toldi

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="jbo">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>jbowiki</dbname>
    <base>https://jbo.wikipedia.org/wiki/uikipedi%27as:ralju</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">velsku</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">rirci</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">casnu</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">pilno</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">casnu lo pilno</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">uikipedi'as</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">casnu la .uikipedi'as.</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">datnyvei</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">casnu lo datnyvei</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">medi'auikis</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">casnu la .medi'auikis.</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">termo'a</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">casnu lo termo'a</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">nundju</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">casnu lo nundju</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">klesi</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">casnu lo klesi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>toldi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5704</id>
    <revision>
      <id>115485</id>
      <parentid>115463</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <comment>/* lo nenri be lo xadni */ .i ca'o mulzengau</comment>
      <origin>115485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14494" sha1="06lppdh5xfqt1zruayxvewuuqxguw7r" xml:space="preserve">{{na mulno}}

ni'o lo '''toldi''' (to la'o me. Lepidoptera .me toi) fau lo nu ri se klesi ji'i 160 ki'o se skicu jutsi ne ji'i 130 jutlanzu zi'e ne 46 brajutlanzu cu zmadu ro .ordre be lo [[cinki]] be'o po'u nai lo [[cakcinki]] (to la'o me. Coleoptera .me toi) lo ka xo kau da jutsi ce'u .i ca ro nanca ji'i 700 cnino jutsi cu se zatfa'i .i su'a lo toldi cu zvati ro kontinenta po'u nai la ziptu'a&lt;span class=&quot;cx-segment cx-highlight&quot; data-segmentid=&quot;112&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;116&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== lo krasi be lo cmene ==
[[File:Cethosia_cyane.jpg|thumb|la'o me. ''[[Cethosia cyane]]'' .me]]

ni'o zo ''toldi'' cu lojbo gismu gi'e se krasi lo valsi pe lo cnita gredile .i lo plana se ciska lerfu cu poi'i lo ka ke'a pagbu ce'u cu kampu zo ''toldi'' jo'u lo krasi valsi

{| class=&quot;wikitable&quot; 
! krasi bangu !!  lojbo lerpoi !! krasi valsi
|-
| [[jugbau|jungo]] || '''d'''ie || 蝶 (dié)
|-
| [[glibau|glico]] || by'''t'''rf'''l'''a'''i''' || butterfly
|-
| [[xinbau|xindo]] || '''t'''it'''li''' || तितली (titalī)
|-
| [[sanbau|spano]] || p'''oli'''i || polilla
|-
| [[rukybau|rusko]] || m'''ol''' || моль
|}

ni'o lo saske cmene po'u zoi me. ''Lepidoptera'' .me cu smudu'i «lu se piltapla se nalci li'u» gi'e [[xelso]] lujvo gi'e gunma zoi me. ''λεπίς'' .me (to zo piltapla toi) jo'u zoi me. ''πτερόν'' .me (to zo nalci toi) .i [[purda'o zei xelso]] valsi lo toldi fa zoi me. ''ψυχή'' .me noi ke'a smudu'i zo pruxi .a zo selva'u ku'o ki'u lo nu lo toldi pu jai se krici fai lo ka ce'u xadyka'i lo remna pruxi

== lo tcila be lo makcu toldi ==

ni'o lo makcu toldi cu dunli ji'i ro drata cinki lo ka ma kau stura lo [[xadni]]

ni'o lo toldi cu banro lo milmitre be li 1.5 bi'i li 100 (to lo nalci na menre toi) .i ca'o jinvi lo du'u brarai lo toldi fa lo [[glauka zei toldi]] po'u la'o me. ''[[Thysania agrippina]]'' .me zi'e ne lo [[ketco]] tumla .i lo me ra toldi cu poi'i lo nalci be ke'a cu kuspe lo cenmitre be li 25 bi'i 30 .i lo .[[atlastoldi]] (to la'o me. ''Attacus atlas'' .me toi) ne lo snanu stuna [[xazdo]] tumla cu jai se jinvi fai lo ka lo sefta be lo nalci be ce'u cu brarai

===lo gansyjimca===
[[File:Antennae_ctb.png|thumb|su'o lo gansyjimca klesi pe lo donri toldi]]

ni'o so'i da ka'e stura lo [[gansyjimca]] .i je so'i toldi jutlanzu cu se steci lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i zasti fa lo ciltytai gansyjimca .e lo planyseljipno gansyjimca (to noi ke'a ciltytai gi'e poi'i lo jipno pagbu be ke'a cu plana toi) .e lo komcytai gansyjimca (to noi pa mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .e lo pimlytai gansyjimca (to noi ro re mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .i cafne fa lo nu lo nakni lo fetsi cu frica lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i va'o lo nu frica kei lo nakni cu zmadytce lo fetsi lo ka ma kau ni lo gansyjimca be ce'u cu se viska jai frili .i lo toldi se pi'o lo gansyjimca be ri cu kakne lo ka ce'u [[sumne]] .i su'o toldi cu go'i lo ka ce'u [[palpi]] .a lo ka ce'u [[vu'irga'e]] .a lo ka ce'u ganse lo du'u ma kau [[nilglare]] .i lo nu ganse lo stimulu cu se rinka lo cmalu [[kerfa]] poi ke'a zvafai lo gansyjimca .i lo nu lo gansyjimca cu komcytai ja pimlytai cu se jalge lo nu lo sefta cu mutce calbramau ja'e lo nu lo ni sumnyka'e cu bramau .i lo nakni ki'u ru kakne lo ka ce'u ganse lo [[notpanci]] poi lo [[glebre|gletybredi]] fetsi pu dirce ke'a ku'o ca lo nu mutce zvada'o .i ru vajni lo toldi poi lo xa'ugri pe ke'a cu preja mutce ja'e lo nu na funca penmysi'u .i lo fetsi cu ganse fi lo ri gansyjimca fe lo du'u ma kau drani ciftoldi bo cidjyspati

=== lo moklu tutci ===
[[File:Butterfly_tongue.jpg|thumb|[[dicka'u zei cmavistci]] pixra lo toldi stedu pe fau lo nu lo djasakrango na ca'o se pilno gi'e se ki'u bo sarlytai]]

ni'o lo [[moltci|moklu tutci]] be lo toldi cu zmadu lo me lo drata cinki moi lo ka ce'u steci mutce se pilno .i so'a toldi jutsi (to ro co'e po'u nai la'o me. [[Micropterygidae]] .me toi) zo'u lo nu makcybi'o cu se pagbu lo nu lo moklu tutci co'a clani [[tubnu]] .i lo moklu tutci pe tai ku na'o se pilno fi lo ka sakci lo djalitki kei gi'e se cmene zo [[djasakrango]] .i lo toldi jutsi cu fricysi'u lo ka ma kau nilclani lo djasakrango

ni'o su'o toldi jutsi (to mu'a la'o me. [[Saturniidae]] .me .e la'o me. [[Lasocampidae]] .me toi) zo'u lo makcu na kakne lo ka citka ja pinxe .i je lo djasakrango cu [[tolfarvi]] mulno .i va'o ku lo makcu cu plika'e lo po'o se citka be vo'a bei ca lo nu vo'a cifnu

=== lo kanla ===
[[File:Pieris_rapae_head_Richard_Bartz.jpg|right|thumb|lo stedu be la'o me. ''[[Pieris rapae]]'' .me sei ka'e viska be lo kanla .e lo djasakrango]]

ni'o lo kanla be lo makcu toldi cu [[grikanla]] soi ke'a dunli tu'a lo drata cinki .i lo grikanlysle poi ke'a pagbu lo grikanla cu su'e 6000 mei .i so'i toldi jutsi zo'u me lo kanla fa re [[sapkanla]] ku ji'a noi se pi'o ke'a seltcacybi'o tu'a lo donri jo'u lo nicte .i ge nai lo dortoldi gi ja'ai lo ctetoldi zo'u pagbu lo kanla fa lo [[skamivysle]] ku noi ke'a cumri'a lo nu ra stika lo ni [[gusycai]] fa lo darca be lo kanla ku [[gusni]] .i lo [[lenjo]] pe lo toldi kanla cu stodi lo ka ma kau ce'u tarmi kei gi'e zmamapti lo nu viska lo zvajbi kei tu'a lo zvada'o &lt;!-- sei za'a dai so'o lo valsi pe lo se fanva no lojbo cu panra --&gt;

