
|-
|[[Ísak Bergmann Jóhannesson]]
|style="text-align: center;"|23. mars 2003 (23 ára)
|style="text-align: center;"|50
|style="text-align: center;"|6
|{{GER}} [[1. FC Köln]]
|-
|[[Mikael Anderson]]
|style="text-align: center;"|1. júlí 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|3
|{{DNK}} [[AGF]]
|-
|[[Gylfi Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"|8. september 1989 (37 ára)
|style="text-align: center;"|92
|style="text-align: center;"|28
|{{ISL}} [[Víkingur]]
|-
|[[Stefán Teitur Þórðarson]]
|style="text-align: center;"| 16. október 1998 (28 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|1
| {{GER}} [[Hannover 96]]
|-
|[[Kristall Máni Ingason]]
|style="text-align: center;"| 18. janúar 2002 (24 ára)
|style="text-align: center;"|11
|style="text-align: center;"|0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Arnór Sigurðsson]]
|style="text-align: center;"| 15. maí 1999 (27 ára)
|style="text-align: center;"|41
|style="text-align: center;"|2
| {{GRE}} [[Kalamata FC]]
|-
|[[Kristian Hlynsson]]
|style="text-align: center;"|23. janúar 2004 (22 ára)
|style="text-align: center;"|13
|style="text-align: center;"|2
|{{NLD}} [[FC Twente]]
|-
! style="background:silver;" | Sóknar­menn
! style="background:silver;" | Fæðingar­dagur (Aldur)
! style="background:silver;" | Leikja­fjöldi
! style="background:silver;" | Mörk
! style="background:silver;" | Lið
|-
|[[Sævar Atli Magnússon]]
| style="text-align: center;" | 16. júní 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |9
| style="text-align: center;" |0
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|[[Albert Guðmundsson]]
| style="text-align: center;" | 15. júní 1997 (29 ára)
| style="text-align: center;" |48
| style="text-align: center;" |14
| {{ITA}} [[SS Lazio]]
|-
|[[Brynjólfur Willumsson]]
| style="text-align: center;" | 12. ágúst 2000 (26 ára)
| style="text-align: center;" |14
| style="text-align: center;" |2
| {{NLD}} [[FC Groningen]]
|-
|[[Ísak Þorvaldsson]]
| style="text-align: center;" | 1. maí 2001 (25 ára)
| style="text-align: center;" |10
| style="text-align: center;" |1
| {{DNK}} [[Lyngby Boldklub]]
|-
|[[Andri Lucas Guðjohnsen]]
| style="text-align: center;" | 29. janúar 2002 (24 ára)
| style="text-align: center;" |45
| style="text-align: center;" |16
| {{ENG}} [[Blackburn Rovers]]
|-
|[[Orri Óskarsson]]
| style="text-align: center;" | 29. ágúst 2004 (22 ára)
| style="text-align: center;" |23
| style="text-align: center;" |13
| {{NOR}} [[SK Brann]]
|-
|}
===Flestir leikir===
<small>''Uppfært í nóv. 2026.''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Fjöldi leikja
!Mörk
|-
|rowspan=2|21
|align="left" |[[Birkir Bjarnason]]
|2010-2022
|113
|15
|-
| align="left" |[[Aron Einar Gunnarsson]]
|2008–2026
|113
|5
|-
|3
|align="left"|[[Rúnar Kristinsson]]
|1987–2004
|104
|4
|-
|4
|align="left" |[[Birkir Már Sævarsson]]
|2007–2021
|103
|3
|-
|5
| align="left" |[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|102
|8
|-
|6
| align="left" |[[Ragnar Sigurðsson]]
|2007–2020
|97
|5
|-
|7
| align="left" |'''[[Gylfi Sigurðsson]]'''
|2010-
|92
|28
|-
|8
| align="left" |[[Kári Árnason]]
|2005-2021
|90
|6
|-
|9
| align="left" |[[Hermann Hreiðarsson]]
|1996–2011
|89
|5
|-
|10
| align="left" |[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|88
|26
|-
|10
|align="left"|[[Ari Freyr Skúlason]]
|2009-2021
|83
|0
|-
|11
| align="left" |[[Guðni Bergsson]]
|1984–2003
|80
|1
|-
|12
|align="left"|[[Hannes Þór Halldórsson]]
|2011-2021
|77
|0
|-
|rowspan=2|13
|align="left"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]]
|1997–2009
|74
|4
|-
|align="left"|[[Birkir Kristinsson]]
|1988–2004
|74
|0
|-
| rowspan="3" |14
| align="left" |[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|73
|17
|-
| align="left" |[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|73
|14
|-
| align="left" |[[Emil Hallfreðsson]]
|2005–2020
|73
|1
|-
|15
|align="left"|[[Ólafur Þórðarson]]
|1984–1996
|72
|5
|-
|rowspan=2|16
|align="left"|[[Arnar Grétarsson]]
|1991–2004
|71
|2
|-
|align="left"|[[Árni Gautur Arason]]
|1998–2010
|71
|0
|-
|17
|align="left"|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|70
|8
|-
|18
| align="left" |[[Sævar Jónsson]]
|1980–1992
|69
|1
|-
|19
|align="left"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|67
|8
|-
| rowspan=2|20
|align="left"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|66
|10
|-
|'''[[Sverrir Ingi Ingason]]'''
|2014-
|66
|3
|-
|rowspan=2|21
|align="left"|[[Indriði Sigurðsson]]
|2000–2014
|65
|2
|-
|align="left"|[[Sigurður Jónsson]]
|1983–1999
|65
|3
|-
| rowspan="2" |22
| align="left" |[[Jón Daði Böðvarsson]]
|2012–2022
|64
|4
|-
| align="left" |[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010-2021
|64
|26
|-
|24
| align="left" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|62
|10
|-
|25
|'''[[Arnór Ingvi Traustason]]'''
|2015-
|61
|6
|-
|}
===Flest mörk===
<small>''Uppfært nóv, 2026''</small>
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Röð
!Nafn
!Ferill
!Mörk
!Fjöldi leikja
!Meðaltal marka á leik
|-
|1
|style="text-align:left;"|'''[[Gylfi Þór Sigurðsson]]'''
|2010–
|28
|92
|0.31
|-
|rowspan=2|2
|style="text-align:left;"|[[Eiður Guðjohnsen]]
|1996–2016
|26
|88
|0.30
|-
|style="text-align:left;"|[[Kolbeinn Sigþórsson]]
|2010–2021
|26
|64
|0.41
|-
|rowspan=2|3
|style="text-align:left;"|[[Alfreð Finnbogason]]
|2010–2024
|18
|73
|0.25
|-
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Jónsson]]
|1947–1965
|17
|33
|0.52
|-
|rowspan=2|4
|style="text-align:left;"|'''[[Andri Lucas Guðjohnsen]]'''
|2021–
|15
|44
|0.34
|-
|style="text-align:left;"|[[Birkir Bjarnason]]
|2010–2022
|15
|113
|0.13
|-
|rowspan=3|5
|style="text-align:left;"|[[Ríkharður Daðason]]
|1991–2004
|14
|44
|0.32
|-
|style="text-align:left;"|[[Arnór Guðjohnsen]]
|1979–1997
|14
|73
|0.19
|-
|'''[[Albert Guðmundsson (fæddur 1997)|Albert Guðmundsson]]'''
|2017-
|14
|49
|0,30
|-
|rowspan=2|6
|style="text-align:left;"|[[Þórður Guðjónsson]]
|1993–2004
|13
|58
|0.22
|-
|style="text-align:left;"|'''[[Orri Óskarsson]]'''
|2023–
|13
|24
|0.54
|-
|rowspan=2|7
|style="text-align:left;"|[[Tryggvi Guðmundsson]]
|1997–2008
|12
|42
|0.29
|-
|style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]]
|1999–2011
|12
|55
|0.22
|-
|rowspan=2|8
|style="text-align:left;"|[[Pétur Pétursson (f. 1959)|Pétur Pétursson]]
|1978–1990
|11
|41
|0.27
|-
|style="text-align:left;"|[[Matthías Hallgrímsson]]
|1968–1977
|11
|45
|0.24
|-
| rowspan="2" |9
| style="text-align:left;" |[[Helgi Sigurðsson]]
|1993–2008
|10
|62
|0.16
|-
|style="text-align:left;"|[[Eyjólfur Sverrisson]]
|1990–2001
|10
|66
|0.15
|-
|rowspan=2|10
|style="text-align:left;"|[[Þórður Þórðarson (fæddur 1930)|Þórður Þ. Þórðarson]]
|1951–1958
|9
|16
|0.56
|-
|style="text-align:left;"|[[Teitur Þórðarson]]
|1972–1985
|9
|41
|0.22
|-
|rowspan=5|11
|style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]]
|2008-2026
|8
|97
|0.08
|-
|style="text-align:left;"|[[Guðmundur Steinsson]]
|1980–1988
|8
|19
|0.42
|-
|style="text-align:left;"|[[Sigurður Grétarsson]]
|1980–1992
|8
|46
|0.17
|-
|style="text-align:left;"|[[Marteinn Geirsson]]
|1971–1982
|8
|67
|0.12
|-
|[[Atli Eðvaldsson]]
|1976–1991
|8
|70
|0.11
|}
==Næstu leikir Íslands==
===2027===
== Þjálfarar ==
{|
| style="vertical-align: top;" |
* [[Frederick Steele]] og [[Murdo McDougall]] (1946)
* [[Roland Bergström]] (1947)
* [[Joe Devene]] (1948)
* [[Fritz Buchloh]] (1949)
* [[Óli B Jónsson]] (1951)
* [[Franz Köhler]] (1953)
* [[Karl Guðmundsson]] (1954–1956)
* [[Alexander Wier]] (1957)
* [[Óli B Jónsson]] (1958)
* [[Karl Guðmundsson]] (1959)
* [[Óli B Jónasson]] (1960)
* [[Karl Guðmundsson (knattspyrnuþjálfari)|Karl Guðmundsson]] (1961)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1962)
* [[Karl Guðmundsson]] (1963–1966)
* [[Reynir Karlsson]] (1967)
* [[Walter Pfeiffer]] (1968)
* [[Ríkharður Jónsson]] (1969–1971) ++
* [[Duncan McDowell]] (1972)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Eggert Jóhannesson]] (1972)
* [[Henning Enoksen]] (1973)
* [[Tony Knapp]] (1974–1977)
* [[Jurí Ilitchev]] (1978–1979)
* [[Guðni Kjartansson]] (1980–1981)
* [[Jóhannes Atlason]] (1982–1983)
* [[Tony Knapp]] (1984–1985)
* [[Siegfried Held]] (1986–1989)
* [[Guðni Kjartansson]] (1989)
* [[Bo Johansson]] (1990–1991)
* [[Ásgeir Elíasson]] (1991–1995)
* [[Logi Ólafsson]] (1996–1997)
* [[Guðjón Þórðarson]] (1997–1999)
* [[Atli Eðvaldsson]] (2000–2003)
* [[Ásgeir Sigurvinsson]] og [[Logi Ólafsson]] (2003–2005)
* [[Eyjólfur Sverrisson]] (2006–2007)
* [[Ólafur Jóhannesson (f. 1957)|Ólafur Jóhannesson]] (2007-2011)
* [[Lars Lagerbäck]] (2011–2013)
| style="width: 50px;" |
| style="vertical-align: top;" |
* [[Lars Lagerbäck]] og [[Heimir Hallgrímsson]] (2013–2016)
* [[Heimir Hallgrímsson]] (2016-2018)
* [[Erik Hamrén]] (2018-2020)
* [[Arnar Þór Viðarsson]] (2020-2023)
* [[Åge Hareide]] (2023-2025)
* [[Arnar Gunnlaugsson]] (2025-)
|}
++ [[Hafsteinn Guðmundsson]] gegndi starfi landsliðseinvaldar frá 1969-74. Hlutverk hans var að velja landsliðshópinn þótt aðrir sinntu þjálfun liðsins.
== Tilvísanir ==
<references/>
== Tenglar ==
* [http://eu-football.info/_matches.php?id=103 Allir leikir íslenska landsliðsins í knattspyrnu]
* [http://www.ksi.is/mot/leikir-felaga/?felag=136924&vollur=%25&flokkur=112&kyn=1&dFra-dd=01&dFra-mm=01&dFra-yy=2014&dTil-dd=31&dTil-mm=12&dTil-yy=2014 Allir leikir íslenska landsliðsins á árinu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
[[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]]
[[Flokkur:Íslensk landslið]]
[[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]]
ixp35t3vs5wfelo2ed87hcyr7tutuuu
Svalir
0
108718
1987609
1690206
2026-11-18T14:20:17Z
Saga fyrir alla
122952
setti inn mikilvægar upplýsingar um mismunandi notkun svala í gegnum tíðina.
1987609
wikitext
text/x-wiki
[[File:Balcone di Giulietta a Verona.jpg|thumb|right|250px|Svalir í [[Veróna|Verónu]] á [[Ítalía|Ítalíu]]]]
'''Svalir''' eru út-eða innskot utan á [[hús]]um sem eru meira en ein [[hæð]] og hægt er að ganga út á úr húsinu. Þær eru yfirleitt opnar og með handriði. Einnig eru til svalir innandyra eins og í sölum [[leikhús]]a. Svalir á jarðhæð bygginga eru oftast kallaðar pallur frekar en svalir.
Þegar fótboltalið hafa sigrað keppnir með bikurum fagna þær oftar en ekki titlum sínum á frægum svölum í heimaborginni eins og til dæmis liðsheild Real Madrid heldur alltaf sigri fagnandi bikurum sínum í loftinu á svölum ráðhússins í höfuðborg Spáns.
Nazistinn Amon Göth notaði svalir sem horfðu út á útrýmingarbúðir til að skjóta fólk sem var að hangsa í vinnunni{{stubbur}}
[[Flokkur:Byggingarlist]]
0vpby5jezi986eveaf4l2gmb74t0cey
1987611
1987609
2026-11-18T14:36:40Z
Saga fyrir alla
122952
1987611
wikitext
text/x-wiki
[[File:Balcone di Giulietta a Verona.jpg|thumb|right|250px|Svalir í [[Veróna|Verónu]] á [[Ítalía|Ítalíu]]]]
'''Svalir''' eru út-eða innskot utan á [[hús]]um sem eru meira en ein [[hæð]] og hægt er að ganga út á úr húsinu. Þær eru yfirleitt opnar og með handriði. Einnig eru til svalir innandyra eins og í sölum [[leikhús]]a. Svalir á jarðhæð bygginga eru oftast kallaðar pallur frekar en svalir.
Þegar fótboltalið hafa sigrað keppnir með bikurum fagna þær oftar en ekki titlum sínum á frægum svölum í heimaborginni eins og til dæmis liðsheild Real Madrid heldur alltaf sigri fagnandi bikurum sínum í loftinu á svölum ráðhússins í höfuðborg Spáns.
Nazistinn Amon Göth notaði svalir sem horfðu út á útrýmingarbúðir til að skjóta fólk sem var að hangsa í vinnunni<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Amon-Goth|title=Amon Göth {{!}} Biography, Crimes, Trial, & Execution {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-11-18}}</ref>{{stubbur}}
[[Flokkur:Byggingarlist]]
78ltm402n54fp4hoi9dnev7o5b6c3su
1987612
1987611
2026-11-18T15:30:00Z
Berserkur
10188
Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/Saga fyrir alla|Saga fyrir alla]] ([[User talk:Saga fyrir alla|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Archaeodontosaurus|Archaeodontosaurus]]
1690206
wikitext
text/x-wiki
[[File:Balcone di Giulietta a Verona.jpg|thumb|right|250px|Svalir í [[Veróna|Verónu]] á [[Ítalía|Ítalíu]]]]
'''Svalir''' eru út-eða innskot utan á [[hús]]um sem eru meira en ein [[hæð]] og hægt er að ganga út á úr húsinu. Þær eru yfirleitt opnar og með handriði. Einnig eru til svalir innandyra eins og í sölum [[leikhús]]a. Svalir á jarðhæð bygginga eru oftast kallaðar pallur frekar en svalir.
{{stubbur}}
[[Flokkur:Byggingarlist]]
pp6a9vo9s52dc93kwwxll2wzljhxu1r
Zumbi
0
112881
1987662
1609310
2026-11-19T09:10:14Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987662
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Zumbi.jpg|thumb|250px|Stytta af '''Zumbi''' í [[Salvador]]í [[Bahia]]]]
'''Zumbi''' (1655 – [[20. nóvember]] [[1695]]), einnig kallaður '''Zumbi dos Palmares''', var síðasti foringi útlaga- og flóttafólksins [[Quilombo dos Palmares]] sem bjó þar sem nú er héraðið [[Alagoas]] í [[Brasilía|Brasilíu]]. [[Quilombo]] voru búðir flóttafólks og útlaga af [[Vestur-Afríka|afrískum]] uppruna. Þessar búðir voru andspyrnuhreyfing á þeim tíma sem þrælahald var við leyfi í Brasilíu, þrælar struku og settust að í Quilombo-búðum og börðust fyrir frelsi sínu og auknum völdum. Quilombo dos Palmares var ríki [[Maroon]] fólks sem hafði flúðu frá portúgölskum landsvæðum í Brasilíu. Þar bjuggu þegar mest var yfir 30 þúsund manns. Stríðsmenn þar þurftu að verjast árásum portúgalskra nýlenduherra og urðu sérfræðingar í bardagalistinni [[capoeira]] sem upprunnin er í Afríku.
[[Mynd:Rugendasroda.jpg|thumb|300px|''Capoeira eða stríðsdansinn'' eftir [[Johann Moritz Rugendas]], 1835]]
Zumbi fæddist frjáls í flóttabúðunum í Palmares árið 1655 og er talinn ættaður frá [[Imbangala]] stríðsmönnum í [[Angóla]]. Hann var handsamaður af Portúgölum og hnepptur í þrældóm þegar hann var um sex ára gamall. Þar var hann gefinn til trúboða sem hét António Melo og [[skírn|skírður]] nafninu Francisco. Zumbi var uppfræddur í kristnum fræðum og lærði [[portúgalska|portúgölsku]] og [[latína|latínu]] og hjálpaði til við messur. Zumbi flúði árið [[1670]] þá fimmtán ára gamall og komst til baka í fæðingarbæ sinn. Hann varð seinna þekktur fyrir bardaga- og hernaðarlist.
Árið [[1678]] var landstjórinn í [[Pernambuco]] í Pedro Almeida þreyttur á langvarandi árekstrum við Palmares og kom til foringja þeirra [[Ganga Zumba]] með ólífugrein. Almeida bauð að allir flóttaþrælar fengju frelsi ef Palmares gengi Portúgölum á hönd og leist Ganga Zumba vel á þá samninga. En Zumbi treysti ekki Portúgölum og neitaði að þiggja frelsi fyrir fólkið í Palmares á meðan aðrir Afríkumenn væru ennþá þrælar. Hann sór þess heit að halda áfram andspyrnu við nýlenduveldi Portúgala og varð hinn nýi leiðtogi Palmares.
Zumbi ríkti í Palmares í fimmtán ár en þá var gerð árás á Quilombo-búðirnar í Palmares. Þann [[6. febrúar]] [[1694]] var Cerca do Macaco, sem var aðalbyggðin og miðstöð Palmares, jöfnuð við jörðu. Zumbi gat flúið og sveit hans hélt áfram andspyrnu í næstum tvö ár en fundu portúgalar dvalarstað hans eftir ábendingu frá uppljóstrara sem var lofað að halda lífi ef hann bendi á dvalarstaðinn. Zumbi var handtekinn og hálshöggvinn [[20. nóvember]] [[1695]]. Portúgalar fluttu höfuð Zumbi til [[Recife]] þar sem það var haft til sýnis á aðaltorginu til brjóta niður baráttuþrek og þá goðsögn sem gekk meðal afríkskra þræla að Zumbi væri ódauðlegur. Afkomendur þeirra sem bjuggu í Quilombo höfðust við í héraðinu í hundrað ár í viðbót.
Dagurinn [[20. nóvember]] er haldinn hátíðlegur í Brasilíu sem dagur afrískrar-brasíliskrar vitundar og Zumbi er hetja og frelsistákn afkomenda afríkumanna í Brasilíu og þjóðhetja í Brasilíu.
== Tenglar ==
* [https://web.archive.org/web/20121212063123/http://www.mltranslations.org/Brazil/Zumbi.htm 300 Years of Zumbi]
* [http://www.youtube.com/watch?v=bE8HX1yotfo Taiguara syngur söng til að heiðra minningu Zumbi]
{{fd|1655|1695}}
[[Flokkur:Brasilíumenn]]
[[Flokkur:Saga Brasilíu]]
ktqr2fh5qwkymrvpxrdqca38b8tw99l
Notandaspjall:Berserkur
3
125387
1987618
1980030
2026-11-18T15:57:46Z
~2026-60805-07
122944
Nýr hluti: /* Síendurtekin skemdarverk á ,,buxur" */
1987618
wikitext
text/x-wiki
== Gróa ==
Sæll, ég var að byrja síðu um íslensku hljómsveitina Grôa, ég hef aldrei áður gert wikipedia síðu, gætiru mögulega hjálpað mér og bætt við?
það er þegar til wikipedia síða um Gróu á enska wikipedia, [[Kerfissíða:Framlög/153.92.155.84|153.92.155.84]] 26. apríl 2025 kl. 19:52 (UTC)
: Já, athuga þetta við tækifæri. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. apríl 2025 kl. 20:20 (UTC)
::Takk kærlega [[Kerfissíða:Framlög/31.209.156.57|31.209.156.57]] 26. apríl 2025 kl. 20:31 (UTC)
== Eináfjallseyjar ==
Sæll, þetta var ekki tilraunarsíða. [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:30 (UTC)
: Sæll, þetta örnefni er ekki til og er málfræðileg vitleysa. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:36 (UTC)
::Þetta er íslensk þýðing, Yijiangshan er ekki einu sinni íslenskað, bara afritað af ensku og virkar ekki þar sem y og i er saman meðal annars [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:43 (UTC)
::: Þetta er vélræn þýðing, s.s. ekki íslenska. Bara sett í þýðingarvél og virkar ekki. Betra að nota umritun. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:53 (UTC)
== David Woodard ==
About [[David Woodard]]. Please read [[:en:User:Grnrchst/David Woodard report]] again. ''91 articles on the subject.'' is the result of the spamming campaign. Once, there was 335 articles on the subject. Now we are fighting back this autopromotion. Bw [[Notandi:Orland|Orland]] ([[Notandaspjall:Orland|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:10 (UTC)
: I skimmed through it. However I don't have time for it and will await further decision making from other sites.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:16 (UTC)
:: The text in icelandic is a bit incoherent and seems translated, so maybe for that reason.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:21 (UTC)
== Jón Jónsson Strandfjeld ==
Fyrirgefðu ef ég er að trufla, en þú eyddist greininni minni um Jón Jónsson Strandfjeld. Ég skil að ég hef ekki útskýrt af hverju hann er markverður en ég held að hann sé markverður bl.a. af því að hann er aðalpersóna í nokkrum þjóðsögum; ég vildi bæta upplýsingum við greinina núna en nú er henni eydd. Ég er ekki viss ef ég skil [[Wikipedia:Markvert efni]] rétt, en þar stendur: "Ekki eyða greinum um sögulegar persónur af því að þær uppfylla ekki sömu markverðugleikakröfur og nútímafólk.". Er Jón Jónsson Strandfjeld ekki söguleg persóna? Er það hægt að endurheimta greinina? --[[Notandi:Bücherfresser|Bücherfresser]] ([[Notandaspjall:Bücherfresser|spjall]]) 1. nóvember 2025 kl. 19:25 (UTC)
: Þú hefðir strax mátt bæta við að hann sé þjóðsagnapersóna. En allt í lagi, endurvek greinina svo megi bæta hana--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 1. nóvember 2025 kl. 19:38 (UTC)
::Takk fyrir! --[[Notandi:Bücherfresser|Bücherfresser]] ([[Notandaspjall:Bücherfresser|spjall]]) 2. nóvember 2025 kl. 10:28 (UTC)
== [[Giorgio De Simone]] ==
Hi, dearst Berserkur, how are you? Me I'm fine, here it's raining a lot.
Please, can you acces this new page I opened and correct my mistakes? Thanks a lot for your important help and have a nice week end. [[Notandi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Notandaspjall:Rei Momo|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 08:10 (UTC)
: Thanx, but I am not into small talk. This page you created is not a known author in the 21. century as you added and not very known from what I can see. There is not a whole lot in the text in english and italian Wikipedia. The translation to icelandic doesn't need much correction. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 09:21 (UTC)
:: Thnak you for your message, have a nice week end. [[Notandi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Notandaspjall:Rei Momo|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 09:13 (UTC)
== Þilskipaútgerð ==
Því miður varst þú heldur snöggur á þér að leiðrétta greinina Þilskipaútgerð. Eg var einmitt að setja inn tengla og myndir þegar þú breyttir greininni þannig að hreinsanir mínar hurfu, talsverð vinna. Getur þú reddað því? [[Notandi:Masae|Masae]] ([[Notandaspjall:Masae|spjall]]) 4. janúar 2026 kl. 18:25 (UTC)
: Afsakaðu það! Nei, því miður. Ég skal taka þetta til mín og vera ekki svona fljótfær. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 4. janúar 2026 kl. 19:36 (UTC)
== Hindrun ==
Sæll, ég ætlaði að laga prentvillu á síðunni Búddismi og fékk skilaboð um að ég væri hindruð af því að ég væri búin að vera að "misnota marga aðganga". Ég leiðrétti af og til prentvillur, alltaf í gegnum sama netaðgang (sl. mánuði hefur það verið háskólanetaðgangur) og hef ekki verið að misnota eitt eða neitt. Ég stofna aldrei notandanafn þegar ég leiðrétti, breyti bara beint, enda eru þetta ekki efnislega breytingar sem ég hef verið að gera heldur snurfus. Bjarki S. er sagður hafa hindrað mig, upphaf og lok hindrunar eru sögð vera 4. feb. 2026 kl. 15:27. Svo er sagt að maður geti haft samband til að ræða hindrunina en þegar ég reyni það er ég líka hindruð, af sömu ástæðu.
Ég þurfti að fara í gegnum annan netaðgang til að geta skrifað hér.
Hvaða rugl er þetta?
--Sab [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 16:22 (UTC)
:Hæ, þetta var ekki hindrun á þér sérstaklega heldur yfir net af tengdum IP-tölum sem ákveðinn notandi hefur verið að misnota. Þetta á bara við óskráða notendur og það má komast hjá þessu með því að stofna notandanafn. Það kemur alveg til greina að endurskoða þetta ef ótengdir notendur eru að lenda í vandræðum. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 17:01 (UTC)
: Gæti verið misskilningur. En...reyndar er notandi sem er bannaður að breyta úr háskólaaðgangi og við höfum lagt mikið kapp á að hann fari ekki framhjá banni. Þá er vissulega leiðinlegt að aðrir lendi líka í banni. En jú, vænlegast er að stofna notendanafn til að fara framhjá þessu.
Ath. {{Ping|Bjarki S}}
--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 16:50 (UTC)
:Já, leiðinlegt að heill háskóli geti ekki skrifað neitt á Wikipediu þó einhver einn þar sé að gera eitthvað misjafnt. Hver notandi háskólanetsins þarf að logga sig inn í gegnum persónulegt háskólanetfang, væri ekki hægt að bera kennsl á notanda út frá því einhvern veginn? Eða út frá tölvunni/tækinu sem maður notar? Mig hryllir við að þurfa að bæta enn einu notandanafninu og leyniorðinu við líf mitt. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 11. febrúar 2026 kl. 17:35 (UTC)
::PS Edit: "... skrifað neitt á Wikipediu" án þess að stofna notandanafn
::átti þetta að vera. --Kv. Sab [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 11. febrúar 2026 kl. 17:49 (UTC)
::Það væri mögulega eitthvað, en það þyrfti sennilega eitthvað samráð frá HÍ til að gera það. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 12. febrúar 2026 kl. 00:32 (UTC)
::: Mér finnst lítil vorkunn í að búa til notendanafn (og nota lykilorð sem þegar er til eða skrá það í nótur) --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 12. febrúar 2026 kl. 00:37 (UTC)
==Eyðsla Síðu==
Sæll Berserkur. Ég skrifa þér vegna eyðingar á síðunni um Lindu Ösp Grétarsdóttur.
Ég tel að eyðingin hafi verið byggð á misskilningi og að efnið hafi verið túlkað sem ómerkilegt eða sem skemmdarverk. Ég vil taka fram að Linda er sagnfræðingur (BA frá Háskóla Íslands) og kennari. Hún er sérfræðingur í munnlegri sagnfræði íslenskra vesturfara og ættarsögu þeirra sem tengjast Chicago á bannárunum, þar á meðal tengslum við Al Capone.
Einnig eru nýstárlegar kennsluaðferðir hennar við Setbergsskóla, þar sem hún notar dæmi úr nútímamenningu (eins og Pedro Pascal og Bad Bunny) til að kenna kynjafræði og samfélagsfræði, mikilvægt framlag til íslenskrar menntasögu og fellur undir sögulega skrásetningu.
Ég fer fram á að síðan verði endurreist eða að mér verði leyft að vinna hana áfram í Sandkassanum mínum til að bæta við ítarlegri heimildum og sýna fram á mikilvægi hennar (notability). Ég er ekki að reyna að fremja skemmdarverk, heldur að skrásetja sögu starfandi sagnfræðings. Takk fyrir.
:Góðan dag, o.k. en þá þyrfti að skrifa betur, vísa í heimildir, sleppa að nefna svona:
''skeint eldriborgurum á elliheimilinu Sólvangi...'' --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 13:55 (UTC)
:Sæll Berserkur. Ég biðst innilegrar afsökunar á þessu orðalagi. Það var alls ekki ætlun mín að sýna vanvirðingu eða fremja skemmdarverk, þetta er bara einfaldlega hvernig hún orðaði það. Ég var að reyna að lýsa fjölbreyttum starfsferli Lindu Aspar og framlagi hennar til heilbrigðis- og umönnunarstarfa á '''Sólvangi''' áður en hún hóf kennslu.
:Ég sé núna að þetta orðaval á ekki heima í alfræðiriti. Ef mér verður leyft að endurbæta greinina í mun ég nota viðeigandi orðalag eins og ‚starfaði við umönnun aldraðra‘ og leggja áherslu á sagnfræðimenntun hennar og kennslufræðilegt framlag.
:Ég vona að þú sjáir í gegnum þetta klaufalega orðalag að mér er alvara með að skrásetja sögu þessa sagnfræðings. Takk fyrir ábendinguna [[Kerfissíða:Framlög/~2026-10872-36|~2026-10872-36]] ([[Notandaspjall:~2026-10872-36|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:01 (UTC)
:: Að starfa við umönnun aldraðra er ekki markvert í sjálfu sér. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:15 (UTC)
:::Ég verð að segja að ég er verulega '''ósáttur''' við hvernig tekið er á þessu máli. Mér finnst skjóta skökku við að einn stjórnandi hafi einhliða vald til að dæma heila ævisögu einskis virði út frá einni setningu um fyrri störf, án þess að líta til fræðilegs bakgrunns manneskjunnar sem '''sagnfræðings'''.
:::Það veldur mér vonbrigðum að þú skuli hreinlega loka á að síðan sé birt aftur, jafnvel eftir að ég bauðst til að gera viðeigandi breytingar á orðalagi. Með því að eyða síðunni alfarið og leyfa ekki endurbætur ertu að koma í veg fyrir skrásetningu á starfandi íslenskum fræðimanni og þeirri nýsköpun sem hún stendur fyrir í kennslu (svo sem kynjafræðilegri greiningu á nútíma dægurmenningu).
:::Ég tel að þessi vinnubrögð hamli uppbyggingu íslensku Wikipedia. Ég fer fram á að fá að sýna fram á mikilvægi (notability) Lindu Aspar með því að vinna greinina í '''sandkassanum''' mínum, þar sem hún fær málefnalega umfjöllun án þess að vera dæmd strax úr leik. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-10872-36|~2026-10872-36]] ([[Notandaspjall:~2026-10872-36|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:50 (UTC)
::::'' dæma heila ævisögu einskis virði út frá einni setningu''
::::Ég gerði það ekki. Las yfir greinina og þótti hún ekki nægilega markverð samt sem áður. Kennarastörf og áhugamál voru helst nefnd. Oft þurfa stjórnendur að taka skjótar ákvarðanir svo greinar og breytingar týnist ekki í flóðinu. Hugsanlega hefði ég átt að gera eyðingartillögu í stað eyðingar. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 15:23 (UTC)
== Beiðni um skýringar varðandi eyðingu greinar um Naldi ==
Halló,
Ég tók eftir því að greinin um Naldi var eytt. Mig langar að biðja vinsamlega um skýringar á ástæðunni, svo ég geti bætt hana í samræmi við reglur Wikipedia.
Listamaðurinn hefur verið fjallað um í nokkrum sjálfstæðum miðlum eins og The Source, AllHipHop, LA Weekly og fleiri miðlum. Markmið mitt er að búa til hlutlausa og vel heimilda grein, ekki til kynningar.
Ef mögulegt er, gætir þú vinsamlega sagt mér hvaða atriði þarf að bæta svo greinin uppfylli kröfur um viðurkennda mikilvægi (notability)?
Takk kærlega fyrir. [[Notandi:Sofiamarinov|Sofiamarinov]] ([[Notandaspjall:Sofiamarinov|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:01 (UTC)
: Hæ, tók eftir að hún er t.d. ekki til á ensku eða albönsku Wiki og dró þá ályktun að síðan væri ekki nógu markverð.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:07 (UTC)
::Halló,
::Takk fyrir svarið.
::Ég skil ábendinguna og vil bæta greinina frekar. Einnig held ég að greinar um Naldi séu í vinnslu á öðrum Wikipediuútgáfum, eins og á ensku, albönsku og frönsku.
::Markmið mitt er að tryggja að greinin uppfylli kröfur Wikipedia með áreiðanlegum og sjálfstæðum heimildum.
::Takk kærlega fyrir hjálpina og leiðbeiningarnar. [[Notandi:Sofiamarinov|Sofiamarinov]] ([[Notandaspjall:Sofiamarinov|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:12 (UTC)
== Flokkar ==
Hæ, sé að þú ert mikið að búa til flokka þannig friendly reminder að tengja þá við Wikidata (Bæta við tungumálatenglum). Hef tekið eftir að það stofnast stundum tveir eins flokkar undir svipuðum nöfnum. [[Notandi:Fyxi|Fyxi]] ([[Notandaspjall:Fyxi|spjall]]) 23. mars 2026 kl. 04:29 (UTC)
: Þakka ábendinguna. Gleymi því oftast. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. mars 2026 kl. 10:36 (UTC)
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. apríl 2026 kl. 18:33 (UTC) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471754 -->
== Breyting á Pedra do Sal ==
Hæ! Ég sá að þú fjarlægðir breytingu mína á greininni um [[Pedra do Sal]]. Má ég spyrja hvort heimildirnar eða textinn hafi verið ófullnægjandi? Ég tók þau láni úr [[:pt:Pedra_do_Sal|viðeigandi grein á portúgölsku]]. Takk fyrirfram! [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 17:06 (UTC)
: Vélþýðing. Þær eru oft ekki góðar. Við stjórnendur getum ekki verið að því að leiðrétta þær. Svo voru innri tenglar á portúgölsku. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:33 (UTC)
::Þekkirðu einhvern sem getur aðstoðað við þessar þýðingar? [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:40 (UTC)
::: Nei, best að sleppa þeim bara. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:56 (UTC)
== Síendurtekin skemdarverk á ,,buxur" ==
afsökun [[Kerfissíða:Framlög/~2026-60805-07|~2026-60805-07]] ([[Notandaspjall:~2026-60805-07|spjall]]) 18. nóvember 2026 kl. 15:57 (UTC)
1k9emqaflywtt2g83xhirp40u5ix6vm
1987619
1987618
2026-11-18T15:58:39Z
~2026-60805-07
122944
/* Síendurtekin skemdarverk á ,,buxur" */ Svar
1987619
wikitext
text/x-wiki
== Gróa ==
Sæll, ég var að byrja síðu um íslensku hljómsveitina Grôa, ég hef aldrei áður gert wikipedia síðu, gætiru mögulega hjálpað mér og bætt við?
það er þegar til wikipedia síða um Gróu á enska wikipedia, [[Kerfissíða:Framlög/153.92.155.84|153.92.155.84]] 26. apríl 2025 kl. 19:52 (UTC)
: Já, athuga þetta við tækifæri. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. apríl 2025 kl. 20:20 (UTC)
::Takk kærlega [[Kerfissíða:Framlög/31.209.156.57|31.209.156.57]] 26. apríl 2025 kl. 20:31 (UTC)
== Eináfjallseyjar ==
Sæll, þetta var ekki tilraunarsíða. [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:30 (UTC)
: Sæll, þetta örnefni er ekki til og er málfræðileg vitleysa. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:36 (UTC)
::Þetta er íslensk þýðing, Yijiangshan er ekki einu sinni íslenskað, bara afritað af ensku og virkar ekki þar sem y og i er saman meðal annars [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:43 (UTC)
::: Þetta er vélræn þýðing, s.s. ekki íslenska. Bara sett í þýðingarvél og virkar ekki. Betra að nota umritun. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:53 (UTC)
== David Woodard ==
About [[David Woodard]]. Please read [[:en:User:Grnrchst/David Woodard report]] again. ''91 articles on the subject.'' is the result of the spamming campaign. Once, there was 335 articles on the subject. Now we are fighting back this autopromotion. Bw [[Notandi:Orland|Orland]] ([[Notandaspjall:Orland|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:10 (UTC)
: I skimmed through it. However I don't have time for it and will await further decision making from other sites.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:16 (UTC)
:: The text in icelandic is a bit incoherent and seems translated, so maybe for that reason.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:21 (UTC)
== Jón Jónsson Strandfjeld ==
Fyrirgefðu ef ég er að trufla, en þú eyddist greininni minni um Jón Jónsson Strandfjeld. Ég skil að ég hef ekki útskýrt af hverju hann er markverður en ég held að hann sé markverður bl.a. af því að hann er aðalpersóna í nokkrum þjóðsögum; ég vildi bæta upplýsingum við greinina núna en nú er henni eydd. Ég er ekki viss ef ég skil [[Wikipedia:Markvert efni]] rétt, en þar stendur: "Ekki eyða greinum um sögulegar persónur af því að þær uppfylla ekki sömu markverðugleikakröfur og nútímafólk.". Er Jón Jónsson Strandfjeld ekki söguleg persóna? Er það hægt að endurheimta greinina? --[[Notandi:Bücherfresser|Bücherfresser]] ([[Notandaspjall:Bücherfresser|spjall]]) 1. nóvember 2025 kl. 19:25 (UTC)
: Þú hefðir strax mátt bæta við að hann sé þjóðsagnapersóna. En allt í lagi, endurvek greinina svo megi bæta hana--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 1. nóvember 2025 kl. 19:38 (UTC)
::Takk fyrir! --[[Notandi:Bücherfresser|Bücherfresser]] ([[Notandaspjall:Bücherfresser|spjall]]) 2. nóvember 2025 kl. 10:28 (UTC)
== [[Giorgio De Simone]] ==
Hi, dearst Berserkur, how are you? Me I'm fine, here it's raining a lot.
