Abyasa

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="jv">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipédia</sitename>
    <dbname>jvwiki</dbname>
    <base>https://jv.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Pendhapa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Médhia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Mirunggan</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Parembugan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Naraguna</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Parembugan Naraguna</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipédia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Parembugan Wikipédia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Barkas</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Parembugan Barkas</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MédhiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Parembugan MédhiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Cithakan</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Parembugan Cithakan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pitulung</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Parembugan Pitulung</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Parembugan Kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gapura</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Parembugan Gapura</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modhul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Parembugan Modhul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Abyasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1033</id>
    <revision>
      <id>1750214</id>
      <parentid>1654793</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28075-19</username>
        <id>72577</id>
      </contributor>
      <comment>nggawe laman kelairan</comment>
      <origin>1750214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5328" sha1="ndqy74esth97n2947gdkvo0x6scl127" xml:space="preserve">[[Gambar:Byasa-kl.jpg|thumb|Abyasa utawa Abiyasa utawa Byasa]]
[[Gambar:ABYASA nom yogya.jpg|thumb|Raden Kresnadwipayana (Kresnadipayana)]]

'''Bagawan Abyasa''' utawa '''Begawan Abiyasa'''&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; utawa '''Wiyasa''' iku diarani sing nggubah wiracarita [[Mahabharata]]. Miturut Padhalangan, Abiyasa iku putrané Begawan [[Palasara]] (Parasara) lan Dèwi [[Durgandini]], putri [[Wiratha]].&lt;ref name=&quot;internet1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |title=''Abiyasa'' |access-date=2012-07-23 |archive-date=2011-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110324125141/http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Padhepokane Begawan Abiyasa ing Wukir Saptaarga.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;&gt;[Sudjono, Irwan, (2000), ''Madu Sari Kawruh Wayang Purwa'', Surakarta: Cendrawasih]&lt;/ref&gt;

Jeneng Abiyasa ing layang Mahabharata diarani [[Wiyasa]], déné ing padhalangan disarani Abiyasa. Nalika enomé naté jumeneng nata ing Astina kanthi jejuluk Prabu Kresnadwipayana.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; Kejaba iku Abyasa uga duwé asma Dewayana (jalaran duwé sipat-sipat kang kaya déwa), Sutiknaprawa (wong kang wicaksana), lan Rencakaprawa (demen tetulung marang liyan sing lagi nandhang cintraka). Patihé asma Jayaprayitna. Garwané Abiyasa ana telu : ya iku Dèwi [[Ambika]], atmajané Prabu Darmamuka ratu ing nagara Kasi (Kasindra) iya Swantiupura, peputra Dhestharastra (Dhestharata), 2. Dewi Ambalika, rayiné Dewi Ambika peputra [[Pandhudewanata]], 3. Dewi Datri, wanita saka keturunan Waisya (ing sekawit dadi perekané Dèwi Ambika) peputra Yamawidura (Widura).

Sawisé Pandhu diwasa, keprabon Astina di pasrahaké marang Pandhu jalaran kangmasé, Dhestharastra, duwé cacat netra (wuta). Abiyasa nuli mbanjurake anggoné mertapa ing pertapan Wukit Retawu. Kagawa saka genturing kasutapané, Begawan Abiyasa bisa priksa sadurungé winarah. Ngerti lelakon kang bakal dumadi.
Yuswané Begawan abiyasa dawa banget. Miyosé barakané Resi [[Bisma]] (Dewabrata). Sedané Abiyasa ing sawisé Baratayuda kanthi dipethuk nganggo kretacahya.

== Lampahaning urip ==

=== Kelairan ===
Abiyasa kang nalika isih timur (cilik) kekasih '''Raden Kresnadwipayana''' (Kresnadipayana) iku putrane Begawan Palasara lan Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Majalah Jaka Lodhang|first=Mulyantara|location=https://sseratan.blogspot.com/2019/05/serial-wayang-raden-kresnadipayana.html?m=1|pages=cover Tokoh Wayang}}&lt;/ref&gt;

Nalika semana Begawan Palasara mbujung manuk emprit sajodho, nyusulake indhil papat sing mangap-mangap njaluk diloloh. Abure manuk ngungkuli [[Kali Jamuna]] (Yamuna). Pambujunge kandheg, nuli golek sarana kanggo nutugake laku. Wusana ketemu juru satang (tukang nglakokake prau) wanita sing sesilih Dewi Durgandini, sing nandhang lara amis.

Amarga diusadani dening Begawan Palasara, ganda amise Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis) sirna. Sang Dewi banjur angganda wangi nganti sayojana dohe (1 yojana =112 kilometer). Wiwit dina iku, Dewi Durgandini uga sinebut Dewi Sayojanagandi.

Dewi Durgandini ya Dewi Sayojanagandi netepi prasetyane, pasrah jiwa raga marang Begawan Palasara. Ana ing ngendi papan, Begawan Palasara bakal disuwitani.

Begawan Palasara kang dhasare wus katuwuhan rasa tresna marang Dewi Durgandini, nuli nyipta pedhut (kabut) kang anglimputi prau, satemah prau iku ora bisa kadulu. Begawan Palasara banjur nindakake satatane wong bebojoan ing prau iku.

Awit saking rosane Begawan Palasara anggone &quot;nggenjot&quot;, satemah prau sing dititihi sigar dadi loro. Begawan Palasara lan Dewi Durgandini sigra nglangi tumuju pulo kang ana ing tengahe Kali Jamuna.

Kacarita prau kang sigar dadi loro, lambunge prau kiwa lan tengen salah kedaden dadi jalma manungsa loro cacahe, wujud satriya kembar. Dening Begawan Palasara kaparingan tetenger [[Raden Rupakenca]] lan [[Kicaka|Raden Kencakarupa]]. Memalane (penyakite) Dewi Durgandini dadi manungsa setengah yaksa, kaparingan jeneng [[Raden Rajamala]]. Wilah (dhayung) prau loro dadi kethek ireng mulus lan ula. Ketheke dijenengi [[Tunggulwulung]], ulane dijenengi [[Watangaputung]]. Ganda amise Durgandini dadi satriya, dijenengi [[Raden Gandawana]]. Set utawa singgate Dewi Durgandini uga dadi satriya, dijenengi [[Raden Setatama]]. Yuyu sing nemplek ing lambung prau, dadi putri ayu, dijenengi [[Dewi Rekathawati]]. Kabeh manungsa salah kedaden mau banjur diayomi lan diaku putra dening Begawan Palasara.

Sangang sasi langkah sepuluh dina sawise lambangsari (salulut, cumbana, saresmi) karo Begawan Palasara, Dewi Durgandini nglairake putra kakung ing pulo iku. Pasuryane bagus njenthara, mung pakulitane ireng mawa cahya. Dening Begawan Palasara bayi mau kaparingan kekasih Raden Wiyasa ya Raden Abiyasa, tegese wong sing tansah ulah kautaman. Uga sinebut Raden Kresnadwipayana, awit pakulitane ireng lan lair ing sawijining pulo.

Pulo kang dumunung ing satengah-tengahe Kali Jamuna iku akeh gajahe. Alase kaparingan jeneng alas Kurujenggala. Dening Begawan Palasara dibabad, satemah dadi kadhaton endah kang kaparingan tetenger Kadhaton Gajwaya, tegese misuwur gajahe. Suwening suwe gampange wong ngucap dadi tembung Gajahoya.

==Cathetan sikil==
{{reflist}}
 
== Uga delengen ==
* [[Pratélan paraga wayang]]
{{Authority control}}

[[Kategori:Paraga Mahabharata]]
[[Kategori:Juru gurit basa Sangsekerta]]</text>
      <sha1>ndqy74esth97n2947gdkvo0x6scl127</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750215</id>
      <parentid>1750214</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28075-19</username>
        <id>72577</id>
      </contributor>
      <origin>1750215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5382" sha1="660kzkhq4l4nkbnvutxu7qkf8qld9ky" xml:space="preserve">[[Gambar:Byasa-kl.jpg|thumb|Abyasa utawa Abiyasa utawa Byasa]]
[[Gambar:ABYASA nom yogya.jpg|thumb|Raden Kresnadwipayana (Kresnadipayana)]]

'''Bagawan Abyasa''' utawa '''Begawan Abiyasa'''&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; utawa '''Wiyasa''' iku diarani sing nggubah wiracarita [[Mahabharata]]. Miturut Padhalangan, Abiyasa iku putrané Begawan [[Palasara]] (Parasara) lan Dèwi [[Durgandini]], putri [[Wiratha]].&lt;ref name=&quot;internet1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |title=''Abiyasa'' |access-date=2012-07-23 |archive-date=2011-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110324125141/http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Padhepokane Begawan Abiyasa ing Wukir Saptaarga.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;&gt;[Sudjono, Irwan, (2000), ''Madu Sari Kawruh Wayang Purwa'', Surakarta: Cendrawasih]&lt;/ref&gt;

Jeneng Abiyasa ing layang Mahabharata diarani [[Wiyasa]], déné ing padhalangan disarani Abiyasa. Nalika enomé naté jumeneng nata ing Astina kanthi jejuluk Prabu Kresnadwipayana.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; Kejaba iku Abyasa uga duwé asma Dewayana (jalaran duwé sipat-sipat kang kaya déwa), Sutiknaprawa (wong kang wicaksana), lan Rencakaprawa (demen tetulung marang liyan sing lagi nandhang cintraka). Patihé asma Jayaprayitna. Garwané Abiyasa ana telu : ya iku Dèwi [[Ambika]], atmajané Prabu Darmamuka ratu ing nagara Kasi (Kasindra) iya Swantiupura, peputra Dhestharastra (Dhestharata), 2. Dewi Ambalika, rayiné Dewi Ambika peputra [[Pandhudewanata]], 3. Dewi Datri, wanita saka keturunan Waisya (ing sekawit dadi perekané Dèwi Ambika) peputra Yamawidura (Widura).

Sawisé Pandhu diwasa, keprabon Astina di pasrahaké marang Pandhu jalaran kangmasé, Dhestharastra, duwé cacat netra (wuta). Abiyasa nuli mbanjurake anggoné mertapa ing pertapan Wukit Retawu. Kagawa saka genturing kasutapané, Begawan Abiyasa bisa priksa sadurungé winarah. Ngerti lelakon kang bakal dumadi.
Yuswané Begawan abiyasa dawa banget. Miyosé barakané Resi [[Bisma]] (Dewabrata). Sedané Abiyasa ing sawisé Baratayuda kanthi dipethuk nganggo kretacahya.

== Lampahaning urip ==

=== Kelairan ===
Abiyasa kang nalika isih timur (cilik) kekasih '''Raden Kresnadwipayana''' (Kresnadipayana) iku putrane Begawan Palasara lan Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Majalah Jaka Lodhang|first=Mulyantara|location=https://sseratan.blogspot.com/2019/05/serial-wayang-raden-kresnadipayana.html?m=1|pages=cover Tokoh Wayang}}&lt;/ref&gt;

Nalika semana Begawan Palasara mbujung manuk emprit sajodho, nyusulake indhil papat sing mangap-mangap njaluk diloloh. Abure manuk ngungkuli [[Kali Jamuna]] (Yamuna). Pambujunge kandheg, nuli golek sarana kanggo nutugake laku. Wusana ketemu juru satang (tukang nglakokake prau) wanita sing sesilih Dewi Durgandini, sing nandhang lara amis.

Amarga diusadani dening Begawan Palasara, ganda amise Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis) sirna. Sang Dewi banjur angganda wangi nganti sayojana dohe (1 yojana =112 kilometer). Wiwit dina iku, Dewi Durgandini uga sinebut Dewi Sayojanagandi.

Dewi Durgandini ya Dewi Sayojanagandi netepi prasetyane, pasrah jiwa raga marang Begawan Palasara. Ana ing ngendi papan, Begawan Palasara bakal disuwitani.

Begawan Palasara kang dhasare wus katuwuhan rasa tresna marang Dewi Durgandini, nuli nyipta pedhut (kabut) kang anglimputi prau, satemah prau iku ora bisa kadulu. Begawan Palasara banjur nindakake satatane wong bebojoan ing prau iku.

Awit saking rosane Begawan Palasara anggone &quot;nggenjot&quot;, satemah prau sing dititihi sigar dadi loro. Begawan Palasara lan Dewi Durgandini sigra nglangi tumuju pulo kang ana ing tengahe Kali Jamuna.

Kacarita prau kang sigar dadi loro, lambunge prau kiwa lan tengen salah kedaden dadi jalma manungsa loro cacahe, wujud satriya kembar. Dening Begawan Palasara kaparingan tetenger [[Raden Rupakenca]] lan [[Kicaka|Raden Kencakarupa]]. Memalane (penyakite) Dewi Durgandini dadi manungsa setengah yaksa, kaparingan jeneng [[Raden Rajamala]]. Wilah (dhayung) prau loro dadi kethek ireng mulus lan ula. Ketheke dijenengi [[Tunggulwulung]], ulane dijenengi [[Watangaputung]]. Ganda amise Durgandini dadi satriya, dijenengi [[Raden Gandawana]]. Set utawa singgate Dewi Durgandini uga dadi satriya, dijenengi [[Raden Setatama]]. Yuyu sing nemplek ing lambung prau, dadi putri ayu, dijenengi [[Dewi Rekathawati]]. Kabeh manungsa salah kedaden mau banjur diayomi lan diaku putra dening Begawan Palasara.

Sangang sasi langkah sepuluh dina sawise lambangsari (salulut, cumbana, saresmi) karo Begawan Palasara, Dewi Durgandini nglairake putra kakung ing pulo iku. Pasuryane bagus njenthara, mung pakulitane ireng mawa cahya. Dening Begawan Palasara bayi mau kaparingan kekasih Raden Wiyasa ya Raden Abiyasa, tegese wong sing tansah ulah kautaman. Uga sinebut Raden Kresnadwipayana, awit pakulitane ireng lan lair ing sawijining pulo.

Pulo kang dumunung ing satengah-tengahe Kali Jamuna iku akeh gajahe. Alase kaparingan jeneng alas Kurujenggala. Dening Begawan Palasara dibabad, satemah dadi kadhaton endah kang kaparingan tetenger Kadhaton Gajwaya, tegese misuwur gajahe. Suwening suwe gampange wong ngucap dadi tembung Gajahoya.

==Cathetan sikil==
{{reflist}}
 
== Uga delengen ==
* [[Pratélan paraga wayang]]
{{Authority control}}

[[Kategori:Paraga Mahabharata]]
[[Kategori:Juru gurit basa Sangsekerta]]
[[Kategori:Paraga Wayang]]
[[Kategori:Paraga wayang]]</text>
      <sha1>660kzkhq4l4nkbnvutxu7qkf8qld9ky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750216</id>
      <parentid>1750215</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28075-19</username>
        <id>72577</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cathetan sikil */</comment>
      <origin>1750216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5398" sha1="dqyzgngumej7x17yylbi10d4q1dgmcd" xml:space="preserve">[[Gambar:Byasa-kl.jpg|thumb|Abyasa utawa Abiyasa utawa Byasa]]
[[Gambar:ABYASA nom yogya.jpg|thumb|Raden Kresnadwipayana (Kresnadipayana)]]

'''Bagawan Abyasa''' utawa '''Begawan Abiyasa'''&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; utawa '''Wiyasa''' iku diarani sing nggubah wiracarita [[Mahabharata]]. Miturut Padhalangan, Abiyasa iku putrané Begawan [[Palasara]] (Parasara) lan Dèwi [[Durgandini]], putri [[Wiratha]].&lt;ref name=&quot;internet1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |title=''Abiyasa'' |access-date=2012-07-23 |archive-date=2011-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110324125141/http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Padhepokane Begawan Abiyasa ing Wukir Saptaarga.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;&gt;[Sudjono, Irwan, (2000), ''Madu Sari Kawruh Wayang Purwa'', Surakarta: Cendrawasih]&lt;/ref&gt;

Jeneng Abiyasa ing layang Mahabharata diarani [[Wiyasa]], déné ing padhalangan disarani Abiyasa. Nalika enomé naté jumeneng nata ing Astina kanthi jejuluk Prabu Kresnadwipayana.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; Kejaba iku Abyasa uga duwé asma Dewayana (jalaran duwé sipat-sipat kang kaya déwa), Sutiknaprawa (wong kang wicaksana), lan Rencakaprawa (demen tetulung marang liyan sing lagi nandhang cintraka). Patihé asma Jayaprayitna. Garwané Abiyasa ana telu : ya iku Dèwi [[Ambika]], atmajané Prabu Darmamuka ratu ing nagara Kasi (Kasindra) iya Swantiupura, peputra Dhestharastra (Dhestharata), 2. Dewi Ambalika, rayiné Dewi Ambika peputra [[Pandhudewanata]], 3. Dewi Datri, wanita saka keturunan Waisya (ing sekawit dadi perekané Dèwi Ambika) peputra Yamawidura (Widura).

Sawisé Pandhu diwasa, keprabon Astina di pasrahaké marang Pandhu jalaran kangmasé, Dhestharastra, duwé cacat netra (wuta). Abiyasa nuli mbanjurake anggoné mertapa ing pertapan Wukit Retawu. Kagawa saka genturing kasutapané, Begawan Abiyasa bisa priksa sadurungé winarah. Ngerti lelakon kang bakal dumadi.
Yuswané Begawan abiyasa dawa banget. Miyosé barakané Resi [[Bisma]] (Dewabrata). Sedané Abiyasa ing sawisé Baratayuda kanthi dipethuk nganggo kretacahya.

== Lampahaning urip ==

=== Kelairan ===
Abiyasa kang nalika isih timur (cilik) kekasih '''Raden Kresnadwipayana''' (Kresnadipayana) iku putrane Begawan Palasara lan Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Majalah Jaka Lodhang|first=Mulyantara|location=https://sseratan.blogspot.com/2019/05/serial-wayang-raden-kresnadipayana.html?m=1|pages=cover Tokoh Wayang|last=Mulyantara}}&lt;/ref&gt;

Nalika semana Begawan Palasara mbujung manuk emprit sajodho, nyusulake indhil papat sing mangap-mangap njaluk diloloh. Abure manuk ngungkuli [[Kali Jamuna]] (Yamuna). Pambujunge kandheg, nuli golek sarana kanggo nutugake laku. Wusana ketemu juru satang (tukang nglakokake prau) wanita sing sesilih Dewi Durgandini, sing nandhang lara amis.

Amarga diusadani dening Begawan Palasara, ganda amise Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis) sirna. Sang Dewi banjur angganda wangi nganti sayojana dohe (1 yojana =112 kilometer). Wiwit dina iku, Dewi Durgandini uga sinebut Dewi Sayojanagandi.

Dewi Durgandini ya Dewi Sayojanagandi netepi prasetyane, pasrah jiwa raga marang Begawan Palasara. Ana ing ngendi papan, Begawan Palasara bakal disuwitani.

Begawan Palasara kang dhasare wus katuwuhan rasa tresna marang Dewi Durgandini, nuli nyipta pedhut (kabut) kang anglimputi prau, satemah prau iku ora bisa kadulu. Begawan Palasara banjur nindakake satatane wong bebojoan ing prau iku.

Awit saking rosane Begawan Palasara anggone &quot;nggenjot&quot;, satemah prau sing dititihi sigar dadi loro. Begawan Palasara lan Dewi Durgandini sigra nglangi tumuju pulo kang ana ing tengahe Kali Jamuna.

Kacarita prau kang sigar dadi loro, lambunge prau kiwa lan tengen salah kedaden dadi jalma manungsa loro cacahe, wujud satriya kembar. Dening Begawan Palasara kaparingan tetenger [[Raden Rupakenca]] lan [[Kicaka|Raden Kencakarupa]]. Memalane (penyakite) Dewi Durgandini dadi manungsa setengah yaksa, kaparingan jeneng [[Raden Rajamala]]. Wilah (dhayung) prau loro dadi kethek ireng mulus lan ula. Ketheke dijenengi [[Tunggulwulung]], ulane dijenengi [[Watangaputung]]. Ganda amise Durgandini dadi satriya, dijenengi [[Raden Gandawana]]. Set utawa singgate Dewi Durgandini uga dadi satriya, dijenengi [[Raden Setatama]]. Yuyu sing nemplek ing lambung prau, dadi putri ayu, dijenengi [[Dewi Rekathawati]]. Kabeh manungsa salah kedaden mau banjur diayomi lan diaku putra dening Begawan Palasara.

Sangang sasi langkah sepuluh dina sawise lambangsari (salulut, cumbana, saresmi) karo Begawan Palasara, Dewi Durgandini nglairake putra kakung ing pulo iku. Pasuryane bagus njenthara, mung pakulitane ireng mawa cahya. Dening Begawan Palasara bayi mau kaparingan kekasih Raden Wiyasa ya Raden Abiyasa, tegese wong sing tansah ulah kautaman. Uga sinebut Raden Kresnadwipayana, awit pakulitane ireng lan lair ing sawijining pulo.

Pulo kang dumunung ing satengah-tengahe Kali Jamuna iku akeh gajahe. Alase kaparingan jeneng alas Kurujenggala. Dening Begawan Palasara dibabad, satemah dadi kadhaton endah kang kaparingan tetenger Kadhaton Gajwaya, tegese misuwur gajahe. Suwening suwe gampange wong ngucap dadi tembung Gajahoya.

==Cathetan sikil==
{{reflist}}
 
== Uga delengen ==
* [[Pratélan paraga wayang]]
{{Authority control}}

[[Kategori:Paraga Mahabharata]]
[[Kategori:Juru gurit basa Sangsekerta]]
[[Kategori:Paraga Wayang]]
[[Kategori:Paraga wayang]]</text>
      <sha1>dqyzgngumej7x17yylbi10d4q1dgmcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750217</id>
      <parentid>1750216</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28075-19</username>
        <id>72577</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cathetan sikil */</comment>
      <origin>1750217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="qa95q86bktr2dhjfh8g0b9jrzijxbn9" xml:space="preserve">[[Gambar:Byasa-kl.jpg|thumb|Abyasa utawa Abiyasa utawa Byasa]]
[[Gambar:ABYASA nom yogya.jpg|thumb|Raden Kresnadwipayana (Kresnadipayana)]]

'''Bagawan Abyasa''' utawa '''Begawan Abiyasa'''&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; utawa '''Wiyasa''' iku diarani sing nggubah wiracarita [[Mahabharata]]. Miturut Padhalangan, Abiyasa iku putrané Begawan [[Palasara]] (Parasara) lan Dèwi [[Durgandini]], putri [[Wiratha]].&lt;ref name=&quot;internet1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |title=''Abiyasa'' |access-date=2012-07-23 |archive-date=2011-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110324125141/http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Padhepokane Begawan Abiyasa ing Wukir Saptaarga.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;&gt;[Sudjono, Irwan, (2000), ''Madu Sari Kawruh Wayang Purwa'', Surakarta: Cendrawasih]&lt;/ref&gt;

Jeneng Abiyasa ing layang Mahabharata diarani [[Wiyasa]], déné ing padhalangan disarani Abiyasa. Nalika enomé naté jumeneng nata ing Astina kanthi jejuluk Prabu Kresnadwipayana.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; Kejaba iku Abyasa uga duwé asma Dewayana (jalaran duwé sipat-sipat kang kaya déwa), Sutiknaprawa (wong kang wicaksana), lan Rencakaprawa (demen tetulung marang liyan sing lagi nandhang cintraka). Patihé asma Jayaprayitna. Garwané Abiyasa ana telu : ya iku Dèwi [[Ambika]], atmajané Prabu Darmamuka ratu ing nagara Kasi (Kasindra) iya Swantiupura, peputra Dhestharastra (Dhestharata), 2. Dewi Ambalika, rayiné Dewi Ambika peputra [[Pandhudewanata]], 3. Dewi Datri, wanita saka keturunan Waisya (ing sekawit dadi perekané Dèwi Ambika) peputra Yamawidura (Widura).

Sawisé Pandhu diwasa, keprabon Astina di pasrahaké marang Pandhu jalaran kangmasé, Dhestharastra, duwé cacat netra (wuta). Abiyasa nuli mbanjurake anggoné mertapa ing pertapan Wukit Retawu. Kagawa saka genturing kasutapané, Begawan Abiyasa bisa priksa sadurungé winarah. Ngerti lelakon kang bakal dumadi.
Yuswané Begawan abiyasa dawa banget. Miyosé barakané Resi [[Bisma]] (Dewabrata). Sedané Abiyasa ing sawisé Baratayuda kanthi dipethuk nganggo kretacahya.

== Lampahaning urip ==

=== Kelairan ===
Abiyasa kang nalika isih timur (cilik) kekasih '''Raden Kresnadwipayana''' (Kresnadipayana) iku putrane Begawan Palasara lan Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Majalah Jaka Lodhang|first=Mulyantara|location=sseratan.blogspot.com|pages=cover Tokoh Wayang|last=Mulyantara|url=https://sseratan.blogspot.com/2019/05/serial-wayang-raden-kresnadipayana.html?m=1}}&lt;/ref&gt;

Nalika semana Begawan Palasara mbujung manuk emprit sajodho, nyusulake indhil papat sing mangap-mangap njaluk diloloh. Abure manuk ngungkuli [[Kali Jamuna]] (Yamuna). Pambujunge kandheg, nuli golek sarana kanggo nutugake laku. Wusana ketemu juru satang (tukang nglakokake prau) wanita sing sesilih Dewi Durgandini, sing nandhang lara amis.

Amarga diusadani dening Begawan Palasara, ganda amise Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis) sirna. Sang Dewi banjur angganda wangi nganti sayojana dohe (1 yojana =112 kilometer). Wiwit dina iku, Dewi Durgandini uga sinebut Dewi Sayojanagandi.

Dewi Durgandini ya Dewi Sayojanagandi netepi prasetyane, pasrah jiwa raga marang Begawan Palasara. Ana ing ngendi papan, Begawan Palasara bakal disuwitani.

Begawan Palasara kang dhasare wus katuwuhan rasa tresna marang Dewi Durgandini, nuli nyipta pedhut (kabut) kang anglimputi prau, satemah prau iku ora bisa kadulu. Begawan Palasara banjur nindakake satatane wong bebojoan ing prau iku.

Awit saking rosane Begawan Palasara anggone &quot;nggenjot&quot;, satemah prau sing dititihi sigar dadi loro. Begawan Palasara lan Dewi Durgandini sigra nglangi tumuju pulo kang ana ing tengahe Kali Jamuna.

Kacarita prau kang sigar dadi loro, lambunge prau kiwa lan tengen salah kedaden dadi jalma manungsa loro cacahe, wujud satriya kembar. Dening Begawan Palasara kaparingan tetenger [[Raden Rupakenca]] lan [[Kicaka|Raden Kencakarupa]]. Memalane (penyakite) Dewi Durgandini dadi manungsa setengah yaksa, kaparingan jeneng [[Raden Rajamala]]. Wilah (dhayung) prau loro dadi kethek ireng mulus lan ula. Ketheke dijenengi [[Tunggulwulung]], ulane dijenengi [[Watangaputung]]. Ganda amise Durgandini dadi satriya, dijenengi [[Raden Gandawana]]. Set utawa singgate Dewi Durgandini uga dadi satriya, dijenengi [[Raden Setatama]]. Yuyu sing nemplek ing lambung prau, dadi putri ayu, dijenengi [[Dewi Rekathawati]]. Kabeh manungsa salah kedaden mau banjur diayomi lan diaku putra dening Begawan Palasara.

Sangang sasi langkah sepuluh dina sawise lambangsari (salulut, cumbana, saresmi) karo Begawan Palasara, Dewi Durgandini nglairake putra kakung ing pulo iku. Pasuryane bagus njenthara, mung pakulitane ireng mawa cahya. Dening Begawan Palasara bayi mau kaparingan kekasih Raden Wiyasa ya Raden Abiyasa, tegese wong sing tansah ulah kautaman. Uga sinebut Raden Kresnadwipayana, awit pakulitane ireng lan lair ing sawijining pulo.

Pulo kang dumunung ing satengah-tengahe Kali Jamuna iku akeh gajahe. Alase kaparingan jeneng alas Kurujenggala. Dening Begawan Palasara dibabad, satemah dadi kadhaton endah kang kaparingan tetenger Kadhaton Gajwaya, tegese misuwur gajahe. Suwening suwe gampange wong ngucap dadi tembung Gajahoya.

==Cathetan sikil==
{{reflist}}
 
== Uga delengen ==
* [[Pratélan paraga wayang]]
{{Authority control}}

[[Kategori:Paraga Mahabharata]]
[[Kategori:Juru gurit basa Sangsekerta]]
[[Kategori:Paraga Wayang]]
[[Kategori:Paraga wayang]]</text>
      <sha1>qa95q86bktr2dhjfh8g0b9jrzijxbn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750228</id>
      <parentid>1750217</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caesario Bintang Agus Pamungkas</username>
        <id>62219</id>
      </contributor>
      <origin>1750228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5425" sha1="jvpn51517cks3i6jmy033josojrq7ac" xml:space="preserve">[[Gambar:Byasa-kl.jpg|thumb|Abyasa utawa Abiyasa utawa Byasa]]

'''Bagawan Abyasa''' utawa '''Begawan Abiyasa'''&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; utawa '''Wiyasa''' iku diarani sing nggubah wiracarita [[Mahabharata]]. Miturut Padhalangan, Abiyasa iku putrané Begawan [[Palasara]] (Parasara) lan Dèwi [[Durgandini]], putri [[Wiratha]].&lt;ref name=&quot;internet1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |title=''Abiyasa'' |access-date=2012-07-23 |archive-date=2011-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110324125141/http://wayangprabu.com/2008/03/04/abiyasa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Padhepokane Begawan Abiyasa ing Wukir Saptaarga.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;&gt;[Sudjono, Irwan, (2000), ''Madu Sari Kawruh Wayang Purwa'', Surakarta: Cendrawasih]&lt;/ref&gt;

Jeneng Abiyasa ing layang Mahabharata diarani [[Wiyasa]], déné ing padhalangan disarani Abiyasa. Nalika enomé naté jumeneng nata ing Astina kanthi jejuluk Prabu Kresnadwipayana.&lt;ref name=&quot;buku1&quot;/&gt; Kejaba iku Abyasa uga duwé asma Dewayana (jalaran duwé sipat-sipat kang kaya déwa), Sutiknaprawa (wong kang wicaksana), lan Rencakaprawa (demen tetulung marang liyan sing lagi nandhang cintraka). Patihé asma Jayaprayitna. Garwané Abiyasa ana telu : ya iku Dèwi [[Ambika]], atmajané Prabu Darmamuka ratu ing nagara Kasi (Kasindra) iya Swantiupura, peputra Dhestharastra (Dhestharata), 2. Dewi Ambalika, rayiné Dewi Ambika peputra [[Pandhudewanata]], 3. Dewi Datri, wanita saka keturunan Waisya (ing sekawit dadi perekané Dèwi Ambika) peputra Yamawidura (Widura).

Sawisé Pandhu diwasa, keprabon Astina di pasrahaké marang Pandhu jalaran kangmasé, Dhestharastra, duwé cacat netra (wuta). Abiyasa nuli mbanjurake anggoné mertapa ing pertapan Wukit Retawu. Kagawa saka genturing kasutapané, Begawan Abiyasa bisa priksa sadurungé winarah. Ngerti lelakon kang bakal dumadi.
Yuswané Begawan abiyasa dawa banget. Miyosé barakané Resi [[Bisma]] (Dewabrata). Sedané Abiyasa ing sawisé Baratayuda kanthi dipethuk nganggo kretacahya.

== Lampahaning urip ==

=== Kelairan ===
[[Gambar:ABYASA nom yogya.jpg|thumb|Raden Kresnadwipayana (Kresnadipayana)]]

Abiyasa kang nalika isih timur (cilik) kekasih '''Raden Kresnadwipayana''' (Kresnadipayana) iku putrane Begawan Palasara lan Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Majalah Jaka Lodhang|first=Mulyantara|location=sseratan.blogspot.com|pages=cover Tokoh Wayang|last=Mulyantara|url=https://sseratan.blogspot.com/2019/05/serial-wayang-raden-kresnadipayana.html?m=1}}&lt;/ref&gt;

Nalika semana Begawan Palasara mbujung manuk emprit sajodho, nyusulake indhil papat sing mangap-mangap njaluk diloloh. Abure manuk ngungkuli [[Kali Jamuna]] (Yamuna). Pambujunge kandheg, nuli golek sarana kanggo nutugake laku. Wusana ketemu juru satang (tukang nglakokake prau) wanita sing sesilih Dewi Durgandini, sing nandhang lara amis.

Amarga diusadani dening Begawan Palasara, ganda amise Dewi Durgandini (Dewi Lara Amis) sirna. Sang Dewi banjur angganda wangi nganti sayojana dohe (1 yojana =112 kilometer). Wiwit dina iku, Dewi Durgandini uga sinebut Dewi Sayojanagandi.

Dewi Durgandini ya Dewi Sayojanagandi netepi prasetyane, pasrah jiwa raga marang Begawan Palasara. Ana ing ngendi papan, Begawan Palasara bakal disuwitani.

Begawan Palasara kang dhasare wus katuwuhan rasa tresna marang Dewi Durgandini, nuli nyipta pedhut (kabut) kang anglimputi prau, satemah prau iku ora bisa kadulu. Begawan Palasara banjur nindakake satatane wong bebojoan ing prau iku.

Awit saking rosane Begawan Palasara anggone &quot;nggenjot&quot;, satemah prau sing dititihi sigar dadi loro. Begawan Palasara lan Dewi Durgandini sigra nglangi tumuju pulo kang ana ing tengahe Kali Jamuna.

Kacarita prau kang sigar dadi loro, lambunge prau kiwa lan tengen salah kedaden dadi jalma manungsa loro cacahe, wujud satriya kembar. Dening Begawan Palasara kaparingan tetenger [[Raden Rupakenca]] lan [[Kicaka|Raden Kencakarupa]]. Memalane (penyakite) Dewi Durgandini dadi manungsa setengah yaksa, kaparingan jeneng [[Raden Rajamala]]. Wilah (dhayung) prau loro dadi kethek ireng mulus lan ula. Ketheke dijenengi [[Tunggulwulung]], ulane dijenengi [[Watangaputung]]. Ganda amise Durgandini dadi satriya, dijenengi [[Raden Gandawana]]. Set utawa singgate Dewi Durgandini uga dadi satriya, dijenengi [[Raden Setatama]]. Yuyu sing nemplek ing lambung prau, dadi putri ayu, dijenengi [[Dewi Rekathawati]]. Kabeh manungsa salah kedaden mau banjur diayomi lan diaku putra dening Begawan Palasara.

Sangang sasi langkah sepuluh dina sawise lambangsari (salulut, cumbana, saresmi) karo Begawan Palasara, Dewi Durgandini nglairake putra kakung ing pulo iku. Pasuryane bagus njenthara, mung pakulitane ireng mawa cahya. Dening Begawan Palasara bayi mau kaparingan kekasih Raden Wiyasa ya Raden Abiyasa, tegese wong sing tansah ulah kautaman. Uga sinebut Raden Kresnadwipayana, awit pakulitane ireng lan lair ing sawijining pulo.

Pulo kang dumunung ing satengah-tengahe Kali Jamuna iku akeh gajahe. Alase kaparingan jeneng alas Kurujenggala. Dening Begawan Palasara dibabad, satemah dadi kadhaton endah kang kaparingan tetenger Kadhaton Gajwaya, tegese misuwur gajahe. Suwening suwe gampange wong ngucap dadi tembung Gajahoya.