=== lo cutne ===
[[File:Microphoto-butterflywing2.jpg|thumb|cmavistci pixra lo piltapla se gacri ke toldi nalci]]
[[File:Biston.betularia.f.carbonaria.7209.jpg|thumb|lo manska klesi be la'o me. ''[[Biston betularia]]'']]
[[File:Heliconius_hecale_2_Richard_Bartz.jpg|thumb|lo nalci be la'o la. ''[[Heliconius ismenius]]'' .la]]

ni'o lo [[cutne]] cu se pagbu ci da (to lo cracutne .e lo mijycutne .e lo rixycutne toi) noi ke'a djinytai gi'e se jimca lo muvdu rango .i ro pagbu cu se jimca pa gunma be lo re [[tuple]] .i so'i donri toldi cu poi'i lo pa moi be lo gunma be lo re tuple pu tolfarvi gi'e se pilno fi lo po'o ka ce'u lumcyse'i

ni'o lo toldi cu kakne lo ka ce'u [[tirna]] .i lo [[kerlo]] be ra cu zvati ga lo trixe pagbu be lo cutne gi lo betfu

=== lo nalci ===

ni'o xoi su'e so'u da ke'a nafmupli cu ralju fa lo nalci lo se pilno be lo makcu toldi bei lo ka muvdu .i lo crane nalci jo'u lo trixe nalci ge fricysi'u lo ka ce'u lo cutne ma kau jorne gi ku'i na'o jonsi'u su'o steci se morna ze'a lo nu vofli kei xoi ke'a zasni .i jbini lo re sefta be lo nalci fa lo [[nalcyblutu'u]] ku noi ze'a lo bavjbi be lo ro moi co nu kapyvi'i cu tisna lo [[ciblu]] ja'e lo nu lo nalci fau gi pityba'o gi jdika lo ka ce'u rotsu .i ba lo bi'u nai nu banro zo'u lo nalci co'a tinsa .i je lo nalcyblutu'u co'u se pilno .i lo re sefta be lo nalci cu se gacri lo toldi zei piltapla ku noi ke'a klesi lo [[kerfa]] gi'e jai fanta lo nu ka'e viska lo nalcyblutu'u

=== lo betfu ===

ni'o lo betfu be lo makcu toldi cu se pagbu lo 10 [[xadyclapauke'u]] &lt;!-- to'i .e'e sai doi ca'o stika do basygau su'o xagmau toi --&gt; ku noi ke'a tarmi dunsi'u gi'e se gacri lo piltapla ku noi lo se skari be ke'a cu jai fancuka tu'a lo jutsi .i nenri lo go'i fa mu'a lo [[risna]] .e lo [[canti]] .e lo [[ganti]] ku noi ke'a si'a jai se fricysi'u lo jutsi ku'o .e lo so'o [[cigla]] be lo notpanci .i su'o jutsi zo'u lo jipno be lo betfu cu se jimca lo kerfa poi ke'a fau lo nu punji lo tsiju cu se vikmi gi'e co'a gacri ri .i su'o jutsi zo'u lo betfu cu se jimca lo poi'i lo nu pencu ke'a cu se jalge lo nu ke'a pambyse'a lo [[vindu]] lo pencu

=== lo nenri be lo xadni ===

ni'o lo risna ku noi ke'a tubnytai cu [[pambe]] lo ciblu ku noi lo nenri [[rango]] ke'a jbini ku'o fo lo dalti'e fi lo dalcra .i lo ciblu cu se runta ge lo djaka'u gi nai ku'i lo [[kijno|kijnygapci]] .a lo [[tabrelkijno]] .i lo ka se pi'o ce'u lo toldi cu vasxu cu se zilfinti lo so'i [[vaxtu'u]] ku noi ke'a kevna lo skapi gi'e pluta lo ro nenri rango .i lo nu su'o da zo'u ga nai lo vaxtu'u su'o dubjavmau be da cu se nilclani gi na ku ro jorne be da rango cu se darca lo nermu'u be da gapci cu se jalge lo nu lo toldi .e lo cinki ku su'a cu se nilbarda ma kau .e nai su'o dubmau be ri

ni'o lo ralju co [[nirna]] se jimca cu zvati lo dalcnita gi'e se dalgaprymau lo canti .i lo go'i cu re mei gi'e se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u lo cmabesna gi'e se jornysi'u ri .i bu'u lo cutne cu se jbini fa lo se jimca lo canti .i je bu'u lo stedu cu jorne fa lo se jimca lo [[besna]] ku noi re cmabesna ke'a pagbu .i lo nirna se jimca jo'u lo besna cu tolsimxu lo ka tu'a ce'u sarcu lo nu tu'a ce'u katci .i ja'e bo cumki fa lo mu'a nu lo toldi poi lo besna be ke'a xa'o morsi to'e ri'a nai ca'o zukte lo ka ce'u muvdu .i lo canti cu se tolfanmo lo [[galxe]] ku noi ke'a marji lo sluji gi'e pambe lo cidja .i bu'u lo midju be lo canti lo djaka'u cu runta gi'e pagre lo pilka be lo canti lo ciblu .i lo daltrixyrai be lo cibypau be lo canti cu se stuzi lo [[cenrini]] ku noi lo festi darca pa'o ke'a lo nenri be lo canti gi'e ba bo pagre lo fe'e fanmo be ri ku no'u lo [[ganxo]] .i su'o lo bi'u nai toldi poi ke'a ca lo nu makcu na ka'e citka zo'u lo canti cu tolfarvi gi'e co'u zasti

ni'o lo [[ganti]] cu se stuzi lo trixe pagbu be lo betfu .i lo nakni zo'u lo ganti cu gapru lo canti gi'e re ja pa mei gi'e jorne lo pa tubnu poi ke'a pluta fo lo [[nakpinji]] fi lo bartu pe'e je se ni'i bo ca lo nu gletu ce'e fi lo nenri be lo fetsi .i je lo [[nakso'a]] ta'e pu lo nu barmu'u lo xadni co'a nenri lo [[naksovyvau]] ku noi vo'a ri se bandu ze'a lo nu gletu .i lo fetsi zo'u lo ganti cu re mei gi'e poi'i ro ke'a cu se jorne vo tubnu poi ne'i ke'a farvi fa lo pilka be lo [[fetso'a]]

== lo tcila be lo ciftoldi ==
[[File:Laothoe_populi_3.jpg|thumb|la'o me. ''[[Laothoe populi]]'' .me poi ke'a cifnu]]
[[File:Chenille_de_Grand_porte_queue_(macaon)_Fausses_pattes.jpg|thumb|lo betfu tuple be lo ciftoldi be lo [[rundini zei toldi]]]]
[[File:Phlogophora.meticulosa.6965.jpg|thumb|lo stedu tcila be lo ciftoldi be la'o la. ''[[Phlogophora meticulosa]]'' .la]]

ni'o lo nu cifnu cu ralju lo pagbu be lo nunji'e be lo toldi be'o bei lo ka ri ca ce'u citka .i so'o klesi (to mu'a la'o me. Saturniidae .me .e la'o me. Lasiocampidae .me toi) zo'u ba'e steci lo nu cifnu kei fa ka bu .i lo go'i cu poi'i lo nu ke'a makcu cu zilfinti lo po'o ka ke'a ca ce'u litru gi'e rorci kei kei gi'e mrobi'o ki lo nu vo'a makcybi'o kei ba zi ku .i lo cifnu cu sutra lo ka ce'u banro kei ja'e lo nu nitcu fa vo'a lo ka ce'u so'i roi kapyvi'i (to na'o ji'i 5 roi toi) .i lo ciftoldi ca ro nu ri kapyvi'i cu zenba lo ka ma kau ni ce'u calbra kei kei lo ka ce'u ce'u pilji li ji'i re

=== lo xadyclapau .e lo jimca ===

=== lo frica tarmi ===

=== lo nenri ===

== lo tcicrmimikri .e lo nunkajde ==
[[File:Inachis_io_beentree_brok_2005.jpg|thumb|[[skaruki zei toldi]]]]
[[File:Aegeria_apiformis.jpg|thumb|la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me noi ke'a vinsmi lo [[Vespa|bifcrvespa]]]]

=== lo makcu toldi ===

=== lo ciftoldi ===
[[File:Deilephila_elpenor_2.jpg|thumb|lo ciftoldi tarmi be la'o me. ''[[Deilephila elpenor]]'' .me]]

== lo jmive tadji .e lo nuntarti ==

=== lo se tarti be lo makcu be'o je srana be lo nu cpacu lo cidja ===
[[File:Trinkender_Schmetterling.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Cynthia cardui]]'' .me pinxe lo [[spasatlitki]]]]
[[File:PierisSaltLick.jpg|thumb|nu jmaji fa lo so'i mei be la'o me. ''Pieris rapae'' .me bu'u lo se zvati be lo [[silna]]]]
[[File:Apatura_eat_frog_2010_G2.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Apatura]]'' .me pinxe fi lo morsi [[cimra]]]]

