Wikiorðabók iswiktionary https://is.wiktionary.org/wiki/Wikior%C3%B0ab%C3%B3k:Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.20 case-sensitive Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikiorðabók Wikiorðabókarspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Viðauki Viðaukaspjall Samheitasafn Samheitasafnsspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 45193 393361 393360 2026-09-18T20:34:41Z Ow! That Hurts! 8952 önnur tilvitnun 393361 wikitext text/x-wiki {{sjá einnig|{{t|la|Aurum<þ:[[w:Gullna reyfið|gullna reyfið]]>}}}} =={{-la-}}== [[File:Monnaie en or, Lucanie, Métaponte.jpg|thumb|'''aurum''' signātum]] ==={{-la-nafnorð-}}=== '''aurum''' {{IPA2|/ˈau̯rũː/}} {{hk.}} # mjúkur, gljáandi, hamranlegur, linur, þungur og gulleitur [[góðmálmur]] mikils virðis; [[gull]] ({{t|is|sætistala}} 79, {{t|is|efnatákn}} Au) {{samheiti|la|chrysos<h:chrȳsos>}} # ''úr {{t|is|nafnskipti<h:nafnskiptum>}}:'' ## [[hlutur]] úr gulli ### (''oftast'') gull sem [[mynt]] ### ({{m|is|safnheiti}}) [[ílát]] og [[áhöld]] úr gulli notuð til matar; gull[[borðbúnaður]] {{stenst á|la|argentum}} #### vítt [[drykkjarílát]] á fæti úr gulli; gull[[bikar]] eða -[[staup]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=tibi [[non|nōn]] committitur aurum|margur=ipse [[capaces|capācēs]] / [[Heliadum|Hēliadum]] [[crustas|crustās]] et [[inaequales|inaequālēs]] [[berullo|berullō]] / [[Virro|Virrō]] tenet [[phialas|phialās]]; tibi [[non|nōn]] committitur aurum, / vel [[si|sī]] [[quando|quandō]] datur, [[custos|cūstōs]] [[affixus|affīxus]] [[ibidem|ibīdem]] / [[qui|quī]] numeret [[gemmas|gemmās]], [[ungues|unguēs]] observet [[acutos|acūtōs]].|þ=Virró sjálfur heldur á ríflegum bikurum skreyttum gulbrún dætra sólarinnar og ójöfnum beryli; þér er ekki treyst fyrir '''gulli''', eða þótt það sé stundum gefið, þá stendur vörður þar fastur við hlið til að telja gimsteinana og fylgjast með hinum hvössu nöglum.|höfundur=w:Juvenalis<h:Decimus Jūnius Juvenālis>|tegund=bók|titill=Saturae<þ: Háðsádeilurnar>|hluti=5.37–41|ár=127|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/saturaesedecim0000juve/page/48/mode/2up bls. 48–49]|kafli-2=Satura Quīnta<þ:Fimmta háðsádeila>|kaflanúmer-2=5|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|titill-2=Juvenālis Saturae<þ:Háðsádeilur Juvenalis>|útgáfustaður-2=[[w:Leipzig|Leipzig]], [[w:Stuttgart|Stuttgart]]|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|ritstjóri-2=James Alfred Willis|ár-2=1997|isbn-2=3815414717|prentunarstaður-2=Druckhaus Köthen GmbH}} ### gripur til líkamsskarts úr gulli; gull[[skartgripur]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=[[donec|dōnec]] eum [[conjunx|conjūnx]] [[fatale|fātāle]] poposcerit aurum|margur=“nam jam discordia [[Thebae|Thēbae]] / bella movent” [[dixit|dīxit]], “[[Capaneus|Capaneus]][[-que|que]] nisi ab Jove [[vinci|vincī]] / haud poterit, [[fient|fīent]][[-que|que]] [[pares|parēs]] in vulnere [[fratres|frātrēs]], / [[subducta|subducta]][[-que|que]] [[suos|suōs]] [[manes|manēs]] [[tellure|tellūre]] [[videbit|vidēbit]] / [[vivus|vīvus]] [[adhuc|adhūc]] [[vates|vātēs]], [[ultus|ultus]][[-que|que]] parente parentem / [[natus|nātus]] erit [[facto|factō]] pius et [[sceleratus|scelerātus]] [[eodem|eōdem]] / [[attonitus|attonitus]][[-que|que]] [[malis|malīs]], exul [[mentis|mentis]][[-que|que]] [[domus|domus]][[-que|que]], / vultibus Eumenidum [[matris|mātris]][[-que|que]] [[agitabitur|agitābitur]] [[umbris|umbrīs]], / [[donec|dōnec]] eum [[conjunx|conjūnx]] [[fatale|fātāle]] poposcerit aurum / [[cognatum|cognātum]][[-que|que]] latus [[Phegeius|Phēgēius]] hauserit [[ensis|ēnsīs]]. / tum [[demum|dēmum]] [[magno|magnō]] petet [[hos|hōs]] [[Acheloia|Achelōia]] supplex / ab Jove [[Callirhoe|Callirhoē]] natis [[infantibus|īnfantibus]] [[annos|annōs]]; / [[neve|nēve]] necem sinat esse [[diu|diū]] [[victoris|victōris]] inultam, / Juppiter [[his|hīs]] [[motus|mōtus]] [[privignae|prīvignae]] [[dona|dōna]] [[nurus|nurus]][[-que|que]] / praecipiet [[faciet|faciet]][[-que|que]] [[viros|virōs]] [[inpubibus|inpūbibus]] [[annis|annīs]].”|þ=„Því að nú þegar hefja sundrung og Þeba stríð,“ sagði hann, „og Kapanjeus verður ekki sigraður nema af Júpíter, og bræðurnir verða jafnir í sári, og spámaðurinn, enn lifandi, mun sjá undirheima sína þegar jörðin brestur undir honum, og sonurinn, er hefnir föður með föður, mun með sama verkinu bæði vera guðhræddur og sekur, og skelfdur af böli, útlægur bæði í huga og heimilum, verður hann hrakinn af svipum heiftargyðjanna og vöfum móður sinnar, þar til kona hans krefst hins örlagaríka '''gulls''' og sverð Fegeusar stendur í síðu frænda hennar. Þá loks mun dóttir Akelousar, Kalliróe, bónfús biðja Júpíter um þessi ár handa ungum sonum sínum; og til þess að hann leyfi ekki dauða sigurvegarans að vera óhefndur lengi, mun Júpíter, hrærður af þessu, gefa stjúpdóttur sinni og sonarkonu þessar gjafir og láta drengina verða fullorðna menn á unga aldri.