==Cathetan sikil==
{{reflist}}
 
== Uga delengen ==
* [[Pratélan paraga wayang]]
{{Authority control}}

[[Kategori:Paraga Mahabharata]]
[[Kategori:Juru gurit basa Sangsekerta]]
[[Kategori:Paraga Wayang]]
[[Kategori:Paraga wayang]]</text>
      <sha1>jvpn51517cks3i6jmy033josojrq7ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parikesit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1034</id>
    <revision>
      <id>1750204</id>
      <parentid>1669735</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33738-16</username>
        <id>73118</id>
      </contributor>
      <origin>1750204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27280" sha1="jvqcnfjech9l852620gdj0m4hrz6ub2" xml:space="preserve">Prabu Parikêsit iku nåtå ing nêgårå Ngastinå  salêbaré pêrang Baråtåyudå, putrané Dèwi Utari patut klawan Radèn Abimanyu/Angkawijåyå. Nalikå lair ora kêtunggon ramané, awit Raden Abimanyu wis sédå ing pêrang Baråtåyudå dinå kaping 13, diranjap gêgaman déning Kuråwå nganti prasasat tatune arang kranjang,  lan candrane  kaya landhak kekirig.  Abimanyu gugur pengawak  kusuma bangsa. Gedhene lelabuhane  Abimanyu ora kena  kinerta aji.  Bisa ngobrak abrik wadyabala Kurawa lan dadi saran uwale Prabu Puntadewa kang kinepung dening Pandhita Durna lan  Kurawa mung  kari saranggehan saka pamikute  Pandhita Durna, saliyane iku uga dadi jalaran sirnane pengeran pati  ing Ngastina Raden Sarojakusuma iya Lesmana Mandrakumara.
	Tokoh iki mung kocap ing lakon wayang Jumenengan, yaiku jumenenge Raden Jaka Parikesit ing Ngastina.  Wosing carita, Raden Parikesit  antuk wangsiting dewa , supaya bisa  lana anggone juemeneng ratu kudu 
Sawisé akhir diwåså, Radèn Parikêsit nêdyå kajumênêngaké ratu ing nêgårå Ngastinå, nggêntèni kalênggahané Sang Prabu Kalimantåyå yå Prabu Puntådéwå kang wis 36 taun ngasthå pusaraning pråjå.
Rubuhan
 Ing pêrang Baråtåyudå dinå kaping 18, sawisé ditinggal gugur pårå sénåpatiné, klêbu Prabu Salyantåkå,  Patih Haryå Sêngkuni monjuk atur ånå ngarsané Prabu Duryudånå ngaturaké sédané Prabu Salyå. Barêng prikså Prabu Salyå wis séda,  Prabu Duryudånå kêrså arêp nyalirani pribadi maju ing paprangan. Bêbarêngan karo pangucaping Duryudånå ånå udan gêtih ing pakuwon Sèwuntånå. Sadurungé maju ing  paprangan Duryudånå dhawuh marang Kartåmarmå supåyå manjing Taman Kadilênglêng sapêrlu njagå kawidagdané Banowati. Ananging mênåwå Duryudånå tumêkaning pati  ing paprangan, Déwi Banowati kudhu digåwå lungå såkå kêdhaton åjå nganthi dadi boyongané Janåkå. Kartåmarmå budhal.
Kocapå Radèn Kartåmarmå kang manjing taman Kadi Lênglêng sigrå angglandhang Déwi Banowati kang kaanggêp dadi måtå pitå
pangawakaning Pandhåwå nêdyå kasirnakaké, satêmah lumajar såkå datulåyå manjing jroning wanadri. Kartåmarmå kélangan lacak.
Sarampungé pêrang Baråtåyudå kanthi sirnane Prabu Duryudånå, byar, sumilaking mêndhung ing Têgal Kurusétrå ambabar padhang srêngéngé trontong-trontong ing brang wétan. Soroté asung pêpadhang ing saindênging jagad.
Dèwi Utari,  brayat Wiråthå lan  pårå Pandhåwå pådhå boyongan mênyang nêgårå Ngastinå. Prabu Matswåpati, Prabu Bathårå Krêsnå,  Prabu  Puntådéwå, , Radèn Wêrkudårå, Radèn Janåkå,  Nakulå- Sadéwå,  Dèwi Wårå Drupadi, Dèwi Utari nitih krétå kêncånå, kinusiran Radèn Trusthåjumênå. Bêgawan Abiyåså, Dèwi Kunthi,  Radèn Nakulå- Sadéwå, Radèn Påncåwålå. Patih Udawa, Dèwi Wårå Srikandhi, Dèwi Wårå Sêmbådrå, Dèwi Larasati,  nitih råtå Jålådårå kinusiran Radèn Sêtyaki, déné Radèn Wêrkudårå, lampah ndharat kanthi mandhi gådå Rujakpolo. Déné pårå satriyå liyané nitih kudå. Sigêg. 
Kacaritå Déwi Banowati kang uwal såkå pambujungé Kartåmarmå rumångså sayah bangêt nuli  ngaso ånå dlanggung prosêkawanan. Déwi Banowati. Busanané wis pådhå rusak rontang-ranting mêrgå kêcènthèl ribêbondhotan, sarirané kuru aking.  Nalikå lagi waé lêlênggahan dumadakan Déwi Banowati wêruh ånå arak-arakan dåwå bangêt.  Barêng mangêrti yèn iku barisané pårå Pandhåwå kang arêp boyong ånå  nêgårå Ngastinå, Déwi Banowati nuli nyêgat lakuné arak-arakan iku.
Prabu Krêsnå paring dhawuh marang Radèn Janåkå supåyå nyêtitèkaké marang wanitå kang nyêgat lakuné arak arakan. Barêng wis cêthå yèn wanitå iku Déwi Banowati, Prabu Krêsnå nuli paring dhawuh marang pårå abdi supåyå nyawisaké busånå lan dhaharan. Barêng wis ngadhi busånå lan dhahar sawêtårå, boyongan banjur nêrusaké laku.
Têkan nêgårå Ngastinå Dèwi Utari kang wis nggarbini sêpuh mbabar putrå kakung sinêksènan déning Sang Bêgawan Abiyåså.  Mulå bayi putrané Dèwi Utari iku ugå kaparingan asmå Radèn Krêsnå Dwipåyånå  iyå Radèn Jåkå Parikêsit.  Nunggak sêmi  klawan asmané Bêgawan Abiyåså nalikå jumênêng nåtå  ing Ngastinå.
	Sadurungé kondhur ing pêrtapan Saptåargå (Wukir Ratawu), Bêgawan Abiyåså paring pitungkas sajroné 7 dinå 7 bêngi, åjå ånå sing turu. Kang mangkono kinaryå nulak têkaning bêbåyå. Nanging sing jênêngé awak manungså iku kêkuwatané winatês, ora turu sajroné 3 dinå waé awak rasané wis ora karu karuan.  Gulu lan pundhak rasané kaku kaku, apamanèh kok nganthi 7 dinå 7 bêngi  gèk rasané awak  kåyå ngåpå. 
	Kocap Aswåtåmå kang ngêsong bumi kanthi gawé landhakan kanthi namakaké panah Cundhåmanik, anthuk pambiyantuné Bathari Wilutåmå, satêmah ånå jroning bumi katon padhang têtrawangan. Wanti-wani piwelingé Sang Ibu, Aswåtåmå ora dikêparêngaké nolèh mêmburi. Nanging amargå kêsurung råså kêpingin ngêrti  åpå thå kang njalari padhang iku, Aswåtåmå nolèh mêmburi, satêmah Bathari Wilutåmå kêlingsêman.
	Pêpadhang mau jêbul sumberé såkå badhongé(pawadhoné) Bathari Wilutåmå. Barêng tinutupan, sanalikå kahanan dadi pêthêng dhêdhêt lêlimêngan. Bathari Wilutåmå dukå bangêt, nganthi kawijil pangandhikané yèn gêgayuhané Aswåtåmå bakalé cabar, Ora bakal klakon matèni Pandhåwå. Nanging malah Aswåtåmå kang bakal nêmahi cilåkå. Dèwi Wilutåmå ilang kakêdhèpaké  kondhur makahyangan
	Aswatama banjur mbacutaké laku lumebu ing kêdhaton. Aswåtåmå kasil jumêdhul ing jroné baluwarti (bètèng nêgårå Ngastinå) nuli andhum gawé. Aswåtåmå bakal lumêbu jroning kadhaton, Radèn Kartåmarmå dikon ngêntèni ing sakiwå têngêné papan landhakan kono.
	Sawisé kasil mlêbu kêdhaton, Aswåtåmå banjur namakaké aji sirêp mégånåndå, wusånå pårå satriyå pådhå turu kêpati. Supåyå énggal- énggal kêtêmu papan padhunungané ponang jabang bayi kang diparingi asmå Radèn Jåkå Parikêsit iku, Aswåtåmå lan Kartåmarmå banjur pisah sowang-sowang. Kocap Aswåtåmå wêruh Dèwi Wårå Srikandhi lan Dèwi  Larasati turu kêpati ånå sacêdhak patunggoné ponang jabang bayi. Srikandhi lan Larasati ditamani Cundhåmanik sirnå margålayu tanpå sambat. Nuli Aswåtåmå kanthi mbrangkang-mbrangkang nyêdhaki patunggoné jabang bayi karo ngligå pêdhang. Nalikå bayi dicêdhaki dumadakan tangi karo nangis jêmpling- jêmpling. Aswåtåmå dadi gugup ora wêruh yèn ing sacêdhaké bayi ånå pusakané Radèn Arjunå panah Kyai Pasopati, wusånå tanpå kêjarak katêbak Aswåtåmå lan mêncêlat ngênani dhadhané Aswåtåmå. Karo godrès gêtih Aswåtåmå mlayu metu såkå   kêdhaton. Tangisé jabang bayi sing kêkêjêr gawé kagèt nuli pådhå tangi. Rèhné wêruh ånå  kumlêbaté pawongan, banjur pådhå alok ånå duratmåkå saèngga pating brêngok. Gègèr sajroning kedhaton, pating blulung nggolèki maling. Rèhné mêntas pådhå wungu saré sarwi kagèt mulå akèh sing pådhå tubruk-tubrukan, ånå sing kêpidhak lan kêtunjang. Malah Dèwi Wårå Sêmbådrå kêjêpit lawang saéngga ngêmasi pralåyå, Radèn Sêtyaki ugå mati kêbrukan lawang sing didobrak déning Werkudara. Aswåtåmå sing mlayu sêmpoyongan karo nggåwå Cundhåmanik, kêpapag Radèn Påncåwålå lan Trusthajumenå. Nalikå arêp dicêkêl déning Trusthajumenå lan Påncåwålå, Aswåtåmå namaké Cundhåmanik ing dhadhané satriyå sakloron têmahan tumêkaning pati.
	Kacaritå, Kartåmarmå kang ngêntèni ånå sakiwå tengené papan landhakan banjur mlêbu ing Taman Kadilênglêng,   dumadakan  wêruh ånå wong wadhon nggarbini sêpuh saré kepati saéngga wêntisé kathon ngéglå. Kartåmarmå ora pangling, yèn wong wadon iku Dèwi Banowati buroné. Wêruh kahanan mêngkono tuwuh brantané, saénggå Dèwi Banowati kalarak mêthu såkå kêdhaton. Ana ing papan sing rungkut, Dèwi  Banowati rinudå pêksa. Sawisé nyuntak lårå brantané, nuli Dèwi Banowati dèn tamani gêgaman sirnå margålayu. Sadhurungé sédå, Dèwi Banowati kasil males namani patrêm ing jajané Kartåmarmå saéngga gladrahan kwandhané. Kartåmarmå dupi mirêng ånå swarané wong alok maling banjur mlayu mêtu ngliwati papan landhakan utåwå urung-urung. Radèn Wêrkudårå kang mlayu nggolêki maling ngidhak Kartåmarmå sing ånå  sajroné urung urung saénggå sirnå margålayu. Yitmané salin dadi brêngkutis kang sabané ånå papan sing jêmbêr.
	Barêng prikså yèn ånå kunarpané Dèwi Banowati nuli karukti kanthi satataning panêmbah. Såkå padharané sing kêtaman gêgamané  Kartåmarmå iku lair ponang jabang bayi wadhon, lan déning pårå pinisêpuh kaparingan têtêngêr Dèwi Lêsmånådari sartå kapacangaké klawan Jåkå Parikêsit.
	Playuné Aswåtåmå têkan ing Pêrtapan Grojogansèwu, papané Rêsi Jålådårå kang nêdhêng mbangunaké tåpå satêmah ora mangêrtèni tumapaking pêrang Baråtåyudå. Prikså ånå pawongan têkå kanthi godrès getih, Rêsi  Jålådårå sing ora patiyå pêrmånå iku ndangu bab tumindaking pêrang Baråtåyudå, nanging durung nganthi rampung anggoné  matur, Aswåtåmå kang wis tatu abot ditampêg tutuké déning, Radèn Sêtyåkå (putrané Prabu Krêsnå) karêpé murih åjå matur bab pêrang Baråtåyudå. Aswåtåmå tumêkaning pati. 
	Dupi prikså Aswåtåmå mati, Sang Rêsi Jålådårå dukå yayah sinipi, Sêtyåkå kang dianggêp lancang disawat Nênggålå kênå dhadhané têmahan sirnå margålayu.
Jumeneng nata ing Ngastina
	Sinegeg kang winursita kang minangka sinambeting dnarita kacondra adeging Negari Ngastina. Radèn Jåkå Parikêsit kang wis akhir diwasa nêdyå kajumênêngaké ratu ing nêgårå Ngastinå, nggêntèni kalênggahané Sang Prabu Kalimantåyå yå Prabu Puntådéwå kang wis 36 taun ngasthå pusaraning pråjå.
	 Nalika Raden Jåkå Parikêsit sare, ing wanci gagat rahina  nåmpå wangsiting déwå, supåyå biså lånå anggoné jumênêng nåtå ing Ngastinå, sêpisan kudu kadunungan duwung Luk Sångå Dhapur Kålåmisani, loro, miturut wangsiting jawata, kang wenang nglenggahake dhampar kencana negara Ngastina tilarane swargi Begawan Palasara yaiku pêpundhèn sêpuh Sang Wasi Jålådårå kang wêktu iku isih lênggah ing Pêrtapan Grojogansèwu,mula Dewi Utari banjur utusan Raden Janurwenda lan Jayasanga  supaya mboyong Sang Wasi Jaladara. Dene kaping  têlu, diêmongi déwå ngéjåwantah Kyai Lurah Sêmar Bådrånåyå saanaké.  Bab iku banjur diaturaké  marang ingkang ibu Dèwi Utari.  Sang Dèwi banjur utusan marang Radèn Janurwéndå lan Jåyå Sångå supåyå sowan Wasi Jålådårå, kaaturan jumênêgaké Prabu Anom Jåkå Parikêsit  lênggah dhampar ing Ngastinå.
	Durung nganthi Radèn Janurwéndå lan Jåyå Sångå budhal, dumadakan kêsaru pisowané sajugané naléndrå gagah pidêkså såkå Nêgårå Tajuk Tatahan jêjuluk Prabu Bråjåsurådêntå.  Sang Prabu  diutus déning ratu gung binatårå ing Purubåyå, kang jêjuluk Prabu Wêsiaji, tinanggênah ndhikakaké ngawu-awu kadhang marang Prabu Anom Jåkå Parikêsit  lan sêntånå Nêgårå Ngastinå . Wusana banjur ditåmpå kanthi lêgå lêgawané pênggalih. Prabu Bråjåsurådêntå matur manèh kêjåbå ngawu awu kadhang ugå sang Prabu Wêsiaji arêp nyuwun warisan Nêgårå Ngastinå sigar sêmångkå. Dupi mirêng aturé Prabu Bråjåsurådêntå, pårå kadang sêntånå dukå yayah sinipi marang kêkarêpané Prabu Wêsiaji. Radèn Janurwéndå banjur maringi wangsulan mênåwå Prabu Wêsiaji arêp nyuwun warisané Nêgårå Ngastinå ora dililani déning kabèh sêntånå satriyå Ngastinå. Amargå Nêgårå Ngastinå kuwi ora mligi kagungané panjênêngan dalêm nåtå, nanging kagungané kabèh kawulå saindêngé Nêgårå Ngastinå munggahé pårå sêntånå lan nayåkå. Nuli Prabu Bråjåsurådêntå kadhawuhan nunggu ånå madyaning alun-alun, mêngko bakal nåmpå katrangan biså lan orané Nêgårå Ngastinå diparingaké marang Wêsiaji.
	Sapungkuré Prabu Bråjåsurådêntå, Prabu Anom Jåkå Parikêsit, Kanthi dibantu Jåyå Sångå, Jåyå Sumpênå, Suryåkåcå, Sasikirånå, Jåyåsênå, Êmban Subålå lsp. Sawisé biså ngundhuraké Prabu Bråjåsurådêntå sawadyåbålåné, gêgancangan Radèn Janurwéndå lan Jåyå Sångå budhal  mênyang Pêrtapan Grojogansèwu sowan ånå ngarsané Sang Wasi Jålådårå. Sigêg.
	Kacaritå nênggih adêging Nêgårå Purubåyå iyå Pringgodani duking uni, Prabu Wêsiaji nêdhêng lênggah sinêwåkå ing dhampar dèn sébå rayi dhalêm kinasih kang jêjêré wanodyå kêkasih Dèwi Sri Tanjung, kasambêt patih Kumbånå Rånggå lan wadyåbålå sêgêlar sêpapan pindhå andhoyong ndhoyongaké pacak suji Nêgari Purubåyå ora kèri ugå nåmpå pisowané Togog Catugårå. Wosing wigati pêpanggihan iku Prabu Wêsiaji anggoné kagungan niyat nêdyå ngêmpèk kadhang marang Prabu Anom Jåkå Parikêsit  lan sêntånå Nêgårå Ngastinå liyané ugå arêp nyuwun warisan Nêgårå Ngastinå sigar sêmångkå. Awit manut pètungané Prabu Wêsiaji luwih trêp mênåwå dhèwèké kang  jumênêng ratu ånå Ngastinå, amargå dhèwèké rumångså pådhå pådhå turun Pandhåwå, Parikesit turun såkå Abimanyu, déné Wêsiaji yogané Radèn Gathutkåcå kang wis gêdhé lêlabuhané sajroning pêrang Baråtåyudå, malah manut sarasilah kêpêrnah luwih tuwå Wêsiaji  tinimbang Parikêsit. Ki Lurah Togog matur mênåwå sapungkuré Pandhåwå iku ora ånå manèh ratu kêjåbå mung sajugå Prabu Parikêsit yå Sang Prabu Paripurnå. Lagi waé têkan sêmono aturé Ki Lurah Togog, dumadakan kasaru pisowané Prabu Bråjåsurådêntå. Kadhangu kadiparan anggoné kadhawuhan sowan ing Ngastinå. Prabui Bråjåsurådêntå ngaturaké cabaring laku, sang Prabu bangêt anggoné dukå dupi miring aturé kang dinutå. Dèwi Sritanjung banjur monjuk atur mênåwå Nêgårå Ngastinå kudhu ginêbug srånå pêrang, sang Prabu nyalirani pribadi, déné Sri Tanjung saguh bakal mbiyantu madêg suraning driyå maju ing paprangan. Dèwi  Sri Tanjung darbé pusåkå Cupu kang isi banyu panguripan, dadi mênåwå cilik kêsupiting kéwuh gêdhéné tumêkaning pati cupu kasêbut biså kanggo maluyakaké. Prabu Wêsiaji andhawuhaké marang pårå sêntånå myang nayåkå  lan wadyåbålå kêrik lampit brungkat kimpul nglurug pêrang mênyang Nêgårå Ngastinå.
Ing  Pêrtapan Grojogansèwu kang kêparêng anglênggahi gumêlaring pacrabakan, Sang Wasi Jålådårå. Tanpantårå dangu nåmpå pisowané Radèn Janurwéndå lan Jåyå Sångå. Janurwéndå matur mênåwå pisowané  kautus tirtå Prabu Anom Jåkå Parikêsit ndhikakaké mboyong Sang Wasi, sapêrlu rawuh ing Nêgårå Ngastinå paring pangèstu anggoné kêpyakan sang Prabu Anom jumênêng nåtå gung binatårå ing Nêgårå Ngastinå pinångkå songsong agunging pårå  satriyå têdhak turuné Pandhåwå lan Kuråwå kang wis manunggal. Wasi Jålådårå midhangêt aturé Janurwéndå bangêt anggoné gumbirå ing pênggalih marwåt sutå, mulå nora kapênggalih nulyå saguh kaboyong mênyang Nêgårå Ngastinå, wusånå  banjur budhal. 
Gancanging caritå lakuné Dyan Janurwéndå lan Jåyå Sångå  wis têkan laladan Nêgårå Ngastinå, kacihnå wis dadi  pêrang gêgêmpuran antarané pårå  satriyå Ngastinå lan Pringgodani. Dhasar watak prajurit nadyan wis yuswå sêpuh, Wasi Jålådårå  kêpingin énggal nundhung mungsuh, wusånå amusthi Sênjåtå Nênggålå maju ing payudan. Wêsiaji kêtaman Nênggålå  gladrahan kwandhané tan kênå kinukup, Dèwi Sri Tanjung sigrå anyakêti kunarpané Prabu Wêsiaji  dèn usadani srånå banyu panguripan såkå cupu, têmahan biså waluyajati kåyå wingi uni. Dèwi Sritanjung caos pamrayogå mênåwå Nênggålå kudhu karêbut såkå  tangané Wasi Jålådårå. Sakêdèping nêtrå Dèwi Sritanjung salin wujud mémbå warni dadi Radèn Janurwéndå nglêmbut Nênggålå. Yuswå sing wis pikun kang sinandang Sang Wasi Jålådårå nggampangké lakuné Sri Tanjung anggoné ngrêbut Sênjåtå Nênggålå. Wasi Jålådårå barêng ngêrti yèn kang mémbå warni trubusing mungsuh bangêt anggoné gêthun gêdhuwung, gêtêr salirané dupi Sênjåtå Nênggålå ånå rêgêmané Sri Tanjung, Prayitnå Dyan Janurwéndå kanthi ngrêrêpå Sang Rêsi Jålådårå kaboyong mlêu ing kêdhaton Ngastinå.
Kang kinaryå sambunging kåndhå anênggih kang ånå ing pêdhukuhan Karangkadêmpêl iyå sinêbat Karangtumaritis yå pêdhukuhan Klampisirêng. Sinêbat Karangkadêmpêl awit nyukupi kabutuhané kawulå sakukuban, sinêbat Karangtumaritis amargå akèh thuk sumbêr ilining banyu, anjog bêlik, pancuran, tlågå, sêndhang miwah bèji, satêmah cukup kinaryå sumbêr panguripané kawulå nadyan katêrak kêtigå dåwå ora naté bakal kasatan. Pêdhukuhan Klampisirêng ing têlênging pêdhukuhan ånå sajugané wit klampis kang godhongé irêng angrêmbuyung ngayomi sangyå pårå kawulå Ora sêpirå gêdhéné pêdhukuhan, nanging amargå biså anggoné mranåtå satêmah kathon asri lamun kadulu. Ingkang kêparêng  dêdukuh ing papan kono ora liya Kyai Sêmar Bådrånåyå, Bojågati, Ki Nåyåntåkå, Saronsari, Dhudhå Manangmunung, Juru Dyah Puntå Prasåntå iyå Janggan Asmåråsantå iyå Bathårå Ismåyå. Nalikå sêmånå kasébå ingkang putrå tetiga Nålå Garèng, Pétruk lan Bagong. Durung nganthi angunandhikå dumadakan karawuhan satriyå bagus luruh pasêmoné, barêng pitêpungan matur yèn dhèwèké iku kêkasih Bambang Swidåpakså iyå Sidåpakså såkå Kahyangan Sumur Upas. Swidåpakså  mitêrangaké mênåwå dhèwèké  iku isih klêbu yogané Radèn Sadéwå  patut klawan Dèwi Srênggini putrå  Badawangananålå. Ing samêngko nêdyå ngawu awu kadhang ånå Nêgårå Ngastinå. Kyai Sêmar kang mbiyen dadi pêndhèrèké Pandhåwå têrtamtu biså paring dhalan anggoné bakal sowan mênyang Nêgårå Ngastinå. Kyai Sêmar sak anaké saguh anglarapaké Bambang Swidåpakså  angawu awu kadhang marang Prabu Anom Jåkå Parikêsit, wusånå banjur budhalan.
Kocap kang nuju lênggah ing kêdhaton Ngastinå Prabu Anom Jåkå Parikêsit  nåmpå pisowané Radèn Janurwéndå lan Jåyå Sångå kang wis kasil mboyong Wasi Jålådårå. Sang Prabu bangêt anggoné gumbirå ing pênggalih awit pinisêpuh kang dèn anthu anthu wis biså manunggal rawuh ånå Nêgårå Ngastinå, Namung Wasi Jålådårå durung biså minangkani pamundhuté ingkang wayah, jalaran pusåkå piyandêlé ajurit  nênggih Sênjåtå Nênggålå ilang kadhustå prajurité mungsuh yaiku Dèwi Sri Ttanjung lan durung lêga mênåwå Wêsiaji sing bakal njongkèng kawibawan Nêgårå Ngastinå sirnå såkå jagad råyå. Tanpantårå dangu katungkå pisowané Swidåpakså iyå Sidåpakså kang didhèrèkaké prêpat Pånåkawan. Swidåpakså ngaturaké mungguh  panujuning karså arêp angawu-awu kadhang ngarsané Prabu Anom Parikêsit lan kabèh pårå sêntånå trah Pandhåwå - Ngastinå kang wis manunggal. Kyai Sêmar ugå nguwataké lan anjlèntrèhaké Bambang Swidåpakså marang Sang Prabu dalasan pårå sêntånå Nêgårå Ngastinå, Kêjaba kuwi Kyai Sêmar ugå ngaturaké Dhuwung Dhapur Kålåmisani kang dèn upåyå sang prabu minångkå sarånå jumênêng nåtå agung. Pårå sêntånå pådhå sarujuk nåmpå Swidåpakså sêmono ugå Prabu Anom Jåkå Parikêsit wathon Bambang Swidåpakså biså ngrêbut Sênjåtå Nênggålå såkå  tangané mungsuh. Swidåpakså nyaguhi nuli didhèrèaké Pånåkawan budhalan ngupadi  Sênjåtå Nênggålå.
Kacaritå Bambang Swidåpakså manut iguh pratikêlé Kyai Sêmar supåyå malês marang Dèwi Sri Tanjung sarånå nglêmbut Nênggålå kanthi  mémbå warni warnå Prabu Wêsiaji. Ilang sipaté Swidåpakså salin wêwujudané dadi Wêsiaji pindhå suryå kêmbar banjur nungkå lakuné Sri Tanjung. Sang Dèwi kang durung têkan Nêgårå Purubåyå mandhêg sawêtårå ånå satêngahé dhalan mêrgå kråså sayah lumayu såkå pråjå Ngastinå. Ingkang abdi Togog mawantu wantu caos atur marang Sri Tanjung supåyå ngati ati åjå nganthi kêsuwèn anggoné lèrèn ånå dhalan. Durung nganthi mênyat såkå palênggahan katungkå praptané Prabu Wêsiaji pindhå warni (tiron). Gancanging caritå Nênggålå banjur dicaosaké marang Prabu Wêsiaji tiron, wusånå banjur badhar ånå sangarêpé Sang Dèwi. Rumångså kawiyak wêwadiné Sri Tanjung banjur andhon kasêktèn pêrang tandhing klawan Swidåpakså. Ramé anggoné pådhå béndhåwålå pati, nanging suwé-suwé Sang Dèwi biså kacandhak rikmané banjur kaukêl déning Swidåpakså, têmah ênthèk dåyå kêkuatané arêp disirnakaké. Hyang Narådå tumurun misah kang pådhå Båndåyudå, banjur didunung-dunungaké mênåwå kêkaroné isih kadhang nak ndulur, Sri Tanjung putrané Radèn  Nakulå déné Swidåpakså putrané Radèn Sadéwå.  Dewi Sri Tanjung melu Prabu Wesi Aji kuwi merga diapusi dening Prabu Wesi Aji.  Sawisé pådhå padhangé banjur gapyuk rêrangkulan, Hyang Narådå nuli makayangan, Senjata Nênggålå dikondhurké marang Wasi Jålådårå, déné Dèwi Sri Tanjung diapurå kabèh kaluputané lan kêkaroné ditåmpå anggoné suwitå ing Nêgårå Ngastinå. Sabanjure Senjata nenggala dikondhurake marang Sang Wasi Jaladara. Sang  Resi Jaladara nedha nrima marang Raden Sidapeksa  Sabanjuré Swidåpakså kapacangaké klawan Dèwi Sri Tanjung.
Kocapå Prabu Wêsiaji kang nåmpå pêlapurané Togog mênåmå Sri Tanjung malih tinggal ngiloni Ngastinå amargå pinanggih klawan Swidapåkså sêdhulur nak-ndhulur malah kabaré kêkaroné kapacangaké. Prabu Wêsiaji dukå yayah sipipi jumangkah nylirani pribadi ngrabåså ing Nêgårå Ngastinå. Wasi Jålådårå mangêrti mênåwå Wêsiaji maju ing palagan, kabèh pårå sêntånå Nêgårå Ngastinå ora dikêparêngké mapagaké yudané amargå arêp kajangkah dhéwé déning Sang Wasi Jålådårå. Åjå dumèh wis kampong pérot jambul wanên ananging barêng krodhå ing paprangan sanyåtå isih nggêgirisi. Bawané wis kaladhuk yuswå suwé- suwé anggané biså katingkês déning Prabu Wêsiaji, nalikå arêp disirnakaké kåyå ånå dåyå kêkuatané Wasi Jålådårå musus ponang èpèk èpèk Sênjåtå Nênggålå mijil såkå astå kajojohaké dhadhané Prabu Wêsiaji gladrahan ing bantålå sirnå margå layu. 
Sawisé kahanan Nêgårå Ngastinå bali têntrêm, tumuli upåcårå kêpyakan banjur kalêksananaké. Prabu Anom Parikêsit enggal dijumênêngake ratu gung binatårå lan dilenggahake ing dhampar pusaka Ngastina tilarane Begawan Palasara dening Sang Wasi Jaladara. Jejuluk (abhisékå)  Prabu Parikêsit iyå Prabu Paripurnå iyå   Sang Prabu Krêsnå Dwipåyånå. Wasi Jålådårå minångkå parampårå, Radèn Janurwéndå kasêngkakaké ngaluhur minångkå patih njêro kanthi sêsêbutan Patih Dwårå, déné Swidåpakså minångkå patih njåbå, sénåpati agung nênggih Jåyå Sångå, Jåyå Sumpênå, Suryåkåcå, Sasikirånå, Jåyåsênå, Êmban Subålå lsp.
Sédané Prabu Parikêsit 
. Kacaritå Prabu Parikêsit anggoné jumênêng nåtå ing Ngastinå wis ngancik 60 taun. Anggoné ngastå pusaraning pråjå lêlandhesan watak  adil påråmåråtå. Ora mokal mênåwå Nêgårå Ngastinå dadi tåtå titi têntrêm adoh såkå durjånå jati. Garwané Sang Prabu Parikêsit ånå 5, yaiku : 1. Dèwi  Tapèn (Satapi) pêputrå Radèn Yudåyånå lan . Dèwi  Prawasti; 2. . Dèwi  Dhangan pêputrå Raden Ramaprawa lan Radèn Wara Basana. 3, . Dèwi  Puyangan (Radèn Prawasata lan Ramayana); 4. . Dèwi  Gêntang ugi sinebut Dewi Niyata, putrane Prabu Sayakesthi ing negara Mukabumi, lan banjur  pêputrå Dèwi   Tamioyi; lan 5. Dèwi  Impun, pêputrå siji Dèwi Niyodi..

Prabu Parikêsit rêmên bangêt grogol utåwå bêdhah pikat ing wånå. Mulå sabên antårå mångså mêsti tindhak mênyang wånå gung sapêrlu ngénggar énggar pênggalih lan mburu sato wånå. Nalikå sêmånå pinuju mburu kidang, Prabu Parikêsit ngraosaké badhané lungkrak lan salit bangêt gurungé.  Kidang sing diburu ilang sajroning grumbul. Embuh mênyang ngêndhi parané.  Prabu Parikêsit banjur ngupadi sumbêr kanggo nêlêsi gurungé. Sênajan wis midêr midêr ing têlênging wånå sawêtårå suwé, nanging ora manggihaké sumbêr. Nalikå tindhak têkå sawijining padépokan, Sang Prabu prikså ånå sawijining Rêsi kang ndilati umpluk susu ing lambéné pêdhèt (anak sapi).  Rêsi iku pêparapé Resi Saniti. Prabu Parikêsit mrêpêgi lan mundhut prikså åpå sang Rêsi  prikså playuné kidang buroné. Sang Rêsi Samiti ora caos wangsulan amargå lagi tåpå mbisu.
Prabu Parikêsit dukå bangêt, Sang Rêsi dianggêp wis wani nyêpèlèké ratu. Ndilalahé ånå sacêdhaké Sang Rêsi ånå bathang ulå irêng. Bathang ulå iku dicutik nganggo gên ulå dhéwå lan dikalungké ånå guluné sang Rêsi Samiti. Sang Rêsi dikalungi bathang ulå mung mênêng waé, ora angråså sêrik ing atiné.  Prabu Parikêsit banjur kondur ing kêdhaton Ngastinå.
Rêsi Samiti kagungan putrå kakung siji jênêngé Srênggi. Amargå ibuné Srênggi wujud lêmbu, mulå Srênggi darbé sungu.  Srênggi sênêngé tåpå, mulå darbé kadikdayan kang linuwih.  Biså mabur lan asring munggah ing kahyangan sowan Bathårå Guru. Mung emane, watakje Srênggi iku brangasan (gampang muring) . Bêgawan Krêpå, mitrané Rêsi Samiti asring paring pitutur murih Srênggi åjå sêthithik sêthithik nêsu.  Kudu sinau watak sabar, awit watak sabar iku kuncining swargå. “Tirunên kêsabarané bapakmu, nadyan dikalungi bathangé ulå déning Prabu Parikêsit, dhèwèké ora nêsu. Pasuryané ajêg ngatonaké èsêmé. Kuwi kênå kanggo kåcå bênggålå marang kowé,”
Mirêng pangandhikané Bêgawan Krêpå, Srênggi nêsu bangêt.  Dhèwèké ora trimå wong tuwané diinå kåyå mangkono. “Pitung bêngi manèh Prabu Parikêsit bakal mati dicokot ulå gêdhé sing jênêngé Någå Taksåkå,”ucapé Srênggi.
Sênadyan wis mapan ana panggungan lan dijaga rapedt dening para prajurit lan padhita sing wasis ing babagan wisa ula, parandene Prabu Parikêsit isih biså kecolongan. Någå Taksåkå kongkonané Srênggi ora kurang akal.  Dhèwèké ngundhang sedhuluré supåyå mémbå brahmånå  lan misungsungaké woh jambu dipånirmålå marang sang prabu.  Déné Någå Taksåkå bakal ndhêlik   ing njêro woh jambu iku.  Prabu Parikêsit rênå pênggalihé nåmpå pisungsung jambu såkå brahmånå iku. Nalikå jambu binêlah nêdyå kadhahar, dumadakan såkå  njêro woh jambu mijil ulå kisi irêng (ulå cilik) matané abang branang.  Sang Prabu kagèt. Dumadakan ulå cilik iku bali ing wujudé sêkawit, dadi Någå Taksåkå. Tanpå tariwårå banjur nyokot janggané Prabu Parikêsit. Sang Prabu sirnå margålayu. Janggané tatu siyung loro, lan kunarpané malih dadi biru èrêm.
	 

{{Tokoh Mahabharata}}

[[Kategori:Paraga wayang]]


{{stub}}</text>
      <sha1>jvqcnfjech9l852620gdj0m4hrz6ub2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antaséna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4053</id>
    <revision>
      <id>1750205</id>
      <parentid>1633283</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33738-16</username>
        <id>73118</id>
      </contributor>
      <origin>1750205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17804" sha1="nqktylslc6o6rehxj0sq0i8sak4hxdc" xml:space="preserve">[[Gambar:Antasena-ang.gif|thumb]]
Radèn Antåsénå iku putrå wuragilé Radèn Wêrkudårå lan Dèwi Urangayu, atmajané Sang Hyang Barunå ing kahyangan Råsåtålå kang dumunung ånå Dhasaring Samodrå. Kandhangé tua nunggal råmå séjé ibu ånå loro, yaiku Radèn Antarêjå, lan Radèn Gathutkåcå. Kasatriyané ing Randhukumbålå utåwå Sélåmirah. Radèn Antåsénå kondhang kadidéné satriyå sing gêmblung utåwå koclok, kaladuk sêmbrånå nanging ''“waskitå ing paningal lan mangêrti sadhurungé winarah”'' Antåsénå  wataké jujur, prasåjå  lan dêmên têtulung marang såpå waé sing mbutuhaké pitulungané. Antåsénå lan Wisanggêni  iku satriyå kang dadi kêlangênané Dang Hyang Wênang. Mulå marang såpå waé  ora tau gêlêm migunakaké  båså kråmå, klêbu marang  pårå déwå pisan. Antåsénå yèn ngêndhikå cêpla-cêplos åpå anané, ora tau digawé gawé (munafik/lamis) lan ora tau gêlêm dhorå (ngapusi). 

           Ora bédhå karo kadhangé tuwå sakloron, Antåsénå  klêbu satriyå  digdåyå. Awaké ora têdhas ditamani saliring gêgaman landhêp, mulå yèn Påncåkara ora tau éndhå. Kadigdayané dumunung ånå ing sunguté cacah loro, kiwa lan têngên. Sungut sing têngên kênå kanggo matèni mungsuh, déné sing kiwå kênå kanggo ngobati wong lårå utåwå nguripaké wong mati sing durung têkan mangsané.

Garwané Radèn Antåsénå asmané Dèwi Jênåkåwati (putrané Arjunå). Nalika arêp dhaup, satêmêné Antåsénå iku durung sênêng mêngku wanitå. Kamångkå nalikå sêmånå sing nglamar Dèwi Jênåkåwati  iku akèh  Klêbu Radèn Sombå  Wisnubråtå såkå Dwåråwati lan Radèn Sarojåkusumå (Lêsmånå Måndråkumårå) såkå Ngastinå. Mulå banjur dianakaké sayêmbårå kang isiné : såpå waé kang biså ngaturaké singsim ''Akik Mustikaning Tirtå yå'' iku sing akal disuwitani Dèwi Jênåkåwatii.

Sing biså mênang sayêmbårå mau mêsthi waé Antåsénå amargå pusåkå singsim sing disayêmbarakaké iku kagungané Hyang Barunå, éyangé. Ning nalikå arêp ditêmokaké, Antåsénå iku ora gêlêm salin busånå pinangantèn  “''Yen'' gêlêm ''yå sarungan ngéné iki waé. Aku êmoh nèk ndadhak nganggo dandhan mantèn barang,”.'' Bab iki kang ndadhekaké dukané calon morotuwané, yaiku Radèn Arjunå.