Please, can you acces this new page I opened and correct my mistakes? Thanks a lot for your important help and have a nice week end. [[Notandi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Notandaspjall:Rei Momo|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 08:10 (UTC)
: Thanx, but I am not into small talk. This page you created is not a known author in the 21. century as you added and not very known from what I can see. There is not a whole lot in the text in english and italian Wikipedia. The translation to icelandic doesn't need much correction. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 09:21 (UTC)
:: Thnak you for your message, have a nice week end. [[Notandi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Notandaspjall:Rei Momo|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 09:13 (UTC)
== Þilskipaútgerð ==
Því miður varst þú heldur snöggur á þér að leiðrétta greinina Þilskipaútgerð. Eg var einmitt að setja inn tengla og myndir þegar þú breyttir greininni þannig að hreinsanir mínar hurfu, talsverð vinna. Getur þú reddað því? [[Notandi:Masae|Masae]] ([[Notandaspjall:Masae|spjall]]) 4. janúar 2026 kl. 18:25 (UTC)
: Afsakaðu það! Nei, því miður. Ég skal taka þetta til mín og vera ekki svona fljótfær. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 4. janúar 2026 kl. 19:36 (UTC)
== Hindrun ==
Sæll, ég ætlaði að laga prentvillu á síðunni Búddismi og fékk skilaboð um að ég væri hindruð af því að ég væri búin að vera að "misnota marga aðganga". Ég leiðrétti af og til prentvillur, alltaf í gegnum sama netaðgang (sl. mánuði hefur það verið háskólanetaðgangur) og hef ekki verið að misnota eitt eða neitt. Ég stofna aldrei notandanafn þegar ég leiðrétti, breyti bara beint, enda eru þetta ekki efnislega breytingar sem ég hef verið að gera heldur snurfus. Bjarki S. er sagður hafa hindrað mig, upphaf og lok hindrunar eru sögð vera 4. feb. 2026 kl. 15:27. Svo er sagt að maður geti haft samband til að ræða hindrunina en þegar ég reyni það er ég líka hindruð, af sömu ástæðu.
Ég þurfti að fara í gegnum annan netaðgang til að geta skrifað hér.
Hvaða rugl er þetta?
--Sab [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 16:22 (UTC)
:Hæ, þetta var ekki hindrun á þér sérstaklega heldur yfir net af tengdum IP-tölum sem ákveðinn notandi hefur verið að misnota. Þetta á bara við óskráða notendur og það má komast hjá þessu með því að stofna notandanafn. Það kemur alveg til greina að endurskoða þetta ef ótengdir notendur eru að lenda í vandræðum. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 17:01 (UTC)
: Gæti verið misskilningur. En...reyndar er notandi sem er bannaður að breyta úr háskólaaðgangi og við höfum lagt mikið kapp á að hann fari ekki framhjá banni. Þá er vissulega leiðinlegt að aðrir lendi líka í banni. En jú, vænlegast er að stofna notendanafn til að fara framhjá þessu.
Ath. {{Ping|Bjarki S}}
--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 16:50 (UTC)
:Já, leiðinlegt að heill háskóli geti ekki skrifað neitt á Wikipediu þó einhver einn þar sé að gera eitthvað misjafnt. Hver notandi háskólanetsins þarf að logga sig inn í gegnum persónulegt háskólanetfang, væri ekki hægt að bera kennsl á notanda út frá því einhvern veginn? Eða út frá tölvunni/tækinu sem maður notar? Mig hryllir við að þurfa að bæta enn einu notandanafninu og leyniorðinu við líf mitt. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 11. febrúar 2026 kl. 17:35 (UTC)
::PS Edit: "... skrifað neitt á Wikipediu" án þess að stofna notandanafn
::átti þetta að vera. --Kv. Sab [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 11. febrúar 2026 kl. 17:49 (UTC)
::Það væri mögulega eitthvað, en það þyrfti sennilega eitthvað samráð frá HÍ til að gera það. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 12. febrúar 2026 kl. 00:32 (UTC)
::: Mér finnst lítil vorkunn í að búa til notendanafn (og nota lykilorð sem þegar er til eða skrá það í nótur) --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 12. febrúar 2026 kl. 00:37 (UTC)
==Eyðsla Síðu==
Sæll Berserkur. Ég skrifa þér vegna eyðingar á síðunni um Lindu Ösp Grétarsdóttur.
Ég tel að eyðingin hafi verið byggð á misskilningi og að efnið hafi verið túlkað sem ómerkilegt eða sem skemmdarverk. Ég vil taka fram að Linda er sagnfræðingur (BA frá Háskóla Íslands) og kennari. Hún er sérfræðingur í munnlegri sagnfræði íslenskra vesturfara og ættarsögu þeirra sem tengjast Chicago á bannárunum, þar á meðal tengslum við Al Capone.
Einnig eru nýstárlegar kennsluaðferðir hennar við Setbergsskóla, þar sem hún notar dæmi úr nútímamenningu (eins og Pedro Pascal og Bad Bunny) til að kenna kynjafræði og samfélagsfræði, mikilvægt framlag til íslenskrar menntasögu og fellur undir sögulega skrásetningu.
Ég fer fram á að síðan verði endurreist eða að mér verði leyft að vinna hana áfram í Sandkassanum mínum til að bæta við ítarlegri heimildum og sýna fram á mikilvægi hennar (notability). Ég er ekki að reyna að fremja skemmdarverk, heldur að skrásetja sögu starfandi sagnfræðings. Takk fyrir.
:Góðan dag, o.k. en þá þyrfti að skrifa betur, vísa í heimildir, sleppa að nefna svona:
''skeint eldriborgurum á elliheimilinu Sólvangi...'' --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 13:55 (UTC)
:Sæll Berserkur. Ég biðst innilegrar afsökunar á þessu orðalagi. Það var alls ekki ætlun mín að sýna vanvirðingu eða fremja skemmdarverk, þetta er bara einfaldlega hvernig hún orðaði það. Ég var að reyna að lýsa fjölbreyttum starfsferli Lindu Aspar og framlagi hennar til heilbrigðis- og umönnunarstarfa á '''Sólvangi''' áður en hún hóf kennslu.
:Ég sé núna að þetta orðaval á ekki heima í alfræðiriti. Ef mér verður leyft að endurbæta greinina í mun ég nota viðeigandi orðalag eins og ‚starfaði við umönnun aldraðra‘ og leggja áherslu á sagnfræðimenntun hennar og kennslufræðilegt framlag.
:Ég vona að þú sjáir í gegnum þetta klaufalega orðalag að mér er alvara með að skrásetja sögu þessa sagnfræðings. Takk fyrir ábendinguna [[Kerfissíða:Framlög/~2026-10872-36|~2026-10872-36]] ([[Notandaspjall:~2026-10872-36|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:01 (UTC)
:: Að starfa við umönnun aldraðra er ekki markvert í sjálfu sér. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:15 (UTC)
:::Ég verð að segja að ég er verulega '''ósáttur''' við hvernig tekið er á þessu máli. Mér finnst skjóta skökku við að einn stjórnandi hafi einhliða vald til að dæma heila ævisögu einskis virði út frá einni setningu um fyrri störf, án þess að líta til fræðilegs bakgrunns manneskjunnar sem '''sagnfræðings'''.
:::Það veldur mér vonbrigðum að þú skuli hreinlega loka á að síðan sé birt aftur, jafnvel eftir að ég bauðst til að gera viðeigandi breytingar á orðalagi. Með því að eyða síðunni alfarið og leyfa ekki endurbætur ertu að koma í veg fyrir skrásetningu á starfandi íslenskum fræðimanni og þeirri nýsköpun sem hún stendur fyrir í kennslu (svo sem kynjafræðilegri greiningu á nútíma dægurmenningu).
:::Ég tel að þessi vinnubrögð hamli uppbyggingu íslensku Wikipedia. Ég fer fram á að fá að sýna fram á mikilvægi (notability) Lindu Aspar með því að vinna greinina í '''sandkassanum''' mínum, þar sem hún fær málefnalega umfjöllun án þess að vera dæmd strax úr leik. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-10872-36|~2026-10872-36]] ([[Notandaspjall:~2026-10872-36|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:50 (UTC)
::::'' dæma heila ævisögu einskis virði út frá einni setningu''
::::Ég gerði það ekki. Las yfir greinina og þótti hún ekki nægilega markverð samt sem áður. Kennarastörf og áhugamál voru helst nefnd. Oft þurfa stjórnendur að taka skjótar ákvarðanir svo greinar og breytingar týnist ekki í flóðinu. Hugsanlega hefði ég átt að gera eyðingartillögu í stað eyðingar. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 15:23 (UTC)
== Beiðni um skýringar varðandi eyðingu greinar um Naldi ==
Halló,
Ég tók eftir því að greinin um Naldi var eytt. Mig langar að biðja vinsamlega um skýringar á ástæðunni, svo ég geti bætt hana í samræmi við reglur Wikipedia.
Listamaðurinn hefur verið fjallað um í nokkrum sjálfstæðum miðlum eins og The Source, AllHipHop, LA Weekly og fleiri miðlum. Markmið mitt er að búa til hlutlausa og vel heimilda grein, ekki til kynningar.
Ef mögulegt er, gætir þú vinsamlega sagt mér hvaða atriði þarf að bæta svo greinin uppfylli kröfur um viðurkennda mikilvægi (notability)?
Takk kærlega fyrir. [[Notandi:Sofiamarinov|Sofiamarinov]] ([[Notandaspjall:Sofiamarinov|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:01 (UTC)
: Hæ, tók eftir að hún er t.d. ekki til á ensku eða albönsku Wiki og dró þá ályktun að síðan væri ekki nógu markverð.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:07 (UTC)
::Halló,
::Takk fyrir svarið.
::Ég skil ábendinguna og vil bæta greinina frekar. Einnig held ég að greinar um Naldi séu í vinnslu á öðrum Wikipediuútgáfum, eins og á ensku, albönsku og frönsku.
::Markmið mitt er að tryggja að greinin uppfylli kröfur Wikipedia með áreiðanlegum og sjálfstæðum heimildum.
::Takk kærlega fyrir hjálpina og leiðbeiningarnar. [[Notandi:Sofiamarinov|Sofiamarinov]] ([[Notandaspjall:Sofiamarinov|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:12 (UTC)
== Flokkar ==
Hæ, sé að þú ert mikið að búa til flokka þannig friendly reminder að tengja þá við Wikidata (Bæta við tungumálatenglum). Hef tekið eftir að það stofnast stundum tveir eins flokkar undir svipuðum nöfnum. [[Notandi:Fyxi|Fyxi]] ([[Notandaspjall:Fyxi|spjall]]) 23. mars 2026 kl. 04:29 (UTC)
: Þakka ábendinguna. Gleymi því oftast. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. mars 2026 kl. 10:36 (UTC)
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. apríl 2026 kl. 18:33 (UTC) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471754 -->
== Breyting á Pedra do Sal ==
Hæ! Ég sá að þú fjarlægðir breytingu mína á greininni um [[Pedra do Sal]]. Má ég spyrja hvort heimildirnar eða textinn hafi verið ófullnægjandi? Ég tók þau láni úr [[:pt:Pedra_do_Sal|viðeigandi grein á portúgölsku]]. Takk fyrirfram! [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 17:06 (UTC)
: Vélþýðing. Þær eru oft ekki góðar. Við stjórnendur getum ekki verið að því að leiðrétta þær. Svo voru innri tenglar á portúgölsku. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:33 (UTC)
::Þekkirðu einhvern sem getur aðstoðað við þessar þýðingar? [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:40 (UTC)
::: Nei, best að sleppa þeim bara. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:56 (UTC)
== Síendurtekin skemdarverk á ,,buxur" ==
afsökun [[Kerfissíða:Framlög/~2026-60805-07|~2026-60805-07]] ([[Notandaspjall:~2026-60805-07|spjall]]) 18. nóvember 2026 kl. 15:57 (UTC)
:<nowiki>https://is.wikipedia.org/wiki/Notandaspjall:Berserkur#c-~2026-60805-07-20261118155700-Síendurtekin_skemdarverk_á_,,buxur</nowiki>" [[Kerfissíða:Framlög/~2026-60805-07|~2026-60805-07]] ([[Notandaspjall:~2026-60805-07|spjall]]) 18. nóvember 2026 kl. 15:58 (UTC)
7slw0xmvucufobcgrx3b4ui83ieywz8
1987620
1987619
2026-11-18T16:02:28Z
~2026-60805-07
122944
/* Síendurtekin skemdarverk á ,,buxur" */
1987620
wikitext
text/x-wiki
== Gróa ==
Sæll, ég var að byrja síðu um íslensku hljómsveitina Grôa, ég hef aldrei áður gert wikipedia síðu, gætiru mögulega hjálpað mér og bætt við?
það er þegar til wikipedia síða um Gróu á enska wikipedia, [[Kerfissíða:Framlög/153.92.155.84|153.92.155.84]] 26. apríl 2025 kl. 19:52 (UTC)
: Já, athuga þetta við tækifæri. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. apríl 2025 kl. 20:20 (UTC)
::Takk kærlega [[Kerfissíða:Framlög/31.209.156.57|31.209.156.57]] 26. apríl 2025 kl. 20:31 (UTC)
== Eináfjallseyjar ==
Sæll, þetta var ekki tilraunarsíða. [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:30 (UTC)
: Sæll, þetta örnefni er ekki til og er málfræðileg vitleysa. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:36 (UTC)
::Þetta er íslensk þýðing, Yijiangshan er ekki einu sinni íslenskað, bara afritað af ensku og virkar ekki þar sem y og i er saman meðal annars [[Notandi:JetLowly|JetLowly]] ([[Notandaspjall:JetLowly|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:43 (UTC)
::: Þetta er vélræn þýðing, s.s. ekki íslenska. Bara sett í þýðingarvél og virkar ekki. Betra að nota umritun. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. maí 2025 kl. 21:53 (UTC)
== David Woodard ==
About [[David Woodard]]. Please read [[:en:User:Grnrchst/David Woodard report]] again. ''91 articles on the subject.'' is the result of the spamming campaign. Once, there was 335 articles on the subject. Now we are fighting back this autopromotion. Bw [[Notandi:Orland|Orland]] ([[Notandaspjall:Orland|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:10 (UTC)
: I skimmed through it. However I don't have time for it and will await further decision making from other sites.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:16 (UTC)
:: The text in icelandic is a bit incoherent and seems translated, so maybe for that reason.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 2. júlí 2025 kl. 18:21 (UTC)
== Jón Jónsson Strandfjeld ==
Fyrirgefðu ef ég er að trufla, en þú eyddist greininni minni um Jón Jónsson Strandfjeld. Ég skil að ég hef ekki útskýrt af hverju hann er markverður en ég held að hann sé markverður bl.a. af því að hann er aðalpersóna í nokkrum þjóðsögum; ég vildi bæta upplýsingum við greinina núna en nú er henni eydd. Ég er ekki viss ef ég skil [[Wikipedia:Markvert efni]] rétt, en þar stendur: "Ekki eyða greinum um sögulegar persónur af því að þær uppfylla ekki sömu markverðugleikakröfur og nútímafólk.". Er Jón Jónsson Strandfjeld ekki söguleg persóna? Er það hægt að endurheimta greinina? --[[Notandi:Bücherfresser|Bücherfresser]] ([[Notandaspjall:Bücherfresser|spjall]]) 1. nóvember 2025 kl. 19:25 (UTC)
: Þú hefðir strax mátt bæta við að hann sé þjóðsagnapersóna. En allt í lagi, endurvek greinina svo megi bæta hana--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 1. nóvember 2025 kl. 19:38 (UTC)
::Takk fyrir! --[[Notandi:Bücherfresser|Bücherfresser]] ([[Notandaspjall:Bücherfresser|spjall]]) 2. nóvember 2025 kl. 10:28 (UTC)
== [[Giorgio De Simone]] ==
Hi, dearst Berserkur, how are you? Me I'm fine, here it's raining a lot.
Please, can you acces this new page I opened and correct my mistakes? Thanks a lot for your important help and have a nice week end. [[Notandi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Notandaspjall:Rei Momo|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 08:10 (UTC)
: Thanx, but I am not into small talk. This page you created is not a known author in the 21. century as you added and not very known from what I can see. There is not a whole lot in the text in english and italian Wikipedia. The translation to icelandic doesn't need much correction. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 09:21 (UTC)
:: Thnak you for your message, have a nice week end. [[Notandi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Notandaspjall:Rei Momo|spjall]]) 5. desember 2025 kl. 09:13 (UTC)
== Þilskipaútgerð ==
Því miður varst þú heldur snöggur á þér að leiðrétta greinina Þilskipaútgerð. Eg var einmitt að setja inn tengla og myndir þegar þú breyttir greininni þannig að hreinsanir mínar hurfu, talsverð vinna. Getur þú reddað því? [[Notandi:Masae|Masae]] ([[Notandaspjall:Masae|spjall]]) 4. janúar 2026 kl. 18:25 (UTC)
: Afsakaðu það! Nei, því miður. Ég skal taka þetta til mín og vera ekki svona fljótfær. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 4. janúar 2026 kl. 19:36 (UTC)
== Hindrun ==
Sæll, ég ætlaði að laga prentvillu á síðunni Búddismi og fékk skilaboð um að ég væri hindruð af því að ég væri búin að vera að "misnota marga aðganga". Ég leiðrétti af og til prentvillur, alltaf í gegnum sama netaðgang (sl. mánuði hefur það verið háskólanetaðgangur) og hef ekki verið að misnota eitt eða neitt. Ég stofna aldrei notandanafn þegar ég leiðrétti, breyti bara beint, enda eru þetta ekki efnislega breytingar sem ég hef verið að gera heldur snurfus. Bjarki S. er sagður hafa hindrað mig, upphaf og lok hindrunar eru sögð vera 4. feb. 2026 kl. 15:27. Svo er sagt að maður geti haft samband til að ræða hindrunina en þegar ég reyni það er ég líka hindruð, af sömu ástæðu.
Ég þurfti að fara í gegnum annan netaðgang til að geta skrifað hér.
Hvaða rugl er þetta?
--Sab [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 16:22 (UTC)
:Hæ, þetta var ekki hindrun á þér sérstaklega heldur yfir net af tengdum IP-tölum sem ákveðinn notandi hefur verið að misnota. Þetta á bara við óskráða notendur og það má komast hjá þessu með því að stofna notandanafn. Það kemur alveg til greina að endurskoða þetta ef ótengdir notendur eru að lenda í vandræðum. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 17:01 (UTC)
: Gæti verið misskilningur. En...reyndar er notandi sem er bannaður að breyta úr háskólaaðgangi og við höfum lagt mikið kapp á að hann fari ekki framhjá banni. Þá er vissulega leiðinlegt að aðrir lendi líka í banni. En jú, vænlegast er að stofna notendanafn til að fara framhjá þessu.
Ath. {{Ping|Bjarki S}}
--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 16:50 (UTC)
:Já, leiðinlegt að heill háskóli geti ekki skrifað neitt á Wikipediu þó einhver einn þar sé að gera eitthvað misjafnt. Hver notandi háskólanetsins þarf að logga sig inn í gegnum persónulegt háskólanetfang, væri ekki hægt að bera kennsl á notanda út frá því einhvern veginn? Eða út frá tölvunni/tækinu sem maður notar? Mig hryllir við að þurfa að bæta enn einu notandanafninu og leyniorðinu við líf mitt. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 11. febrúar 2026 kl. 17:35 (UTC)
::PS Edit: "... skrifað neitt á Wikipediu" án þess að stofna notandanafn
::átti þetta að vera. --Kv. Sab [[Kerfissíða:Framlög/~2026-91189-3|~2026-91189-3]] ([[Notandaspjall:~2026-91189-3|spjall]]) 11. febrúar 2026 kl. 17:49 (UTC)
::Það væri mögulega eitthvað, en það þyrfti sennilega eitthvað samráð frá HÍ til að gera það. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 12. febrúar 2026 kl. 00:32 (UTC)
::: Mér finnst lítil vorkunn í að búa til notendanafn (og nota lykilorð sem þegar er til eða skrá það í nótur) --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 12. febrúar 2026 kl. 00:37 (UTC)
==Eyðsla Síðu==
Sæll Berserkur. Ég skrifa þér vegna eyðingar á síðunni um Lindu Ösp Grétarsdóttur.
Ég tel að eyðingin hafi verið byggð á misskilningi og að efnið hafi verið túlkað sem ómerkilegt eða sem skemmdarverk. Ég vil taka fram að Linda er sagnfræðingur (BA frá Háskóla Íslands) og kennari. Hún er sérfræðingur í munnlegri sagnfræði íslenskra vesturfara og ættarsögu þeirra sem tengjast Chicago á bannárunum, þar á meðal tengslum við Al Capone.
Einnig eru nýstárlegar kennsluaðferðir hennar við Setbergsskóla, þar sem hún notar dæmi úr nútímamenningu (eins og Pedro Pascal og Bad Bunny) til að kenna kynjafræði og samfélagsfræði, mikilvægt framlag til íslenskrar menntasögu og fellur undir sögulega skrásetningu.
Ég fer fram á að síðan verði endurreist eða að mér verði leyft að vinna hana áfram í Sandkassanum mínum til að bæta við ítarlegri heimildum og sýna fram á mikilvægi hennar (notability). Ég er ekki að reyna að fremja skemmdarverk, heldur að skrásetja sögu starfandi sagnfræðings. Takk fyrir.
:Góðan dag, o.k. en þá þyrfti að skrifa betur, vísa í heimildir, sleppa að nefna svona:
''skeint eldriborgurum á elliheimilinu Sólvangi...'' --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 13:55 (UTC)
:Sæll Berserkur. Ég biðst innilegrar afsökunar á þessu orðalagi. Það var alls ekki ætlun mín að sýna vanvirðingu eða fremja skemmdarverk, þetta er bara einfaldlega hvernig hún orðaði það. Ég var að reyna að lýsa fjölbreyttum starfsferli Lindu Aspar og framlagi hennar til heilbrigðis- og umönnunarstarfa á '''Sólvangi''' áður en hún hóf kennslu.
:Ég sé núna að þetta orðaval á ekki heima í alfræðiriti. Ef mér verður leyft að endurbæta greinina í mun ég nota viðeigandi orðalag eins og ‚starfaði við umönnun aldraðra‘ og leggja áherslu á sagnfræðimenntun hennar og kennslufræðilegt framlag.
:Ég vona að þú sjáir í gegnum þetta klaufalega orðalag að mér er alvara með að skrásetja sögu þessa sagnfræðings. Takk fyrir ábendinguna [[Kerfissíða:Framlög/~2026-10872-36|~2026-10872-36]] ([[Notandaspjall:~2026-10872-36|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:01 (UTC)
:: Að starfa við umönnun aldraðra er ekki markvert í sjálfu sér. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:15 (UTC)
:::Ég verð að segja að ég er verulega '''ósáttur''' við hvernig tekið er á þessu máli. Mér finnst skjóta skökku við að einn stjórnandi hafi einhliða vald til að dæma heila ævisögu einskis virði út frá einni setningu um fyrri störf, án þess að líta til fræðilegs bakgrunns manneskjunnar sem '''sagnfræðings'''.
:::Það veldur mér vonbrigðum að þú skuli hreinlega loka á að síðan sé birt aftur, jafnvel eftir að ég bauðst til að gera viðeigandi breytingar á orðalagi. Með því að eyða síðunni alfarið og leyfa ekki endurbætur ertu að koma í veg fyrir skrásetningu á starfandi íslenskum fræðimanni og þeirri nýsköpun sem hún stendur fyrir í kennslu (svo sem kynjafræðilegri greiningu á nútíma dægurmenningu).
:::Ég tel að þessi vinnubrögð hamli uppbyggingu íslensku Wikipedia. Ég fer fram á að fá að sýna fram á mikilvægi (notability) Lindu Aspar með því að vinna greinina í '''sandkassanum''' mínum, þar sem hún fær málefnalega umfjöllun án þess að vera dæmd strax úr leik. [[Kerfissíða:Framlög/~2026-10872-36|~2026-10872-36]] ([[Notandaspjall:~2026-10872-36|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 14:50 (UTC)
::::'' dæma heila ævisögu einskis virði út frá einni setningu''
::::Ég gerði það ekki. Las yfir greinina og þótti hún ekki nægilega markverð samt sem áður. Kennarastörf og áhugamál voru helst nefnd. Oft þurfa stjórnendur að taka skjótar ákvarðanir svo greinar og breytingar týnist ekki í flóðinu. Hugsanlega hefði ég átt að gera eyðingartillögu í stað eyðingar. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 18. febrúar 2026 kl. 15:23 (UTC)
== Beiðni um skýringar varðandi eyðingu greinar um Naldi ==
Halló,
Ég tók eftir því að greinin um Naldi var eytt. Mig langar að biðja vinsamlega um skýringar á ástæðunni, svo ég geti bætt hana í samræmi við reglur Wikipedia.
Listamaðurinn hefur verið fjallað um í nokkrum sjálfstæðum miðlum eins og The Source, AllHipHop, LA Weekly og fleiri miðlum. Markmið mitt er að búa til hlutlausa og vel heimilda grein, ekki til kynningar.
Ef mögulegt er, gætir þú vinsamlega sagt mér hvaða atriði þarf að bæta svo greinin uppfylli kröfur um viðurkennda mikilvægi (notability)?
Takk kærlega fyrir. [[Notandi:Sofiamarinov|Sofiamarinov]] ([[Notandaspjall:Sofiamarinov|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:01 (UTC)
: Hæ, tók eftir að hún er t.d. ekki til á ensku eða albönsku Wiki og dró þá ályktun að síðan væri ekki nógu markverð.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:07 (UTC)
::Halló,
::Takk fyrir svarið.
::Ég skil ábendinguna og vil bæta greinina frekar. Einnig held ég að greinar um Naldi séu í vinnslu á öðrum Wikipediuútgáfum, eins og á ensku, albönsku og frönsku.
::Markmið mitt er að tryggja að greinin uppfylli kröfur Wikipedia með áreiðanlegum og sjálfstæðum heimildum.
::Takk kærlega fyrir hjálpina og leiðbeiningarnar. [[Notandi:Sofiamarinov|Sofiamarinov]] ([[Notandaspjall:Sofiamarinov|spjall]]) 22. mars 2026 kl. 17:12 (UTC)
== Flokkar ==
Hæ, sé að þú ert mikið að búa til flokka þannig friendly reminder að tengja þá við Wikidata (Bæta við tungumálatenglum). Hef tekið eftir að það stofnast stundum tveir eins flokkar undir svipuðum nöfnum. [[Notandi:Fyxi|Fyxi]] ([[Notandaspjall:Fyxi|spjall]]) 23. mars 2026 kl. 04:29 (UTC)
: Þakka ábendinguna. Gleymi því oftast. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. mars 2026 kl. 10:36 (UTC)
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. apríl 2026 kl. 18:33 (UTC) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471754 -->
== Breyting á Pedra do Sal ==
Hæ! Ég sá að þú fjarlægðir breytingu mína á greininni um [[Pedra do Sal]]. Má ég spyrja hvort heimildirnar eða textinn hafi verið ófullnægjandi? Ég tók þau láni úr [[:pt:Pedra_do_Sal|viðeigandi grein á portúgölsku]]. Takk fyrirfram! [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 17:06 (UTC)
: Vélþýðing. Þær eru oft ekki góðar. Við stjórnendur getum ekki verið að því að leiðrétta þær. Svo voru innri tenglar á portúgölsku. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:33 (UTC)
::Þekkirðu einhvern sem getur aðstoðað við þessar þýðingar? [[Notandi:Kippur|Kippur]] ([[Notandaspjall:Kippur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:40 (UTC)
::: Nei, best að sleppa þeim bara. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 23. september 2026 kl. 18:56 (UTC)
== Síendurtekin skemdarverk á ,,buxur" ==
afsökun, kann ekki á þetta
Heill og Sæll Berserkur Ég veit ekki hvernig ég ætti að nálgast þig á annan máta, afsakið.
Mig langar að biðjast innilegar afsökunar fyrir skemmdarverkin í dag. Í gær tók ég eftir ,,buxur í þriðja ríkis Hitlers" undirkaflanum í buxum og póstaði Jarmi um það á r/klakinn. Færslan hefur líklegast dregið athygli að Greininni og Tröllin bitu á agnið.
Ég held því best sé að halda greininni áfram læstri í nokkra daga í það minnsta
[[Kerfissíða:Framlög/~2026-60805-07|~2026-60805-07]] ([[Notandaspjall:~2026-60805-07|spjall]]) 18. nóvember 2026 kl. 15:57 (UTC)
:<nowiki>https://is.wikipedia.org/wiki/Notandaspjall:Berserkur#c-~2026-60805-07-20261118155700-Síendurtekin_skemdarverk_á_,,buxur</nowiki>" [[Kerfissíða:Framlög/~2026-60805-07|~2026-60805-07]] ([[Notandaspjall:~2026-60805-07|spjall]]) 18. nóvember 2026 kl. 15:58 (UTC)
stxz38a8kbj6eaygpyrwv9g1jix7325
Bernie Sanders
0
132167
1987604
1913354
2026-11-18T12:30:42Z
TKSnaevarr
53243
1987604
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálamaður
| nafn = Bernie Sanders
| mynd = Bernie Sanders 2023.jpg|thumb|Bernie Sanders
| myndatexti1 = Sanders árið 2023.
| titill = [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Vermont]]
| stjórnartíð_start = [[3. janúar]] [[2007]]
| stjórnartíð_end =
| forveri = [[Jim Jeffords]]
| titill2 = [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|Fulltrúadeildarþingmaður]] fyrir [[Vermont]]
| stjórnartíð_start2 = [[3. janúar]] [[1991]]
| stjórnartíð_end2 = [[3. janúar]] [[2007]]
| forveri2 = [[Peter Plympton Smith]]
| eftirmaður2 = [[Peter Welch]]
| fæðingarnafn = Bernard Sanders
| fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1941|9|8}}
| fæðingarstaður = [[New York City]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| maki = {{gifting|Deborah Shiling|1964|1966|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Jane O'Meara|1988}}
| stjórnmálaflokkur = Óflokksbundinn<br>[[Demókrataflokkurinn]] (2015–2016; 2019–2020)
| háskóli = [[Chicago-háskóli]]
| dauðadagur =
| dauðastaður =
| orsök_dauða =
| starf =
| heimasíða = [http://sanders.senate.gov/ Opinber heimasíða]
| niðurmál =
| hæð =
| þyngd =
| undirskrift = Bernie Sanders signature.svg
}}
'''Bernard „Bernie“ Sanders''' (fæddur [[8. september]] [[1941]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] stjórnmálamaður sem að er annar tveggja fulltrúa [[Vermont]] í [[öldungadeild Bandaríkjaþings]].<ref name="landslide">{{cite web|url=http://www.thenation.com/article/170922/how-does-bernie-sanders-do-it|title=How Does Bernie Sanders Do It?|publisher=The Nation.com|accessdate=July 1, 2015|date=October 30, 2012|author=John Nichols}}</ref> Hann er óháður stjórnmálaflokkum en hefur jafnan kosið með [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokknum]] og situr í þingflokki þeirra. Sanders er þekktur fyrir skoðanir sínar í garð félagshyggju og [[Sósíalismi|sósíalískar]] hugmyndir.
Sanders gaf kost á sér í forvali Demókrata fyrir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2016|forsetakosningarnar 2016]] en laut í lægra haldi fyrir [[Hillary Clinton]]. Hann hlaut 43.1% á meðan Clinton hlaut 55.2% atkvæða. Sanders gaf kost á sér á nýjan leik í forvali Demókrataflokksins fyrir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningarnar árið 2020]]. Sanders vann sigur í fyrstu þremur ríkjunum þar sem forvalið var haldið en tapaði síðan þremur ríkjum gegn [[Joe Biden]] um miðjan mars. Sanders kom kosningabaráttu sinni ekki aftur á réttan kjöl og tilkynnti þann [[8. apríl]] [[2020]] að hann hygðist hætta við framboð sitt.<ref>{{Vefheimild|titill=Bernie Sanders hættir framboði sínu|url=https://www.visir.is/g/2020141752d/bernie-sanders-haettir-frambodi-sinu|útgefandi=''Vísir''|ár=2020|mánuður=8. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Hann lenti aftur í öðru sæti með 26.2% á meðan Biden hlaut 51.7%.
Sanders var fulltrúardeildarþingmaður fyrir [[Vermont]] frá [[1991]] til [[2007]] sem óháður þingmaður. Í öldungadardeildarkosningunum í Vermont árið [[2006]] bauð hann sig fram sem óháður og vann með 65.4% atkvæða. Hann bauð sig aftur í fram í kosningunum árið [[2012]] og hlaut 71% atkvæða.<ref>{{Citation|title=2012 United States Senate election in Vermont|date=2024-08-14|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2012_United_States_Senate_election_in_Vermont|work=Wikipedia|language=en|access-date=2024-08-14}}</ref> Hann bauð sig aftur fram í þriðja kjörtímabil sitt sem öldungardeildarþingmaður árið [[2018]] og hlaut 67.4% atkvæða. Í [[maí]] [[2024]] tilkynnti hann að hann myndi bjóða sig fram á ný í öldungardeildarkosningunum í Vermont sem að fóru fram í [[nóvember]] [[2024]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242566750d/atta-tiu-og-tveggja-ara-bernie-vill-sex-ar-i-vid-bot|title=Áttatíu og tveggja ára Bernie vill sex ár í viðbót - Vísir|last=Ólason|first=Samúel Karl|date=2024-06-05|website=visir.is|language=is|access-date=2024-08-14}}</ref> Þar vann hann sitt fjórða kjörtímabil með 63.3% atkvæða.
== Tenglar ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Sanders, Bernie}}
[[Flokkur:Bandarískir fulltrúadeildarþingmenn]]
[[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn|Sanders, Bernie]]
[[Flokkur:Demókratar]]
[[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2016]]
[[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2020]]
{{fe|1941|Sanders, Bernie}}
rn437c94gxi4g98ezxid44nzdwrufmq
Luis Alberto Spinetta
0
135845
1987650
1877964
2026-11-19T04:07:57Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987650
wikitext
text/x-wiki
[[Mynd:Spinetta, 1969.jpg|thumb|right|Spinetta, 1969.]]
'''Luis Alberto „El Flaco“ Spinetta''' (23. janúar 1950 – 8 febrúar 2012), betur þekktur sem ''El Flaco'' (sá horaði) var argentínskur söngvari, gítarleikari, tónskáld og skáld. Hann er einn af áhrifamestu rokktónlistarmönnum Suður-Ameríku og ásamt Charly Garcia föður argentínska rokksins. Hann fæddist í [[Búenos Aíres|Buenos Aires]]. Hann stofnaði fjölda rokksveita, þar á meðal Almendra, Pescado Rabioso, Invisible, Spinetta Jade og Spinetta y los Socios del Desierto.
Textar Spinetta bera merki um áhrif margra höfunda, skálda og listamanna, svo sem [[Arthur Rimbaud]], [[Vincent van Gogh]], Carlos Castaneda og Antonin Artaud, en af þeim síðastnefnda dregur plata hans ''Artaud'' nafn sitt.<ref>[http://www.terra.com/musica/gustavo-cerati/influencias.html ''Influencias''] (Spanish)</ref>
Þann 23. desember 2011 kom fram opinberlega að Spinetta hefði greinst með [[lungnakrabbamein]].<ref>[http://www.pagina12.com.ar/diario/ultimas/20-184074-2011-12-23.html ''La carta del Flaco''](Spanish){{es}}</ref> Hann dó 8. febrúar, 2012, á heimili sínu í Argentínu, 62 ára að aldri.<ref>[http://www.pagina12.com.ar/diario/ultimas/20-187198-2012-02-08.html ''Murió Luis Alberto Spinetta''] (Spanish){{es}}</ref> Ösku hans var dreift um vötn Rio de la Plata, samkvæmt hans hinstu ósk.<ref>[http://www.pagina12.com.ar/diario/pirulo/30-187709-2012-02-16.html PAZ](Spanish){{es}}</ref>
== Plötur ==
=== Sóló ===
* ''Spinettalandia y sus Amigos - La Fyrir de la Estrella'' (1971)
* ''Artaud'' (1973, út eins og plötu af Pescado Rabioso)
* ''18 del Sol'' (1977)
* Only Love Can Sustain(1979)
* ''Kamikaze'' (1982)
* ''Mondo Di Cromo'' (1982)
* ''Privé'' (1986)
* ''La La La'' (1986, með Fito Páez)
* ''Téster de Violencia'' (1988)
* ''Don Lucero'' (1989)
* ''Exactas'' (1990, lifandi)
* ''Pelusón of Milk'' (1991)
* ''Fuego Gris''(1993, tónlistina)
* ''Estrelicia '' (1997, MTV Unplugged)
* ''San Cristóforo: Un sauna de lava eléctrico'' (1998, Lifandi)
* ''Elija y Gane'' (1999, mesta skot)
* ''Silver Sorgo'' (2001)
* ''Spinetta Obras'' (2002)
* ''Para los Árboles'' (2003)
* ''Camalotus'' (2004)
* ''Pan'' (2005)
* ''Un mañana'' (2008)
* ''Spinetta y las Bandas Eternas'' (2010, Lifandi)
* ''Los Amigo'' (2015)
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Ytri tengla ==
* [[File:Commons-logo.svg|alt=|16x16dp]]{{Commons-inline}}
* [http://www.laspinetta.com.ar/ Opinber Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040925002438/http://www.laspinetta.com.ar/ |date=2004-09-25 }} (Spænsku)
* [https://web.archive.org/web/20080906162445/http://www2.rock.com.ar/bios/0/73.shtml Ævisaga á Rock.com.ar] (spænsku)
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1950|Spinetta]]
[[Flokkur:Fólk dáið árið 2012|Spinetta]]
[[Flokkur:Argentínskir tónlistarmenn|Spinetta]]
nezuv1f8j445br91m9f2k4l1ydaxe8s
Pelangia mbutaensis
0
149574
1987653
1796962
2026-11-19T05:35:10Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987653
wikitext
text/x-wiki
{{skáletrað}}
{{Taxobox
| colour = pink
| status =
| status_system = iucn3.1
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Dýr]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordate'')
| classis = [[Geisluggar]] (''Actinopterygii'')
| ordo = [[Atheriniformes]]
| subordo = [[Melanotaenioidei]]
| familia = [[Regnbogafiskar]] (''Melanotaeniidae'')
| genus = ''Pelangia''
| genus_authority = [[Gerald R. Allen|G. R. Allen]], 1998
| species = '''''P. mbutaensis'''''
| binomial = ''Pelangia mbutaensis''
| binomial_authority = [[Gerald R. Allen|G. R. Allen]], 1998
}}
'''''Pelangia mbutaensis'''''<ref name = "col480100">Eschmeyer, W.N. (ed.) (2004) Catalog of fishes. Updated database version of January 2004., Catalog databases as made available to FishBase in January 2004.</ref> er tegund af [[Regnbogafiskur|regnbogafiskum]] [[einlend]] í [[Vestur-Nýja-Gínea|Vestur-Nýju-Gíneu]] í [[Indónesía|Indónesíu]]. Hún er eina þekkta tegund ættkvíslarinnar.<ref name = "COL">{{vefheimild|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/pelangia+mbutaensis/match/1|titill= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|sótt= 24 september 2012 |höfundar= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.)|dags= 2011|verk= |útgefandi=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>
==Tilvísanir==
* Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2012). [https://web.archive.org/web/20250929065621/https://www.fishbase.de/summary/Pelangia-mbutaensis.html "Pelangia mbutaensis"] in FishBase.