“|höfundur=w:Ovidius<h:Pūblius Ovidius Nāsō>|nafn=w:Ovidius|titill=w:Ummyndanir<h:Metamorphōsēs><þ:Ummyndanir>|ár=8|tegund=bók|hluti=9.411|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/povidiinasonisme0000ovid/page/216/mode/2up bls. 216–217]|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|útgáfustaður-2=w:Leipzig|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|prentunarstaður-2=Grafische Werke Zwickau|titill-2=P. Ovidii Nāsōnis Metamorphōsēs<þ:Umbreytingar Publiusar Ovidiusar Nasos>|ritstjóri-2=William Scovil Anderson|ár-2=1985|útgáfa-2=3}} #### [[hringlaga]] skartgripur úr gulli sem borinn er á [[fingur|fingri]]; gull[[hringur]] #### gullinn [[hárvöndull]] bundinn í [[hnútur|hnút]] á hvirflinum {{samheiti|la|crobylos<h:crōbylos>}} ### [[málmstykki]] úr gulli sem sett er í munn [[hestur|hests]] og tengt við [[taumur|taumana]] til að stýra honum; gull[[beisli]] ### (''miðaldalatína'') gullblað sem hefur verið barið eða valsað þar til það er mjög þunnt ### (''miðaldalatína'') gull[[þráður]] ### (''miðaldalatína'', ''aðeins staðfest í {{t|la|auro<h:sviftifallinu>}}'') glæsilegt sæti úr gulli sem [[þjóðhöfðingi]] notar; gull[[hásæti]] ## [[litur]], [[gljái]], [[glampi]] eða [[bjartleiki]] gulls ## tímabil hamingju, friðar, velmegunar og mikilla framfara; [[gullöld]] ===={{-aðrar stafsetningar-}}==== * {{t|la|ausum<n:sabínska>}} * {{t|la|orum<h:ōrum><n:alþýðulatína>}} * {{t|la|☉<n:gullgerðarlist>}} ===={{-la-orðsifjafræði-}}==== Úr [[w:Frumítalska|frumítalsku]] ''[[*ausom]]'' („gull“). ===={{-la-fallbeyging-}}==== {{Fallbeyging la|ný=já|'''aurum'''|{{t|la|auri<h:aurī>}}|{{t|la|auro<h:aurō>}}|'''aurum'''|'''aurum'''|{{t|la|auro<h:aurō>}}|-|-|-|-|-|-}} ===={{-tilvísun-}}==== * {{til:la:Lewis og Short:1879|lat=4588}} * {{til:la:MLW|bindi=1|sótt=17. september 2026}} * {{til:la:DMLBS}} 26sdq4k53l51zrvy3hyi37ei55ozvon 393362 393361 2026-09-19T03:21:43Z Ow! That Hurts! 8952 meira er að koma 393362 wikitext text/x-wiki {{sjá einnig|{{t|la|Aurum<þ:[[w:Gullna reyfið|gullna reyfið]]>}}}} =={{-la-}}== [[File:Monnaie en or, Lucanie, Métaponte.jpg|thumb|'''aurum''' signātum]] ==={{-la-nafnorð-}}=== '''aurum''' {{IPA2|/ˈau̯rũː/}} {{hk.}} # mjúkur, gljáandi, hamranlegur, linur, þungur og gulleitur [[góðmálmur]] mikils virðis; [[gull]] ({{t|is|sætistala}} 79, {{t|is|efnatákn}} Au) {{samheiti|la|chrysos<h:chrȳsos>}} # ''úr {{t|is|nafnskipti<h:nafnskiptum>}}:'' ## [[hlutur]] úr gulli ### (''oftast'') gull sem [[mynt]] ### ({{m|is|safnheiti}}) [[ílát]] og [[áhöld]] úr gulli notuð til matar; gull[[borðbúnaður]] {{stenst á|la|argentum}} #### vítt [[drykkjarílát]] á fæti úr gulli; gull[[bikar]] eða -[[staup]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=tibi [[non|nōn]] committitur aurum|margur=ipse [[capaces|capācēs]] / [[Heliadum|Hēliadum]] [[crustas|crustās]] et [[inaequales|inaequālēs]] [[berullo|berullō]] / [[Virro|Virrō]] tenet [[phialas|phialās]]; tibi [[non|nōn]] committitur aurum, / vel [[si|sī]] [[quando|quandō]] datur, [[custos|cūstōs]] [[affixus|affīxus]] [[ibidem|ibīdem]] / [[qui|quī]] numeret [[gemmas|gemmās]], [[ungues|unguēs]] observet [[acutos|acūtōs]].|þ=Virró sjálfur heldur á ríflegum bikurum skreyttum gulbrún dætra sólarinnar og ójöfnum beryli; þér er ekki treyst fyrir '''gulli''', eða þótt það sé stundum gefið, þá stendur vörður þar fastur við hlið til að telja gimsteinana og fylgjast með hinum hvössu nöglum.|höfundur=w:Juvenalis<h:Decimus Jūnius Juvenālis>|tegund=bók|titill=Saturae<þ: Háðsádeilurnar>|hluti=5.37–41|ár=127|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/saturaesedecim0000juve/page/48/mode/2up bls. 48–49]|kafli-2=Satura Quīnta<þ:Fimmta háðsádeila>|kaflanúmer-2=5|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|titill-2=Juvenālis Saturae<þ:Háðsádeilur Juvenalis>|útgáfustaður-2=[[w:Leipzig|Leipzig]], [[w:Stuttgart|Stuttgart]]|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|ritstjóri-2=James Alfred Willis|ár-2=1997|isbn-2=3815414717|prentunarstaður-2=Druckhaus Köthen GmbH}} ### gripur til líkamsskarts úr gulli; gull[[skartgripur]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=[[donec|dōnec]] eum [[conjunx|conjūnx]] [[fatale|fātāle]] poposcerit aurum|margur=“nam jam discordia [[Thebae|Thēbae]] / bella movent” [[dixit|dīxit]], “[[Capaneus|Capaneus]][[-que|que]] nisi ab Jove [[vinci|vincī]] / haud poterit, [[fient|fīent]][[-que|que]] [[pares|parēs]] in vulnere [[fratres|frātrēs]], / [[subducta|subducta]][[-que|que]] [[suos|suōs]] [[manes|manēs]] [[tellure|tellūre]] [[videbit|vidēbit]] / [[vivus|vīvus]] [[adhuc|adhūc]] [[vates|vātēs]], [[ultus|ultus]][[-que|que]] parente parentem / [[natus|nātus]] erit [[facto|factō]] pius et [[sceleratus|scelerātus]] [[eodem|eōdem]] / [[attonitus|attonitus]][[-que|que]] [[malis|malīs]], exul [[mentis|mentis]][[-que|que]] [[domus|domus]][[-que|que]], / vultibus Eumenidum [[matris|mātris]][[-que|que]] [[agitabitur|agitābitur]] [[umbris|umbrīs]], / [[donec|dōnec]] eum [[conjunx|conjūnx]] [[fatale|fātāle]] poposcerit aurum / [[cognatum|cognātum]][[-que|que]] latus [[Phegeius|Phēgēius]] hauserit [[ensis|ēnsīs]]. / tum [[demum|dēmum]] [[magno|magnō]] petet [[hos|hōs]] [[Acheloia|Achelōia]] supplex / ab Jove [[Callirhoe|Callirhoē]] natis [[infantibus|īnfantibus]] [[annos|annōs]]; / [[neve|nēve]] necem sinat esse [[diu|diū]] [[victoris|victōris]] inultam, / Juppiter [[his|hīs]] [[motus|mōtus]] [[privignae|prīvignae]] [[dona|dōna]] [[nurus|nurus]][[-que|que]] / praecipiet [[faciet|faciet]][[-que|que]] [[viros|virōs]] [[inpubibus|inpūbibus]] [[annis|annīs]].”