=== lo se tarti poi srana lo nu vofli ===
[[File:AnthocharisCardamines_1606Z1.jpg|thumb|lo [[narjyjipno zei toldi]] poi ke'a ca'o volfi]]
[[File:Macroglossum_stellatarum01.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Macroglossum stellatarum]]'' .me ca gi vofli gi pinxe lo spasatlitki]]

=== lo se tarti be lo cifnu ===

ni'o lo ciftoldi ku noi lo stura be ke'a cu mutce co frica lo me lo makcu moi cu citka xoi ke'a mutce si'a co frica tu'a lo makcu .i na'o pa moi lo ro se citka be lo ciftoldi fa lo pilka be lo tsiju be fi ri .i zu'u nai ralju lo cidja be lo ciftoldi fa lo pagbu be lo spati be'o ku noi mupli ke'a fa lo [[pezli]] .e lo [[xrula]] .e lo [[grute]] .i so'i toldi jutsi cu poi'i lo se citka be ke'a spati jutsi cu so'u .a vei &lt;abbr title=&quot;«lu ji'a sai li'u» smujbi&quot;&gt;.ai'ai&lt;/abbr&gt; so'u pa mei .i su'o so'u toldi jutsi ku zu'u nai zo'u cidja fa lo [[rectu]] (to mupli fa la'o me. ''[[Hyposmocoma molluscivora]]'' .me noi ke'a citka lo [[sonli]] toi)

=== lo nu renvi lo dunra ===

== lo nu rorci .e lo nu farvi ==

=== lo tsiju ===

ni'o lo [[tsiju]] be lo toldi na'o snipa lo djaspa be ri .i na'o ku lo toldi se ta'i gi kargau te zu'e lo nu ri barkla kei lo tsiju pilka gi co'a citka ri vau soi so'a drata cinki ke'a jai frica

=== lo nu kapyvi'i ca lo nu de'a banro ===

ni'o lo toldi cu [[kapyvi'i]] so'o roi lo nu ri cifnu .i soi ke'a jai zilfadni lo cinki cu cupra pu lo nu kapyvi'i kei ne'i lo zasti be xa'o ku skapi su'o cnino je bramau be ri skapi .i soi ke'a jai steci lo toldi zo'u lo nu lo skapi pe lo stedu cu farvi cu se pagbu lo nu ji'i pi ro lo stedu cu poi'i ke'a muvdu lo trixe be lo me ke'a moi be lo pagbu be lo zasti be xa'o ku skapi

ni'o lo toldi ze'a lo nu lo cnino skapi cu farvi cu de'a kakne lo ka citka .i na'o se mo'u lo nu kapyvi'i cu pa moi lo se citka fa lo skapi poi ke'a mo'u se vikmi .i se ta'i bo lo toldi cu fanta lo nu lo [[lanbi]] poi ke'a se marji lo se vikmi skapi cu se xaksu

=== lo da'a moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Pupation_-_Inachis_io.jpg|right|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a iupna gi'e kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi (to kacmyxrazba pa roi ro mentu toi)]]
[[File:Calospilos_sylvata_pupa.jpg|thumb|241x241px|nu iupna fa la'o me. ''[[Calospilos sylvata]]'' .me]]

ni'o lo nu co'a raunzu lo ka tilju kei gi'a co'u ka'e zvafa'i lo mapti cidja cu jai ca vikmi fai lo toldi lo nenri be lo canti be ri gi'e jai co'a litru lo darno be lo se xabju be ze'a lo nu citka gi'e banro .i na'o cpare lo spati mo'i co'u lo loldi gi'e ze'a cadzu ri .i ba bo sisku lo ka stuzi gi'e mapti lo nu makcybi'o kei lo mu'a ka zilbandu pi so'i lo [[solgu'i]] kei .a lo mu'a ka kunti gi'e calbrarau lo nu lo nalci fau gi banro gi sepli fi lo vacri fe ro drata .i lo nu litru fa lo toldi poi ke'a pu'o durcando cu ditybramau tu'a lo na ba durcando

=== lo ro moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Schlupf_Inachis_io_(HS).ogg|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a makcu gi'e kapyvi'i lo iupna skapi (to lo ni sutra fa lo skina cu sarxe lo fatci toi)]]

=== lo nu litru ===

=== lo nu zvasisku lo jutydu'i kei .e lo nu gletu ===

== lo danlu poi ke'a ta'e ckape lo toldi ==

[[Category:cinki]] [[Category:danlu]]</text>
      <sha1>06lppdh5xfqt1zruayxvewuuqxguw7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>115486</id>
      <parentid>115485</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <comment>/* lo xadyclapau .e lo jimca */ .i ca'o mulzengau</comment>
      <origin>115486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16326" sha1="4w7oy16mvq6d8dqxu2lzoppnx612psd" xml:space="preserve">{{na mulno}}

ni'o lo '''toldi''' (to la'o me. Lepidoptera .me toi) fau lo nu ri se klesi ji'i 160 ki'o se skicu jutsi ne ji'i 130 jutlanzu zi'e ne 46 brajutlanzu cu zmadu ro .ordre be lo [[cinki]] be'o po'u nai lo [[cakcinki]] (to la'o me. Coleoptera .me toi) lo ka xo kau da jutsi ce'u .i ca ro nanca ji'i 700 cnino jutsi cu se zatfa'i .i su'a lo toldi cu zvati ro kontinenta po'u nai la ziptu'a&lt;span class=&quot;cx-segment cx-highlight&quot; data-segmentid=&quot;112&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;116&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== lo krasi be lo cmene ==
[[File:Cethosia_cyane.jpg|thumb|la'o me. ''[[Cethosia cyane]]'' .me]]

ni'o zo ''toldi'' cu lojbo gismu gi'e se krasi lo valsi pe lo cnita gredile .i lo plana se ciska lerfu cu poi'i lo ka ke'a pagbu ce'u cu kampu zo ''toldi'' jo'u lo krasi valsi

{| class=&quot;wikitable&quot; 
! krasi bangu !!  lojbo lerpoi !! krasi valsi
|-
| [[jugbau|jungo]] || '''d'''ie || 蝶 (dié)
|-
| [[glibau|glico]] || by'''t'''rf'''l'''a'''i''' || butterfly
|-
| [[xinbau|xindo]] || '''t'''it'''li''' || तितली (titalī)
|-
| [[sanbau|spano]] || p'''oli'''i || polilla
|-
| [[rukybau|rusko]] || m'''ol''' || моль
|}

ni'o lo saske cmene po'u zoi me. ''Lepidoptera'' .me cu smudu'i «lu se piltapla se nalci li'u» gi'e [[xelso]] lujvo gi'e gunma zoi me. ''λεπίς'' .me (to zo piltapla toi) jo'u zoi me. ''πτερόν'' .me (to zo nalci toi) .i [[purda'o zei xelso]] valsi lo toldi fa zoi me. ''ψυχή'' .me noi ke'a smudu'i zo pruxi .a zo selva'u ku'o ki'u lo nu lo toldi pu jai se krici fai lo ka ce'u xadyka'i lo remna pruxi

== lo tcila be lo makcu toldi ==

ni'o lo makcu toldi cu dunli ji'i ro drata cinki lo ka ma kau stura lo [[xadni]]

ni'o lo toldi cu banro lo milmitre be li 1.5 bi'i li 100 (to lo nalci na menre toi) .i ca'o jinvi lo du'u brarai lo toldi fa lo [[glauka zei toldi]] po'u la'o me. ''[[Thysania agrippina]]'' .me zi'e ne lo [[ketco]] tumla .i lo me ra toldi cu poi'i lo nalci be ke'a cu kuspe lo cenmitre be li 25 bi'i 30 .i lo .[[atlastoldi]] (to la'o me. ''Attacus atlas'' .me toi) ne lo snanu stuna [[xazdo]] tumla cu jai se jinvi fai lo ka lo sefta be lo nalci be ce'u cu brarai