Mulå Antåsénå banjur diajar nganggo cêmêthi Kyai Pamuk. Niyaté mau sabeneré ora kanggo milårå, nanging kanthi ngèsthi dåyå mukjijat lan kêkuwataning gaib, pingin ndandani calon mantèn lanang iku, supåyå katon luwih sigit citrané. Antåsénå anggoné bêbrayan karo Jênåkåwati pinaringan putrå siji  kaparingan têtêngêr Radèn Jåyåsénå yå Jayèngsénå, kang dadi sénåpati Ngastinå sawisé pêrang ''Baråtåyudå''.

''Dadi jagoné déwå''

Nalikå Antåsénå lair, kahyangan kunggahan  parangmukå sratu butå Prabu Kålålodrå  såkå nêgårå. Sang Prabu Kålålodrå gawé rusak kahyangan mêrga panglamaé ditampik. Sang Prabu Kålålodrå  nyuwun dhaup karo Dèwi Kamaratih, ingkang mangka Dèwi Ratih wis kawêngku garwa dening Bathårå Kamajaya. Mula panuwune ora dipinangkani. Rêhné Prabu Kålålodrå digdaya bangêt, Bathårå Guru  sigrå utusan Bathårå Narådå golèk jago ing marcåpådå. Jumujug ing kahyangan Dhasaring Samodrå iya sinêbut Kahyangan Råsåtålå. Ing kono putrané Sang Hyang Barunå kang kêkasih Dèwi Urangayu babaran mijil kakung. Putrané Sang Dèwi kadhawuhan mboyong ing Kahyangan, bakal kanggo jago nyirnakaké Prabu Kålålodrå sawadyabalané.

Dèwi Urangayu masrahaké putrané saugêr déwå tanggung jawab marang kêslametané.  Bayi abang iku banjur digawa mênyang kahyangan diadu karo Prabu Kålålodrå. Bayi dicokot guluné, sanalika tatas. Bayi putrané Radèn Wêrkudårå lan Dèwi Urangayu iku tumêkaning pati. Sigrå sinaut Bathårå Narådå, diaturaké marang Bathårå Guru.

Déning Bathårå Guru bayi mau dicêmplungaké ing kawah Candradimuka sarwi tinètèsan ''tirtå Amrêtå'' utåwå banyu panguripan. Mijil såkå sajroning kawah wis wujud jåkå tumarunå.

Bathårå Guru paring pusåkå asmå Radèn Antåsénå iya Anantåsénå, kang têgêsé prajurit nggegirisi. Sabanjur Antåsénå  kadhawuhan  nyirnakake Prabu Kålålodrå sawadyabalané.

Jroning pêrang tandhing mungsuh Prabu Kålålodrå, Antåsénå kasil nyaut siyunge Prabu Kålålodrå, dadi jalaran patiné Ratu Butå iku. Patih Wisåmukå, patihé Prabu Kålålodrå, uga mati såkå tangané Antåsénå. Sukmané Prabu Kålålodrå  lan Patih Wisåmukå manjing ing sunguté Radèn Antåsénå, satêmah  sunguté Antåsénå digdaya bangêt.

Sapatiné Ratu lan Patihé, wadyåbålå  Guwacindraka pådhå tinggal glanggang colong playu golèk urip. Kahyangan bali têntrêm manèh. Déning éyangé Sang Hyang Barunå,  Antåsénå sing durung sepiroa yuswané banjur kaboyong bali mênyang Kahyangan Dhasaring Samodrå sapêrlu winêlêg kadigdayan kanuragan. Timbulé Antåsénå mênåwå wis ånå lakon ''Åntåsénå Takon Båpå''  utåwå ''Rabiné Radèn Påncåwålå'' kang wosing critå mangkéné :

Nalikå Radèn Påncåwålå  wus akhir diwåså dipacangake klawan Dèwi Prêgiwati, atmajané Radèn Arjunå. Nanging banjur dijugarake déning Radèn Arjunå, ramané dhéwé,  mêrgå énthuk pambujuké Pandhitå Durnå yèn Dèwi Prêgiwati kasuwun bakal didhaupaké marang Radèn Sarojåkusumå iyå Lêsmånå Måndråkumårå, putrané Prabu Duryudånå ing Ngastinå. Radèn Arjunå kang dadi muride Pandhitå Durnå ora wani ndhuwa kersane gurune kuwi. Radèn Arjunå nuli utusan marang putrane, Irawan, supaya ngaturake nawala marang ingkang raka, Prabu Puntadewa, kang isine nawala mbatalake lamarane Raden Radèn Påncåwålå amarga Dèwi Prêgiwati bakal didhaupake karo Radèn Sarojåkusumå (Lêsmånå Måndråkumårå).

           Sawisé nawålå di aturaké  lan diwaos déning Prabu Puntådéwå, jroning  bathin Sang Nåtå Ngamartå rumaos wirang (isin) lan nêlångså bangêt. Amargå ora kuwat nyangga aboting lelakone, satêmah anggané ndrodhog, wajané kêrot, nétrané malih abang angatirah pratåndå yèn ngampêt dukané. Astané sakrakatan, grayah-grayah tanpå kanyånå-nyånå nggêpok ponang sangsangan Robyong tilarané Prabu Yudhistirå, ratu Mrêntani duking uni, sanalikå  ilang sipating Prabu Puntådéwå dadi  Brahålå Déwå Mambang. Sigrå jumangkah tumuju ing Kasatriyan Madukårå nêdyå ngupadi Radèn Arjunå njaluk supåyå dhèwèké njaluk supåyå diuntapké nyawané amargå wis jêlèh urip ånå marcåpådå. Urip ing marcåpådå iku sêjatiné mung dadi baturé karêp. Yèn  Radèn Arjunå ora gêlêm matèni,  malah Arjunå kang bakal dipatèni.

           Kacaritå Radèn Påncåwålå kang wurung dhaup karo Dèwi Prêgiwati  katon rumångså kêråtå-råntå pênggalihé. Pétruk rumångså wêlas marang bêndharané, gyå caos pamrayogå murih  Radèn Påncåwålå gêlêm lumêbu ing Taman Kêputrèn Madugåndå (taman Kasatriyan Madukårå), nyidrårêsmi marang Dèwi Prêgiwati. Déné yèn ånå dukané pårå pêpundhèn Pétruk saguh namèngi. 

Nalikå Radèn Påncåwålå  manjing sajroning taman nyidrårêsmi Sang Dyah Ayu Prêgiwati kêdênangan déning abdi êmban kang banjur monjuk atur marang Radèn Arjunå yèn ing taman Kêputrèn Madugåndå kêlêbon duratmåkå kang nyidrårêsmi Dèwi Prêgiwati. Radèn Arjunå kang lagi nåmpå rawuhé Pandhitå Durnå kang nglarapaké pinanganten kakung dukå yayahsinipi. Banjur paring dhawuh marang pårå putrå Pandhåwå ing antarané Radèn Gathutkåcå, Radèn Abimanyu, Radèn Sêtyaki, Radèn Wêrkudårå lan Radèn Åntårêjå, kang lagi ngayahi tarup  supåyå ngrangkèt maling agunå.

Nalikå Pétruk siyågå ånå sajabaning taman dumadakan såkå njêron bum njêdhul satriyå nom-noman. Barêng ditakoni ngaku yèn jênêngé Åntåsénå såkå Kahyangan Dhasar Samodrå. Têkané ånå papan kono niyaté ngupadi  sudarmané kang kêkasih Radèn Wêrkudårå iyå Radèn Bråtåsénå. Tukul nalaré Pétruk  nêdyå migunakaké kasêkténé Åntåsénå  kanggo tamèng anggoné arêp ngadhêpi pårå putrå Pandhåwå lan pårå Kuråwå. Pétruk banjur ngaku jênêngé Wêrkudårå. Ning Åntåsénå ora njur pêrcåyå ngono waé :''”Lha jaréné ibu Urangayu, yèn båpå Wêrkudårå kuwi wujudé satriyå  gagah gêdhé dhuwur, godhèg wok simbar dhådhå, pakulitané kuning, bléngah bléngah, njênggurêng ning ora mêdhèni?,”'' pitakoné Åntåsénå 

''”Lha karang  saiki bapak kuwi  wis mundhak tuwå, dadi yå wis ora gagah kåyå dhèk jaman isih ênom biyèn,”'' wangsulané Pétruk.

''”Jaréné ibu, båpå Wêrkudårå kuwi ngagêm kampuh polèng bang bintulaji lan rikmané digêlung sinêbut gêlung minangkårå cinandhi rênggå. Wujudé cêndhèk ngarêp, dhuwur mburi ?,”'' 

''”Karang wingi kuwi kudanan mulå njur kampuhé ndhak pépé têrus ganti sarung iki. Lha nèk rambut karang wingi lagi mêntas tak cukur dadi mung kari kucir nluncrit ngéné iki”'' kandhané  Pétruk.

''”Yèn miturut ngandhikané kaki Barunå,  båpå Wêrkudårå  iku titikané kagungan kuku Påncånåkå ?,”'' pitakoné Åntåsénå.

”''Karang wingi tak ênggo nyuwili klêmbak … sêmpal … takkêthok. Nèk wrangkané isih tak ênggahké, nèk taknggo sowanan yå mung wrångkå kuwi tak tlusupké njêmpol ngono nggo wangun-wangun”''. Åntåsénå takon manèh: ''“Ha wêtêngmu kok gêdhi?''

Wangsulané Pétruk sakênèngé ''“Wah wis jan sing-sing waé sing ditakokké. … lha tas mangan roti sak plastik kaé mau dadi rådhå warêg mulå wêtêngé rådhå mlêntus.”'' 

''”Wah nèk ngono kowé kuwi Bapakku tênan...... aku iki anakmu båpå Wêrkudårå . Pangabêktiku katur yå Båpå,”.''aturé Åntåsénå  karo nyikêp Pétruk.

''”Yå ning ngéné yå lé. Bapakmu saiki lagi susah pikiré mêrgå diarah patiné karo pårå putrå Pandhåwå lan pårå Kuråwå. Aku njaluk tulung mêngko nèk ånå satriyå ngaku putrå Pandhåwå åjå thok wanèni ning gawénên wirang waé. Nèk kêtêmu wong gagah gêdhé dhuwur åjå takoni ning têrus cêmplungnå blumbang. Déné yèn ngaku wong Kuråwå mêngko pênthungånå,”''dhawuhé Pétruk.

Kabèh putrå Pandhåwå ora ånå kang biså ngalahaké Radèn Åntåsénå nanging malah pådhå nandhang kêwirangan, déné pårå Kuråwå pådhå  babak bêlur mêrgå ditaboki Åntåsénå. 

Radèn Åntårêjå gênti kang maju. Barêng klakon adu arêp kåyå ngåpå kagèté, pranyåtå sing mayungi duratmåkå kuwi jêbul Åntåsénå, ”''Wooo lha géné jêbul kowé dhimas Åntåsénå sing mayungi duratmåkå  lan gawé gègèr ing Kasatriyan. Madukårå ? ,”''

''“Iyå Kang, amargå aku  nåmpå dhawuhé båpå Wêrkudårå lan kêpingin ngatonaké dharmå bêktiku marang sudarmå sing saiki lagi nandhang susah pikiré mêrgå diarah patiné karo  pårå putrå Pandhåwå lan pårå Kuråwå,”''

''” Hårå jajal aku tak takon Kangjêng råmå Wêrkudårå kuwi sing êndhi lan saiki lênggah  ånå ngêndhi,?,”'' pitakoné Radèn Åntårêjå.

“''Båpå Wêrkudårå kuwi rak kaé tå kang  sing rambuté dikucir lan wêtêngé gêdhi,”'' wangsulané Åntåsénå karo nudhingi Pétruk.

''”Dudu!. Kaé jênêngé Pétruk drajaté mung Pånåkawan,”''

''“Lha njur Båpå Wêrkudårå kuwi tenane sing êndhi?,”''

“''Råmå Wêrkudårå kuwi sing lênggah nèng pêngkêran kaê,”''

''“Pancèn wêdhus èlèk tênan, jêbul aku diapusi karo Pétruk. Tiwas mau Båpå Wêrkudårå mau jêmpalani aku njur tak jêgurké blumbang,”.''

''“Wis kånå saiki kowé sowan Råmå ngaturaké sungkem pangabêkti lan nyuwun pangapura anggonmu wus kumawani nyemplungke blumbang marang  kangjeng rama,”.''

Bareng wis padha lejar penggalihe, Pétruk banjur walåkå yen anggoné darbé pakarti ngaku Wêrkudårå kuwi yektine mêrgå wêlas marang Radèn Påncåwålå kang bakal wurung anggoné dhaup klawan Dèwi Prêgiwati. Kanti ngaku ''Wêrkudårå'',  Pétruk biså nyilih tênagané Radèn Åntåsénå kanggo ngadhêpi  pårå putrå Pandhåwå lan pårå Kuråwå kang nyêdyå mikut duratmåkå ing Kêputrèn Madugåndhå . 

Kacaritå Radèn Arjunå dupi mirêng palapuran yèn pårå putrå Pandhåwå yèn pådhå nandhang kêwirangan, Midanget aturé pårå putrå Pandhåwå, sanalikå Radèn Arjunå dukå yayah sinipi, sigrå musthi jêmparing Sarotåmå kinaryå nyirnakaké Åntåsénå. Durung nganti kasêmbadan sêdyané katrênjuh praptané Brahålå Déwå Mambang njaluk supåyå diuntapké nyawane amargå wis jêlèh urip ånå marcåpådå. Urip ing marcåpådå iku sêjatiné mung dadi baturé karêp. Yèn  Radèn Arjunå ora gêlêm matèni,  malah Arjunå kang bakal dipatèni.

Bola bali Radèn Arjunå namakaké manéka warnå gêgamané kang ampuh nanging Sang Brahala ora biså disirnaké. Brahålå Déwå Mambang nggero, banjur ngancap Arjunå  nêdyå dipatèni. Ora kuwat nadhahi pangamuké Déwå Mambang, Arjunå mlayu golèk pangayoyan. 

           Playuné Radèn Arjunå tumuju ing Dwåråwati sowan  Prabu Krêsnå nyuwun pangayoman.  Prabu Krêsnå  saguh ngayomi, saugêr manthèn såkå Ngastinå diwurungaké lan Påncåwålå didhaupké klawan Dèwi Prêgiwati . Radèn Arjunå nyaguhi. 

           Prabu Krêsnå paring dhawuh supåyå Arjunå bêbarêngan karo Radèn Påncåwålå lan Dèwi Prêgiwati pasrah bongkokan marang Brahålå Déwå Mambang. Prabu Krêsnå  paring iguh, Arjunå kadhawuhan mangku Påncåwålå ing pupu têngên lan  Dèwi Prêgiwati ing pupu kiwå. Pasrah pati urip marang Brahålå Déwå Mambang . 

Iguhé Prabu Krêsnå dièsthokaké. Barêng mirêng yèn Påncåwålå bakal didhaupaké karo Dèwi Prêgiwati sanalikå lilih dukané Brahålå, badhar  dadi Prabu Puntådéwå. Wasånå Radèn Påncåwålå klakon dhaup klawan Dèwi Prêgiwati.

''Patine Antasena''

Ing lakon ''Kresna Duta'' kang dadi pepucuking perang Baratayuda, Wisanggêni lan Antasénå sowan ana ngarsane Sang Hyang Pådhå Wênang  ing kahyangan Ngondar-andir Bawana, saperlu  nyuwun supaya dikeparengake ngrewangi wong tuwane dadi Senapati ing perang Baratayuda.  Dening Sang Hyang Wenang diparingi priksa ''“ …yen kita menangi perang Baratayuda, Pandhawa bakal asor jurite, kosokbaline  yen kita boya menangi perang Baratayuda, Pandhawa bakal unggul yudane. Kita kena milih salah sijine Kulup,”''

''“O yen mangkono aku lan kakang Antasena milih ora menangi perang Baratayuda wae kaki Padha Wenang, wathon para pepundenku Pandhawa bisa wutuh lan unggul yudane,”'' ature Raden Wisanggeni.

“Yas Ulun udhaneni panuwun kita Ngger Wisanggeni,”

Wisanggeni nuli sumela atur'',”Nanging ndadekna pamriksamu Kaki Padha Wenang, iki mengko calone Baratayuda bakal wurung  amarga   ana kang dadi pepalange yaiku kaki Bathara Kålå  lan Bathari Durga. Kaki Kala kuwi tansah ngancam  nedya mangsa pepundhenku Pandhawa.'' ''Wong atuwaku Pandhawa bakal dimangsa dening kaki Kålå, jalaran dianggep  wong sukerta. Mangka ora ana sing bisa ngalang alangi krodhane kaki Kålå. La yen Pandhawa  nganti dimangsa, Baratayuda rak ora sida. Mula, aku njaluk rerigen marang kaki Wênang kepriye anggone nyirnakake kaki Kålå  lan Bathari Durga?,”''

''“Kita aja was sumelang, iki ulun paringi ngampil pusaka gada Inten kanggo mungkasi uripe Bathara Kala lan Bathari  Durga. Pusaka iki aturna marang wayah kanakeyan Bathara Kresna. Sawise kita rampung anggone ngayahi nyirnakake Bathara Kala lan Durga, tumuli baliya  sowann ana pangayunan ulun kita bakal ulun paringi swarga minulya,”'' 

''“Ya kaki Wenang, aku lan kakang Antasena nyuwun pamit budhal menyang negara Wirata,”''

''“Ya.ya…kang ngati ati ngger  Wisanggen lan Antasena,”''

Kacarita, ingkang kinarya sambeting carita nenggih kang wonten ing kraton Wiratha. Sang Mahaprabu Matswapati den adhep para wayah Pandhawa lan nampi rawuhnya sang Prabu Kresna. Kang den rembak ora liya among pangancame Bathara Kala kang nedya mangsa para Pandhawa. Tanpantara dangu kasaru pisowanipun Raden Wisanggeni lan Antasena ingkang ngaturake pusaka Gada Inten kinarya nyirnakake Bathara Kala lan Batahri Durga. Prabu Kresna banjur salin wujud dadi Bathari Durga, nedya ngayahi nyirnakake Bathara Kala.

Ing alun alun Wirata, Bathara Kala wis kelakon ndhahar sajen tawur  perang lan nedya mangsa para Pandhawa. Dumadakan Bathara Kala nampa rawuhe Bathari Durga tiron maringi priksa yen Pandhawa supaya tumuli sirna kudhu disirnakake srana pusaka Gada Inten. Nalika Bathara Kala arep nampani gada Inten, banjur kakeprukake dening Bathari Durga tiron satemah Bathara Kala sirna margalayu.  Prabu Kresna nuli nganggo agemane Bathara Kala saperlu nemoni Bathari Durga.  Bathara Kala pindhawarni iku matur marang Bathari Durga yen kalah anggone perang mungsuh Pandhawa, lan nyuwun pambiyantune Bathari Durga.  Mula Bathari Durga banjur kaaturan ngempit gada inten ana ageman kasmekan.  Bathari Durga tumekaning pati nalika ngempit gada Inten ing kasumekane.  Nuli Prabu Kresna paring dhawuh marang Wisanggeni lan Antasena supaya ngundhurake gada inten marang Sang Hyang Wenang. 

Pagedhonganing carita, Wisanggêni lan Antasénå  wis bali  ngadhep  ana ngarsane Sang Hyang Padha Wenang.  Sawise ngundhurake pusaka gada Inten, satriya sakarone kaparingan swarga minulya kanthi digulung jagadé déning Sang Hyang Wênang.

== Deleng uga ==
* [[Dhaptar paraga wayang]]

== Pranala njaba ==
* [[Mahabharata]]

[[Kategori:Paraga Wayang]]
[[Kategori:Wayang]]</text>
      <sha1>nqktylslc6o6rehxj0sq0i8sak4hxdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dananjaya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31741</id>
    <revision>
      <id>1750203</id>
      <parentid>1267312</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33738-16</username>
        <id>73118</id>
      </contributor>
      <origin>1750203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2484" sha1="sq5p8faid4yucpeendxy73nrdn1o8gv" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Dhésèmber 2008}}
'Radèn Dananjåyå iku rayiné Prabu Yudhisthirå ratu jim ing nêgårå kajiman arané Nêgårå Mrêntani iyå Indråprasthå sing angka têlu.  Duwé kadhang tuwå kang kêsaih Radèn Dhandhunwacånå. Rayiné ånå loro cacahé asmané Jim Nakulå lan Jim Sadéwå Kasatriayne ing Madukara, klebu wewengkon ing Nêgårå Mrêntani  iyå Indråprasthå (Ngamarta).tra.
Kêdhaton Indråprasthå dumunung ana telenging alas Mrentani, papané pårå jim sêtan pêri prayangan banaspati jrangkong warudoyong gléyong kang ratuné isih têdhak turuné Sang Hyang Darmåjåkå. Wong lumrah ndulu nêgårå Mrêntani, ngêrtiné wujud alas gâdhé blêgêdhâgan, nanging sêjatiné iku Nêgårå Indråprasthå, ånå Kêdhatoné kang éndah kåyå kêdhatoné Bathårå Endrå,  ånå  bangsal bangsalé , ånå kasatriyané. Mulå winastan Indråprasthå kang têgêsé  êndhahing kêdhaton sapråwålåné kaéndhahané Kaéndran,
Radèn Dananjåyå iyå Kumbang Ali-ali satriyå bangsane jim, wujudé bagus, luruh pasêmoné. Tokoh iki mung tinêmu ing  wayang purwå Babad Alas Mrêntani. Lakon iki lakon baku, têgêsé dudu lakon carangan.
Ing lakon kasêbut dicritakaké yèn Radèn Dananjåyå ora nrimakaké musnané pusåkå Indraprasthå kang winastan Jålåsutrå Tampar Kêncånå kang kanggo ngrangkét Radèn Wijåsénå lan Radèn Pintèn - Tangsèn.  Musnané Jålåsutrå Tampar Kêncånå mêrgå disêblak nganggo Udhêt carangkêmandèn, pusakané Radèn Pêrmadi pêparingé Bêgawan Wilawuk, satêmah Radèn Bråtåsénå, Radèn Pintèn lan Tangsèn biså uwal såkå pakunjaran gêdhong wåjå ing Nêgårå Indråprasthå.
Radèn Dananjåyå dukå yayah sinipi, têmahan dadi pêrang tandhing antarané Dananjåyå mungsuh Radèn Pêrmadi.  Satêmêné Radèn Dananjåyå anggoné dukå yayah sinipi iku mung kinaryå golèk cårå kanggo mbobot  sêpirå kadikdayané Radèn Pêrmadi.  Awit wis titi wanciné Radèn Dananjåyå sakadhang  golèk papan panitisan murih ing têmbé matiné biså sampurnå.  Jroning påncåkårå Radèn Dananjåyå tansah angon lénané mungsuh.  Sigrå nggulung jagadé saénggå  ragané mung kari samricå binubut, wujudé cahyå gumêbyar.  Dumadakan cahyå gumêbyar iku ilang kakêdèpaké,  manuksmå ing ragané Radèn Pêrmadi. Radèn Pêrmadi kêpanjingan yitmané Radèn Dananjåyå sangsåyå wimbuh kadigdayanå. Jênêng Dananjåyå banjur kagêm dåsånamané Radèn Pêrmadi.</text>
      <sha1>sq5p8faid4yucpeendxy73nrdn1o8gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tim nasional bal-balan Inggris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62436</id>
    <revision>
      <id>1750226</id>
      <parentid>1691905</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Markuss86</username>
        <id>48038</id>
      </contributor>
      <origin>1750226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11667" sha1="026qutpx3ak9kb0h0y3z6fq07zhx03h" xml:space="preserve">{{timnas bal-balan |
| Name               = Inggris 
| Badge              = Arms of The Football Association (include star).svg
| Nickname           = Three BOTEN CAROTEN
| Association        = [[The Football Association]] 
| Coach              = {{Flagicon|Itali}} [[Fabio Capello]]
| Most caps          = {{Flagicon|Inggris}} [[Peter Shilton]] (125)
| Top scorer         = {{Flagicon|Inggris}} [[Bobby Charlton|Sir Bobby Charlton]] (49)
| pattern_la1           = _eng26H
| pattern_b1            = _eng26H
| pattern_ra1           = _eng26H
| pattern_sh1           = _eng26H
| pattern_so1           = _eng26Hl
| leftarm1              = FFFFFF
| body1                 = FFFFFF
| rightarm1             = FFFFFF
| shorts1               = FFFFFF 
| socks1                = FFFFFF
| pattern_la2           = _eng26A
| pattern_b2            = _eng26A
| pattern_ra2           = _eng26A
| pattern_sh2           = _eng26A
| pattern_so2           = _eng26Al
| leftarm2              = fe080a
| body2                 = fe080a
| rightarm2             = fe080a
| shorts2               = 000040
| socks2                = fe080a
| First game         = {{Flagicon|Sekotlan}} {{timnas|Sekotlan}} 0-0 Inggris {{Flagicon|Inggris}}{{br}}([[Partick]], [[Sekotlan]]; [[30 November]] [[1872]]) 
| Largest win        = {{Flagicon|Irlandia Lor}} {{timnas|Irlandia Lor}} 0-13 Inggris {{Flagicon|Inggris}}{{br}}([[Belfast]], [[Irlandia Lor]]; [[18 Fèbruari]] [[1882]]) 
| Largest loss       = {{Flagicon|Honggari}} {{timnas|Honggari}} 7-1 Inggris {{Flagicon|Inggris}}{{br}}([[Budapest]], [[Honggari]]; [[23 Mèi]] [[1954]]) 
| World cup apps     = 12 
| World cup first    = 1950 
| World cup best     = Juwara, [[Piala Donya FIFA 1966|1966]] 
| Regional name      = [[Piala Éropa]] 
| Regional cup apps  = 7 
| Regional cup first = [[Piala Éropa 1968|1968]] 
| Regional cup best  = Juwara katelu, [[Piala Éropa 1968|1968]], Semifinal, [[Piala Éropa 1996|1996]]
}}
'''Tim nasional bal-balan Inggris''' iku tim kang makili [[Inggris]] sajeroning kajuwaraan [[bal-balan]] internasional lan minangka salah siji kang paling misuwur ing donya. Inggris wis tandhing sajeroning manéka ajang tetandhingan internasional lan menangaké [[Piala Donya FIFA]] {{Wc|1966}}.

== Rékor Piala Donya ==

* [[Piala Donya FIFA 1930|1930]] nganti [[Piala Donya FIFA 1938|1938]]-''ora mèlu''
* [[Piala Donya FIFA 1950|1950]]-Babak 1 
* [[Piala Donya FIFA 1954|1954]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 1958|1958]]-Babak 1
* [[Piala Donya FIFA 1962|1962]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 1966|1966]]-'''Juwara'''
* [[Piala Donya FIFA 1970|1970]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 1974|1974]]-''ora lolos''
* [[Piala Donya FIFA 1978|1978]]-''ora lolos''
* [[Piala Donya FIFA 1982|1982]]-Babak 2 
* [[Piala Donya FIFA 1986|1986]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 1990|1990]]-Peringkat kapapat
* [[Piala Donya FIFA 1994|1994]]-''ora lolos'' 
* [[Piala Donya FIFA 1998|1998]]-Babak 2
* [[Piala Donya FIFA 2002|2002]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 2006|2006]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 2010|2010]]-''lolos''

== Rékor Piala Éropa ==
* [[Piala Éropa 1960|1960]]-''ora mèlu''
* [[Piala Éropa 1964|1964]]-''ora lolos''
* [[Piala Éropa 1968|1968]]-Semifinal
* [[Piala Éropa 1972|1972]]-Perempatfinal
* [[Piala Éropa 1976|1976]]-''ora lolos''
* [[Piala Éropa 1980|1980]]-Babak 1
* [[Piala Éropa 1984|1984]]-''ora lolos''
* [[Piala Éropa 1988|1988]]-Babak 1
* [[Piala Éropa 1992|1992]]-Babak 1
* [[Piala Éropa 1996|1996]]-Semifinal
* [[Piala Éropa 2000|2000]]-Babak 1
* [[Piala Éropa 2004|2004]]-Perempatfinal
* [[Piala Éropa 2008|2008]]-''ora lolos''

== Mantan pemain misuwur ==
* [[Tony Adams (pemain bal-balan)|Tony Adams]] 1987-2000
* [[Viv Anderson]] 1978-1988
* [[Alan Ball (pemain bal-balan)|Alan Ball]] 1965-1975
* [[Gordon Banks]] 1963-1972
* [[John Barnes (pemain bal-balan)|John Barnes]] 1983-1995
* [[Peter Beardsley]] 1986-1996
* [[Steve Bloomer]] 1895-1907
* [[Trevor Brooking]] 1974-1982
* [[Terry Butcher]] 1980-1990
* [[Bobby Charlton]] 1958-1970
* [[Jack Charlton]] 1965-1970
* [[Ray Clemence]] 1972-1983
* [[George Cohen]] 1964-1967
* [[Dixie Dean]] 1927-1932
* [[Duncan Edwards]] 1955-1957
* [[Tom Finney]] 1946-1958
* [[Paul Gascoigne]] 1988-1998
* [[Jimmy Greaves]] 1959-1967
* [[Johnny Haynes]] 1954-1962
* [[Glenn Hoddle]] 1979-1988
* [[Emlyn Hughes]] 1969-1980
* [[Roger Hunt]] 1962-1969
* [[Geoff Hurst]] 1966-1972
* [[Paul Ince]] 1992-2000
* [[Kevin Keegan]] 1972-1982
* [[Gary Lineker]] 1984-1992
* [[Nat Lofthouse]] 1950-1958
* [[Stanley Matthews]] 1934-1957
* [[Bobby Moore]] 1962-1973
* [[Stuart Pearce]] 1987-1999
* [[Martin Peters]] 1966-1974
* [[David Platt]] 1989-1996
* [[Bryan Robson]] 1980-1991
* [[Kenny Sansom]] 1979-1988
* [[Paul Scholes]] 1997-2004
* [[David Seaman]] 1988-2002
* [[Alan Shearer]] 1992-2000
* [[Teddy Sheringham]] 1993-2002
* [[Peter Shilton]] 1970-1990
* [[Trevor Steven]] 1985-1992
* [[Gary Stevens]] 1985-1992
* [[Nobby Stiles]] 1965-1970
* [[Chris Waddle]] 1985-1991
* [[Des Walker]] 1989-1994
* [[Ray Wilkins]] 1976-1986
* [[Ray Wilson]] 1960-1968
* [[Vivian Woodward]] 1903-1911
* [[Billy Wright]] 1946-1959

== Skuad ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Jeneng
!Tanggal lair (umur)
!Klub
!Caps (goals)
!Debut
|-
!colspan=6|Goalkeepers
|-
| [[David James (footballer)|David James]] || {{birth date and age|1970|8|1|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] || 49 (0) || v [[Mexico national football team|Mexico]], 29 March 1997 
|-
| [[Robert Green]] || {{birth date and age|1980|1|18|df=y}} || {{flagicon|England}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]]|| 9 (0) || v [[Colombia national football team|Colombia]], 31 May 2005
|-
| [[Joe Hart]] || {{birth date and age|1987|4|19|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]]|| 1 (0) || v [[Trinidad &amp; Tobago national football team|Trinidad &amp; Tobago]], 1 June 2008
|-
!colspan=6|Defenders
|-
| [[Ashley Cole]] || {{birth date and age|1980|12|20|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 77 (0) || v [[Albania national football team|Albania]], 28 March 2001 
|-
| [[Rio Ferdinand]] (captain) || {{birth date and age|1978|11|7|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 76 (3) || v [[Cameroon national football team|Cameroon]], 15 November 1997 
|-
| [[John Terry]] || {{birth date and age|1980|12|7|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 59 (6) || v [[Serbia national football team|Serbia &amp; Montenegro]], 3 June 2003
|-
| [[Jamie Carragher]] || {{birth date and age|1978|01|28|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || 34 (0) || v [[Hungary national football team|Hungary]], 28 April 1999
|-
| [[Glen Johnson (English footballer)|Glen Johnson]] || {{birth date and age|1984|8|23|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || 20 (0) || v [[Dhènemarken national football team|Dhènemarken]], 18 November 2003 
|-
| [[Ledley King]] || {{birth date and age|1980|10|12|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 19 (1) || v [[Italy national football team|Italy]], 27 March 2002 
|-
| [[Matthew Upson]] || {{birth date and age|1979|4|18|df=y}} ||{{flagicon|England}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || 19 (1) || v [[South Africa national football team|South Africa]], 22 May 2003
|-
| [[Stephen Warnock]] || {{birth date and age|1981|12|12|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] || 1 (0) || v [[Trinidad &amp; Tobago national football team|Trinidad &amp; Tobago]], 1 June 2008
|-
| [[Leighton Baines]]  || {{birth date and age|1984|12|11|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Everton F.C.|Everton]] || 1 (0) || v [[Egypt national football team|Egypt]], 3 March 2010
|-
| [[Michael Dawson (footballer)|Michael Dawson]] || {{birth date and age|1983|11|18|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 0 (0) ||N/A
|-
!colspan=6|Midfielders
|-
| [[Steven Gerrard]] (vice-captain) || {{birth date and age|1980|5|30|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || 78 (16) || v [[Ukraine national football team|Ukraine]], 31 May 2000 
|-
| [[Frank Lampard]] || {{birth date and age|1978|6|20|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 77 (20) || v [[Belgium national football team|Belgium]], 10 October 1999 
|-
| [[Joe Cole]] || {{birth date and age|1981|11|8|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 53 (10) || v [[Mexico national football team|Mexico]], 25 May 2001 
|-
| [[Gareth Barry]] || {{birth date and age|1981|2|23|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] ||36 (2) || v [[Ukraine national football team|Ukraine]], 31 May 2000
|-
| [[Shaun Wright-Phillips]] || {{birth date and age|1981|10|25|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 30 (6) || v [[Ukraine national football team|Ukraine]], 18 August 2004
|-
| [[Michael Carrick]] || {{birth date and age|1981|7|28|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 21 (0) || v [[Mexico national football team|Mexico]], 25 May 2001
|-
| [[Aaron Lennon]] || {{birth date and age|1987|4|16|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 15 (0) || v [[Jamaica national football team|Jamaica]], 2 June 2006 
|-
| [[Theo Walcott]] || {{birth date and age|1989|3|16|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 9 (3) || v [[Hungary national football team|Hungary]], 30 May 2006 
|-
|[[James Milner]] || {{birth date and age|1986|1|4|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] || 7 (0) || v [[Netherlands national football team|Netherlands]], 12 August 2009
|-
|[[Scott Parker (footballer)|Scott Parker]] || {{birth date and age|1980|10|13|df=y}} || {{flagicon|England}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || 3 (0) || v [[Dhènemarken national football team|Dhènemarken]], 16 November 2003 
|-
|[[Tom Huddlestone]] || {{birth date and age|1986|12|28|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 1 (0) || v [[Brazil national football team|Brazil]], 14 November 2009 
|-
|[[Adam Johnson (footballer)|Adam Johnson]] || {{birth date and age|1987|7|14|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 1 (0) || v [[Mexico national football team|Mexico]], 24 May 2010
|-
!colspan=6|Strikers
|-
| [[Wayne Rooney]] || {{birth date and age|1985|10|24|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 58 (25) || v [[Australia national football team|Australia]], 12 February 2003
|-
| [[Emile Heskey]] || {{birth date and age|1978|1|11|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] || 57 (7) || v [[Hungary national football team|Hungary]], 28 April 1999
|-
| [[Jermain Defoe]] || {{birth date and age|1982|10|7|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 39 (11) || v [[Sweden national football team|Sweden]], 31 March 2004
|-
| [[Peter Crouch]] || {{birth date and age|1981|1|30|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 37 (20) || v [[Colombia national football team|Colombia]], 31 May 2005
|-
| [[Darren Bent]] || {{birth date and age|1984|2|6|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] || 5 (0) || v [[Uruguay national football team|Uruguay]], 1 March 2006 
|}

{{reflist}}	 
{{fb start}}	 
{{tim Éropa}}	 
{{fb end}}	 
{{fb start}}
{{bal-balan internasional}}
{{fb end}}	 
{{fb start}}	 
{{nagara peserta piala donya 2006}}	 
{{fb end}}

[[Kategori:Tim nasional bal-balan|Inggris]]</text>
      <sha1>026qutpx3ak9kb0h0y3z6fq07zhx03h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750232</id>
      <parentid>1750226</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Markuss86</username>
        <id>48038</id>
      </contributor>
      <origin>1750232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11696" sha1="ezoqbw5ypx1vmok0wq8kjd8j1g0ajz5" xml:space="preserve">{{timnas bal-balan |
| Name               = Inggris 
| Badge              = Arms of The Football Association (include star).svg
| Badge_size         = 170px
| Nickname           = Three BOTEN CAROTEN
| Association        = [[The Football Association]] 
| Coach              = {{Flagicon|Itali}} [[Fabio Capello]]
| Most caps          = {{Flagicon|Inggris}} [[Peter Shilton]] (125)
| Top scorer         = {{Flagicon|Inggris}} [[Bobby Charlton|Sir Bobby Charlton]] (49)
| pattern_la1           = _eng26H
| pattern_b1            = _eng26H
| pattern_ra1           = _eng26H
| pattern_sh1           = _eng26H
| pattern_so1           = _eng26Hl
| leftarm1              = FFFFFF
| body1                 = FFFFFF
| rightarm1             = FFFFFF
| shorts1               = FFFFFF 
| socks1                = FFFFFF
| pattern_la2           = _eng26A
| pattern_b2            = _eng26A
| pattern_ra2           = _eng26A
| pattern_sh2           = _eng26A
| pattern_so2           = _eng26Al
| leftarm2              = fe080a
| body2                 = fe080a
| rightarm2             = fe080a
| shorts2               = 000040
| socks2                = fe080a
| First game         = {{Flagicon|Sekotlan}} {{timnas|Sekotlan}} 0-0 Inggris {{Flagicon|Inggris}}{{br}}([[Partick]], [[Sekotlan]]; [[30 November]] [[1872]]) 
| Largest win        = {{Flagicon|Irlandia Lor}} {{timnas|Irlandia Lor}} 0-13 Inggris {{Flagicon|Inggris}}{{br}}([[Belfast]], [[Irlandia Lor]]; [[18 Fèbruari]] [[1882]]) 
| Largest loss       = {{Flagicon|Honggari}} {{timnas|Honggari}} 7-1 Inggris {{Flagicon|Inggris}}{{br}}([[Budapest]], [[Honggari]]; [[23 Mèi]] [[1954]]) 
| World cup apps     = 12 
| World cup first    = 1950 
| World cup best     = Juwara, [[Piala Donya FIFA 1966|1966]] 
| Regional name      = [[Piala Éropa]] 
| Regional cup apps  = 7 
| Regional cup first = [[Piala Éropa 1968|1968]] 
| Regional cup best  = Juwara katelu, [[Piala Éropa 1968|1968]], Semifinal, [[Piala Éropa 1996|1996]]
}}
'''Tim nasional bal-balan Inggris''' iku tim kang makili [[Inggris]] sajeroning kajuwaraan [[bal-balan]] internasional lan minangka salah siji kang paling misuwur ing donya. Inggris wis tandhing sajeroning manéka ajang tetandhingan internasional lan menangaké [[Piala Donya FIFA]] {{Wc|1966}}.

