Wikipidia
jamwiki
https://jam.wikipedia.org/wiki/Mien_Piej
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipidia
Wikipidia diskoshan
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
Puotal
Puotal diskoshan
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Dayabiitis
0
2162
22893
22865
2026-09-24T12:42:48Z
InternetArchiveBot
6065
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260924sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
22893
wikitext
text/x-wiki
{{Nesiseri aatikl}}
[[File:Main_symptoms_of_diabetes.svg|thumb|250px|Uobavyuu a di muos signifikant simtom a dayabiitis]]
'''Diabetes mellitus''' ('''DM'''), kamanli refa tu az '''dayabiitis''' ar simpli az '''shuga''', a wah gruup a metabalik diziiz we kiaraktaraiz bai ai blod shuga lebl uoba wah prolang piiriad.<ref>{{Cite web|title=About diabetes|url=http://www.who.int/diabetes/action_online/basics/en/|publisher=World Health Organization|accessdate=4 April 2014}}</ref> Simtom a ai blod shuga ingkluud friikuent yuurinieshan, ingkriis toers, ah ingkriis ongga. Ef ino chriit, dayabiitis kiah kaaz wuoliip a komplikieshan.<ref name="WHO2013">{{Cite web|title=Diabetes Fact sheet N°312|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|work=WHO|accessdate=25 March 2014|date=October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|archive-date=26 Aug 2013}}</ref> Akyuut komplikieshan ingkluud dayabetik kiitoasiduosis ah nankiituotik aipoerosmuola kuoma.<ref>{{Cite journal|last1=Kitabchi|first1=AE|last2=Umpierrez|first2=GE|last3=Miles|first3=JM|last4=Fisher|first4=JN|title=Hyperglycemic crises in adult patients with diabetes.|journal=Diabetes Care|date=Jul 2009|volume=32|issue=7|pages=1335–43|pmid=19564476|doi=10.2337/dc09-9032|pmc=2699725}}</ref> Siiros lang-toerm komplikieshan ingkluud kaadiovaskiula diziiz, schruok, kranik kidni fielia, fut olsa, ah damij tu di yaidem.<ref name="WHO2013">{{Cite web|title=Diabetes Fact sheet N°312|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|work=WHO|accessdate=25 March 2014|date=October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|archive-date=26 Aug 2013}}</ref>
Dayabiitis juu tu aida di pangkrias naa projuus anof insiulin ar di seldem a di badi naa rispan prapali tu di insiulin we projuus.<ref name="Green2011">{{Cite book|last=Shoback|first=edited by David G. Gardner, Dolores|title=Greenspan's basic & clinical endocrinology|url=https://archive.org/details/greenspansbasicc0000unse|year=2011|publisher=McGraw-Hill Medical|location=New York|isbn=0-07-162243-8|chapter=Chapter 17|edition=9th}}</ref> A chrii mien taip a diabetes mellitus:
* Taip 1 DM rizolt frah di pangkrias fielia fi projuus anof insiulin. Dis faam eh priivosli refa tu az "insiulin-dipendant diabetes mellitus" (IDDM) ar "juuvinail dayabiitis". Di kaaz no nuo.<ref name="WHO2013">{{Cite web|title=Diabetes Fact sheet N°312|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|work=WHO|accessdate=25 March 2014|date=October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|archive-date=26 Aug 2013}}</ref>
* Taip 2 DM bigin wid insiulin rizistans, wah kandishan we di seldem fiel fi rispan tu insiulin propali.<ref name="WHO2013">{{Cite web|title=Diabetes Fact sheet N°312|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|work=WHO|accessdate=25 March 2014|date=October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|archive-date=26 Aug 2013}}</ref> Az di diziiz progres lak a insiulin maita aalso divelop.<ref>{{Cite book|title=RSSDI textbook of diabetes mellitus.|date=2012|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=9789350254899|page=235|edition=Rev. 2nd|url=https://books.google.com/books?id=7H6mYolrtUMC&pg=PA235}}</ref> Dis faam eh-priivosli refa tu az "nan insiulin-dipendant diabetes mellitus" (NIDDM) ar "adolt-anset dayabiitis". Di praimri kaaz a exesiv badi wiet ah no anof exasaiz.<ref name="WHO2013">{{Cite web|title=Diabetes Fact sheet N°312|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|work=WHO|accessdate=25 March 2014|date=October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|archive-date=26 Aug 2013}}</ref>