===lo gansyjimca===
[[File:Antennae_ctb.png|thumb|su'o lo gansyjimca klesi pe lo donri toldi]]

ni'o so'i da ka'e stura lo [[gansyjimca]] .i je so'i toldi jutlanzu cu se steci lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i zasti fa lo ciltytai gansyjimca .e lo planyseljipno gansyjimca (to noi ke'a ciltytai gi'e poi'i lo jipno pagbu be ke'a cu plana toi) .e lo komcytai gansyjimca (to noi pa mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .e lo pimlytai gansyjimca (to noi ro re mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .i cafne fa lo nu lo nakni lo fetsi cu frica lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i va'o lo nu frica kei lo nakni cu zmadytce lo fetsi lo ka ma kau ni lo gansyjimca be ce'u cu se viska jai frili .i lo toldi se pi'o lo gansyjimca be ri cu kakne lo ka ce'u [[sumne]] .i su'o toldi cu go'i lo ka ce'u [[palpi]] .a lo ka ce'u [[vu'irga'e]] .a lo ka ce'u ganse lo du'u ma kau [[nilglare]] .i lo nu ganse lo stimulu cu se rinka lo cmalu [[kerfa]] poi ke'a zvafai lo gansyjimca .i lo nu lo gansyjimca cu komcytai ja pimlytai cu se jalge lo nu lo sefta cu mutce calbramau ja'e lo nu lo ni sumnyka'e cu bramau .i lo nakni ki'u ru kakne lo ka ce'u ganse lo [[notpanci]] poi lo [[glebre|gletybredi]] fetsi pu dirce ke'a ku'o ca lo nu mutce zvada'o .i ru vajni lo toldi poi lo xa'ugri pe ke'a cu preja mutce ja'e lo nu na funca penmysi'u .i lo fetsi cu ganse fi lo ri gansyjimca fe lo du'u ma kau drani ciftoldi bo cidjyspati

=== lo moklu tutci ===
[[File:Butterfly_tongue.jpg|thumb|[[dicka'u zei cmavistci]] pixra lo toldi stedu pe fau lo nu lo djasakrango na ca'o se pilno gi'e se ki'u bo sarlytai]]

ni'o lo [[moltci|moklu tutci]] be lo toldi cu zmadu lo me lo drata cinki moi lo ka ce'u steci mutce se pilno .i so'a toldi jutsi (to ro co'e po'u nai la'o me. [[Micropterygidae]] .me toi) zo'u lo nu makcybi'o cu se pagbu lo nu lo moklu tutci co'a clani [[tubnu]] .i lo moklu tutci pe tai ku na'o se pilno fi lo ka sakci lo djalitki kei gi'e se cmene zo [[djasakrango]] .i lo toldi jutsi cu fricysi'u lo ka ma kau nilclani lo djasakrango

ni'o su'o toldi jutsi (to mu'a la'o me. [[Saturniidae]] .me .e la'o me. [[Lasocampidae]] .me toi) zo'u lo makcu na kakne lo ka citka ja pinxe .i je lo djasakrango cu [[tolfarvi]] mulno .i va'o ku lo makcu cu plika'e lo po'o se citka be vo'a bei ca lo nu vo'a cifnu

=== lo kanla ===
[[File:Pieris_rapae_head_Richard_Bartz.jpg|right|thumb|lo stedu be la'o me. ''[[Pieris rapae]]'' .me sei ka'e viska be lo kanla .e lo djasakrango]]

ni'o lo kanla be lo makcu toldi cu [[grikanla]] soi ke'a dunli tu'a lo drata cinki .i lo grikanlysle poi ke'a pagbu lo grikanla cu su'e 6000 mei .i so'i toldi jutsi zo'u me lo kanla fa re [[sapkanla]] ku ji'a noi se pi'o ke'a seltcacybi'o tu'a lo donri jo'u lo nicte .i ge nai lo dortoldi gi ja'ai lo ctetoldi zo'u pagbu lo kanla fa lo [[skamivysle]] ku noi ke'a cumri'a lo nu ra stika lo ni [[gusycai]] fa lo darca be lo kanla ku [[gusni]] .i lo [[lenjo]] pe lo toldi kanla cu stodi lo ka ma kau ce'u tarmi kei gi'e zmamapti lo nu viska lo zvajbi kei tu'a lo zvada'o &lt;!-- sei za'a dai so'o lo valsi pe lo se fanva no lojbo cu panra --&gt;

=== lo cutne ===
[[File:Microphoto-butterflywing2.jpg|thumb|cmavistci pixra lo piltapla se gacri ke toldi nalci]]
[[File:Biston.betularia.f.carbonaria.7209.jpg|thumb|lo manska klesi be la'o me. ''[[Biston betularia]]'']]
[[File:Heliconius_hecale_2_Richard_Bartz.jpg|thumb|lo nalci be la'o la. ''[[Heliconius ismenius]]'' .la]]

ni'o lo [[cutne]] cu se pagbu ci da (to lo cracutne .e lo mijycutne .e lo rixycutne toi) noi ke'a djinytai gi'e se jimca lo muvdu rango .i ro pagbu cu se jimca pa gunma be lo re [[tuple]] .i so'i donri toldi cu poi'i lo pa moi be lo gunma be lo re tuple pu tolfarvi gi'e se pilno fi lo po'o ka ce'u lumcyse'i

ni'o lo toldi cu kakne lo ka ce'u [[tirna]] .i lo [[kerlo]] be ra cu zvati ga lo trixe pagbu be lo cutne gi lo betfu

=== lo nalci ===

ni'o xoi su'e so'u da ke'a nafmupli cu ralju fa lo nalci lo se pilno be lo makcu toldi bei lo ka muvdu .i lo crane nalci jo'u lo trixe nalci ge fricysi'u lo ka ce'u lo cutne ma kau jorne gi ku'i na'o jonsi'u su'o steci se morna ze'a lo nu vofli kei xoi ke'a zasni .i jbini lo re sefta be lo nalci fa lo [[nalcyblutu'u]] ku noi ze'a lo bavjbi be lo ro moi co nu kapyvi'i cu tisna lo [[ciblu]] ja'e lo nu lo nalci fau gi pityba'o gi jdika lo ka ce'u rotsu .i ba lo bi'u nai nu banro zo'u lo nalci co'a tinsa .i je lo nalcyblutu'u co'u se pilno .i lo re sefta be lo nalci cu se gacri lo toldi zei piltapla ku noi ke'a klesi lo [[kerfa]] gi'e jai fanta lo nu ka'e viska lo nalcyblutu'u

=== lo betfu ===

ni'o lo betfu be lo makcu toldi cu se pagbu lo 10 [[xadyclapauke'u]] &lt;!-- to'i .e'e sai doi ca'o stika do basygau su'o xagmau toi --&gt; ku noi ke'a tarmi dunsi'u gi'e se gacri lo piltapla ku noi lo se skari be ke'a cu jai fancuka tu'a lo jutsi .i nenri lo go'i fa mu'a lo [[risna]] .e lo [[canti]] .e lo [[ganti]] ku noi ke'a si'a jai se fricysi'u lo jutsi ku'o .e lo so'o [[cigla]] be lo notpanci .i su'o jutsi zo'u lo jipno be lo betfu cu se jimca lo kerfa poi ke'a fau lo nu punji lo tsiju cu se vikmi gi'e co'a gacri ri .i su'o jutsi zo'u lo betfu cu se jimca lo poi'i lo nu pencu ke'a cu se jalge lo nu ke'a pambyse'a lo [[vindu]] lo pencu

=== lo nenri be lo xadni ===

ni'o lo risna ku noi ke'a tubnytai cu [[pambe]] lo ciblu ku noi lo nenri [[rango]] ke'a jbini ku'o fo lo dalti'e fi lo dalcra .i lo ciblu cu se runta ge lo djaka'u gi nai ku'i lo [[kijno|kijnygapci]] .a lo [[tabrelkijno]] .i lo ka se pi'o ce'u lo toldi cu vasxu cu se zilfinti lo so'i [[vaxtu'u]] ku noi ke'a kevna lo skapi gi'e pluta lo ro nenri rango .i lo nu su'o da zo'u ga nai lo vaxtu'u su'o dubjavmau be da cu se nilclani gi na ku ro jorne be da rango cu se darca lo nermu'u be da gapci cu se jalge lo nu lo toldi .e lo cinki ku su'a cu se nilbarda ma kau .e nai su'o dubmau be ri

ni'o lo ralju co [[nirna]] se jimca cu zvati lo dalcnita gi'e se dalgaprymau lo canti .i lo go'i cu re mei gi'e se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u lo cmabesna gi'e se jornysi'u ri .i bu'u lo cutne cu se jbini fa lo se jimca lo canti .i je bu'u lo stedu cu jorne fa lo se jimca lo [[besna]] ku noi re cmabesna ke'a pagbu .i lo nirna se jimca jo'u lo besna cu tolsimxu lo ka tu'a ce'u sarcu lo nu tu'a ce'u katci .i ja'e bo cumki fa lo mu'a nu lo toldi poi lo besna be ke'a xa'o morsi to'e ri'a nai ca'o zukte lo ka ce'u muvdu .i lo canti cu se tolfanmo lo [[galxe]] ku noi ke'a marji lo sluji gi'e pambe lo cidja .i bu'u lo midju be lo canti lo djaka'u cu runta gi'e pagre lo pilka be lo canti lo ciblu .i lo daltrixyrai be lo cibypau be lo canti cu se stuzi lo [[cenrini]] ku noi lo festi darca pa'o ke'a lo nenri be lo canti gi'e ba bo pagre lo fe'e fanmo be ri ku no'u lo [[ganxo]] .i su'o lo bi'u nai toldi poi ke'a ca lo nu makcu na ka'e citka zo'u lo canti cu tolfarvi gi'e co'u zasti

ni'o lo [[ganti]] cu se stuzi lo trixe pagbu be lo betfu .i lo nakni zo'u lo ganti cu gapru lo canti gi'e re ja pa mei gi'e jorne lo pa tubnu poi ke'a pluta fo lo [[nakpinji]] fi lo bartu pe'e je se ni'i bo ca lo nu gletu ce'e fi lo nenri be lo fetsi .i je lo [[nakso'a]] ta'e pu lo nu barmu'u lo xadni co'a nenri lo [[naksovyvau]] ku noi vo'a ri se bandu ze'a lo nu gletu .i lo fetsi zo'u lo ganti cu re mei gi'e poi'i ro ke'a cu se jorne vo tubnu poi ne'i ke'a farvi fa lo pilka be lo [[fetso'a]]