{{Reflist}}
{{Commons|Pelangia}}
{{Wikilífverur|Pelangia}}
{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Skrautfiskar]]
[[Flokkur:Regnbogafiskar]]
ghw20m9vc26mytobns7uivz0i7b8dnb
Fortuna Düsseldorf
0
158890
1987642
1901090
2026-11-18T23:27:12Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987642
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnulið
| Fullt nafn = Düsseldorfer Turn- und SportvereinFortuna 1895 e.V.
| Mynd =
| Gælunafn = ''Flingeraner, Fortunen, Rheinlände''
| Stytt nafn =
| Stofnað = 5.maí 1895
| Leikvöllur = [[Merkur Spiel-Arena]], [[Düsseldorf]]
| Stærð = 54.600
| Stjórnarformaður = {{DEU}} [[Thomas Röttgermann]]
| Knattspyrnustjóri = {{DEU}}
| Deild = [[2.Bundesliga]]
| Tímabil = 2023/24
| Staðsetning = 3. sæti
| pattern_la1 = _whiteborder
| pattern_b1 = _fortuna2021h
| pattern_ra1 = _whiteborder
| pattern_sh1 = _fortuna2021h
| pattern_so1 = _fortuna2021h
| leftarm1 = FF0000
| body1 = FF0000
| rightarm1 = FF0000
| shorts1 = FF0000
| socks1 = FF0000
| pattern_la2 = _fortuna2021A
| pattern_b2 = _fortuna2021A
| pattern_ra2 = _fortuna2021A
| pattern_sh2 = _fortuna2021A
| pattern_so2 = _redtop
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 = _fortuna2021t
| pattern_b3 = _fortuna2021t
| pattern_ra3 = _fortuna2021t
| pattern_sh3 =
| pattern_so3 =
| leftarm3 = 000000
| body3 = 000000
| rightarm3 = 000000
| shorts3 = 000000
| socks3 = 000000
}}
'''Fortuna Düsseldorf''' er [[Þýskaland|þýskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] staðsett í [[Düsseldorf]].
Liðið varð meistari 1933 og bikarmeistari 1979 og 1980.
[[Atli Eðvaldsson]] og [[Pétur Ormslev]] spiluðu með félaginu. Nú spila [[Ísak Bergmann Jóhannesson]] og [[Valgeir Lunddal]] með liðinu.
== Tengill ==
* [https://web.archive.org/web/20200812155048/https://www.f95.de/home/ Heimasíða félagsins]
[[Flokkur:Þýsk knattspyrnufélög]]
[[Flokkur:Düsseldorf]]
[[Flokkur:stofnað 1895]]
6iio2qn26h6k50v1ep5637n8zh006op
Toni Kroos
0
159768
1987659
1914300
2026-11-19T08:16:57Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987659
wikitext
text/x-wiki
{{Knattspyrnumaður
|nafn= Toni Kroos
| mynd = Liver-RM (6).jpg
|fullt nafn= Toni Kroos
|fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1990|1|4|}}
|fæðingarbær= [[Greifswald]]
|fæðingarland= [[Austur-Þýskaland]]
|hæð= 1,83 m
|staða= Miðjumaður
|núverandi lið=
|númer= 8
|ár í yngri flokkum= 1997-2002<br />2002-2006<br />2006-2007
|yngriflokkalið= Greifswalder SC<br />[[F.C. Hansa Rostock|Hansa Rostock]]<br />[[FC Bayern München|Bayern München]]<br />
|ár1=2007–2014
|ár2=2009-2010
|ár3=2014-2024
|lið1=[[FC Bayern München|Bayern München]]
|lið2=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]](''Lán'')
|lið3=[[Real Madrid]]
|leikir (mörk)1=130 (13)
|leikir (mörk)2=43 (10)
|leikir (mörk)3=492 (49)
|landsliðsár= 2010-2024
|landslið= [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|landsliðsleikir (mörk)= 113 (17)
}}
'''Toni Kroos''' (fæddur 4. janúar 1990 í [[Greifswald]] sem þá var hluti af [[Austur-Þýskaland|Austur-Þýskalandi]]) er [[Þýskaland|þýskur]] fyrrum [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilaði lengst af fyrir spænska stórveldið [[Real Madrid]] og [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|þýska landsliðinu]]. Hann var gríðarlega sigursæll leikmaður og vann meðal annars [[HM 2014|HM]] með landsliði og [[Meistaradeild Evrópu]] með [[Bayern München]] og [[Real Madrid]].
Árið 2024, eftir [[EM 2024]], lagði Kroos skóna á hilluna.
Kroos hóf feril sinn hjá öldungafélögum hjá Bayern Munchen þar sem hann byrjaði 17 ára gamall árið 2007. Hann var notaður sparlega fyrir Bayern og hann fór á láni til félaga í Bundesligunni, Bayer Leverkusen, í 18 mánuði, þar sem hann varð lykilmaður. Hann sneri aftur til foreldrafélagsins árið 2010. Með Bayern vann Kroos þrjá Bundesliguna titla (þar af tvo titla í röð), UEFA Champions League, tvo DFB-Pokal titla og var þrisvar valinn í Bundesligalið tímabilsins. Árið 2014 gekk hann til liðs við Real Madrid fyrir 25 milljón evra félagaskipti. Í Madríd vann Kroos tuttugu og einn bikar, þar af fjóra La Liga titla og fimm UEFA meistaradeildarbikar, þar af vann hann þrjá í röð frá 2016 til 2018. Hann var valinn í Meistaradeildarlið tímabilsins hverju sinni. Hann var valinn í FIFA FIFPRO World 11 og UEFA lið ársins þrisvar sinnum hvort, og La Liga lið tímabilsins tvisvar. Hann var útnefndur besti leikstjórnandi IFFHS heims árið 2014 og þýskur knattspyrnumaður ársins 2018 og 2024. Kroos vann Golden Player verðlaunin á 2006 UEFA European U-17 Championship og Golden Ball á 2007 FIFA U-17 World Cup. Hann lék frumraun sína í öldungadeildinni fyrir Þýskaland árið 2010, tvítugur að aldri, og kom við sögu í sjö stórmótum. Með 114 landsleiki fyrir Þýskaland er Kroos einn af tíu efstu leikmönnunum Þýskalands. Kroos hjálpaði Þýskalandi að vinna HM 2014, þar sem hann var fremstur aðstoðarmaður og valinn í stjörnuliðið og draumaliðið. Á EM 2016 var hann valinn í lið mótsins. Árið 2024 hætti Kroos í atvinnumennsku.
== Titlar ==
=== Bayern München ===
* [[Bundesliga|Þýska Úrvalsdeildin]]: 2007/2008, 2012/2013, 2013/2014
* [[Meistaradeild Evrópu]]: 2012/2013
* '''Þýska bikarkeppnin''': 2007/2008, 2012/2013, 2013/2014
* '''Þýski deildabikarinn''': 2010, 2012
* [[Evrópski ofurbikarinn]]: 2013
* '''HM Félagsliða''': 2013
=== Real Madrid ===
* [[La Liga]]: 2016/2017, 2019/2020, 2021/2022, 2023/2024
* [[Meistaradeild Evrópu]] 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2021/2022
* '''Spænski deildabikarinn''' 2017, 2019
* [[Evrópski ofurbikarinn]]: 2014, 2016, 2017
* '''HM félagsliða''': 2014, 2016, 2017, 2018
'''Þýskaland'''
* [[HM 2010]] ('''Brons''')
* [[EM 2012]] ('''Undanúrslit''')
* [[HM 2014]]: 2014 ('''Gull''')
* [[EM 2016]]: 2016 ('''Undanúrslit''')
==Heimildir==
*https://www.toni-kroos.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029114624/https://www.toni-kroos.com/ |date=2019-10-29 }}
*https://web.archive.org/web/20191218174629/https://int.soccerway.com/players/toni-kroos/16383/
*https://www.realmadrid.com/en/football/squad/toni-kroos
{{f|1990}}
{{DEFAULTSORT:Kroos, Toni}}
[[Flokkur:Þýskir knattspyrnumenn]]
4gi64fwgzlmd1sgckbjcr2okiojff6u
Móhumla
0
160943
1987640
1815127
2026-11-18T23:06:43Z
Pszczolinka
122965
/* */
1987640
wikitext
text/x-wiki
{{taxobox
| name = Móhumla
| image = Bombus.jonellus.-.lindsey.jpg
| image_caption = Móhumludruntur
| image_width = 240px
| image2 = Bombus jonellus head.jpg
| image2_width = 240px
| regnum = [[Dýraríkið]] (''Animalia'')
| phylum = [[Liðdýr]] (''Arthropoda'')
| classis = [[Skordýr]] (''Insecta'')
| ordo = [[Hymenoptera]]
| subordo = [[Gaddvespur]] (''Apocrita'')
| superfamilia = [[Apoidea]]
| familia = [[Býflugnaætt]] (''Apidae'')
| genus = [[Bombus]]
| subgenus = Pyrobombus
| species = B. jonellus
| binominal = Bombus jonellus
| authority = ([[William Kirby|Kirby]], 1802)<ref name=itis>{{ITIS |id=714815|taxon=''Bombus jonellus''}}</ref>
}}
'''Móhumla''' ([[fræðiheiti]]: ''Bombus jonellus'') er tegund af [[Humlur|humlum]], útbreidd og algeng um Evrópu og Norður-Asíu, sem og Norður-Ameríku.<ref name="ATH">{{cite web |url=http://zoologie.umh.ac.be/hymenoptera/pagetaxon.asp?tx_id=3046 |title=''Bombus (Pyrobombus) jonellus'' (Kirby, 1802) |author=Pierre Rasmont |accessdate=31 December 2012 |publisher=Université de Mons |archive-date=25 mars 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325002601/http://www.zoologie.umh.ac.be/hymenoptera/pagetaxon.asp?tx_id=3046 |url-status=dead }}</ref>
Hún er smávaxin í samanburði við aðrar humlutegundir, drottningin 16 mm og þernurnar og druntarnir 12 mm. Hún er svört með gulum röndum og hvítum afturenda.<ref name = UK>[https://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/bombus/_key_colour_british/ck_local_n.html#jonellus Bombus jonellus] - Bumble bee ID - Natural History Museum UK</ref>
Hún er gamall íbúi á Íslandi, talin hafa komið með landnámsmönnum.<ref name = "NÍ">[https://www.ni.is/biota/animalia/arthropoda/hexapoda/insecta/hymenoptera/apidae/bombus-jonellus Móhumla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122120249/https://www.ni.is/biota/animalia/arthropoda/hexapoda/insecta/hymenoptera/apidae/bombus-jonellus |date=2021-01-22 }} [[Náttúrufræðistofnun Íslands]]</ref> Hún hefur gengið undir ýmsum nöfnum; hunangsfluga, býfluga, villibýfluga, randafluga. Móhumla er nú notað til aðgreiningar frá öðum humlutegundum sem eru allar nýlegir landnemar hér.<ref name = "NÍ"/>
==Tilvísanir==
{{Reflist}}
{{commonscat|Bombus jonellus}}
{{wikilífverur|Bombus jonellus}}
{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Hunangsflugur]]
[[Flokkur:Skordýr á Íslandi]]
in816zi1voge65jhyyj7dakj3dhtu3c
Hericium
0
166395
1987646
1967676
2026-11-19T01:03:25Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987646
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| color = lightblue
| image = Hericium coralloides - Male Karpaty I.jpg
| image_caption = ''[[Hericium coralloides]]''
| image_width = 250px
| regnum = [[Svepparíki]] (''Fungi'')
| divisio = [[Kólfsveppir]] (''Basidiomycota'')
| classis = ''[[Agaricomycetes]]''
| subclassis = [[Heilkólfungar]] (''[[Agaricomycetidae]]'')
| ordo = [[Broddkóralsbálkur]] (''Hericales'')
| familia = [[Broddkóralsætt]] (''Hericiaceae'')
| genus = ''Hericium''
| genus_authority = [[Christian Hendrik Persoon|Pers.]] (1794)
| type_species = ''[[Hericium coralloides]]''
| type_species_authority = ([[Scop.]]) [[Christian Hendrik Persoon|Pers.]] (1794)
}}
'''Hericium'''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/hericium/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.)|year= 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 september 2012}}</ref> er ættkvísl [[ætisveppur|ætisveppa]] af [[Broddkóralsbálkur|broddkóralsbálki]]<ref>{{Bókaheimild|titill=Sveppabókin|höfundur=Helgi Hallgrímsson|útgefandi=Skrudda|ár=2010|bls=187|Undirtitill=Íslenskir sveppir og sveppafræði|ISBN=978-9979-655-71-8}}</ref>. Flestir þeirra eru taldir mjög góðir matsveppir.<ref>''Paul Stamets - Growing Gourmet and Medicinal Mushrooms'' (1996, {{ISBN|1-58008-175-4}}) bls 387</ref> Í Austurlöndum fjær eru þeir auk þess taldir hafa mikinn lækningamátt.
== Útbreiðsla ==
Hericium eru víða á norðurhveli, en ekki algengir vegna skógnýtingar. Auðvelt er hinsvegar að rækta flesta þeirra.
== Orðsifjar ==
Fræðiheitið "Hericium" þýðir [[broddgöltur]] á latínu.<ref>[http://www.wildmushrooms.ws/c/document_library/get_file?uuid=4b1af98b-1acc-40ed-8bb3-92cc049fbec9&groupId=10128 Spore Print] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009183240/http://www.wildmushrooms.ws/c/document_library/get_file?uuid=4b1af98b-1acc-40ed-8bb3-92cc049fbec9&groupId=10128 |date=2011-10-09 }}, Quarterly Newsletter of the Edmonton Mycological Society</ref>
== Flokkun ==
Hericium eru einna skyldastir hneflum, og er nú jafnvel taldir til þeirra ([[Russulales]]).<ref>{{cite journal |vauthors=Larsson E, Larsson KH |year=2003 |title=Phylogenetic relationships of russuloid basidiomycetes with emphasis on aphyllophoralean taxa |journal=Mycologia |volume=95 |issue=6 |pages=1035–65 |url=http://www.mycologia.org/cgi/content/full/95/6/1037 |pmid=21149013 |doi=10.2307/3761912|jstor=3761912 }}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Miller SL, Larsson E, Larsson KE, Verbeken A, Nuytinck J |year=2006| title=Perspectives in the new Russulales|url=https://archive.org/details/mycologia_november-december-2006_98_6/page/960 | journal=Mycologia |volume=98 | issue=6 |pages=960–70 |doi=10.3852/mycologia.98.6.960 |pmid=17486972}}</ref>
[[File:2012-01-06 Hericium erinaceus (Bull.) Pers 193778.jpg|thumb|hægri|Hericium erinaceus tilbúinn í matseldina ]]
== Tegundir ==
{| class="wikitable"
|-
! Mynd !! Fræðiheiti !! Lýsing !!Útbreiðsla
|-
|[[File:Hericium abietis 109093.jpg|120px]]|| ''[[Hericium abietis]]''|| Finnst á dauðum viði barrtrjáa, sérstaklega [[Þinur|þin]] og [[degli]]. ||Norður-Ameríka
|-
|[[File:Hericium in the Karwendel 3.jpg|120px]]|| ''[[Hericium alpestre]]''|| Evrópsk tegund sem líkist ''H. coralloides'' en var staðfest sem aðskilin tegund 1983. Finnst í fjallendi, vanalega á nýföllnum bolum og stubbum [[Þinur|þintegunda]]. Gró eru 5–6.5 til 4.5–5.5 µm.<ref name="Hallenberg1983" /><ref name="Kiyashko&Zmitrovich2013a">{{cite journal |author1=Kiyashko AA |author2=Zmitrovich IV |title=Hericium alpestre Pers. |journal=Red Book of Karachaevo-Cherkessia |year=2013 |pages=212 |url=https://media.wix.com/ugd/b65817_48f4506390d44a77a30f64e029792f65.pdf}}</ref> || Slóvenía
|-
|[[File:Hericium americanum Ginns 923240.jpg|120px]]|| ''[[Hericium americanum]]'' ||Aðallega á viði lauftrjáa, sjaldan á barrtrjám || Norður-Ameríka
|-
||| ''[[Hericium bharengense]]''<ref name=Das2011>{{cite journal |author1=Das K |author2=Stalpers J |author3=Eberhardt U |title=A new species of ''Hericium'' from Sikkim Himalaya (India) |url=https://archive.org/details/cryptogamie-mycologie_2011_32_3/page/285 |journal=Cryptogamie Mycologie |year=2011 |volume=32 |issue=3 |pages=285–93 |doi=10.7872/crym.v32.iss3.2011.285}}</ref>|| ||Sikkim Himalaja (Indland)
|-
||| ''[[Hericium botryoides]]''|| Hefur fundist á ''[[Quercus myrsinifolia]].'' ||Sapporo,Japan
|-
|[[File:Mushroomtime again^^ This Hericium cirrhatum Syn. Creolophus cirrhatus, GB= Tiered Tooth Fungus, D= Dorniger stachelbart Syn. Dorniger Stachelseitling, F= Créolophe ondulé, NL= Gelobde pruikzwam) grows on the same b - panoramio.jpg|120px]]|| ''[[Hericium cirrhatum]]'' || Sveppaldinið greinist í skeljalaga hettur.<ref name=Pegler2003>{{cite journal |last=Pegler DN. |year= 2003|title=Useful fungi of the world: the monkey head fungus |journal=Mycologist |volume= 17|issue=3 |pages=120–21 |doi=10.1017/S0269915X03003069 |first1=D.N. }}</ref>||suður Englandi
|-
|[[File:Hericium clathroides (Scop.) Pers. (15689953975).jpg|120px]]|| ''[[Hericium clathroides]]''|| ||Evrópa
|-
|[[File:2009-09-25 Hericium coralloides (Scop.) Pers 58068 crop.jpg|120px]]|| ''[[Hericium coralloides]]''||Hefur fundist á beyki (''[[Fagus sylvatica]]'') og þin. [[Gró]] eru 3.5–5 til 3–4 µm.<ref name=Hallenberg1983>{{cite journal |last= Hallenberg N.|year=1983|title=''Hericium coralloides'' and ''H. alpestre'' (Basidiomycetes) in Europe |url= https://archive.org/details/mycotaxon_july-september-1983_18_1/page/181|journal=Mycotaxon |volume=18 |issue=1 |pages=181–89}}</ref>||Útbreiddur í Evrópu
|-
|[[File:Igelstachelbart, Hericium erinaceus.jpg|120px]]|| ''[[Hericium erinaceus]]'' ||Hefur fundist á lifandi eik og beyki.<ref name=Hallenberg1983/> || Norður-Ameríka, Evrópa og Asía
|-
|[[File:Hericium fimbriatum GBIF observation 1927782630 1.jpg|120px]]
|''[[Hericium fimbriatum]]''
|
|Pennsylvania, USA
|-
|
|''[[Hericium fimbrillatum]]''<ref>{{Cite journal |last1=Sugawara |first1=Ryo |last2=Maekawa |first2=Nitaro |last3=Sotome |first3=Kozue |last4=Nakagiri |first4=Akira |last5=Endo |first5=Naoki |date=2022 |title=Systematic revision of Hydnum species in Japan |journal=Mycologia |volume=114 |issue=2 |pages=413–452 |doi=10.1080/00275514.2021.2024407 |issn=1557-2536 |pmid=35394899|s2cid=248050053 }}</ref>
|
|Austur Asía
|-
|[[File:Hericium in the Karwendel 3.jpg|120px]]|| ''[[Hericium flagellum]]''|| Evrópsk tegund, staðfest aðskilin frá ''H. coralloides'' 1983. Finnst í fjallendi, yfirleitt á föllnum bolum og stubbum af (''[[Abies]]'' tegundum). Gró eru 5–6.5 til 4.5–5.5 μm.<ref name="Hallenberg1983" /><ref name="Kiyashko&Zmitrovich2013">{{cite journal |author1=Kiyashko AA |author2=Zmitrovich IV |title=Hericium alpestre Pers. |journal=Red Book of Karachaevo-Cherkessia |year=2013 |page=212 |url=https://media.wix.com/ugd/b65817_48f4506390d44a77a30f64e029792f65.pdf}}</ref> || Slóvenía
|-
|[[File:Hericium novae-zealandiae 204071753.jpg|120px]]|| ''[[Hericium novae-zealandiae]]'' ("Pekepeke-Kiore")|| Finnst á rotnandi viði innfæddra tegunda og hluti af [[rongoā]] jurtalækningum<ref>Chen ZG, Bishop KS, Tanambell H, Buchanan P, [[Siew-Young Quek|Quek SY]]. Assessment of In Vitro Bioactivities of Polysaccharides Isolated from Hericium Novae-Zealandiae. ''Antioxidants (Basel)''. 2019 Jul 8;8(7):211. {{doi|10.3390/antiox8070211}} {{PMID|31288400}}</ref><ref>Chen ZG , Bishop KS , Tanambell H , Buchanan P , Smith C , Quek SY . Characterization of the bioactivities of an ethanol extract and some of its constituents from the New Zealand native mushroom Hericium novae-zealandiae. ''Food Funct''. 2019 Oct 16;10(10):6633-6643. {{doi|10.1039/c9fo01672d}} {{PMID|31555775}}</ref> || Nýja-Sjáland
|-
|
|''[[Hericium ptychogasteroides]]''
| Hefur fundist á dauðum bolum ''[[Quercus mongolica]]'' í Ussurisky náttúruverndarsvæðinu.<ref>{{Cite journal|title=Афиллофоровые грибы (Basidiomycota) заповедника Уссурийский(Приморский край, Дальний Восток России)}|author1=Бухарова, НВ|author2=Змитрович, ИВ|author3=Псурцева, НВ|author4=Кияшко, АА|author5=Волобуев, СВ|url=https://www.biosoil.ru/files/publications/00019856.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330234400/https://www.biosoil.ru/files/publications/00019856.pdf|archive-date=2023-03-30|access-date=2023-03-30|url-status=dead}}</ref>
|Rússlandi
|-
||| ''[[Hericium rajchenbergii]]'' || ||Argentina<ref name="Hallenberg 2013">{{cite journal |author1=Hallenberg N |author2=Nilsson RH |author3=Robledo G |title=Species complexes in ''Hericium'' (Russulales, Agaricomycota) and a new species - ''Hericium rajchenbergii'' - from southern South America |journal=Mycological Progress |year=2012 |volume=12 |issue=2 |pages=413–20 |doi=10.1007/s11557-012-0848-4}}</ref>
|-
||| ''[[Hericium yumthangense]]''<ref name="Das 2013">{{cite journal |author1=Das K |author2=Stalpers JA |author3=Stielow JB |title=Two new species of hydnoid-fungi from India |journal=IMA Fungus |year=2014 |volume=4 |issue=2 |pages=359–69 |doi=10.5598/imafungus.2013.04.02.15|pmid=24563842 |pmc=3905948 }} </ref>|| || Indland: Sikkim
|-
|}
*
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{commonscat|Hericium erinaceus}}
{{Wikilífverur|Hericium erinaceus}}
{{Stubbur|sveppir}}
[[Flokkur:Broddkóralsbálkur]]
[[Flokkur:Ætisveppir]]
b054w0arzisx51fec4l28ox86214j3b
Algalíf
0
166728
1987636
1933905
2026-11-18T22:14:21Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987636
wikitext
text/x-wiki
'''Algalíf''' er íslenskt líftæknifyrirtæki sem stofnað var árið 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.skatturinn.is/fyrirtaekjaskra/leit/kennitala/4908120670|title=Algalíf Iceland ehf. (4908120670)|website=Skatturinn - skattar og gjöld|language=is|access-date=2022-02-08}}</ref> Það framleiðir náttúrulegt [[astaxanthín]] úr [[þörungar|örþörungum]]. Efnið er einkum vinsælt í fæðubótaefni vegna margþættrar virkni en er einnig að einhverju leyti notað í snyrtivörur.<ref>{{Cite journal|last=Ambati|first=Ranga Rao|last2=Siew Moi|first2=Phang|last3=Ravi|first3=Sarada|last4=Aswathanarayana|first4=Ravishankar Gokare|date=2014-01-07|title=Astaxanthin: Sources, Extraction, Stability, Biological Activities and Its Commercial Applications—A Review|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3917265/|journal=Marine Drugs|volume=12|issue=1|pages=128–152|doi=10.3390/md12010128|issn=1660-3397|pmc=3917265|pmid=24402174}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-1063/astaxanthin|title=ASTAXANTHIN: Overview, Uses, Side Effects, Precautions, Interactions, Dosing and Reviews|website=www.webmd.com|language=en|access-date=2022-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.healthline.com/health/health-claims-astaxanthin|title=7 Health Claims About Astaxanthin|date=2017-10-23|website=Healthline|language=en|access-date=2022-02-08}}</ref> Efnið hefur verið nokkuð rannsakað.<ref>{{Cite web|url=https://algalif.is/knowledge-center/|title=Knowledge Center|website=Algalif, Icelandic Producer of Pure, High-Grade, Natural Astaxanthin from Microalgae|language=en-US|access-date=2022-02-08|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208035332/https://algalif.is/knowledge-center/|url-status=dead}}</ref>
Náttúlegt astaxanthín er efnið sem meðal annars gefur laxi rauðan lit. Það er nokkuð notað í laxeldi. Yfirgnæfandi meirihluti fiskeldisfyrirtækja í veröldinni notast þó við kemíska útgáfu af astaxanthíni<ref>{{Cite web|url=https://www.globalseafood.org/advocate/demand-is-growing-for-natural-astaxanthin-for-aquaculture-feeds-and-this-hawaiian-biotech-company-is-poised-to-take-advantage/|title=Demand is growing for natural astaxanthin for aquaculture feeds and this Hawaiian biotech company is poised to take advantage - Responsible Seafood Advocate|website=Global Seafood Alliance|language=en-US|access-date=2022-10-25}}</ref> sem eingöngu er litarefni en hefur ekki sömu jákvæðu heilsufarslega áhrif og náttúrulegt astaxanthín.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.researchgate.net/publication/263169974_Synthetic_astaxanthin_is_significantly_inferior_to_algal-based_astaxanthin_as_an_antioxidant_and_may_not_be_suitable_as_a_human_nutraceutical_supplement|titill=Synthetic astaxanthin is significantly inferior to algal-based astaxanthin as an antioxidant and may not be suitable as a human nutraceutical supplement|höfundur=Bob Capelli, Debasis Bagchi, Gerald Cysewski|útgefandi=https://www.researchgate.net/|mánuður=Desember|ár=2013}}</ref> Gervi (e.synthetic) astaxanthín er kemískt efni og unnið úr jarðolíu.<ref>{{Cite web|url=https://www.astaxanthin.org/about/natural-vs-synthetic/|title=Natural vs. Synthetic|last=Clark|first=Sarah|website=NAXA|language=en-US|access-date=2022-10-25|archive-date=2022-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025225042/https://www.astaxanthin.org/about/natural-vs-synthetic/|url-status=dead}}</ref>
Forstjóri Algalífs er [[Orri Björnsson]], en hann hefur leitt uppbygginguna frá upphafi.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/mogginn/bladid/grein/1800774/|title=Morgunblaðið - Skoða sölu á Algalíf til Íslendinga|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-02-08}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ciolook.com/orri-bjornsson-unlocking-the-powerful-health-benefits-of-natures-most-precious-resources-and-nutrients/|title=Orri Björnsson: Unlocking the Powerful Health Benefits of Nature’s Most Precious Resources & Nutrients|date=2021-11-12|website=CIO Look|language=en-US|access-date=2022-02-08}}</ref>
Fyrirtækið er staðsett að Bogatröð 10 á Ásbrú í Reykjanesbæ.<ref>{{Cite web|url=https://ja.is/algalif-iceland/|title=Algalíf Iceland ehf|website=Já.is|language=is|access-date=2022-02-08}}</ref> Starfsmenn eru rúmlega 50. Algalíf er stærsti framleiðandi á náttúrulegu astaxanthíni í Evrópu. Árið 2020 var tilkynnt um full fjármagnaða fjögurra milljarða króna stækkun fyrirtækisins. <ref>{{Cite web|url=http://www.vb.is/frettir/algalif-faer-4-milljarda-fjarfestingu/165918/|title=Algalíf fær 4 milljarða fjárfestingu - Viðskiptablaðið|website=www.vb.is|language=en-us|access-date=2022-02-08}}</ref> Framleiðsla mun rúmlega þrefaldast út 1.500 kg af hreinu astaxanthíni í rúmlega 5.000 kg. Húsnæðið mun stækka úr 5.500 m² í 7.500 m²<ref>{{Cite web|url=https://www.vf.is/vidskipti/algalif-a-asbru-staekkar-og-meira-en-threfaldar-framleidsluna---storfum-fjolgar|title=Algalíf á Ásbrú stækkar og meira en þrefaldar framleiðsluna - störfum fjölgar|website=www.vf.is|language=is|access-date=2022-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/markadurinn/fjogurra-milljarda-erlend-fjarfesting-i-algalif/|title=Fjögurra milljarða erlend fjárfesting í Algalíf|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2022-02-08}}</ref> og fjöldi starfa verða til, bæði tímabundin og varanleg.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212103876d|title=100 ný störf á Suðurnesjunum hjá Algalíf - Vísir|last=Hreiðarsson|first=Magnús Hlynur|website=visir.is|language=is|access-date=2022-02-08}}</ref> Eftir stækkun verður Algalíf stærsti framleiðandi á náttúrlegu astaxanthíni í heimi. Fyrsta skóflustunga var tekin í júní 2021<ref>{{Cite web|url=https://audlindin.is/skoflustunga-tekin-ad-nyju-husnaedi-aaegalifs/|title=Skóflustunga tekin að nýju húsnæði Algalífs|date=2021-06-07|website=Auðlindin|language=is|access-date=2022-02-08}}</ref> og verkið er komið vel á veg. Þegar er risið yfir 3.000 m² gróurhús og einnig rúmlega 3.000 m² stálgrindarhúsi.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2022/02/02/algalif_25_milljarda_virdi/|title=Algalíf 25 milljarða virði?|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-02-08}}</ref>
[[Mynd:OrriBjornsson.jpg|thumb|Forstjóri Algalíf, Orri Björnsson]]
Langmest af framleiðslunni er seld sem hráefni til fyrirtækja víða um heim en Algalíf selur þó örlítið í neytendaumbúðum innanlands undir eigin vörumerki ([http://www.icelandharvest.com Iceland Harvest)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207215415/http://icelandharvest.com/ |date=2005-02-07 }} og einnig er astaxanthín frá Algalíf í vörum annarra íslenskra framleiðenda.<ref>{{Cite web|url=https://heilsuhusid.is/product/islenskt-astaxanthin-4mg|title=Keynatura Íslenskt Astaxanthin 4mg, 30 dagskammtar (60 töflur)|website=heilsuhusid.is|language=is|access-date=2022-02-08}}</ref> Helstu markaðssvæðin eru í Norður-Ameríku, Evrópu og Asíu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/mogginn/bladid/grein/1800788/|title=Morgunblaðið - Algalíf 50 milljarða virði 2026?|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-02-08}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Algalíf tekur árlega þátt í fjölmörgum vörusýningum. Markaðsstjóri Algalífs er [[Svavar Halldórsson]].
Vörur Algalífs eru vottaðar kolefnishlutlausar<ref>{{Cite web|url=http://www.vb.is/frettir/algalif-vottad-kolefnishlutlaust/172557/|title=Algalíf vottað kolefnishlutlaust - Viðskiptablaðið|website=www.vb.is|language=en-us|access-date=2022-02-08}}</ref> og fyrirtækið fylgir strangri umhverfisstefnu.<ref>{{Cite web|url=https://algalif.is/environmental-policy/|title=Algalif is one of the most sustainable companies in its field worldwide.|website=Algalif, Icelandic Producer of Pure, High-Grade, Natural Astaxanthin from Microalgae|language=en-US|access-date=2022-02-08|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208035337/https://algalif.is/environmental-policy/|url-status=dead}}</ref> Fyrirtækið hefur hlotið fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. sem besti framleiðandi á náttúrulegu astaxanthíni í heiminum árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://startup.info/orri-bjornsson-algalif/|title=Algalíf - The Company Where Sustainability is a Way of Life|last=Adzo|first=Kossi|date=2021-02-13|language=en-US|access-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207115049/https://startup.info/orri-bjornsson-algalif/|archive-date=2022-02-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://algalif.is/awards/|title=Awards|website=Algalif, Icelandic Producer of Pure, High-Grade, Natural Astaxanthin from Microalgae|language=en-US|access-date=2022-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.startupcity.com/magazines/November2021/BioTech_Europe/?digitalmagazine#page=20|website=www.startupcity.com|access-date=2022-02-08}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thecxofortune.us/company/algalif/|title=Algalif - The CXO Fortune|date=2021-08-05|language=en-US|access-date=2022-02-08|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208044329/https://www.thecxofortune.us/company/algalif/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ghp-news.com/winners/algalif/|title=Algalif - Iceland 2021|website=GHP News|language=en-GB|access-date=2022-02-08|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208035330/https://www.ghp-news.com/winners/algalif/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ghp-news.com/issues/biotechnology-awards-2021/22/|title=Biotechnology Awards 2021|website=www.ghp-news.com|access-date=2022-02-08|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208044320/https://www.ghp-news.com/issues/biotechnology-awards-2021/22/|url-status=dead}}</ref>
==Tilvísanir==
{{s|2012}}
[[Flokkur:Íslensk fyrirtæki]]
3nfsve7582ux827r6enpk392xzjz7z8
Kristilega sósíalsambandið
0
175334
1987656
1902644
2026-11-19T07:53:31Z
CommonsDelinker
1159
Skipti út CSU_Logo_since_2016.svg fyrir [[Mynd:CSU_Logo_2016-2021.svg]] (eftir [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vegna þess að: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Outdated, misleading name: this logo was r
1987656
wikitext
text/x-wiki
{{Stjórnmálaflokkur
|flokksnafn_íslenska = Kristilega sósíalsambandið í Bæjaralandi
|flokksnafn_formlegt=Christlich-Soziale Union in Bayern
|litur = #6699FF
|mynd = [[Mynd:CSU Logo 2016-2021.svg|200px|center|]]
|leiðtogi= [[Markus Söder]]
|aðalritari= [[Markus Blume]]
|stofnár = {{start date and age|1945}}
|höfuðstöðvar = [[München]], [[Bæjaraland]]i, [[Þýskaland]]i
|félagatal = {{lækkun}} 137.010 (2021)<ref name="Membership-09-2021">{{cite web|url=https://www.welt.de/politik/deutschland/article233558060/Bundestagswahl-2021-73-000-FDP-verzeichnet-starkes-Mitglieder-Wachstum.html|title=73.000 – FDP verzeichnet starkes Mitglieder-Wachstum|date=17. október 2021|language=de|website=welt}}</ref>
|hugmyndafræði = [[Íhaldsstefna]], kristileg lýðræðishyggja, bæversk héraðshyggja
|einkennislitur = Blár {{Colorbox|#6699FF}}
|vettvangur1 = Sæti á sambandsþinginu (bæversk sæti)
|sæti1 = 44
|sæti1alls = 116
|vettvangur2 = Sæti á sambandsráðinu (bæversk sæti)
|sæti2 = 4
|sæti2alls = 6
|vettvangur3 = Sæti á bæverska landsþinginu
|sæti3 = 85
|sæti3alls = 205
|vettvangur4 = Sæti á Evrópuþinginu
|sæti4 = 6
|sæti4alls = 96
|vefsíða = [https://www.csu.de/ csu.de]
}}
'''Kristilega sósíalsambandið''' (þýska: Christlich-Soziale Union) í [[Bæjaraland]]i (CSU) er stjórnmálaflokkur í þýska sambandslandinu Bæjaralandi. Flokkurinn ræður ríkjum í fylkinu og er einn af stærstu flokkum Þýskalands. Hann er talinn vera mið hægri flokkur. Flokkurinn er systurflokkur Kristilega lýðræðissambandsins í Þýskalandi (CDU), og saman eru flokkarnir kallaðir Sambandsflokkarnir (Unionsparteien) eða Sambandið (Union).