|þ=„Því að nú þegar hefja sundrung og Þeba stríð,“ sagði hann, „og Kapanjeus verður ekki sigraður nema af Júpíter, og bræðurnir verða jafnir í sári, og spámaðurinn, enn lifandi, mun sjá undirheima sína þegar jörðin brestur undir honum, og sonurinn, er hefnir föður með föður, mun með sama verkinu bæði vera guðhræddur og sekur, og skelfdur af böli, útlægur bæði í huga og heimilum, verður hann hrakinn af svipum heiftargyðjanna og vöfum móður sinnar, þar til kona hans krefst hins örlagaríka '''gulls''' og sverð Fegeusar stendur í síðu frænda hennar. Þá loks mun dóttir Akelousar, Kalliróe, bónfús biðja Júpíter um þessi ár handa ungum sonum sínum; og til þess að hann leyfi ekki dauða sigurvegarans að vera óhefndur lengi, mun Júpíter, hrærður af þessu, gefa stjúpdóttur sinni og sonarkonu þessar gjafir og láta drengina verða fullorðna menn á unga aldri.“|höfundur=w:Ovidius<h:Pūblius Ovidius Nāsō>|nafn=w:Ovidius|titill=w:Ummyndanir<h:Metamorphōsēs><þ:Ummyndanir>|ár=8|tegund=bók|hluti=9.411|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/povidiinasonisme0000ovid/page/216/mode/2up bls. 216–217]|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|útgáfustaður-2=w:Leipzig|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|prentunarstaður-2=Grafische Werke Zwickau|titill-2=P. Ovidii Nāsōnis Metamorphōsēs<þ:Umbreytingar Publiusar Ovidiusar Nasos>|ritstjóri-2=William Scovil Anderson|ár-2=1985|útgáfa-2=3}} #### [[hringlaga]] skartgripur úr gulli sem borinn er á [[fingur|fingri]]; gull[[hringur]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=ventilet [[aestivum|aestīvum]] [[digitis|digitīs]] [[sudantibus|sūdantibus]] aurum|margur=cum pars [[Niliacae|Nīliacae]] [[plebis|plēbis]], cum verna [[Canopi|Canōpī]] / [[Crispinus|Crīspīnus]], [[Tyrias|Tyriās]] [[umero|umerō]] revocante [[lacernas|lacernās]], / ventilet [[aestivum|aestīvum]] [[digitis|digitīs]] [[sudantibus|sūdantibus]] aurum, / nec sufferre queat [[majoris|majōris]] pondera gemmae, / difficile est saturam [[non|nōn]] [[scribere|scrībere]].|þ=Þegar hluti Nílarlýðsins, þrællinn frá Kanópus, Kríspínus, sem lyftir öxlinni til að rétta af Týríska skikkju sína, viðrar sumar'''gull''' á svitnandi fingrum sér og þolir ekki þunga stærri gimsteins — þá er erfitt að skrifa ekki satíru.|höfundur=w:Juvenalis<h:Decimus Jūnius Juvenālis>|tegund=bók|titill=Saturae<þ: Háðsádeilurnar>|hluti=1.26–30|ár=100|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/saturaesedecim0000juve/page/2/mode/2up bls. 2]|kafli-2=Satura Prīma<þ:Fyrst háðsádeila>|kaflanúmer-2=1|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|titill-2=Juvenālis Saturae<þ:Háðsádeilur Juvenalis>|útgáfustaður-2=[[w:Leipzig|Leipzig]], [[w:Stuttgart|Stuttgart]]|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|ritstjóri-2=James Alfred Willis|ár-2=1997|isbn-2=3815414717|prentunarstaður-2=Druckhaus Köthen GmbH}} #### gullinn [[hárvöndull]] bundinn í [[hnútur|hnút]] á hvirflinum {{samheiti|la|crobylos<h:crōbylos>}} ### [[málmstykki]] úr gulli sem sett er í munn [[hestur|hests]] og tengt við [[taumur|taumana]] til að stýra honum; gull[[beisli]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=fulvum mandunt sub dentibus aurum|margur=haec [[effatus|effātus]], [[equos|equōs]] [[numero|numerō]] pater [[eligit|ēligit]] [[omni|omnī]]: / [[stabant|stābant]] ter centum [[nitidi|nitidī]] in [[praesepibus|praesēpibus]] [[altis|altīs]]: / omnibus [[extemplo|extemplō]] [[Teucris|Teucrīs]] jubet [[ordine|ōrdine]] [[duci|dūcī]] / [[instratos|īnstrātōs]] [[ostro|ostrō]] [[alipedes|alipedēs]] [[pictis|pictīs]][[-que|que]] [[tapetis|tapētis]]; / aurea pectoribus [[demissa|dēmissa]] [[monilia|monīlia]] pendent; / [[teceti|tēctī]] [[auro|aurō]], fulvum mandunt sub dentibus aurum.|þ=Gullklæddir tyggja þeir hið rauðgula '''gull''' undir tönnum sér: ef gull [''í fyrstu merkingunni''] hafði klætt þá og þeir voru haldnir gullnu munnvatni, þá ættum við að taka við hinum sönnu hálsmenum.|hluti=7.274–279|höfundur=w:Virgill<h:Pūblius Vergilius Marō>|höf-hnekkja=w:Virgill|tegund=bók|titill=w:Eneasarkviða<h:Aenēïs><þ:Eneasarkviða>|ár=19 f.Kr.|ár-hnekkja=19 f.Kr.