== Rékor Piala Donya ==

* [[Piala Donya FIFA 1930|1930]] nganti [[Piala Donya FIFA 1938|1938]]-''ora mèlu''
* [[Piala Donya FIFA 1950|1950]]-Babak 1 
* [[Piala Donya FIFA 1954|1954]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 1958|1958]]-Babak 1
* [[Piala Donya FIFA 1962|1962]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 1966|1966]]-'''Juwara'''
* [[Piala Donya FIFA 1970|1970]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 1974|1974]]-''ora lolos''
* [[Piala Donya FIFA 1978|1978]]-''ora lolos''
* [[Piala Donya FIFA 1982|1982]]-Babak 2 
* [[Piala Donya FIFA 1986|1986]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 1990|1990]]-Peringkat kapapat
* [[Piala Donya FIFA 1994|1994]]-''ora lolos'' 
* [[Piala Donya FIFA 1998|1998]]-Babak 2
* [[Piala Donya FIFA 2002|2002]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 2006|2006]]-Perempatfinal
* [[Piala Donya FIFA 2010|2010]]-''lolos''

== Rékor Piala Éropa ==
* [[Piala Éropa 1960|1960]]-''ora mèlu''
* [[Piala Éropa 1964|1964]]-''ora lolos''
* [[Piala Éropa 1968|1968]]-Semifinal
* [[Piala Éropa 1972|1972]]-Perempatfinal
* [[Piala Éropa 1976|1976]]-''ora lolos''
* [[Piala Éropa 1980|1980]]-Babak 1
* [[Piala Éropa 1984|1984]]-''ora lolos''
* [[Piala Éropa 1988|1988]]-Babak 1
* [[Piala Éropa 1992|1992]]-Babak 1
* [[Piala Éropa 1996|1996]]-Semifinal
* [[Piala Éropa 2000|2000]]-Babak 1
* [[Piala Éropa 2004|2004]]-Perempatfinal
* [[Piala Éropa 2008|2008]]-''ora lolos''

== Mantan pemain misuwur ==
* [[Tony Adams (pemain bal-balan)|Tony Adams]] 1987-2000
* [[Viv Anderson]] 1978-1988
* [[Alan Ball (pemain bal-balan)|Alan Ball]] 1965-1975
* [[Gordon Banks]] 1963-1972
* [[John Barnes (pemain bal-balan)|John Barnes]] 1983-1995
* [[Peter Beardsley]] 1986-1996
* [[Steve Bloomer]] 1895-1907
* [[Trevor Brooking]] 1974-1982
* [[Terry Butcher]] 1980-1990
* [[Bobby Charlton]] 1958-1970
* [[Jack Charlton]] 1965-1970
* [[Ray Clemence]] 1972-1983
* [[George Cohen]] 1964-1967
* [[Dixie Dean]] 1927-1932
* [[Duncan Edwards]] 1955-1957
* [[Tom Finney]] 1946-1958
* [[Paul Gascoigne]] 1988-1998
* [[Jimmy Greaves]] 1959-1967
* [[Johnny Haynes]] 1954-1962
* [[Glenn Hoddle]] 1979-1988
* [[Emlyn Hughes]] 1969-1980
* [[Roger Hunt]] 1962-1969
* [[Geoff Hurst]] 1966-1972
* [[Paul Ince]] 1992-2000
* [[Kevin Keegan]] 1972-1982
* [[Gary Lineker]] 1984-1992
* [[Nat Lofthouse]] 1950-1958
* [[Stanley Matthews]] 1934-1957
* [[Bobby Moore]] 1962-1973
* [[Stuart Pearce]] 1987-1999
* [[Martin Peters]] 1966-1974
* [[David Platt]] 1989-1996
* [[Bryan Robson]] 1980-1991
* [[Kenny Sansom]] 1979-1988
* [[Paul Scholes]] 1997-2004
* [[David Seaman]] 1988-2002
* [[Alan Shearer]] 1992-2000
* [[Teddy Sheringham]] 1993-2002
* [[Peter Shilton]] 1970-1990
* [[Trevor Steven]] 1985-1992
* [[Gary Stevens]] 1985-1992
* [[Nobby Stiles]] 1965-1970
* [[Chris Waddle]] 1985-1991
* [[Des Walker]] 1989-1994
* [[Ray Wilkins]] 1976-1986
* [[Ray Wilson]] 1960-1968
* [[Vivian Woodward]] 1903-1911
* [[Billy Wright]] 1946-1959

== Skuad ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Jeneng
!Tanggal lair (umur)
!Klub
!Caps (goals)
!Debut
|-
!colspan=6|Goalkeepers
|-
| [[David James (footballer)|David James]] || {{birth date and age|1970|8|1|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] || 49 (0) || v [[Mexico national football team|Mexico]], 29 March 1997 
|-
| [[Robert Green]] || {{birth date and age|1980|1|18|df=y}} || {{flagicon|England}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]]|| 9 (0) || v [[Colombia national football team|Colombia]], 31 May 2005
|-
| [[Joe Hart]] || {{birth date and age|1987|4|19|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]]|| 1 (0) || v [[Trinidad &amp; Tobago national football team|Trinidad &amp; Tobago]], 1 June 2008
|-
!colspan=6|Defenders
|-
| [[Ashley Cole]] || {{birth date and age|1980|12|20|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 77 (0) || v [[Albania national football team|Albania]], 28 March 2001 
|-
| [[Rio Ferdinand]] (captain) || {{birth date and age|1978|11|7|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 76 (3) || v [[Cameroon national football team|Cameroon]], 15 November 1997 
|-
| [[John Terry]] || {{birth date and age|1980|12|7|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 59 (6) || v [[Serbia national football team|Serbia &amp; Montenegro]], 3 June 2003
|-
| [[Jamie Carragher]] || {{birth date and age|1978|01|28|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || 34 (0) || v [[Hungary national football team|Hungary]], 28 April 1999
|-
| [[Glen Johnson (English footballer)|Glen Johnson]] || {{birth date and age|1984|8|23|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || 20 (0) || v [[Dhènemarken national football team|Dhènemarken]], 18 November 2003 
|-
| [[Ledley King]] || {{birth date and age|1980|10|12|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 19 (1) || v [[Italy national football team|Italy]], 27 March 2002 
|-
| [[Matthew Upson]] || {{birth date and age|1979|4|18|df=y}} ||{{flagicon|England}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || 19 (1) || v [[South Africa national football team|South Africa]], 22 May 2003
|-
| [[Stephen Warnock]] || {{birth date and age|1981|12|12|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] || 1 (0) || v [[Trinidad &amp; Tobago national football team|Trinidad &amp; Tobago]], 1 June 2008
|-
| [[Leighton Baines]]  || {{birth date and age|1984|12|11|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Everton F.C.|Everton]] || 1 (0) || v [[Egypt national football team|Egypt]], 3 March 2010
|-
| [[Michael Dawson (footballer)|Michael Dawson]] || {{birth date and age|1983|11|18|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 0 (0) ||N/A
|-
!colspan=6|Midfielders
|-
| [[Steven Gerrard]] (vice-captain) || {{birth date and age|1980|5|30|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || 78 (16) || v [[Ukraine national football team|Ukraine]], 31 May 2000 
|-
| [[Frank Lampard]] || {{birth date and age|1978|6|20|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 77 (20) || v [[Belgium national football team|Belgium]], 10 October 1999 
|-
| [[Joe Cole]] || {{birth date and age|1981|11|8|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 53 (10) || v [[Mexico national football team|Mexico]], 25 May 2001 
|-
| [[Gareth Barry]] || {{birth date and age|1981|2|23|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] ||36 (2) || v [[Ukraine national football team|Ukraine]], 31 May 2000
|-
| [[Shaun Wright-Phillips]] || {{birth date and age|1981|10|25|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 30 (6) || v [[Ukraine national football team|Ukraine]], 18 August 2004
|-
| [[Michael Carrick]] || {{birth date and age|1981|7|28|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 21 (0) || v [[Mexico national football team|Mexico]], 25 May 2001
|-
| [[Aaron Lennon]] || {{birth date and age|1987|4|16|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 15 (0) || v [[Jamaica national football team|Jamaica]], 2 June 2006 
|-
| [[Theo Walcott]] || {{birth date and age|1989|3|16|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 9 (3) || v [[Hungary national football team|Hungary]], 30 May 2006 
|-
|[[James Milner]] || {{birth date and age|1986|1|4|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] || 7 (0) || v [[Netherlands national football team|Netherlands]], 12 August 2009
|-
|[[Scott Parker (footballer)|Scott Parker]] || {{birth date and age|1980|10|13|df=y}} || {{flagicon|England}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || 3 (0) || v [[Dhènemarken national football team|Dhènemarken]], 16 November 2003 
|-
|[[Tom Huddlestone]] || {{birth date and age|1986|12|28|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 1 (0) || v [[Brazil national football team|Brazil]], 14 November 2009 
|-
|[[Adam Johnson (footballer)|Adam Johnson]] || {{birth date and age|1987|7|14|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 1 (0) || v [[Mexico national football team|Mexico]], 24 May 2010
|-
!colspan=6|Strikers
|-
| [[Wayne Rooney]] || {{birth date and age|1985|10|24|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 58 (25) || v [[Australia national football team|Australia]], 12 February 2003
|-
| [[Emile Heskey]] || {{birth date and age|1978|1|11|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] || 57 (7) || v [[Hungary national football team|Hungary]], 28 April 1999
|-
| [[Jermain Defoe]] || {{birth date and age|1982|10|7|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 39 (11) || v [[Sweden national football team|Sweden]], 31 March 2004
|-
| [[Peter Crouch]] || {{birth date and age|1981|1|30|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || 37 (20) || v [[Colombia national football team|Colombia]], 31 May 2005
|-
| [[Darren Bent]] || {{birth date and age|1984|2|6|df=y}} || {{flagicon|England}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] || 5 (0) || v [[Uruguay national football team|Uruguay]], 1 March 2006 
|}

{{reflist}}	 
{{fb start}}	 
{{tim Éropa}}	 
{{fb end}}	 
{{fb start}}
{{bal-balan internasional}}
{{fb end}}	 
{{fb start}}	 
{{nagara peserta piala donya 2006}}	 
{{fb end}}

[[Kategori:Tim nasional bal-balan|Inggris]]</text>
      <sha1>ezoqbw5ypx1vmok0wq8kjd8j1g0ajz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drupada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67146</id>
    <revision>
      <id>1750210</id>
      <parentid>1616332</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33738-16</username>
        <id>73118</id>
      </contributor>
      <origin>1750210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5999" sha1="l4nou1otim7a70fg0jai88o3s075gkn" xml:space="preserve">{{TMH Infobox|
|
Prabu Drupada utawa Durpada (Yadnasena), ratu ing Pancala (Cěmpalaradya), nalika timur kekasih Bambang Sucritra..  Bambang Sucitrå sêjatiné dudu trah Pancala nanging satriya neneka saka Ngatasangin kang dumunung åana laladan  tanah sabrang. Anggoné jumênêng nata ing Pancala amarga jinunjung déning para kawula lan  Raden Gandamana 
 Sawise jumeneng nata, Sucitra banjur ngagem jejuluk  Prabu Drupada  ya  Sang Prabu Dupara  utawa Prabu  Yadyasena. Dene Raden Gandamana minangka paramparaning praja, lan  patihe asma Patih Trusthakethu.
Sawijining dina Sang  Prabu Drupada miyos siniwaka, diadhep sanggyaning para nayaka lan wadyabala.  Dumadakan  kedhayohan sawijining nom noman  saka Ngatasangin  ngakune jenenge Bamabang Kumbayana.
Tanpa menggalih subasita, Bambang Kumbayana miyak  satataning sanggya  kang mara sebha,  nanging Sang Prabu gedhe pangapurane. Kumbayana dikeparengake mapan sawatara dina ing Pancala Nanging watake Bambang Kumbayana sing pancen  seneng ngongasake kadikdayan lan sigiting citra , nedya  tumindak murang tata marang Dewi Drupadi, anjalari Sang Prabu Drupada ora arena penggalihe. 	Kanthi pangandhikan sereng sora, Bambang Kumbayana ditundhung dening Sang Prabu, ora dikeparengake nyedhak kadhaton Pancala.
	“Lho, aku iki mitramu. Apa kowe lali dimas Sucitra yen aku iki kadhangmu sinarawedi ?”
	Amarga Bambang Kumbayana tetep ora gelem lunga ndadekake muntabe Raden Gandamana. Kumbayana dilarak tumuju alun-alun karo diujar-ujar anggone murang tata. Kumbayana banjur dipilara nganthi rusak saranduning awake, tanpa diwenehi kalodhangan kanggo lumawan. Tutug anggone milara, Kumbayana banjur kakalangake bablas temah tiba ing pinggire alas kepara adoh saka laladhan kutharaja.
Sawise sawatara taun  saka kekadeyan mau,   sawijining dina negara Pancala dilurugi perang  dening para satriya  Kurawa lan Pandhawa, muri Pandhita Durna.  Prabu drupada lan raden Gandamana  klakon dadi bandan lan disowanake ana ngarsane Pandhita Durna. Prabu Drupada cinawisan palenggahan jajar  adu arep karo Pandhitå Durnå.. Kaya ngapa wirange Sang Prabu Drupada.
“O..oo..oo gandha belgudhug monyor monyor selikur dina gamana gapulengana,  iki margane nggonku bakal ngudi tuwuh lara wirang karo kowe Drupada,”  kandhane Pandhita Durna.
“He..Kumbayana ya Drona, aja salah gawe kowe ningkes karo aku, yen nyata kowe satriya sejati uwalana bebandhanku, hayo adu dhadha kantaran bahu genti milang tatu. Aja kaya bocah cilik srana nganggo tangane wong liya,” wangsulane Prabu Drupada.
“La apa rumangsamu kowe ya utama bebudenmu heh Drupada, kowe nggawe cintraka awaku nganggo tangane Gandamana, nistha endi karo tumindak kang wis kok alami iku. Nek niyat aku males pati karo kowe saiki,,,,ooo lha gampang mijet wohing ranti. Nanging aku isih eling ala tanpa rupa kowe kuwi sedulurku nunggal guru, aku emoh tanganku reged dedosan merga mateni kowe. Kowe bakal tak luwari saka bebandhanku iki, nanging ana sarana sing kudu mbok turuti kepriye Sucitra ?,” pitakone Pandhita Durna.
“Kabeh tumindakku kang wus kawuri yen diundhamana kaya ucapmu kuwi kaya tanpa guna. Kanggo kawibawanku uga kanggo yuwananing Pancala tak turuti Drona panjalukmu,”
“Bagus Sucitra.  Ngene aku iki senadyan wis diaku dadi guruning Pandhawa lan Kurawa, nanging bakal sepira bombonging atiku nek aku mengku kawibawan kaya kowe iki. Nanging aja kaduk pati bela penampa, aku ora bakal njaluk dadi ratu ing Pancala ora, nanging aku mung pingin dhuwe papan dhewe sing trep tak enggo anggegulang bab pamulangan lair ya batin tumrap murid muridku kabeh.  Mula kang saka iku tak jaluk rilamu alas tlatah  Sokålimå sing wis takdhegi Paguron (Padhépokan)  tak jaluk. Pye Drupada,”
“Ya aku sarujuk, Sokålimå sak wewengkone tak rilakake dadi  bumi perdhikan dhuwekmu kanggo mukti saanak turunmu  salawase,”
“Ya matur nuwun Sang Prabu,”
Sawise bandhane diuwali, sang Prabu Drupada lan Raden Gandamana  kondur ing Pancala.
Wiwit kedadeyan iku , Prabu Drupada  nganggep Drona dudu kadhang maneh, nanging satru bebuyuten (mungsuh). Tuwuh pêpinginan darbe putra kakung kang bisa nyirnake satru sêkti. Prabu Drupådå  banjur ngupåyå Rêsi Yåjå lan Upåyåjå supåyå mujudi kêrsané. Rêsi sakloron mau nuli ngadhani sêsaji Agni.  Rêsi sakloron måcå mantram-mantram sakti karo ngêsok mêrtégå suci ing gêni sêsaji. Sanalikå gêni sêsaji  banjur murub mubyar mubyar kukusé kumêlun sumundul ing ngawiyat. Ora antårå sasi Dèwi Gåndåwati nggarbini. Nalikå nglairaké ponang jabang bayi dhampit (gêdhini gêdhånå) sing kênyå ngagêm busånå kaprajuritan, nggéndhong éndhong isi jêmparing, tangané kiwå nyêkêl langkap (gêndhéwå). Déné sing bocah lanang måwå jamang lan kêré wåjå, tangan kiwå nyêkêl langkap (gêndhéwå) tangan têngên nyêkêl pêdhang ligan karan Sêdhanggarbå. Bayi sakloron mujudaké panuksmané Bathårå Durgånètri lan Durgådéwå.
	Kênyå mau kaparingan têtêngêr Dèwi Wårå Srikandhi, déné bocah lanang mau kaparingan kêkasih Radèn Trusthåjumênå (Drèsthåjumnå).  Diwasané, Srikandhi lan Radèn Trusthåjumênå dadi prajurit kang pinunjul. Nalikå Pandhita Durna jumemeng Mahasenapati ing  Perang Baratayuda  , Dyan Trusthåjumênå kang wis ngasthå pêdhang ligan gyå mudhun såkå saluhuré råtå nyakêti Pandhitå Durnå kang wis nglumpruk tanpa daya amarga mireng pawarta yen Aswatama wis tumekaning pati.  Kocapå sukmané Bambang Èkålåyå prikså kahanané Pandhitå Durnå anthuk margå dènira arêp malês ngudituwuh lårå wirang, aglis manuksmå ånå jagadé Radèn Trusthåjumênå, wusånå tuwuh kanêpsoné arêp nyidrå Pandhitå Durnå awit kèlingan marang cintrakané Prabu Drupådå, mulå sigrå maju tanpå tariwårå nyandhak mustakané Pandhitå Durnå katigas jangganè muståkå pisah lan gêmbung sirnå margå layu. Nuli mustakané Pandhitå Durnå kinaryå onclang diumbul-umbulaké, banjur disawataké mênyang ngarsané Prabu Duryudånå.</text>
      <sha1>l4nou1otim7a70fg0jai88o3s075gkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anders Lindegaard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94151</id>
    <revision>
      <id>1750213</id>
      <parentid>1640041</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="ky16poonlfqesui5j161v0h88c4qpa7" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
|playername = Anders Lindegaard
|image = [[Gambar:Anders Lindegaard.jpg|155px]]
|fullname = Anders Rozenkrantz Lindegaard&lt;ref name=&quot;ALSTM&quot;&gt;{{cite web|title=Anders Lindegaard|url=http://www.transfermarkt.co.uk/en/anders-lindegaard/profil/spieler_22491.html|work=transfermarkt.co.uk|publisher=Transfer Markt|access-date=2011-07-09}}&lt;/ref&gt;
|dateofbirth = {{birth date and age|1984|4|13|df=y}}
|cityofbirth = [[Dyrup]]
|countryofbirth = [[Dhènemarken]]
|height = {{height|m=1.93}}&lt;ref name=&quot;ALSTM&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Anders Lindegaard|url=http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~46964,00.html|work=PremierLeague.com|publisher=Premier League|access-date=27 Maret 2011|archive-date=2011-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830191008/http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~46964,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|position = [[Penjaga gawang]]
|currentclub = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|clubnumber = 34
|youthyears1 = 2001—2003|youthclubs1 = [[Odense Boldklub|OB]]
|years1 = 2003—2009|clubs1 = [[Odense Boldklub|OB]]|caps1 = 6|goals1 = 0
|years2 = 2008|clubs2 = → [[Kolding FC|Kolding]] (pinjaman)|caps2 = 10|goals2 = 0
|years3 = 2009|clubs3 = → [[Aalesunds FK|Aalesund]] (pinjaman)|caps3 = 26|goals3 = 0
|years4 = 2009—2010|clubs4 = [[Aalesunds FK|Aalesund]]|caps4 = 30|goals4 = 0
|years5 = 2011—''kini''|clubs5 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]|caps5 = 3|goals5 = 0
|nationalyears1 = 2002|nationalteam1 = {{timnas|U-19 Dhènemarken|Dhènemarken U-19}}|nationalcaps1 = 2|nationalgoals1 = 0
|nationalyears2 = 2003|nationalteam2 = {{timnas|U-20 Dhènemarken|Dhènemarken U-20}}|nationalcaps2 = 4|nationalgoals2 = 0
|nationalyears3=2010—''kini''|nationalteam3 = {{timnas|Dhènemarken}}|nationalcaps3 = 4|nationalgoals3 = 0
|pcupdate = 25 April 2011, 14.03 (UTC)
|ntupdate = 8 Dhésèmber 2010, 09.06 (UTC)
}}
'''Anders Lindegaard''' ({{lahirmati|[[Dyrup]], [[Dhènemarken]]|13|4|1984}}) ya iku salah sijining juru main [[bal-balan]] [[Dhènemarken]]. Panjenengané ing posisi [[kiper]]. Saiki panjenengané main kanggo [[Manchester United F.C.|Manchester United]] lan kanggo {{timnas|Dhènemarken|tim nasional Dhènemarken}}.

== Karir ==
=== Klub ===
Anders Lindegaard naté main kanggo [[Odense Boldklub|OB]], [[Kolding FC|Kolding]] (minangka juru main silihan), lan [[Aalesunds FK|Aalesund]] sadurungé saiki main kanggo [[Manchester United F.C.|Manchester United]].

=== Internasional ===
Anders Lindegaard wés main ping 4 kanggo {{timnas|Dhènemarken|tim nasional Dhènemarken}}, nanging durung nyétak gol. Panjenengané uga naté main ping 2 kanggo tim nasional U-19.

== Réferènsi ==
{{Reflist}}

== Pranala njaba ==
* [http://www.anderslindegaard.com/ Situs web penggemar Anders Lindegaard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130108171012/http://www.anderslindegaard.com/ |date=2013-01-08 }}
* [http://www.manutd.com/en/Players-And-Staff/First-Team/Anders-Lindegaard.aspx Entri] pada situs web resmi [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
* [http://www.goal.com/id-ID/people/denmark/33838/anders-lindegaard Entri] pada situs web Goal.com Indonesia
* [http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/82967/anders-lindegaard?cc=4716 Entri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120123104324/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/82967/anders-lindegaard?cc=4716 |date=2012-01-23 }} pada situs web Soccernet.ESPN

{{Skuat Piala Éropa 2012 Dhènemarken}}
{{Skuat Manchester United}}

[[Kategori:Lair 1984]]
[[Kategori:Wong urip]]
[[Kategori:Pemain bal-balan Dhènemarken]]
[[Kategori:Pamain Manchester United FC]]


{{pemain-sb-stub}}</text>
      <sha1>ky16poonlfqesui5j161v0h88c4qpa7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ayana Shahab</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94879</id>
    <revision>
      <id>1750208</id>
      <parentid>1654355</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T23:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>319</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Ayana_Shahab.jpg with [[File:Ayana_Shahab_(portrait).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)).</comment>
      <origin>1750208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="kssg0881agrdi6f2t8cberixle91m2x" xml:space="preserve">{{Infobox artis indonesia
| name         = Ayana Shahab
| background   = solo_singer
| image        = Ayana Shahab (portrait).jpg
| caption      = Anggota Kaping Setunggal JKT48
| Alias        = Achan/ Ayana
| Genre        = [[Jpop]]
| Years_active = [[2011]]-Saiki
|Associated_acts = [[JKT48]]
|Website         = {{URL|http://www.jkt48.com}}
}}

{{Nihongo|'''Ayana Shahab'''|シャハブ彩菜|Shahabu Ayana|{{lahirmati|[[Osaka]], [[Jepang]]|3|6|1997}}}} punika salah sawijining punggawa JKT48 kaping stunggal. Ayana shahab utawinipun akrap dipunceluki Ayana/Achan, punggawa punika bapakipun saking tiyang arab, lan ibunipun achan punika saking jepang.

== Profil ==
*'''Asma Jangkep:''' Ayana Shahab
*'''Asma Dipunceluk:''' Ayana/Achan
*'''Tanggal Lair: '''{{Birth date and age|1997|6|3|mf=y}}
*'''Horoskop: '''Gemini
*'''Dduwur Awak: '''154&amp;nbsp;cm
*'''Golongan Darah: '''O
*'''Tembung Tempang:''' Sanajan mataku sayu, aku akan selalu menghiburmu.. Aku Ayana! (Indonésia).
*'''Karakter Favorit:''' [[Lilo &amp; Stitch|Stitch]], [[Doraemon]]
*'''Grup Favorit:''' [[AKB48]]
*'''Member Favorit AKB48:''' [[Minami Takahashi]]

==== Televisi ====
* [[Morita Kazuyoshi]] Hour, [[Waratte Iitomo!]] ([[21 Dhésèmber]] [[2011]], [[Fuji TV]])
* ''[[Seyanen!]]'' Ōmisoka RokeSP (Kettei! Ima Kore Mite Hoshii Taisho!), [[31 Dhésèmber]] [[2011]], [[Mainichi Broadcasting System|MBS]], wewengkon tayang Kansai dan sekitarnya
* [[NHK]] [[Kōhaku Uta Gassen]] ([[31 Dhésèmber]] [[2011]])
* [[Global TV]] [[JKT48 School]] saben dina Ahad [[2012]]

== Iklan Televisi ==
* [[Pocari Sweat]]
* [[Laurier]]
* [[Yamaha]] [[Mio J]]

== Rujukan ==
{{reflist}}

== Diskografi ==
*&quot;Heavy Rotation (versi Indonésia)&quot;, video musik, 14 Januari 2012
*&quot;Heavy Rotation (Versi Indonésia)&quot; (ヘビーローテーション)
*&quot;Aitakatta&quot; (会いたかった)
*&quot;Kimi no Koto ga Suki Dakara&quot; (君のことが好きだから / アンダーガールズ)
*&quot;Ponytail to Shushu&quot; (ポニーテールとシュシュ)
*&quot;Baby! Baby! Baby! (ベイビー! ベイビー! ベイビー!)&quot; [SOON]

== Pranala njaba ==
* [http://www.jkt48.com/memberlist-id.html Profil resmi JKT48] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120919220625/http://jkt48.com/memberlist-id.html |date=2012-09-19 }}
* [https://www.facebook.com/ayanajkt48.officialfanpage Facebook resmi Ayana Shahab]
* [https://twitter.com/#!/achanJKT48 Twitter resmi Ayana shahab]
* [https://plus.google.com/u/0/106201966404533491693/posts Akun G+ resmi Ayana Shahab]
* [http://www.youtube.com/watch?v=3Yt0dhb6ins Video Profil Ayana Shahab di Youtube]

{{JKT48}}

[[Kategori:Anggota JKT48]]
[[Kategori:Grup Idola]]
[[Kategori:Penyanyi Indonésia]]</text>
      <sha1>kssg0881agrdi6f2t8cberixle91m2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aksara Tamil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129485</id>
    <revision>
      <id>1750211</id>
      <parentid>1639853</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39474" sha1="s8t12oju9r52xgxp3lrsrt4lphrwmdr" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
|name      = Tamil
|altname   = {{lang|ta|தமிழ்}}
|type      = [[Abugida]]
|time = 700-an – saiki
|languages = [[Basa Tamil|Tamil]]&lt;br /&gt;[[Basa Kanikkar|Kanikkar]]&lt;br /&gt;[[Basa Badaga|Badaga]]&lt;br /&gt;[[Basa Irula|Irula]]&lt;br /&gt;[[Basa Paniya|Paniya]]&lt;br/&gt;[[Basa Sangsekerta|Sangsekerta]]&lt;br /&gt;[[Basa Saurashtra|Saurashtra]]
|fam1=[[Aksara Brahmi]]
|fam2=Brahmi Kidul
|sisters=[[Aksara Malayalam|Malayalam]]&lt;br /&gt;[[Aksara Sinhala|Sinhala]]&lt;br /&gt;[[Aksara Tigalari|Tigalari]]&lt;br /&gt;[[Aksara Grantha|Grantha]]&lt;br /&gt;[[Aksara Vaṭṭeḻuttu|Vaṭṭeḻuttu]] &lt;br /&gt; [[Aksara Kannada|Kannada]] &lt;br /&gt; [[Aksara Telugu|Telugu]]
|unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf U+0B80–U+0BFF]
|iso15924  = Taml
|sample = Tamil Sample.svg
|imagesize=250px
}}
{{contains Indic text}}
{{Tamil transliteration}}
'''Aksara Tamil''' (&lt;span contenteditable=&quot;false&quot; lang=&quot;ta&quot;&gt;தமிழ் அரிச்சுவடி&lt;/span&gt; ''tamiḻ ariccuvaṭi'') ya iku aksara [[abugida]] sing diuri-uri wong Tamil lan [[Basa Tamil|panyatur basa Tamil]] ing [[India]], [[Sri Lanka]], [[Malaysia]], lan ing manéka papan. Aksara iki kanggo nulisaké [[basa Tamil]] lan uga [[Basa Sangskreta|basa Sangsekerta]], minangka basa ing sambahyangan. Kanggo nulisaké basa Sangsekerta, dianggo huruf wyanjana (konsonan) lan sandhangan (diakritik) sing dudu saka aksara Tamil.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFAllen2006&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Allen, Julie (2006), ''The Unicode 5.0 Standard'' (5 ed.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Basa-basa minoritas kaya ta [[basa Saurashtra]], [[basa Badaga|Badaga]], [[basa Irula|Irula]], lan [[basa Paniya|Paniya]] uga ditulis nganggo aksara Tamil.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREFLewis2009&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Lewis, M. Paul, ed. (2009), [http://www.ethnologue.com/ ''Ethnologue: Languages of the World''] (16th ed.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

== Surasa ==

=== Sesipatan ===
Aksara Tamil ngemu 12 hurup swara (&lt;span lang=&quot;ta&quot;&gt;உயிரெழுத்து&lt;/span&gt; ''uyireḻuttu''  &quot;hurup jiwa&quot;), 18 hurup wyanjana (&lt;span lang=&quot;ta&quot;&gt;மெய்யெழுத்து&lt;/span&gt; ''meyyeḻuttu''  &quot;hurup raga&quot;) lan siji pralambang mirunggan, &lt;span lang=&quot;ta&quot;&gt;ஃ&lt;/span&gt; (&lt;span lang=&quot;ta&quot;&gt;ஆயுத எழுத்து&lt;/span&gt;). Pralambang &lt;span lang=&quot;ta&quot;&gt;ஃ&lt;/span&gt; diucapaké &quot;akku&quot; utawa &quot;அக்கு&quot; lan dudu warga wyanjana utawa warga swara miturut paramasastra Tamil. Masiya mangkono, pralambang siji iki racaké diurutaké salarik karo hurup-hurup swara. Aksara Tamil kalebu aksara [[wanda|silabis]], dudu [[alfabèt]]is.&lt;ref&gt;[http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8{{Pranala mati|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} University of Madras Tamil Lexicon, page 148: &quot;&lt;span contenteditable=&quot;false&quot; lang=&quot;ta&quot;&gt;அலியெழுத்து&lt;/span&gt; [ aliyeḻuttu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214081015/https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8 |date=2021-02-14 }} n ali-y-eḻuttu. &lt; &lt;span contenteditable=&quot;false&quot; lang=&quot;ta&quot;&gt;அலி&lt;/span&gt;¹ +. 1.&lt;/ref&gt; Mulané, jangkepé cacahé ana 31 rupa hurup ijèn lan 216 rupa hurup gabungan sing gunggungé ana 247 rupa hurup (&lt;span lang=&quot;ta&quot;&gt;உயிர்மெய்யெழுத்து&lt;/span&gt; ''uyirmeyyeḻuttu''), dumadi saka hurup gabungan wyanjana lan swara, hurup wyanjana dipangkon, lan hurup swara dhéwé. Hurup gabungan iki dumadi saka hurup wyanjana sing ditrapi sandhangan swara. Sawatara hurup wyanjana rupané owah supaya bisa trap marang sandhangan swarané. Saliyané iku sandhangan swara ditrapaké menyang hurup wyanjana minangka panambang, ater-ater, utawa kaloroné bebarengan. Saben sandhangan swara iki béda rupané saka hurup swara sing ngadeg dhéwé.

Aksara Tamil ditulis saka kiwa manengen.

=== Babad ===

[[Gambar:History_of_Tamil_script.jpg|thumb|400x400px|Babad aksara Tamil]]
Aksara Tamil, kaya déné aksara-aksara ing Asia Kidul liyané, tumurun saka [[aksara Brahmi]].{{sfn|Mahadevan|2003|p=173}} Prasasti-prasasti kuna sing ginuritan aksara Tamil wiwitan wis ana ora suwé kawit pungkasing mangsa [[Asoka]]. Aksara sing ginurit ana ing prasasti-prasasti iki wiyahé diarani aksara Tamil-Brahmi utawa &quot;aksara Tamili&quot;. Aksara iki diarani mangkono awit guritan aksarané wis akèh bédané saka aksara Brahmi ing mangsa Asoka. Contoné, aksara Tamil-Brahmi wis nduwé pranata dhéwé kanggo mbédakaké hurup [[Konsonan|wyanjana]] wantah (contoné ''m'') saka hurup wyanjana mawa [[Vokal|swara]] (contoné ''ma''). Saliyané iku, miturut panemu Iravatham Mahadevan, (1) aksara Tamil Brahmi wiwitan duwé sandhangan sing rada béda, (2) duwé hurup-hurup mirunggan kanggo nulisaké uni-uni sing ora ana ing [[Basa Sangskreta|basa Sangsekerta]], lan (3) nyingkiraké hurup-hurup sing ora kanggo marang basa Tamil kaya ta hurup kanggo uni wyanjana sinwara lan uni aspirat.{{sfn|Mahadevan|2003|p=173}} Prasasti saka abad kapindho nganggo gagrag aksara Tamil-Brahmi sing liya, sing udakara padha karo aksara sing dianggo ing ''Tolkāppiyam'' utawa paramasastra Tamil kuna. Gagrag iki nganggo sandhangan ''puḷḷi'' minangka pangkon.{{sfn|Mahadevan|2003|p=230}} Aksara Tamil sabanjuré owah rupané dadi luwih mlengkung, lan wiwit abad kalima utawa kanem owah dadi aksara sing kawentar mawa aran ''Vaṭṭeḻuttu wiwitan''.{{sfn|Mahadevan|2003|p=211}}

Sanajan mangkono, aksara Tamil modhèren ora tumurun saka aksara iki.{{sfn|Mahadevan|2003|p=209}} Ing abad kapitu, wangsa Pallawa ngripta aksara anyar kanggo basa Tamil kanthi ngringkes [[aksara Grantha]] (sing tumurun saka aksara Brahmi Kidul) banjur nambahaké hurup-hurup sing uni-uniné ora tinemokaké ing basa Sangsekerta saka [[Aksara Vaṭṭeḻuttu|aksara ''Vaṭṭeḻuttu'']] menyang aksara ringkesan iku.{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}} Kala abad kawolu, aksara anyar iki nggantèni aksara ''Vaṭṭeḻuttu'' sing dianggo kraton Chola lan kraton Pallawa ing bang lor wewengkon panyatur basa Tamil, mula kondhang diarani aksara Chola-Pallawa. Aksara ''Vaṭṭeḻuttu'' isih diuri-uri ana ing bang kidul wewengkon panyatur basa Tamil, ing kraton Chéra lan Pandyan, tekan abad kasawelas rikala kraton Pandyan diteluk kraton Chola.{{sfn|Mahadevan|2003|p=212}}

Pirang-pirang abad sabanjuré, aksara Chola-Pallawa owah dadi aksara Tamil modhèren. Sarana gurit kala semono sing nganggo [[Rontal|godhong tal]] nglantari owahé aksara iki. Para citralika kudu ati-ati supaya ora mbolongaké godhong tal nalika nggurit nganggo tanah (sabangsa ''stilus'') amarga godhong sing kabolong luwih gampang suwèk lan rusak. Tundhoné, ''puḷḷi'' minangka pangkon banjur arang dianggo saéngga uni wyanjana wantah ditulis padha karo wyanjana sing mawa swara. Padha kaya iku, sandhangan swara ''kuṟṟiyal ukaram'', sandhangan ''u'' satengah bunder sing ditulis ing pungkasan tembung utawa tengah tembung camboran, uga wis ora dianggo manèh lan digantèkaké sandhangan ''u ''sing ringkes. Sandhangan ''puḷḷi'' langka kanggoné nganti mesin pangecap diciptakaké, déné sandhangan ''kuṟṟiyal ukaram'' panggah ora dianggo nganti saiki kamangka uni sing magepokan isih ana lan wigati kanggo guru lagu basa Tamil.