==Tilvísanir==
<references/>
{{s|1945}}
[[Flokkur:Þýskir stjórnmálaflokkar]]
fygw3uzbws4ppdtsyn9mqktfs446ru4
Maríuvöndur
0
177198
1987651
1986343
2026-11-19T04:30:06Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987651
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Maríuvöndur
| image = Feldenzian.JPG
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = ''[[Gentianales]]''
| familia = [[Maríuvandarætt]] (''Gentianaceae'')
| genus = [[Gentianella]]
| species = '''''G. campestris'''''
| binomial = ''Gentianella campestris''
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Carl Julius Bernhard Börner|Börner]]
| synonyms =
* ''Gentiana campestris'' L.
* ''Gentianella baltica'' auct.;
* ''Gentiana baltica'' auct.<ref name=Habitas>{{Cite web |url=https://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3969 |title=Habitas |access-date=2026-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119164353/https://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3969 |archive-date=2025-01-19 |url-status=dead}}</ref>
}}
'''Maríuvöndur''' (fræðiheiti: ''Gentianella campestris''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FN69|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43244664|accessdate= 2023-11-11}}</ref>) er [[einær| ein- eða tvíær jurt]] af [[maríuvandarætt]]. [[Blóm]]in eru blá eða rauðblá, stök eða fá saman. Einstaka sinnum hvít eða hvítleit og þá öll plantan nokkuð ljós í stað þess að vera blámenguð. Alls verður jurtin 5-25 sm há. Litningatala 2n = 36.<ref name=":0">{{Bókaheimild|höfundur=Áskell Löve|höfundur2=Dagny Tande (myndir)|titill=Íslensk ferðaflóra|útgefandi=Almenna Bókafélagið|ár=1970|bls=341}}</ref> Algengur á láglendi um land allt upp í 500m hæð.<ref>{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/genticam.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/magnoliopsida/gentianaceae/mariuvondur-gentianella-campestris|title=Maríuvöndur (Gentianella campestris) {{!}} Icelandic Institute of Natural History|website=www.ni.is|access-date=2023-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/gentianella-campestris|title=Flóra Íslands|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-11-11}}</ref>
Hann er annars algengur í norður, mið og suðvestur Evrópu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77068283-1|title=Gentianella campestris (L.) Börner {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724051219/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77068283-1|archive-date=2024-07-24|url-status=dead}}</ref>
==Tilvísanir==
{{reflist}}
{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Maríuvandarætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]
l2wpzws4jis219k75mqjzhea4b0mbep
Anura Kumara Dissanayake
0
182543
1987638
1958568
2026-11-18T22:18:48Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987638
wikitext
text/x-wiki
{{Forseti
| nafn = Anura Kumara Dissanayake
| nafn_á_frummáli = {{nobold|අනුර කුමාර දිසානායක<br>அநுர குமார திசாநாயக்க}}
| mynd = Dissanayake 2026.jpg
| myndatexti1 =Anura Kumara Dissanayake árið 2026.
| titill = Forseti Srí Lanka
| stjórnartíð_start = [[23. september]] [[2024]]
| forsætisráðherra = [[Harini Amarasuriya]]
| forveri = [[Ranil Wickremesinghe]]
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1968|11|24}}
| fæðingarstaður = [[Galewela]], [[Matale]]-sýslu, [[Miðhérað (Srí Lanka|Miðhéraði]], [[Srí Lanka]]
| þjóderni = [[Srí Lanka|Srílanskur]]
| maki = Mallika Dissanayake
| stjórnmálaflokkur = [[Janatha Vimukthi Peramuna]]
| börn = 1
| háskóli = [[Háskólinn í Peradeniya]] (útskrifaðist ekki)<br>[[Háskólinn í Kelaniya]]
| undirskrift = Anura Kumara Dissanayake Signature.svg
}}
'''Dissanayaka Mudiyanselage Anura Kumara Dissanayake''' (f. 24. nóvember 1968), gjarnan kallaður '''AKD''', er srílanskur stjórnmálamaður sem hefur verið forseti Srí Lanka frá árinu 2024.<ref>{{Cite web |title=Anura Kumara to be sworn in as President today |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=102200 |access-date=23 September 2024 |website=www.adaderana.lk |language=en |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923045317/https://adaderana.lk/news.php?nid=102200 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Radhakrishnan |first=R. K. |date=22 September 2024 |title=Anura Kumara Dissanayake Wins Sri Lanka Presidential Election 2024 |url=https://frontline.thehindu.com/news/sri-lanka-anura-kumara-dissanayake-wins-2024-presidential-election-jvp-leader-secures-victory/article68671030.ece |access-date=22 September 2024 |website=Frontline |language=en |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923011032/https://frontline.thehindu.com/news/sri-lanka-anura-kumara-dissanayake-wins-2024-presidential-election-jvp-leader-secures-victory/article68671030.ece |url-status=live }}</ref> Hann er núverandi leiðtogi stjórnmálaflokksins [[Janatha Vimukthi Peramuna]] (JVP) og [[Alþýðuvald þjóðarinnar|Alþýðuvalds þjóðarinnar]], kosningabandalags vinstriflokka.
Dissanayake hefur starfað með JVP frá því hann var í gagnfræðaskóla og var virkur í stúdentapólitík í háskóla áður en hann hlaut sæti í stjórnmálanefnd JVP árið 1995. Hann hefur setið á srílanska þinginu frá árinu 2009. Hann var jafnframt landbúnaðar-, búfjár-, jarða- og áveitumálaráðherra frá 2004 til 2005 og var agameistari þingflokks stjórnarandstöðunnar frá 2015 til 2018. Hann var útnefndur leiðtogi JVP á 17. landsþingi flokksins þann 2. febrúar 2014.<ref>{{cite news |title=Anura Kumara Dissanayake is new JVP leader |url=https://www.dailymirror.lk/print/breaking-news/anura-kumara-dissanayakeis-new-jvp-leader/108-42454 |access-date=23 September 2024 |work=[[Daily Mirror (Sri Lanka)|Daily Mirror]] |date=2 February 2014 |language=English |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923051533/https://www.dailymirror.lk/print/breaking-news/anura-kumara-dissanayakeis-new-jvp-leader/108-42454 |url-status=live }}</ref>
==Æska, menntun og stúdentapólitík==
Dissanayake Mudiyanselage Anura Kumara Dissanayake fæddist 24. nóvember 1968 í þorpinu Galewela í Matale-sýslu í Norðurmiðhéraði Srí Lanka.<ref>{{cite news |title=Who is Sri Lanka’s new president Anura Kumara Dissanayake?|url=https://www.bbc.com/news/articles/c206l7pz5v1o |access-date=23 September 2024 |agency=BBC |archive-date= |archive-url= |url-status=live }}</ref> Faðir hans var skrifstofumaður<ref>{{Cite news |last=Ellis-Petersen |first=Hannah |date=2024-09-23 |title=Anura Kumara Dissanayake: who is Sri Lanka’s new leftist president? |url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/23/anura-kumara-dissanayake-who-is-sri-lanka-new-leftist-president |access-date=2024-09-23 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> og móðir hans heimasæta. Hann átti eina systur.<ref name="David">{{cite web |last1=David |first1=Anusha |title=Anusha David speaks to Anura Kumara Dissanayake |url=https://www.jvpsrilanka.com/english/anusha-david-speaks-to-anura-kumara-dissanayake/ |website=jvpsrilanka.com |publisher=JVP |access-date=8 February 2024 |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208165130/https://www.jvpsrilanka.com/english/anusha-david-speaks-to-anura-kumara-dissanayake/ |url-status=dead }}</ref>
Dissanayake hlaut menntun sína hjá skólanum Thambuthegama Gamini Maha Vidyalaya og Thambuthegama-miðháskólanum. Hann varð fyrsti nemandinn frá skólanum sem hlaut inngöngu í háskóla.<ref name="David" /> Dissanayake hafði starfað með JVP frá skólaárum sínum og gekk formlega í flokkinn árið 1987 með þátttöku í stúdentapólitík. Hann helgaði líf sitt stjórnmálum frá árinu 1987, þegar [[Uppreisn JVP 1987–1989|uppreisn JVP]] hófst.<ref name="David" /> Hann gekk í [[Háskólinn í Peradeniya|Háskólann í Peradeniya]] en hætti námi stuttu síðar vegna stríðsátaka. Hann flutti sig yfir í [[Háskólinn í Kelaniya|Háskólann í Kelaniya]] árið 1992 og útskrifaðist árið 1995 með BA-gráðu í raunvísindum.<ref name="Newsfirst1">{{cite news |title=A look back into the life of the NPP Presidential candidate; Anura K. |url=https://www.newsfirst.lk/2019/08/18/a-look-back-into-the-life-of-the-npp-presidential-candidate-anura-k/ |access-date=8 February 2024 |publisher=Newsfirst |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923011037/https://www.newsfirst.lk/2019/08/18/a-look-back-into-the-life-of-the-npp-presidential-candidate-anura-k/ |url-status=live }}</ref>
== Stjórnmálaferill ==
===Stjórnmálanefnd JVP===
Árið 1995 varð Dissanayake aðalskipuleggjandi landssamtaka sósíalískra stúdenta og hlaut sæti í miðnefnd JVP. Hann var útnefndur í [[stjórnmálanefnd]] JVP árið 1998.<ref name="Newsfirst1"/> JVP, sem hafði hafið þátttöku í borgaralegum stjórnmálum á ný undir forystu [[Somawansa Amarasinghe]], studdi [[Chandrika Kumaratunga]] í þingkosningum Srí Lanka árið 1994. Flokkurinn varð hins vegar brátt mjög gagnrýninn á stjórn Kumaratunga eftir kosningarnar.
===Ráðherra===
Dissanayake hlaut sæti á þingi árið 2000 eftir þingkosningar það ár. Hann var kjörinn af þjóðarlista JVP og hélt sæti sínu á þingi eftir kosningar árið 2001. Árið 2004 gekk JVP í bandalag með [[Frelsisflokkurinn (Srí Lanka)|Frelsisflokknum]] og bauð fram á þing með [[Frelsisbandalag sameinaðrar alþýðu|Frelsisbandalagi sameinaðrar alþýðu]]. Flokkurinn vann 39 þingsæti og Dissanayake var kjörinn á þing fyrir kjördæmi í Kurunegala-sýslu. Kumaratunga forseti útnefndi hann landbúnaðar-, búfjár-, jarða- og áveitumálaráðherra í samsteypustjórn Frelsisflokksins og JVP í febrúar 2004.<ref>{{cite web|url=http://asiantribune.com/news/2004/08/18/agriculture-minister-anura-kumara-dissanayake-will-launch-tomorrow-tank-renovation-s|title=Agriculture Minister Anura Kumara Dissanayake will launch tomorrow Tank renovation scheme at Yapahuwa.|access-date=25 September 2015|archive-date=25 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925144940/http://asiantribune.com/news/2004/08/18/agriculture-minister-anura-kumara-dissanayake-will-launch-tomorrow-tank-renovation-s|url-status=live}}</ref> Hann sagði af sér þann 16. júní 2005 ásamt öðrum ráðherrum JVP eftir að flokksleiðtoginn Amerasinghe ákvað að draga flokkinn úr flokkabandalaginu vegna andstöðu við ákvörðun forsetans um að starfa með [[Tamíltígrar|Tamíltígrum]] við veitingu neyðarhjálpar vegna flóðbylgju í norður- og austurhéruðum landsins.<ref>{{cite news |date=16 June 2005 |title=JVP leaves coalition Government |publisher=[[TamilNet]] |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=15172 |access-date=11 November 2023 |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923013235/https://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=15172 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last=Weerasinghe |first=Chamikara |date=17 June 2005 |title=VP leaves Govt with regret |work=Daily News, Sri Lanka |url=http://www.dailynews.lk/2005/06/17/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605020409/http://www.dailynews.lk/2005/06/17/ |archive-date=5 June 2011 |df=dmy-all}}</ref> Hann var agameistari stjórnarandstöðunnar frá september 2015 til desembr 2018.<ref>{{cite web |title=Parliament of Sri Lanka - Chief Opposition Whips |url=https://www.parliament.lk/en/chief-opposition-whips |website=parliament.lk |publisher=[[Parliament of Sri Lanka]] |access-date=19 September 2024 |language=en-gb}}</ref>
===Flokksleiðtogi JVP===
Þann 2. febrúar 2015, á 17. landsþingi JVP, var Dissanayake útnefndur nýr leiðtogi JVP. Hann tók við af [[Somawansa Amarasinghe]].<ref>{{cite news |last1=Liyanasuriya |first1=Sathya |title=Can Anura’s logical oratory spur people’s imagination? |url=https://www.dailymirror.lk/print/opinion/can-anuras-logical-oratory-spur-peoples-imagination/172-42702 |access-date=22 September 2024 |work=[[Daily Mirror (Sri Lanka)|Daily Mirror]] |date=6 Feb 2014 |language=English |archive-date=5 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005064231/http://www.dailymirror.lk/print/opinion/can-anuras-logical-oratory-spur-peoples-imagination/172-42702 |url-status=live }}</ref>
=== Forsetakosningarnar 2019===
Þann 18. ágúst 2019 tilkynnti [[Alþýðuvald þjóðarinnar]], stjórnmálabandalag undir forystu JVP, að Dissanayake yrði forsetaframbjóðandi bandalagsins í kosningunum árið 2019. Dissanayake lenti í þriðja sæti í kosningunum og hlaut 3% atkvæða, alls um 418.553 atkvæði.<ref>{{cite web|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/nppm-declares-jvp-leader-anura-kumara-dissanayake-as-its-2019-presidential-candidate/comment-page-1/|title=NPPM Declares JVP Leader Anura Kumara Dissanayake As Its 2019 Presidential Candidate|newspaper=[[Colombo Telegraph]]|date=18 August 2019|access-date=19 August 2019|archive-date=10 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810230557/https://www.colombotelegraph.com/index.php/nppm-declares-jvp-leader-anura-kumara-dissanayake-as-its-2019-presidential-candidate/comment-page-1/|url-status=live}}</ref>
=== Forsetakosningarnar 2024 ===
Þann 29. ágúst 2023 tilkynnti Alþýðuvald þjóðarinnar að Dissanayake yrði frambjóðandi bandalagsins á ný í forsetakosningum árið 2024.<ref>{{Cite web |title=JVP on the track before race is announced |url=https://www.dailymirror.lk/opinion/JVP-on-the-track-before-race-is-announced/172-266406 |access-date=2023-11-06 |website=Daily Mirror |language=English |archive-date=6 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106145946/https://www.dailymirror.lk/opinion/JVP-on-the-track-before-race-is-announced/172-266406 |url-status=live }}</ref>
== Stjórnmálaskoðanir ==
Dissanayake hefur verið kallaður [[Marxismi|marxisti]]<ref>{{Cite web |date=September 22, 2024 |title=Marxist Dissanayake wins Sri Lanka's presidential election as voters reject old guard |url=https://www.npr.org/2024/09/22/nx-s1-5122448/sri-lanka-election-marxist-lawmaker-anura-dissanayake |access-date=September 23, 2024 |website=[[NPR]] |agency=[[Associated Press]] |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923015055/https://www.npr.org/2024/09/22/nx-s1-5122448/sri-lanka-election-marxist-lawmaker-anura-dissanayake |url-status=live }}</ref> og [[Nýmarxismi|nýmarxisti]].<ref>{{Cite news |last=Reed |first=John |last2=Ratnaweera |first2=Mahendra |date=September 22, 2024 |title=Neo-Marxist Dissanayake upsets odds to win Sri Lanka presidency |url=https://www.ft.com/content/a4d7218c-7760-44e0-9222-5cd72662fe14 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240923013705/https://www.ft.com/content/a4d7218c-7760-44e0-9222-5cd72662fe14 |archive-date=September 23, 2024 |access-date=2024-09-23 |work=[[Financial Times]]}}</ref> Dissanayake hefur heitið því að rjúfa þing innan 45 daga frá embættistöku sinni og sækjast eftir almennu umboði til að framkvæma stefnumál sín. Í kosningunum 2024 lagði hann áherslu á baráttu gegn spillingu og gegn fátækt.<ref>{{Cite news |last=Ganguly |first=Sudipto |last2=Jayasinghe |first2=Uditha |date=September 22, 2024 |title=Sri Lanka's president-elect breaks a tradition of political lineage |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sri-lankas-marxist-leaning-dissanayake-promises-change-his-popularity-soars-2024-09-20/ |agency=[[Reuters]]}}</ref> Dhananath Fernando, framkvæmdastjóri hugveitunnar Advocata Institute í [[Kólombó]], sagði um Dissanayake að hann talaði nú fyrir auknu verslunarfrelsi og legði áherslu á einföldun tollakerfisins, umbætur í viðskiptageiranum, umbætur í skattkerfinu, baráttu gegn spillingu og eflingu einkageirans til að stuðla að hagvexti. Enn væri þó margt á huldu um afstöðu hans til skuldaviðræðna.<ref>{{Cite web |last=Pathirana |first=Saroj |date=13 September 2024 |title=Could Marxist Anura Dissanayake become Sri Lanka’s next president? |url=https://www.aljazeera.com/features/2024/9/13/could-marxist-anura-dissanayake-become-sri-lankas-next-president |access-date=2024-09-23 |website=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=22 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922025142/https://www.aljazeera.com/features/2024/9/13/could-marxist-anura-dissanayake-become-sri-lankas-next-president |url-status=live }}</ref>
=== Skattaumbætur ===
Dissanayake hefur farið hörðum orðum um ríkisstjórn Srí Lanka og um [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðinn]] (AGS). Hann hefur fullyrt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi aðeins áhuga á að hjálpa spilltum stjórnum.<ref>{{cite news |title=Sri Lanka needs a national liberation movement, not mere regime change: Anura Kumara Dissanayake |url=https://economynext.com/sri-lankas-jvp-rubbishes-imf-deal-claims-imf-only-wants-to-bail-out-corrupt-regimes-116076/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508052053/https://economynext.com/sri-lankas-jvp-rubbishes-imf-deal-claims-imf-only-wants-to-bail-out-corrupt-regimes-116076/ |archive-date=8 May 2024 |access-date=6 May 2024 |publisher=THG PUBLISHING PVT LTD}}</ref> Hann hefur sagt að semja þurfi um sum skilyrði AGS upp á nýtt, til dæmis með því að lækka tiltekna skatta eins og staðgreiðslukerfisskatta. Hann hefur gefið til kynna að stjórn hans myndi hækka velferðarstyrki en afnema virðisaukaskatta á nauðsynjavörur eins og mat, heilbrigðisþjónustu, heilbrigðisvörur og menntaþjónustur.<ref>{{cite news |last1=Ranasinghe |first1=Imesh |date=25 August 2024 |title=Presidential Election 2024: A look at economic policies of key candidates |url=https://www.themorning.lk/articles/KvfkADOpMzBFAhjs8tzq |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913040218/https://www.themorning.lk/articles/KvfkADOpMzBFAhjs8tzq |archive-date=13 September 2024 |access-date=19 September 2024 |work=The Morning}}</ref> Dissanayake hefur lofað að halda áfram samningi við AGS.<ref>{{Cite web |last=Perera |first=Ayeshea |last2=Guinto |first2=Joel |date=September 22, 2024 |title=Anura Kumara Dissanayake: Left-leaning leader wins Sri Lanka election |url=https://www.bbc.com/news/articles/clyznjz3d78o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922085120/https://www.bbc.com/news/articles/clyznjz3d78o |archive-date=22 September 2024 |access-date=2024-09-23 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=Forseti Srí Lanka
|frá=[[23. september]] [[2024]]
|til=
|fyrir=[[Ranil Wickremesinghe]]
|eftir=Enn í embætti
}}
{{Töfluendir}}
{{DEFAULTSORT:Dissanayake, Anura Kumara}}
{{f|1968}}
[[Flokkur:Forsetar Srí Lanka]]
4hmh3x2qp6edr21vefyqim0bsyla8ts
Prabowo Subianto
0
185018
1987664
1986504
2026-11-19T10:15:07Z
TKSnaevarr
53243
1987664
wikitext
text/x-wiki
{{Forseti
| nafn = Prabowo Subianto
| búseta =
| mynd = Prabowo Subianto 2024 official portrait.jpg
| myndatexti1 = Prabowo Subianto árið 2024.
| titill= Forseti Indónesíu
| stjórnartíð_start = [[20. október]] [[2024]]
| stjórnartíð_end =
| vara_forseti = [[Gibran Rakabuming Raka]] (2024–2026)
| forveri = [[Joko Widodo]]
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1951|10|17}}
| fæðingarstaður = [[Djakarta]], [[Indónesía|Indónesíu]]
| stjórnmálaflokkur = [[Gerindra]]
| maki = {{marriage|[[Titiek Suharto|Siti Hediati Hariyadi]]|8. maí 1983|maí 1998|end=skildu}}
| börn = Didit Hediprasetyo
| háskóli = Herskóli Indónesíu
|undirskrift = Prabowo Subianto signature.svg
}}
'''Prabowo Subianto Djojohadikusumo''' (f. 17. október 1951) er indónesískur stjórnmálamaður, viðskiptamaður og fyrrum hershöfðingi í [[Indónesíuher]] sem hefur verið forseti Indónesíu frá árinu 2024. Hann var áður varnarmálaráðherra landsins í ríkisstjórn [[Joko Widodo]] forseta frá 2019 til 2024. Prabowo er þriðji hermaðurinn til að sitja á forsetastól í Indónesíu, á eftir [[Suharto]] og [[Susilo Bambang Yudhoyono]]. Hann er jafnframt elsti maður til að taka við embætti forseta í sögu landsins.
Prabowo Subianto útskrifaðist frá Herskóla Indónesíu árið 1970 og gegndi aðallega þjónustu í sérsveitum hersins (Kopassus) þar til hann var útnefndur í forystu varaliðssveitanna (Kostrad) árið 1998. Síðar sama ár var honum sagt upp og honum bannað að koma til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] vegna ásakana á hendur honum um mannréttindabrot.<ref>{{Cite news |last1=Ratcliffe |first1=Rebecca |last2=Hariandja |first2=Richaldo |date=2024-02-14 |title=Indonesia election: minister dogged by rights abuse claims 'takes early lead' |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/13/minister-linked-to-indonesias-former-dictatorship-ahead-in-pre-election-polls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214115844/https://www.theguardian.com/world/2024/feb/13/minister-linked-to-indonesias-former-dictatorship-ahead-in-pre-election-polls |archive-date=14 February 2024 |access-date=2024-02-14 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Slater |first=Dan |date=2024 |title=Indonesia's High-Stakes Handover |url=https://muse.jhu.edu/pub/1/article/922832 |journal=Journal of Democracy |volume=35 |issue=2 |pages=40–51 |doi=10.1353/jod.2024.a922832 |issn=1086-3214}}</ref><ref>{{Cite magazine |date=2024-02-14 |title=Prabowo Looks to Win Indonesia Presidency: What to Know |url=https://time.com/6694656/indonesia-election-results-president-prabowo-democracy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214180008/https://time.com/6694656/indonesia-election-results-president-prabowo-democracy/ |archive-date=14 February 2024 |access-date=2024-02-14 |magazine=Time |language=en}}</ref><ref name="NYT Paddock">{{Cite news |last=Paddock |first=Richard C. |date=2020-10-14 |title=Indonesian Defense Chief, Accused of Rights Abuses, Will Visit Pentagon |url=https://www.nytimes.com/2020/10/14/world/asia/indonesia-prabowo-subianto-us-visit.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022080937/https://www.nytimes.com/2020/10/14/world/asia/indonesia-prabowo-subianto-us-visit.html |archive-date=22 October 2020 |access-date=2024-02-14 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |title=KPU Resmi Tetapkan Prabowo-Gibran Menang Pilpres 2024 |url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20240320213140-617-1076907/kpu-resmi-tetapkan-prabowo-gibran-menang-pilpres-2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320165111/https://www.cnnindonesia.com/nasional/20240320213140-617-1076907/kpu-resmi-tetapkan-prabowo-gibran-menang-pilpres-2024 |archive-date=20 March 2024 |access-date=2024-03-21 |website=nasional |language=id-ID}}</ref>
Árið 2008 stofnuðu Prabowo og félagar hans [[Gerindra]]-flokkinn. Í forsetakosningunum 2009 bauð Prabowo sig fram til varaforseta í forsetaframboði [[Megawati Sukarnoputri]] en náði ekki kjöri.<ref>{{cite web|url=http://www.thejakartapost.com/news/2009/04/25/pdip-hails-prabowo-megawati039s-running-mate.html|title=PDI-P hails Prabowo as Megawati's running mate |work=The Jakarta Post|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118065242/http://www.thejakartapost.com/news/2009/04/25/pdip-hails-prabowo-megawati039s-running-mate.html|archive-date=18 January 2012}}</ref> Hann bauð sig fram til forseta árið 2014<ref name="Prabowo Runs for President-2011">{{cite web |date=22 November 2011 |title=Prabowo Runs for President |work=KOMPAS |url=https://nasional.kompas.com/read/2011/11/22/10510072/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125013819/http://english.kompas.com/read/2011/11/22/10510072/Prabowo.Runs.for.President |archive-date=25 November 2011 |access-date=23 November 2011}}</ref> en tapaði fyrir [[Joko Widodo]], ríkisstjóra [[Djakarta]]. Hann reyndi í fyrstu að fá kosninganiðurstöðunum hnekkt.<ref name="PresidentWidodo">{{cite news|title=Jakarta governor Widodo wins Indonesian presidential election|url=http://www.indonesianews.net/index.php/sid/224021039/scat/f9295dc05093c851/ht/Jakarta-governor-Widodo-wins-Indonesian-presidential-election|access-date=23 July 2014|publisher=Indonesia News.Net|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020050428/http://www.indonesianews.net/index.php/sid/224021039/scat/f9295dc05093c851/ht/Jakarta-governor-Widodo-wins-Indonesian-presidential-election|archive-date=20 October 2014|url-status=dead}}</ref> Hann bauð sig aftur fram án árangurs gegn Joko Widodo árið 2019, með [[Sandiaga Uno]] sem varaforsetaefni og með stuðningi Gerindra, [[Velmegunar- og réttlætisflokkurinn|Velmegunar- og réttlætisflokksins]] (PKS), [[Þjóðarumboðsflokkurinn|Þjóðarumboðsflokksins]] (PAN), [[Lýðræðisflokkurinn (Indónesía)|Lýðræðisflokksins]] (Demokrat) og [[Berkarya-flokkurinn|Berkarya-flokksins]].<ref name="PrabowoSandiaga">{{cite news |title=Dihadiri AHY, Prabowo-Sandiaga Uno resmi mendaftar di KPU |url=https://www.bbc.com/indonesia/indonesia-45140911 |access-date=26 August 2018 |work=BBC News Indonesia |date=10 August 2018 |language=id |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826214418/https://www.bbc.com/indonesia/indonesia-45140911 |archive-date=26 August 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Ghaliya |first1=Ghina |title=KPU names Jokowi winner of election |url=https://www.thejakartapost.com/news/2019/05/21/kpu-names-jokowi-winner-of-election.html |access-date=23 May 2019 |newspaper=The Jakarta Post |date=21 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521215411/https://www.thejakartapost.com/news/2019/05/21/kpu-names-jokowi-winner-of-election.html |archive-date=21 May 2019 |url-status=live }}</ref> Þegar Prabowo neitaði að viðurkenna ósigur hleyptu stuðningsmenn hans af stað mótmælum og banvænum uppþotum í Djakarta.<ref>{{cite news |last1=Barker |first1=Anne |title=Prabowo Subianto's loss in Indonesia's election sparks deadly protests in Jakarta |url=https://www.abc.net.au/news/2019-05-22/jakarta-protests-joko-widodo-re-election-turn-deadly/11138636 |access-date=23 May 2019 |work=ABC News |date=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525021543/https://www.abc.net.au/news/2019-05-22/jakarta-protests-joko-widodo-re-election-turn-deadly/11138636 |archive-date=25 May 2019 |url-status=live }}</ref> Sættir tókust á endanum með Prawobo og Joko Widodo og Prawobo varð varnarmálaráðherra í stjórninni frá 2019 til 2024.<ref>{{Cite news |title=Prabowo jadi menteri pertahanan, pengamat militer: Pandangannya 'berbahaya' |language=id |work=BBC News Indonesia |url=https://www.bbc.com/indonesia/indonesia-50136600 |access-date=2023-12-08 |archive-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208015652/https://www.bbc.com/indonesia/indonesia-50136600 |url-status=live }}</ref>
Þann 10. október 2021 tilkynnti Gerindra-flokkurinn að Prabowo yrði frambjóðandi þeirra í forsetakosningum ársins 2024.<ref>{{Cite web |date=2021-10-10 |title=Sekjen Gerindra: Insyaallah Prabowo Maju Pilpres 2024 |url=https://news.detik.com/berita/d-5760591/sekjen-gerindra-insyaallah-prabowo-maju-pilpres-2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010040559/https://news.detik.com/berita/d-5760591/sekjen-gerindra-insyaallah-prabowo-maju-pilpres-2024 |archive-date=10 October 2021 |access-date=2021-10-10 |website=detiknews |language=id-ID}}</ref> Prawobo tilkynnti að hann þæði tilnefningu flokksins 12. ágúst 2022.<ref>{{cite news |last1=Teresia |first1=Ananda |last2=Lamb |first2=Kate |last3=Suroyo |first3=Gayatri |date=12 August 2022 |title=Indonesia defence minister Prabowo accepts party's nomination to run for president |newspaper=Reuters |editor-last=Kapoor |editor-first=Kanupriya |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-defence-minister-prabowo-accepts-partys-nomination-run-president-2022-08-12/ |access-date=13 August 2022 |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007215059/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-defence-minister-prabowo-accepts-partys-nomination-run-president-2022-08-12/ |url-status=live }}</ref> Prabowo lýsti yfir sigri í forsetakosningunum 14. febrúar 2024 þegar útgönguspár spáðu honum sigri í fyrstu umferð.<ref>{{cite news |date=15 February 2024 |title=Indonesia election 2024: Prabowo Subianto hails 'victory for all Indonesians' as early counts show him in lead with 58% |newspaper=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3251920/indonesia-election-2024-polls-close-race-defence-minister-prabowo-subianto-favoured-win?module=feature_package&pgtype=homepage |access-date=16 February 2024 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215043201/https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3251920/indonesia-election-2024-polls-close-race-defence-minister-prabowo-subianto-favoured-win?module=feature_package&pgtype=homepage |url-status=live }}</ref> Þann 20. mars staðfesti kjörstjórn niðurstöðurnar og lýsti Prabowo réttkjörinn forseta Indónesíu.<ref name=":12">{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Pemilu 2024: KPU umumkan Prabowo-Gibran raih suara terbanyak, bagaimana nasib dugaan kecurangan? |url=https://www.bbc.com/indonesia/articles/c6p4l4plx34o |access-date=2024-03-20 |website=BBC News Indonesia |language=id |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320065755/https://www.bbc.com/indonesia/articles/c6p4l4plx34o |url-status=live }}</ref> Stjórnlagadómstóll Indónesíu staðfesti niðurstöðuna þann 22. apríl 2024.<ref>{{Cite web |last1=Rahmawati |first1=Dwi |last2=Sari |first2=Brigitta Belia Permata |last3=Muliawati |first3=Anggi |title=MK Tolak Gugatan Sengketa Pilpres 2024 dari Anies-Cak Imin! |url=https://news.detik.com/pemilu/d-7304246/mk-tolak-gugatan-sengketa-pilpres-2024-dari-anies-cak-imin |access-date=2024-04-22 |website=detiknews |language=id-ID |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509213940/https://news.detik.com/pemilu/d-7304246/mk-tolak-gugatan-sengketa-pilpres-2024-dari-anies-cak-imin |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Sari |first1=Brigitta Belia Permata |last2=Rahmawati |first2=Dwi |last3=Muliawati |first3=Anggi |title=MK Juga Tolak Gugatan Hasil Pilpres 2024 dari Ganjar-Mahfud! |url=https://news.detik.com/pemilu/d-7304530/mk-juga-tolak-gugatan-hasil-pilpres-2024-dari-ganjar-mahfud |access-date=2024-04-22 |website=detiknews |language=id-ID |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509214906/https://news.detik.com/pemilu/d-7304530/mk-juga-tolak-gugatan-hasil-pilpres-2024-dari-ganjar-mahfud |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |author1=Rosseno Aji |author2=Emir Yanwardhana |title=MK Tolak Gugatan Anies-Ganjar, Kapan Prabowo Ditetapkan Jadi Presiden? |url=https://www.cnbcindonesia.com/news/20240422152052-4-532303/mk-tolak-gugatan-anies-ganjar-kapan-prabowo-ditetapkan-jadi-presiden |access-date=2024-04-22 |website=CNBC Indonesia |language=id-ID}}</ref> Prabowo sór embættiseið sem 8. forseti Indónesíu þann 20. október 2024.
==Tilvísanir==
<references/>
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=Forseti Indónesíu|
frá=[[20. október]] [[2024]]|
til=|
fyrir=[[Joko Widodo]]|
eftir=Enn í embætti|
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsetar Indónesíu}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{f|1951}}
[[Flokkur:Forsetar Indónesíu]]
3d0mqtwcgouura68wjk57ymacuqz1ph
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964
0
185261
1987657
1985159
2026-11-19T07:54:20Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987657
wikitext
text/x-wiki
{{Söngvakeppni
| ár = 1964
| mynd = ESC_1964_logo.png
| mynd_stærð = 300px
| úrslit = 21. mars 1964
| vettvangur = Tivolis Koncertsal
Kaupmannahöfn í Danmörku
| kynnar = Lotte Wæver
| framkvæmdastjóri = Poul Leth Sørensen
| sjónvarpsstöð = Danmarks Radio (DR)
| vefsíða = eurovision.tv/event/copenhagen-1964
| þátttakendur = 16
| frumraun = {{Esc|Portúgal}}
| löndum sem ekki taka þátt = {{Esc|Svíþjóð}}
| kort = ESC 1964 Map.svg
| kosningakerfi = Tíu dómarar frá hverju landi gefa þremur uppáhalds lögunum sínum stig (5, 3 og 1)
| sigurvegari = {{Esc|Ítalía}}
"Non ho l'età"
| síðasta_ár = 1963
| næsta_ár = 1965
}}
'''Söngvakeppni evrópskra sjónavarpsstöðva 1964''' var haldin í [[Kaupmannahöfn]] í [[Danmörk|Danmörku]] eftir sigur landsins í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1963|keppninni 1963]] með lagið "[[Dansevise]]" eftir [[Grethe og Jørgen Ingmann]]. Keppnin var skipulögð af [[Samband evrópskra sjónvarpsstöðva|Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU)]] og [[DR|Danmarks Radio (DR)]]. Keppnin var haldin í Tivolis Koncertsal þann 21. mars 1964. Kynnir keppninnar var [[Lotte Wæver]].
Sextán lönd tóku þátt í keppninni. [[Portúgal]] þreytti frumraun sína þetta ár en [[Svíþjóð]] ákvað að taka ekki þátt.
Sigurvegari kepnninnar var [[Ítalía]] með lagið "[[Non ho l'età]]", flutt af [[Gigliola Cinquetti]] og höfundar lags og texta voru [[Nicola Salerno]] og [[Mario Panzeri]]. Með sigrinum var Gigliola Cinquetti yngsti sigurvegari keppninnar fram að þessu. Met sem ekki var slegið fyrr en í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1986|keppninni 1986]].<ref>O'Connor, John Kennedy. The Eurovision Song Contest - The Official Celebration. Carlton Books, 2015. {{ISBN|978-1-78097-638-9}}. Bls. 32-33</ref> Framlagið hafði jafnfram eitt mest forskot sem sést hafði í keppninni fram að þessu. Það fékk næstum þrefalt fleiri stig en lagið sem hafnaði í öðru sæti.
Keppnin þetta ár er önnur af tveimur sem ekki eru til upptökur af. Hin keppnin er [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1956|keppnin 1956]].
== Staðsetning ==
Vettvangur keppninnar var Tivolis Koncertsal (Tónleikasalur Tívolísins) í [[Kaupmannahöfn]], höfuðborg [[Danmörk|Danmerkur]]. Tónleikasalurinn er staðsettur í [[Tívolíið í Kaupmannahöfn|Tívolíinu í Kaupmannahöfn]]. [[Skemmtigarður|Skemmtigarðurinn]], sem heitir eftir [[Jardin de Tivoli]] í París, opnaði 15. ágúst 1843 og er næst elsti skemmtigarður í heimi, á eftir [[Dyrehavsbakken]] í [[Klampenborg]].<ref name="copenhagenet1">[https://www.copenhagenet.dk/cph-map/cph-tivoli.asp Tivoli – Tivoli Gardens Copenhagen – Copenhagen Portal – Tourist Guide]. Copenhagenet.dk. Sótt 15. ágúst 2011.</ref>
Á keppninni voru 800 áhorfendur.<ref name=":0">{{Cite news |last=Brincourt |first=André |date=23 March 1964 |title=La Télévision par Andŕe Brincourt: Le Grand Prix Eurovision de la chanson à Gigliola Cinquetti (Italie) |trans-title=Television by Andŕe Brancourt: The Eurovision Song Contest to Gigliola Cinquetti (Italy) |language=fr |page=21 |work=[[Le Figaro]] |location=[[Paris]], France |issn=0182-5852}}</ref>
== Þátttökuþjóðir ==
[[Svíþjóð]] tók ekki þátt í keppninni að þessu sinni vegna [[Verkfall|verkfalls]]. [[SVT|Sænska ríkissjónvarpið]] sýndi þó keppnina að lokum.<ref name="Melfest">{{cite book |last1=Thorsson |first1=Leif |last2=Verhage |first2=Martin |title=Melodifestivalen genom tiderna : de svenska uttagningarna och internationella finalerna |trans-title=Melodifestivalen through the ages: the Swedish selections and international final |date=2006 |publisher=Premium Publishing |location=Stockholm |isbn=91-89136-29-2 |language=sv |pages=48–49}}</ref> [[Portúgal]] tók þátt í fyrsta sinn og varð fyrsta þjóðin til að fá engin stig í keppninni í frumraun sinni. [[Þýskaland]], [[Sviss]] og [[Júgóslavía]] fengu sömuleiðis engin stig í fyrsta sinn. [[Holland]] var fyrsta landið til að senda keppanda sem ekki var af evrópskum uppruna, [[Anneke Grönloh]] en hún var af indóneskískum uppruna.<ref name=ESC1964/> [[Spánn]] ákvað að senda ítalsk-úrúgvæska tríóið [[Los TNT]], sem urðu þar með fyrsta framlag lands í keppninni sem hafði þrjá eða fleiri keppendur.