|tenging=ritstýrt í|síður-2=[https://archive.org/details/bucolicageorgic05virggoog/page/n262/mode/2up bls. 238]|tegund-2=bók|titill-2=P. Vergilī Marōnis Būcolica, Geōrgica, Aenēïs<þ:Hjarðkvæði, Búnaðarbálkur og Eneasarkviða eftir Pūblius Vergilius Marō>|ritstjóri-2=Thomas Ethelbert Page|útgáfustaður-2=w:London|útgefandi-2=Macmillan and Co.|ár-2=1895|kafli-2=Liber Septimus<þ:Sjöunda bókin>}} ### (''miðaldir'') gullblað sem hefur verið barið eða valsað þar til það er mjög þunnt ### (''miðaldir'') gull[[þráður]] ### (''miðaldir'', ''aðeins staðfest í {{t|la|auro<h:sviftifallinu>}}'') glæsilegt sæti úr gulli sem [[þjóðhöfðingi]] notar; gull[[hásæti]] ## [[litur]], [[gljái]], [[glampi]] eða [[bjartleiki]] gulls ## tímabil hamingju, friðar, velmegunar og mikilla framfara; [[gullöld]] ===={{-aðrar stafsetningar-}}==== * {{t|la|ausum<n:sabínska>}} * {{t|la|orum<h:ōrum><n:alþýðulatína>}} * {{t|la|☉<n:gullgerðarlist>}} ===={{-la-orðsifjafræði-}}==== Úr [[w:Frumítalska|frumítalsku]] ''[[*ausom]]'' („gull“). ===={{-la-fallbeyging-}}==== {{Fallbeyging la|ný=já|'''aurum'''|{{t|la|auri<h:aurī>}}|{{t|la|auro<h:aurō>}}|'''aurum'''|'''aurum'''|{{t|la|auro<h:aurō>}}|-|-|-|-|-|-}} ===={{-tilvísun-}}==== * {{til:la:Lewis og Short:1879|lat=4588}} * {{til:la:MLW|bindi=1|sótt=17. september 2026}} * {{til:la:DMLBS}} 6ph1ferfp2iji7xkoo8q5zalaedrp1q 393363 393362 2026-09-19T11:52:28Z Ow! That Hurts! 8952 meira er að koma 393363 wikitext text/x-wiki {{sjá einnig|{{t|la|Aurum<þ:[[w:Gullna reyfið|gullna reyfið]]>}}}} =={{-la-}}== [[File:Monnaie en or, Lucanie, Métaponte.jpg|thumb|'''aurum''' signātum]] ==={{-la-nafnorð-}}=== '''aurum''' {{IPA2|/ˈau̯rũː/}} {{hk.}} # mjúkur, gljáandi, hamranlegur, linur, þungur og gulleitur [[góðmálmur]] mikils virðis; [[gull]] ({{t|is|sætistala}} 79, {{t|is|efnatákn}} Au) {{samheiti|la|chrysos<h:chrȳsos>}} # ''úr {{t|is|nafnskipti<h:nafnskiptum>}}:'' ## [[hlutur]] úr gulli ### (''oftast'') gull sem [[mynt]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=aurum [[omnes|omnēs]] victa jam [[pietate|pietāte]] colunt|margur=at nunc [[desertis|dēsertīs]] cessant [[sacraria|sacrāria]] [[lucis|lūcīs]]: / aurum [[omnes|omnēs]] victa jam [[pietate|pietāte]] colunt. / [[auro|aurō]] [[pulsa|pulsā]] [[fides|fidēs]], [[auro|aurō]] [[venalia|vēnālia]] [[jura|jūra]], / aurum [[lex|lēx]] sequitur, mox sine [[lege|lēge]] pudor.|þ=En nú standa helgidómar yfirgefnu lundanna auðir, allir dýrka '''gull''', nú er guðrækni sigruð; fyrir gulli er trúin hrakin burt, fyrir gulli eru lög til sölu, '''gullinu''' fylgja lög, og brátt hverfur blygðun án laga.|hluti=4.12.47–50|höfundur=w:Sextus Aurelius Propertius<h:Sextus Aurēlius Propertius>|ár=15 f.Kr.|ár-hnekkja=15 f.Kr.|tegund=bók|titill=Elegīae<þ:Elegíur>|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/elegies-propertius-goold-loeb-arch/page/268/mode/2up bls. 268]|titill-2=Elegies<þ:Elegíur>|ritstjóri-2=George Patrick Goold|útgefandi-2=Harvard University Press|útgáfustaður-2=Cambridge, [[w:London|London]]|ritröð-2=w:Loeb Classical Library<þ:Klassíska bókasafn Loebs>|ár-2=1999|kafli-2=Book Three<þ:Þriðja bókin>}} ### ({{m|is|safnheiti}}) [[ílát]] og [[áhöld]] úr gulli notuð til matar; gull[[borðbúnaður]] {{stenst á|la|argentum}} #### vítt [[drykkjarílát]] á fæti úr gulli; gull[[bikar]] eða -[[staup]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=tibi [[non|nōn]] committitur aurum|margur=ipse [[capaces|capācēs]] / [[Heliadum|Hēliadum]] [[crustas|crustās]] et [[inaequales|inaequālēs]] [[berullo|berullō]] / [[Virro|Virrō]] tenet [[phialas|phialās]]; tibi [[non|nōn]] committitur aurum, / vel [[si|sī]] [[quando|quandō]] datur, [[custos|cūstōs]] [[affixus|affīxus]] [[ibidem|ibīdem]] / [[qui|quī]] numeret [[gemmas|gemmās]], [[ungues|unguēs]] observet [[acutos|acūtōs]].|þ=Virró sjálfur heldur á ríflegum bikurum skreyttum gulbrún dætra sólarinnar og ójöfnum beryli; þér er ekki treyst fyrir '''gulli''', eða þótt það sé stundum gefið, þá stendur vörður þar fastur við hlið til að telja gimsteinana og fylgjast með hinum hvössu nöglum.|höfundur=w:Juvenalis<h:Decimus Jūnius Juvenālis>|tegund=bók|titill=Saturae<þ: Háðsádeilurnar>|hluti=5.37–41|ár=127|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/saturaesedecim0000juve/page/48/mode/2up bls. 48–49]|kafli-2=Satura Quīnta<þ:Fimmta háðsádeila>|kaflanúmer-2=5|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|titill-2=Juvenālis Saturae<þ:Háðsádeilur Juvenalis>|útgáfustaður-2=[[w:Leipzig|Leipzig]], [[w:Stuttgart|Stuttgart]]|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|ritstjóri-2=James Alfred Willis|ár-2=1997|isbn-2=3815414717|prentunarstaður-2=Druckhaus Köthen GmbH}} ### gripur til líkamsskarts úr gulli; gull[[skartgripur]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=[[donec|dōnec]] eum [[conjunx|conjūnx]] [[fatale|fātāle]] poposcerit aurum|margur=“nam jam discordia [[Thebae|Thēbae]] / bella movent” [[dixit|dīxit]], “[[Capaneus|Capaneus]][[-que|que]] nisi ab Jove [[vinci|vincī]] / haud poterit, [[fient|fīent]][[-que|que]] [[pares|parēs]] in vulnere [[fratres|frātrēs]], / [[subducta|subducta]][[-que|que]] [[suos|suōs]] [[manes|manēs]] [[tellure|tellūre]] [[videbit|vidēbit]] / [[vivus|vīvus]] [[adhuc|adhūc]] [[vates|vātēs]], [[ultus|ultus]][[-que|que]] parente parentem / [[natus|nātus]] erit [[facto|factō]] pius et [[sceleratus|scelerātus]] [[eodem|eōdem]] / [[attonitus|attonitus]][[-que|que]] [[malis|malīs]], exul [[mentis|mentis]][[-que|que]] [[domus|domus]][[-que|que]], / vultibus Eumenidum [[matris|mātris]][[-que|que]] [[agitabitur|agitābitur]] [[umbris|umbrīs]], / [[donec|dōnec]] eum [[conjunx|conjūnx]] [[fatale|fātāle]] poposcerit aurum / [[cognatum|cognātum]][[-que|que]] latus [[Phegeius|Phēgēius]] hauserit [[ensis|ēnsīs]]. / tum [[demum|dēmum]] [[magno|magnō]] petet [[hos|hōs]] [[Acheloia|Achelōia]] supplex / ab Jove [[Callirhoe|Callirhoē]] natis [[infantibus|īnfantibus]] [[annos|annōs]]; / [[neve|nēve]] necem sinat esse [[diu|diū]] [[victoris|victōris]] inultam, / Juppiter [[his|hīs]] [[motus|mōtus]] [[privignae|prīvignae]] [[dona|dōna]] [[nurus|nurus]][[-que|que]] / praecipiet [[faciet|faciet]][[-que|que]] [[viros|virōs]] [[inpubibus|inpūbibus]] [[annis|annīs]].”|þ=„Því að nú þegar hefja sundrung og Þeba stríð,“ sagði hann, „og Kapanjeus verður ekki sigraður nema af Júpíter, og bræðurnir verða jafnir í sári, og spámaðurinn, enn lifandi, mun sjá undirheima sína þegar jörðin brestur undir honum, og sonurinn, er hefnir föður með föður, mun með sama verkinu bæði vera guðhræddur og sekur, og skelfdur af böli, útlægur bæði í huga og heimilum, verður hann hrakinn af svipum heiftargyðjanna og vöfum móður sinnar, þar til kona hans krefst hins örlagaríka '''gulls''' og sverð Fegeusar stendur í síðu frænda hennar. Þá loks mun dóttir Akelousar, Kalliróe, bónfús biðja Júpíter um þessi ár handa ungum sonum sínum; og til þess að hann leyfi ekki dauða sigurvegarans að vera óhefndur lengi, mun Júpíter, hrærður af þessu, gefa stjúpdóttur sinni og sonarkonu þessar gjafir og láta drengina verða fullorðna menn á unga aldri.“|höfundur=w:Ovidius<h:Pūblius Ovidius Nāsō>|nafn=w:Ovidius|titill=w:Ummyndanir<h:Metamorphōsēs><þ:Ummyndanir>|ár=8|tegund=bók|hluti=9.411|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/povidiinasonisme0000ovid/page/216/mode/2up bls. 216–217]|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|útgáfustaður-2=w:Leipzig|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|prentunarstaður-2=Grafische Werke Zwickau|titill-2=P. Ovidii Nāsōnis Metamorphōsēs<þ:Umbreytingar Publiusar Ovidiusar Nasos>|ritstjóri-2=William Scovil Anderson|ár-2=1985|útgáfa-2=3}} #### [[hringlaga]] skartgripur úr gulli sem borinn er á [[fingur|fingri]]; gull[[hringur]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=ventilet [[aestivum|aestīvum]] [[digitis|digitīs]] [[sudantibus|sūdantibus]] aurum|margur=cum pars [[Niliacae|Nīliacae]] [[plebis|plēbis]], cum verna [[Canopi|Canōpī]] / [[Crispinus|Crīspīnus]], [[Tyrias|Tyriās]] [[umero|umerō]] revocante [[lacernas|lacernās]], / ventilet [[aestivum|aestīvum]] [[digitis|digitīs]] [[sudantibus|sūdantibus]] aurum, / nec sufferre queat [[majoris|majōris]] pondera gemmae, / difficile est saturam [[non|nōn]] [[scribere|scrībere]].|þ=Þegar hluti Nílarlýðsins, þrællinn frá Kanópus, Kríspínus, sem lyftir öxlinni til að rétta af Týríska skikkju sína, viðrar sumar'''gull''' á svitnandi fingrum sér og þolir ekki þunga stærri gimsteins — þá er erfitt að skrifa ekki satíru.|höfundur=w:Juvenalis<h:Decimus Jūnius Juvenālis>|tegund=bók|titill=Saturae<þ: Háðsádeilurnar>|hluti=1.26–30|ár=100|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/saturaesedecim0000juve/page/2/mode/2up bls. 2]|kafli-2=Satura Prīma<þ:Fyrst háðsádeila>|kaflanúmer-2=1|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|titill-2=Juvenālis Saturae<þ:Háðsádeilur Juvenalis>|útgáfustaður-2=[[w:Leipzig|Leipzig]], [[w:Stuttgart|Stuttgart]]|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|ritstjóri-2=James Alfred Willis|ár-2=1997|isbn-2=3815414717|prentunarstaður-2=Druckhaus Köthen GmbH}} #### gullinn [[hárvöndull]] bundinn í [[hnútur|hnút]] á hvirflinum {{samheiti|la|crobylos<h:crōbylos>}}<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=[[crines|crīnēs]] [[nodantur|nōdantur]] in aurum|margur=tandem [[progreditur|prōgreditur]] [[magna|magnā]] [[stipante|stīpante]] [[caterva|catervā]], / [[Sidoniam|Sīdōniam]] [[picto|pictō]] chlamydem circumdata [[limbo|limbō]]: / cui [[pharetra|pharetrā]] ex [[auro|aurō]], [[crines|crīnēs]] [[nodantur|nōdantur]] in aurum, / aurea purpuream subnectit [[fibula|fībula]] vestem.|þ=Loks gengur hún fram í fylgd mikils fjölda, skrýdd sídónískri skikkju með útsaumuðum jaðri; örvabelgur hennar er úr gulli, hár hennar er bundið með '''gulli''', og gullnæla festir purpurarauða klæðið.