== lo tcila be lo ciftoldi ==
[[File:Laothoe_populi_3.jpg|thumb|la'o me. ''[[Laothoe populi]]'' .me poi ke'a cifnu]]
[[File:Chenille_de_Grand_porte_queue_(macaon)_Fausses_pattes.jpg|thumb|lo betfu tuple be lo ciftoldi be lo [[rundini zei toldi]]]]
[[File:Phlogophora.meticulosa.6965.jpg|thumb|lo stedu tcila be lo ciftoldi be la'o la. ''[[Phlogophora meticulosa]]'' .la]]

ni'o lo nu cifnu cu ralju lo pagbu be lo nunji'e be lo toldi be'o bei lo ka ri ca ce'u citka .i so'o klesi (to mu'a la'o me. Saturniidae .me .e la'o me. Lasiocampidae .me toi) zo'u ba'e steci lo nu cifnu kei fa ka bu .i lo go'i cu poi'i lo nu ke'a makcu cu zilfinti lo po'o ka ke'a ca ce'u litru gi'e rorci kei kei gi'e mrobi'o ki lo nu vo'a makcybi'o kei ba zi ku .i lo cifnu cu sutra lo ka ce'u banro kei ja'e lo nu nitcu fa vo'a lo ka ce'u so'i roi kapyvi'i (to na'o ji'i 5 roi toi) .i lo ciftoldi ca ro nu ri kapyvi'i cu zenba lo ka ma kau ni ce'u calbra kei kei lo ka ce'u ce'u pilji li ji'i re

=== lo xadyclapau .e lo jimca ===

ni'o lo torso be lo ciftoldi zo'u lo xadyclapauke'u tai tu'a lo drata [[bixycinki]] cifnu cu smisi'u lo ka ma kau ce'u jvinu .e lo ka tai ma kau jorne fa ce'u lo lamji be ri .i lo xadyclapauke'u na'o 14 mei .i 3 mei fa tu'a lo cutne .i je 10 mei fa tu'a lo betfu (to ku'i so'i jutsi zo'u lo ro ja da'a pa ja da'a re moi cu pavbi'o toi) .i tai tu'a lo makcu cu frili fa lo ka fricysimju'o lo stedu jo'u lo cutne jo'u lo betfu

ni'o lo stedu na'o jdari ri'a lo nu pagbu fa lo [[cinkyjalna]] .i lo cnita pagbu be lo stedu sefta cu se stuzi 2 pi'i su'e 8 grikanlysle ku (to na'o 2 pi'i 3 mei toi) noi ke'a tai tu'a lo drata bixycinki cu seplysi'u gi'e ja'e bo sapkanla simsa .i vajnyrai je visfrilyrai lo pagbu be lo stedu fa lo moltci ku noi ge se pi'o ke'a marxa lo cidja gi ke'a mutce co bardymau lo noi ke'a tordu ku'o gansyjimca

ni'o soi ke'a dunli tu'a lo makcu cu se pagbu fa ro lo ci xadyclapauke'u be lo cutne fa re tuple .i ri simsa lo me lo makcu moi lo ka ma kau ce'u stura kei gi'e mutce ku'i lo ka cmalymau vo'e kei gi'e na'o se pilno fi lo ka ce'u jgari lo cidja .i na'o ku lo gapru pagbu be lo cracutne cu jdari .i je lo re mlana be ri cu se pagbu lo re vaxtu'u kevna .i to'e cafne fa lo nu drata ke cutne pagbu ku ji'a se pagbu lo vaxtu'u kevna

ni'o lo betfu na'o se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u re vaxtu'u kevna (to ku'i lo trixe jbini xadyclapauke'u zo'u cafne fa tu'a na ku toi) .i lo pa moi be lo betfu xadyclapauke'u be'o .e lo re moi soi ke'a frica tu'a lo [[cmubifce]] na se pagbu lo [[beftu'e]] .i ja'a pagbu fa ri ge lo ci bi'o xa moi gi lo ro moi .i lo beftu'e soi ke'a frica tu'a lo cutne tuple cu se clapau no da gi'e se jipno lo so'i genxu ku noi lo gunma be ke'a cu djinytai zi'e noi pilno ke'a lo ka jgari lo se cpare spati

ni'o lo crane pagbu be lo betfu cu se pagbu lo cigla be lo [[silka]]

=== lo frica tarmi ===

=== lo nenri ===

== lo tcicrmimikri .e lo nunkajde ==
[[File:Inachis_io_beentree_brok_2005.jpg|thumb|[[skaruki zei toldi]]]]
[[File:Aegeria_apiformis.jpg|thumb|la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me noi ke'a vinsmi lo [[Vespa|bifcrvespa]]]]

=== lo makcu toldi ===

=== lo ciftoldi ===
[[File:Deilephila_elpenor_2.jpg|thumb|lo ciftoldi tarmi be la'o me. ''[[Deilephila elpenor]]'' .me]]

== lo jmive tadji .e lo nuntarti ==

=== lo se tarti be lo makcu be'o je srana be lo nu cpacu lo cidja ===
[[File:Trinkender_Schmetterling.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Cynthia cardui]]'' .me pinxe lo [[spasatlitki]]]]
[[File:PierisSaltLick.jpg|thumb|nu jmaji fa lo so'i mei be la'o me. ''Pieris rapae'' .me bu'u lo se zvati be lo [[silna]]]]
[[File:Apatura_eat_frog_2010_G2.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Apatura]]'' .me pinxe fi lo morsi [[cimra]]]]

=== lo se tarti poi srana lo nu vofli ===
[[File:AnthocharisCardamines_1606Z1.jpg|thumb|lo [[narjyjipno zei toldi]] poi ke'a ca'o volfi]]
[[File:Macroglossum_stellatarum01.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Macroglossum stellatarum]]'' .me ca gi vofli gi pinxe lo spasatlitki]]

=== lo se tarti be lo cifnu ===

ni'o lo ciftoldi ku noi lo stura be ke'a cu mutce co frica lo me lo makcu moi cu citka xoi ke'a mutce si'a co frica tu'a lo makcu .i na'o pa moi lo ro se citka be lo ciftoldi fa lo pilka be lo tsiju be fi ri .i zu'u nai ralju lo cidja be lo ciftoldi fa lo pagbu be lo spati be'o ku noi mupli ke'a fa lo [[pezli]] .e lo [[xrula]] .e lo [[grute]] .i so'i toldi jutsi cu poi'i lo se citka be ke'a spati jutsi cu so'u .a vei &lt;abbr title=&quot;«lu ji'a sai li'u» smujbi&quot;&gt;.ai'ai&lt;/abbr&gt; so'u pa mei .i su'o so'u toldi jutsi ku zu'u nai zo'u cidja fa lo [[rectu]] (to mupli fa la'o me. ''[[Hyposmocoma molluscivora]]'' .me noi ke'a citka lo [[sonli]] toi)

=== lo nu renvi lo dunra ===

== lo nu rorci .e lo nu farvi ==

=== lo tsiju ===

ni'o lo [[tsiju]] be lo toldi na'o snipa lo djaspa be ri .i na'o ku lo toldi se ta'i gi kargau te zu'e lo nu ri barkla kei lo tsiju pilka gi co'a citka ri vau soi so'a drata cinki ke'a jai frica