Aðeins einn keppandi hafði keppt áður fyrir sama land í þessari keppni: [[Anita Traversi]] hafði keppt fyrir [[Sviss]] árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1960|1960]] og einnig hafði hún verið í bakröddum í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1956|keppninni 1956]], einnig fyrir Sviss.
{| class="wikitable"
|+Keppendur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964<ref>{{cite web |title=Copenhagen 1964 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/copenhagen-1964/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012035338/https://eurovision.tv/event/copenhagen-1964/participants |archive-date=12 October 2022 |access-date=15 June 2023 |publisher=European Broadcasting Union}}</ref><ref>{{cite book |last1=Roxburgh |first1=Gordon |title=Songs for Europe: The United Kingdom at the Eurovision Song Contest |date=2012 |publisher=[[Telos Publishing]] |location=Prestatyn |isbn=978-1-84583-065-6 |pages=348–358 |series=Volume One: The 1950s and 1960s}}</ref>
!Land
!Sjónvarpsstöð
!Flytjendur
!Lag
!Tungumál
!Lagahöfundar
!Hljómsveitarstjóri
|-
|{{Esc|Austurríki}}
|[[ORF]]
|[[Udo Jürgens]]
|"Warum nur, warum?"
|[[Þýska]]
|Udo Jürgens
|Johannes Fehring
|-
|{{Esc|Belgía}}
|RTB
|[[Robert Cogoi]]
|"Près de ma rivière"
|[[Franska]]
|Robert Cogoi
|Henri Segers
|-
|{{Esc|Bretland}}
|[[BBC]]
|[[Matt Monro]]
|"I Love the Little Things"
|[[Enska]]
|Tony Hatch
|Harry Rabinowitz
|-
|{{Esc|Danmörk}}
|[[DR]]
|[[Bjørn Tidmand]]
|"Sangen om dig"
|[[Danska]]
|Mogens Dam, Aksel V. Rasmussen
|Kai Mortensen
|-
|{{Esc|Finnland}}
|YLE
|[[Lasse Mårtenson]]
|"Laiskotellen"
|[[Finnska]]
|Lasse Mårtenson, Sauvo Puhtila
|George de Godzinsky
|-
|{{Esc|Frakkland}}
|RTF
|[[Rachel]]
|"Le Chant de Mallory"
|[[Franska]]
|Pierre Cour, André Popp
|Franck Pourcel
|-
|{{Esc|Þýskaland}}
|HR
|[[Nora Nova]]
|"Man gewöhnt sich so schnell an das Schöne"
|[[Þýska]]
|Rudi von der Dovenmühle, Nils Nobach
|Willy Berking
|-
|{{Esc|Ítalía}}
|RAI
|[[Gigliola Cinquetti]]
|"Non ho l'età"
|[[Ítalska]]
|Mario Panzeri, Nicola Salerno
|Gianfranco Monaldi
|-
|{{Esc|Júgóslavía}}
|JRT
|[[Sabahudin Kurt]]
|"Život je sklopio krug" <small>(Живот је склопио круг)</small>
|[[Serbókróatíska|Serbó-króatíska]]
|Srđan Matijević, Stevan Raičković
|Radivoje Spasić
|-
|{{Esc|Lúxemborg}}
|CLT
|[[Hugues Aufray]]
|"Dès que le printemps revient"
|[[Franska]]
|Hugues Aufray, Jacques Plante
|Jacques Denjean
|-
|{{Esc|Mónakó}}
|TMC
|[[Romuald]]
|"Où sont-elles passées"
|[[Franska]]
|Pierre Barouh, Francis Lai
|Michel Colombier
|-
|{{Esc|Holland}}
|NTS
|[[Anneke Grönloh]]
|"Jij bent mijn leven"
|[[Hollenska]]
|Ted Powder, René de Vos
|Dolf van der Linden
|-
|{{Esc|Noregur}}
|[[NRK]]
|[[Arne Bendiksen]]
|"Spiral"
|[[Norska]]
|Egil Hagen, Sigurd Jansen
|Karsten Andersen
|-
|{{Esc|Portúgal}}
|RTP
|[[António Calvário]]
|"Oração"
|[[Portúgalska]]
|Rogério Braçinha, João Nobre, Francisco Nicholson
|Kai Mortensen
|-
|{{Esc|Spánn}}
|TVE
|[[Los TNT]]
|"Caracola"
|[[Spænska]]
|Fina de Calderón
|Rafael Ibarbia
|-
|{{Esc|Sviss}}
|SRG SSR
|[[Anita Traversi]]
|"I miei pensieri"
|[[Ítalska]]
|Sanzio Chiesa, Giovanni Pelli
|Fernando
|}
== Yfirlit keppninnar ==
Keppnin var haldin þann 21. mars 1964 og hófst klukkan 22:00 að staðartíma.<ref>{{Cite news |date=20 March 1964 |title=Rachel notre chance |trans-title=Rachel is our chance |page=18 |work=[[Le Figaro]] |location=[[Paris]], France |issn=0182-5852}}</ref>
Eftir flutning svissneska framlagsins tróð maður sér upp á svið með borða í hönd sem á stóð "Sniðgöngum Franco & Salazar". Á meðan þessu stóð fengu sjónvarpsáhorfendur að sjá stigatöfluna þar til maðurinn hafði verið fjarlægður af sviðinu og keppnin gat haldið áfram.<ref>{{cite book |last=Tragaki |first=Dafni |date=2002 |title=Empire of Song: Europe and Nation in the Eurovision Song Contest |url=https://books.google.com/books?id=NiHHjmEZcGEC&q=boycott+Franco+and+salazar&pg=PA224 |publisher=Rowman & Littlefield|page=224|isbn=9780810888173 }}</ref><ref>{{cite news |title=Incident in Tivoli |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010836670:mpeg21:p006 |access-date=13 December 2024 |work=[[Het Parool]] |date=23 March 1964 |language=nl |location=[[Amsterdam]], Netherlands |page=6 |via=[[Delpher]]}}</ref>
Atriðið í hléinu var balletsýning þar sem Solveig Østergaard, Niels Kehlet, Inge Olafsen og Mette Hønningen frá Konunglega danska balletnum. Dansinn samdi Niels Bjørn Larsen og dansað var við tónverkin "Columbine porka mazurka" og "Champagne Galop" eftir Hans Christian Lumbye.
Áhorfendur fögnuð ákaft og í dágóða stund eftir flutning Gigliolu Cinquetti, en hún vann síðan með mesta forskot sem sést hafði í keppninni. Hún fékk næstum þrefalt fleiri stig heldur en lagið í öðru sæti og ólíklegt þykir að met hennar verði nokkurn tímann slegið með núverandi reglum, sem hafa verið í gildi síðan 1974.
{| class="wikitable sortable"
|+Úrslit söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964
!Röð
!Land
!Flytjendur
!Lag
!Stig
!Sæti
|-
|1
|{{Esc|Lúxemborg}}
|Hugues Aufray
|"Dès que lel printemps revient"
|14
|4
|-
|2
|{{Esc|Holland}}
|Anneke Grönlog
|"Jij bent mijn leven"
|2
|10
|-
|3
|{{Esc|Noregur}}
|Arne Bendiksen
|"Spiral"
|6
|8
|-
|4
|{{Esc|Danmörk}}
|Bjørn Tidmand
|"Sangen om dig"
|4
|9
|-
|5
|{{Esc|Finnland}}
|Lasse Mårtenson
|"Laiskotellen"
|9
|7
|-
|6
|{{Esc|Austurríki}}
|Udo Jürgens
|"Warum nur, warum?"
|11
|6
|-
|7
|{{Esc|Frakkland}}
|Rachel
|"Le Chant de Mallory"
|14
|4
|-
|8
|{{Esc|Bretland}}
|Matt Monro
|"I Love the Little Things"
|17
|2
|-
|9
|{{Esc|Þýskaland}}
|Nora Nova
|"Man gewöhnt sich so schnell an das Schöne"
|0
|13
|-
|10
|{{Esc|Mónakó}}
|Romuald
|"Où sont-elles passées"
|15
|3
|-
|11
|{{Esc|Portúgal}}
|António Calvário
|"Oração"
|0
|13
|- style="background-color: gold;"
|'''12'''
|'''{{Esc|Ítalía}}'''
|'''Gigliola Cinquetti'''
|'''"Non ho l'età"'''
|'''49'''
|'''1'''
|-
|13
|{{Esc|Júgóslavía}}
|Sabahudin Kurt
|"Život je sklopio krug"
|0
|13
|-
|14
|{{Esc|Sviss}}
|Anita Traversi
|"I miei pensieri"
|0
|13
|-
|15
|{{Esc|Belgía}}
|Robert Cogoi
|"Près de ma rivière"
|2
|10
|-
|16
|{{Esc|Spánn}}
|Los TNT
|"Caracola"
|1
|12
|}
== Ítarleg úrslit ==
Hver sjónvarpsstöð setti saman tíu manna dómnefnd sem skipti þremur stigum á milli þriggja uppáhalds laga þeirra. Stigin voru síðan lögð saman og fyrsta, annað og þriðja sætið hlutu 5, 3 og 1 stig hvert í þessari röð. Ef eitt lag fékk öll stig dómnefndarinnar gat dómnefndin ákveðið að veita því lagi 9 stig. Ef aðeins tvö lög voru valin var hægt að gefa þeim 6 og 3 stig.<ref name="ESC1964">{{cite web|title=Eurovision Song Contest 1964|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=281|publisher=[[EBU]]|access-date=14 June 2012}}</ref>
{| class="wikitable"
|+Ítarleg úrslit kosninga
! {{vertical header}}
! {{vertical header|Stig}}
! {{vertical header|Lúxemborg}}
! {{vertical header|Holland}}
! {{vertical header|Noregur}}
! {{vertical header|Danmörk}}
! {{vertical header|Finnland}}
! {{vertical header|Austurríki}}
! {{vertical header|Frakkland}}
! {{vertical header|Bretland}}
! {{vertical header|Þýskaland}}
! {{vertical header|Mónakó}}
! {{vertical header|Portúgal}}
! {{vertical header|Ítalía}}
! {{vertical header|Júgóslavía}}
! {{vertical header|Sviss}}
! {{vertical header|Belgía}}
! {{vertical header|Spánn}}
|-
|Lúxemborg
|14
|
|3
|
|
|
|
|3
|
|'''5'''
|
|
|3
|
|
|
|
|-
|Holland
|2
|
|
|
|1
|
|
|
|1
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|Noregur
|6
|
|
|
|'''5'''
|1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|Danmörk
|4
|
|
|1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|3
|-
|Finnland
|9
|
|
|3
|3
|
|
|
|3
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|Austurríki
|11
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|'''5'''
|
|
|1
|'''5'''
|-
|Frakkland
|14
|1
|
|
|
|
|3
|
|
|
|'''5'''
|3
|
|1
|
|
|1
|-
|Bretland
|17
|
|1
|'''5'''
|
|3
|1
|1
|
|1
|
|
|
|
|'''5'''
|
|
|-
|Þýskaland
|0
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|Mónakó
|15
|3
|
|
|
|
|
|'''5'''
|
|
|
|
|
|3
|1
|3
|
|-
|Portúgal
|0
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|- style="background-color: gold;"
|'''Ítalía'''
|'''49'''
|'''5'''
|'''5'''
|
|
|'''5'''
|'''5'''
|
|'''5'''
|3
|3
|'''5'''
|
|'''5'''
|3
|'''5'''
|
|-
|Júgóslavía
|0
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|Sviss
|0
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|Belgía
|2
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|1
|1
|
|
|
|
|
|-
|Spánn
|1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|1
|
|
|
|
|}
=== 5 stig ===
Hér fyrir neðan er samantekt á öllum 5 stigum úrslitanna:
{| class="wikitable plainrowheaders"
|-
! scope="col" | Alls
! scope="col" | Keppendur
! scope="col" | Þjóð(ir) sem gáfu 5 stig
|-
! scope="row" | 8
| '''{{Esc|Ítalía|y=1964}}'''
| {{Esc|Austurríki|y=1964}}, {{Esc|Belgía|y=1964}}, {{Esc|Finnland|y=1964}}, {{Esc|Lúxemborg|y=1964}}, {{Esc|Holland|y=1964}}, {{Esc|Portúgal|y=1964}}, {{Esc|Bretland|y=1964}}, {{Esc|Júgóslavía|y=1964}}
|-
! scope="row" rowspan="2" | 2
| {{Esc|Austurríki|y=1964}}
| {{Esc|Ítalía|y=1964}}, {{Esc|Spánn|1945|y=1964}}
|-
| {{Esc|Bretland|y=1964}}
| {{Esc|Noregur|y=1964}}, {{Esc|Sviss|y=1964}}
|-
! scope="row" rowspan="4" | 1
| {{Esc|Frakkland|y=1964}}
| {{Esc|Mónakó|y=1964}}
|-
| {{Esc|Lúxemborg|y=1964}}
| {{Esc|Þýskaland|y=1964}}
|-
| {{Esc|Mónakó|y=1964}}
| {{Esc|Frakkland|y=1964}}
|-
| {{Esc|Noregur|y=1964}}
| {{Esc|Danmörk|y=1964}}
|}
== Útsending ==
Hver einasta sjónvarpsstöð sem átti keppanda í keppninni var skyldugur til að sýna keppnina á stöð sinni. Aðrar aðildarstöðvar EBU, sem ekki kepptu, máttu einnig sýna keppnina sem "óvirkir keppendur". Sjónvarpsstöðvar gátu sent þuli til að sýna keppnina á eigin tungumáli og til að koma á framfæri upplýsingum um flytjendur og lög til áhorfenda sinna. Engar opinberar áhorfstölur eru til um keppnina, svo vitað sé til. Áætlaðar áhorfstölur eru frá 100 til 150 milljónir áhorfenda.
{| class="wikitable plainrowheaders"
|-
|+ Sjónvarpsstöðvar og þulir keppnislanda
|-
! scope="col" | Land
! scope="col" | Sjónvarpsstöð
! scope="col" | Stöð(var)
! scope="col" | Þulur/þulir
! scope="col" | Heimild
|-
! scope="row" | {{Esc|Austurríki}}
| [[ORF (broadcaster)|ORF]]
| [[ORF 1|ORF]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref>{{Cite news |title=Fernsehprogramm |trans-title=Television schedule |url=https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=blf&datum=19640314&seite=11 |access-date=14 July 2024 |work=Burgenland Freizeit |date=15 March 1964 |location=[[Wiener Neustadt]], Austria |page=11 |language=de |via=[[Austrian National Library]]}}</ref>
|-
! scope="rowgroup" rowspan="2" | {{Esc|Belgía}}
| [[RTBF|RTB]]
| [[La Une|RTB]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" rowspan="2" | <ref>{{cite news |title=Télévision |trans-title=Television |url=https://uurl.kbr.be/1610379 |url-access=registration |date=21 March 1964 |work=[[Le Soir]] |location=[[Brussels]], Belgium |access-date=31 January 2025 |page=11 |language=fr |via=BelgicaPress}}</ref>
|-
| [[VRT (broadcaster)|BRT]]
| [[VRT 1|BRT]]
| {{N/A|}}
|-
! scope="row" | {{Esc|Danmörk}}
| [[DR (broadcaster)|DR]]
| [[DR1|DR TV]], [[DR P1]], [[DR P3]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref>{{cite web |title=Alle tiders programoversigter – Lørdag den 21. marts 1964 |trans-title=All-time programme overviews – Saturday 21 March 1964 |url=https://www.dr.dk/alletidersprogramoversigter/?date=1964-03-21 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da |access-date=17 March 2024}}</ref>
|-
! scope="rowgroup" rowspan="3" | {{Esc|Finnland}}
| rowspan="3" | [[Yle|YLE]]
| {{lang|fi|[[Yle TV1|Suomen Televisio]]|i=unset}}
| {{ill|Aarno Walli|fi}}
| style="text-align:center" | <ref name="HS">{{cite news |title=Radio ja televisio |trans-title=Radio and television |url=https://nakoislehti.hs.fi/253dc691-d7ee-4965-9700-c36fb165e8a9 |access-date=7 November 2022 |work=[[Helsingin Sanomat]] |location=[[Helsinki]], Finland |date=21 March 1964 |pages=31 |language=fi |url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Pajala |first1=Mari |editor1-last=Badenoch |editor1-first=Alexander |editor2-last=Fickers |editor2-first=Andreas |editor3-last=Henrich-Franke |editor3-first=Christian |chapter=Intervision Song Contests and Finnish Television between East and West |title=Airy Curtains in the European Ether: Broadcasting and the Cold War |date=2013 |pages=215–270 |publisher=[[Nomos publishing house|Nomos]] |location=[[Baden-Baden]], Germany |doi=10.5771/9783845236070-215 |isbn=9783845236070 |quote=Walli was closely involved in YLE’s ESC productions; among other things he [...] provided the commentary for all the 1960s ESCs on Finnish television. |via=[[Academia.edu]]}}</ref>
|-
| {{lang|fi|{{ill|Yleisohjelma|fi|Yleisohjelma (Suomen Yleisradio)}}|i=unset}}
| {{ill|Erkki Melakoski|fi}}
| style="text-align:center" rowspan="2" | <ref name="HS" />
|-
| {{lang|fi|Ruotsinkielinen ula-ohjelma|i=unset}}
| {{N/A|}}
|-
! scope="row" | {{Esc|Frakkland}}
| [[Radiodiffusion-Télévision Française|RTF]]
| [[TF1|RTF]], [[France Inter|Inter Jeunesse]]
| [[Robert Beauvais]]
| style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Aujourd'hui a la téle |trans-title=Today on TV |url=https://archives-aube.fr/ark:42751/1eddddf4ad6d6ab6a5a70050568bc001.fiche=arko_fiche_61d6ad5ba7180.moteur=arko_default_63d288b4cdd38 |access-date=16 September 2024 |work=L'Est éclair |date=21-22 March 1964 |location=[[Saint-André-les-Vergers]], France |page=2 |language=fr |via=[[Aube|Aube en Champagne]]}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Concours Eurovision de la chanson à Copenhague (catalog record) |url=http://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/PH_PHD89040130/inter-jeunesse-concours-eurovision-de-la-chanson-a-copenhague |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230729190220/http://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/PH_PHD89040130/inter-jeunesse-concours-eurovision-de-la-chanson-a-copenhague |archive-date=29 July 2023 |access-date=29 July 2023 |website=INAthèque |publisher=[[Institut national de l'audiovisuel]] |language=fr |id=PHD89040130}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2023 |orig-date=21 March 1964 |title=Concours Eurovision de la chanson à Copenhague |trans-title=Eurovision Song Contest in Copenhagen |url=https://www.inamediapro.com/notice/PHD89040130 |url-access=subscription |access-date=28 June 2023 |website=INA Mediapro |publisher=Inter Jeunesse |type=radio broadcast |via=[[Institut national de l'audiovisuel]]}}</ref>
|-
! scope="row" | {{Esc|Þýskaland}}
| [[ARD (broadcaster)|ARD]]
| {{lang|de|[[Das Erste|Deutsches Fernsehen]]|i=unset}}
| {{ill|Hermann Rockmann|de}}
| style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Fernseh-Programm |trans-title=Television programmes |work=[[Weser Kurier]] |date=21 March 1964 |location=[[Bremen]], West Germany |language=de}}</ref>
|-
! scope="row" | {{Esc|Ítalía}}
| [[RAI]]
| {{lang|it|[[Rai 1|Programma Nazionale TV]]|i=unset}}
| {{ill|Renato Tagliani|it|Renato Tagliani}}
| style="text-align:center" | <ref>{{cite magazine |title=TV {{!}} sabato 21 marzo |trans-title=TV {{!}} Saturday 21 March |url=http://www.radiocorriere.teche.rai.it/Download.aspx?data=1964{{!}}12{{!}}000{{!}}P |magazine=[[Radiocorriere TV]] |location=[[Turin]], Italy |date=15–21 March 1964 |volume=41 |issue=12 |pages=48–49 |access-date=24 January 2023 |language=it |via=[[Rai Teche]]}}</ref>
|-
! scope="row" | {{Esc|Lúxemborg}}
| [[RTL Group|CLT]]
| {{lang|fr|[[RTL9|Télé-Luxembourg]]|i=unset}}
| Robert Beauvais
| style="text-align:center" | <ref name=":0" /><ref name="Luxemburger">{{cite news |title=Radio-Télévision |trans-title=Radio-Television |url=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/2bhgc1x89/pages/18 |access-date=27 December 2022 |work=[[Luxemburger Wort]] |location=[[Luxembourg City]], Luxembourg |date=21 March 1964 |language=de, fr |page=18 |via=[[National Library of Luxembourg]]}}</ref>
|-
! scope="row" | {{Esc|Mónakó}}
| colspan="2" | {{lang|fr|[[TMC (TV channel)|Télé Monte-Carlo]]|i=unset}}
| Robert Beauvais
| style="text-align:center" | <ref name=":0" />
|-
! scope="rowgroup" rowspan="2" | {{Esc|Holland}}
| [[Nederlandse Televisie Stichting|NTS]]
| [[NPO 1|NTS]]
| [[Ageeth Scherphuis]]
| style="text-align:center" | <ref name="Limburgs">{{cite news |title=Radio – Televisie |trans-title=Radio – Television |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010526018:mpeg21:p019 |access-date=27 December 2022 |work=[[Limburgs Dagblad]] |location=[[Heerlen]], Netherlands |date=21 March 1964 |language=nl |page=19 |via=[[Delpher]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Anneke en Ageeth al in Kopenhagen |trans-title=Anneke and Ageeth already in Copenhagen |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010372107:mpeg21:p001 |access-date=27 December 2022 |work=[[De Waarheid]] |location=[[Amsterdam]], Netherlands |date=19 March 1964 |language=nl |page=1 |via=[[Delpher]]}}</ref>
|-
| [[Dutch Radio Union|NRU]]
| [[NPO Radio 1|Hilversum 2]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref name="Limburgs" />
|-
! scope="row" | {{Esc|Noregur}}
| [[NRK]]
| {{lang|no|[[NRK1|NRK Fjernsynet]]|i=unset}}, [[NRK P1|NRK]]
| [[Odd Grythe]]
| style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Se og Hør idag |trans-title=See and Hear today |url=https://www.nb.no/items/d550890126eb11eecf065a05ab6b2341?page=9 |access-date=27 December 2022 |work=[[Oppland Arbeiderblad]] |location=[[Oppland]], Norway |date=21 March 1964 |page=11 |language=no |via=[[National Library of Norway]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Melodi Grand Prix 1964 |url=https://www.nb.no/items/f8c2efabf7e8e6f9a19b7b9f5ed2c372?page=3 |access-date=28 December 2022 |work=[[Drammens Tidende|Tiden]] |location=[[Drammen]], Norway |date=21 March 1964 |page=3 |language=no |via=[[National Library of Norway]]}}</ref>
|-
! scope="row" | {{Esc|Portúgal}}
| [[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]]
| [[RTP1|RTP]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Televisão – Hoje |trans-title=Television – Today |url=http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=06553.091.18830#!15 |access-date=27 December 2022 |work=[[Diário de Lisboa]] |location=[[Lisbon]], Portugal |date=21 March 1964 |page=15 |language=pt |via=Casa Comum |archive-date=27 desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227194105/http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=06553.091.18830#!15 |url-status=dead }}</ref>
|-
! scope="rowgroup" rowspan="2" | {{Esc|Spánn}}
| [[Televisión Española|TVE]]
| [[La 1 (Spanish TV channel)|TVE]]
| {{ill|Federico Gallo|es}}
| style="text-align:center" | <ref name="Vanguardia">{{cite news |title=Radio y TV |trans-title=Radio and TV |language=es |url=https://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1964/03/21/pagina-44/32677523/pdf.html |access-date=27 December 2022 |work=[[La Vanguardia]] |location=[[Barcelona]], Spain |date=21 March 1964 |page=44 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227194058/https://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1964/03/21/pagina-44/32677523/pdf.html |archive-date=27 desember 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Festival Eurovisión |url=https://w390w.gipuzkoa.net/WAS/CORP/DKPAtzokoPrentsaWEB/argitalpen/179902/data/-182649600000 |access-date=18 December 2024 |work=La Voz de España |date=19 March 1964 |page=9 |location=[[San Sebastián]], Spain |language=es |via=Koldo Mitxelena Cultural Center}}</ref>
|-
| [[Radio Nacional de España|RNE]]
| [[Radio Nacional (Spanish radio station)|RNE]]{{efn|Deferred broadcast at 23:00 ([[Central European Time|CET]])<ref name="Vanguardia" />}}
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref name="Vanguardia" />
|-
! scope="rowgroup" rowspan="6" | {{Esc|Sviss}}
| rowspan="6" | [[Swiss Broadcasting Corporation|SRG SSR]]
| [[SRF 1|TV DRS]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref name="Schweiz">{{cite news |title=Radioprogramm / Fernsehprogramm |trans-title=Radio program / Television program |url=https://www.e-newspaperarchives.ch/?a=d&d=NZN19640321-03.1.19 |access-date=27 December 2022 |work=[[Neue Zürcher Nachrichten]] |page=19 |date=21 May 1964 |location=[[Zürich]], Switzerland |language=de |via=[[E-newspaperarchives.ch]] }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
|-
| [[RTS 1 (Swiss TV channel)|TSR]]
| Robert Burnier
| style="text-align:center" | <ref>{{cite magazine |title=Programme TV |trans-title=TV programmes |url=https://www.scriptorium.ch/zoom/324892/view?page=15&p=verso&tool=info |access-date=27 December 2022 |magazine=[[TV8 (magazine)|Radio TV – Je vois tout]] |date=12 March 1964 |volume=42 |issue=11 |location=[[Lausanne]], Switzerland |pages=28–30 |language=fr |via=[[Scriptorium (website)|Scriptorium]]}}</ref>
|-
| [[RSI La 1|TSI]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref name="SwissItalian">{{cite news |title=radiotivù |trans-title=radio TV |url=https://www2.sbt.ti.ch/quotidiani-public-pdf/main_part.php?fullscreen=true&paper=gt&day=21&month=3&year=1964&page=3&papername=Gazzetta%20Ticinese&allpages=1,2,3,4,5,6 |access-date=3 July 2024 |work=Gazzetta Ticinese |date=21 March 1964 |location=[[Lugano]], Switzerland |page=3 |language=it |via=Sistema bibliotecario ticinese |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709170016/https://www2.sbt.ti.ch/quotidiani-public-pdf/main_part.php?fullscreen=true&paper=gt&day=21&month=3&year=1964&page=3&papername=Gazzetta%20Ticinese&allpages=1,2,3,4,5,6 |archive-date=9 júlí 2025 |url-status=dead}}</ref>
|-
| [[Radio SRF 1|Radio Beromünster]]{{efn|Delayed broadcast on 23 March at 20:00 ([[Central European Time|CET]])<ref name="Schweiz" />}}
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref name="Schweiz" />
|-
| [[La Première (Switzerland)|Radio Sottens]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref name="Radio">{{cite magazine |title=Programmes radiophoniques |trans-title=Radio programmes |url=https://www.scriptorium.ch/zoom/324892/view?page=32&p=verso&tool=info&view=0,0,5941,4143 |access-date=27 December 2022 |magazine=[[TV8 (magazine)|Radio TV – Je vois tout]] |date=12 March 1964 |volume=42 |issue=11 |location=[[Lausanne]], Switzerland |pages=62–64 |language=fr |via=[[Scriptorium (website)|Scriptorium]]}}</ref>
|-
| [[RSI Rete Uno|Radio Monte Ceneri]]
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref name="SwissItalian" />
|-
! scope="row" | {{Esc|Bretland}}
| [[BBC]]
| [[BBC One|BBC TV]]
| [[David Jacobs (broadcaster)|David Jacobs]]
| style="text-align:center" | <ref name="Radio Times">{{cite magazine |title=Eurovision Song Contest Grand Prix 1964 |url=https://genome.ch.bbc.co.uk/8b8ea20a62fe453bb6f3c592b86635c6 |access-date=27 December 2022 |magazine=[[Radio Times]] |location=London, United Kingdom |date=21 March 1964 |via=[[BBC Genome Project]] |archive-date=27 desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227194059/https://genome.ch.bbc.co.uk/8b8ea20a62fe453bb6f3c592b86635c6 |url-status=dead }}</ref>
|-
! scope="rowgroup" rowspan="3" | {{Esc|Júgóslavía}}
| rowspan="3" | [[Yugoslav Radio Television|JRT]]
| {{lang|sh|[[RTS 1 (Serbian TV channel)|Televizija Beograd]]|i=unset}}
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Радио Телевизија Београд |trans-title=Radio Television Belgrade |url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19640321{{!}}page:14 |access-date=25 May 2024 |work=[[Borba (newspaper)|Borba]] |date=21 March 1964 |location=[[Belgrade]], Yugoslavia |page=14 |language=sh-cyrl |via=[[Belgrade University Library]]}}</ref>
|-
| {{lang|sl|{{ill|TV SLO 1|sl|lt=Televizija Ljubljana}}|i=unset}}
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=RTV Ljubljana |url=https://www.dlib.si/listalnik/URN_NBN_SI_DOC-0DG7H784/8/index.html |access-date=28 October 2024 |work=[[Delo (newspaper)|Delo]] |date=21 March 1964 |page=8 |language=sl |location=[[Ljubljana]], Yugoslavia |via=[[Digital Library of Slovenia]] |archive-date=2 desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202150248/http://www.dlib.si/listalnik/URN_NBN_SI_DOC-0DG7H784/8/index.html |url-status=dead }}</ref>
|-
| {{lang|sh|[[HRT 1|Televizija Zagreb]]|i=unset}}
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Televizija |trans-title=Television |url=https://arhiv.slobodnadalmacija.hr/pvpages/pvpages/viewPage/?pv_page_id=241926&pv_issue_no=640321_A |access-date=27 December 2022 |work=[[Slobodna Dalmacija]] |date=21 March 1964 |page=8 |language=sh |location=[[Split, Croatia|Split]], Yugoslavia |url-access=subscription}}</ref>
|}
{| class="wikitable plainrowheaders"
|+ Sjónvarpsstöðvar og þulir landa sem kepptu ekki
|-
! scope="col" | Land
! scope="col" | Sjónvarpsstöð
! scope="col" | Stöð(var)
! scope="col" | Þulur
! scope="col" | Heimild
|-
! scope="row" | {{Esc|Írland}}
| [[RTÉ|RÉ]]
| {{lang|ga|[[RTÉ One|Telefís Éireann]]|i=unset}}
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=To-Day's TV Programmes |url=https://www.irishtimes.com/newspaper/archive/1963/0323/Pg006.html |access-date=19 December 2022 |newspaper=[[The Irish Times]] |date=21 March 1964 |page=8 |location=[[Dublin]], Ireland |url-access=subscription}}</ref>
|-
! scope="row" | {{Esc|Malta|1964}}
| [[Public Broadcasting Services|MBA]]
| [[Television Malta|MTV]]
| Victor Aquilina
| style="text-align:center" | <ref>{{Cite news |date=16 March 1964 |title=Eurovision Song Contest on Saturday |work=[[Times of Malta]] |location=[[Birkirkara]], Malta |pages=12}}</ref>
|-
! scope="row" | {{Esc|Hollensku Antillaeyjar}}
| colspan="2" | [[TeleCuraçao]]{{efn|Delayed broadcast on 20 May 1964 at 21:15 ([[Atlantic Time Zone|ADT]])<ref name="Curaçao" />}}
| {{N/A|}}
| style="text-align:center" | <ref name="Curaçao">{{cite news |title=Radio–Televisie – woensdag – Telecuraçao |trans-title=Radio–Television – Wednesday – Telecuraçao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469961:mpeg21:p002 |access-date=17 July 2024 |work=[[Amigoe|Amigoe di Curaçao]] |date=20 May 1964 |location=[[Willemstad]], Curaçao |language=nl |page=2 |via=[[Delpher]]}}</ref>
|-
! scope="row" | {{Esc|Svíþjóð}}
| [[Sveriges Radio|SR]]
| {{lang|sv|[[SVT1|Sveriges TV]]|i=unset}}
| [[Sven Lindahl]]
| style="text-align:center" | <ref name="Melfest" /><ref>{{cite news |title=TV ⬇ i dag |trans-title=TV ⬇ today |work=[[Svenska Dagbladet]] |date=21 March 1964 |location=[[Stockholm]], Sweden |page=25 |language=sv}}</ref>
|}
=== Týndar upptökur ===
Líkt og með keppnina 1956, eru ekki til neinar heilar myndbandsupptökur af sjálfri keppninni. Einhverjir bútar úr keppninni eru til, þ.á.m. þegar Svend Pedersen tilkynnti sigurvegara keppninnar og þegar Gigliola Cinquetti endurtók sigurlagið.<ref>{{Cite web |title=Rare broadcast footage of Eurovision 1964 uncovered by Reddit user |url=https://escxtra.com/2021/12/14/rare-broadcast-footage-eurovision-1964/ |access-date=2024-03-21 |website=ESCXTRA.com |language=en-GB}}</ref> Um tíma voru sögusagnir um að franskar sjónvarpsstöðvar ættu alla keppnina til í sarpi sínum.<ref>{{Cite web |title=9ème Concours Eurovision de la Chanson 1964 (catalog record) |url=https://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/DA_CPF96003532/9eme-concours-eurovision-de-la-chanson-1964?rang=334 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501234401/https://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/DA_CPF96003532/9eme-concours-eurovision-de-la-chanson-1964?rang=334 |archive-date=1 May 2024 |access-date=14 December 2021 |id=CPF96003532 |website=INAthèque |publisher=[[Institut national de l'audiovisuel]] |language=fr }}</ref> Það reyndist þó ekki rétt.<ref>{{cite web |last1=ten Veen |first1=Renske |title=Lost in Copenhagen: French television archive INA confirms it does NOT possess a copy of missing Eurovision 1964 show |url=https://wiwibloggs.com/2021/07/31/french-television-archive-ina-does-not-have-eurovision-1964/266236/ |website=Wiwibloggs.com |date=31 July 2021 |publisher=[[Wiwibloggs]] |access-date=31 July 2021 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
Lengi var því haldið fram að upptökurnar hefðu glatast í eldsvoða á áttunda áratugnum. Í viðtali árið 2019 fullyrti DR að útsendingin hefði aldrei verið tekin upp því ekki hafi verið neinar upptökuvélar á lausu í stúdíóinu á þeim tíma. Til eru hljóðupptökur af mest allri keppninni og eru þær aðgengilegar á netinu, fyrir utan síðustu mínúturnar. Eins eru til stuttar myndbandsupptökur og ljósmyndir víða í sörpum sjónvarpsstöðvanna.
== Neðanmálsgreinar ==
<references group="lower-alpha"/>
== Tilvísanir ==
<references/>
[[Flokkur: Söngvakeppnir evrópskra sjónvarpsstöðva eftir árum]]
[[Flokkur:1964]]
kvjci0med5til1pnao3wq5oxdt1rrig
Goo Hara
0
188588
1987643
1985324
2026-11-19T00:02:03Z
InternetArchiveBot
75347
Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)
1987643
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Goo Hara
| image = 170807 구하라 (cropped).jpg
| alt = Goo, í hvítum kjól, brosandi og horfandi áfram
| caption = Goo á frumsýningu ''[[Midnight Runners]]'' árið 2017
| birth_date = {{fæðingardagur|1991|1|3}}
| birth_place = [[Gwangju|Kwangju]], Suður-Kórea
| death_date = {{dánardagur og aldur|2019|11|24|1991|1|3}}
| death_place = [[Seúl]], Suður-Kórea
| death_cause = [[Sjálfsvíg]]
| resting_place = Skycastle Memorial Park Gwangju, Suður-Kórea
| occupation = {{hlist|Söngvari|leikari}}
| years_active = 2008–2019
| agent = {{hlist|[[KeyEast]]|Ogi}}
| module = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre = [[K-pop]]
| instrument = Söngur
| label = [[DSP Media|DSP]]
| past_member_of = [[Kara (South Korean group)|Kara]]
| hangul = %구하라
}}
<nowiki></nowiki>
| signature = Hara's signature.svg
}}
{{Hreingera}}
'''Goo Hara''' ([[hangúl]]: 구하라; [[hanja]]: 球廈邏; 3. janúar 1991 – 24. nóvember 2019) einnig þekkt sem '''Hara''', var suðurkóreskur söngvari og leikari. Hún var meðlimur [[Kóreupopp|K-pop]] stelpnahópsins [[Kara (Suður-Kóreskur stelpnahópur)|Kara]], og hafði líka leikið í ''City Hunter'' (2011). Hún debutaði sem sólóisti í júlí 2015 með [[Stuttskífa|stuttskífunni]] ''Alohara (Can You Feel It?).'' Eftir að Kara leystist upp árið 2016 hélt hún áfram með sólóferil sinn hjá annari umboðsskrifstofu KeyEast. Í júní 2019 skrifaði hún undir með Production Ogi og hélt áfram sjálfstæðum verkefnum sínum í [[Japan]] þar sem hún naut velgengni meðal aðdáenda. Síðasta útgáfa hennar af [[tónlist]] var maxi-eintak af laginu „Midnight Queen“, sem kom út 19. september 2019. Í nóvember 2019 hóf hún japanskan mini-túr til að styðja plötuna.
Goo fannst látin heima hjá sér í Seúl, Suður-Kóreu, þann 24. nóvember 2019, 28 ára gömul. Dauði hennar var talið sjálfsvíg. Áður en hún lést hafði Goo orðið fyrir mörgum áfallaatburðum, svo sem lagadeilum við fyrrverandi kærasta sinn, Choi Jong-Bum, sem beitti Goo ofbeldi árið 2018 og hótaði að birta kynlífsupptöku af þeim. Þetta leiddi til stöðugs áreitis frá kóreskum almenningi sem bjóst við því að K-pop stjörnur fylgdu ströngum siðferðisreglum. Og sjálfsvíg nánustu vinkonu hennar [[Sulli]] í október, sem hafði orðið fyrir svipuðu áreiti frá almenning.