|hluti=4.136–139|höfundur=w:Virgill<h:Pūblius Vergilius Marō>|höf-hnekkja=w:Virgill|tegund=bók|titill=w:Eneasarkviða<h:Aenēïs><þ:Eneasarkviða>|ár=19 f.Kr.|ár-hnekkja=19 f.Kr.|tenging=ritstýrt í|síður-2=[https://archive.org/details/bucolicageorgic05virggoog/page/n188/mode/2up bls. 163]|tegund-2=bók|titill-2=P. Vergilī Marōnis Būcolica, Geōrgica, Aenēïs<þ:Hjarðkvæði, Búnaðarbálkur og Eneasarkviða eftir Pūblius Vergilius Marō>|ritstjóri-2=Thomas Ethelbert Page|útgáfustaður-2=w:London|útgefandi-2=Macmillan and Co.|ár-2=1895|kafli-2=Liber Quārta<þ:Fjórða bókin>}} ### [[málmstykki]] úr gulli sem sett er í munn [[hestur|hests]] og tengt við [[taumur|taumana]] til að stýra honum; gull[[beisli]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=fulvum mandunt sub dentibus aurum|margur=haec [[effatus|effātus]], [[equos|equōs]] [[numero|numerō]] pater [[eligit|ēligit]] [[omni|omnī]]: / [[stabant|stābant]] ter centum [[nitidi|nitidī]] in [[praesepibus|praesēpibus]] [[altis|altīs]]: / omnibus [[extemplo|extemplō]] [[Teucris|Teucrīs]] jubet [[ordine|ōrdine]] [[duci|dūcī]] / [[instratos|īnstrātōs]] [[ostro|ostrō]] [[alipedes|alipedēs]] [[pictis|pictīs]][[-que|que]] [[tapetis|tapētis]]; / aurea pectoribus [[demissa|dēmissa]] [[monilia|monīlia]] pendent; / [[teceti|tēctī]] [[auro|aurō]], fulvum mandunt sub dentibus aurum.|þ=Gullklæddir tyggja þeir hið rauðgula '''gull''' undir tönnum sér: ef gull [''í fyrstu merkingunni''] hafði klætt þá og þeir voru haldnir gullnu munnvatni, þá ættum við að taka við hinum sönnu hálsmenum.|hluti=7.274–279|höfundur=w:Virgill<h:Pūblius Vergilius Marō>|höf-hnekkja=w:Virgill|tegund=bók|titill=w:Eneasarkviða<h:Aenēïs><þ:Eneasarkviða>|ár=19 f.Kr.|ár-hnekkja=19 f.Kr.|tenging=ritstýrt í|síður-2=[https://archive.org/details/bucolicageorgic05virggoog/page/n262/mode/2up bls. 238]|tegund-2=bók|titill-2=P. Vergilī Marōnis Būcolica, Geōrgica, Aenēïs<þ:Hjarðkvæði, Búnaðarbálkur og Eneasarkviða eftir Pūblius Vergilius Marō>|ritstjóri-2=Thomas Ethelbert Page|útgáfustaður-2=w:London|útgefandi-2=Macmillan and Co.|ár-2=1895|kafli-2=Liber Septimus<þ:Sjöunda bókin>}} ### (''miðaldir'') gullblað sem hefur verið barið eða valsað þar til það er mjög þunnt ### (''miðaldir'') gull[[þráður]] ### (''miðaldir'', ''aðeins staðfest í {{t|la|auro<h:sviftifallinu>}}'') glæsilegt sæti úr gulli sem [[þjóðhöfðingi]] notar; gull[[hásæti]] ## [[litur]], [[gljái]], [[glampi]] eða [[bjartleiki]] gulls ## tímabil hamingju, friðar, velmegunar og mikilla framfara; [[gullöld]] ===={{-aðrar stafsetningar-}}==== * {{t|la|ausum<n:sabínska>}} * {{t|la|orum<h:ōrum><n:alþýðulatína>}} * {{t|la|☉<n:gullgerðarlist>}} ===={{-la-orðsifjafræði-}}==== Úr [[w:Frumítalska|frumítalsku]] ''[[*ausom]]'' („gull“). ===={{-la-fallbeyging-}}==== {{Fallbeyging la|ný=já|'''aurum'''|{{t|la|auri<h:aurī>}}|{{t|la|auro<h:aurō>}}|'''aurum'''|'''aurum'''|{{t|la|auro<h:aurō>}}|-|-|-|-|-|-}} ===={{-tilvísun-}}==== * {{til:la:Lewis og Short:1879|lat=4588}} * {{til:la:MLW|bindi=1|sótt=17. september 2026}} * {{til:la:DMLBS}} qkr65rjx85ptwep9i0gpovld2r9p7o8 393364 393363 2026-09-19T11:55:21Z Ow! That Hurts! 8952 /* {{-la-}} */ 393364 wikitext text/x-wiki {{sjá einnig|{{t|la|Aurum<þ:[[w:Gullna reyfið|gullna reyfið]]>}}}} =={{-la-}}== [[File:Monnaie en or, Lucanie, Métaponte.jpg|thumb|'''aurum''' signātum]] ==={{-la-nafnorð-}}=== '''aurum''' {{IPA2|/ˈau̯rũː/}} {{hk.}} # mjúkur, gljáandi, hamranlegur, linur, þungur og gulleitur [[góðmálmur]] mikils virðis; [[gull]] ({{t|is|sætistala}} 79, {{t|is|efnatákn}} Au) {{samheiti|la|chrysos<h:chrȳsos>}} # ''úr {{t|is|nafnskipti<h:nafnskiptum>}}:'' ## [[hlutur]] úr gulli ### (''oftast'') gull sem [[mynt]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=aurum [[omnes|omnēs]] victa jam [[pietate|pietāte]] colunt|margur=at nunc [[desertis|dēsertīs]] cessant [[sacraria|sacrāria]] [[lucis|lūcīs]]: / aurum [[omnes|omnēs]] victa jam [[pietate|pietāte]] colunt. / [[auro|aurō]] [[pulsa|pulsā]] [[fides|fidēs]], [[auro|aurō]] [[venalia|vēnālia]] [[jura|jūra]], / aurum [[lex|lēx]] sequitur, mox sine [[lege|lēge]] pudor.|þ=En nú standa helgidómar yfirgefnu lundanna auðir, allir dýrka '''gull''', nú er guðrækni sigruð; fyrir gulli er trúin hrakin burt, fyrir gulli eru lög til sölu, '''gullinu''' fylgja lög, og brátt hverfur blygðun án laga.|hluti=4.12.47–50|höfundur=w:Sextus Aurelius Propertius<h:Sextus Aurēlius Propertius>|ár=15 f.Kr.|ár-hnekkja=15 f.Kr.