Nalika abad kaping sangalas, rupa sawenèh hurup diringkes supaya gampang anggoné ditulis. Ing abad kaping rongpuluh, aksara Tamil diringkes manèh ping bola-bali ing sawatara réformasi aksara. Tundhoné, sandhangan swara kanggo saben hurup wyanjana kabèh dadi sarupa lan sandhangan-sandhangan mirunggan sarta rupa-rupa hurup sing ora ajeg ora dianggo manèh.

[[Gambar:Tamil-Palm-1.JPG|thumb|800px|Sawiji kaca saka [[rontal]] abasa Tamil.|center]]

=== Gegayutan karo aksara-aksara India ===
Aksara Tamil ana pirang-pirang bédané saka aksara-aksara liyané ing kulawarga aksara Brahmi. Ora kaya saben aksara ing kulawarga aksara Brahmi, ing aksara Tamil ora ana uni wyanjana andhegan sinwara utawa uni wyanjana andhegan aspirat jalaran uni mangkono dudu fonem basa Tamil, masiya alofon andhegan frikatif lan alofon andhegan sinwara ana ing basa Tamil lésan. Mulané, pralambang &lt;span contenteditable=&quot;false&quot; lang=&quot;ta&quot;&gt;க் &lt;/span&gt; ''k'', contoné, bisa diucapaké &lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot;&gt;/k/&lt;/span&gt; uga bisa diucapaké &lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot;&gt;/ɡ/&lt;/span&gt; utawa &lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot;&gt;/x/&lt;/span&gt; miturut paramasastra Tamil.

Sawènèh pralambang liya bakal ditrapaké kanggo uni-uni iki manawa aksara Tamil dianggo saperlu ngguritaké basa Sangsekerta utawa liyané.

Uga ora kaya aksara-aksara saka kulawarga aksara Brahmi liyané, ing aksara Tamil arang ana ligatur tipografis kanggo mratandhani wyanjana jèjèr, sing pancèn arang ana ing basa Tamil tinimbang ing basa-basa India liyané. Yèn kadadèn ana wyanjana jèjèr, hurup wyanjana kapisan dipangkon mawa ''&lt;span class=&quot;Unicode&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;puḷḷi&lt;/span&gt;'' tumuli hurup wyanjana kapindho ditulis ing sabanjuré. Nanging mangkono, paugeran iki ora bisa ditrapaké kanggo nulis &lt;span contenteditable=&quot;false&quot; lang=&quot;ta&quot;&gt;க்ஷ&lt;/span&gt; ''&lt;span class=&quot;Unicode&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;kṣa&lt;/span&gt;'' karo &lt;span contenteditable=&quot;false&quot; lang=&quot;ta&quot;&gt;ஸ்ரீ&lt;/span&gt; ''śrī''.

== Hurup ==
=== Wyanjana wantah ===
Hurup-hurup wyanjana dijenengi hurup &quot;awak&quot; (''mei''). Hurup wyanjana digolongaké dadi telung golongan: ''vallinam'' (wyanjana abot), ''mellinam'' (wyanjana ènthèng, kalebu kabèh uni nasal), lan ''itayinam'' (wyanjana madya).

Ana sawatara paugeran lèksikal kanggo nyipta tembung. Pustaka ''Tolkāppiyam'' ngandharaké paugeran mangkono. Sawenèh contoné ya iku: (1) tembung ora bisa dipungkasi mawa wyanjana tinamtu lan ora bisa diwiwiti mawa wyanjana tinamtu, ya iku ''r-'', ''l-'' lan ''ḻ-''; (2) ana rong wyanjana untu ''n'' - sing pamasangé (a) gumantung dipasang ana ing ngarep tembung apa ora lan (b) gumantung hurup sakiwa-tengené. (Kala kawuri, salah siji hurup ''n'' iku diéja minangka wyanjana alvéolar, kaya ta sing isih dicaturaké ing basa Malayalam.)

Dentawyanjanané aksara [[abugida]] Tamil iki mèmper karo dentawyanjanané aksara-aksara abugida tangga-teparoé yèn dideleng saka géografiné utawa linguistiké. Iki nuduhaké yèn aksara-aksara iki duwé asal-usul sing padha, ya iku saka aksara Brahmi.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#eeeeee; font-size:90%;&quot;
! Wyanjana !! ISO 15919 !! Golongan !! [[help:IPA|IPA]]
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|க்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|k}} || vallinam || {{IPA|[k]}}, {{IPA|[ɡ]}}, {{IPA|[x]}}, {{IPA|[ɣ]}}, {{IPA|[h]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ங்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṅ}} || mellinam || {{IPA|[ŋ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ச்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|c}} || vallinam || {{IPA|[t͡ʃ]}}, {{IPA|[d͡ʒ]}}, {{IPA|[ʃ]}}, {{IPA|[s]}}, {{IPA|[ʒ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஞ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ñ}} || mellinam || {{IPA|[ɲ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ட்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṭ}} || vallinam || {{IPA|[ʈ]}}, {{IPA|[ɖ]}}, {{IPA|[ɽ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ண்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṇ}} || mellinam || {{IPA|[ɳ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|த்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|t}} || vallinam || {{IPA|[t̪]}}, {{IPA|[d̪]}}, {{IPA|[ð]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ந்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|n}} || mellinam || {{IPA|[n̪]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ப்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|p}} || vallinam || {{IPA|[p]}}, {{IPA|[b]}}, {{IPA|[β]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ம்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|m}} || mellinam || {{IPA|[m]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ய்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|y}} || idaiyinam || {{IPA|[j]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ர்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|r}} || idaiyinam || {{IPA|[ɾ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ல்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|l}} || idaiyinam || {{IPA|[l]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|வ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|v}} || idaiyinam || {{IPA|[ʋ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ழ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ḻ}} || idaiyinam || {{IPA|[ɻ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ள்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ḷ}} || idaiyinam || {{IPA|[ɭ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ற்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṟ}} || vallinam || {{IPA|[r]}}, {{IPA|[t]}}, {{IPA|[d]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ன்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṉ}} || mellinam || {{IPA|[n]}}
|-
|}

=== Wyanjana modhèren ===
Basa Tamil ing pacaturan nyamboraké akèh fonem sing ora ana ing ''Tolkāppiyam''. Hurup kanggo nulisaké uni-uni iki diarani &quot;grantha&quot;, sing wis kalebu ing basa Tamil modhèren. Hurup-hurup iki diwulangaké ana ing pamulangan dhasar lan dilebokaké sajeroning panyandi Pamaréntah Tamil Nadu sing dijenengi ''Tamil All Character Encoding'' (TACE16, tegesé Panyandi Sarwa Aksara Tamil).

{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#eeeeee; font-size:90%;&quot;
! Wyanjana !! ISO 15919 !! IPA
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஶ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ś}} || {{IPA|[ɕ]}}, {{IPA|[ʃ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஜ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|j}} || {{IPA|[d͡ʒ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஷ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṣ}} || {{IPA|[ʂ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஸ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|s}} || {{IPA|[s]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஹ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|h}} || {{IPA|[h]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|க்ஷ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|kṣ}} || {{IPA|[kʂ]}}
|}

Ing mangsa saiki, ana telung gabungan pralambang dhasar aksara Tamil sing racaké kanggo nulisaké uni-uni saka basa Inggris 'f', 'z', lan 'x'. Iki kanggo nulis jeneng-jeneng lan tembung-tembung basa Inggris lan basa Arab. Gabungané ya iku ஃப் kanggo f, ஃஜ் kanggo z lan ஃஸ் kanggo x. Contoné: asif = அசிஃப், aZaarudhiin = அஃஜாருதீன், rex = ரெஃஸ்.

Upaya nggolongaké hurup dadi wyanjana sinwara lan ora sinwara sarana aksara-ndhuwur (''superscript'') lan aksara-ngisor (''subscript'') uga wis tau dianakaké nganggo angka siji, loro, telu, lan papat sing tegesé (1) ora sinwara, (2) aspirat ora sinwara, (3) sinwara, lan (4) aspirat sinwara. Cara iki kanggo nulisaké tembung-tembung Sangsekerta ing pustaangka pustaka Sangsekerta-Tamil nganggo aksara Tamil.&lt;ref&gt;http://www.unicode.org/L2/L2010/10256r-extended-tamil.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.unicode.org/L2/L2010/10407-ext-tamil-follow2.pdf&lt;/ref&gt; Contoné:
க₁ - Ka
க₂ - Kha
க₃ - Ga
க₄ - Gha. Nanging, cara iki durung diakoni Unicode. Ora ana aksara-ngisor kanggo aksara Grantha ing Unicode lan panggon ndèkèkaké angangka angka iku kudu langsung sinandhingan karo hurup wyanjanané, déné Unicode nyandi aksara mangkono dadi கௌ₂ utawa க₂ௌ kanthi permutasi sakenané.

=== Swara ===
Hurup swara uga aran hurup 'kauripan' (''uyir'') utawa 'jiwa'. Gabungané hurup wyanjana (sing diarani hurup 'raga') karo hurup swara dijenengi hurup 'urip' (''uyirmei'', tegesé hurup sing duwé 'raga' lan 'jiwa').

Hurup swara ing aksara Tamil dipérang dadi hurup hraswa lan hurup dirga (sabené ana lima) saha rong sandhyaksara (diftong).

==== Rupa ijèn ====
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#eeeeee; font-size:90%;&quot;
! Swara !! ISO 15919 !! IPA
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|அ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|a}} || {{IPAblink|ʌ}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஆ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ā}} || {{IPA|[ɑː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|இ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|i}} || {{IPA|[i]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஈ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ī}} || {{IPA|[iː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|உ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|u}} || {{IPA|[u]}}, {{IPA|[ɯ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஊ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ū}} || {{IPA|[uː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|எ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|e}} || {{IPA|[e]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஏ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ē}} || {{IPA|[eː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஐ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ai}} || {{IPA|[ʌj]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஒ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|o}} || {{IPA|[o]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஓ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ō}} || {{IPA|[oː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஔ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|au}} || {{IPA|[ʌʋ]}}
|-
|}

==== Rupa gabungan ====
Nganggo conto wyanjana 'k':

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#eeeeee; font-size:90%;&quot;
! Susunan !! Rupa gabungan !! ISO 15919 !! IPA
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + அ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க || {{transl|ta|ISO|ka}} || {{IPA|[kʌ]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஆ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கா || {{transl|ta|ISO|kā}} || {{IPA|[kɑː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + இ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கி || {{transl|ta|ISO|ki}} || {{IPA|[ki]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஈ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கீ || {{transl|ta|ISO|kī}} || {{IPA|[kiː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + உ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கு || {{transl|ta|ISO|ku}} || {{IPA|[ku]}}, {{IPA|[kɯ]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஊ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கூ || {{transl|ta|ISO|kū}} || {{IPA|[kuː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + எ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கெ || {{transl|ta|ISO|ke}} || {{IPA|[ke]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஏ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கே|| {{transl|ta|ISO|kē}} || {{IPA|[keː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஐ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கை || {{transl|ta|ISO|kai}} || {{IPA|[kʌj]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஒ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கொ || {{transl|ta|ISO|ko}} || {{IPA|[ko]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஓ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கோ|| {{transl|ta|ISO|kō}} || {{IPA|[koː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஔ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கௌ || {{transl|ta|ISO|kau}} || {{IPA|[kʌʋ]}}
|-
|}

Pralambang mirunggan &lt;span contenteditable=&quot;false&quot; lang=&quot;ta&quot;&gt;ஃ&lt;/span&gt; (arané ''akh'') iku wisagra. Pralambang iki adaté murni mung kanggo ing paramasastra, nanging saiki uga dianggo minangka sandhangan kanggo uni-uni basa manca. Contoné, &lt;span lang=&quot;ta&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;ஃப்&lt;/span&gt; iku kanggo uni ''f ''saka basa Inggris sing asliné ora ana ing basa Tamil.

Uniné hurup swara dirga (''nedil'') dawané udakara ping pindhoné uniné hurup swara hraswa (''kuRil''). Sandhyaksara wiyahé dilésanaké ping karo tengahé swara hraswa, masiya uga ana sawatara pustaka paramsastra sing nggolongaké sandhyaksara sajeroning swara dirga (''nedil'').

Ana ing rupa gabungan, sandhangan swara bisa dipasang ing tengené, kiwané, utawa kiwa-tengené hurup wyanjana. Rupa gabungan iki uga bisa wujud ligatur. Paugeran bab ligatur iki panggah owah. Paugeran lawas ligaturé luwih akèh tinimbang paugeran anyar. Sing kadeleng ing kaca iki gumantung fon apa sing dianggo; contoné, fon Code2000 ligaturé luwih akèh tinimbang fon Latha.

Amarga akèhé ligatur iki, ana pamrakarsa réformasi aksara sing njangkah supaya kabèh rupa ligatur disingkiraké lan kabèh sandhangan swara ditrapaké mung ing sisih tengené wyanjana.

Unicode nyandi pralambang manut urutan logis (ajeg wyanjana dhisik), kamangka panyadi 8-bit warisan (kaya ta TSCII) milih manut urutan tulis. Mulané, nata urutané manèh rinasa wigati nalika malih saka panyandi siji menyang liyané lantaran ora bisa yèn mung nyocogaké urutan saprangkat titik-sandi siji padha karo liyané.

==== Tabèl gabungan hurup-hurup Tamil ====
Tabèl ngisor iki mratélakaké hurup-hurup swara (''uyir'' utawa 'kauripan') ing larik paling ndhuwur lan hurup-hurup wyanjana (''mei'' utawa 'raga') ing sisih pinggir. Gabungan kaloroné dadi huruf Tamil gabungan (''uyirmei'').

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; 
!width=&quot;40pt&quot;|ஃ
!width=&quot;20pt&quot;|
!width=&quot;40pt&quot;|அ
!width=&quot;40pt&quot;|ஆ
!width=&quot;40pt&quot;|இ
!width=&quot;40pt&quot;|ஈ
!width=&quot;40pt&quot;|உ
!width=&quot;40pt&quot;|ஊ
!width=&quot;40pt&quot;|எ
!width=&quot;40pt&quot;|ஏ
!width=&quot;40pt&quot;|ஐ
!width=&quot;40pt&quot;|ஒ
!width=&quot;40pt&quot;|ஓ
!width=&quot;40pt&quot;|ஔ
|-
|
| 
|a
|ā
|i
|ī
|u
|ū
|e
|ē
|ai
|o
|ō
|au
|-
!க்
|k
|க
|கா
|கி
|கீ
|கு
|கூ
|கெ
|கே
|கை
|கொ
|கோ
|கௌ
|-
!ங்
|ṅ
|ங
|ஙா
|ஙி
|ஙீ
|ஙு
|ஙூ
|ஙெ
|ஙே
|ஙை
|ஙொ
|ஙோ
|ஙௌ
|-
!ச்
|c
|ச
|சா
|சி
|சீ
|சு
|சூ
|செ
|சே
|சை
|சொ
|சோ
|சௌ
|-
!ஞ்
|ñ
|ஞ
|ஞா
|ஞி
|ஞீ
|ஞு
|ஞூ
|ஞெ
|ஞே
|ஞை
|ஞொ
|ஞோ
|ஞௌ
|-
!ட்
|ṭ
|ட
|டா
|டி
|டீ
|டு
|டூ
|டெ
|டே
|டை
|டொ
|டோ
|டௌ
|-
!ண்
|ṇ
|ண
|ணா
|ணி
|ணீ
|ணு
|ணூ
|ணெ
|ணே
|ணை
|ணொ
|ணோ
|ணௌ
|-
!த்
|t
|த
|தா
|தி
|தீ
|து
|தூ
|தெ
|தே
|தை
|தொ
|தோ
|தௌ
|-
!ந்
|n
|ந
|நா
|நி
|நீ
|நு
|நூ
|நெ
|நே
|நை
|நொ
|நோ
|நௌ
|-
!ப்
|p
|ப
|பா
|பி
|பீ
|பு
|பூ
|பெ
|பே
|பை
|பொ
|போ
|பௌ
|-
!ம்
|m
|ம
|மா
|மி
|மீ
|மு
|மூ
|மெ
|மே
|மை
|மொ
|மோ
|மௌ
|-
!ய்
|y
|ய
|யா
|யி
|யீ
|யு
|யூ
|யெ
|யே
|யை
|யொ
|யோ
|யௌ
|-
!ர்
|r
|ர
|ரா
|ரி
|ரீ
|ரு
|ரூ
|ரெ
|ரே
|ரை
|ரொ
|ரோ
|ரௌ
|-
!ல்
|l
|ல
|லா
|லி
|லீ
|லு
|லூ
|லெ
|லே
|லை
|லொ
|லோ
|லௌ
|-
!வ்
|v
|வ
|வா
|வி
|வீ
|வு
|வூ
|வெ
|வே
|வை
|வொ
|வோ
|வௌ
|-
!ழ்
|ḻ
|ழ
|ழா
|ழி
|ழீ
|ழு
|ழூ
|ழெ
|ழே
|ழை
|ழொ
|ழோ
|ழௌ
|-
!ள்
|ḷ
|ள
|ளா
|ளி
|ளீ
|ளு
|ளூ
|ளெ
|ளே
|ளை
|ளொ
|ளோ
|ளௌ
|-
!ற்
|ṟ
|ற
|றா
|றி
|றீ
|று
|றூ
|றெ
|றே
|றை
|றொ
|றோ
|றௌ
|-
!ன்
|ṉ
|ன
|னா
|னி
|னீ
|னு
|னூ
|னெ
|னே
|னை
|னொ
|னோ
|னௌ
|}

== Angka lan lambang ==
Saliyané angangka angka dhasar (0-9), aksara Tamil uga nduwéni angka kanggo 10, 100, lan 1000. Lambang sing tegesé dina, wulan, taun, dèbit, krèdit, mau, rupé, lan angka uga ana.
{| class=wikitable border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:200%;&quot;
|- style=&quot;font-size:50%&quot;
!  0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 100 || 1000
|-
|- style=&quot;font-size:75%&quot; xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;
!  {{lang|ta|௦}} || {{lang|ta|௧}} || {{lang|ta|௨}} || {{lang|ta|௩}} || {{lang|ta|௪}} || {{lang|ta|௫}} || {{lang|ta|௬}} || {{lang|ta|௭}} || {{lang|ta|௮}} || {{lang|ta|௯}} || {{lang|ta|௰}} || {{lang|ta|௱}} || {{lang|ta|௲}}
|-
|}
{| class=wikitable border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:200%;&quot;
|- style=&quot;font-size:50%&quot;
!  dina || wulan || taun || dèbit || krèdit || mau || rupé || angka
|-
|- style=&quot;font-size:75%&quot; xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;
!  {{lang|ta|௳}} || {{lang|ta|௴}} || {{lang|ta|௵}} || {{lang|ta|௶}} || {{lang|ta|௷}} || {{lang|ta|௸}} || {{lang|ta|௹}} || {{lang|ta|௺}}
|-
|}

== Unicode ==
Larik [[Unicode]] aksara Tamil ya iku U+0B80–U+0BFF. Babagan klawu ya iku titik-sandi titik-sandi sing ora tinugasan. Iku ateges titik-sandi ing babagan iku ana pasangané ing aksara Asia Kidul liyané tur kanggo utawa tinugasan, déné ing aksara Tamil ora tinemokaké fonemé mula ora ana hurupé lan titik-sandiné ora kanggo lan tinugasan.

Kayadéné aksara-aksara Asia Kidul liyané ing Unicode, panyandi aksara Tamil asliné tumurun saka pakem ISCII. ISCII lan [[Unicode]] nyandi aksara Tamil minangka [[abugida]]. Sajeroning abugida, pralambang dhasar nglambangaké sauni wyanjana sing tinutan swara gawan. Wyanjana sinandhangan swara utawa wyanjana wantah (tanpa swara) dilambangaké sarana pralambang dhasar diwènèhi pralambang katrangan. Saben titik-sandi sing nglambangaké fonem sing padha ing aksara-aksara Asia Kidul, kalebu aksara Tamil, disandèkaké menyang babagan sing padha sajeroning Unicode. Masiya Unicode nrapaké aksara Tamil kaya déné abugida liyané, kabèh pralambang wyanjana wantah lan pralambang wanda ing aksara Tamil bisa dimunculaké kanthi nggabungaké sawenèh titik-sandi titik-sandi Unicode, kaya ing Tabèl Wanda Aksara Tamil Unicode ngisor iki.

Sajeroning Unicode 5.1, urutan tinengeran ditambahaké kanggo kabèh pralambang wyanjana wantah lan pralambang wanda aksara Tamil. Unicode 5.1 uga duwé urutan tinengeran kanggo ligatur ing aksara Tamil SRI (''śrī''), ஶ்ரீ. Urutan iki dijenengi ''TAMIL SYLLABLE SHRII'' (cara Jawa: WANDA TAMIL SHRII) sing dumadi saka jèjèran Unicode U+0BB6 U+0BCD U+0BB0 U+0BC0.

{{Unicode chart Tamil}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Tabèl Wanda Aksara Tamil Unicode
|-
! Swara →&lt;br&gt;Wyanjana&lt;br&gt;↓
! title=&quot;TAMIL LETTER A&quot; | அ&lt;br&gt;0B85
! title=&quot;TAMIL LETTER AA&quot; | ஆ&lt;br&gt;0B86
! title=&quot;TAMIL LETTER I&quot; | இ&lt;br&gt;0B87
! title=&quot;TAMIL LETTER II&quot; | ஈ&lt;br&gt;0B88
! title=&quot;TAMIL LETTER U&quot; | உ&lt;br&gt;0B89
! title=&quot;TAMIL LETTER UU&quot; | ஊ&lt;br&gt;0B8A
! title=&quot;TAMIL LETTER E&quot; | எ&lt;br&gt;0B8E
! title=&quot;TAMIL LETTER EE&quot; | ஏ&lt;br&gt;0B8F
! title=&quot;TAMIL LETTER AI&quot; | ஐ&lt;br&gt;0B90
! title=&quot;TAMIL LETTER O&quot; | ஒ&lt;br&gt;0B92
! title=&quot;TAMIL LETTER OO&quot; | ஓ&lt;br&gt;0B93
! title=&quot;TAMIL LETTER AU&quot; | ஔ&lt;br&gt;0B94
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT K&quot; | க்&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER KA&quot; | க&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KAA&quot; | கா&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KI&quot; | கி&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KII&quot; | கீ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KU&quot; | கு&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KUU&quot; | கூ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KE&quot; | கெ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KEE&quot; | கே&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KAI&quot; | கை&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KO&quot; | கொ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KOO&quot; | கோ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KAU&quot; | கௌ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT NG&quot; | ங்&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NGA&quot; | ங&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGAA&quot; | ஙா&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGI&quot; | ஙி&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGII&quot; | ஙீ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGU&quot; | ஙு&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGUU&quot; | ஙூ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGE&quot; | ஙெ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGEE&quot; | ஙே&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGAI&quot; | ஙை&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGO&quot; | ஙொ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGOO&quot; | ஙோ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGAU&quot; | ஙௌ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT C&quot; | ச்&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER CA&quot; | ச&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CAA&quot; | சா&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CI&quot; | சி&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CII&quot; | சீ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CU&quot; | சு&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CUU&quot; | சூ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CE&quot; | செ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CEE&quot; | சே&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CAI&quot; | சை&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CO&quot; | சொ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE COO&quot; | சோ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CAU&quot; | சௌ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT NY&quot; | ஞ்&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NYA&quot; | ஞ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYAA&quot; | ஞா&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYI&quot; | ஞி&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYII&quot; | ஞீ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYU&quot; | ஞு&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYUU&quot; | ஞூ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYE&quot; | ஞெ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYEE&quot; | ஞே&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYAI&quot; | ஞை&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYO&quot; | ஞொ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYOO&quot; | ஞோ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYAU&quot; | ஞௌ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT TT&quot; | ட்&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER TTA&quot; | ட&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTAA&quot; | டா&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTI&quot; | டி&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTII&quot; | டீ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTU&quot; | டு&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTUU&quot; | டூ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTE&quot; | டெ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTEE&quot; | டே&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTAI&quot; | டை&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTO&quot; | டொ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTOO&quot; | டோ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTAU&quot; | டௌ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT NN&quot; | ண்&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NNA&quot; | ண&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNAA&quot; | ணா&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNI&quot; | ணி&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNII&quot; | ணீ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNU&quot; | ணு&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNUU&quot; | ணூ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNE&quot; | ணெ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNEE&quot; | ணே&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNAI&quot; | ணை&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNO&quot; | ணொ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNOO&quot; | ணோ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNAU&quot; | ணௌ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT T&quot; | த்&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER TA&quot; | த&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TAA&quot; | தா&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TI&quot; | தி&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TII&quot; | தீ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TU&quot; | து&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TUU&quot; | தூ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TE&quot; | தெ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TEE&quot; | தே&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TAI&quot; | தை&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TO&quot; | தொ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TOO&quot; | தோ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TAU&quot; | தௌ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT N&quot; | ந்&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NA&quot; | ந&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NAA&quot; | நா&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NI&quot; | நி&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NII&quot; | நீ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NU&quot; | நு&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NUU&quot; | நூ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NE&quot; | நெ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NEE&quot; | நே&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NAI&quot; | நை&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NO&quot; | நொ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NOO&quot; | நோ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NAU&quot; | நௌ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT P&quot; | ப்&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER PA&quot; | ப&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PAA&quot; | பா&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PI&quot; | பி&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PII&quot; | பீ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PU&quot; | பு&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PUU&quot; | பூ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PE&quot; | பெ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PEE&quot; | பே&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PAI&quot; | பை&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PO&quot; | பொ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE POO&quot; | போ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PAU&quot; | பௌ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT M&quot; | ம்&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER MA&quot; | ம&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MAA&quot; | மா&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MI&quot; | மி&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MII&quot; | மீ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MU&quot; | மு&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MUU&quot; | மூ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE ME&quot; | மெ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MEE&quot; | மே&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MAI&quot; | மை&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MO&quot; | மொ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MOO&quot; | மோ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MAU&quot; | மௌ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT Y&quot; | ய்&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER YA&quot; | ய&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YAA&quot; | யா&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YI&quot; | யி&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YII&quot; | யீ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YU&quot; | யு&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YUU&quot; | யூ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YE&quot; | யெ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YEE&quot; | யே&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YAI&quot; | யை&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YO&quot; | யொ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YOO&quot; | யோ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YAU&quot; | யௌ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT R&quot; | ர்&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER RA&quot; | ர&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RAA&quot; | ரா&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RI&quot; | ரி&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RII&quot; | ரீ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RU&quot; | ரு&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RUU&quot; | ரூ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RE&quot; | ரெ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE REE&quot; | ரே&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RAI&quot; | ரை&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RO&quot; | ரொ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE ROO&quot; | ரோ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RAU&quot; | ரௌ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT L&quot; | ல்&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER LA&quot; | ல&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LAA&quot; | லா&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LI&quot; | லி&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LII&quot; | லீ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LU&quot; | லு&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LUU&quot; | லூ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LE&quot; | லெ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LEE&quot; | லே&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LAI&quot; | லை&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LO&quot; | லொ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LOO&quot; | லோ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LAU&quot; | லௌ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT V&quot; | வ்&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER VA&quot; | வ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VAA&quot; | வா&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VI&quot; | வி&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VII&quot; | வீ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VU&quot; | வு&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VUU&quot; | வூ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VE&quot; | வெ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VEE&quot; | வே&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VAI&quot; | வை&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VO&quot; | வொ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VOO&quot; | வோ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VAU&quot; | வௌ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT LLL&quot; | ழ்&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER LLLA&quot; | ழ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLAA&quot; | ழா&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLI&quot; | ழி&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLII&quot; | ழீ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLU&quot; | ழு&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLUU&quot; | ழூ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLE&quot; | ழெ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLEE&quot; | ழே&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLAI&quot; | ழை&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLO&quot; | ழொ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLOO&quot; | ழோ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLAU&quot; | ழௌ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT LL&quot; | ள்&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER LLA&quot; | ள&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLAA&quot; | ளா&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLI&quot; | ளி&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLII&quot; | ளீ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLU&quot; | ளு&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLUU&quot; | ளூ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLE&quot; | ளெ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLEE&quot; | ளே&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLAI&quot; | ளை&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLO&quot; | ளொ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLOO&quot; | ளோ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLAU&quot; | ளௌ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT RR&quot; | ற்&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER RRA&quot; | ற&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRAA&quot; | றா&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRI&quot; | றி&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRII&quot; | றீ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRU&quot; | று&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRUU&quot; | றூ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRE&quot; | றெ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RREE&quot; | றே&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRAI&quot; | றை&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRO&quot; | றொ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RROO&quot; | றோ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRAU&quot; | றௌ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT NNN&quot; | ன்&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NNNA&quot; | ன&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNAA&quot; | னா&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNI&quot; | னி&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNII&quot; | னீ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNU&quot; | னு&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNUU&quot; | னூ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNE&quot; | னெ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNEE&quot; | னே&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNAI&quot; | னை&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNO&quot; | னொ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNOO&quot; | னோ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNAU&quot; | னௌ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BCC
|-
|}

=== Aksès ing pamrograman ===
* Aksara Tamil bisa diréka nganggo kapustakaan Python sing dijenengi '''open-Tamil''' (cara Jawa: Tamil-kabuka).&lt;ref&gt;https://pypi.python.org/pypi/Open-Tamil/&lt;/ref&gt;

== Uga delengen ==
* [[wikibooks:ta:தமிழ் எழுத்துகள்|Aksara Tamil]] (ing Wikibuku Tamil)

== Cathetan sikil ==
{{Reflist}}

=== Bibliografi ===
{{refbegin}}
* {{Citation|last = Mahadevan|first = Iravatham|year = 2003|title = Early Tamil Epigraphy from the Earliest Times to the Sixth Century A. D.|series = [[Harvard Oriental Series]], Volume 62|place = Cambridge|publisher = Harvard University Press|isbn = 0-674-01227-5}}
* {{Citation|last = Steever|first = Sanford B.|year = 1996|chapter = Tamil Writing|editor-first = William R.|editor-last = Bright|editor2-first = Peter B.|editor2-last = Daniels|title = The World's Writing Systems|publication-place = New York|publisher = Oxford University Press|isbn = 0-19-507993-0}}
{{refend}}

== Pranala njaba ==
* [http://www.ibiblio.org/tamil/paadanool/pdf/introduction.pdf Paugeran Aksara Tamil] (PDF)
* [http://ccat.sas.upenn.edu/plc/tamilweb/book/chapter1/node5.html#SECTION00120000000000000000 Fonètik basa Tamil lésan]
* [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf Tabèl Unicode] - Aksara Tamil ([[Portable Document Format|PDF]])
* [http://www.tamilvu.org/coresite/download/TACE16_Report_English.pdf TACE 16] (PDF)
* [http://eluthu.com/user/tamil-padi/index.php Aksara Tamil]
{{artikel pilihan}}

[[Kategori:Basa Tamil|Tamil]]
[[Kategori:Aksara Tamil|Tamil]]
[[Kategori:Aksara sinandi ing Unicode 1.0|Tamil]]
[[Kategori:Kulawarga aksara Brahmi|Tamil]]</text>
      <sha1>s8t12oju9r52xgxp3lrsrt4lphrwmdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Babad Pakepung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163529</id>
    <revision>
      <id>1750234</id>
      <parentid>1696224</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11752" sha1="mq0x535mwsa8yzt610sxmtsvi9qr0ek" xml:space="preserve">[[File:Keraton surakarta.jpg|500px|thumb|Kraton Surakarta Wonten ing Jaman Saiki.|al=]]

'''''Babad Pakepung'''''&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hadi|first=Susilo|date=1982-06-19|title=Tinjauan Babad Pakepung|url=|journal=Skripsi|volume=1|pages=42}}&lt;/ref&gt; inggih menika karyanipun saking Kyai Yasadipura II&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.domestik.web.id/id1/189-86/Yasadipura-Ii_35732_domestik.html|title=Yasadipura II|last=|first=|date=|website=www.domestik.web.id|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107073211/http://www.domestik.web.id/id1/189-86/Yasadipura-Ii_35732_domestik.html|archive-date=2019-11-07|url-status=dead|access-date=2019-11-07}}&lt;/ref&gt;. Naskah menika kalebet wonten ing jaman [[Kasunanan Surakarta Hadiningrat|Surakarta]] enggal lan dipunlebetaken wonten ing serat enggal. Naskah Babad Pakepung dipunserat wonten ing jaman pamréntahanipun Kangjeng Susuhunan Paku Buwana IV&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sr.rodovid.org/wk/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE:ChartInventory/26151|title=Kanjeng Susuhunan Pakubuwono IV / Raden Mas Subadya (Sunan Bagus) b. 2 септембар 1768 d. 2 октобар 1820 - Индекс потомака - Родовид|website=sr.rodovid.org|access-date=2019-11-17|archive-date=2025-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615093614/https://sr.rodovid.org/wk/%25D0%259F%25D0%25BE%25D1%2581%25D0%25B5%25D0%25B1%25D0%25BD%25D0%25BE:ChartInventory/26151|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Kitab Babad Pakepung menika nyariyosaken rikala Kangjeng Susuhunan Paku Buwana IV ngupakara tiyang ingkang dipunanggep sekti, dipunwastani Bahman, Wiradigda, Panengah, lan Nursaleh. Bab menika dadosaken sujana pamréntah Walandi lan [[Karaton Ngayogyakarta Hadiningrat|Kraton Ngayogyakarta]] amargi badhe dadosaken prekawis ingkang ageng. Ananging, piyambakipun anyangka bab kasebat dadosaken gègèr.

Kejawi saking menika, Surakarta dipunkepung kaliyan bala tentara saking Kraton Ngayogyakarta, pamréntah Walandi, lan [[Kadipatèn Mangkunagaran|Mangkunegaran]]. Masarakat Kraton Surakarta liwung lan gorèh sanget. Icalipun kasedhihan sarta bibaripun barisan-barisan ingkang ngepung menika amargi wontenipun berkah kaliyan pitutur saking tiyang-tiyang sepuh wonten ing Surakarta. Piyambakipun nyukani pitutur supados 4 (sekawan) tiyang sekti ingkang badhe dadosaken kisruh wau dipuncepeng.

Kitab Babad Pakepung dèrèng naté dipuncithak. Naskah menika éndah sanget. Kitab menika ngagem métrum tembang Macapat. Babad Pakepung menika nyariyosaken babagan pamréntahan wonten ing jaman Kangjeng Susuhunan Paku Buwana IV&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sr.rodovid.org/wk/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE:ChartInventory/26151|title=Kanjeng Susuhunan Pakubuwono IV / Raden Mas Subadya (Sunan Bagus) b. 2 септембар 1768 d. 2 октобар 1820 - Индекс потомака - Родовид|website=sr.rodovid.org|access-date=2019-11-17|archive-date=2025-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615093614/https://sr.rodovid.org/wk/%25D0%259F%25D0%25BE%25D1%2581%25D0%25B5%25D0%25B1%25D0%25BD%25D0%25BE:ChartInventory/26151|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ingkang boten mulus, amargi Kangjeng Susuhunan Paku Buwana IV naté ngraos kepojok. Kangjeng Susuhunan Paku Buwana IV dipunkepung saking kathah angkah, inggih menika saking [[Walanda|Walandi]], [[Kadipatèn Mangkunagaran|Mangkunegaran]], [[Ngayogyakarta]], lan wewengkon  brang wetan (sisih wetan).