Dauði Goo leiddi til krafa um umbætur, þar á meðal beiðni sem lögð voru fyrir [[Cheong Wa Dae|bláa húsinu]] varðandi kynferðisbrot, neteinelti og erfðarétt. Síðar kom í ljós að Goo hafði lykilhlutverk í því að fá vin sinn, [[Choi Jong-hoon]], til að upplýsa um hver væri spillti lögreglumaðurinn sem verndaði Choi og aðra meðlimi KakaoTalk spjallhebergjanna, þar sem nauðgunarmyndböndum var deilt.
== Æviágrip ==
=== Æska ===
Goo var fædd 3. janúar 1991 í [[Gwangju]], [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]].<ref>{{cite news |last=Kim |first=Min-ji |date=January 3, 2020 |script-title=ko:故 구하라 생일...친오빠 추모글 "거기선 걱정없이 행복하길" |url=https://www.news1.kr/entertain/celebrity-topic/3808064 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526171649/https://www.news1.kr/articles/?3808064 |archive-date=May 26, 2020 |access-date=January 4, 2020 |work=News1 |language=ko}}</ref><ref>{{cite news |last=Kim |first=Min-ji |date=January 3, 2020 |script-title=ko:故 구하라 생일...친오빠 추모글 "거기선 걱정없이 행복하길" |url=https://www.news1.kr/entertain/celebrity-topic/3808064 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526171649/https://www.news1.kr/articles/?3808064 |archive-date=May 26, 2020 |access-date=January 4, 2020 |work=News1 |language=ko}}</ref> Foreldrar Goo skildu þegar hún var átta ára eftir að móðir hennar yfirgaf fjölskylduna.<ref>{{Cite web|url=https://www.todayonline.com/8days/sceneandheard/entertainment/goo-haras-estranged-mother-went-late-stars-funeral-and-asked|title=Goo Hara's Estranged Mother Went To The Late Star's Funeral And Asked For Photos With Celebs|website=TODAYonline|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801044934/https://www.todayonline.com/8days/sceneandheard/entertainment/goo-haras-estranged-mother-went-late-stars-funeral-and-asked|archive-date=August 1, 2020|access-date=June 10, 2020|url-status=live}}</ref> Goo og bróðir hennar voru alin upp hjá ömmu sinni á meðan faðir þeirra vann sem byggingarverkamaður víðs vegar um landið til að framfleyta fjölskyldunni.<ref>{{Cite web|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20200312069900502|date=March 12, 2020|website=[[Yonhap News Agency]]|script-title=ko:[팩트체크] 어린자식 두고 떠났던 친모가 구하라 재산 절반 상속?|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081623/https://www.yna.co.kr/view/AKR20200312069900502|archive-date=October 5, 2022|access-date=March 13, 2020|url-status=live}}</ref> Hún gekk í Woonchun-grunnskóla og Jeonnam-gagnfræðaskóla, og æfði frjálsar íþróttir í tvö ár.<ref>{{cite news |last=Kim |first=Hyung-woo |date=October 6, 2009 |script-title=ko: 구하라 달리기 괴력 이유있었네 '초중시절 2년간 육상부 활동' |url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=200910061039561002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605034143/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=200910061039561002 |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 4, 2020 |work=Newsen |language=ko}}</ref>
Goo flutti til Seúl á meðan hún stundaði nám í Jeonju-listaháskólanum og tók þátt í unglingasamkeppni SM Entertainment árið 2005.<ref name="Hwang-2019">{{cite news |last=Hwang |first=Ji-young |date=November 25, 2019 |script-title=ko:'17세 데뷔' 故구하라, 굴곡졌던 11년 연예계 활동 [종합] |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23640875&cloc= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801090910/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23640875&cloc= |archive-date=August 1, 2020 |access-date=January 4, 2020 |language=ko}}</ref> Síðar skipti hún yfir í Stúlkna Upplýsingaiðnaðar-menntaskóli Dongmyung og sótti að því loknu Sungshin-kvennaháskólann.<ref>{{cite news |date=November 2, 2010 |script-title=ko:카라 구하라 성신여자대학교 수시 합격 |url=http://sports.chosun.com/news/news.htm?id=201011030100024400001212&ServiceDate=20101102 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171230172540/http://sports.chosun.com/news/news.htm?id=201011030100024400001212&ServiceDate=20101102 |archive-date=December 30, 2017 |access-date=December 30, 2017 |website=[[Sports Chosun]].com |language=ko}}</ref><ref>{{cite news |last=Kim |first=Jae-won |date=November 24, 2019 |script-title=ko:비보 전해진 구하라, 어린시절부터 연예인 꿈꿔 온 소녀 |url=http://www.sportsworldi.com/newsView/20191124509064 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191126035332/http://www.sportsworldi.com/newsView/20191124509064 |archive-date=November 26, 2019 |access-date=January 4, 2020 |work=Sports World i |language=ko}}</ref> Á skólaárunum starfaði hún sem fyrirsæta fyrir netfataverslanir.<ref>{{cite news |date=July 20, 2009 |script-title=ko:구하라, 데뷔전 피팅모델 때부터 '완벽 미모'로 유명해 |url=http://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=268707 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519053405/http://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=268707 |archive-date=May 19, 2020 |access-date=January 4, 2020 |work=[[Asia Today]] |language=ko}}</ref> Árið 2007 reyndi hún án árangurs að komast inn í [[JYP Entertainment]] í prufusöng.
=== 2008–2015: Kara ===
{{Main|Kara (Suður-Kóreskur stelpnahópur)}}
[[File:Koo Hara.jpg|thumb|Goo árið 2009|308x308px]]
Goo gekk í stelpnahópinn Kara árið 2008, eftir brotthvarf meðlimsins Kim Sung-hee.<ref>{{cite web|url=http://tenasia.hankyung.com/archives/684|date=March 10, 2009|work=10Asia|language=ko|script-title=ko:카라│My name is...2|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052202/http://tenasia.hankyung.com/archives/684|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref> Í október 2009 varð hún þátttakandi í raunveruleikaþætti KBS, ''Invincible Youth''.<ref name="No Cut News-2009">{{cite web|url=https://www.nocutnews.co.kr/news/4146443|title=KBS '청춘불패', '아이돌 7공주'의 좌충우돌 시골생활 정착기|date=October 9, 2009|website=[[No Cut News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509185450/https://www.nocutnews.co.kr/news/4146443|archive-date=May 9, 2019|access-date=March 8, 2017|url-status=live}}</ref> Þann 5. janúar 2010, í þætti af ''Strong Heart'' á SBS, viðurkenndi Goo að hún hefði farið í tannréttingar og minniháttar lýtaaðgerðir. Hún sagði að hún hefði alltaf haft tvöföld augnlok, en farið í aðgerð til að gera þau skýrari.<ref>{{cite web|url=http://www.mnetamerica.com/news/article/93937/karas-goo-hara-admits-she-gets-botox-and-lifts|title=Kara′s Goo Hara Admits She Gets Botox and Lifts|date=June 11, 2015|work=Mwave|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526143940/http://www.mnetamerica.com/news/article/93937/karas-goo-hara-admits-she-gets-botox-and-lifts|archive-date=May 26, 2019|access-date=December 20, 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sbs.com.au/popasia/blog/2017/02/23/5-idols-who-admitted-plastic-surgery|title=5 idols who admitted to plastic surgery|date=February 24, 2017|work=SBS PopAsia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052653/https://www.sbs.com.au/popasia/blog/2017/02/23/5-idols-who-admitted-plastic-surgery|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref>
[[File:Koo Hara in 2010 Asia Song Festival.jpg|thumb|left|Goo á sönghátið Asíu 2010|308x308px]]
Árið 2011 lék Goo sitt fyrsta sjónvarpshlutverk í ''City Hunter'' á SBS,<ref>{{cite web|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201104131024421001|date=April 13, 2011|website=Newsen|script-title=ko:맏언니 박규리, 구하라 연기자 데뷔 지원사격 '시티헌터 OST 부른다'|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308222038/http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201104131024421001|archive-date=March 8, 2017|access-date=March 8, 2017|url-status=live}}</ref> þar sem hún fór með hlutverk Choi Da-hye, dóttur forseta Suður-Kóreu.<ref>{{cite web|url=http://en.tenasia.com/archives/6409|title=KARA Gu Hara to make acting debut through "City Hunter"|date=March 14, 2011|work=10Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052739/http://en.tenasia.com/archives/6409|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=dead}}</ref> Þann 19. janúar 2011 var tilkynnt að Goo myndi segja upp samningi sínum við útgáfufyrirtækið DSP Media ásamt þremur öðrum meðlimum Kara, og höfðað var mál fyrir þeirra hönd. Síðar sama dag var tilkynnt að hún myndi hætta þátttöku í málinu og hefði snúið aftur til fyrirtækisins,<ref>Lee, Woo-young. [http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20110119000516 KARA member Gu Ha-ra withdraws contract termination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320091419/http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20110119000516|date=March 20, 2012}}. ''[[The_Korea_Herald]]''. January 19, 2011. Retrieved January 19, 2011.</ref> þar sem hún hafði greinilega ekki verið fullkomlega meðvituð um allar upplýsingar málsins.<ref>{{in lang|ko}} Kim, Seong-han. [http://news.naver.com/main/hotissue/read.nhn?mid=hot&sid1=106&gid=330818&cid=634836&iid=294539&oid=038&aid=0002122145&ptype=011 <nowiki>[단독] 구하라 "카라 지키겠다" 잔류 선언... 소송서 빠지겠다 주장 (</nowiki>''Goo Hara: "I Will Protect Kara", Declares to Remain'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210719000832/https://news.naver.com/main/hotissue/read.nhn?mid=hot&sid1=106&gid=330818&cid=634836&iid=294539&oid=038&aid=0002122145&ptype=011|date=July 19, 2021}}. ''[[Naver|Naver News]]''/''[[Hankook_Ilbo]]''. January 19, 2011. Retrieved January 19, 2011.</ref> Í nóvember 2011 urðu hún og Nicole Jung (líka úr Kara) nýir kynnar í þættinum ''Inkigayo'',<ref>{{Cite web|url=https://news.nate.com/view/20111113n03112?mid=e0102|website=[[Nate News]]|language=ko|script-title=ko:[단독] 구하라-니콜 '인기가요' MC 합류, 아이유와 女 3MC체제|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716204705/https://news.nate.com/view/20111113n03112?mid=e0102|archive-date=July 16, 2021|access-date=March 14, 2020|url-status=live}}</ref> þær hættu í þættinum 19. ágúst 2012 til að einbeita sér að endurkomu Kara.<ref>{{Cite web|url=https://news.nate.com/view/20120819n08532|website=[[Nate News]]|language=ko|script-title=ko:구하라·니콜, '인가' MC 하차.."26일 카라 컴백"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716204709/https://news.nate.com/view/20120819n08532|archive-date=July 16, 2021|access-date=March 14, 2020|url-status=live}}</ref>
Árið 2013 starfaði Goo með japanska tónlistarmanninum og lagahöfundinum Masaharu Fukuyama við að taka upp lagið „Magic of Love“ á kóresku undir verkefnahópnum Hara+. Lagið var notað í aðalhljóðrás FujiTV-dramanu ''Galileo'', þar sem Fukuyama fór með aðalhlutverk.<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2969880|title=KARA's Goo Ha-ra to do soundtrack|date=April 9, 2013|website=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711023810/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2969880|archive-date=July 11, 2018|access-date=December 20, 2017|url-status=dead}}</ref> Í október 2013 var hún útnefnd blóðgjafasendiherra fyrir Hanmaum-blóðbankann.<ref>{{cite web|url=http://www.kpopstarz.com/articles/47243/20131029/kara-goo-hara-chosen-to-be-ambassador-for-blood-donations.htm|title=KARA Goo Hara Chosen to be Ambassador for Blood Donations|date=October 29, 2013|work=KpopStarz|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308221020/http://www.kpopstarz.com/articles/47243/20131029/kara-goo-hara-chosen-to-be-ambassador-for-blood-donations.htm|archive-date=March 8, 2017|access-date=March 8, 2017|url-status=dead}}</ref> Þann 29. desember 2014 kom hún fram í eigin raunveruleikaþætti ''On & Off'', sem sýndur var á MBC Music.<ref>{{cite web|url=http://www.mwave.me/en/news/news/view/82092/Kara%E2%80%99s-Goo-Hara-to-Launch-Her-Exclusive-Reality-Show-%E2%80%98Hara-On---Off%E2%80%99|title=Kara's Goo Hara to Launch Her Exclusive Reality Show 'Hara On & Off'|date=December 2, 2014|work=Mwave|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052512/http://www.mwave.me/en/news/news/view/82092/Kara%E2%80%99s-Goo-Hara-to-Launch-Her-Exclusive-Reality-Show-%E2%80%98Hara-On---Off|archive-date=December 22, 2017|quote=An affiliate of MBC Music told Newsen on December 2, "We're currently filming Kara Goo Hara's exclusive reality program Hara On & Off." The affiliate added, "Hara On & Off is a reality program that will show the human Goo Hara, featuring her personal life and candid sides, other than what's shown on broadcasts." The eight-episode long Hara On & Off began filming at the end of November and will air the first episode at the end of December.|url-status=dead}} <!-- Text is in the meta 'description' tag. --></ref>
==== Alohara (Can You Feel It) ====
Í janúar 2015 hóf Goo störf sem þáttastjórnandi í fegurðarþætti KBS, ''A Style For You'', ásamt Kim Heechul úr Super Junior, Hani úr EXID og Bora úr Sistar.<ref name="Kpop Herald-20152">{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201501211709250508183_2&ACE_SEARCH=1|title=Gu Ha-ra and Heechul to head fashion program|date=January 21, 2015|work=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051551/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201501211709250508183_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref> Í júní 2015 gaf hún út fegurðarbókina ''Nail Hara''.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201506031729148393933_2&ACE_SEARCH=1|title=KARA Gu Ha-ra to put out beauty book|date=June 23, 2015|work=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052452/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201506031729148393933_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref> Í júlí 2015 hóf Goo sólóferil sinn þegar hún gaf út [[Smáskífa|smáskífuna]] ''Alohara (Can You Feel It?)'', sem náði 4. sæti á innlendum listum. Aðal lagið „Choco Chip Cookies“ er með suður-kóreska rapparanum Giriboy.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507071749262632585_2&ACE_SEARCH=1|title=Goo Ha-ra to make solo debut|date=July 7, 2015|work=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051001/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507071749262632585_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507131439362485218_2&ACE_SEARCH=1|title=Goo Ha-ra releases track list of 'Alohara'|date=July 13, 2015|work=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051003/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507131439362485218_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3006506|title=Giriboy, Goo Ha-ra team up|date=July 12, 2015|website=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052916/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3006506|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=dead}}</ref> Í október 2015 gekk Goo í skemmtiþáttinn ''Shaolin Clenched Fists''.
== 2016–2019: Lokaverk ==
Þann 15. janúar 2016 leystist Kara upp eftir að Goo og meðlimirnir Park Gyu-ri og Han Seung-yeon hættu hjá DSP Media þegar samningar þeirra við fyrirtækið runnu út. Nokkrum dögum síðar skrifaði Goo undir með KeyEast til að halda áfram sóloferil sínum.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201601181159112847542_2&ACE_SEARCH=1|title=Goo Ha-ra joins KeyEast|date=January 18, 2016|work=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052455/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201601181159112847542_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref> Í desember 2016 söng hún á smáskífu Thunder, „Sign“.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201611301132350059125_2&ACE_SEARCH=1|title=Thunder's new release to feature Goo Ha-ra|date=November 30, 2016|work=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051037/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201611301132350059125_2&ACE_SEARCH=1|archive-date=December 22, 2017|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref> Í ágúst 2017 lék hún í vefmyndinni ''Sound of a Footstep''.<ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/features.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601013&seq=380&mode=FEATURES_VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=The Constantly Evolving Korean Film Industry: Web Content|date=September 18, 2017|work=Korean Film Biz Zone|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125205822/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/features.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601013&seq=380&mode=FEATURES_VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|archive-date=January 25, 2021|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref> Í nóvember 2017 gekk hún í skemmtiþáttinn ''Seoul Mate''.<ref>{{cite web|url=http://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0000794957|date=November 15, 2017|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:[공식입장] '서울메이트' 측 "구하라, 호스트로 출연...자택 공개"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719052032/https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0000794957|archive-date=July 19, 2021|access-date=December 20, 2017|url-status=live}}</ref>
Í janúar 2018 gaf Goo út lag sem var hluti af hljóðrás fyrir þættina ''Jugglers'', titlað „On A Good Day“.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201801231459344485384_2|title=Gu Hara contributes to 'Jugglers' soundtrack|date=January 23, 2018|work=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123112743/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201801231459344485384_2|archive-date=January 23, 2018|access-date=January 23, 2018|url-status=live}}</ref> Í apríl 2018 stýrði hún fegurðarþætti JTBC, ''My Mad Beauty Diary''.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201804121434325173540_2|title=JTBC's new channel to launch with beauty show|date=April 12, 2018|website=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412212247/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201804121434325173540_2|archive-date=April 12, 2018|access-date=April 12, 2018|url-status=live}}</ref> Í júlí var hún útnefnd heiðursfulltrúi 6. Animal Film Festival.<ref>{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201807051732428165118_2|title=Goo Ha-ra named ambassador for Suncheon animal film fest|date=July 5, 2018|website=[[Kpop Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712023131/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201807051732428165118_2|archive-date=July 12, 2018|access-date=July 11, 2018|url-status=live}}</ref> Í ágúst 2018 hóf Goo sólóferil sinn í Japan með útgáfu lagsins „Wild“.<ref>{{cite web|url=https://www.allkpop.com/article/2018/08/hara-says-she-can-be-a-bad-girl-in-wild-mv|title=Hara says she can be a bad girl in 'Wild' MV|date=August 24, 2018|work=[[Allkpop]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825011035/https://www.allkpop.com/article/2018/08/hara-says-she-can-be-a-bad-girl-in-wild-mv|archive-date=August 25, 2018|access-date=August 24, 2018|url-status=live}}</ref> Frá október 2018 lenti Goo í lagalegum deilum við fyrrverandi kærasta sinn, Choi Jong-bum, sem stóð fram á árið 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.soompi.com/article/1259165wpp/goo-hara-choi-jong-bum-prosecuted-separate-charges|title=Goo Hara's And Choi Jong Bum's Cases To Be Forwarded To Prosecutors|date=November 6, 2018|work=[[Soompi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107070929/https://www.soompi.com/article/1259165wpp/goo-hara-choi-jong-bum-prosecuted-separate-charges|archive-date=November 7, 2018|access-date=November 6, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.soompi.com/article/1348952wpp/choi-jong-bum-receives-suspended-sentence-goo-haras-legal-representatives-respond|title=Choi Jong Bum Receives Suspended Sentence And Goo Hara's Legal Reps Respond + Prosecution Appeals|date=August 2019|work=[[Soompi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913205245/https://www.soompi.com/article/1348952wpp/choi-jong-bum-receives-suspended-sentence-goo-haras-legal-representatives-respond|archive-date=September 13, 2019|access-date=September 5, 2018|url-status=live}}</ref> Eðli deilanna hafði áhrif á bæði atvinnu- og einkalíf hennar, þar á meðal að Content Y (dótturfyrirtæki KeyEast sem Goo hafði unnið með frá 2017) ákvað að endurnýja ekki samninginn hennar þegar hann rann út í janúar 2019.<ref>{{Cite news |last=Lee |first=Ha-na |date=February 1, 2019 |script-title=ko:[공식입장] 콘텐츠와이 측, "구하라와 1월 전속계약 만료, 재계약 NO" |url=https://www.sedaily.com/NewsView/1VF57EFX8S |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516180644/https://www.sedaily.com/NewsView/1VF57EFX8S |archive-date=May 16, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=[[The Seoul Economy Daily]]}}</ref>
Eftir hlé fyrsta helming 2019 tilkynnti Goo í júní 2019 að hún hefði skrifað undir við Production Ogi til að halda áfram verkefnum sínum í Japan.<ref>{{cite web|url=https://www.soompi.com/article/1333866wpp/goo-hara-set-to-resume-activities-in-japan-after-signing-on-with-new-agency|title=Goo Hara Set To Resume Activities In Japan After Signing On With New Agency|date=June 21, 2019|work=[[Soompi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624132154/https://www.soompi.com/article/1333866wpp/goo-hara-set-to-resume-activities-in-japan-after-signing-on-with-new-agency|archive-date=June 24, 2019|access-date=June 21, 2019|url-status=live}}</ref> Goo hafði áður notið vinsælda í Japan þegar Kara var enn virkt, meðal annars með þátttöku sinni í 62. NHK Kōhaku Uta Gassen.<ref>{{Cite web|url=https://www.asahi.com/articles/ASMCS6X5CMCSUHBI02Y.html|title=元KARAのク・ハラさん死亡 自宅で遺体見つかる:朝日新聞デジタル|date=November 24, 2019|website=[[The Asahi Shimbun]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108041902/https://www.asahi.com/articles/ASMCS6X5CMCSUHBI02Y.html|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="South China Morning Post-2019">{{Cite web|url=https://www.scmp.com/magazines/style/news-trends/article/3039347/goo-hara-remembered-5-things-know-about-k-pop-queen-who|title=RIP Goo Hara: 5 things to know about the K-pop queen|date=November 26, 2019|website=South China Morning Post|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225247/https://www.scmp.com/magazines/style/news-trends/article/3039347/goo-hara-remembered-5-things-know-about-k-pop-queen-who|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref>
Síðasta útgáfa Goo fyrir andlát var maxi-eintak smáskífunnar ''Midnight Queen'', sem kom út í september 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/international/8544595/goo-hara-was-a-k-pop-royal-who-deserved-a-better-world|title=Goo Hara Was a K-Pop Royal Who Deserved a Better World|date=November 24, 2019|work=[[Soompi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128062115/https://www.billboard.com/articles/news/international/8544595/goo-hara-was-a-k-pop-royal-who-deserved-a-better-world|archive-date=November 28, 2019|access-date=November 24, 2019|url-status=live}}</ref> Hún fór einnig í mini-túr undir heitinu ''Hara Zepp Tour 2019: Hello'' til að styðja plötuna. Túrinn samanstóð af fjórum tónleikum í Japan í nóvember 2019 og lauk þann 19.<ref>{{cite web|url=http://k-fan.official-fan.com/hara-tour2019/|title=HARA Zepp Tour 2019 ~HELLO~ Official Site|date=November 11, 2019|work=Production Ogi|archive-url=https://web.archive.org/web/20191125170556/http://k-fan.official-fan.com/hara-tour2019/|archive-date=November 25, 2019|access-date=November 11, 2019|url-status=dead}}</ref> Goo hafði farsælan sólóferil í Japan og var vel tekið á móti henni af japönskum aðdáendum á mini-túrnum.<ref name="South China Morning Post-20192">{{Cite web|url=https://www.scmp.com/magazines/style/news-trends/article/3039347/goo-hara-remembered-5-things-know-about-k-pop-queen-who|title=RIP Goo Hara: 5 things to know about the K-pop queen|date=November 26, 2019|website=South China Morning Post|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225247/https://www.scmp.com/magazines/style/news-trends/article/3039347/goo-hara-remembered-5-things-know-about-k-pop-queen-who|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bunshun.jp/articles/-/16412|title=元KARAク・ハラ 死の5日前"最後の単独インタビュー"で一瞬見せた「えっ?」という表情|last=三行|first=河崎|date=November 30, 2019|website=文春オンライン|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108041851/https://bunshun.jp/articles/-/16412|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref>
Þann 12. janúar 2020 var tónlistarmyndbandið við „Hello“, B-hlið lagsins af ''Midnight Queen'', gefið út eftir lát hennar.<ref>{{cite news |last=Hwang |first=Ji-young |date=January 13, 2020 |script-title=ko:故구하라 유작 '헬로' 공개...애절한 발라드 |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23680888 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605095659/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23680888 |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 13, 2020 |work=[[Ilgan Sports]] |language=ko}}</ref> Textarnir voru samdir af Goo til að þakka stuðningsmönnum sínum, og myndbandið sýndi hana gegn næturljósmynd [[Tókýó]], sem hún elskaði.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaone.com/entertainment/late-goo-haras-surprise-gift-fans-new-music-video-released-posthumously-her-birthday|title=The late Goo Hara's surprise gift to fans: A new music video released posthumously on her birthday|date=January 13, 2020|website=AsiaOne|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115034110/https://www.asiaone.com/entertainment/late-goo-haras-surprise-gift-fans-new-music-video-released-posthumously-her-birthday|archive-date=January 15, 2020|access-date=January 15, 2020|url-status=live}}</ref> Sem framhald tónlistarmyndbandsins var gefinn út ljósmyndabók 6. apríl 2020, sem minnti á Goo með myndum teknar rétt fyrir lát hennar.<ref>{{Cite web|url=https://hk.appledaily.com/entertainment/20200405/5D7XHJXCUPUTK2G7ZTWCR4VHLY/|title=胞兄大數母親行為卑劣 具荷拉寫真藍天最後身影|website=Apple Daily 蘋果日報|language=zh-hk|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042448/https://hk.appledaily.com/entertainment/20200405/5D7XHJXCUPUTK2G7ZTWCR4VHLY/|archive-date=August 1, 2020|access-date=June 10, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oricon.co.jp/news/2160262/full/|title=元KARAのHARAさん、フォトブックが「写真集」8位に登場 昨年沖縄で撮影|date=October 5, 2022|website=ORICON NEWS|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081624/https://www.oricon.co.jp/news/2160262/full/|archive-date=October 5, 2022|access-date=October 5, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.daily.co.jp/gossip/2020/01/13/0013029465.shtml|title=HARAさん、最後のフォトブック発売へ ファンの声が後押し...MVも公開/デイリースポーツ online|website=デイリースポーツ online|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114045905/https://www.daily.co.jp/gossip/2020/01/13/0013029465.shtml|archive-date=January 14, 2020|access-date=June 10, 2020|url-status=live}}</ref>
Þann 16. júlí 2024 gaf Kara út kóresku útgáfuna af „Hello“ með lögum Goo í því. Lagið átti upphaflega að fylgja fjórðu plötu Kara, ''Full Bloom'', árið 2013, en var að lokum ekki innifalið. Það var þá sem Goo tók upp lög sín. Útgáfa 2024 var endurröðuð og endurhlaðin til að henta öllum meðlimum hópsins, þar á meðal Hur Young-ji, sem gekk í Kara árið 2014.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/news/goo-hara-kara-hello-new-single-1236073448/|title=Late K-Pop Star Goo Hara Featured on Kara's New Single 'Hello'|last=Frater|first=Patrick|date=July 16, 2024|website=Variety|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716115651/https://variety.com/2024/music/news/goo-hara-kara-hello-new-single-1236073448/|archive-date=July 16, 2024|access-date=July 16, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20240716050576|title=Kara unveils new song 'Hello' featuring all six members|last=Hong|first=Yoo|date=July 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717005721/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20240716050576|archive-date=July 17, 2024|access-date=July 17, 2024|url-status=live}}</ref>
== Einkalíf ==
=== Lagadeilur við Choi Jong-bum ===
Goo stundaði stefnumót við hárgreiðslumanninn Choi Jong-Bum eftir að þau hittust fyrst á tökustað fegurðarþáttarins ''My Mad Beauty Diary''.<ref>{{cite news |last=Han |first=Soo-ji |date=September 17, 2018 |script-title=ko:구하라 남자친구 '청담동 유아인', 생각보다 심각한 상처에 '충격'...'사회 생활 어려워' |url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=483284 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515230013/http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=483284 |archive-date=May 15, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=Top Star News |language=ko}}</ref> Um klukkan 1 að nóttu þann 13. september 2018 braut ölvaður Choi sér inn í heimili Goo á meðan hún svaf og hófst deila sem þróaðist í ofbeldi, þegar hann reyndi að slíta sambandinu við hana.<ref>{{Cite news |date=August 29, 2019 |script-title=ko:'구하라 폭행' 전 남자친구, 1심 징역형..."촬영은 무죄" |url=http://www.newsis.com/view/?id=NISX20190829_0000754836&cID=10201&pID=10200 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528194409/https://newsis.com/view/?id=NISX20190829_0000754836&cID=10201&pID=10200 |archive-date=May 28, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=[[Newsis]] |language=ko}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jin |first=Hyang-hee |date=August 29, 2019 |script-title=ko:구하라 측, 최종범 '집행유예'에 반발..."더 강한 처벌 필요" 항소 예고 |url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2019/08/678469/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081627/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2019/08/678469/ |archive-date=October 5, 2022 |access-date=November 25, 2019 |work=Star Today}}</ref> Lögregla kom á heimili Goo eftir að Choi kærði hana fyrir árás.<ref>{{Cite news |last=Baek |first=Ji-eun |date=September 18, 2018 |title=[SC현장] "진실 밝힐것" 구하라, 남친폭행 혐의 첫 경찰조사(종합) |url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201809190100157590012167&servicedate=20180918 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604010350/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201809190100157590012167&servicedate=20180918 |archive-date=June 4, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=[[Sports Chosun]] |language=ko}}</ref> Goo sagði að atvikið hefði verið báðum að kenna og báðir aðilar birtu myndir af meiðslum sínum á netinu til að útskýra sína hlið málsins.<ref>{{Cite news |last=Son |first=Hyo-jung |date=September 18, 2018 |script-title=ko:'남친 폭행 혐의' 구하라, 경찰 출석 "조사 성실히 임해 진실 밝힐 것"[종합] |url=https://www.tvreport.co.kr/1080445 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513220527/https://www.tvreport.co.kr/1080445 |archive-date=May 13, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=TV Report |language=ko}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jung |first=Eun-ran |date=September 16, 2018 |script-title=ko:구하라 남자친구 상처, 성한 곳이 없다? "눈 아래도 약 4cm 상처" |url=http://www.seoulwire.com/news/articleView.html?idxno=26677 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514195657/http://www.seoulwire.com/news/articleView.html?idxno=26677 |archive-date=May 14, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=Seoulwire |language=ko}}</ref> Í viðtali við kóreska slúðurmiðilinn ''Dispatch'' þann 17. september sagði Goo að slagsmálin hefðu byrjað vegna þess að hún hafði fengið sér hádegismat með karlkyns kunningja, sem gerði Choi afbrýðissaman.<ref>{{Cite news |date=2018-09-17 |script-title=ko:[단독] 구하라가 밝힌 그날 새벽..."폭언, 폭행, 그리고 협박"(인터뷰) |url=https://www.dispatch.co.kr/1486893 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101192219/https://www.dispatch.co.kr/1486893 |archive-date=November 1, 2022 |access-date=2025-01-23 |work=[[Dispatch (South Korea)|Dispatch]] |language=ko-KR}}</ref>
Eftir atvikið fór Goo í læknisskoðun og greindist með blæðingar í legi og leggöngum; hún var einnig greind með „tog í hálskraga“, „áverka og tog í andliti“, „áverka og tog í læri“ og „áverka og auka tog í hægri framhandlegg“.<ref>{{Cite news |last=Kim |first=Jae-myung |date=September 18, 2018 |script-title=ko:구하라 카톡 공개 이어 남친 심경고백 ··· 가열되는 진실공방 |url=http://www.ggilbo.com/news/articleView.html?idxno=546993 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923015646/http://www.ggilbo.com/news/articleView.html?idxno=546993 |archive-date=September 23, 2018 |access-date=November 25, 2019 |work=Ggilbo |language=ko}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shin |first=Dong-hyuk |date=September 18, 2018 |script-title=ko:'폭행혐의' 구하라, 경찰서 출두..."조사에서 혐의 밝혀질 것, 성실히 임하겠다" |url=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=45934 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515075512/http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=45934 |archive-date=May 15, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=Single List |language=ko}}</ref> Eftir þetta höfðaði Goo mál gegn Choi fyrir að hóta að birta kynlífsupptöku sem tekin hafði verið án samþykkis hennar í tilraun til að eyðileggja feril hennar.<ref>{{Cite news |last=Lanre |first=Bakare |date=December 3, 2019 |title=South Korean pop star and actor Cha In Ha found dead aged 27 |url=https://www.theguardian.com/music/2019/dec/03/south-korean-pop-star-and-actor-cha-in-ha-found-dead-aged-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203163911/https://www.theguardian.com/music/2019/dec/03/south-korean-pop-star-and-actor-cha-in-ha-found-dead-aged-27 |archive-date=December 3, 2019 |access-date=December 3, 2019 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Tae-hyung |date=August 5, 2019 |title=[POP이슈]검찰, 구하라 前 남자친구 최종범 1심 판결 불복...항소장 제출 |url=http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=201909050914286820224_1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915142532/http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=201909050914286820224_1 |archive-date=September 15, 2019 |access-date=November 25, 2019 |work=[[Herald POP]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Esther Chung |author2=Hong Ji-yu |date=October 10, 2018 |title=Public criticizes revenge porn law |url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054060 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102137/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054060 |archive-date=December 4, 2018 |access-date=December 4, 2018 |publisher=[[Korea JoongAng Daily]]}}</ref><ref>{{cite news |author=Lee Suh-yoon |date=October 11, 2018 |title=Rare jail term given to man in 'revenge porn' case |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2018/10/251_256831.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204151413/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2018/10/251_256831.html |archive-date=December 4, 2018 |access-date=December 4, 2018 |publisher=[[The Korea Times]]}}</ref> Goo hélt áfram með málið þrátt fyrir upphaflega ráðgjöf lögfræðinga sinna um að halda þessu leyndu til að forðast neikvæða athygli almennings.<ref name="nytimes.com">{{cite news |author1=Motoko Rich and John Yoon |date=February 28, 2024 |title=A K-Pop Star's Lonely Downward Spiral |url=https://www.nytimes.com/2024/02/28/world/asia/k-pop-suicide-goo-hara.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614033858/https://www.nytimes.com/2024/02/28/world/asia/k-pop-suicide-goo-hara.html |archive-date=June 14, 2024 |access-date=July 22, 2024 |agency=The New York Times}}</ref><ref name="pressreader.com">{{cite news |title=A K-Pop Star's Lonely Downward Spiral (non paywalled) |url=https://www.pressreader.com/malaysia/the-star-malaysia/20240508/281874418492235 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240722144655/https://www.pressreader.com/malaysia/the-star-malaysia/20240508/281874418492235 |archive-date=July 22, 2024 |access-date=July 22, 2024}}</ref>
Á fyrsta dómsþingi 18. apríl 2019 voru Choi bornar þær ákærur að hafa tekið kynlífsupptöku, valdið líkamsmeiðslum, hótað, þvingað og skemmt eign.<ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2019/04/18/2019041801786.html|date=July 18, 2020|website=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:최종범 "사진협박·상해NO→재물손괴만 인정"...구하라와 5월 법정 대면(종합)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108035547/https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2019/04/18/2019041801786.html|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref> Choi neitaði öllum ákærum nema eignaspjöllum.<ref>{{Cite news |last=Lee |first=Ho-yeon |date=April 18, 2019 |script-title=ko:'구하라 폭행·협박·몰카 혐의' 최종범, 첫 공판서 핵심 혐의 부인 |url=http://star.hankookilbo.com/News/Read/201904181184783504?did=NA&dtype=&dtypecode=&prnewsid= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514085146/http://star.hankookilbo.com/News/Read/201904181184783504?did=NA&dtype=&dtypecode=&prnewsid= |archive-date=May 14, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=[[Hankook Ilbo]]}}</ref> Þann 26. maí 2019 gerði Goo tilraun til sjálfsvígs í íbúð sinni og var fljótlega flutt á sjúkrahús, þar sem hún baðst afsökunar á að hafa valdið aðdáendum sínum áhyggjur.<ref>{{cite web|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2019/05/350418/|date=May 26, 2019|website=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:구하라, 극단적 선택 시도...생명 지장 없어 - 스타투데이|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526034111/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2019/05/350418/|archive-date=May 26, 2019|access-date=May 26, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/398_269611.html|title=Singer Goo Ha-ra apologizes for suicide attempt|date=May 28, 2019|website=[[The Korea Times]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528121423/http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/398_269611.html|archive-date=May 28, 2019|access-date=May 28, 2019|url-status=live}}</ref> Þess vegna mætti Goo ekki á annað dómsþingið 30. maí 2019, en hún átti upphaflega að vera vitni í málinu.<ref>{{Cite web|url=http://m.mydaily.co.kr/new/read.php?newsid=201905301506159813|last=Codrops|date=May 30, 2019|website=[[MyDaily]]|language=en|script-title=ko:'최종범 공판' 구하라, 불참했지만 다음 만남을 기약 ...피하지 않았다 [MD현장]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108035548/http://m.mydaily.co.kr/new/read.php?newsid=201905301506159813|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref>