=== lo nu kapyvi'i ca lo nu de'a banro ===

ni'o lo toldi cu [[kapyvi'i]] so'o roi lo nu ri cifnu .i soi ke'a jai zilfadni lo cinki cu cupra pu lo nu kapyvi'i kei ne'i lo zasti be xa'o ku skapi su'o cnino je bramau be ri skapi .i soi ke'a jai steci lo toldi zo'u lo nu lo skapi pe lo stedu cu farvi cu se pagbu lo nu ji'i pi ro lo stedu cu poi'i ke'a muvdu lo trixe be lo me ke'a moi be lo pagbu be lo zasti be xa'o ku skapi

ni'o lo toldi ze'a lo nu lo cnino skapi cu farvi cu de'a kakne lo ka citka .i na'o se mo'u lo nu kapyvi'i cu pa moi lo se citka fa lo skapi poi ke'a mo'u se vikmi .i se ta'i bo lo toldi cu fanta lo nu lo [[lanbi]] poi ke'a se marji lo se vikmi skapi cu se xaksu

=== lo da'a moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Pupation_-_Inachis_io.jpg|right|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a iupna gi'e kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi (to kacmyxrazba pa roi ro mentu toi)]]
[[File:Calospilos_sylvata_pupa.jpg|thumb|241x241px|nu iupna fa la'o me. ''[[Calospilos sylvata]]'' .me]]

ni'o lo nu co'a raunzu lo ka tilju kei gi'a co'u ka'e zvafa'i lo mapti cidja cu jai ca vikmi fai lo toldi lo nenri be lo canti be ri gi'e jai co'a litru lo darno be lo se xabju be ze'a lo nu citka gi'e banro .i na'o cpare lo spati mo'i co'u lo loldi gi'e ze'a cadzu ri .i ba bo sisku lo ka stuzi gi'e mapti lo nu makcybi'o kei lo mu'a ka zilbandu pi so'i lo [[solgu'i]] kei .a lo mu'a ka kunti gi'e calbrarau lo nu lo nalci fau gi banro gi sepli fi lo vacri fe ro drata .i lo nu litru fa lo toldi poi ke'a pu'o durcando cu ditybramau tu'a lo na ba durcando

=== lo ro moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Schlupf_Inachis_io_(HS).ogg|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a makcu gi'e kapyvi'i lo iupna skapi (to lo ni sutra fa lo skina cu sarxe lo fatci toi)]]

=== lo nu litru ===

=== lo nu zvasisku lo jutydu'i kei .e lo nu gletu ===

== lo danlu poi ke'a ta'e ckape lo toldi ==

[[Category:cinki]] [[Category:danlu]]</text>
      <sha1>4w7oy16mvq6d8dqxu2lzoppnx612psd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>115487</id>
      <parentid>115486</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T20:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>dragau so'o cmalu</comment>
      <origin>115487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16336" sha1="k1gejryhp4ita80kkujq66zusq2qofz" xml:space="preserve">{{na mulno}}

ni'o lo '''toldi''' (to la'o me. Lepidoptera .me toi) fau lo nu ri se klesi ji'i 160 ki'o se skicu jutsi ne ji'i 130 jutlanzu zi'e ne 46 brajutlanzu cu zmadu ro .ordre be lo [[cinki]] be'o po'u nai lo [[cakcinki]] (to la'o me. Coleoptera .me toi) lo ka xo kau da jutsi ce'u .i ca ro nanca ji'i 700 cnino jutsi cu se zatfa'i .i su'a lo toldi cu zvati ro kontinenta po'u nai la ziptu'a&lt;span class=&quot;cx-segment cx-highlight&quot; data-segmentid=&quot;112&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;116&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== lo krasi be lo cmene ==
[[File:Cethosia_cyane.jpg|thumb|la'o me. ''[[Cethosia cyane]]'' .me]]

ni'o zo ''toldi'' cu lojbo gismu gi'e se krasi lo valsi pe lo cnita gredile .i lo plana se ciska lerfu cu poi'i lo ka ke'a pagbu ce'u cu kampu zo ''toldi'' jo'u lo krasi valsi

{| class=&quot;wikitable&quot; 
! krasi bangu !!  lojbo lerpoi !! krasi valsi
|-
| [[jugbau|jungo]] || '''d'''ie || 蝶 (dié)
|-
| [[glibau|glico]] || by'''t'''rf'''l'''a'''i''' || butterfly
|-
| [[xinbau|xindo]] || '''t'''it'''li''' || तितली (titalī)
|-
| [[sanbau|spano]] || p'''oli'''i || polilla
|-
| [[rukybau|rusko]] || m'''ol''' || моль
|}

ni'o lo saske cmene po'u zoi me. ''Lepidoptera'' .me cu smudu'i «lu se piltapla se nalci li'u» gi'e [[xelso]] lujvo gi'e gunma zoi me. ''λεπίς'' .me (to zo piltapla toi) jo'u zoi me. ''πτερόν'' .me (to zo nalci toi) .i [[purda'o zei xelso]] valsi lo toldi fa zoi me. ''ψυχή'' .me noi ke'a smudu'i zo pruxi .a zo selva'u ku'o ki'u lo nu lo toldi pu jai se krici fai lo ka ce'u xadyka'i lo remna pruxi

== lo tcila be lo makcu toldi ==

ni'o lo makcu toldi cu dunli ji'i ro drata cinki lo ka ma kau stura lo [[xadni]]

ni'o lo toldi cu banro lo milmitre be li 1.5 bi'i li 100 (to lo nalci na menre toi) .i ca'o jinvi lo du'u brarai lo toldi fa lo [[glauka zei toldi]] po'u la'o me. ''[[Thysania agrippina]]'' .me zi'e ne lo [[ketco]] tumla .i lo me ra toldi cu poi'i lo nalci be ke'a cu kuspe lo cenmitre be li 25 bi'i 30 .i lo .[[atlastoldi]] (to la'o me. ''Attacus atlas'' .me toi) ne lo snanu stuna [[xazdo]] tumla cu jai se jinvi fai lo ka lo sefta be lo nalci be ce'u cu brarai

===lo gansyjimca===
[[File:Antennae_ctb.png|thumb|su'o lo gansyjimca klesi pe lo donri toldi]]

ni'o so'i da ka'e stura lo [[gansyjimca]] .i je so'i toldi jutlanzu cu se steci lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i zasti fa lo ciltytai gansyjimca .e lo planyseljipno gansyjimca (to noi ke'a ciltytai gi'e poi'i lo jipno pagbu be ke'a cu plana toi) .e lo komcytai gansyjimca (to noi pa mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .e lo pimlytai gansyjimca (to noi ro re mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .i cafne fa lo nu lo nakni lo fetsi cu frica lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i va'o lo nu frica kei lo nakni cu zmadytce lo fetsi lo ka ma kau ni lo gansyjimca be ce'u cu se viska jai frili .i lo toldi se pi'o lo gansyjimca be ri cu kakne lo ka ce'u [[sumne]] .i su'o toldi cu go'i lo ka ce'u [[palpi]] .a lo ka ce'u [[vu'irga'e]] .a lo ka ce'u ganse lo du'u ma kau [[nilglare]] .i lo nu ganse lo stimulu cu se rinka lo cmalu [[kerfa]] poi ke'a zvafai lo gansyjimca .i lo nu lo gansyjimca cu komcytai ja pimlytai cu se jalge lo nu lo sefta cu mutce calbramau ja'e lo nu lo ni sumnyka'e cu bramau .i lo nakni ki'u ru kakne lo ka ce'u ganse lo [[notpanci]] poi lo [[glebre|gletybredi]] fetsi pu dirce ke'a ku'o ca lo nu mutce zvada'o .i ru vajni lo toldi poi lo xa'ugri pe ke'a cu preja mutce ja'e lo nu na funca penmysi'u .i lo fetsi cu ganse fi lo ri gansyjimca fe lo du'u ma kau drani ciftoldi bo cidjyspati

=== lo moklu tutci ===
[[File:Butterfly_tongue.jpg|thumb|[[dicka'u zei cmavistci]] pixra lo toldi stedu pe fau lo nu lo djasakrango na ca'o se pilno gi'e se ki'u bo sarlytai]]

ni'o lo [[moltci|moklu tutci]] be lo toldi cu zmadu lo me lo drata cinki moi lo ka ce'u steci mutce se pilno .i so'a toldi jutsi (to ro co'e po'u nai la'o me. [[Micropterygidae]] .me toi) zo'u lo nu makcybi'o cu se pagbu lo nu lo moklu tutci co'a clani [[tubnu]] .i lo moklu tutci pe tai ku na'o se pilno fi lo ka sakci lo djalitki kei gi'e se cmene zo [[djasakrango]] .i lo toldi jutsi cu fricysi'u lo ka ma kau nilclani lo djasakrango

ni'o su'o toldi jutsi (to mu'a la'o me. [[Saturniidae]] .me .e la'o me. [[Lasocampidae]] .me toi) zo'u lo makcu na kakne lo ka citka ja pinxe .i je lo djasakrango cu [[tolfarvi]] mulno .i va'o ku lo makcu cu plika'e lo po'o se citka be vo'a bei ca lo nu vo'a cifnu