Kadadéyang menika saged kalaksanan amargi Kangjeng Susuhunan Paku Buwana IV&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sr.rodovid.org/wk/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE:ChartInventory/26151|title=Kanjeng Susuhunan Pakubuwono IV / Raden Mas Subadya (Sunan Bagus) b. 2 септембар 1768 d. 2 октобар 1820 - Индекс потомака - Родовид|website=sr.rodovid.org|access-date=2019-11-17|archive-date=2025-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615093614/https://sr.rodovid.org/wk/%25D0%259F%25D0%25BE%25D1%2581%25D0%25B5%25D0%25B1%25D0%25BD%25D0%25BE:ChartInventory/26151|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; badhé amisahaken dhiri saking Kompeni Walandi lan gadhah pangajeng-ajeng safed dados ingkang paling kuwat wonten ing antawisipun sainganipun wonten ing dhinasti Mataram. Kadadéyan kepojok menika bonten ngantos dangu, kirang langkungipun tigang sasi kémawon wonten ing taun 1790 M.

== Serat Lantaran ==
Wonten ing ngandhap, injih menika cuplikan serat pengantar ingkang wonten ing Babad Pakepung&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ensiklopedi Sastra Jawa|last=Prabowo, dkk|first=Dhanu Priyo|publisher=|year=2010|isbn=978-979-185-236-4|location=Yogyakarta|pages=51}}&lt;/ref&gt;:

#''Kang sinawung sekar gula milir, duk jumeneng dalem jeng susunan, nenggih Paku Buwane, je kang Abdurrahman iku, Sayidina panata gami, Senapati Ngalaga, ingkang kaping catur, kang Ngadhaton Surakarta, dèrèng lama dénya jumeneng narpati, wantu nata taruna.''
#''Ingadhepan abdi kang tan yukti, nama Panengah lan Wiradigda, Bahman kelawan Nursalèh, samya ngadoni atur, pinrih benggang lawan Kumpeni, aturnya mring sang nata, wong papat punika, kathah sasanggupira, atemahan kawedhar tyasnya sang aji, kényut mring setan papat.''
#''Sahaturé dhinahar mring aji, nata supé mring pamongira rina wengi ésuk soré, mung sétan papat iku, kang ginagas-(ka) gagasing galih, abdi pamongira, awit kala timur Ngabèi Yasadipura, was sinunglur, tan kanggep saaturnèki, dadya nahèn sungkawa.''

== Téma Cariyos Babad Pakepung ==
Tema cariyos wonten ing Babad Pakepung antawisipun:

*'''''Pangepungan:''''' Téma pangepungan injih menika téma pokok saking cariyos Babad Pakepung. Cariyos Babad Pakepung saged dipunwastani anggadhahi téma pangepungan, amargi cariyos menika sami kaliyan irah-irahan kaliyan wohing pamikir tiyang ingkang nyerat. Inggih menika nyariyosaken pangepungan Kraton Surakarta ingkang dipunkepung kaliyan Kumpeni lan wadya balanipun. Pangepungan menika dipunlaksanakaken kaliyan Kumpeni amargi Susuhunan Paku Buwana IV mawi putusan sapihak medhotaken pamitran kaliyan Kumpeni. Dipunwastani sapihak, amargi Paku Buwana IV boten langkung rumiyin nindakaken musawarah kaliyan tiyang ingkang dipunsrepeng nyukasi pitutur sarta pejabat kraton lèntunipun. Menawi Susuhunan Paku Buwana IV ingkang nata, langkung becik saged mirengaken pitutur saking Raden Ngabéi Yasadipura. Pangepungan kasebat andadosaken Raja Surakarta menika kuwur. Paku Buwana IV nembe sadhar nalika Kumpeni Walandi sampun nyata angepung nagari Surakarta lan badhe ngremukaken Surakarta, menawi boten enggal-enggal  nyaosaken sekawan pangisruh wau. Wonten ing pungkasan, Susuhunan Paku Buwana IV sadar kaliyan kalepatanipun, lan Paku Buwana IV banjur ngawontenaken rerembagan kaliyan Raden Ngabéi Yasadipura lan para pejabat kraton sanesipun. Wonten ing parundingan kesebat, dipun-gayuh  kamupakatan menawi para pangisruh wau dipuncepeng lan dipuncaosaken ing Kumpeni Walandi.
*'''''Kakerasan:''''' Amargi Susuhunan Paku Buwana IV medhotaken pamitran kaliyan Kumpeni Walandi, Kumpeni ngraos kadadeyan menika andadosaken bebaya kangge Kumpeni Walandi. Kajawi saking menika, sakbibaripun ngawontenaken parundngan kaliyan Sultan Ngayogyakarta, Kumpeni mendhet margi kakerasan. Wujud kakerasan inggih menika awujud pangepungan lan badhe nggempur Kraton Surakarta.
*'''''Mbaléla:'''''  Mula bukanipun kadadeyan ingkan andadoisaken geger, inggih menika amargi tindak tanduk mbaléla Panengah; Wiradigda; Nursalèh; lan Bahman. Tindak mbaléla menika dipunlaksanakaken kaliyan abdi Raja Surakarta, ingkang ambujuk raja supados mutusaken pamitran kaliyan Kumpeni.
*'''''Kasetyan:'''''  Tema kasrtyan menika, dipunduduhaken sakin kasetyanipun Radèn Ngabéi Yasadipura tumprap rajanipun, inggih menika Paku Buwana IV. Mawi kasabaran lan kasetyan, Yasadipura tansah nyaosi pitutur kangge Raja Surakarta Susuhunan Paku Buwana IV. 
*
* 
*

== Aluraning Cariyos Babad Pakepung ==
Aluraning cariyon ingkan dipun-ginakaken wonten ing naskah Babad Pakepung menika ngagem alur lurus. Mula bukanipun cariyos, anggambaraken kawontenanipun Kraton Surakarta. Wekdal menika Susuhunan Paku Buwana IV, raja ing Surakarta ngawontenaken parembugan kaliyan Kumpeni babagan kontrak pamitran. Kumpeni dipunwakili kaliyan Jéndral Jan Grépé. Parembugan menika boten andadosaken kasil, amargi raja Surakarta angsal pambujukan lan pambalélanipun saking abdi, supados medhotaken pamitran kaliyan Kumpeni. Jendral Kumpeni banjur kepanggih kaliyan Sultan Ngayogyakarta lan ngrembag babagan kasebat. Lajeng, cariyon wiwit angembang. Wonten ing Ngayogyakarta, angsal kamupakatan menawi Surakarta badhe dipunkepung saking kathah arah. Wonten ing babagan menika, Sultan nyuwun pitulungan kaliyan pasukan saking [[Jawa Tengah]] lan [[Jawa Wétan|Jawa Timur]], kalebet ugi [[Madura]].

Pucaking cariyos mawi kempalipun bala pitulung Kumpeni wonten ing [[Kutha Semarang|kitha Semarang]]. Lajeng, wadya bala prajurit saking Kraton Ngayogyakarta, Mangkunegaran, lan Kumpeni wiwit anyelaki Kraton Surakarta. Jan Grépé nyuwun menawi Panengah lan para mitranipun dipunwenehaken dhateng pihak Kraton Ngayogyakarta, Mangkunegaran, lan Kumpeni. Menawi boten purun, Kraton Surakarta badhe dipungempur lan risak. Kangge margi medal saking prahara menika, Susuhunan Paku Buwana IV ngawontenaken rerembagan kaliyan Radèn Ngabéi Yasadipura. Wonten ing pungkasan rerembagan, saged dipunpundhut margi kangge medal saking prahara, inggih menika Kangjeng Susuhunan purun wenehaken sekawan abdi kinasih ingkang sampun mbaléla wau dhateng Kumpeni Walandi. Saklajengipun, kitha lan Kraton Surakarta pulih dados Kraton ingkang rakyatipun adhem, ayem, lan tenrem. Wonten ing pungkasaning cariyos saking Babad Pakepung menika, dipun cariyosaken menawi dipunputusaken siti wewengkon [[Pacitan, Pacitan|Pacitan]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kompasiana.com/debbycantik/pacitan-kota-yang-unik-dan-menakjubkan_552bed626ea8349d5f8b45ee|title=Pacitan, Kota yang Unik dan Menakjubkan|last=Kompasiana.com|website=KOMPASIANA|language=id|access-date=2019-11-18}}&lt;/ref&gt; dipunwenehaken [[Surakarta|Surakart]][[Surakarta|a]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://surakarta.go.id/|title=Pemerintah Kota Surakarta|website=Pemerintah Kota Surakarta|language=en-US|access-date=2019-11-18|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301075405/https://surakarta.go.id/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; kangge Kumpeni Walandi
== Prawatakan ==

# '''''Susuhunan Paku Buwana IV, raja ing Kraton Surakarta:''''' Anggadhahi watak gampil pitados kaliyan wicaranipun tiyang sanès (wonten ing cariyos Babad Pakepung menika pawicaranipun ingkan dipuntuju inggih menika pawicaranipun Panengah, Wiradigda, Nursalèh, Bahman), seneng mendhet putusan piyambak, lan tegas.
# '''Radèn Ngabéi Yasadipura:''' Anggadhahi watak setya, wicaksana, sabar, lan kebek dening pamikiran.
# '''''Panengah, Wiradigda, Nursalèh, Bahman:''''' Anggadhahi watak srakah, seneng ngapusi, pengecut, seneng ngrèmèhake tumrap liyan, lan uga anggadhahi manah ingkang mbaléla.

== Latar Cariyos Babad Pakepung ==
Mula bukanipun kadadeyan menika wonten ing paséban Kraton Surakarta, lan Kraton Surakarta nalikanipun sekawan abdinipun raja ngojok-ojoki Susuhunan Paku Buwana IV supados medhotaken pamitran kaliyan Kumpeni. Latar cariyos salajengipun inggih menika wonten ing Semarang, inggih menika papan kangge kempalipun bala pitilung Kumpeni saking Pati, Jepara, Surabaya, Gresik, Pasuruan, Sumenep, lan Madura. Saklajengipun, saksampunipun sekawan tawanan sampun dipuncepeng, Panengah, Wiradigda, Nursalèh, Bahman dipunpapanaken wonten ing Kapurbayan, papan panggénanipun Pangéran Purbaya. Wonten ing pungkasaning cariyos, sekawan tawanan menika dipunbuwang wonten ing Pulo Drus ing Teluk Jakarta.

== Rujukan ==
{{Reflist}}

[[Kategori:Babad]]</text>
      <sha1>mq0x535mwsa8yzt610sxmtsvi9qr0ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipédia:Angkringan Warta</title>
    <ns>4</ns>
    <id>165026</id>
    <revision>
      <id>1750207</id>
      <parentid>1750080</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>19967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Berita Teknis: 2026-24 */ pérangan anyar</comment>
      <origin>1750207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45357" sha1="a9dg877ih5mvvd2rlo1vtvy232m8gde" xml:space="preserve">{{/Pambuka}}
&lt;div style=&quot;display: none;&quot;&gt;
{{Naraguna:LabdajiwaBot/konfig arsip
|archive = Wikipédia:Angkringan Warta/Arsip %(year)d
|algo = old(30d)
|counter = 1
|minthreadsleft = 0
|minthreadstoarchive = 1
}}
&lt;/div&gt;

== ''This Month in GLAM'': April 2026 ==

{| style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]&lt;br /&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;&gt;[[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026|&lt;span style=&quot;color:darkslategray;&quot;&gt;This Month in GLAM – Volume XVI, Issue IV, April 2026&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;&lt;br /&gt;

|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman;&quot;&gt; '''&lt;u&gt;Headlines&lt;/u&gt;'''&lt;/span&gt;
|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;&quot;&gt;

* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/From the team|From the team]]: How the GLAM Community Can Shine in the 2026–27 Annual Plan
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Albania report|Albania report]]: International Roma Day 2026 in Tirana, Albania
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Argentina report|Argentina report]]: WikiConf Argentina and GLAM projects
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Asia report|Asia report]]: Documenting and citing oral knowledge in audio and video
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: WikiCon Australia, ICIP, Orphan works and Trans-Tasman partnerships
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wikimedia Brasil publishes book on the power and challenges of free knowledge
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: We celebrate Public Domain Day with an expert panel / Celebramos el día del dominio público con un Panel de expertas
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Ongoing and New GLAM-Wiki Projects
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Women in Wartime event at Auckland Museum &amp; an update for WiR NZBSI
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Wikimedia Commons Upload Campaign
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD in Action: Digitization, Wikisource and Educational Workshops
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: GLAM-Wiki Developments: Residencies, Partnerships and Audiovisual Heritage
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: April in Wikimedia Serbia
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Le Donne di Villa Massimo
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/UK report|UK report]]: A tenth-century Quran and Islamic Art in Urdu
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/USA report|USA report]]: Wiki MIT launches and US meetups
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Update on the BHL Annual Meeting 27 April - 1 May &amp; BHL Day
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Eight new articles on MoW inscriptions
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Events|Calendar]]: May's GLAM events

&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;&quot; | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &amp;bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Single|Single-page]]
|-
| valign=&quot;top&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;&quot; |
To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]].
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 11 Mèi 2026 13.50 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Romaine@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&amp;oldid=30513880 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Sorotan mingguan'''
* Komunitas Teknis telah mempublikasikan [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|panduan baru]] yang menjelaskan bagaimana keinginan pada Daftar Harapan Komunitas disaring dan diprioritaskan. Dokumentasi ini bertujuan untuk membantu kontributor baru dalam menulis proposal yang lebih baik dengan menjelaskan faktor yang memengaruhi keputusan prioritas. Selain hitungan suara, panduan ini menyorot pertimbangan seperti potensi dampak pada komunitas ketika menentukan keinginan yang akan diteruskan.

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* Tim Pertumbuhan Pembaca sedang meluncurkan pengujian untuk menakar [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|fitur Kartu Berbagi]] yang memungkinkan pembaca untuk membuat kartu yang menarik secara visual dari artikel Wikipedia atau bagian artikel yang dipilih dan membagikannya secara daring. Setiap kartu akan menautkan kembali ke artikel awal untuk meningkatkan pembaca dan penemuan artikel. Pengujian A/B hanya perangkat seluler akan tersedia pada beberapa pembaca di Wikipedia bahasa Arab, Tiongkok, Prancis, Vietnam, dan Inggris untuk memahami lebih lanjut tentang kebiasaan pembaca dan pembagian, dan akan dijadwalkan dimulai pada pekan 18 Mei dan berjalan selama empat minggu.
* Aplikasi Wikipedia di Android dan iOS meluncurkan [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|tantangan membaca 25 hari]] ke fitur Beta sebagai bagian dari usaha untuk meningkatkan keterlibatan pembaca dengan mendorong pengguna menyelesaikan pencapaian bacaan. Untuk melacak rentetan bacaan mereka selama periode tantangan, pengguna aplikasi dapat menambahkan gawit Baby Globe pada layar utama mereka. Tantangan ini secara resmi dimulai pada 11 Mei.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:17}} {{PLURAL:17|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Misalnya, masalah ketika pengaturan global untuk mengaktifkan penyorotan sintaks pada teks wiki dapat menonaktifkan dirinya sendiri secara tiba-tiba setelah diaktifkan, sekarang sudah diperbaiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Perihal kelanjutan]] Modul ResourceLoader &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, sudah dihentikan sejak [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], akan dihapus pekan ini. Terdapat [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|panduan untuk memigrasikannya dari UI MediaWiki ke Codex]] untuk perkakas apa pun yang menggunakannya. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11 Mèi 2026 19.20 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:STei (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Sorotan mingguan'''
* Tim Abstract Wikipedia telah mengidentifikasi lima wiki potensial untuk menilai ketertarikan mereka dalam mengadopsi artikel abstrak di wiki masing-masing. Wiki percontohan tersebut meliputi Wikipedia bahasa Malayalam, Bengali, Dagbani, Arab, dan Indonesia. Masa pemberian masukan akan dibuka hingga 22 Mei. Jika komunitas Anda tertarik menjadi bagian dari proyek uji coba ini, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|silakan beri tahu kami melalui Meta]].

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* Sebuah uji coba untuk menampilkan [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Daftar Bacaan]] kepada pembaca yang belum masuk log di web seluler akan dimulai pada 18 Mei di Wikipedia bahasa Jerman, Spanyol, Italia, Portugis, Polandia, Belanda, Turki, serta Urdu, dan berlangsung selama satu bulan. Upaya ini mendukung tujuan yang lebih luas untuk membantu pembaca menyimpan dan mengatur artikel agar dapat dibaca kembali di lain waktu, sekaligus mendorong kebiasaan yang berpotensi mengarah pada kontribusi di Wikipedia pada masa mendatang.
* Untuk mendukung tombol markah dalam fitur beta Daftar Bacaan, menu &quot;Perkakas &gt; Tindakan&quot; kini diperbarui dengan tampilan ikon, termasuk penanda bintang pantauan yang membantu penyunting mengenali artikel yang dipantau sementara. Ikon-ikon tersebut kini juga disesuaikan dengan tampilan di perangkat seluler sehingga menciptakan konsistensi antarplatform yang lebih baik. Perubahan ini saat ini masih terbatas pada menu tindakan dan terutama memengaruhi penyunting dengan hak pengguna khusus. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Mode Saran]] telah dirilis sebagai sebuah [[w:en:A/B test|uji A/B]] bagi penyunting baru di situs web seluler pada [[phab:T421189|sekitar 15 Wikipedia]]. Eksperimen ini akan mengukur dampak Mode Saran terhadap persentase sesi penyuntingan pengguna baru di web seluler yang menghasilkan suntingan artikel yang konstruktif (''unreverted''). Selain itu, uji coba ini juga akan mengevaluasi pengaruh fitur tersebut terhadap tingkat retensi penyunting, serta memantau perubahan pada tingkat pengembalian suntingan (''revert'') dan pemblokiran pengguna.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:27}} {{PLURAL:27|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Sebagai contoh, masalah pada aplikasi Wikipedia Android yang terkadang menyebabkan gambar gagal dimuat setelah membuka notifikasi daftar bacaan rekomendasi kini telah diperbaiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Tim Platform Wikidata]] telah menerbitkan [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|rekomendasi pengganti sistem sisi belakang]] beserta rancangan [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|arsitektur teknis]] untuk migrasi Layanan Kueri Wikidata (WDQS) dari grap Blazegraph. Masukan dibuka hingga 25 Mei 2026, terutama berkenaan dengan kemungkinan celah maupun dampaknya terhadap penggunaan tingkat lanjut. Anggota komunitas Wikidata dan pengguna WDQS juga didorong untuk membantu mengidentifikasi perkakas dan alur kerja berdampak tinggi yang mungkin memerlukan perhatian lebih pada [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|halaman terkait]]. Masukan dapat disampaikan melalui [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|halaman pembicaraan migrasi]] atau saat [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|sesi pembicaraan berikutnya]]. Lihat [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|nawala tim WDP]] untuk informasi lebih lanjut.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''Lebih lanjut'''

* Di Wikipedia bahasa Inggris, Prancis, Jepang, dan beberapa bahasa lainnya, sempat dilakukan [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|uji coba penggunaan hCaptcha]], layanan pendeteksi bot pihak ketiga. Uji coba tersebut menunjukkan bahwa hCaptcha cukup efektif dalam mendeteksi dan menghambat sejumlah aktivitas otomatis yang dilakukan dengan niat buruk, baik secara langsung maupun dengan memberikan sinyal tambahan kepada [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|para pemeriksa dan penatalayan]] untuk melakukan peninjauan lebih lanjut. Karena hasilnya dinilai positif, hCaptcha akan diterapkan di seluruh wiki dalam beberapa minggu mendatang. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|Lihat halaman proyek hCaptcha]] untuk informasi teknis mengenai implementasi dan perlindungan privasinya. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Pelajari lebih lanjut]].
* Kabar terbaru dari Teknis Komunitas kini telah tersedia, menampilkan perkembangan berbagai inisiatif Daftar Harapan Komunitas, termasuk perluasan fitur Daftar Bacaan dari aplikasi seluler ke situs web, dukungan bahasa baru untuk fitur &quot;Siapa yang Menulisnya&quot; (&quot;''Who Wrote That''&quot;) dan Dasbor Pribadi, peningkatan pada perenderan 3D dan grafik, serta rencana pengembangan mendatang mengenai pengurutan halaman pembicaraan, pemutaran audio, dan alur penyuntingan. Pembaruan tersebut juga membagikan prioritas saat ini, tren status daftar harapan, serta peluang bagi komunitas untuk memberikan masukan mengenai fokus pengembangan di masa depan dan Rencana Tahunan Wikimedia Foundation 2026–2027. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Baca nawala lengkapnya untuk informasi lebih lanjut]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18 Mèi 2026 20.21 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:STei (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 Mèi 2026 05.19 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Bri@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Sorotan mingguan'''
* Setelah [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|uji coba pembuatan akun berjalan dengan sukses]], pesan peringatan penyuntingan bagi pengguna yang belum masuk log akan diterapkan ke seluruh wiki Wikimedia pada minggu pertama Juni. Perubahan ini hanya akan memengaruhi pengguna yang belum masuk log di web seluler ketika mereka membuka sesi penyuntingan. Pengalaman baru tersebut dirancang untuk mendorong pembuatan akun dengan lebih jelas, sambil tetap memungkinkan pengguna menyunting menggunakan akun sementara. Hasil percobaan menunjukkan adanya peningkatan signifikan dalam pembuatan akun, dengan kenaikan relatif sebesar 27% pada pengguna yang melihat pesan terbaru tersebut. Seperti yang diperkirakan, semakin banyak pengguna yang diarahkan untuk membuat akun, jumlah akun sementara pun menurun sebesar 16% secara relatif. Percobaan ini tidak menunjukkan perubahan signifikan terhadap tingkat suntingan konstruktif atau metrik kontributor lain yang dipantau. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* Demi alasan keamanan, anggota dari kelompok pengguna tertentu [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|diwajibkan mengaktifkan autentikasi dua-faktor]] (2FA). Anggota dari kelompok tersebut tidak lagi dapat menonaktifkan metode 2FA terakhir pada akun mereka, dan pengguna tanpa 2FA juga tidak dapat ditambahkan ke kelompok tersebut. Pengguna masih dapat menambahkan metode autentikasi baru atau menghapus metode yang ada, selama setidaknya satu metode tetap aktif setiap saat. Dalam beberapa pekan ke depan, pengguna yang belum mengaktifkan 2FA akan dikeluarkan dari kelompok-kelompok tersebut. Secara khusus, ketentuan ini berlaku juga bagi para birokrat. Jadwal penerapannya dapat dilihat pada tugas terkait. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Tim Harapan Teknis Wikimedia Deutschland]] akan menjalankan [[w:en:A/B testing|uji A/B]] di [[:phab:T415904|10 wiki]] untuk menguji sejumlah kemungkinan peningkatan pada [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|Pratayang Referensi]]. Percobaan ini akan berlangsung selama sekitar dua minggu pada akhir Mei hingga awal Juni, dan akan memengaruhi 10% pembaca desktop di wiki yang berpartisipasi.
* Setelah dua uji coba yang berhasil, tim Pertumbuhan Pembaca akan meluncurkan fitur beta [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Penelusuran Gambar]] untuk seluruh Wikipedia versi seluler pada 25 Mei. Dengan demikian, pengguna yang mengaktifkan seluruh fitur beta secara bawaan akan mulai melihat fitur ini, sementara pengguna lain dapat mengaktifkannya melalui preferensi masing-masing. Fitur beta tersebut akan menampilkan karusel seluruh gambar dalam sebuah artikel di bagian atas halaman artikel, lengkap dengan [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|kendali bagi penyunting untuk mengecualikan gambar tertentu dari karusel artikel atau mengecualikan artikel sepenuhnya dari fitur ini]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:30}} {{PLURAL:30|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Sebagai contoh, berkas STL tiga dimensi sebelumnya ditampilkan secara tidak tepat oleh ekstensi penampil media (''media viewer'') 3D, dan masalah tersebut kini telah diperbaiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* Kelas CSS lama &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dan &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; telah digantikan oleh &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dan &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; karena kedua kelas lama tersebut tidak bekerja secara konsisten di seluruh platform MediaWiki, terutama pada web seluler dan aplikasi seluler. Proyek yang masih menggunakan kelas tersebut dianjurkan untuk meninjau penggunaannya dan mulai merencanakan migrasi. Perlu diperhatikan bahwa &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dan &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; juga berpotensi tidak digunakan lagi di masa mendatang, meskipun saat ini belum ada rencana untuk melakukannya. [[phab:T426452|Baca selengkapnya]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 25 Mèi 2026 21.51 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Quiddity (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Pemungutan suara dalam pemilihan U4C 2026 kini telah dibuka&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Para pemilih yang memenuhi syarat diundang untuk berpartisipasi dalam pemilihan [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Komite Koordinasi Kode Etik Universal]] (U4C) tahun 2026. Informasi lebih lanjut, termasuk pemeriksaan kelayakan pemilih, tata cara pemungutan suara, informasi kandidat, dan pranala menuju halaman pemungutan suara, tersedia di Meta pada [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|halaman informasi Pemilihan 2026]]. Pemungutan suara akan ditutup pada 2 Juni 2026 [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 pukul 00.00 UTC].

Silakan memberikan suara apabila akun Anda memenuhi syarat. Hasil pemilihan akan diumumkan paling lambat pada 14 Juni 2026. — Bekerja sama dengan U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 Mèi 2026 17.14 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Keegan (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
== Survey (proposed direction for Wishlist) ==

Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}.

You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[Naraguna:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Parembugan Naraguna:MediaWiki message delivery|rembugan]]) 29 Mèi 2026 03.07 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:기나ㅏㄴ@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&amp;oldid=30604233 --&gt;

== This Month in Education: May 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 5 • May 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News &amp; Activities|Wikimedia MKD's Education News &amp; Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 Juni 2026 16.53 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:ZI Jony@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30604297 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Tim Pengalaman Pembaca]] sedang menjalankan sebuah eksperimen untuk menampilkan fitur [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|daftar bacaan]], yang saat ini masih dalam tahap pengembangan, kepada pembaca seluler yang belum masuk log. Tujuannya adalah untuk menguji apakah fitur tersebut dapat mendorong pembuatan akun dengan tingkat yang lebih tinggi dibandingkan tombol bintang pantauan. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|Eksperimen ]]ini diluncurkan pada 18 Mei di wiki bahasa Jerman, Spanyol, Italia, Portugis, Polandia, Belanda, Turki, dan Urdu, serta akan berlangsung selama satu bulan.
* Tim Aplikasi Wikimedia telah merilis [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Fase 1]] dari beranda yang telah didesain ulang pada aplikasi Android Beta. Beranda baru ini mencakup tab &quot;Komunitas&quot; yang diperbarui serta tab &quot;Untuk Anda&quot; yang dipersonalisasi, yang menampilkan rekomendasi bacaan yang diperbarui setiap hari. Perancangan ulang ini merupakan bagian dari upaya yang lebih luas untuk meningkatkan penemuan konten serta menciptakan pengalaman belajar yang lebih menarik di aplikasi Wikipedia.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:18}} {{PLURAL:18|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Sebagai contoh, masalah yang menyebabkan gambar gagal dimuat pada beberapa suntingan yang disarankan di [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], sehingga keluku (''thumbnail'') terus berada dalam keadaan memuat, kini telah diperbaiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 1 Juni 2026 21.08 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:STei (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 74 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 74, March–April 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New partnership: Swissdox
* User survey results
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 Juni 2026 10.35 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Samwalton9 (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=30576650 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Sorotan mingguan'''
* Wikimedia Enterprise telah meningkatkan batas penggunaan gratis layanan API yang ditawarkannya. Batas permintaan bulanan untuk API Berdasarkan Permintaan (''On-Demand API'') meningkat dari 5.000 menjadi 50.000 permintaan, sedangkan batas untuk API Salinan Data (''Snapshot API'') meningkat dari 15 menjadi 30 permintaan per bulan. Selain itu, salinan data Konten Terstruktur (''Structured Contents snapshot'') kini juga tersedia bagi akun gratis. Perubahan ini memperluas akses terhadap data Wikimedia Enterprise bagi pengembang, peneliti, dan organisasi yang memanfaatkan konten Wikimedia. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Umpan Jelajah (''Explore Feed'') yang telah diperbarui]] dan kini bernama Umpan Beranda (''Home Feed'') mulai diluncurkan kepada 50% pengguna aplikasi Wikipedia untuk Android. Umpan Beranda membantu pembaca menemukan konten yang relevan melalui dua tab baru, yaitu Komunitas (''Community'') dan Untuk Anda (''For You''). Tab Komunitas menyediakan aliran konten yang dapat digulir berisi materi pilihan dan pembaruan dari komunitas dan gerakan Wikimedia secara luas. Sementara itu, tab Untuk Anda menawarkan pengalaman layar penuh yang dapat dijelajahi dengan menggeser layar, menampilkan konten yang disesuaikan dengan minat pengguna. Perancangan ulang ini merupakan bagian dari upaya yang lebih luas untuk meningkatkan kemudahan menemukan informasi serta memperkaya pengalaman belajar di aplikasi Wikipedia.
* Permainan kuis harian [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Mana yang lebih dulu?]] (''Which came first?'') kini tersedia dalam versi beta aplikasi Wikipedia untuk iOS dalam bahasa Inggris, Jerman, Prancis, Portugis, Rusia, Spanyol, Arab, Tionghoa, dan Turki. Permainan ini memanfaatkan peristiwa-peristiwa sejarah dari konten Wikipedia &quot;Pada Hari Ini&quot; dan menantang pembaca untuk menebak peristiwa mana yang terjadi lebih dahulu di antara dua pilihan yang diberikan. Sebelumnya, permainan ini telah dirilis untuk Android. Komunitas yang ingin menghadirkan permainan tersebut dalam bahasa mereka dapat [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|membaca petunjuk dan persyaratan yang tersedia]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Subreferensi]], fitur baru MediaWiki yang memungkinkan penyunting menggunakan kembali referensi yang sama dengan penjelas yang berbeda, akan mulai diluncurkan ke wiki Wikimedia setelah sukses melewati tahap uji coba. Penerapan akan dimulai pada 8 Juni untuk sebagian besar [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|wiki Kelompok 1]] dan Wikipedia bahasa Prancis, kemudian diperluas ke edisi Wikipedia dalam bahasa lain selama beberapa bulan mendatang. Komunitas dianjurkan untuk melakukan persiapan dengan [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate memeriksa apakah masih ada pesan ekstensi Cite yang belum diterjemahkan] ke dalam bahasa mereka, dan meninjau penggunaan [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] yang mungkin memerlukan [[:phab:T416304#11668731|pembaruan]] agar mendukung fungsi baru tersebut. Wiki yang menggunakan [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] tidak perlu melakukan tindakan apa pun. Komunitas juga dapat mempertimbangkan untuk membuat [[Special:TrackingCategories|kategori pelacakan]] ''cite-tracking-category-ref-details'' sebagai kategori tersembunyi menggunakan &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (atau templat khusus), lalu menghubungkannya dengan butir Wikidata yang sesuai, yaitu [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Eksperimen Pratayang Halaman (''Page Previews'')]] di Wikipedia versi web seluler telah berakhir. Tim memutuskan untuk tidak meluncurkan fitur tersebut secara luas setelah hasil percobaan menunjukkan bahwa fitur ini tidak memberikan dampak yang signifikan secara statistik terhadap tingkat retensi pembaca, yang merupakan metrik keberhasilan utama. Pratayan Halaman, yang saat ini sudah tersedia pada versi desktop dan aplikasi, menampilkan keluku, paragraf pembuka, dan pranala menuju artikel lengkap ketika pembaca mengetuk pranala berwarna biru. Eksperimen ini menguji pengalaman tersebut pada versi web seluler di enam Wikipedia.
* [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|Pustaka ikon antarmuka pengguna]] akan [[phab:T399175|diperbarui pada pekan ini atau pekan depan]]. Sebagian besar dari sekitar 300 ikon yang ada telah mengalami penyempurnaan kecil, dan sekitar 30 ikon baru telah ditambahkan. Perubahan ini bertujuan menjadikan ikon lebih konsisten, lebih mudah dipahami, serta memiliki keseimbangan visual yang lebih baik ketika digunakan secara berkelompok.
* Antarmuka [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Pemilih Bahasa Universal]] (''Universal Language Selector'' atau ULS) di MediaWiki, yang membantu pengguna memilih konten dalam bahasa lain, telah diperbarui. Versi terbaru ini menghadirkan peningkatan kecepatan dan aksesibilitas. Pengguna proyek Wikimedia kini juga dapat menyematkan bahasa tertentu agar proses berpindah bahasa menjadi lebih cepat. Penerapan ke situs-situs Wikimedia akan dilakukan secara bertahap dalam beberapa minggu ke depan. Fitur ini sudah dapat diuji sebagai [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fitur beta]] melalui pengaturan preferensi profil, dan masukan dapat disampaikan melalui [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|halaman proyek terkait]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:21}} {{PLURAL:21|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Sebagai contoh, masalah pada dasbor Pageviews Analysis di pageviews.wmcloud.org, yang menyebabkan data grafik berhenti diperbarui sejak Mei 2026 dan memengaruhi seluruh pengguna, kini telah diperbaiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* Tanda tangan fungsi (''function signature'') untuk &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; kini telah disederhanakan. Pengembang sekarang dapat memberikan sebuah objek konfigurasi sebagai parameter, menggantikan daftar parameter posisi yang sebelumnya digunakan saat membuat pranala portlet. Format lama tetap didukung demi menjaga kompatibilitas dengan skrip yang sudah ada. Sebagai contoh, alih-alih menggunakan: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, pengembang kini dapat menggunakan: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Para pemelihara skrip dianjurkan untuk meninjau penggunaan &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; yang sudah ada dan memperbaruinya bila diperlukan. Perubahan ini akan tersedia di seluruh wiki mulai 11 Juni. Terima kasih kepada sukarelawan komunitas Gerges yang telah berkontribusi dalam pengembangan peningkatan ini. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Diskusi Daftar Harapan Komunitas:''' Tim Produk dan Teknologi [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|memperkenalkan sejumlah perubahan]] yang ditujukan untuk meningkatkan jumlah dan kompleksitas usulan komunitas yang dapat diwujudkan, termasuk pembubaran tim Teknis Komunitas. Saat ini sedang [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|berlangsung diskusi]] dengan anggota komunitas mengenai [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|arah baru yang diusulkan untuk program daftar harapan tersebut]]. Topik yang dibahas mencakup cara menyusun pemungutan suara tahunan, peningkatan pelacakan usulan, penghapusan fokus area tertentu, serta pembaruan mengenai [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|penugasan staf]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 8 Juni 2026 21.29 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:STei (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;</text>
      <sha1>a9dg877ih5mvvd2rlo1vtvy232m8gde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atropin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165169</id>
    <revision>
      <id>1750231</id>
      <parentid>1667387</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7802" sha1="6ldqockzt9r3j4dwi8kjtol2slylnav" xml:space="preserve">{{Drugbox
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 458781584
| IUPAC_name = (''RS'')-(8-Metil-8-azabisiklo[3.2.1]oct-3-yl) 3-hidroksi-2-fenilpropanoat
| image = Atropine.svg
| image2 = Atropine-D-and-L-isomers-from-DL-xtal-2004-3D-balls.png
| width2 = 260

&lt;!--Clinical data--&gt;
| tradename = Atropine, Spasmal, Spasminal
| synonyms = Daturin &lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=amgVAAAAYAAJ&amp;pg=PA148 |title=Medical Flora; Or, Manual of the Medical Botany of the United States of ... - Constantine Samuel Rafinesque - Google Books |accessdate=2012-11-07|year=1828|last1=Rafinesque |first1=Constantine Samuel }}&lt;/ref&gt;
| Drugs.com = {{drugs.com|monograph|atropine}}
| MedlinePlus = a682487
| pregnancy_AU = A
| pregnancy_US = C
| legal_status =
| routes_of_administration = Per oral, intravena, intramuskular, rektal

&lt;!--Pharmacokinetic data--&gt;
| bioavailability = 25%
| metabolism = ≥50% dihidrolisa menjadi tropin dan [[asam tropik]]
| onset       = 1 menit&lt;ref name=Bar2009/&gt;
| elimination_half-life = 2 jam
| duration_of_action= 30 hingga 60 menit&lt;ref name=Bar2009/&gt;
| excretion = 15–50% diekskresikan di urine

&lt;!--Identifiers--&gt;
| class     = [[antimuscarinic]] (anticholinergic)
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}}
| CAS_number = 51-55-8
| ATC_prefix = A03
| ATC_suffix = BA01
| ATC_supplemental = {{ATC|S01|FA01}}
| PubChem = 174174
| IUPHAR_ligand = 320
| DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank = DB00572
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 10194105
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 7C0697DR9I
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D00113
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 16684
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}}
| ChEMBL = 9751

&lt;!--Chemical data--&gt;
| C=17 | H=23 | N=1 | O=3
| molecular_weight = 289.369 g/mol
| smiles = CN3[C@H]1CC[C@@H]3C[C@@H](C1)OC(=O)C(CO)c2ccccc2
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C17H23NO3/c1-18-13-7-8-14(18)10-15(9-13)21-17(20)16(11-19)12-5-3-2-4-6-12/h2-6,13-16,19H,7-11H2,1H3/t13-,14+,15+,16?
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = RKUNBYITZUJHSG-SPUOUPEWSA-N
}}
'''Atropin''' ya iku zat saka golongan  antikolinergik sing digunakaké minangka obat kanggo prosedhur preoperatif (bisa digunakaké bedhah umum lan operasi mata katarak).  Atropin diprodhuksi ing wujud iketan karo sulfat.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.alomedika.com/obat/anestetik/obat-untuk-prosedur-preoperatif/atropin|title=Atropin|last=Riawati|first=|date=|website=Alomedika|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2020-05-27}}&lt;/ref&gt; Atropin kalebu golongan obat antikolinergik kang tegesé bisa ngurangi stimulasi saraf parasimpatik kanthi cara ngalangi kerja asetilkolin. Asetilkolin iku minangka neurotransmitter sing mbiyantu mindahaké impuls listrik antarané [[Sèl Saraf|sèl saraf]]. Nalika asetilkolin iku dialangi, sékrèsi [[klanjer idu]], getah lambung, [[luh]] lan lendhir liya bisa disuda. Racaké. atropin diwènèhaké ing wujud tablèt ombé, injèksi menyang otot, injèksi intravéna lan obat tètès mata. Atropin duwé jeneng dagang ''atropine'', ''atropine sulfate'', lan ''cendo tropine''.