Á þriðja dómsþingi18. júlí 2019 bað forseti dómsins, Oh Duk-Shik,<ref name="Washington Post">{{Cite news |title=Opinion {{!}} A K-pop star's death is the latest reminder of how Korea's justice system fails women |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/11/27/k-pop-stars-death-is-latest-reminder-how-koreas-justice-system-fails-women/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109113222/https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/11/27/k-pop-stars-death-is-latest-reminder-how-koreas-justice-system-fails-women/ |archive-date=November 9, 2020 |access-date=January 8, 2022 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> um að myndbandið yrði lagt fram sem sönnunargagn þar sem efni þess var ágreiningsmál.<ref name="JoongAng Ilbo-2020">{{Cite web|url=https://www.joongang.co.kr/article/23749587|date=April 8, 2020|website=[[JoongAng Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:오덕식은 구하라 영상 꼭 봐야했나···작년 7월 법정선 무슨 일|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108035558/https://www.joongang.co.kr/article/23749587|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref> Vegna mótmæla lögfræðinga Goo um að almenningur gæti séð myndbandið í dómsal, skoðaði dómari myndbandið í einrúmi í skrifstofu sinni til að staðfesta efnið.<ref name="JoongAng Ilbo-20202">{{Cite web|url=https://www.joongang.co.kr/article/23749587|date=April 8, 2020|website=[[JoongAng Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:오덕식은 구하라 영상 꼭 봐야했나···작년 7월 법정선 무슨 일|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108035558/https://www.joongang.co.kr/article/23749587|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=November 27, 2019 |script-title=ko:증거로 채택된 '성관계 동영상' 유출 가능성 정말 없나 |url=http://ilyo.co.kr/?ac=article_view&entry_id=354558 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128191654/http://ilyo.co.kr/?ac=article_view&entry_id=354558 |archive-date=November 28, 2019 |access-date=November 27, 2019 |work=Realtime News Media |language=ko}}</ref> Einnig vitnaði Goo fyrir Oh í einrúmi í tvær klukkustundir.<ref name="JoongAng Ilbo-20203">{{Cite web|url=https://www.joongang.co.kr/article/23749587|date=April 8, 2020|website=[[JoongAng Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:오덕식은 구하라 영상 꼭 봐야했나···작년 7월 법정선 무슨 일|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108035558/https://www.joongang.co.kr/article/23749587|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref>
Í ágúst 2019 var Choi dæmdur í eitt ár og sex mánaða fangelsi, skilorðsbundið í þrjú ár, eftir að hann var sakfelldur fyrir að hóta að birta kynlífsupptöku, þvingun, líkamsárás og eignaspjöll Goo.<ref name="BBC-2019-50582338">{{Cite news |date=November 28, 2019 |title=Goo Hara and the trauma of South Korea's spy cam victims |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50582338 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201004839/https://www.bbc.com/news/world-asia-50582338 |archive-date=December 1, 2019 |access-date=December 3, 2019 |work=BBC}}</ref> Hann var sýknaður af ákærunni um að taka kynlífsupptöku án leyfis, þar sem dómurinn ákvarðaði að Goo hefði tekið myndbandið sjálf.<ref>{{Cite web|url=http://www.osen.co.kr/article/G1111214561|date=August 30, 2019|website=[[Osen (newspaper)|OSEN]]|language=ko|script-title=ko:'집행유예 3년' 구하라 전 남친 최종범, 불법 촬영 혐의 '무죄' 이유는?[Oh!쎈 현장]|access-date=April 21, 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2019/09/05/2019090501207.html|date=July 17, 2020|website=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:검찰, 집행유예 구하라 前 남친 최종범 판결 불복→항소장 제출[공식]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421181310/https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2019/09/05/2019090501207.html|archive-date=April 21, 2024|access-date=April 21, 2024|url-status=live}}</ref> Eftir að fréttir af kynlífsupptöku Goo urðu opinberar varð hún fyrir áreitni á netinu, þrátt fyrir að vera brotaþoli.<ref name="BBC-2019-505823382">{{Cite news |date=November 28, 2019 |title=Goo Hara and the trauma of South Korea's spy cam victims |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50582338 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201004839/https://www.bbc.com/news/world-asia-50582338 |archive-date=December 1, 2019 |access-date=December 3, 2019 |work=BBC}}</ref>
Við lok áfrýjunar á skilorðsfangelsi þann 2. júlí 2020 var Choi dæmdur í eitt ár í fangelsi, þar sem dómurinn sagði að Choi „var fullkomlega meðvitaður um að skemmdirnar yrðu mjög alvarlegar ef kynlífsupptökurnar yrðu birtar, þar sem brotaþoli var frægur einstaklingur“.<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/goo-hara-suicide-late-k-pop-stars-ex-boyfriend-jailed-for-sex-video-blackmail|title=Goo Hara suicide: Late K-pop star's ex-boyfriend jailed for sex video blackmail|date=July 2, 2020|website=The Straits Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703035407/http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/goo-hara-suicide-late-k-pop-stars-ex-boyfriend-jailed-for-sex-video-blackmail|archive-date=July 3, 2020|access-date=July 3, 2020|url-status=live}}</ref> Sökudómstóllinn kærði til Hæstaréttar um þyngri refsingu þann 8. júlí 2020.<ref>{{Cite web|url=https://news.chosun.com/site/data/html_dir/2020/07/08/2020070804791.html|title='故구하라 폭행·협박' 최종범 사건, 대법원行..검찰 상고"보편적 정의 기대"[종합]|date=July 8, 2020|website=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711005003/https://news.chosun.com/site/data/html_dir/2020/07/08/2020070804791.html|archive-date=July 11, 2020|access-date=July 9, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newspim.com/news/view/20200708001238|title='故 구하라 폭행·협박' 최종범, 대법원 간다...검찰 상고|date=July 8, 2020|website=[[NewsPim]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709013331/http://newspim.com/news/view/20200708001238|archive-date=July 9, 2020|access-date=July 9, 2020|url-status=live}}</ref>
Þann 23. september sótti Choi um lausnarfang á meðan hann beið eftir úrskurði Hæstaréttar um kæru ákæruvaldsins sem var ákveðin fyrir 15. október.<ref>{{Cite web|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2020/09/25/W6ZBAUQRZT5VVEE47UIO2BWD3Y/|date=September 25, 2020|website=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:[종합]'故 구하라 폭행·협박' 최종범, 대법원에 보석 청구 "구속 풀어 달라"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717141124/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2020/09/25/W6ZBAUQRZT5VVEE47UIO2BWD3Y/|archive-date=July 17, 2021|access-date=September 25, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.koreadaily.com/news/read.asp?art_id=8690736|title='故 구하라 폭행·협박' 최종범, 징역 1년→보석 신청→10월 15일 대법원 선고[종합]|date=September 25, 2020|website=[[The Korea Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124081904/http://www.koreadaily.com/news/read.asp?art_id=8690736|archive-date=January 24, 2022|access-date=September 25, 2020|url-status=dead}}</ref> Hæstiréttur synjaði lausnarfang hans og sagði: „Það eru engar afgerandi ástæður til að veita Choi Jong-Bum lausnarfang. Þessi ákvörðun var tekin með samkomulagi Hæstaréttardómara sem tóku þátt.“<ref>{{Cite web|url=https://www.dispatch.co.kr/2107434|title=法, 최종범 보석신청 기각..."구속 풀어줄 이유 없다"|date=October 8, 2020|website=Korea Dispatch|language=ko-KR|access-date=October 10, 2020}}</ref> Hæstiréttur staðfesti eitt árs fangelsisdóm 15. október 2020.<ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=e&Seq_Code=156921|title=Ex Boyfriend of Late K-pop Star Goo Ha-ra Gets 1-Year Sentence|website=[[KBS World]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081624/http://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=e&Seq_Code=156921|archive-date=October 5, 2022|access-date=December 28, 2020|url-status=live}}</ref>
=== Félagslegt álag ===
Á ferli sínum sem idol varð Goo fyrir sívaxandi straumi hatursummæla frá hluta kóreska almenning, til að láta hana fylgja ströngum siðferðisreglum og draga úr almenningsímynd hennar. Andstæðingar hennar notuðu komment boxið á samfélagsmiðlaaðgangi Goo til að gagnrýna „ógnvekjandi persónuleika“ hennar og skilgreindu Goo sem „lágkosta“.<ref name="nytimes.com2">{{cite news |author1=Motoko Rich and John Yoon |date=February 28, 2024 |title=A K-Pop Star's Lonely Downward Spiral |url=https://www.nytimes.com/2024/02/28/world/asia/k-pop-suicide-goo-hara.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614033858/https://www.nytimes.com/2024/02/28/world/asia/k-pop-suicide-goo-hara.html |archive-date=June 14, 2024 |access-date=July 22, 2024 |agency=The New York Times}}</ref><ref name="pressreader.com2">{{cite news |title=A K-Pop Star's Lonely Downward Spiral (non paywalled) |url=https://www.pressreader.com/malaysia/the-star-malaysia/20240508/281874418492235 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240722144655/https://www.pressreader.com/malaysia/the-star-malaysia/20240508/281874418492235 |archive-date=July 22, 2024 |access-date=July 22, 2024}}</ref> Þessar tegundir áreitnis voru ekki eingöngu beindar að Goo. K-pop idolar þurfa almennt að viðhalda óskeikullegri ímynd, laus við skandala, sérstaklega í kynferðismálum sem eru ennþá tabú í Suður-Kóreu. Meðal annars var Goo sökuð um að hafa farið í fegrunaraðgerðir, sem er algeng framkvæmd í K-pop,<ref>{{cite news |title='I could have been a K-pop idol - but I'm glad I quit' |url=https://www.bbc.com/news/stories-51476159 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200313225712/https://www.bbc.com/news/stories-51476159 |archive-date=March 13, 2020 |access-date=July 30, 2024 |publisher=BBC}}</ref> sem hún staðfesti svo síðar opinberlega.<ref>{{cite news |author1=Joohee Cho |title=Deaths of Goo Hara and Sulli highlight tremendous pressures of K-pop stardom |url=https://abcnews.go.com/International/deaths-goo-hara-sulli-highlight-tremendous-pressures-pop/story?id=67303374 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415010427/https://abcnews.go.com/International/deaths-goo-hara-sulli-highlight-tremendous-pressures-pop/story?id=67303374 |archive-date=April 15, 2024 |access-date=July 22, 2024 |publisher=ABC News}}</ref>
Fjölþætt hatursummæli eru afleiðing væntinga um „hreinleika“ kvenna og sakleysi sem ríkja í suður-kóresku samfélagi. Goo varð fyrir stöðugum hatursummælum vegna kynlífsupptöku hennar eftir að slagsmál hennar við fyrrverandi kærasta urðu opinber.<ref>{{cite news |title=Singer Goo Hara's death shines light on dark side of K-pop |url=https://apnews.com/article/music-ap-top-news-asia-seoul-south-korea-4245f772bc8f43b8bb948f84378c6658 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416021410/https://apnews.com/article/music-ap-top-news-asia-seoul-south-korea-4245f772bc8f43b8bb948f84378c6658 |archive-date=April 16, 2023 |access-date=July 30, 2024 |publisher=AP News}}</ref> Fljótlega ákvað umboðsskrifstofan sem sá um sólóferil Goo að endurnýja ekki samning hennar. Bæði Goo og nánasta vinkona hennar, Sulli, sem einnig lést með sjálfsvígi, urðu fyrir mikilli opinberri athugun á einkalífi þeirra, þar sem idolar mega venjulega ekki stunda stefnumót.<ref>{{cite news |title=K-pop singer Goo Hara's death, less than six weeks after that of her K-pop friend Sulli, highlights immense pressures faced by Korean stars |url=https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3039159/k-pop-singer-goo-haras-death-less-six-weeks-after-her-k-pop |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620100159/https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3039159/k-pop-singer-goo-haras-death-less-six-weeks-after-her-k-pop |archive-date=June 20, 2024 |access-date=July 22, 2024}}</ref>
Kóreski söngvarinn og þáttastjórnandinn Kim Hee-chul, náinn vinur Goo og Sulli, útskýrði í sjónvarpsþætti hvernig hatursummælin voru skrifuð bæði af körlum og konum, og hvernig eftir dauða Sulli og Goo sökuðu kommentarar gagnkyn sitt fyrir sjálfsvígunum.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9YkeKbnUPJo|title=Kim Heechul remembers the late Sulli, who stood up to haters with dignity 77억의 사랑(77love) Episode 11|date=April 20, 2020|website=JTBC Entertainment official Youtube channel|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331144732/https://www.youtube.com/watch?v=9YkeKbnUPJo|archive-date=March 31, 2023|access-date=July 30, 2024}}</ref>
=== Andlát ===
Þann 24. nóvember 2019 fannst Goo látin heima hjá sér í Cheongdam-dong, Gangnam, Seoul,<ref>{{cite web|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20191124002951320?section=national%2Fnational|title=(LEAD) Female singer Goo Ha-ra found dead at her home|last1=Kwangtae|first1=Kim|date=November 24, 2019|website=[[Yonhap News Agency]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516105012/https://en.yna.co.kr/view/AEN20191124002951320?section=national%2Fnational|archive-date=May 16, 2020|access-date=November 24, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=November 24, 2019 |title=*BREAKING NEWS* Goo Hara Found Dead in Her Home, Highlights Pressure on Female K-Pop Stars |url=http://koogle.tv/media/news/breaking-news-goo-hara-found-dead-in-her-home-highlights-pressure-on-female-k-pop-stars/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125210334/http://koogle.tv/media/news/breaking-news-goo-hara-found-dead-in-her-home-highlights-pressure-on-female-k-pop-stars/ |archive-date=November 25, 2019 |access-date=November 25, 2019 |work=KoogleTV}}</ref> og orsök dauðans var talið mögulegt sjálfsvíg.<ref>{{cite news |last=Park |first=So-jung |date=November 24, 2019 |script-title=ko:가수 구하라 자택서 숨진 채 발견...전날 SNS에 "잘자" 셀카 남겨 |url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2019/11/24/2019112401360.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191126004736/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2019/11/24/2019112401360.html |archive-date=November 26, 2019 |access-date=November 24, 2019 |work=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko}}</ref><ref>{{cite news |date=November 24, 2019 |script-title=ko:가수 구하라 자택서 숨진 채 발견...경찰 "조사중" |url=https://www.yonhapnewstv.co.kr/MYH20191124013300038/?did=1825m |access-date=November 24, 2019 |work=[[Yonhap News Agency]] |language=ko }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="BBC-2019-50535937">[https://www.bbc.com/news/world-asia-50535937 K-Pop artist Goo Hara found dead at home aged 28] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191124162235/https://www.bbc.com/news/world-asia-50535937|date=November 24, 2019}} – BBC</ref> Lögregla fann sjálfsvígslýsingu skrifað af Goo,<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2019/11/25/782567715/stars-have-feelings-we-are-not-dolls-south-korea-mourns-k-pop-star-goo-hara|title='Stars Have Feelings. We Are Not Dolls': South Korea Mourns K-Pop Star Goo Hara|date=November 25, 2019|work=[[NPR]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126004619/https://www.npr.org/2019/11/25/782567715/stars-have-feelings-we-are-not-dolls-south-korea-mourns-k-pop-star-goo-hara|archive-date=November 26, 2019|access-date=November 25, 2019|url-status=live}}</ref> og komst að þeirri niðurstöðu að engin utanaðkomandi hefði átt þátt í dauða hennar, þar sem hún sást á öryggismyndavél snúa heim klukkan 00:40 að nóttu, án annarra gestkomanda nema húsfreyju sem fann líkið klukkan 18:00 sama dag.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2019/11/25/782567715/stars-have-feelings-we-are-not-dolls-south-korea-mourns-k-pop-star-goo-hara|title='Stars Have Feelings. We Are Not Dolls': South Korea Mourns K-Pop Star Goo Hara|date=November 25, 2019|work=[[NPR]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126004619/https://www.npr.org/2019/11/25/782567715/stars-have-feelings-we-are-not-dolls-south-korea-mourns-k-pop-star-goo-hara|archive-date=November 26, 2019|access-date=November 25, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lee |first=So-yeon |date=November 25, 2019 |title='8시 뉴스' 故 구하라 팬들 위한 별도의 조문공간 애도 물결 |url=http://stoo.asiae.co.kr/article.php?aid=59963195019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117041823/http://stoo.asiae.co.kr/article.php?aid=59963195019 |archive-date=January 17, 2021 |access-date=November 25, 2019 |work=Sports Today}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kim |first=Joon-seok |date=November 25, 2019 |title=故구하라 자필메모 발견...경찰 "유족과 협의해 부검 여부 결정"[종합] |url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201911260100205570013785&servicedate=20191125 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523221848/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201911260100205570013785&servicedate=20191125 |archive-date=May 23, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=[[Sports Chosun]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Kang |first=So-hyun |date=November 25, 2019 |script-title=ko:경찰, 故 구하라 부검 않기로... "타살혐의점 없어" |url=https://moneys.mt.co.kr/news/mwView.php?no=2019112519408036423 |access-date=November 25, 2019 |work=[[MoneyS]] |language=ko}}</ref> Krufning var ekki framkvæmd eftir samráð við saksóknara og með tilliti til ósk fjölskyldu hennar.<ref>{{cite news |last=Choi |first=Hyun-joo |date=November 25, 2019 |script-title=ko:경찰 "故 구하라 부검 않기로 결정" |url=https://www.starnewskorea.com/stview.php?no=2019112519423984164 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516122428/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2019112519423984164 |archive-date=May 16, 2020 |access-date=November 25, 2019 |website=[[Star News (South Korea)|Star News]] |language=ko}}</ref> Lík hennar var afhent fjölskyldu 26. nóvember.<ref>{{Cite news |last=Park |first=Seo-hyeon |date=November 26, 2019 |script-title=ko:[POP이슈]"범죄혐의점無"..故 구하라, 부검NO→단순변사 사건종결 예정(종합) |url=http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=201911261645491079536_1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515085621/http://pop.heraldcorp.com/view.php?ud=201911261645491079536_1 |archive-date=May 15, 2020 |access-date=November 26, 2019 |work=[[Herald POP]] |language=ko}}</ref> Dauði Goo átti sér stað rétt yfir mánuði eftir að nánasta vinkona hennar, [[Sulli]], hafði einnig látist við sjálfsvíg.<ref name="BBC-2019-505359372">[https://www.bbc.com/news/world-asia-50535937 K-Pop artist Goo Hara found dead at home aged 28] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191124162235/https://www.bbc.com/news/world-asia-50535937|date=November 24, 2019}} – BBC</ref><ref>{{Cite news |last=McCurry |first=Justin |date=November 24, 2019 |title=K-pop singer Goo Hara found dead aged 28 |url=https://www.theguardian.com/music/2019/nov/24/goo-hara-k-pop-singer-found-dead-aged-28 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125130557/https://www.theguardian.com/music/2019/nov/24/goo-hara-k-pop-singer-found-dead-aged-28 |archive-date=November 25, 2019 |access-date=November 24, 2019 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>
Goo var jarðsungin í einkasamkomu á Gangnam Severance-sjúkrahúsinu af fjölskyldu og vinum,<ref>{{Cite news |last=Loh |first=Keng Fatt |date=November 25, 2019 |title=Foul play ruled out in Goo Hara's death, police find 'pessimistic' note in her home |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/goo-ha-ras-death-police-find-a-note-in-her-home-autopsy-yet-to-be-decided |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129020859/https://www.straitstimes.com/lifestyle/goo-ha-ras-death-police-find-a-note-in-her-home-autopsy-yet-to-be-decided |archive-date=November 29, 2019 |access-date=November 25, 2019 |work=Straits Times}}</ref> á meðan aðskilin minningargrein fyrir aðdáendur fór fram 25.–26. nóvember á ''The Catholic University of Korea Seoul St. Mary's Hospital'' í Gangnam.<ref>{{cite news |date=November 25, 2019 |script-title=ko:구하라측, 팬 위한 빈소 서울성모병원 마련...내일까지 조문(종합) |url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20191125009651005?input=1195m |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516112614/https://www.yna.co.kr/view/AKR20191125009651005?input=1195m |archive-date=May 16, 2020 |access-date=November 25, 2019 |work=[[Yonhap News Agency]] |language=ko}}</ref><ref>{{cite news |last=Choi |first=Hyung-joo |date=November 25, 2019 |title=故 구하라 조문 일정 변경 "25일 오후 3시부터 26일 밤 12시까지"(공식) |url=https://www.starnewskorea.com/stview.php?no=2019112519322739709 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817140944/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2019112519322739709 |archive-date=August 17, 2022 |access-date=November 25, 2019 |work=[[Star News (South Korea)|Star News]] |language=ko}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kim |first=Jung-yeon |date=November 27, 2019 |script-title=ko:故 구하라 비공개 발인, 모든 장례 절차 비공개 진행...팬들 위해 장지 공개 |url=http://www.sisunnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=116973 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515053353/http://www.sisunnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=116973 |archive-date=May 15, 2020 |access-date=November 27, 2019 |work=Sisun News |language=ko}}</ref> Þann 27. nóvember var líkið brennt og ösku hennar varðveitt í ''Skycastle Memorial Park'' í Bundang, Gyeonggi-héraði.<ref>{{Cite news |last=Yoon |first=Ji-baek |date=November 27, 2019 |script-title=ko:구하라 측, 납골당 정보 공개... "조문 못한 분들 위해" [전문] |url=https://starin.edaily.co.kr/news/newspath.asp?newsid=01502246622689984 |access-date=November 27, 2019 |work=Starin eDaily |language=ko}}</ref>
Í apríl 2020 kom í ljós að öryggishólf sem innihélt skjöl og gömlu farsímana hafði verið stolið úr tómu húsi Goo. Lögregluskýrsla var lögð fram í maí 2020.<ref>{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/12/entertainment/kpop/Goo-Hara-Kpop-singer/20201012181600387.html|title=Safe reported stolen from the home of late singer Goo Ha-ra|date=October 12, 2020|website=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625070650/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/12/entertainment/kpop/Goo-Hara-Kpop-singer/20201012181600387.html|archive-date=June 25, 2024|access-date=June 25, 2024|url-status=live}}</ref> Árið 2024 upplýsti eldri bróðir Goo Hara, Goo Ho-in, í sjónvarpsviðtali um smáatriði þjófnaðarins, þar sem hann sagði að óþekktur maður hefði brotist inn í húsið hennar 14. janúar 2020. Í viðtalinu var einnig sýnt samsetta AI-mynd af manninum. Málið er enn opið í dag.<ref>{{Cite web|url=https://www.zaobao.com.sg/entertainment/story20240623-3964481|title=具荷拉去世手机被偷4年谜团未解 AI技术揭歹徒面目 {{!}} 联合早报|website=www.zaobao.com.sg|language=zh-Hans|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625070650/https://www.zaobao.com.sg/entertainment/story20240623-3964481|archive-date=June 25, 2024|access-date=June 25, 2024|url-status=live}}</ref> Samsett AI-mynd hefur leitt til þess að netverjar gætu hafa ranglega greint frægan mann sem geranda.<ref>{{Cite web|url=https://www.sinchew.com.my/news/20240624/entertainment/5708646|title=AI还原具荷拉保险箱盗窃犯长相 Zico被点名火速辟谣 - 娱乐 - 国外娱乐 - 日韩|date=June 24, 2024|website=星洲网 Sin Chew Daily Malaysia Latest News and Headlines|language=zh-CN|access-date=June 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625070650/https://www.sinchew.com.my/news/20240624/entertainment/5708646|archive-date=júní 25, 2024|url-status=dead}}</ref>
== Arfleið ==
Dauði Goo vakti alþjóðlega athygli á kynferðisbrotum gegn konum í Suður-Kóreu.<ref>{{Cite news |date=November 28, 2019 |title=Goo Hara and the trauma of South Korea's spy cam victims |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50582338 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201004839/https://www.bbc.com/news/world-asia-50582338 |archive-date=December 1, 2019 |access-date=January 8, 2022 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref name="Washington Post2">{{Cite news |title=Opinion {{!}} A K-pop star's death is the latest reminder of how Korea's justice system fails women |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/11/27/k-pop-stars-death-is-latest-reminder-how-koreas-justice-system-fails-women/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109113222/https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/11/27/k-pop-stars-death-is-latest-reminder-how-koreas-justice-system-fails-women/ |archive-date=November 9, 2020 |access-date=January 8, 2022 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref> Eftir dauða hennar var lögð fram beiðni til Bláa Hússins með yfir 200.000 undirskriftum þar sem krafist var harðari refsinga fyrir upptöku kynlífsathafna án samþykkis og dreifingu myndbanda,<ref>{{Cite news |last=Seo |first=Mi-seon |date=November 26, 2019 |script-title=ko:檢, 구하라 협박에 쓰인 '불법촬영' 웬만하면 구속수사 |url=http://news1.kr/articles/?3778834 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128181556/http://news1.kr/articles/?3778834 |archive-date=November 28, 2019 |access-date=November 26, 2019 |work=News 1 |language=ko}}</ref> hefndarklám, og almennt til að bæta skilgreiningu á kynferðislegri árás.<ref>{{cite news |title=K-pop star Goo Hara's suicide sparks a reckoning on revenge porn, sexual assault in South Korea |url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/goo-haras-suicide-sparks-a-reckoning-on-revenge-porn-sexual-assault-in-south-korea |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128000617/https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/goo-haras-suicide-sparks-a-reckoning-on-revenge-porn-sexual-assault-in-south-korea |archive-date=January 28, 2024 |access-date=July 22, 2024 |publisher=The Straits Times}}</ref> Önnur beiðni beindist að neteinelti og hatursummælum.<ref>{{cite news |title=Bullying debate after death of K-pop star Goo Hara |url=https://www.france24.com/en/20191125-bullying-debate-after-death-of-k-pop-star-goo-hara |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521071156/https://www.france24.com/en/20191125-bullying-debate-after-death-of-k-pop-star-goo-hara |archive-date=May 21, 2022 |access-date=July 22, 2024}}</ref> Enn fremur kom í ljós árið 2024 hversu mikilvægt hlutverk Goo hafði í rannsókninni sem blaðamaðurinn Kang Kyung-yoon stundaði á KakaoTalk spjallherbergjum, þar sem nauðgunarmyndböndum var deilt. Goo vissi að vinur hennar, Choi Jong-hoon, gæti verið hluti af nauðgunarskandalnum og sannfærði hann í síma að upplýsa hver Yoon Gyu-geun var, lögregluþjónn hjá Seoul Metropolitan Police Agency, sem meðlimir spjallherbergja kölluðu „lögreglustjórann“ sem „var að passa upp á þá“.<ref>{{Cite news |last=Choi |first=Shin-ae |date=November 26, 2019 |script-title=ko:"故 구하라, '정준영 단톡방' 진실 규명에 도움 줬다" |url=http://enews24.tving.com/news/article?nsID=1334167 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516054348/http://enews24.tving.com/news/article?nsID=1334167 |archive-date=May 16, 2020 |access-date=November 26, 2019 |work=eNews24 |language=ko}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jung |first=Ga-young |date=November 26, 2019 |script-title=ko:[SW이슈] 故 구하라, 직접 연락해 '정준영 단톡방' 진실 규명 힘써 |url=http://www.sportsworldi.com/newsView/20191126513359 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127170111/http://www.sportsworldi.com/newsView/20191126513359 |archive-date=November 27, 2019 |access-date=November 26, 2019 |work=SportsWorldi |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-05-20/national/socialAffairs/Koo-Hara-played-pivotal-role-in-exposing-the-Burning-Sun-scandal-BBC/2050143|title=Koo Ha-ra played pivotal role in exposing the Burning Sun scandal: BBC|date=May 20, 2024|publisher=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520020438/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-05-20/national/socialAffairs/Koo-Hara-played-pivotal-role-in-exposing-the-Burning-Sun-scandal-BBC/2050143|archive-date=May 20, 2024|access-date=May 20, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-05-20/national/socialAffairs/Koo-Haras-tipoff-Kpops-dark-underbelly-revealed-in-BBC-documentary/2050622|title=Koo Ha-ra's tip-off, K-pop's 'dark underbelly' revealed in BBC documentary|date=May 20, 2024|publisher=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521052445/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-05-20/national/socialAffairs/Koo-Haras-tipoff-Kpops-dark-underbelly-revealed-in-BBC-documentary/2050622|archive-date=May 21, 2024|access-date=May 21, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title="故구하라, '정준영 단톡방' 봤다며 연락...버닝썬 경찰유착 밝혀" |url=https://www.mk.co.kr/news/society/11019563 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240722151601/https://www.mk.co.kr/news/society/11019563 |archive-date=July 22, 2024 |access-date=July 22, 2024}}</ref>
=== Goo Hara-lögin ===
Eldri bróðir Goo Hara, Goo Ho-in, eftir að móðir þeirra, sem þau áttu engin sambönd við, hafði haft samband varðandi arf Goo Hara, hóf beiðni um að endurskoða erfðalög Suður-Kóreu til að koma í veg fyrir að foreldri gæti krafist arfs ef það hefði vanrækt foreldrahlutverki sínu.<ref name="The Straits Times-2020">{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|title=Goo Hara Act to be relooked after failing to pass|date=June 4, 2020|website=The Straits Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081627/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|archive-date=October 5, 2022|access-date=June 10, 2020|url-status=dead}}</ref> Beiðnin náði árangri með 100.000 undirskriftum á 30 dögum.<ref name="The Straits Times-20202">{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|title=Goo Hara Act to be relooked after failing to pass|date=June 4, 2020|website=The Straits Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081627/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|archive-date=October 5, 2022|access-date=June 10, 2020|url-status=dead}}</ref> Goo Ho-in pressaði síðan á þingið til að setja lögin fram í nafni Goo Hara, sem ''Goo Hara Act''.<ref name="Kwon-2020">{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|title=Goo Hara's brother pushes for law under her name|last=Kwon|first=Ye-rim|date=March 31, 2020|publisher=[[The Korea Herald]]|language=en|via=[[The Jakarta Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725165137/https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|archive-date=July 25, 2020|access-date=June 10, 2020|url-status=live}}</ref> Tillagan náði ekki fram í 20. þjóðþinginu þar sem sagt var að frekari endurskoðun væri nauðsynleg.<ref name="The Straits Times-20203">{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|title=Goo Hara Act to be relooked after failing to pass|date=June 4, 2020|website=The Straits Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081627/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|archive-date=October 5, 2022|access-date=June 10, 2020|url-status=dead}}</ref> 21. þjóðþingið hélt áfram að skoða lögin. <ref name="The Straits Times-20204">{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|title=Goo Hara Act to be relooked after failing to pass|date=June 4, 2020|website=The Straits Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081627/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|archive-date=October 5, 2022|access-date=June 10, 2020|url-status=dead}}</ref>Á þingi þann 1. desember 2020 voru endurskoðuðu lögin samþykkt af 21. þjóðþinginu, ásamt öðrum ótengdum lagafrumvörpum.<ref>{{Cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000703768|website=[[Naver]]|language=ko|script-title=ko:방탄소년단(BTS) 등 한류스타 입영연기·공무원 구하라법 등 법안 51건 국회 본회의 의결 [종합]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201083522/https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000703768|archive-date=December 1, 2020|access-date=December 4, 2020|url-status=live}}</ref><ref name="TODAY">{{Cite web|url=https://www.todayonline.com/8days/sceneandheard/entertainment/goo-hara-act-passed-south-koreas-cabinet-will-prevent-parents-who|title='Goo Hara Act' Passed By South Korea's Cabinet, Will Prevent Parents Who Neglected Their Kids From Claiming Inheritance|website=TODAY|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206201843/https://www.todayonline.com/8days/sceneandheard/entertainment/goo-hara-act-passed-south-koreas-cabinet-will-prevent-parents-who|archive-date=December 6, 2021|access-date=January 12, 2022|url-status=live}}</ref>
=== Erfðamál ===
Goo Ho-in höfðaði einnig mál til að koma í veg fyrir að móðir þeirra krefðist 50% arfs Goo Hara,<ref name="The Straits Times-20205">{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|title=Goo Hara Act to be relooked after failing to pass|date=June 4, 2020|website=The Straits Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005081627/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/goo-hara-act-to-be-relooked-after-failing-to-pass|archive-date=October 5, 2022|access-date=June 10, 2020|url-status=dead}}</ref> þar sem talið var að hún hefði ekki sinnt foreldrahlutverki sínu gagnvart systkinunum.<ref name="Kwon-20202">{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|title=Goo Hara's brother pushes for law under her name|last=Kwon|first=Ye-rim|date=March 31, 2020|publisher=[[The Korea Herald]]|language=en|via=[[The Jakarta Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725165137/https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|archive-date=July 25, 2020|access-date=June 10, 2020|url-status=live}}</ref> Endurskoðuð lög áttu ekki við mál Goo Ho-in gegn móður þeirra vegna annars lagaákvæðis sem kemur í veg fyrir afturvirkni nýrra laga á gömul mál.<ref name="Kwon-20203">{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|title=Goo Hara's brother pushes for law under her name|last=Kwon|first=Ye-rim|date=March 31, 2020|publisher=[[The Korea Herald]]|language=en|via=[[The Jakarta Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725165137/https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|archive-date=July 25, 2020|access-date=June 10, 2020|url-status=live}}</ref> Faðir þeirra færði kröfu sína um arfinn til Goo Ho-in.<ref name="Kwon-20204">{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|title=Goo Hara's brother pushes for law under her name|last=Kwon|first=Ye-rim|date=March 31, 2020|publisher=[[The Korea Herald]]|language=en|via=[[The Jakarta Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725165137/https://www.thejakartapost.com/life/2020/03/30/goo-haras-brother-pushes-for-law-under-her-name.html|archive-date=July 25, 2020|access-date=June 10, 2020|url-status=live}}</ref> Þann 22. desember 2020 kvað Gwangju Family Court upp dóm þar sem móðir þeirra myndi fá 40% arfsins en Goo Ho-in hin 60%.<ref name="TODAY2">{{Cite web|url=https://www.todayonline.com/8days/sceneandheard/entertainment/goo-hara-act-passed-south-koreas-cabinet-will-prevent-parents-who|title='Goo Hara Act' Passed By South Korea's Cabinet, Will Prevent Parents Who Neglected Their Kids From Claiming Inheritance|website=TODAY|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206201843/https://www.todayonline.com/8days/sceneandheard/entertainment/goo-hara-act-passed-south-koreas-cabinet-will-prevent-parents-who|archive-date=December 6, 2021|access-date=January 12, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.malaymail.com/news/showbiz/2020/12/22/south-korean-court-rules-k-pop-star-goo-haras-estranged-mother-gets-40pc-of/1934115|title=South Korean court rules K-pop star Goo Hara's estranged mother gets 40pc of late singer's inheritance {{!}} Malay Mail|last=Looi|first=Sylvia|date=December 22, 2020|website=www.malaymail.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224075546/https://www.malaymail.com/news/showbiz/2020/12/22/south-korean-court-rules-k-pop-star-goo-haras-estranged-mother-gets-40pc-of/1934115|archive-date=December 24, 2020|access-date=December 27, 2020|url-status=live}}</ref>
=== Söfnun fyrir einstæðar fjölskyldur ===
Tvö ár eftir andlát Goo Hara árið 2021 tilkynnti Goo Ho-in að hann myndi setja 10 olíumálverk sem Goo Hara hafði málað á uppboð, þar sem hluti tekna yrði gefin til japanskra sjálfseignarstofnunar, ''Florence'', sem aðalviðskiptavinir eru einstæðar fjölskyldur.<ref>{{Cite web|url=https://entlife.8world.com/jk-zone/goo-hara-brother-auction-her-paintings-1649631|title=哥哥将拍卖具荷拉生前画作 资助单亲家庭孩子|website=8world Entertainment Lifestyle|language=zh-SG|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108230750/https://entlife.8world.com/jk-zone/goo-hara-brother-auction-her-paintings-1649631|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://m.mydaily.co.kr/new/read.php?newsid=202111161537661610|title=故 구하라 오빠, 동생 그림 경매 내놨다 수익금 일부 기부|author=오윤주|date=November 16, 2021|website=[[MyDaily]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108044429/http://m.mydaily.co.kr/new/read.php?newsid=202111161537661610|archive-date=January 8, 2022|access-date=January 8, 2022|url-status=live}}</ref>
== Tilvísanir ==
<references />
[[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1991]]
[[Flokkur:Fólk dáið árið 2019]]
[[Flokkur:Suðurkóreskir tónlistarmenn]]
qaxtfch7q2y7ldkxo0zcf55ap4xcbkv
Moriarty prófessor
0
193081
1987622
1981894
2026-11-18T16:30:07Z
TKSnaevarr
53243
/* Persónulýsing */
1987622
wikitext
text/x-wiki
{{Sögupersóna
|nafn_persónu=Moriarty prófessor
|sería=[[Sherlock Holmes]]
|mynd= The Adventure of the Final Problem 03.jpg
|alt=Myndlýsing eftir Sidney Paget úr fyrstu útgáfu ''Lokaþáttar''.
|fyrirsögn=Myndlýsing eftir Sidney Paget úr fyrstu útgáfu ''Lokaþáttar''.
|frumraun= ''[[Lokaþáttur|The Final Problem]]'' (1893)
|frumraun_íslensk = ''[[Afrek Sherlock Holmes]]'' (1948)
|útgefandi=
|skapari=[[Arthur Conan Doyle]]
|fullt_nafn= James Moriarty
|þjóðerni = Breskur
|ættingjar=Einn eða tveir bræður<ref name=Starrett>{{cite book |last=Starrett |first=Vincent |author-link=Vincent Starrett |title=221B: Studies in Sherlock Holmes|publisher=Pickle Partners Publishing |year=2016 |isbn=978-1-78720-133-0 |url=https://books.google.com/books?id=91hODQAAQBAJ&q=Moriarty+third+brother}}</ref>
| starf = Stærðfræðiprófessor (áður)<br />Glæpaforingi
}}
'''James Moriarty [[prófessor]]''' er sögupersóna og glæpaforingi sem birtist í sögum [[Arthur Conan Doyle|Sir Arthurs Conan Doyle]] sem andstæðingur einkaspæjarans [[Sherlock Holmes]]. Conan Doyle skapaði Moriarty aðallega í því skyni að drepa Holmes og binda enda á sögurnar um hann. Moriarty birtist fyrst í smásögunni „[[Lokaþáttur|Lokaþætti]]“, sem var gefin út í ''[[The Strand Magazine]]'' í desember 1893. Hann leikur einnig hlutverk í ''[[Dalur óttans|Dal óttans]]'', síðustu skáldsögunni um Sherlock Holmes, en birtist þar ekki í eigin persónu. Holmes minnist á Moriarty í fimm öðrum sögum: „[[Auða húsið|Auða húsinu]]“, „[[Húsameistarinn frá Norwood|Húsameistaranum frá Norwood]]“, „[[Hvarf knattspyrnugarpsins|Hvarfi knattspyrnugarpsins]]“, „[[The Adventure of the Illustrious Client]]“ og „[[His Last Bow]]“.
Moriarty er leiðtogi alþjóðlegs glæpahrings sem beitir gáfum sínum til að leggja glæpamönnum til áætlanir og stundum vernd gegn laganna vörðum í skiptum fyrir þjónustufé eða hluta af ávinningi þeirra. Holmes líkir Moriarty við könguló í miðjum vef sínum og kallar hann „[[Napóleon]] á sviði glæpanna“, sem var viðurnefni sem rannsóknarlögreglumaður hjá [[Scotland Yard]] hafði gefið glæpaforingjanum [[Adam Worth]], sem var ein fyrirmynd Conan Doyle að persónunni. Þótt Moriarty birtist aðeins í tveimur af sögum Conan Doyle hafa síðari uppstillingar og kvikmyndaútgáfur gjarnan veitt honum aukið hlutverk og gert hann að erkióvini Sherlock Holmes.