* Jestieshanal dayabiitis, a di tod mien faam ah iokor wen prignant uman widoutn priivos ischri a dayabiitis divelop ai blod-shuga lebl.<ref name="WHO2013">{{Cite web|title=Diabetes Fact sheet N°312|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|work=WHO|accessdate=25 March 2014|date=October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|archive-date=26 Aug 2013}}</ref>
Privenshan ah chriitment invalv a elti dayat, [[fizikal exasaiz]], mentienin naamal badi wiet, ah avaid yuus a tubako. Kanchuol a blod presha ah mentienin prapa fut kier impuotant fi piipl wid di diziiz. Taip 1 DM afi manij wid insiulin injekshan.<ref name="WHO2013">{{Cite web|title=Diabetes Fact sheet N°312|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|work=WHO|accessdate=25 March 2014|date=October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|archive-date=26 Aug 2013}}</ref> Taip 2 DM kiah chriit wid medikieshan wid ar widoutn insiulin.<ref name="WHO2013Top10">{{Cite web|title=The top 10 causes of death Fact sheet N°310|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/|work=World Health Organization|date=Oct 2013}}</ref> Insiulin ah som uoral medikieshan kiah kaaz luo blod shuga.<ref>{{Cite book|last1=Rippe|first1=edited by Richard S. Irwin, James M.|title=Manual of intensive care medicine|date=2010|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781799928|page=549|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=FbxupW1EHIcC&pg=PA549}}</ref> Wiet laas soerjri fi demde wid obiisiti somtaim a ifektiv meja ina demde wid taip 2 DM.<ref name="Picot2009">{{Cite journal|last=Picot|first=J|author2=Jones, J|author3=Colquitt, JL|author4=Gospodarevskaya, E|author5=Loveman, E|author6=Baxter, L|author7=Clegg, AJ|title=The clinical effectiveness and cost-effectiveness of bariatric (weight loss) surgery for obesity: a systematic review and economic evaluation|journal=Health Technology Assessment (Winchester, England)|date=September 2009|volume=13|issue=41|pages=1–190, 215–357, iii–iv|pmid=19726018|doi=10.3310/hta13410}}</ref> Jestieshanal dayabiitis yuujali rizalv afta di boert a di biebi.<ref>{{Cite book|last1=Cash|first1=Jill|title=Family Practice Guidelines|date=2014|publisher=Springer|isbn=9780826168757|page=396|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=nCjcAgAAQBAJ&pg=PA396}}</ref>
Az a 2015, estimietid 415 milian piipl ab dayabiitis wolwaid,<ref name="IDF2015">{{Cite web|title=Update 2015|url=http://www.diabetesatlas.org/|website=IDF|page=13|publisher=International Diabetes Federation|accessdate=21 Mar 2016}}</ref> wid taip 2 DM a-mekop bout 90% a di kiesdem.<ref name="Will2011">{{Cite book|title=Williams textbook of endocrinology|publisher=Elsevier/Saunders|location=Philadelphia|isbn=978-1-4377-0324-5|pages=1371–1435|edition=12th}}</ref><ref name="Shi2014">{{Cite journal|last1=Shi|first1=Yuankai|last2=Hu|first2=Frank B|title=The global implications of diabetes and cancer|journal=The Lancet|date=7 June 2014|volume=383|issue=9933|pages=1947–8|doi=10.1016/S0140-6736(14)60886-2|pmid=24910221|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140-6736(14)60886-2}}</ref> Dis riprizent 8.3% a di adolt papilieshan,<ref name="Shi2014">{{Cite journal|last1=Shi|first1=Yuankai|last2=Hu|first2=Frank B|title=The global implications of diabetes and cancer|journal=The Lancet|date=7 June 2014|volume=383|issue=9933|pages=1947–8|doi=10.1016/S0140-6736(14)60886-2|pmid=24910221|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140-6736(14)60886-2}}</ref> wid iikual riet ina buot uman ah man.