|tegund=bók|titill=Elegīae<þ:Elegíur>|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/elegies-propertius-goold-loeb-arch/page/268/mode/2up bls. 268]|titill-2=Elegies<þ:Elegíur>|ritstjóri-2=George Patrick Goold|útgefandi-2=Harvard University Press|útgáfustaður-2=Cambridge, [[w:London|London]]|ritröð-2=w:Loeb Classical Library<þ:Klassíska bókasafn Loebs>|ár-2=1999|kafli-2=Book Three<þ:Þriðja bókin>}} ### ({{m|is|safnheiti}}) [[ílát]] og [[áhöld]] úr gulli notuð til matar; gull[[borðbúnaður]] {{stenst á|la|argentum}} #### vítt [[drykkjarílát]] á fæti úr gulli; gull[[bikar]] eða -[[staup]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=tibi [[non|nōn]] committitur aurum|margur=ipse [[capaces|capācēs]] / [[Heliadum|Hēliadum]] [[crustas|crustās]] et [[inaequales|inaequālēs]] [[berullo|berullō]] / [[Virro|Virrō]] tenet [[phialas|phialās]]; tibi [[non|nōn]] committitur aurum, / vel [[si|sī]] [[quando|quandō]] datur, [[custos|cūstōs]] [[affixus|affīxus]] [[ibidem|ibīdem]] / [[qui|quī]] numeret [[gemmas|gemmās]], [[ungues|unguēs]] observet [[acutos|acūtōs]].|þ=Virró sjálfur heldur á ríflegum bikurum skreyttum gulbrún dætra sólarinnar og ójöfnum beryli; þér er ekki treyst fyrir '''gulli''', eða þótt það sé stundum gefið, þá stendur vörður þar fastur við hlið til að telja gimsteinana og fylgjast með hinum hvössu nöglum.|höfundur=w:Juvenalis<h:Decimus Jūnius Juvenālis>|tegund=bók|titill=Saturae<þ: Háðsádeilurnar>|hluti=5.37–41|ár=127|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/saturaesedecim0000juve/page/48/mode/2up bls. 48–49]|kafli-2=Satura Quīnta<þ:Fimmta háðsádeila>|kaflanúmer-2=5|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|titill-2=Juvenālis Saturae<þ:Háðsádeilur Juvenalis>|útgáfustaður-2=[[w:Leipzig|Leipzig]], [[w:Stuttgart|Stuttgart]]|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|ritstjóri-2=James Alfred Willis|ár-2=1997|isbn-2=3815414717|prentunarstaður-2=Druckhaus Köthen GmbH}} ### gripur til líkamsskarts úr gulli; gull[[skartgripur]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=[[donec|dōnec]] eum [[conjunx|conjūnx]] [[fatale|fātāle]] poposcerit aurum|margur=“nam jam discordia [[Thebae|Thēbae]] / bella movent” [[dixit|dīxit]], “[[Capaneus|Capaneus]][[-que|que]] nisi ab Jove [[vinci|vincī]] / haud poterit, [[fient|fīent]][[-que|que]] [[pares|parēs]] in vulnere [[fratres|frātrēs]], / [[subducta|subducta]][[-que|que]] [[suos|suōs]] [[manes|manēs]] [[tellure|tellūre]] [[videbit|vidēbit]] / [[vivus|vīvus]] [[adhuc|adhūc]] [[vates|vātēs]], [[ultus|ultus]][[-que|que]] parente parentem / [[natus|nātus]] erit [[facto|factō]] pius et [[sceleratus|scelerātus]] [[eodem|eōdem]] / [[attonitus|attonitus]][[-que|que]] [[malis|malīs]], exul [[mentis|mentis]][[-que|que]] [[domus|domus]][[-que|que]], / vultibus Eumenidum [[matris|mātris]][[-que|que]] [[agitabitur|agitābitur]] [[umbris|umbrīs]], / [[donec|dōnec]] eum [[conjunx|conjūnx]] [[fatale|fātāle]] poposcerit aurum / [[cognatum|cognātum]][[-que|que]] latus [[Phegeius|Phēgēius]] hauserit [[ensis|ēnsīs]]. / tum [[demum|dēmum]] [[magno|magnō]] petet [[hos|hōs]] [[Acheloia|Achelōia]] supplex / ab Jove [[Callirhoe|Callirhoē]] natis [[infantibus|īnfantibus]] [[annos|annōs]]; / [[neve|nēve]] necem sinat esse [[diu|diū]] [[victoris|victōris]] inultam, / Juppiter [[his|hīs]] [[motus|mōtus]] [[privignae|prīvignae]] [[dona|dōna]] [[nurus|nurus]][[-que|que]] / praecipiet [[faciet|faciet]][[-que|que]] [[viros|virōs]] [[inpubibus|inpūbibus]] [[annis|annīs]].”|þ=„Því að nú þegar hefja sundrung og Þeba stríð,“ sagði hann, „og Kapanjeus verður ekki sigraður nema af Júpíter, og bræðurnir verða jafnir í sári, og spámaðurinn, enn lifandi, mun sjá undirheima sína þegar jörðin brestur undir honum, og sonurinn, er hefnir föður með föður, mun með sama verkinu bæði vera guðhræddur og sekur, og skelfdur af böli, útlægur bæði í huga og heimilum, verður hann hrakinn af svipum heiftargyðjanna og vöfum móður sinnar, þar til kona hans krefst hins örlagaríka '''gulls''' og sverð Fegeusar stendur í síðu frænda hennar. Þá loks mun dóttir Akelousar, Kalliróe, bónfús biðja Júpíter um þessi ár handa ungum sonum sínum; og til þess að hann leyfi ekki dauða sigurvegarans að vera óhefndur lengi, mun Júpíter, hrærður af þessu, gefa stjúpdóttur sinni og sonarkonu þessar gjafir og láta drengina verða fullorðna menn á unga aldri.“|höfundur=w:Ovidius<h:Pūblius Ovidius Nāsō>|nafn=w:Ovidius|titill=w:Ummyndanir<h:Metamorphōsēs><þ:Ummyndanir>|ár=8|tegund=bók|hluti=9.411|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/povidiinasonisme0000ovid/page/216/mode/2up bls. 216–217]|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|útgáfustaður-2=w:Leipzig|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|prentunarstaður-2=Grafische Werke Zwickau|titill-2=P. Ovidii Nāsōnis Metamorphōsēs<þ:Umbreytingar Publiusar Ovidiusar Nasos>|ritstjóri-2=William Scovil Anderson|ár-2=1985|útgáfa-2=3}} #### [[hringlaga]] skartgripur úr gulli sem borinn er á [[fingur|fingri]]; gull[[hringur]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=ventilet [[aestivum|aestīvum]] [[digitis|digitīs]] [[sudantibus|sūdantibus]] aurum|margur=cum pars [[Niliacae|Nīliacae]] [[plebis|plēbis]], cum verna [[Canopi|Canōpī]] / [[Crispinus|Crīspīnus]], [[Tyrias|Tyriās]] [[umero|umerō]] revocante [[lacernas|lacernās]], / ventilet [[aestivum|aestīvum]] [[digitis|digitīs]] [[sudantibus|sūdantibus]] aurum, / nec sufferre queat [[majoris|majōris]] pondera gemmae, / difficile est saturam [[non|nōn]] [[scribere|scrībere]].