== Piguna ==
Atropin minangka obat kanggo nambani kontraksi ing weteng lan usus kandhung kemih, lan saluran [[Kuwaya|empedhu]]. Piguna atropin kaya déné:

* Njaga fungsi jantung supaya tetep lumaku ing prosedhur operasi sing gegayutan karo jantung.
* Ngendhalekaké kahanan kaya ta ''kolitis'', ''divertikulitis'', kolik bayi, kolik ginjal lan empedhu, ''ulkus peptis'', uga [[sindrom iritasi usus]].
* Ngobati rasa kaku, gemeter lan kakéhan kringet amarga lara parkinson.
* Ngurangi prodhuksi cuwèran ing awak kaya ta asam lambung lan lendhir ing saluran ambegan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hellosehat.com/obatan-suplemen/obat/atropin-atropine/|title=Atropin (Atropine)|last=Hapsari|first=Annisa|date=2020-05-11|website=Hello Sehat|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2020-05-27}}&lt;/ref&gt;
* Minangka obat tètès mata kanggo ngambakaké pupil sadurungé pemeriksanan mata lan ngobati ''amblyopia'' (mata males)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sehatq.com/obat/atropine|title=Atropine|last=Olivia|first=|date=2018-11-12|website=SehatQ|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228012334/https://www.sehatq.com/obat/atropine|archive-date=2021-02-28|url-status=dead|access-date=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* Ngelawan ''bradikardi'' sing mbebayani
* Bebarengan karo neostigmin bisa mulihaké penghambatan ''neuromuskuler kompetitif''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pionas.pom.go.id/monografi/atropin-sulfat-0|title=ATROPIN SULFAT|last=|first=|date=|website=Pusat Informasi Obat Nasional Badan Pengawas Obat dan Makanan|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529000758/http://pionas.pom.go.id/monografi/atropin-sulfat-0|archive-date=2020-05-29|url-status=dead|access-date=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

== Dhosis ==
Dhosis miturut ganggunan médhis sing ditandhang ya iku:

* Bradikardia. Dhiwasa 500 mcg, panganggonan 3-5 menit pisan (maksimal nganggo 3&amp;nbsp;mg saben dina)
* Divertikulosis. Dhiwasa 0,16 – 1,2&amp;nbsp;mg saben dina
* Operasi refraksi mata. Dhiwasa 1 tétés, 1-2 panganggonan sadurungé operasi ditindakaké. Bocah 1-2 tètès. 1-3 panganggonan sadurungé operasi ditindakaké
* Keracunan organofosfat. Dhiwasa 2&amp;nbsp;mg disuntik ing intravena (IV) saben 10-30 menit sepisan. Bocah 20 mcg saben kg bobot awak, panganggonan saben 5-10 menit sepisan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://doktersehat.com/obat-atropin/|title=Atropin: Manfaat, Dosis, Efek Samping, dll|last=Verizarie|first=Rhandy|date=2020-01-18|website=Dokter Sehat|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321124256/https://doktersehat.com/obat-atropin/|archive-date=2020-03-21|url-status=dead|access-date=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

== Interaksi obat ==
Menawa atropin dipigunakaké bebarengan karo obat liya bisa nyebabaké pirang-pirang risiko ya kuwi:

* Bisa njedhulaké èfèk samping obat atropin menawa digunakaké bareng quinidine, antidepresan, lan antihistamin.
* Bisa njedhulaké èfèk samping obat digoxin menawa digunakaké bareng digoxin.
* Ngedhunaké èfèktivitas atropin menawa digunakaké bareng pilocarpine, trihexyphenidyl, tolterodine, scopolamine, hyoscyamine, amitriptyline, lan diphenhydramine
* Ngedhunaké èfèktivitas obat aripiprazole, trifluoperazine, sulpiride, risperidone, quetiapine, promethazine, perphenazine, paliperidone, haloperidol, lan clozapine menawa digunakaké bareng atropin.
* Ana risiko njedhulaké [[Blegudreg|hipertènsi]] lan ganggunan detak jantung menawa digunakaké karo phenylephrine.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/atropin|title=Atropin|last=|first=|date=2019-02-18|website=Alodokter|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

== Èfèk samping ==
[[Gambar:Atropine (1).JPG|al=|jmpl|Atropin sulfat]]
Nalika migunakaké atropin ana èfèk samping sung umum ditemoni ya kuwi:

* Lambé dadi garing
*Mumet
* Awak krasa lemes
* Kembung
* [[Dhegelen]]
* Sènsitif sorot cahya sing padhang
* Kulit krasa garing lan panas
* Angèl [[nguyuh]]
* Kringeten sethithik
* Ngantuk
* Midriasis
* Palpitasi
* Takikardia&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.honestdocs.id/atropin|title=Honestdocs|last=|first=|date=2019-02-22|website=Honestdocs|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615182117/https://www.honestdocs.id/atropin|archive-date=2021-06-15|url-status=dead|access-date=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

Èfèk samping sing mbebayani lan kudu madhegaké panganggonan atropin ya iku:

* Jantung dheg-dhegan cepet 
* Ruam kulit lan gatel-gatel
* Angèl ambegan
* Cangkem lan ilat bangkak
*[[Gurung]] dadi sempit
* Angèl micara lan ngolu
* Halusinasi

== Kapustakan ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Obat]]</text>
      <sha1>6ldqockzt9r3j4dwi8kjtol2slylnav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amitriptilin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169624</id>
    <revision>
      <id>1750212</id>
      <parentid>1667383</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8268" sha1="jciizhudo377h5tfo4w9iut8z4n0213" xml:space="preserve">{{Drugbox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 477169407
| IUPAC_name = 3-(10,11-dihydro-5''H''-dibenzo[''a'',''d'']cycloheptene-5-ylidene)-''N'',''N''-dimethylpropan-1-amine
| image = Amitriptyline2DACS.svg
| width = 200px
| image2 = Amitriptyline-from-picrate-xtal-3D-balls.png
| width2 = 250px

&lt;!--Clinical data--&gt;
| pronounce = {{IPAc-en|ˌ|æ|m|ɪ|ˈ|t|ɹ|ɪ|p|t|ɪ|l|iː|n}}&lt;ref&gt;[http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amitriptyline?q=amitriptyline Oxford Dictionary: Definition of amitriptyline (British &amp; World English)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714140116/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amitriptyline?q=amitriptyline |date=14 Juli 2014 }}&lt;/ref&gt;
| tradename = Elavil, others
| Drugs.com = {{drugs.com|monograph|amitriptyline-hydrochloride}}
| MedlinePlus = a682388
| DailyMedID = Amitriptyline
| licence_US = Amitriptyline
| pregnancy_AU = C
| pregnancy_US = C
| legal_AU = S4
| legal_CA = Rx-only
| legal_UK = POM
| legal_US = Rx-only
| routes_of_administration = [[Oral administration|By mouth]], [[intramuscular injection]]
| class = [[Tricyclic antidepressant]] (TCA)

&lt;!--Pharmacokinetic data--&gt;
| bioavailability = 30–60%
| protein_bound = 96%
| metabolism = [[Liver]] (CYP2D6, CYP2C19)
| metabolites = nortriptyline
| elimination_half-life = 10–50 hours
| excretion = [[Urine]]

&lt;!--Identifiers--&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}}
| CAS_number = 50-48-6
| CAS_supplemental = &lt;br /&gt;549-18-8 ([[hydrochloride]])&lt;br /&gt;17086-03-2 ([[embonate]])
| ATC_prefix = N06
| ATC_suffix = AA09
| PubChem = 2160
| IUPHAR_ligand = 200
| DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank = DB00321
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 2075
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 1806D8D52K
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D07448
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 2666
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 629
| synonyms = Amitryptyline; Amytriptyline; Amitryptiline; Amitriptiline; MK-230; N-750; Ro 4-1575

&lt;!--Chemical data--&gt;
| C=20 | H=23 | N=1
| molecular_weight = 277.403 g/mol
&lt;!-- | Octanol-Water Partition Coefficient Log(K_ow) = 5.04 --&gt;
| melting_point = 188
| SMILES = c3cc2c(/C(c1c(cccc1)CC2)=C\CCN(C)C)cc3
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C20H23N/c1-21(2)15-7-12-20-18-10-5-3-8-16(18)13-14-17-9-4-6-11-19(17)20/h3-6,8-12H,7,13-15H2,1-2H3
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = KRMDCWKBEZIMAB-UHFFFAOYSA-N
|drug_name=|alt=|caption=|legal_status=|licence_EU=|pregnancy_category=}}
'''Amitriptilin''' ya iku obat antidhéprésan sing dipigunakaké kanggo ngatasi dhéprési énthèng nganti abot. Obat iki mbiyantu ngenthéngaké rasa sumelang sakéngga panandhang bisa luwih mayar lèrén. Amitriptilin kang kalebu golongan antidhéprésan trisiklik makarya kanthi cara njaga kaseimbangan kadhar ''serotonin'' lan ''norepinephrine'' ing [[sistem saraf pusat]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.klikdokter.com/obat/amitriptyline|title=Amitriptyline|last=|first=|date=|website=Klik dokter|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2020-06-12}}&lt;/ref&gt; Pawèhan amitriptilin marang pawongan sing ora nemahi dhéprési ora ndayani apa-apa ing swasana atiné ananging bisa nyebabaké rasa ngantuk. Jeneng dagang obat iki ya iku ''Amitriptilina HCl'', ''Trilin'', lan ''Amitriptyline''.

== Mèkanisme makarya ==
Amitriptilin minangka sanyawa obat sing asipat antikolinergik (ndayani sistem saraf) lan sedatif. Sakwisé dicerna, sanyawa saka obat banjur dimetabolisme dadi nortriptyline kang bisa ngalangi reuptake norepinefrin dlan serotonin pramila kadadéan kaluwihan  serotonin lan norepinefrin ing [[utek]]. Ganggunan ing reuptake serotonin lan norepinefrin iki dipitayani minangka salah sawijining sebab utama dumadiné dhéprési. Sakèngga kabisan amitriptilin ngehambat prosès iki bisa mbiyantu ngenthèngaké pratandha dhéprési kanthi ndandani swasana ati.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.honestdocs.id/amitriptilin|title=Amitriptilin: Manfaat, Dosis, &amp; Efek Samping|last=|first=|date=2019-02-22|website=Honestdocs|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614170947/https://www.honestdocs.id/amitriptilin|archive-date=2020-06-14|url-status=dead|access-date=2020-06-14}}&lt;/ref&gt;

== Indhikasi ==
Amitriptilin bisa ngréwangi mundhakaké ''mood'' lan pangrasa [[bungah]], nyuda rasa sumelang lan rasa tegang, mbiyantu panandhang [[insomnia]] amrih bisa turu luwih angler, lan mbiyantu panandhang luwih duwé énergi. Piguna liya saka obat iki ya kuwi kanggo nambani nyeri saraf, (kaya ta neuropati perifer, postherpetic neuralgia), ganggunan mangan (bulimia), perkara kajiwanan utawa ganggunan swasana ati liya (kaya ta rasa kuwatir) lan kanggo menggak [[lara sirah]] migrain.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hellosehat.com/obatan-suplemen/obat/amitriptyline/|title=Amitriptyline|last=Hapsari|first=Annisa|date=2020-05-11|website=Hello Sehat|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2020-06-13}}&lt;/ref&gt;

== Dhosis ==
Amitriptilin duwé sedhiyanan tablèt kanthi kadhar 10&amp;nbsp;mg, 25&amp;nbsp;mg, 50&amp;nbsp;mg, 75&amp;nbsp;mg, 100&amp;nbsp;mg dan 150&amp;nbsp;mg. Masiyo mengkono, sedhiyanan sing ana ing Indonesia amung sing 25&amp;nbsp;mg (''Trilin, Amitriptyline HCL'' lan ''Amitriptyline'') lan 50&amp;nbsp;mg (''Amitriptyline''). Panandhang kanthi lelara dhéprési diwènèhi amitriptilin dhosis wiwitan 25–50&amp;nbsp;mg sepisan sedina. Dina sabanjuré bisa diwènèhi 25&amp;nbsp;mg saben 5-7 [[dina]]. Ing dhéprési abot, dhosis bisa diundhakaké nganti 300&amp;nbsp;mg saben dina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.alomedika.com/obat/psikofarmaka/antidepresan-dan-antimania/amitriptilin-2/indikasi-dan-dosis|title=Indikasi Dan Dosis Amitriptyline|last=Tarigan|first=Immanuel Natanael|date=|website=Alomedika|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2020-06-12}}&lt;/ref&gt; Nalika mènèhi dhosis uga bisa kapara-para dadi pirang-pirang dhosis.

== Interaksi obat ==
Pawongan sing ngonsumsi amitriptilin bebarengan karo obat liya bisa nuwuhaké interaksi obat kaya déné:

* Bisa mundakaké risiko [[Sindrom Serotonin|sindrom serotonin]] sing duwé akibat ningkataké pakaryan sèl saraf lan mbebayani nyawa menawa dikonsumsi bareng  linezolid, fentanyl, lithium, tramadol, utawa antidépresan liyané.
* Munggahaké kadhar obat ing ili getih menawa dikonsumsi karo methylphenidate, cimetidine, antipsikotik, lan antagonis kalsium.
* Nyuda kadhar obat ing ili getih menawa dikonsumsi karo barbiturat, rifampicin, lan antikonvulsan.
* Duwé resiko ngurangi èfèk obat clonidine menawa diombé bebarengan.
* Munggahaké resiko artimia menawa dikonsumsi karo biat antiartimia (kaya amiodarone), antihistamin, terfenadine, hormon tiroid, lan cisapride.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/amitriptyline|title=Amitriptyline|last=|first=|date=2018-03-29|website=Alodokter|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2020-06-13}}&lt;/ref&gt;

== Èfèk samping ==
Èfèk samping sajroning ngonsumsi amitriptilin kaya ta:

*Lambé garing
* Pasawangan burem
*Pupil gedhé
*Bidhuren
* [[Dhegelen]]
* Angèl nguyuh
* Kringeten
* Trémor
* Ruam kulit
* Hipomania
*Pamudhunan nepsu sèksual
* Bingung (wong tuwa)
* Ganggunan solah bawa (bocah)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pionas.pom.go.id/monografi/amitriptilin-hidroklorida|title=AMITRIPTILIN HIDROKLORIDA|last=|first=|date=|website=Pusat Informasi Obat Nasional Badan Pengawas Obat dan Makanan|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613141105/http://pionas.pom.go.id/monografi/amitriptilin-hidroklorida|archive-date=2020-06-13|url-status=dead|access-date=2020-06-13}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Amitriptyline50.JPG|jmpl|Praupané amitriptilin]]
Ing kahanan kang fatal bisa nyebabaké:

*[[Stroke]] nganti koma
* Jantung dheg-dhegan
* Impotènsi
* Takikardi (denyut jantung mundhak)
* Hipotensi (tekanan getih cendhèk)
* Karusakan saraf tepi (néuropati pèrifer) 
* Ganggunan koordinasi otot (ataksia)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guesehat.com/info-obat/amitriptyline|title=Untuk Apa Obat Amitriptyline Itu?|last=|first=|date=|website=Gue sehat|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2020-06-14}}&lt;/ref&gt;

== Kapustakan ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Obat]]</text>
      <sha1>jciizhudo377h5tfo4w9iut8z4n0213</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ataksia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170725</id>
    <revision>
      <id>1750230</id>
      <parentid>1744837</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5377" sha1="nj2nwh6u1372j7ckovnuu3cneb323i7" xml:space="preserve">
{{Penyangkalan-medis}}

{{Infobox medical condition (new)
| name            = Ataxia
| synonyms        = 
| image           = 
| alt             = 
| caption         = 
| pronounce       = 
| field           = [[Neurology]], [[Psychiatry]]
| symptoms        = 
* Lack of coordination
* Slurred speech
* Trouble eating and swallowing
* Deterioration of fine motor skills
* Difficulty walking
* Gait abnormalities
* Eye movement abnormalities
* Tremors
* Heart problems
| complications   = 
| onset           = 
| duration        = 
| types           = 
| causes          = 
| risks           = 
| diagnosis       = 
| differential    = 
| prevention      = 
| treatment       = 
| medication      = 
| prognosis       = 
| frequency       = 
| deaths          = 
}}
'''Ataksia''' (basa Inggris: ataxia) ya kuwi lelara degeneratif kang manggon ing sistem saraf. Manéka perkara disebabaké karusakan ing utek cilik, bagéan utek kang tanggung jawab kanggo ngoordinasi gerak.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ataxia.org/what-is-ataxia/|title=What is Ataxia?|website=National Ataxia Foundation|language=en-US|access-date=2020-09-16}}&lt;/ref&gt; Lelara iki bisa nyerang sapa wae, wiwit bocah nganti wong tuwa. Lelara iki kalebu lelara neurologis lan mènèhi pegaruh ing kauripan panandhang nglakoni kagiyatan saben dinané kayata mlaku-mlaku, micara lan migunakaké keterampilan motorik alus.

== Pratandha ==
Pratandha ananing lelara ataksia kaya ta:

* Ora bisa lumaku kanthi stabil lan gampang tiba.
* Angel nglakoni kagiyatan kang migunakaké otot kayata mangan, nulis lan liya-liyané.
* Angèl ngolu
* Angèl micara
* Gerak mripat ora normal.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sehatq.com/penyakit/ataksia|title=Ataksia|website=SehatQ|language=id|access-date=2020-09-16|archive-date=2020-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003113826/https://www.sehatq.com/penyakit/ataksia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Dhiagnosis ==
Cara ndhiagnosis pawongan supaya mangerteni yèn kena ataksia ya kuwi:

* Elektromiogram (EMG), kanggo ngukur aktivitas listrik sèl-sèl otot.
* Studi penghantaran saraf, kanggo ngukur kacepetan saraf meneruskan rangsanan.
* Elektrokardiogram (EKG), kanggo mènèhi grafik altifitas listrik utawa pola denyut jantung.
* Ekokardiogram kanggo ngrekam posisi lan gerak otot jantung.
* Magnitec resonance imaging (MRI) utawa computed tomography (CT) scan sing agawé pancitraan utek lan syaraf balung mburi.
* Spinal tap kanggo ngevaluasi cuwèran serebrospinal.
* Pamreksanan getih lan uyuh kanggo mangertèni kadhar glukosa mundhak.
* Pamrèksanan gènètik kanggo ngidhentifikasi gèn sing ndayani.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://doktersehat.com/tentang-penyakit-ataksia-ataxia/|title=Ketahui Bahaya Penyakit Ataksia|date=2018-08-06|website=Informasi Kesehatan dan Tips Kesehatan - DokterSehat|language=id-ID|access-date=2020-09-16|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123163552/https://doktersehat.com/tentang-penyakit-ataksia-ataxia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Lumbar puncture ya kuwi tumindakan medhis kang dilakokaké kanthi ngelbokaké jarum ing bagéan jero lumbar saka geger kanggo njupuk sampel cuwèran cerebrospinal sing bakal diuji ing laboratorium.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.honestdocs.id/ataksia|title=Ataksia : Gejala, Penyebab, dan Pengobatan|website=HonestDocs|language=id|access-date=2020-09-16|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920230122/https://www.honestdocs.id/ataksia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tamba ==
Manéka metodhe nambani lelara iki ya kuwi:

* Fisioterapi ya kuwi terapi kang ancasé kanggo mbalèkaké kaseimbangan awak uga kakuwatan sarta flèksibilitas otot
* Terapi wicara minangka terapi sing ancasé kanggo mbiyantu panandhang supaya micara kanthi normal, uga mbiyantu panandhang bisa ngolu panganan manèh.
* Terapi okupasi minangka terapi sing ancasé supaya nglakoni kauripan sadin-dina kaya padatan.
* Alat bantu sing ancasé uga mbiyantu kaya ta: kursi rodha, teken, nganto kacamata kang mligi.
* Obat-obatan Obat sing diwènèhaké ancasé kanggo ngenthengaké pratandha kang dilakoni kayata paracetamol lan ibuprofen (kanggo gawé reda nyeri), gabapentin lan [[amitriptilin]] (kanggo gawé reda nyeri saraf), tizanidine (kanggo gawé reda kram otot).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://doktersehat.com/ataksia/|title=Ataksia: Penyebab, Gejala, Pengobatan, dll - DokterSehat|date=2020-06-02|website=Informasi Kesehatan dan Tips Kesehatan - DokterSehat|language=id-ID|access-date=2020-09-17|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021110905/https://doktersehat.com/ataksia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Nyegah ==
Cara nyegah lelara ataksia kanthi genetik saka wong tuwa menyang anak durung ditemokaké carané. Ananging cara nyegah lelara iki kaya dénéi:

* Ngtrapaké pola urip sehat.
* Ora ngonsumsi obat-obatan kang duwé èfèk samping mbebayani.
* Njaga awak supaya ora tiba utawa ora ngalami kacilakan kang njedulaké ataksia.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://idnmedis.com/ataksia|title=Ataksia : Penyebab – Gejala dan Penanganan - IDN Medis|last=Tanuwijaya|first=Erlita|website=idnmedis.com|language=id-ID|access-date=2020-09-16|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226093500/https://idnmedis.com/ataksia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Kapustakan ==

[[Kategori:Lelara]]
[[Kategori:Sistem saraf]]</text>
      <sha1>nj2nwh6u1372j7ckovnuu3cneb323i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Asem laktat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177315</id>
    <revision>
      <id>1750229</id>
      <parentid>1668546</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9160" sha1="9r6uk7hg84uo5l7lj666qdccgkyl11o" xml:space="preserve">[[Barkas:Lactic-acid-skeletal.png|jmpl|Struktur asem laktat]]
{{chembox
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 477002503
| Name = Lactic acid
| ImageFile = 
| ImageFileL1 = 7 Milchsäure.svg
| ImageSizeL1 = 110

| ImageCaptionL1 = 
| ImageFileR1 = File:L-Lactic acid molecule spacefill.png
| ImageSizeR1 = 130
| ImageNameR1 = 
| ImageCaption2 = {{sc|DL}}-Lactic acid
| PIN = 2-Hydroxypropanoic acid&lt;ref name=iupac2013&gt;{{cite book | title =  Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book) | publisher = [[Royal Society of Chemistry|The Royal Society of Chemistry]] | date = 2014 | location = Cambridge | page = 748 | doi = 10.1039/9781849733069-00648 | isbn = 978-0-85404-182-4| chapter = CHAPTER P-6. Applications to Specific Classes of Compounds }}&lt;/ref&gt;
| SystematicName = 
| OtherNames = Lactic acid&lt;ref name=iupac2013 /&gt;&lt;br /&gt;Milk acid
| Section1 = {{Chembox Identifiers
| IUPHAR_ligand = 2932
| 3DMet = B01180
| Beilstein = 1720251
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| CASNo = 50-21-5
| CASNo1_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| CASNo1 = 79-33-4
| CASNo1_Comment = ({{sc|L}})
| CASNo2_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| CASNo2 = 10326-41-7
| CASNo2_Comment = ({{sc|D}})

| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 330546
| EC_number = 200-018-0
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 3B8D35Y7S4
| UNII1_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII1 = F9S9FFU82N
| UNII1_Comment = ({{sc|L}})
| UNII2_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII2 = 3Q6M5SET7W
| UNII2_Comment = ({{sc|D}})

| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 422
| KEGG = C00186
| Gmelin = 362717
| RTECS = OD2800000
| UNNumber = 3265
| PubChem = 612
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C3H6O3/c1-2(4)3(5)6/h2,4H,1H3,(H,5,6)/t2-/m0/s1
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = JVTAAEKCZFNVCJ-REOHCLBHSA-N
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 96860
| SMILES = CC(O)C(=O)O
}}
| Section2 = {{Chembox Properties
| C=3 | H=6 | O=3
| Solubility=Miscible&lt;ref name=GESTIS&gt;{{GESTIS|ZVG=13000}}&lt;/ref&gt;
| MeltingPtC =18
| BoilingPtC = 122
| BoilingPt_notes = at 15{{nbsp}}mmHg
| pKa = 3.86,&lt;ref&gt;{{cite book| vauthors = Dawson RM |display-authors=etal|title=Data for Biochemical Research|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|date=1959}}&lt;/ref&gt; 15.1&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Silva AM, Kong X, Hider RC | title = Determination of the pKa value of the hydroxyl group in the alpha-hydroxycarboxylates citrate, malate and lactate by 13C NMR: implications for metal coordination in biological systems | journal = Biometals | volume = 22 | issue = 5 | pages = 771–8 | date = October 2009 | pmid = 19288211 | doi = 10.1007/s10534-009-9224-5 | s2cid = 11615864 }}&lt;/ref&gt;
 }}
| Section3 = 
| Section4 = {{Chembox Thermochemistry| DeltaHc = 1361.9&amp;nbsp;kJ/mol, 325.5&amp;nbsp;kcal/mol, 15.1&amp;nbsp;kJ/g, 3.61&amp;nbsp;kcal/g}}
| Section8 = {{Chembox Related
| OtherAnions = Lactate
| OtherFunction_label = [[carboxylic acid]]s
| OtherFunction = [[Acetic acid]]&lt;br /&gt;[[Glycolic acid]]&lt;br /&gt;[[Propionic acid]]&lt;br /&gt;[[3-Hydroxypropanoic acid]]&lt;br /&gt;[[Malonic acid]]&lt;br /&gt;[[Butyric acid]]&lt;br /&gt;[[Hydroxybutyric acid]]
| OtherCompounds = [[1-Propanol]]&lt;br /&gt;[[2-Propanol]]&lt;br /&gt;[[Propionaldehyde]]&lt;br /&gt;[[Acrolein]]&lt;br /&gt;[[Sodium lactate]]&lt;br /&gt;[[Ethyl lactate]]
 }}
| Section5 = 
| Section6 = {{Chembox Pharmacology
| ATCCode_prefix = G01
| ATCCode_suffix = AD01
| ATC_Supplemental = {{ATCvet|P53|AG02}}
}}
| Section7 = {{Chembox Hazards
| GHSPictograms = {{GHS05}}&lt;ref name=&quot;sigma&quot;&gt;{{Sigma-Aldrich|sial|id=69785|name=&lt;small&gt;DL&lt;/small&gt;-Lactic acid|access-date=20 July 2013}}&lt;/ref&gt;
| HPhrases = {{H-phrases|315|318}}&lt;ref name=&quot;sigma&quot; /&gt;
| PPhrases = {{P-phrases|280|305+351+338}}&lt;ref name=&quot;sigma&quot; /&gt;
 }}
}}

'''Asem laktat''' yaiku senyawa ing awak lan minangka sisa [[Métabolisme|metabolisme]] awak kang numpuk.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.honestdocs.id/apa-akibat-kelebihan-asam-laktat|title=Apa Akibat Kelebihan Asam Laktat?|website=HonestDocs|language=id|access-date=2021-04-08|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412104957/https://www.honestdocs.id/apa-akibat-kelebihan-asam-laktat|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Senyawa iki duwe formula [[molekul]] CH &lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; CH (OH) COOH. Iki warna putih ing fase sing padhet lan ora bisa disengaja ana ing [[banyu]].  Nalika ing fase sing larut, wujud solusi sing ora ana warna. Produksi asem laktat  kalebu sintesis buatan uga sumber alami. Asem laktat minangka asem alpha-hidroksiid (AHA) amarga anane klompok hidroksil sing jejer klompok karboksil. Iki digunakake minangka penengah sintetis ing akeh [[Indhustri|industri]] sintesis organik lan ing macem-macem industri [[Biokimia|biokimia.]] Dhasar konjugat asem '''laktat''' diarani laktat. Minangka ana ing wujud solusi, bisa ionisasi, ngasilake [[ion]] {{Chem|CH|3|CH(OH)CO|2|−}}&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; {{Chem|CH|3|CH(OH)CO|2|−}}&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; {{Chem|CH|3|CH(OH)CO|2|−}} . Menawa dibandhingake karo [[asem asetat]], p ''K'' &lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt; kurang saka 1 unit, tegese asem laktat sepuluh kali luwih asem tinimbang asem asetat. Asem sing luwih dhuwur iki minangka akibat saka ikatan [[hidrogen]] intramolekul ing antarane α-hidroksil lan klompok karboksilat. Ing industri, fermentasi asem laktat ditindakake dening bakteri asem laktat, sing ngowahi [[karbohidrat]] sederhana kayata [[glukosa]], [[sukrosa]], utawa galaktosa dadi asem laktat. [[Baktèri|Bakteri]] iki uga bisa tuwuh ing [[cangkem]] ; asem sing diasilake duweni tanggung jawab kanggo lelara untu dikenal minangka [[karies]] . &lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2008|title=Ecology of lactobacilli in the oral cavity: a review of literature|journal=The Open Microbiology Journal|volume=2|pages=38–48|doi=10.2174/1874285800802010038|pmc=2593047|pmid=19088910}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=April 2009|title=Correlations of oral bacterial arginine and urea catabolism with caries experience|journal=Oral Microbiology and Immunology|volume=24|issue=2|pages=89–95|doi=10.1111/j.1399-302X.2008.00477.x|pmc=2742966|pmid=19239634}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=April 2008|title=Bacteria of dental caries in primary and permanent teeth in children and young adults|journal=Journal of Clinical Microbiology|volume=46|issue=4|pages=1407–17|doi=10.1128/JCM.01410-07|pmc=2292933|pmid=18216213}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2007|title=Diversity of lactobacilli in the oral cavities of young women with dental caries|journal=Caries Research|volume=41|issue=1|pages=2–8|doi=10.1159/000096099|pmc=2646165|pmid=17167253}}&lt;/ref&gt; Ing [[Kedhokteran|obat]], laktat minangka salah sawijining komponen utama larutan Ringer sing laktat lan larutan Hartmann . Iki infus cairan kalebu [[Natriyum|sodium]] lan [[Kaliyum|kalium]] [[Ion|kation]] bebarengan karo laktat  lan klorida [[Ion|Anion]] ing solusi karo disaring [[banyu]], umumé ing konsentrasi isotonic karo  [[getih]] [[manungsa]]. Asem asetat paling umum digunakake kanggo resusitasi cairan sawise ngilangi getih amarga trauma, [[Bedhah|operasi]], utawa luka bakar. 

== Produksi Asem Laktat ==
[[Barkas:Lactic_acid_transformation_from_malic_acid.png|jmpl|asem laktat transformasi saka asem malat]]
Asem laktat diproduksi kanthi industri kanthi [[Fermèntasi|fermentasi]] [[Karbohidrat|bakteri karbohidrat]], utawa kanthi sintesis kimia saka ''acetaldehyde'' . &lt;ref name=&quot;benn&quot;&gt;H. Benninga (1990): &quot;A History of Lactic Acid Making: A Chapter in the History of Biotechnology&quot;.&lt;/ref&gt; Ing taun 2009, asem laktat diproduksi kanthi luwih (70-90%) &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Technische Biopolymere|last=Endres|first=Hans-Josef|publisher=Hanser-Verlag|year=2009|isbn=978-3-446-41683-3|location=München|pages=103}}&lt;/ref&gt; kanthi [[Fermèntasi|fermentasi]]. Produksi asem laktat rasemik dumadi saka 1: dicampur 1 of D lan L ''stereoisomer'', utawa campuran karo nganti 99.9% L asem laktat, bisa kanthi cara [[Fermèntasi|fermentasi]] mikroba. Produksi skala D laktat kanthi fermentasi bisa ditindakake, nanging proses iki luwih angel.

== Guna Asem Laktat ==
Asem laktat ing kandungan produk [[Kosmètik|kosmetik]] bisa ngewangi panglupasan sel [[kulit]] sing mati lan ngerangsang tuwuh [[sel]] kulit anyar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sehatq.com/artikel/lactic-acid-adalah-asam-laktat-ketahui-manfaatnya-untuk-kulit-sehat|title=Lactic Acid pada Skincare, Ini Fungsi dan Cara Pakainya|website=SehatQ|language=id|access-date=2021-04-08|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412104956/https://www.sehatq.com/artikel/lactic-acid-adalah-asam-laktat-ketahui-manfaatnya-untuk-kulit-sehat|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Asem laktat digunakake ing sawetara pembersih cair minangka agen pangresik kanggo ngilangi [[mineral]] banyu kang atos kayata kalsium karbonat, mbentuk laktat, kalsium laktat. Amarga keaseman sing dhuwur, regedan kasebut dibuwang kanthi cepet, luwih-luwih ing endi [[banyu]] sing umub, kayata ceret. Uga misuwur ing deterjen sajian antibakteri lan [[sabun]] pangumbah tangan sing ngganti [[triklosan]].

== Paripustaka ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Kimiya]]</text>
      <sha1>9r6uk7hg84uo5l7lj666qdccgkyl11o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FA Šiauliai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182488</id>
    <revision>
      <id>1750221</id>
      <parentid>1745429</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>33569</id>
      </contributor>
      <origin>1750221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6427" sha1="k4j556qbxnj8peedpjxtgt3i64z8f2e" xml:space="preserve">{{Kotak info klub bal-balan
|clubname = FA Šiauliai
|current = Mangsa 2026 FA Šiauliai
|image = 
|fullname = Futbolo akademija Šiauliai
|nickname = ''šiauliečiai''
|shortname = Šiauliai
|founded = {{Start date and age|2007||}}
|ground = [[Savivaldybės stadionas]], [[Šiauliai]], [[Litowen]]
|capacity = 4.000
|chairman = {{flagicon|LTU}} Deivis Kančelskis
|mgrtitle = Manajer|manager = {{flagicon|LTU}} 
|league = [[TOPLYGA]]&lt;ref&gt;[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]&lt;/ref&gt;
|season = 2025
|position = A lyga, Ke-5
|website = http://www.siauliufa.lt/ siauliufa.lt

| pattern_la1=|pattern_b1=_blackstripes|pattern_ra1=|
  leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00|
  pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|
  leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000|
}}

'''Futbolo akademija Šiauliai''' inggih punika sawijining klub [[ulah raga]] [[Litowen]].

== Performa di liga ==
{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!Musim
!Tingkat
!Liga
!Tempat
!@
|-
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#f5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.'''
|
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#FFffFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
|
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fa-siauliai-13540/?cid=9884789 2021 lietuvosfutbolas.lt ''(FA Šiauliai)'']&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Skuat ==
{{updated|19 januar 2026}}
{{fs start}}
{{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=Gustas Baliutavičius}}
{{fs player|no=[[File:1uparrow green.svg|17px]]|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=44|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} 
{{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić (footballer)|Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no= 8|name=[[Sammy Skytte]]|nat=DEN|pos=MF}}
{{fs player|no=11|name=[[Rui Batalha]]|nat=POR|pos=MF}} 
{{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}}
{{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} 
{{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs end}}

== Cathetan suku ==
{{Reflist}}

== Pranala njaba ==
* [http://www.siauliufa.lt/ Situs jaringan resmi Šiaulių FA]
* [https://toplyga.lt/komanda/fa-siauliai FA Šiauliai: toplyga.lt]
* [https://www.facebook.com/siauliufa/ FA Šiauliai: facebook]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fa-iauliai/47386/ FA Šiauliai: Soccerway]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive]

[[Kategori:Tim bal-balan Litowen|siauliai]]</text>
      <sha1>k4j556qbxnj8peedpjxtgt3i64z8f2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750222</id>
      <parentid>1750221</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>33569</id>
      </contributor>
      <origin>1750222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6440" sha1="j7od44ds3x47red8ovvaf3sw6pswcmp" xml:space="preserve">{{Kotak info klub bal-balan
|clubname = FA Šiauliai
|current = Mangsa 2026 FA Šiauliai
|image = 
|fullname = Futbolo akademija Šiauliai
|nickname = ''šiauliečiai''
|shortname = Šiauliai
|founded = {{Start date and age|2007||}}
|ground = [[Savivaldybės stadionas]], [[Šiauliai]], [[Litowen]]
|capacity = 4.000
|chairman = {{flagicon|LTU}} Deivis Kančelskis
|mgrtitle = Manajer|manager = {{flagicon|LTU}} Mantas Kuklys
|league = [[TOPLYGA]]&lt;ref&gt;[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]&lt;/ref&gt;
|season = 2025
|position = A lyga, Ke-5
|website = http://www.siauliufa.lt/ siauliufa.lt

| pattern_la1=|pattern_b1=_blackstripes|pattern_ra1=|
  leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00|
  pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|
  leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000|
}}

'''Futbolo akademija Šiauliai''' inggih punika sawijining klub [[ulah raga]] [[Litowen]].