=== lo kanla ===
[[File:Pieris_rapae_head_Richard_Bartz.jpg|right|thumb|lo stedu be la'o me. ''[[Pieris rapae]]'' .me sei ka'e viska be lo kanla .e lo djasakrango]]

ni'o lo kanla be lo makcu toldi cu [[grikanla]] soi ke'a dunli tu'a lo drata cinki .i lo grikanlysle poi ke'a pagbu lo grikanla cu su'e 6000 mei .i so'i toldi jutsi zo'u me lo kanla fa re [[sapkanla]] ku ji'a noi se pi'o ke'a seltcacybi'o tu'a lo donri jo'u lo nicte .i ge nai lo dortoldi gi ja'ai lo ctetoldi zo'u pagbu lo kanla fa lo [[skamivysle]] ku noi ke'a cumri'a lo nu ra stika lo ni [[gusycai]] fa lo darca be lo kanla ku [[gusni]] .i lo [[lenjo]] pe lo toldi kanla cu stodi lo ka ma kau ce'u tarmi kei gi'e zmamapti lo nu viska lo zvajbi kei tu'a lo zvada'o &lt;!-- sei za'a dai so'o lo valsi pe lo se fanva no lojbo cu panra --&gt;

=== lo cutne ===
[[File:Microphoto-butterflywing2.jpg|thumb|cmavistci pixra lo piltapla se gacri ke toldi nalci]]
[[File:Biston.betularia.f.carbonaria.7209.jpg|thumb|lo manska klesi be la'o me. ''[[Biston betularia]]'']]
[[File:Heliconius_hecale_2_Richard_Bartz.jpg|thumb|lo nalci be la'o la. ''[[Heliconius ismenius]]'' .la]]

ni'o lo [[cutne]] cu se pagbu ci da (to lo cracutne .e lo mijycutne .e lo rixycutne toi) noi ke'a djinytai gi'e se jimca lo muvdu rango .i ro pagbu cu se jimca pa gunma be lo re [[tuple]] .i so'i donri toldi cu poi'i lo pa moi be lo gunma be lo re tuple pu tolfarvi gi'e se pilno fi lo po'o ka ce'u lumcyse'i

ni'o lo toldi cu kakne lo ka ce'u [[tirna]] .i lo [[kerlo]] be ra cu zvati ga lo trixe pagbu be lo cutne gi lo betfu

=== lo nalci ===

ni'o xoi su'e so'u da ke'a nafmupli cu ralju fa lo nalci lo se pilno be lo makcu toldi bei lo ka muvdu .i lo crane nalci jo'u lo trixe nalci ge fricysi'u lo ka ce'u lo cutne ma kau jorne gi ku'i na'o jonsi'u su'o steci se morna ze'a lo nu vofli kei xoi ke'a zasni .i jbini lo re sefta be lo nalci fa lo [[nalcyblutu'u]] ku noi ze'a lo bavjbi be lo ro moi co nu kapyvi'i cu tisna lo [[ciblu]] ja'e lo nu lo nalci fau gi pityba'o gi jdika lo ka ce'u rotsu .i ba lo bi'u nai nu banro zo'u lo nalci co'a tinsa .i je lo nalcyblutu'u co'u se pilno .i lo re sefta be lo nalci cu se gacri lo toldi zei piltapla ku noi ke'a klesi lo [[kerfa]] gi'e jai fanta lo nu ka'e viska lo nalcyblutu'u

=== lo betfu ===

ni'o lo betfu be lo makcu toldi cu se pagbu lo 10 [[xadyclapauke'u]] &lt;!-- to'i .e'e sai doi ca'o stika do basygau su'o xagmau toi --&gt; ku noi ke'a tarmi dunsi'u gi'e se gacri lo piltapla ku noi lo se skari be ke'a cu jai fancuka tu'a lo jutsi .i nenri lo go'i fa mu'a lo [[risna]] .e lo [[canti]] .e lo [[ganti]] ku noi ke'a si'a jai se fricysi'u lo jutsi ku'o .e lo so'o [[cigla]] be lo notpanci .i su'o jutsi zo'u lo jipno be lo betfu cu se jimca lo kerfa poi ke'a fau lo nu punji lo tsiju cu se vikmi gi'e co'a gacri ri .i su'o jutsi zo'u lo betfu cu se jimca lo poi'i lo nu pencu ke'a cu se jalge lo nu ke'a pambyse'a lo [[vindu]] lo pencu

=== lo nenri be lo xadni ===

ni'o lo risna ku noi ke'a tubnytai cu [[pambe]] lo ciblu ku noi lo nenri [[rango]] ke'a jbini ku'o fo lo dalti'e fi lo dalcra .i lo ciblu cu se runta ge lo djaka'u gi nai ku'i lo [[kijno|kijnygapci]] .a lo [[tabrelkijno]] .i lo ka se pi'o ce'u lo toldi cu vasxu cu se zilfinti lo so'i [[vaxtu'u]] ku noi ke'a kevna lo skapi gi'e pluta lo ro nenri rango .i lo nu su'o da zo'u ga nai lo vaxtu'u su'o dubjavmau be da cu se nilclani gi na ku ro jorne be ru rango cu se darca lo nermu'u gapci cu se jalge lo nu lo toldi .e lo cinki ku su'a cu se nilbarda ma kau .e nai su'o dubmau be ri

ni'o lo ralju co [[nirna]] se jimca cu zvati lo dalcnita gi'e se dalgaprymau lo canti .i lo go'i cu re mei gi'e se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u lo cmabesna gi'e se jornysi'u ri .i bu'u lo cutne cu se jbini fa lo se jimca lo canti .i je bu'u lo stedu cu jorne fa lo se jimca lo [[besna]] ku noi re cmabesna ke'a pagbu .i lo nirna se jimca jo'u lo besna cu tolsimxu lo ka tu'a ce'u sarcu lo nu tu'a ce'u katci .i ja'e bo cumki fa lo mu'a nu lo toldi poi lo besna be ke'a xa'o morsi to'e ri'a nai ca'o zukte lo ka ce'u muvdu .i lo canti cu se tolfanmo lo [[galxe]] ku noi ke'a marji lo sluji gi'e pambe lo cidja .i bu'u lo midju be lo canti lo djaka'u cu runta gi'e pagre lo pilka be lo canti lo ciblu .i lo daltrixyrai be lo cibypau be lo canti cu se stuzi lo [[cenrini]] ku noi lo festi pa'o ke'a darca lo nenri be lo canti gi'e ba bo pagre lo fe'e fanmo be ri ku no'u lo [[ganxo]] .i su'o lo bi'u nai toldi poi ke'a ca lo nu makcu na ka'e citka zo'u lo canti cu tolfarvi gi'e co'u zasti

ni'o lo [[ganti]] cu se stuzi lo trixe pagbu be lo betfu .i lo nakni zo'u lo ganti cu gapru lo canti gi'e re ja pa mei gi'e jorne lo pa tubnu poi ke'a pluta fo lo [[nakpinji]] fi lo bartu pe'e je se ni'i bo ca lo nu gletu ce'e fi lo nenri be lo fetsi .i je lo [[nakso'a]] ta'e pu lo nu barmu'u lo xadni co'a nenri lo [[naksovbakfu]] ku noi vo'a ri se bandu ze'a lo nu gletu .i lo fetsi zo'u lo ganti cu re mei gi'e poi'i ro ke'a cu se jorne vo tubnu poi ne'i ke'a farvi fa lo pilka be lo [[fetso'a]]

== lo tcila be lo ciftoldi ==
[[File:Laothoe_populi_3.jpg|thumb|la'o me. ''[[Laothoe populi]]'' .me poi ke'a cifnu]]
[[File:Chenille_de_Grand_porte_queue_(macaon)_Fausses_pattes.jpg|thumb|lo betfu tuple be lo ciftoldi be lo [[rundini zei toldi]]]]
[[File:Phlogophora.meticulosa.6965.jpg|thumb|lo stedu tcila be lo ciftoldi be la'o la. ''[[Phlogophora meticulosa]]'' .la]]

ni'o lo nu cifnu cu ralju lo pagbu be lo nunji'e be lo toldi be'o bei lo ka ri ca ce'u citka .i so'o klesi (to mu'a la'o me. Saturniidae .me .e la'o me. Lasiocampidae .me toi) zo'u ba'e steci lo nu cifnu kei fa ka bu .i lo go'i cu poi'i lo nu ke'a makcu cu zilfinti lo po'o ka ke'a ca ce'u litru gi'e rorci kei kei gi'e mrobi'o ki lo nu vo'a makcybi'o kei ba zi ku .i lo cifnu cu sutra lo ka ce'u banro kei ja'e lo nu nitcu fa vo'a lo ka ce'u so'i roi kapyvi'i (to na'o ji'i 5 roi toi) .i lo ciftoldi ca ro nu ri kapyvi'i cu zenba lo ka ma kau ni ce'u calbra kei kei lo ka ce'u ce'u pilji li ji'i re