==Persónulýsing==
Moriarty er miskunnarlaus glæpamaður, eins og sést þegar hann hótar Holmes: „Nægi snilli yðar til að tortíma mér, skuluð þér og tortímast.“<ref>{{cite magazine |last=Doyle |first=Conan |date=1894 |title=The Adventure of the Final Problem |url=https://books.google.com/books?id=ft05AQAAMAAJ&q=%22clever+enough+to+bring+destruction+upon+me%22&pg=PA104 |magazine=McClure's Magazine |location=Astor Place, New York |publisher=J. J. Little and Co. |volume=2 |access-date=11 October 2016 |page=104}}</ref> Holmes lýsir Moriarty sem voldugum glæpameistara sem geti framið hvaða voðaverk sem honum sýnist án þess að samviskan þjaki hann. Í „Lokaþætti“ kemur fram að Moriarty taki ekki beinan þátt í glæpunum sem hann fremur, heldur skipuleggi hann og leggi á ráðin þannig að glæpir skjólstæðinga sinna heppnist. Það eru einkum miklar gáfur Moriarty sem geri hann svo hættulegan:
{{Tilvitnun2|Hann er hámenntaður vísindamaður, gæddur frábærri stærðfræðigáfu [...] Hann virtist eiga glæsilega framtíð, en hann hafði illar fýsnir að erfðum tekið, því blóð glæpamannsins rann í æðum hans. Í stað þess að gáfur hans og menntun yrðu þeim fýsnum sterkari, urðu þær til að gera hann enn hættulegri, hugvitssamari og slungnari á því sviði. [...] Hann er Napoleon á sviði glæpanna, Watson. Hann hefur skipulagt og lagt á ráðin um flest þau afbrot, sem enn eru óskýrð í þessari borg og framin hafa verið í seinni tíð.<ref>{{Cite book|pp=141–142|title=Afrek Sherlock Holmes 2|series=Sherlock Holmes|author=Arthur Conan Doyle|translator=Hermann Þórðarson|chapter=Lokaþáttur|year=1982|publisher=Sögusafn heimilanna|place=Reykjavík|Orig-date= 1893|volume=6}}</ref>}}
Moriarty virðir gáfur Holmes og segir: „Viðureignin við yður hefur orðið til þess að ég ber virðingu fyrir hæfileikum yðar, og ég mun harma það mjög, ef þér neyðið mig til örþrifaráða.“ Hann skipar undirsátum sínum engu að síður margsinnis að koma Holmes fyrir kattarnef. Hann sýnir mikinn skapofsa og reiðist mjög þegar áætlunum hans er hnekkt. Þegar Moriarty veitir Holmes eftirför á lestarstöð ryðst hann í gegnum mannþröng og patar og kallar án þess að skeyta um hvort hann veki á sér athygli.
Conan Doyle skapaði Moriarty gagngert með það í hyggju að drepa Holmes.<ref>{{cite book |title=Teller of Tales: The Life of Arthur Conan Doyle |first=Daniel |last=Stashower |year=1999 |isbn=978-0805050745 |page=[https://archive.org/details/telleroftaleslif00stas/page/149 149] |url=https://archive.org/details/telleroftaleslif00stas/page/149 |location=New York |publisher=Holt}}</ref> Líkt og titillinn gaf til kynna átti „Lokaþáttur“ að vera síðasta sagan um Holmes. Doyle vildi þó að Holmes dæi dýrðardauða með því að sigrast á glæpamanni sem væri svo voldugur og hættulegur að öll frekari ævintýri yrðu eins og smámál í samanburði. Sögunni lýkur því þannig að Holmes og Moriarty hrapa báðir niður [[Reichenbach-foss]]inn í Sviss eftir lokauppgjör þeirra á milli.
Á endanum leiddu vinsældir Holmes og fjárhagsörðugleikar Doyle hins vegar til þess að Doyle hóf að skrifa sögur um Holmes að nýju. Í næstu sögu um Holmes lét Doyle koma í ljós að Holmes hefði lifað af viðureign sína við glæpameistarann en Moriarty sjálfur var ekki lífgaður við á sama máta. Í ''[[Dalur óttans|Dal óttans]]'', síðustu skáldsögu Doyle um Holmes, birtist Moriarty á ný í hlutverki glæpaforingja en tekið er fram að sagan gerist á undan „Lokaþætti“.<ref>{{cite web |title=Case Book: Doyle vs. Holmes |url=https://www.pbs.org/wgbh/mystery/essays/doylevholmes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20010210224012/http://www.pbs.org/wgbh/mystery/essays/doylevholmes.html |url-status=dead |archive-date=10 February 2001 |first=Ron |last=Miller |publisher=PBS}}</ref>
==Tilvísanir==
<references/>
{{stubbur|bókmenntir}}
[[Flokkur:Persónur í sögunum um Sherlock Holmes]]
thyk0swjzp0w4j0tath3xng3a3684r8
Sanfourche
0
193467
1987634
1987582
2026-11-18T21:17:38Z
Akigka
183
1987634
wikitext
text/x-wiki
'''Sanfourche''' getur átt viō eftirfarandi:
* [[Jean-Joseph Sanfourche]]
* [[Henri Sanfourche]]
{{Aðgreining}}
hfycwj7sgortz7evhagoj0nviojyom6
Notandi:Múrrinn
2
193470
1987621
2026-11-18T16:02:37Z
Múrrinn
122958
Ósk um yfirferð á drögum að ævisögugrein Ég hef sett í notandasandkassa minn drög að Wikipedia-grein um Magnús M. Norðdahl. Ég er sjálfur viðfangsefni greinarinnar og vil upplýsa um þau hagsmunatengsl. Markmið mitt er að greinin verði hlutlaus, byggð á traustum og aðgengilegum heimildum og samræmist reglum Wikipedia. Ég óska eftir því að óháður og reyndur Wikipedia-ritstjóri fari yfir drögin, meti heimildir og hvort viðfangsefnið uppfylli skilyrði fyrir sjálfstæðri grein. Ég mun taka tillit
1987621
wikitext
text/x-wiki
'''Magnús M. Norðdahl''' (fæddur 30. september 1956 í Reykjavík) er íslenskur lögmaður og fyrrverandi varaþingmaður. Hann hefur starfað hjá [[Alþýðusamband Íslands|Alþýðusambandi Íslands]] (ASÍ) frá 1998 og er sviðsstjóri lögfræðisviðs sambandsins. Hann hefur um langt skeið verið fulltrúi íslenskrar verkalýðshreyfingar á vettvangi [[Alþjóðavinnumálastofnunin|Alþjóðavinnumálastofnunarinnar]] (ILO). Hann tók sæti á [[Alþingi]] sem varaþingmaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]] árið 2012.<ref name="Althingi">{{Vefheimild|titill=Magnús M. Norðdahl|útgefandi=Alþingi|skoðað=19. september 2026|slóð=https://www.althingi.is/altext/cv/?nfaerslunr=1140}}</ref><ref name="ASI">{{Vefheimild|titill=Starfsfólk|útgefandi=Alþýðusamband Íslands|skoðað=19. september 2026|slóð=https://asi.is/starfsfolk/}}</ref>
== Menntun og störf ==
Magnús lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] árið 1976. Hann öðlaðist héraðsdómslögmannsréttindi árið 1984 og hæstaréttarlögmannsréttindi árið 1992. Hann stundaði nám í alþjóðlegum einkamálarétti við Haag-akademíuna í alþjóðarétti árið 1991, Evrópurétti og réttarheimspeki við Kaupmannahafnarháskóla árið 1996 og lauk diplómanámi í alþjóðasamskiptum frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 2009.<ref name="Althingi" />
Hann rak lögmannsstofu ásamt Atla Gíslasyni á árunum 1985–1995 og hóf störf hjá ASÍ árið 1998.<ref name="Althingi" /> Hjá ASÍ hefur hann meðal annars starfað að vinnurétti, túlkun kjarasamninga, lögfræðiráðgjöf og vinnumarkaðsmálum.<ref name="ASI" />
Á árunum 2004–2005 starfaði Magnús á Sri Lanka á vegum Sri Lanka Monitoring Mission, sem hafði eftirlit með framkvæmd vopnahléssamkomulags í borgarastyrjöldinni þar.<ref name="Althingi" />
== Alþjóðavinnumál ==
Magnús hefur verið fulltrúi íslensks launafólks á þingum ILO frá árinu 2000 og tekið þátt í nefndar- og samningastarfi stofnunarinnar.<ref name="Althingi" />
Á 105. Alþjóðavinnumálaþinginu árið 2016 var hann varaforseti fyrir hönd launafólks (Worker Vice-Chairperson) í Committee for the Social Justice Declaration, sem fjallaði um framkvæmd yfirlýsingar ILO um félagslegt réttlæti og sanngjarna hnattvæðingu.<ref>{{Vefheimild|titill=Reports of the Committee for the Social Justice Declaration: Summary of proceedings|útgefandi=International Labour Organization|ár=2016|tungumál=enska|skoðað=19. september 2026|slóð=https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_norm/%40relconf/documents/meetingdocument/wcms_488861.pdf}}</ref>
Árið 2019 var Magnús kjörinn í stjórn ILO fyrir hönd launafólks. Í mars sama ár var hann skipaður aðalfulltrúi launafólks (Worker regular member) í félagafrelsisnefnd ILO (Committee on Freedom of Association).<ref>{{Vefheimild|titill=Decision concerning the composition of the Committee on Freedom of Association|útgefandi=International Labour Organization|tungumál=enska|skoðað=19. september 2026|dagsetning=25. mars 2019|slóð=https://www.ilo.org/resource/record-decisions/gb/335/decision-concerning-composition-committee-freedom-association}}</ref>
Árið 2021 var hann talsmaður launafólks í nefnd Alþjóðavinnumálaþingsins um félagslega vernd. Sama ár var hann formaður tæknilegs fundar ILO um framtíð starfa í fiskeldi (Technical Meeting on the Future of Work in Aquaculture in the Context of the Rural Economy).<ref>{{Vefheimild|titill=Future of work in aquaculture in the context of the rural economy|útgefandi=International Labour Organization|tungumál=enska|skoðað=19. september 2026|slóð=https://www.ilo.org/meetings-and-events/sectorial/future-work-aquaculture-context-rural-economy}}</ref>
Árið 2023 var Magnús talsmaður launafólks (Workers' Spokesperson) í Recurrent Discussion Committee on Labour Protection á 111. Alþjóðavinnumálaþinginu.<ref>{{Vefheimild|titill=How to achieve inclusive, adequate and effective labour protection for all workers?|útgefandi=International Labour Organization|ár=2023|tungumál=enska|skoðað=19. september 2026|slóð=https://www.ilo.org/resource/how-achieve-inclusive-adequate-and-effective-labour-protection-all-workers}}</ref>
Árið 2026 var hann formaður þríhliða tæknilegs fundar ILO um áskoranir og tækifæri tengd notkun gervigreindar í framleiðsluiðnaði. Á fundinum samþykktu fulltrúar stjórnvalda, atvinnurekenda og launafólks fyrstu þríhliða niðurstöður ILO um gervigreind og störf í framleiðsluiðnaði.<ref>{{Vefheimild|titill=ILO adopts first-ever conclusions on AI in manufacturing work|útgefandi=International Labour Organization|tungumál=enska|skoðað=19. september 2026|dagsetning=21. apríl 2026|slóð=https://www.ilo.org/resource/news/ilo-adopts-first-ever-conclusions-ai-manufacturing-work}}</ref>
== Félags- og stjórnmálastörf ==
Magnús hefur gegnt ýmsum opinberum trúnaðarstörfum. Hann sat meðal annars í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins, í skipulagsnefnd og félagsmálaráði Kópavogs og var formaður barnaverndarnefndar Kópavogs árið 2012.<ref name="Althingi" />
Hann sat í stjórn Alþýðuflokksins og var kjörinn formaður framkvæmdastjórnar flokksins. Hann gegndi því starfi þegar Alþýðuflokkurinn tók þátt í stofnun Samfylkingarinnar árið 2000. Hann tók jafnframt sæti í flokksstjórn Samfylkingarinnar árið 2000, sat þar til 2011 og var gjaldkeri flokksins 2007–2011.<ref name="Althingi" />
Magnús var varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi frá janúar til september 2012 og tók sæti á Alþingi.<ref name="Althingi" />
Hann var kjörinn aðalmaður í [[Landsdómur|Landsdómi]] árið 2023 til sex ára.<ref name="AlthingiNefndir">{{Vefheimild|titill=Stjórnir, nefndir og ráð kosin af Alþingi|útgefandi=Alþingi|skoðað=19. september 2026|slóð=https://www.althingi.is/um-althingi/stofnanir-stjornir-nefndir-og-rad/stjornir-nefndir-og-rad-kosin-af-althingi-/}}</ref>
Í desember 2025 var Magnús kjörinn í stjórn [[Mannréttindastofnun Íslands|Mannréttindastofnunar Íslands]] til fjögurra ára. Hann er formaður stjórnar stofnunarinnar.<ref name="AlthingiNefndir" /><ref>{{Vefheimild|titill=Mannréttindastofnun Íslands|útgefandi=Mannréttindastofnun Íslands|skoðað=19. september 2026|slóð=https://mannrettindi.is/}}</ref>
== Fjölskylda ==
Foreldrar Magnúsar voru Magnús Bruno Eggertsson Norðdahl (1909–1997), leigubifreiðarstjóri, og Guðrún Jóhanna Andrésdóttir Norðdahl (1927–2007), húsmóðir og verkakona. Drífa Hjartardóttir, fyrrverandi alþingismaður, er hálfsystir Magnúsar samfeðra.<ref name="Althingi" />
Eiginkona Magnúsar er Elín Jónasdóttir (f. 1956), sálfræðingur og kennari. Þau eiga tvö börn, Margréti M. Norðdahl (f. 1978) og Magnús Davíð Norðdahl (f. 1982).<ref name="Althingi" />
== Heimildir ==
{{reflist}}
5ytqk8cekjkquy5qmklvfex1m50jsg9
1987625
1987621
2026-11-18T16:39:32Z
Múrrinn
122958
Skipti út innihaldi með „{{reflist}}“
1987625
wikitext
text/x-wiki
{{reflist}}
h2on4zog8xv63w75sx61uq1lbev6luj
1987626
1987625
2026-11-18T16:41:53Z
Múrrinn
122958
1987626
wikitext
text/x-wiki
Ég er að vinna að ævisögugrein um Magnús M. Norðdahl í [[Notandi:Múrrinn/sandkassi|sandkassanum mínum]].
j1fd6a4tz5spx26tl3qaex2tzkkz3de
Notandi:Múrrinn/sandkassi
2
193471
1987623
2026-11-18T16:32:04Z
Múrrinn
122958
Bjó til síðu með „'''Magnús M. Norðdahl''' (fæddur 30. september 1956 í Reykjavík) er íslenskur lögmaður og fyrrverandi varaþingmaður. Hann hefur starfað hjá [[Alþýðusamband Íslands|Alþýðusambandi Íslands]] (ASÍ) frá 1998 og er sviðsstjóri lögfræðisviðs sambandsins. Hann hefur um langt skeið verið fulltrúi íslenskrar verkalýðshreyfingar á vettvangi [[Alþjóðavinnumálastofnunin|Alþjóðavinnumálastofnunarinnar]] (ILO). Hann tók sæti á Al...“
1987623
wikitext
text/x-wiki
'''Magnús M. Norðdahl''' (fæddur 30. september 1956 í Reykjavík) er íslenskur lögmaður og fyrrverandi varaþingmaður. Hann hefur starfað hjá [[Alþýðusamband Íslands|Alþýðusambandi Íslands]] (ASÍ) frá 1998 og er sviðsstjóri lögfræðisviðs sambandsins. Hann hefur um langt skeið verið fulltrúi íslenskrar verkalýðshreyfingar á vettvangi [[Alþjóðavinnumálastofnunin|Alþjóðavinnumálastofnunarinnar]] (ILO). Hann tók sæti á [[Alþingi]] sem varaþingmaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]] árið 2012.<ref name="Althingi">{{Vefheimild |titill=Magnús M. Norðdahl |útgefandi=Alþingi |url=https://www.althingi.is/altext/cv/?nfaerslunr=1140 |skoðað=19. september 2026}}</ref><ref name="ASI">{{Vefheimild |titill=Starfsfólk |útgefandi=Alþýðusamband Íslands |url=https://asi.is/starfsfolk/ |skoðað=19. september 2026}}</ref>
== Menntun og störf ==
Magnús lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] árið 1976. Hann öðlaðist héraðsdómslögmannsréttindi árið 1984 og hæstaréttarlögmannsréttindi árið 1992. Hann stundaði nám í alþjóðlegum einkamálarétti við Haag-akademíuna í alþjóðarétti árið 1991, Evrópurétti og réttarheimspeki við Kaupmannahafnarháskóla árið 1996 og lauk diplómanámi í alþjóðasamskiptum frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 2009.<ref name="Althingi" />
Hann rak lögmannsstofu ásamt Atla Gíslasyni á árunum 1985–1995 og hóf störf hjá ASÍ árið 1998.<ref name="Althingi" /> Hjá ASÍ hefur hann meðal annars starfað að vinnurétti, túlkun kjarasamninga, lögfræðiráðgjöf og vinnumarkaðsmálum.<ref name="ASI" />
Á árunum 2004–2005 starfaði Magnús á Sri Lanka á vegum Sri Lanka Monitoring Mission, sem hafði eftirlit með framkvæmd vopnahléssamkomulags í borgarastyrjöldinni þar.<ref name="Althingi" />
== Alþjóðavinnumál ==
Magnús hefur verið fulltrúi íslensks launafólks á þingum ILO frá árinu 2000 og tekið þátt í nefndar- og samningastarfi stofnunarinnar.<ref name="Althingi" />
Á 105. Alþjóðavinnumálaþinginu árið 2016 var hann varaforseti fyrir hönd launafólks (Worker Vice-Chairperson) í Committee for the Social Justice Declaration, sem fjallaði um framkvæmd yfirlýsingar ILO um félagslegt réttlæti og sanngjarna hnattvæðingu.<ref>{{Vefheimild |titill=Reports of the Committee for the Social Justice Declaration: Summary of proceedings |ár=2016 |útgefandi=International Labour Organization |url=https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_norm/%40relconf/documents/meetingdocument/wcms_488861.pdf |tungumál=enska |skoðað=19. september 2026}}</ref>
Árið 2019 var Magnús kjörinn í stjórn ILO fyrir hönd launafólks. Í mars sama ár var hann skipaður aðalfulltrúi launafólks (Worker regular member) í félagafrelsisnefnd ILO (Committee on Freedom of Association).<ref>{{Vefheimild |titill=Decision concerning the composition of the Committee on Freedom of Association |dagsetning=25. mars 2019 |útgefandi=International Labour Organization |url=https://www.ilo.org/resource/record-decisions/gb/335/decision-concerning-composition-committee-freedom-association |tungumál=enska |skoðað=19. september 2026}}</ref>
Árið 2021 var hann talsmaður launafólks í nefnd Alþjóðavinnumálaþingsins um félagslega vernd. Sama ár var hann formaður tæknilegs fundar ILO um framtíð starfa í fiskeldi (Technical Meeting on the Future of Work in Aquaculture in the Context of the Rural Economy).<ref>{{Vefheimild |titill=Future of work in aquaculture in the context of the rural economy |útgefandi=International Labour Organization |url=https://www.ilo.org/meetings-and-events/sectorial/future-work-aquaculture-context-rural-economy |tungumál=enska |skoðað=19. september 2026}}</ref>
Árið 2023 var Magnús talsmaður launafólks (Workers' Spokesperson) í Recurrent Discussion Committee on Labour Protection á 111. Alþjóðavinnumálaþinginu.<ref>{{Vefheimild |titill=How to achieve inclusive, adequate and effective labour protection for all workers? |ár=2023 |útgefandi=International Labour Organization |url=https://www.ilo.org/resource/how-achieve-inclusive-adequate-and-effective-labour-protection-all-workers |tungumál=enska |skoðað=19. september 2026}}</ref>
Árið 2026 var hann formaður þríhliða tæknilegs fundar ILO um áskoranir og tækifæri tengd notkun gervigreindar í framleiðsluiðnaði. Á fundinum samþykktu fulltrúar stjórnvalda, atvinnurekenda og launafólks fyrstu þríhliða niðurstöður ILO um gervigreind og störf í framleiðsluiðnaði.<ref>{{Vefheimild |titill=ILO adopts first-ever conclusions on AI in manufacturing work |dagsetning=21. apríl 2026 |útgefandi=International Labour Organization |url=https://www.ilo.org/resource/news/ilo-adopts-first-ever-conclusions-ai-manufacturing-work |tungumál=enska |skoðað=19. september 2026}}</ref>
== Félags- og stjórnmálastörf ==
Magnús hefur gegnt ýmsum opinberum trúnaðarstörfum. Hann sat meðal annars í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins, í skipulagsnefnd og félagsmálaráði Kópavogs og var formaður barnaverndarnefndar Kópavogs árið 2012.<ref name="Althingi" />
Hann sat í stjórn Alþýðuflokksins og var kjörinn formaður framkvæmdastjórnar flokksins. Hann gegndi því starfi þegar Alþýðuflokkurinn tók þátt í stofnun Samfylkingarinnar árið 2000. Hann tók jafnframt sæti í flokksstjórn Samfylkingarinnar árið 2000, sat þar til 2011 og var gjaldkeri flokksins 2007–2011.<ref name="Althingi" />
Magnús var varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi frá janúar til september 2012 og tók sæti á Alþingi.<ref name="Althingi" />
Hann var kjörinn aðalmaður í [[Landsdómur|Landsdómi]] árið 2023 til sex ára.<ref name="AlthingiNefndir">{{Vefheimild |titill=Stjórnir, nefndir og ráð kosin af Alþingi |útgefandi=Alþingi |url=https://www.althingi.is/um-althingi/stofnanir-stjornir-nefndir-og-rad/stjornir-nefndir-og-rad-kosin-af-althingi-/ |skoðað=19. september 2026}}</ref>
Í desember 2025 var Magnús kjörinn í stjórn [[Mannréttindastofnun Íslands|Mannréttindastofnunar Íslands]] til fjögurra ára. Hann er formaður stjórnar stofnunarinnar.<ref name="AlthingiNefndir" /><ref>{{Vefheimild |titill=Mannréttindastofnun Íslands |útgefandi=Mannréttindastofnun Íslands |url=https://mannrettindi.is/ |skoðað=19. september 2026}}</ref>
== Fjölskylda ==
Foreldrar Magnúsar voru Magnús Bruno Eggertsson Norðdahl (1909–1997), leigubifreiðarstjóri, og Guðrún Jóhanna Andrésdóttir Norðdahl (1927–2007), húsmóðir og verkakona. Drífa Hjartardóttir, fyrrverandi alþingismaður, er hálfsystir Magnúsar samfeðra.<ref name="Althingi" />
Eiginkona Magnúsar er Elín Jónasdóttir (f. 1956), sálfræðingur og kennari. Þau eiga tvö börn, Margréti M. Norðdahl (f. 1978) og Magnús Davíð Norðdahl (f. 1982).<ref name="Althingi" />
== Heimildir ==
{{reflist}}
r18136mhcz997m1jom9s5wpww8ez3st
Notandi:LundiVidFlóann/sandkassi
2
193475
1987665
2026-11-19T10:54:46Z
LundiVidFlóann
122973
Drög að grein til yfirferðar
1987665
wikitext
text/x-wiki
'''Valerio Gargiulo''' er ítalskur rithöfundur frá [[Napólí]] sem býr á [[Ísland]]i. Hann hefur gefið út skáldverk og matreiðslubækur um matargerð Suður-Ítalíu.<ref name="mattino">[https://www.ilmattino.it/cultura/libri/valerio_gargiulo_libri_islanda_napoli-7332825.html „Valerio Gargiulo, la cucina napoletana in islandese: «Uppskriftir Valerios frá Napólí»“]. ''Il Mattino'', 7. apríl 2023.</ref><ref name="mannlif">[https://mannlif.is/7gj2w/valerio-fell-kylliflatur-fyrir-islandi-arid-2001-gefur-ut-glaenyja-matreidslubok-i-juli/ „Valerio féll kylliflatur fyrir Íslandi árið 2001 – Gefur út glænýja matreiðslubók í júlí“]. ''Mannlíf'', 27. júní 2024.</ref>
== Ritstörf ==
Gargiulo flutti til Íslands til frambúðar árið 2012. Í fyrstu fantasíuverkum sínum sótti hann innblástur í íslenskar sögur af huldufólki.<ref name="mattino" />
Fyrsta bókin í þríleik hans um Valentino Voto kom út í íslenskri þýðingu Jakobs Fannars Stefánssonar undir heitinu ''Ótrúlegt ferðalag Lunda frá Napólí''. Hinar tvær bækurnar, ''Back to Thule'' og ''The Diabolical Miracles of Vesturbær'', komu út á ensku. Fjallað var um þríleikinn í bókmenntaþættinum ''Orð um bækur'' á RÚV árið 2020.<ref>[https://www.ruv.is/utvarp/dagskra/ras2/2020-05-17/5060600 „Orð um bækur og bókaútgáfu utan alfaraleiðar“]. RÚV, 17. maí 2020.</ref>
Í matreiðslubókinni ''Uppskriftir Valerios frá Napólí'' eru tuttugu napólískar uppskriftir á íslensku.<ref name="mattino" /> Í ''Sögum frá Napólí'' segir Gargiulo frá heimaborg sinni og fjallar meðal annars um persónulegar minningar, götur borgarinnar og matarmenningu hennar.<ref>[https://www.ruv.is/utvarp/spila/sumarmal/38211/bq7s7o/valerio-gargiulo-sogur-fra-napoli „Valerio og Sögur frá Napólí, listin að sofa í tjaldi og fugl dagsins“]. RÚV, 30. júlí 2026.</ref>
== Heimildir ==
<references />
frjxpaoyssoqsrebjbzjclw8h4jwedw
1987666
1987665
2026-11-19T11:12:03Z
LundiVidFlóann
122973
Uppfærð verkaskrá og heimildir
1987666
wikitext
text/x-wiki
'''Valerio Gargiulo''' er ítalskur rithöfundur frá [[Napólí]] sem býr á [[Ísland]]i. Hann hefur gefið út skáldverk og matreiðslubækur með uppskriftum frá Suður-Ítalíu.<ref name="mattino">[https://www.ilmattino.it/cultura/libri/valerio_gargiulo_libri_islanda_napoli-7332825.html „Valerio Gargiulo, la cucina napoletana in islandese: «Uppskriftir Valerios frá Napólí»“]. ''Il Mattino'', 7. apríl 2023.</ref><ref name="mannlif">[https://mannlif.is/7gj2w/valerio-fell-kylliflatur-fyrir-islandi-arid-2001-gefur-ut-glaenyja-matreidslubok-i-juli/ „Valerio féll kylliflatur fyrir Íslandi árið 2001 – Gefur út glænýja matreiðslubók í júlí“]. ''Mannlíf'', 27. júní 2024.</ref>
== Ritstörf ==
Gargiulo flutti til Íslands til frambúðar árið 2012. Í fyrstu fantasíuverkum sínum sótti hann innblástur í íslenskar sögur um huldufólk. Hann tileinkaði móður sinni bókina ''Sögur Elvíru'' (''I racconti di Elvira'' á ítölsku).<ref name="mattino" /><ref name="elvira">[https://www.amazon.com/dp/B093H9JKYZ ''Sögur Elvíru'' (íslensk útgáfa)]. Bókaskrá Amazon.</ref>
Fyrsta bókin í þríleik Gargiulos um Valentino Voto kom út í íslenskri þýðingu Jakobs Fannars Stefánssonar undir heitinu ''Ótrúlegt ferðalag Lunda frá Napólí''. Rætt var við Gargiulo um útgáfuna í bókmenntaþættinum ''Orð um bækur'' á RÚV árið 2020.<ref name="ord">[https://www.ruv.is/utvarp/dagskra/ras2/2020-05-17/5060600 „Orð um bækur og bókaútgáfu utan alfaraleiðar“]. RÚV, 17. maí 2020.</ref> Hinar tvær bækur þríleiksins heita ''Aftur til Þúle'' (''Back to Thule'') og ''Djöfullegt kraftaverk Vesturbæjar'' (''The Diabolical Miracles of Vesturbær'').<ref name="ord" /><ref name="titlar">[https://www.goodreads.com/author/list/18980750.Valerio_Gargiulo ''Books by Valerio Gargiulo'']. Goodreads.</ref>
Í ''Sögum frá Napólí'' rifjar Gargiulo upp eigin minningar og fjallar um götur og matarmenningu heimaborgar sinnar.<ref name="sumarmal">[https://www.ruv.is/utvarp/spila/sumarmal/38211/bq7s7o/valerio-gargiulo-sogur-fra-napoli „Valerio og Sögur frá Napólí, listin að sofa í tjaldi og fugl dagsins“]. RÚV, 30. júlí 2026.</ref> Bókin kom út í ítölskri þýðingu undir heitinu ''Trenta strade, una città''.<ref>[https://www.gazzettadinapoli.it/cultura-societa/ilibri/trenta-strade-una-citta-il-libro-di-valerio-gargiulo/ „Trenta strade, una città, il libro di Valerio Gargiulo“]. ''Gazzetta di Napoli'', 17. júlí 2026.</ref>
Í matreiðslubókinni ''Uppskriftir Valerios frá Napólí'' eru tuttugu napólískar uppskriftir á íslensku.<ref name="mattino" /> Í ''Matarvenjum Miðjarðarhafsins – Suður-ítalskar uppskriftir'' fjallar Gargiulo um matargerð Suður-Ítalíu.<ref name="mannlif" />
== Úrval verka ==
=== Skáldverk og frásagnir ===
* Þríleikurinn um Valentino Voto:
** ''Ótrúlegt ferðalag Lunda frá Napólí''
** ''Aftur til Þúle'' (''Back to Thule'')
** ''Djöfullegt kraftaverk Vesturbæjar'' (''The Diabolical Miracles of Vesturbær'')
* ''Sögur Elvíru'' (''I racconti di Elvira'' á ítölsku)
* ''Aftur saman í himnaríki''<ref>[https://www.amazon.com/dp/9935966216 ''Aftur saman í himnaríki'' (íslensk útgáfa)]. Bókaskrá Amazon.</ref>
* ''Ævintýri vantrúaða mannsins'' (íslensk þýðing Kristínar Ragnhildar Sigurðardóttur á ''Il viaggio di uno scettico'').<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/228393126-vint-ri-vantr-a-a-mannsins ''Ævintýri vantrúaða mannsins'']. Goodreads.</ref>
* ''Sögur frá Napólí'' (ítölsk þýðing: ''Trenta strade, una città'')
=== Barnabækur ===
* ''Sögur af litlum hetjum – 15 ævintýri fyrir forvitin hjörtu''.<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/260139444-s-gur-af-litlum-hetjum ''Sögur af litlum hetjum'']. Goodreads.</ref>
=== Matreiðslubækur ===
* ''Uppskriftir Valerios frá Napólí''
* ''Matarvenjur Miðjarðarhafsins – Suður-ítalskar uppskriftir''
* ''Sumarveisla frá Napólí''<ref name="titlar" />
== Heimildir ==
<references />
p4otl7jgzj67wly3ajgrg6adsz3ozp4
1987667
1987666
2026-11-19T11:21:35Z
LundiVidFlóann
122973
Bætti við heimildum frá RÚV og Heimildinni.
1987667
wikitext
text/x-wiki
'''Valerio Gargiulo''' er ítalskur rithöfundur frá [[Napólí]] sem býr á [[Ísland]]i. Hann hefur gefið út skáldverk og matreiðslubækur með uppskriftum frá Suður-Ítalíu.<ref name="mattino">[https://www.ilmattino.it/cultura/libri/valerio_gargiulo_libri_islanda_napoli-7332825.html „Valerio Gargiulo, la cucina napoletana in islandese: «Uppskriftir Valerios frá Napólí»“]. ''Il Mattino'', 7. apríl 2023.</ref><ref name="mannlif">[https://mannlif.is/7gj2w/valerio-fell-kylliflatur-fyrir-islandi-arid-2001-gefur-ut-glaenyja-matreidslubok-i-juli/ „Valerio féll kylliflatur fyrir Íslandi árið 2001 – Gefur út glænýja matreiðslubók í júlí“]. ''Mannlíf'', 27. júní 2024.</ref>
== Ritstörf ==
Gargiulo flutti til Íslands til frambúðar árið 2012. Í fyrstu fantasíuverkum sínum sótti hann innblástur í íslenskar sögur um huldufólk. Hann tileinkaði móður sinni bókina ''Sögur Elvíru'' (''I racconti di Elvira'' á ítölsku).<ref name="mattino" /><ref>[https://www.amazon.com/dp/B093H9JKYZ ''Sögur Elvíru'' (íslensk útgáfa)]. Bókaskrá Amazon.</ref>
Fyrsta bókin í þríleik Gargiulos um Valentino Voto kom út í íslenskri þýðingu Jakobs Fannars Stefánssonar undir heitinu ''Ótrúlegt ferðalag Lunda frá Napólí''. Rætt var við Gargiulo um útgáfuna í bókmenntaþættinum ''Orð um bækur'' á RÚV árið 2020.<ref name="ord">[https://www.ruv.is/utvarp/dagskra/ras2/2020-05-17/5060600 „Orð um bækur og bókaútgáfu utan alfaraleiðar“]. RÚV, 17. maí 2020.</ref> Önnur og þriðja bók þríleiksins heita ''Aftur til Þúle'' og ''Djöfullegt kraftaverk Vesturbæjar'' á íslensku. Ensku heitin eru ''Back to Thule'' og ''The Diabolical Miracles of Vesturbær''.<ref name="ord" /><ref name="titlar">[https://www.goodreads.com/author/list/18980750.Valerio_Gargiulo ''Books by Valerio Gargiulo'']. Goodreads.</ref>
Í ''Sögum frá Napólí'' rifjar Gargiulo upp eigin minningar og fjallar um götur og matarmenningu heimaborgar sinnar.<ref>[https://www.ruv.is/utvarp/spila/sumarmal/38211/bq7s7o/valerio-gargiulo-sogur-fra-napoli „Valerio og Sögur frá Napólí, listin að sofa í tjaldi og fugl dagsins“]. ''Sumarmál'', RÚV, 30. júlí 2026.</ref> Bókin kom út í ítölskri þýðingu undir heitinu ''Trenta strade, una città''.<ref>[https://www.gazzettadinapoli.it/cultura-societa/ilibri/trenta-strade-una-citta-il-libro-di-valerio-gargiulo/ „Trenta strade, una città, il libro di Valerio Gargiulo“]. ''Gazzetta di Napoli'', 17. júlí 2026.</ref> Árið 2026 veitti Miðstöð íslenskra bókmennta ferðastyrk vegna kynningar bókarinnar í Napólí og funda í tengslum við ritstörf Gargiulos.<ref>[https://islit.is/uthlutanir/ferdastyrkir-2026/ „Ferðastyrkir 2026“]. Miðstöð íslenskra bókmennta, úthlutun í september 2026.</ref>
Í matreiðslubókinni ''Uppskriftir Valerios frá Napólí'' eru tuttugu napólískar uppskriftir á íslensku.<ref name="mattino" /> Í útvarpsþættinum ''Segðu mér'' á RÚV ræddi Gargiulo um napólíska matargerð og uppskriftir úr bókinni.<ref>[https://www.ruv.is/utvarp/spila/segdu-mer/24558/7hqbnu „Valerio Gargiulo rithöfundur“]. ''Segðu mér'', RÚV, 3. apríl 2023.</ref> Í ''Matarvenjum Miðjarðarhafsins – Suður-ítalskar uppskriftir'' fjallar hann um matargerð Suður-Ítalíu.<ref name="mannlif" />
Gargiulo hefur birt skoðanagreinar á Vísi og í Heimildinni, meðal annars um íslenska tungu og reynslu sína af því að búa á Íslandi.<ref>[https://www.visir.is/t/3732 „Valerio Gargiulo“]. Höfundarsíða á Vísi.</ref><ref>[https://heimildin.is/fv34b/island-sed-med-napolitonsku-sjonarhorni/ „Ísland séð með napolísku sjónarhorni“]. ''Heimildin'', 25. mars 2023.</ref> Í maí 2026 ræddi hann í ''Morgunútvarpinu'' á RÚV um framfærslukostnað á Íslandi í kjölfar pistils síns um efnið á Vísi.<ref>[https://www.ruv.is/utvarp/spila/morgunutvarpid/23822/bilid1 „Karlmenn í sorg, ofnotkun nikótíns og er Ísland orðið of dýrt fyrir venjulegt líf“]. ''Morgunútvarpið'', RÚV, 27. maí 2026.</ref>
== Úrval verka ==
=== Skáldverk og frásagnir ===
* Þríleikurinn um Valentino Voto:
** ''Ótrúlegt ferðalag Lunda frá Napólí''
** ''Aftur til Þúle'' (''Back to Thule'')
** ''Djöfullegt kraftaverk Vesturbæjar'' (''The Diabolical Miracles of Vesturbær'')
* ''Sögur Elvíru'' (''I racconti di Elvira'' á ítölsku)
* ''Aftur saman í himnaríki''<ref>[https://www.amazon.com/dp/9935966216 ''Aftur saman í himnaríki'' (íslensk útgáfa)]. Bókaskrá Amazon.</ref>
* ''Ævintýri vantrúaða mannsins'' (íslensk þýðing Kristínar Ragnhildar Sigurðardóttur á ''Il viaggio di uno scettico'')<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/228393126-vint-ri-vantr-a-a-mannsins ''Ævintýri vantrúaða mannsins'']. Goodreads.</ref>
* ''Sögur frá Napólí'' (ítölsk þýðing: ''Trenta strade, una città'')
=== Barnabækur ===
* ''Sögur af litlum hetjum – 15 ævintýri fyrir forvitin hjörtu''<ref>[https://www.goodreads.com/book/show/260139444-s-gur-af-litlum-hetjum ''Sögur af litlum hetjum'']. Goodreads.</ref>
=== Matreiðslubækur ===
* ''Uppskriftir Valerios frá Napólí''
* ''Matarvenjur Miðjarðarhafsins – Suður-ítalskar uppskriftir''
* ''Sumarveisla frá Napólí''<ref name="titlar" />
== Heimildir ==
<references />
e0nzcb08g4xw8ljittk2lqf8jr18wwm