<ref name="Vos2012">{{Cite journal|vauthors=Vos T, Flaxman AD, Naghavi M, Lozano R, Michaud C, Ezzati M, Shibuya K, Salomon JA, Abdalla S, Aboyans V|title=Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990–2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010.|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_december-15-2012-january-4-2013_380_9859/page/2163|journal=Lancet|volume=380|issue=9859|pages=2163–96|date=Dec 15, 2012|pmid=23245607|doi=10.1016/S0140-6736(12)61729-2|display-authors=etal}}</ref> Frah 2012 tu 2015, dayabiitis estimiet fi eh-rizolt ina 1.5 tu 5.0 milian det iich ier.<ref name="WHO2013Top10">{{Cite web|title=The top 10 causes of death Fact sheet N°310|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/|work=World Health Organization|date=Oct 2013}}</ref><ref name="IDF2015">{{Cite web|title=Update 2015|url=http://www.diabetesatlas.org/|website=IDF|page=13|publisher=International Diabetes Federation|accessdate=21 Mar 2016}}</ref> Dayabiitis akliis dobl a poersn rix a hoerli det.<ref name="WHO2013">{{Cite web|title=Diabetes Fact sheet N°312|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|work=WHO|accessdate=25 March 2014|date=October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|archive-date=26 Aug 2013}}</ref> Di nomba a piipl wid dayabiitis expek fi riez tu 592 milian bai 2035.<ref name="IDF2014">{{Cite web|title=Update 2014|url=http://www.idf.org/diabetesatlas/update-2014|website=IDF|publisher=International Diabetes Federation|accessdate=29 November 2014}}</ref> Di gluobal ikanamik kaas a dayabiitis ina 2014 eh-estimiet fi bi $612 bilian [[Yunaitid Stiet dala|USD]].<ref name="IDF2013">{{Cite book|title=IDF DIABETES ATLAS|date=2013|publisher=International Diabetes Federation|isbn=2930229853|edition=6th|page=7|url=http://www.idf.org/sites/default/files/EN_6E_Atlas_Full_0.pdf}}</ref> Ina di Yunaitid Stiet, dayabiitis kaas $245 bilian ina 2012.<ref>{{Cite journal|last1=American Diabetes|first1=Association|title=Economic costs of diabetes in the U.S. in 2012.|url=https://archive.org/details/sim_diabetes-care_2013-04_36_4/page/1033|journal=Diabetes Care|date=Apr 2013|volume=36|issue=4|pages=1033–46|pmid=23468086|doi=10.2337/dc12-2625|pmc=3609540}}</ref>
== Causes ==
{| class="wikitable" style="float:right; margin:10px"
|+ Komparisn a taip 1 ah 2 dayabiitis<ref name="Will2011">{{Cite book|title=Williams textbook of endocrinology|publisher=Elsevier/Saunders|location=Philadelphia|isbn=978-1-4377-0324-5|pages=1371–1435|edition=12th}}</ref>
! Fiicha
! Taip 1 dayabiitis
! Taip 2 dayabiitis
|-
! Anset
| Sodn
| Grajual
|-
! Iej a anset
| Muosli ina pitni
| Muosli ina adolt
|-
! Badi saiz
| Maaga ar naamal<ref>{{Cite journal|vauthors=Lambert P, Bingley PJ|title=What is Type 1 Diabetes?|url=https://archive.org/details/sim_critical-care-medicine_2002-06_30_6_0/page/1|journal=Medicine|volume=30|pages=1–5|year=2002|doi=10.1383/medc.30.1.1.28264}}</ref>
| Muotaim obiis
|-
! Kiitoasiduosis
| Kaman
| Rier
|-
! Aatoantibadi
| Yuujali prezant
| Absent
|-
! Indajinos insiulin
| Luo ar absent
| Naamal, dikriis<br>
ar ingkriis
|-
! Kangkaadans <br>
ina ''h''aidentikal tuin
| 50%
| 90%
|-
! Privalens
| ~10%
| ~90%
|}
== Refrans ==
{{Reflist|30em}}
{{Commons|Diabetes mellitus|Dayabiitis}}
4s3jxuckd2ofsnzhmoljdgey2skrf08
Medikieshan
0
2589
22894
18468
2026-09-24T13:46:25Z
~2026-51281-27
12901
22894
wikitext
text/x-wiki
[[File:12-08-18-tilidin-retard.jpg|thumb|Medikieshan]]
{{Nesiseri aatikl}}
'''Faamasyuutikal jogz''' (aalso ref tu az '''faamasyuutikal''', '''faamasyuutikal priparieshan''', '''faamasyuutikal prodok''', '''medisnal prodok''', '''medisn''', '''medikieshan''', '''medikament''', ar simpl az '''jogz''') jogz yuuz fi dayanuoz, kyuor, chriit, ar privent diziiz.[1][2][3] Jogz terapi (faamakoterapi) a wah impuotant paat a di medikal fiil an irilai pah di sayans a faamakalaji fi kantinyual advansment ah pah faamasi fi apruopiet manijment.
r12qlxj772tf78g7cg93n7ua4pwshko