|þ=Þegar hluti Nílarlýðsins, þrællinn frá Kanópus, Kríspínus, sem lyftir öxlinni til að rétta af Týríska skikkju sína, viðrar sumar'''gull''' á svitnandi fingrum sér og þolir ekki þunga stærri gimsteins — þá er erfitt að skrifa ekki satíru.|höfundur=w:Juvenalis<h:Decimus Jūnius Juvenālis>|tegund=bók|titill=Saturae<þ: Háðsádeilurnar>|hluti=1.26–30|ár=100|tenging=ritstýrt í|tegund-2=bók|síður-2=[https://archive.org/details/saturaesedecim0000juve/page/2/mode/2up bls. 2]|kafli-2=Satura Prīma<þ:Fyrst háðsádeila>|kaflanúmer-2=1|ritröð-2=Bibliothēca Scrīptōrum Graecōrum et Rōmānōrum Teubneriāna<þ:Teubner-safn grískra og rómverskra höfunda>|titill-2=Juvenālis Saturae<þ:Háðsádeilur Juvenalis>|útgáfustaður-2=[[w:Leipzig|Leipzig]], [[w:Stuttgart|Stuttgart]]|útgefandi-2=Verlag B. G. Teubner|ritstjóri-2=James Alfred Willis|ár-2=1997|isbn-2=3815414717|prentunarstaður-2=Druckhaus Köthen GmbH}} #### gullinn [[hárvöndull]] bundinn í [[hnútur|hnút]] á hvirflinum {{samheiti|la|crobylos<h:crōbylos>}}<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=[[crines|crīnēs]] [[nodantur|nōdantur]] in aurum|margur=tandem [[progreditur|prōgreditur]] [[magna|magnā]] [[stipante|stīpante]] [[caterva|catervā]], / [[Sidoniam|Sīdōniam]] [[picto|pictō]] chlamydem circumdata [[limbo|limbō]]: / cui [[pharetra|pharetrā]] ex [[auro|aurō]], [[crines|crīnēs]] [[nodantur|nōdantur]] in aurum, / aurea purpuream subnectit [[fibula|fībula]] vestem.|þ=Loks gengur hún fram í fylgd mikils fjölda, skrýdd sídónískri skikkju með útsaumuðum jaðri; örvabelgur hennar er úr gulli, hár hennar er bundið með '''gulli''', og gullnæla festir purpurarauða klæðið.|hluti=4.136–139|höfundur=w:Virgill<h:Pūblius Vergilius Marō>|höf-hnekkja=w:Virgill|tegund=bók|titill=w:Eneasarkviða<h:Aenēïs><þ:Eneasarkviða>|ár=19 f.Kr.|ár-hnekkja=19 f.Kr.|tenging=ritstýrt í|síður-2=[https://archive.org/details/bucolicageorgic05virggoog/page/n188/mode/2up bls. 163]|tegund-2=bók|titill-2=P. Vergilī Marōnis Būcolica, Geōrgica, Aenēïs<þ:Hjarðkvæði, Búnaðarbálkur og Eneasarkviða eftir Pūblius Vergilius Marō>|ritstjóri-2=Thomas Ethelbert Page|útgáfustaður-2=w:London|útgefandi-2=Macmillan and Co.|ár-2=1895|kafli-2=Liber Quārta<þ:Fjórða bókin>}} ### [[málmstykki]] úr gulli sem sett er í munn [[hestur|hests]] og tengt við [[taumur|taumana]] til að stýra honum; gull[[beisli]]<!--- ---> {{tilvitnun|la|lítill=fulvum mandunt sub dentibus aurum|margur=haec [[effatus|effātus]], [[equos|equōs]] [[numero|numerō]] pater [[eligit|ēligit]] [[omni|omnī]]: / [[stabant|stābant]] ter centum [[nitidi|nitidī]] in [[praesepibus|praesēpibus]] [[altis|altīs]]: / omnibus [[extemplo|extemplō]] [[Teucris|Teucrīs]] jubet [[ordine|ōrdine]] [[duci|dūcī]] / [[instratos|īnstrātōs]] [[ostro|ostrō]] [[alipedes|alipedēs]] [[pictis|pictīs]][[-que|que]] [[tapetis|tapētis]]; / aurea pectoribus [[demissa|dēmissa]] [[monilia|monīlia]] pendent; / [[teceti|tēctī]] [[auro|aurō]], fulvum mandunt sub dentibus aurum.|þ=Að þessu mæltu velur faðirinn hesta úr öllum hópnum: þar stóðu þrjú hundruð glæsilegir í hávöxnum jötum; öllum Trúverjum skipar hann þegar í stað að leiða í röð fótfljóta hesta búna purpura og útsaumuðum ábreiðum; gullnir kragar hanga niður af brjóstum þeirra; gullklæddir tyggja þeir hið rauðgula '''gull''' undir tönnum sér.|hluti=7.274–279|höfundur=w:Virgill<h:Pūblius Vergilius Marō>|höf-hnekkja=w:Virgill|tegund=bók|titill=w:Eneasarkviða<h:Aenēïs><þ:Eneasarkviða>|ár=19 f.Kr.|ár-hnekkja=19 f.Kr.|tenging=ritstýrt í|síður-2=[https://archive.org/details/bucolicageorgic05virggoog/page/n262/mode/2up bls. 238]|tegund-2=bók|titill-2=P. Vergilī Marōnis Būcolica, Geōrgica, Aenēïs<þ:Hjarðkvæði, Búnaðarbálkur og Eneasarkviða eftir Pūblius Vergilius Marō>|ritstjóri-2=Thomas Ethelbert Page|útgáfustaður-2=w:London|útgefandi-2=Macmillan and Co.|ár-2=1895|kafli-2=Liber Septimus<þ:Sjöunda bókin>}} ### (''miðaldir'') gullblað sem hefur verið barið eða valsað þar til það er mjög þunnt ### (''miðaldir'') gull[[þráður]] ### (''miðaldir'', ''aðeins staðfest í {{t|la|auro<h:sviftifallinu>}}'') glæsilegt sæti úr gulli sem [[þjóðhöfðingi]] notar; gull[[hásæti]] ## [[litur]], [[gljái]], [[glampi]] eða [[bjartleiki]] gulls ## tímabil hamingju, friðar, velmegunar og mikilla framfara; [[gullöld]] ===={{-aðrar stafsetningar-}}==== * {{t|la|ausum<n:sabínska>}} * {{t|la|orum<h:ōrum><n:alþýðulatína>}} * {{t|la|☉<n:gullgerðarlist>}} ===={{-la-orðsifjafræði-}}==== Úr [[w:Frumítalska|frumítalsku]] ''[[*ausom]]'' („gull“). ===={{-la-fallbeyging-}}==== {{Fallbeyging la|ný=já|'''aurum'''|{{t|la|auri<h:aurī>}}|{{t|la|auro<h:aurō>}}|'''aurum'''|'''aurum'''|{{t|la|auro<h:aurō>}}|-|-|-|-|-|-}} ===={{-tilvísun-}}==== * {{til:la:Lewis og Short:1879|lat=4588}} * {{til:la:MLW|bindi=1|sótt=17. september 2026}} * {{til:la:DMLBS}} gg5fg8najlqr83jne1y0lo1jr5cxq3l