=== lo xadyclapau .e lo jimca ===

ni'o lo torso be lo ciftoldi zo'u lo xadyclapauke'u tai tu'a lo drata [[bixycinki]] cifnu cu smisi'u lo ka ma kau ce'u jvinu .e lo ka tai ma kau jorne fa ce'u lo lamji be ri .i lo xadyclapauke'u na'o 14 mei .i 3 mei fa tu'a lo cutne .i je 10 mei fa tu'a lo betfu (to ku'i so'i jutsi zo'u lo ro ja da'a pa ja da'a re moi cu pavbi'o toi) .i tai tu'a lo makcu cu frili fa lo ka fricysimju'o lo stedu jo'u lo cutne jo'u lo betfu

ni'o lo stedu na'o jdari ri'a lo nu pagbu lo pilka be ri fa lo [[cinkyjalna]] .i lo cnita pagbu be lo stedu sefta cu se stuzi 2 pi'i su'e 8 grikanlysle ku (to na'o 2 pi'i 3 mei toi) noi ke'a tai tu'a lo drata bixycinki cu seplysi'u gi'e ja'e bo sapkanla simsa .i vajnyrai je visfrilyrai lo pagbu be lo stedu fa lo moltci ku noi ge se pi'o ke'a marxa lo cidja gi ke'a mutce co bardymau lo noi ke'a tordu ku'o gansyjimca

ni'o soi ke'a dunli tu'a lo makcu cu se pagbu fa ro lo ci xadyclapauke'u be lo cutne fa re tuple .i ri simsa lo me lo makcu moi lo ka ma kau ce'u stura kei gi'e mutce ku'i lo ka cmalymau vo'e kei gi'e na'o se pilno fi lo ka ce'u jgari lo cidja .i na'o ku lo gapru pagbu be lo cracutne cu jdari .i je lo re mlana be ri cu se pagbu lo re vaxtu'u kevna .i to'e cafne fa lo nu drata ke cutne pagbu ku ji'a se pagbu lo vaxtu'u kevna

ni'o lo betfu na'o se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u re vaxtu'u kevna (to ku'i lo trixe jibni xadyclapauke'u zo'u cafne fa tu'a na ku toi) .i lo pa moi be lo betfu xadyclapauke'u be'o .e lo re moi soi ke'a frica tu'a lo [[cmubifce]] na se pagbu lo [[beftu'e]] .i ja'a pagbu fa ri ge lo ci bi'o xa moi gi lo ro moi .i lo beftu'e soi ke'a frica tu'a lo cutne tuple cu se clapau no da gi'e se jipno lo so'i genxu ku noi lo gunma be ke'a cu djinytai zi'e noi pilno ke'a lo ka jgari lo se cpare spati

ni'o lo crane pagbu be lo betfu cu se pagbu lo cigla be lo [[silka]]

=== lo frica tarmi ===

=== lo nenri ===

== lo tcicrmimikri .e lo nunkajde ==
[[File:Inachis_io_beentree_brok_2005.jpg|thumb|[[skaruki zei toldi]]]]
[[File:Aegeria_apiformis.jpg|thumb|la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me noi ke'a vinsmi lo [[Vespa|bifcrvespa]]]]

=== lo makcu toldi ===

=== lo ciftoldi ===
[[File:Deilephila_elpenor_2.jpg|thumb|lo ciftoldi tarmi be la'o me. ''[[Deilephila elpenor]]'' .me]]

== lo jmive tadji .e lo nuntarti ==

=== lo se tarti be lo makcu be'o je srana be lo nu cpacu lo cidja ===
[[File:Trinkender_Schmetterling.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Cynthia cardui]]'' .me pinxe lo [[spasatlitki]]]]
[[File:PierisSaltLick.jpg|thumb|nu jmaji fa lo so'i mei be la'o me. ''Pieris rapae'' .me bu'u lo se zvati be lo [[silna]]]]
[[File:Apatura_eat_frog_2010_G2.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Apatura]]'' .me pinxe fi lo morsi [[cimra]]]]

=== lo se tarti poi srana lo nu vofli ===
[[File:AnthocharisCardamines_1606Z1.jpg|thumb|lo [[narjyjipno zei toldi]] poi ke'a ca'o volfi]]
[[File:Macroglossum_stellatarum01.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Macroglossum stellatarum]]'' .me ca gi vofli gi pinxe lo spasatlitki]]

=== lo se tarti be lo cifnu ===

ni'o lo ciftoldi ku noi lo stura be ke'a cu mutce co frica lo me lo makcu moi cu citka xoi ke'a mutce si'a co frica tu'a lo makcu .i na'o pa moi lo ro se citka be lo ciftoldi fa lo pilka be lo tsiju be fi ri .i zu'u nai ralju lo cidja be lo ciftoldi fa lo pagbu be lo spati be'o ku noi mupli ke'a fa lo [[pezli]] .e lo [[xrula]] .e lo [[grute]] .i so'i toldi jutsi cu poi'i lo se citka be ke'a spati jutsi cu so'u .a vei &lt;abbr title=&quot;«lu ji'a sai li'u» smujbi&quot;&gt;.ai'ai&lt;/abbr&gt; so'u pa mei .i su'o so'u toldi jutsi ku zu'u nai zo'u cidja fa lo [[rectu]] (to mupli fa la'o me. ''[[Hyposmocoma molluscivora]]'' .me noi ke'a citka lo [[sonli]] toi)

=== lo nu renvi lo dunra ===

== lo nu rorci .e lo nu farvi ==

=== lo tsiju ===

ni'o lo [[tsiju]] be lo toldi na'o snipa lo djaspa be ri .i na'o ku lo toldi se ta'i gi kargau te zu'e lo nu ri barkla kei lo tsiju pilka gi co'a citka ri vau soi so'a drata cinki ke'a jai frica

=== lo nu kapyvi'i ca lo nu de'a banro ===

ni'o lo toldi cu [[kapyvi'i]] so'o roi lo nu ri cifnu .i soi ke'a jai zilfadni lo cinki cu cupra pu lo nu kapyvi'i kei ne'i lo zasti be xa'o ku skapi su'o cnino je bramau be ri skapi .i soi ke'a jai steci lo toldi zo'u lo nu lo skapi pe lo stedu cu farvi cu se pagbu lo nu ji'i pi ro lo stedu cu poi'i ke'a muvdu lo trixe be lo me ke'a moi be lo pagbu be lo zasti be xa'o ku skapi

ni'o lo toldi ze'a lo nu lo cnino skapi cu farvi cu de'a kakne lo ka citka .i na'o se mo'u lo nu kapyvi'i cu pa moi lo se citka fa lo skapi poi ke'a mo'u se vikmi .i se ta'i bo lo toldi cu fanta lo nu lo [[lanbi]] poi ke'a se marji lo se vikmi skapi cu se xaksu

=== lo da'a moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Pupation_-_Inachis_io.jpg|right|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a iupna gi'e kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi (to kacmyxrazba pa roi ro mentu toi)]]
[[File:Calospilos_sylvata_pupa.jpg|thumb|241x241px|nu iupna fa la'o me. ''[[Calospilos sylvata]]'' .me]]

ni'o lo nu co'a raunzu lo ka tilju kei gi'a co'u ka'e zvafa'i lo mapti cidja cu jai ca vikmi fai lo toldi lo nenri be lo canti be ri gi'e jai co'a litru lo darno be lo se xabju be ze'a lo nu citka gi'e banro .i na'o cpare lo spati mo'i co'u lo loldi gi'e ze'a cadzu ri .i ba bo sisku lo ka stuzi gi'e mapti lo nu makcybi'o kei lo mu'a ka zilbandu pi so'i lo [[solgu'i]] kei .a lo mu'a ka kunti gi'e calbrarau lo nu lo nalci fau gi banro gi sepli fi lo vacri fe ro drata .i lo nu litru fa lo toldi poi ke'a pu'o durcando cu ditybramau tu'a lo na ba durcando

=== lo ro moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Schlupf_Inachis_io_(HS).ogg|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a makcu gi'e kapyvi'i lo iupna skapi (to lo ni sutra fa lo skina cu sarxe lo fatci toi)]]

=== lo nu litru ===

=== lo nu zvasisku lo jutydu'i kei .e lo nu gletu ===

== lo danlu poi ke'a ta'e ckape lo toldi ==

[[Category:cinki]] [[Category:danlu]]</text>
      <sha1>k1gejryhp4ita80kkujq66zusq2qofz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>