== Performa di liga ==
{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!Musim
!Tingkat
!Liga
!Tempat
!@
|-
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#f5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.'''
|
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#FFffFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
|
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fa-siauliai-13540/?cid=9884789 2021 lietuvosfutbolas.lt ''(FA Šiauliai)'']&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Skuat ==
{{updated|19 januar 2026}}
{{fs start}}
{{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=Gustas Baliutavičius}}
{{fs player|no=[[File:1uparrow green.svg|17px]]|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=44|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} 
{{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić (footballer)|Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no= 8|name=[[Sammy Skytte]]|nat=DEN|pos=MF}}
{{fs player|no=11|name=[[Rui Batalha]]|nat=POR|pos=MF}} 
{{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}}
{{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} 
{{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs end}}

== Cathetan suku ==
{{Reflist}}

== Pranala njaba ==
* [http://www.siauliufa.lt/ Situs jaringan resmi Šiaulių FA]
* [https://toplyga.lt/komanda/fa-siauliai FA Šiauliai: toplyga.lt]
* [https://www.facebook.com/siauliufa/ FA Šiauliai: facebook]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fa-iauliai/47386/ FA Šiauliai: Soccerway]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive]

[[Kategori:Tim bal-balan Litowen|siauliai]]</text>
      <sha1>j7od44ds3x47red8ovvaf3sw6pswcmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750223</id>
      <parentid>1750222</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>33569</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skuat */</comment>
      <origin>1750223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6383" sha1="sdnorg7783wg5i8f5mm3d2wcqo2vozq" xml:space="preserve">{{Kotak info klub bal-balan
|clubname = FA Šiauliai
|current = Mangsa 2026 FA Šiauliai
|image = 
|fullname = Futbolo akademija Šiauliai
|nickname = ''šiauliečiai''
|shortname = Šiauliai
|founded = {{Start date and age|2007||}}
|ground = [[Savivaldybės stadionas]], [[Šiauliai]], [[Litowen]]
|capacity = 4.000
|chairman = {{flagicon|LTU}} Deivis Kančelskis
|mgrtitle = Manajer|manager = {{flagicon|LTU}} Mantas Kuklys
|league = [[TOPLYGA]]&lt;ref&gt;[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]&lt;/ref&gt;
|season = 2025
|position = A lyga, Ke-5
|website = http://www.siauliufa.lt/ siauliufa.lt

| pattern_la1=|pattern_b1=_blackstripes|pattern_ra1=|
  leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00|
  pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|
  leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000|
}}

'''Futbolo akademija Šiauliai''' inggih punika sawijining klub [[ulah raga]] [[Litowen]].

== Performa di liga ==
{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!Musim
!Tingkat
!Liga
!Tempat
!@
|-
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#f5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.'''
|
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#FFffFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
|
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fa-siauliai-13540/?cid=9884789 2021 lietuvosfutbolas.lt ''(FA Šiauliai)'']&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Skuat ==
{{updated|19 januar 2026}}
{{fs start}}
{{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=Gustas Baliutavičius}}
{{fs player|no=[[File:1uparrow green.svg|17px]]|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=44|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} 
{{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić (footballer)|Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=11|name=[[Rui Batalha]]|nat=POR|pos=MF}} 
{{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}}
{{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} 
{{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs end}}

== Cathetan suku ==
{{Reflist}}

== Pranala njaba ==
* [http://www.siauliufa.lt/ Situs jaringan resmi Šiaulių FA]
* [https://toplyga.lt/komanda/fa-siauliai FA Šiauliai: toplyga.lt]
* [https://www.facebook.com/siauliufa/ FA Šiauliai: facebook]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fa-iauliai/47386/ FA Šiauliai: Soccerway]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive]

[[Kategori:Tim bal-balan Litowen|siauliai]]</text>
      <sha1>sdnorg7783wg5i8f5mm3d2wcqo2vozq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750224</id>
      <parentid>1750223</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>33569</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skuat */</comment>
      <origin>1750224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6323" sha1="4rc3c3uh1nuuubnzgtz8ikq4gz1aogk" xml:space="preserve">{{Kotak info klub bal-balan
|clubname = FA Šiauliai
|current = Mangsa 2026 FA Šiauliai
|image = 
|fullname = Futbolo akademija Šiauliai
|nickname = ''šiauliečiai''
|shortname = Šiauliai
|founded = {{Start date and age|2007||}}
|ground = [[Savivaldybės stadionas]], [[Šiauliai]], [[Litowen]]
|capacity = 4.000
|chairman = {{flagicon|LTU}} Deivis Kančelskis
|mgrtitle = Manajer|manager = {{flagicon|LTU}} Mantas Kuklys
|league = [[TOPLYGA]]&lt;ref&gt;[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]&lt;/ref&gt;
|season = 2025
|position = A lyga, Ke-5
|website = http://www.siauliufa.lt/ siauliufa.lt

| pattern_la1=|pattern_b1=_blackstripes|pattern_ra1=|
  leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00|
  pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|
  leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000|
}}

'''Futbolo akademija Šiauliai''' inggih punika sawijining klub [[ulah raga]] [[Litowen]].

== Performa di liga ==
{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!Musim
!Tingkat
!Liga
!Tempat
!@
|-
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#f5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.'''
|
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#FFffFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
|
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fa-siauliai-13540/?cid=9884789 2021 lietuvosfutbolas.lt ''(FA Šiauliai)'']&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Skuat ==
{{updated|9 juni 2026}}
{{fs start}}
{{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=Gustas Baliutavičius}}
{{fs player|no=[[File:1uparrow green.svg|17px]]|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=44|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} 
{{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić (footballer)|Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}}
{{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} 
{{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs end}}

== Cathetan suku ==
{{Reflist}}

== Pranala njaba ==
* [http://www.siauliufa.lt/ Situs jaringan resmi Šiaulių FA]
* [https://toplyga.lt/komanda/fa-siauliai FA Šiauliai: toplyga.lt]
* [https://www.facebook.com/siauliufa/ FA Šiauliai: facebook]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fa-iauliai/47386/ FA Šiauliai: Soccerway]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive]

[[Kategori:Tim bal-balan Litowen|siauliai]]</text>
      <sha1>4rc3c3uh1nuuubnzgtz8ikq4gz1aogk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750225</id>
      <parentid>1750224</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>33569</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pranala njaba */</comment>
      <origin>1750225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6302" sha1="0zydhvpyf1maufa9fx8am3t1084pbmy" xml:space="preserve">{{Kotak info klub bal-balan
|clubname = FA Šiauliai
|current = Mangsa 2026 FA Šiauliai
|image = 
|fullname = Futbolo akademija Šiauliai
|nickname = ''šiauliečiai''
|shortname = Šiauliai
|founded = {{Start date and age|2007||}}
|ground = [[Savivaldybės stadionas]], [[Šiauliai]], [[Litowen]]
|capacity = 4.000
|chairman = {{flagicon|LTU}} Deivis Kančelskis
|mgrtitle = Manajer|manager = {{flagicon|LTU}} Mantas Kuklys
|league = [[TOPLYGA]]&lt;ref&gt;[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]&lt;/ref&gt;
|season = 2025
|position = A lyga, Ke-5
|website = http://www.siauliufa.lt/ siauliufa.lt

| pattern_la1=|pattern_b1=_blackstripes|pattern_ra1=|
  leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00|
  pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|
  leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000|
}}

'''Futbolo akademija Šiauliai''' inggih punika sawijining klub [[ulah raga]] [[Litowen]].

== Performa di liga ==
{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!Musim
!Tingkat
!Liga
!Tempat
!@
|-
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#f5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.'''
|
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#FFffFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| bgcolor=&quot;#dbf3ff&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)''
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
|
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fa-siauliai-13540/?cid=9884789 2021 lietuvosfutbolas.lt ''(FA Šiauliai)'']&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.'''
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Skuat ==
{{updated|9 juni 2026}}
{{fs start}}
{{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=Gustas Baliutavičius}}
{{fs player|no=[[File:1uparrow green.svg|17px]]|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=44|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} 
{{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić (footballer)|Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}}
{{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} 
{{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{fs end}}

== Cathetan suku ==
{{Reflist}}

== Pranala njaba ==
* [http://www.siauliufa.lt/ Situs jaringan resmi Šiaulių FA]
* [https://toplyga.lt/komanda/fa-siauliai FA Šiauliai: toplyga.lt]
* [https://www.facebook.com/siauliufa/ FA Šiauliai: facebook]
* [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ SOCCERWAY]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive]

[[Kategori:Tim bal-balan Litowen|siauliai]]</text>
      <sha1>0zydhvpyf1maufa9fx8am3t1084pbmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahed Tamimi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184572</id>
    <revision>
      <id>1750209</id>
      <parentid>1698835</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2886" sha1="b2p7fw8gxkdwbppyqcbw2vem3kah3gu" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image                     = 20180807 Ahed Tamimi West Bank Palestine 2.jpg
| caption                   = Tamimi ing 2018
| native_name               = عهد التميمي
| native_name_lang          = ar
| birth_date                = {{Birth date and age|df=yes|2001|01|31}}&lt;ref name=&quot;Plachta&quot;/&gt;
| birth_place               = [[Nabi Salih]], [[Gisik Kulon]], [[Teritorial Palestina]]
| residence                 = 
| nationality               = 
| citizenship               = 
| alma_mater                = 
| years_active              = 
| known_for                 = Aktivisme
| parents                   = [[Bassem Tamimi|Bassem]] (rama)&lt;br /&gt; Nariman (ibu)
| relatives                 = 
| awards                    = 
| signature                 = 
| footnotes                 = 
}}

'''Ahed Tamimi''' ({{lang-ar|عهد التميمي|‘Ahad at-Tamīmī}}, uga diromanisasike dadi ''Ahd''; {{lahirmati|[[Nabi Salih]], [[Gisik Kulon]], [[Teritorial Palestina]]|31|1|2001}})&lt;ref name=&quot;Plachta&quot;/&gt; yaiku aktivis [[Palestina]] saka desa [[Nabi Salih]] ing [[pendudukan Gisik Kulon dening Israel|wilayah pendudukan Gisik Kulon]], [[teritorial Palestina]]. Dhèwèké ditepungi amarga penampilan ing gambar-gambar lan [[video]]-video nèng endi dhèwèké berkonfrontasi karo para [[prajurit]] [[Israel]]. Advokasi-advokasi Tamimi ngegawe dhèwèké dianggap minangka pejuang kamardikan Palestina, dibanding-bandingke karo [[Malala Yousafzai]]. Para pencelane nganggep nek ia dimanipulasi dening [[wong tuwa]]ne lan diajarke kanggo ngelakoni [[kekerasan]].&lt;ref name=&quot;Sherwood&quot;&gt;{{cite news|last=Sherwood|first=Harriet|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/jan/02/ahed-tamimi-israel-occupation-palestinian-trauma|title=Palestinian 16-year-old Ahed Tamimi is the latest child victim of Israel's occupation|work=The Guardian|date=2 January 2018|access-date=7 June 2019}}&lt;/ref&gt;

Ing Dhesember 2017, dhèwèké ditahan dening otoritas Israel amagi ngegampar prajurit. Insiden kasebut difilemke lan dadi [[fenomena viral|viral]], entuk perhatian lan perdebatan internasional. Tamimi ditahan nganti wolung wulan hukuman [[penjara]] lan dibebaske ing 29 Juli 2018.&lt;ref name=&quot;Berger, Yotam&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/palestinian-teen-ahed-tamimi-released-from-israeli-prison-1.6315634|title=Palestinian Teen Ahed Tamimi, Jailed for Assaulting Israeli Soldier, Released|author=Berger, Yotam|work=Haaretz|date=29 July 2018|access-date=29 July 2018|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225224329/https://www.haaretz.com/israel-news/palestinian-teen-ahed-tamimi-released-from-israeli-prison-1.6315634|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Referensi==
{{reflist}}

==Pranala njaba==
*{{Commonscat-inline}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Tamimi, Ahed}}
[[Kategori:Tokoh saka Nabi Salih]]
[[Kategori:Lair 2001]]</text>
      <sha1>b2p7fw8gxkdwbppyqcbw2vem3kah3gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azyumardi Azra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192129</id>
    <revision>
      <id>1750233</id>
      <parentid>1731579</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11330" sha1="gkman52n97ohbnqq6m9i85s5duj8ixv" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|honorific-prefix = 
|name = Azyumardi Azra
|image = Prof. Dr. Azyumardi Azra.jpg
|imagesize = 200px
|caption = 
|birth_date = {{birth date|1955|3|4}}  
|birth_place = [[Lubuk Alung, Padang Pariaman]], [[Sumatra Barat]], [[Indonesia]] 
|birth_name = 
|othername = 
|death_date = {{death date and age|2022|09|18|1955|3|4}}
|death_place = [[Selangor]], [[Malaysia]]
|yearsactive = 
|office      = [[Dewan Pers|Ketua Dewan Pers]]
|term_start  = 19 Mei 2022
|term_end   = 18 September 2022
|predecessor = [[Muhammad Nuh|Prof. Dr. Ir. K.H. Mohammad Nuh, DEA]]
|successor   = 
|office1      = Rektor UIN Syarif Hidayatullah Jakarta
|term_start1  = 1998
|term_end1   = 2006
|predecessor1 = [[Ahmad Sukardja|Prof. Dr. H. Ahmad Sukardja, SH, MA]]
|successor1   = [[Komaruddin Hidayat|Prof. Dr. Komaruddin Hidayat]]
|spouse      = Ipah Farihah
|partner =  
|children = 4
|parents = 
|influences = 
|influenced = 
|website = https://azraazyumardi.com/
}}
Prof. Dr. H. '''Azyumardi Azra''', MA, M.Phil., CBE. ({{Lairpati|[[Lubuk Alung, Padang Pariaman]], [[Sumatra Barat]]|4|3|1955|Serdang,[[Selangor]]|18|09|2022}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribunnews.com/nasional/2022/09/18/breaking-news-ketua-dewan-pers-azyumardi-azra-tutup-usia-di-malaysia|title=BREAKING NEWS: Ketua Dewan Pers Azyumardi Azra Tutup Usia di Malaysia|website=Tribunnews.com|language=id-ID|access-date=2022-09-18}}&lt;/ref&gt; iku akademisi lan sarjana Muslim Indonésia. Tiyangé njabat dadi Rektor [[UIN Syarif Hidayatullah|UIN Syarif Hidayatullah Jakarta]] antara taun 1998 nganti 2006.&lt;ref name=&quot;kmps&quot; /&gt; Ing taun 2010, piyambakipun pikantuk gelar kehormatan [[:id:Ordo Imperium Britania|Commander of the Order of British Empire]], saking Inggris lan dados 'Sir' pisanan saking Indonesia.&lt;ref&gt;NERACA.co.id, 25 Agustus 2012. [http://www.neraca.co.id/harian/article/18098/Gelar.Sir.dan.Produk.Halal#.UWjYzaI0yyo Gelar Sir dan Produk Halal]{{Dead link|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; Ing taun 2022, tiyangé kapilih dadi Ketua [[Dewan Pers]] periode 2022-2025.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dewanpers.or.id/berita/detail/2342/Serah-Terima-Jabatan-Anggota-Dewan-Pers|title=Dewan Pers|website=dewanpers.or.id|access-date=2022-05-24|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209115725/https://dewanpers.or.id/berita/detail/2342/serah-terima-jabatan-anggota-dewan-pers|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.detik.com/berita/d-6084270/azyumardi-azra-jadi-ketua-ini-susunan-anggota-dewan-pers-2022-2025|title=Azyumardi Azra Jadi Ketua, Ini Susunan Anggota Dewan Pers 2022-2025|last=Azzahra|first=Tiara Aliya|website=detiknews|language=id-ID|access-date=2022-05-24|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930205035/https://news.detik.com/berita/d-6084270/azyumardi-azra-jadi-ketua-ini-susunan-anggota-dewan-pers-2022-2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Babad Urip ==

=== Karir ===
Azyumardi miwiti karir ing pendhidhikan dhuwur minangka mahasiswa sarjana ing Fakultas Tarbiyah IAIN Syarif Hidayatullah Jakarta nalika taun 1982, banjur kanthi bantuan beasiswa Fulbright, tiyangé entuk gelar ''Master of Art'' (MA) ing Jurusan Bahasa lan Budaya Timur Tengah, [[Universitas Columbia]] taun 1988. Piyambakipun menangake Columbia President Fellowship saka universitas sing padha, nanging wektu iki Azyumardi pindhah menyang Departemen Sejarah, lan entuk gelar MA ing taun 1989.

Ing taun 1992, piyambakipun pikantuk gelar ''Magister Filsafat'' (MPhil) saking Jurusan Sejarah, Universitas Columbia taun 1990 lan Doktor Filsafat kanthi disertasi sing irah-irahane yaiku ''The Transmission of Islamic Reformism to Indonesia: Network of Middle Eastern and Malay-Indonesian ‘Ulama in the Seventeenth and Eighteenth Centuries''. Ing taun 2004, disertasi sing direvisi diterbitake bebarengan ing [[Canberra]] (Allen Unwin lan AAAS), Honolulu (Hawaii University Press), lan Leiden, [[Walanda]] (KITLV Press).

Balik menyang Jakarta, ing taun 1993 Azyumardi ngedegake lan dadi pimpinan redaksi Studia Islamika, sawijine jurnal studi Islam saka Indonesia. Ing taun 1994–1995, tiyange ngunjungi Southeast Asian Studies ing Oxford Center for Islamic Studies, [[Universitas Oxford]], [[Inggris]], nalika mulang minangka dosen ing St. Anthony College.&lt;ref name=&quot;tkh&quot; /&gt;

Azyumardi uga wis dadi profesor tamu ing Universitas Filipina lan Universitas Malaya, Malaysia ing taun 1997.&lt;ref name=&quot;ipb&quot;&gt;http://www.ipb.ac.id {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818154527/http://ipb.ac.id/ |date=2011-08-18 }}. [http://www.ipb.ac.id/?b=628 Anggota Dewan Audit IPB Periode 2007-2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220226212436/https://www.ipb.ac.id/?b=628 |date=2022-02-26 }}&lt;/ref&gt; Saliyané iku, tiyangé dadi anggota Panitia Seleksi Program Pertukaran Regional Asia Tenggara (SEASREP) sing diselenggarakaké déning Toyota Foundation lan Japan Center, Tokyo, Jepang antara taun 1997–1999.

Wiwit Desember 2006 piyambakipun njabat minangka Direktur Pascasarjana UIN Syarif Hidayatullah, Jakarta. Sadurungé taun 1998 nganti pungkasan taun 2006, Azyumardi Azra dadi Rektor UIN Syarif Hidayatullah Jakarta.&lt;ref name=&quot;az&quot; /&gt;

Piyambakipun pernah dados Wartawan ''Paguyuban Panji'' (1979–1985),&lt;ref name=&quot;ipb&quot;/&gt; Dosen Fakultas Adab lan Fakultas Tarbiyah IAIN Syarif Hidayatullah, Jakarta (1992–saiki), [[Profésor|Guru]] Besar Sejarah Fakultas Adab IAIN Jakarta, lan Asisten Rektor I IAIN Syarif Hidayatullah, Jakarta (1998). Tiyangé uga wong [[Asia Kidul-wétan|Asia Tenggara]] pisanan sing diangkat dadi Profesor Fellow ing Universitas Melbourne, Australia (2004–2009), lan anggota ''Dewan Pengawas'' Universitas Islam Internasional Pakistan Islamabad (2004–2009).&lt;ref name=&quot;tkh&quot; /&gt; Tiyangé uga isih dadi anggota sarekat [[:id:Kemitraan bagi Pembaruan Tata Pemerintahan|Kemitraan bagi Pembaruan Tata Pemerintahan]].

== Kahuripan pribadi ==
Azyumardi nikah karo Ipah Farihah lan duwe anak 4, yaiku Raushanfikri Usada, Firman El-Amny Azra, Muhammad Subhan Azra, lan Emily Sakina Azra.

Azyumardi Azra misuwur minangka [[Profésor|profesor]] ingkang ahli babagan sejarah, sosial lan intelektual Islam. Nalika dadi Rektor ing [[UIN Syarif Hidayatullah|Institut Agama Islam Negeri (IAIN) Syarif Hidayatullah Jakarta]], tiyangé nggawe terobosan gedhe ing institusi pendidikan kasebut.&lt;ref name=&quot;az&quot; /&gt; Ing wulan Mei 2002, IAIN ganti jeneng dadi [[UIN Syarif Hidayatullah|Universitas Islam Negeri (UIN) Syarif Hidayatullah Jakarta]].&lt;ref name=&quot;az&quot; /&gt; Iki minangka kelanjutan saka gagasan Rektor sadurunge, Prof. Dr. Harun Nasution, sing kepengin lulusan IAIN dadi wong sing rasional, modern, demokratis, lan toleran.&lt;ref name=&quot;az&quot; /&gt;

Wiwitane Azyumardi ora terobsesi utawa duwe cita-cita kanggo kalebet ing studi agama Islam. Iki amarga dhèwèké luwih seneng lumebu ing bidang pendidikan umum ing IKIP.&lt;ref name=&quot;tkh&quot; /&gt; Ananging merga saka pamrayogane bapake, Azyumardi lumebu IAIN saengga saiki dikenal minangka tokoh intelektual Islam Indonesia. Dhèwèké lair saka bapake Azikar lan ibune Ramlah.&lt;ref name=&quot;tkh&quot; /&gt;

Ing taun 2006 jabatane minangka Rektor resmi diganti dening Prof. Dr. Komaruddin Hidayat.&lt;ref name=&quot;th&quot;&gt;http://www.tokohindonesia.com. [http://www.tokohindonesia.com/ensiklopedi/k/komaruddin-hidayat/biografi/01.shtml Prof Dr Komaruddin Hidayat: Rektor UIN Jakarta 2006-2010] {{Webarchive}}&lt;/ref&gt; Ing rapat senat sing dipimpin dhéwé, Komarudin Hidayat kapilih nggantèkaké pak Azyumardi kanthi ngalahaké rong calon liyané.

== Karya tulis ==
Buku kang diterbitake:

* Jaringan Ulama, terbit tahun [[:id:1994|1994]]
* Pergolakan Poitik Islam, terbit tahun [[:id:1996|1996]]
* Islam Reformis, terbit tahun [[:id:1999|1999]]
* Konteks Berteologi di Indonesia, terbit tahun 1999
* Menuju Masyarakat Madani, terbit tahun 1999
* Pendidikan Islam: Tradisi dan Modernisasi Menuju Milenium Baru, terbit tahun 1999
* Esei-esei Pendidikan Islam dan Cendekiawan Muslim,1999
* Renaisans Islam di Asia Tenggara – buku ini berhasil memenangkan penghargaan nasional sebagai buku terbaik untuk kategori ilmu-ilmu sosial dan humaniora pada tahun 1999, terbit tahun 1999
* Islam Substantif, terbit tahun [[:id:2000|2000]]
* Historiografi Islam Kontemporer: Wacana, Aktualitas dan Aktor Sejarah ([[:id:2002|2002]])
* Paradigma Baru Pendidikan Nasional: Rekonstruksi dan Demokratisasi (2002)
* Reposisi Hubungan Agama dan Negara (2002)
* Menggapai Solidaritas: Tensi antara Demokrasi, Fundamentalisme, dan Humanisme (2002)
* Konflik Baru Antar-Peradaban: Globalisasi, Radikalisme, dan Pluralitas
* Islam Nusantara: Jaringan Global dan Lokal (2002)
* Surau: Pendidikan Islam Tradisional dalam Transisi dan Modernisasi ([[:id:2003|2003]])
* Disertasi doktor berjudul “The Transmission of Islamic Reformism to Indonesia: Network of Middle Eastern and Malay-Indonesian ‘Ulama in the Seventeenth and Eighteenth Centuries’”, pada tahun [[:id:2004|2004]] sesudah direvisi diterbitkan secara simultan di Canberra (Allen Unwin dan AAAS), di [[:id:Honolulu|Honolulu]] ([[:id:Universitas Hawaii|Hawaii University]] Press), dan di Leiden Negeri [[:id:Belanda|Belanda]] (KITLV Press).
* Indonesia Bertahan (DARI MENDIRIKAN NEGARA HINGGA MERAYAKAN DEMOKRASI) 2020

== Penghargaan ==

* Penulis Paling Produktif, saka Penerbit Mizan, [[Kutha Bandhung|Bandung]], 2002
* [[Barkas:Bintang_Mahaputera_Utama_rib.svg|pra=Berkas:Bintang_Mahaputera_Utama_rib.svg|nirbing|65x65px]]  [[Lintang Mahaputra Utama|Bintang Mahaputera Utama]], 2005.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cdn.setneg.go.id/_multimedia/document/20200107/4404daftar_penerima_bintang_mahaputera_tahun_2004-sekarang.pdf|title=Daftar WNI Yang Memperoleh Tanda Kehormatan Bintang Mahaputera Tahun 2004 - Sekarang|website=Kementerian Sekretariat Negara Republik Indonesia|access-date=2022-09-26}}&lt;/ref&gt;
* [[Barkas:Order_of_the_British_Empire_(Civil)_Ribbon.svg|pra=Berkas:Order_of_the_British_Empire_(Civil)_Ribbon.svg|70x70px]] Commander of the Most Excellent [[:id:Order of the British Empire|Order of the British Empire]] '''(CBE)''' saka Inggris, 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirto.id/azyumardi-azra-sejarawan-islam-dan-sir-pertama-dari-indonesia-cL2D|title=Azyumardi Azra: Sejarawan Islam dan 'Sir' Pertama dari Indonesia|last=Ridhoi|first=M. Ahsan|website=tirto.id|language=id|access-date=2020-02-19}}&lt;/ref&gt;
* Sarwono Prawirohardjo Memorial Lecture (SML) saka Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia (LIPI), 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.suara.com/news/2017/11/08/123739/berjasa-azyumardi-azra-dapat-penghargaan-dari-kaisar-jepang|title=Berjasa, Azyumardi Azra Dapat Penghargaan dari Kaisar Jepang|date=2017-11-08|website=suara.com|language=id|access-date=2020-02-19}}&lt;/ref&gt;
* [[Barkas:JPN_Kyokujitsu-sho_2Class_BAR.svg|pra=Berkas:JPN_Kyokujitsu-sho_2Class_BAR.svg|al=ribbon bar|60x60px|pita bar]] Order of Rising Sun: Gold and Silver Star '', saka Kaisar Jepang, 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;''

== Referensi ==
{{Reflist}}{{S-start}}
{{Kotak_suksesi|jabatan=[[Rektor UIN Syarif Hidayatullah Jakarta]]|tahun=[[1998]] - [[2006]]|pendahulu=[[Ahmad Sukardja|Prof. Dr. H. Ahmad Sukardja, SH, MA]]|pengganti=[[Komaruddin Hidayat|Prof. Dr. Komaruddin Hidayat]]}}
{{Kotak rampung}}

[[Kategori:Tokoh Muhammadiyah]]
[[Kategori:Tokoh ICMI]]
[[Kategori:Tokoh Islam Indonésia]]
[[Kategori:Lair 1955]]
[[Kategori:Pati 2022]]</text>
      <sha1>gkman52n97ohbnqq6m9i85s5duj8ixv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prabu Danaraja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193381</id>
    <revision>
      <id>1750206</id>
      <parentid>1747658</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33738-16</username>
        <id>73118</id>
      </contributor>
      <origin>1750206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65411" sha1="6n2xmcmb9zbfou0ic8ibebg0im9eso6" xml:space="preserve">{{noref}}
''Prabu Dånåråjå iku nåtå ing Lokåpålå. Ugå ajejuluk Prabu  Dånåpati iyå Waisrawånå. Sang Prabu   putråné  Rèsi Wisråwå lan Dèwi Lokati, atmajané Prabu Lokawånå. Prabu  Dånåråjå anggoné jumênêng nåtå ånå ing nêgårå Lokåpålå  nggêtosi kalênggahané ingkang éyang Prabu Lokawånå. 
Sang Prabu  Dånåråjå  anggoné jumênêng nåtå ing Lokåpålå abålå bacingah, têgêsé wadyåbålåné dumadi såkå bålå manungså lan butå (rasêkså). Patihé ånå papat, yaiku Citråcåpå lan Citråryudå (wujud manungså) lan Gohmukå lan Banéndrå (wujud rasêkså).  Sénåpatiné bålå manungså ånå papat , yakuwi  Citråjåyå, Citråsudirgå, Citrågånå lan Citråsêkti. Déné senåpatine bålå butå (yakså) ugå ånå papat : yaiku Gormukå, Guhmukå, Rukmukå, lan Dityå Wisnungkårå.
Krétå titihané Prabu Dånåråjå  pinatik manik måwå rêtna apengirid kudhå wolu, jenengé wimånå (krétå) Kyai Puspåkå  sing biså ngambah gêgana lan lumebu ing samudrå ora biså têlês lan yèn lumêbu ing dahånå ora kobar. Pusakané aran Kuntå Baswårå, gilingan mas lan gandhik malélå watu cani
Senajan Prabu Dånåråjå  wis klakon dadi ratu gung binatara, tegese ratu abålå ratu, nanging kuciwané durung kagungan garwå.
Sawijining dinå sang Prabu mirêng khabar yèn Prabu Sumali ratu ing Ngalêngkå ngêdhêgaké sayêmbårå wêrna loro, kanggo målåkramakaké  putrané Sêkar Kêdhaton Dèwi Sukèsi. Isiné sayêmbårå sing såpå biså mêdharaké wêrdhiné Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu, wênang nggarwå lan mboyong Dèwi Sukèsi. Kêjåbå iku Dèwi Sukèsi ugå diboboti nganggo sayêmbårå pârang déning Dityå Jambumangli, sing isine : såpå sing biså ngasoraké yudané  Jambumangli bakal didhaupaké klawan Dèwi Sukèsi.  
Prabu Dånåråjå wis gêmblêng tékaté nêdyå nglêboni sayêmbårå Ngalêngkå, nuli dhawuh marang Patih Banéndra lan ingkang råkå råjå têlukan Prabu Kisrahwånå supåyå mâpak wadyåbålå.  Sawisé samêktå ing gati, banjur nêdyå bundhalan mênyang Ngalêngkå. Durung waé jumangkah, dumadakan  Sang Prabu kêrawuhan råmåné, Rèsi Wisråwå. Sareng priksa rawuhnya ingkang rama sigra mabukuh angejumaken asta angranu pada gya kadherekaken lenggah satata, sigra mangudas swaraning driya amedhar sabda nadyan dereng kawijil ing lisan.
“Sesembahan kula wonten madya pada, keparenga ingkang putra nyaosaken sembah pangabekti sahandhap pepadanipun kanjeng rama, saha asung pambagya pana krami raharja rawuhipun wonten ing negari Lokapala.” Prabu Danaraja atur pambagya marang ingkang Rama.
“Ya ya kulup Danapati dak trima jeneng para caos pangabekti ora liwat puja bratanipun rama diage tampanana ya kulup. Lamun sira mundhut pirsa tedhakku ana Lokapala, ya awit saka pamujimu kasembu pengayomaning jawata tulus raharja ora ana sambekala salaku jantraku.”
“Nun inggih kanjeng rama kula pundhi sabdanipun rama mugi ambabara kanugrahan ingkang putra sumarambah kawula saindenging Lokapala. Kejawi saking punika,keparega ingkang putra badhe munjuk atur wonten ngarsanipun kanjeng rama. Ingkang putra Danapati nadyan sampun mengku kawibawan wonten negari Lokapala prasasat hanyakrawati bau dhendha, ananging menggahing para kadang sentana sumrambah para kawula taksih kaanggep kirang utawi gothang. Engga ing mangke dereng wonten prameswari pangampin  anggen kula ngembat parentahing praja. Mila kanjeng rama kula suwun rawuh kersoa anglamaraken ingkang putra calon garwa prameswari. Dene ingkang dados elengenging manah kula mboten wonten sanes amung putrisaking Ngalenka sesilih  Dewi Sukesi. Sampun dipun mangertosi ing akathah bilih rama punika tasih pinanggih kadang kaliyan Prabu Sumaliraja nalendra ing Ngalengka. Ingkang putra pitados menawi rama kersa nyarirani pribadi nglamar tartamtu badhe pinanggih margi gampil kasembadan sedya kula mengku wanodya, makaten kangjeng rama.”
“Anakku lanang wong njenthara, sagluguting kolang kaling jewawut pinara sasra, nyumepenoa ora nendra, mbareng pun rama nampa pengendikamu. Mapan kebeneran kabeh aturira yen sawijining nalendra tanpa prameswari ngibarate kaya wong lumaku tanpa pepajar.Kejaba iku mapan wis dadi jamak lumrahe aku dadi wong ngatuwa kudu bisa nuruti pamothahing anak bebasan anak polah bapa kepradhah, aja kuwatir ya ngger kabeh ingkang dadi panjalukmu bakal dak udaneni. Malah aja nganti kesuwen dina iki uga mangka dina kang becik kanggo nglamar putri daya-daya kasembadan sedyamu aku yuwun pamit predandanan bakal budhal tumuju ing Ngalengkadirja.” 
 “Mboten saged kula gambaraken gembiraning manah kula medhanget sabdanipun kangjeng rama begawan, kula saged nemtokaken bilih badhe gampil anggen kula badhe mengku wanodya. Mangga rama kuladherekaken manjing kadhaton, badhe ingkag putra badhe manembrama kanthi pesta andrawina kembul bujana sawetawis.”
“Boja krama pinanggih mburi kang baku daya-daya pun rama bisa minangkani pamundhutmu, pun  rama mundhut pamit budhal dina iki.” 
“Inggih rama dherekaken tindakipun sembah kula ndherek tindakipun kanjeng rama begawan.”
Kang kinarya sambeting carita ingkang doh ginawe cerak tunggal panggung nanging seje carita kaya bareng angkate. Lah punika warnanira siniwakan negari Ngalengkadiraja. Jejuluk Prabu Sumaliraja, ya sang Mangliawan kang pinangka suh parintahing praja, nalendra kagok gandarwa ora mokal kasinungan kadigdayan kanoragan ingkang linangkung, kathah para rajamaha raja tumungkul tan linawan ing bandayuda, nanging amung kaprabawan dhateng kasudidbyaning sang katong. Lenggah ing dhmpar kencana sineba ingkang putra Radèn Prahasthå  Prahastha. Sinareng priksa pisowaning ingkang putra sigra mangudas swaraning driya nadyan dereng kawijil.
“He he he ladalah, mengko ta anakku bocah bagus Prahasthå, pun rama mundhut  priksa kepriye kabul kawusanane pamanmu Jambumangli anggone ngedekake sayumbara perang kanggo nanggulangi kridhane para raja sewu negara.” 
“Kula noknon kasinggihan rama parbu, mapan kanjeng paman sampun saged ndhepani paprangan nadyan para raja sewu negara ngetok kadigdayan kanoragan, parandene mboten wonten ingkang saged ngendhih yudanipun paman Jambumangli. Para raja sami tinggal glanggang colong plajar.”
“Ya aku percaya karo kasektene Jambumangli, nanging elinga ya ngger putraku menawa ing jagad iki ora ana sing sampurna, bebasan langit kang dhuwur isih ana kang luwih dhuwur maneh. Merga sampurna iku sejatine amung ana astaning Gusti Kang Hakarya Jagadraya. Ya mung pitungkasku lawan sira lan kabeh kadang sentana aja nganti lirwa kuwajiban lan kudu kebak ing pangati-ati aja nganti ana dahuru kang dumadi ana negara Ngalengkadiraja.”
“Kula noknon inggih kangjeng dewaji.”
Saweg eca nggenira ginem laras ganda rasa sang Prabu Sumali, tan pantara dangu gumrojogtanpa larapan rawuhnya Bêgawan Wisråwå karya kagyat kang samya tumingal. Prabu Sumali gupuh gupuh anggone ngacarani. Sang Bègawan kaaturan lênggah ing dhampar rukmi (dhampar êmas).
 “Waah kaya ketiban ndaru negara Ngalengkadiraja jebul rawuhe kadangku tuwa kakang Bêgawan Wisråwå. Kadang kula sepuh kakang penembahan dereng dangu rawuh jengandika, keparengan kula asung pambagya wilujeng, lan kanthi raharja kakang penembahan.” ature Prabu Sumali.
“Ya yayi oleh pamujimu miwah pengayomaning Bathara kaya ora ana sambekala laku jantraku, ora liwat puja basukine pun kakang kaonjuk ana ngersane yayi Prabu Sumaliraja.”
“Waah gurawalan panampi kula kakang panembahan mugi andadosna jejimat. Kejawi saking punika keparenga kula nyuwun priksa, wonten wigatos kados pundi kakang panembahan rawuh ing Ngalengkadiraja, katingal sumengka pangawak bajra katitik riwet rebut unggul wonten ing muka mboten kober angusap kacihna ngemu wigati. Kula aturi ngicalaken raos wigih ringa-ringa lajeng paringa dhawuh kakang panembahan.”
“Ya yayi prabu tuhu waspada ing paningal kaya mangerti marang mobah mosiking pun kakang. Sepisan nggonggu tedhak ana Ngalengka satuhu kepingin banget tuwi kaluhuraning yayi Prabu Sumali ngiras ngilangake rasa pangoneng yayi. Dene wosing wigati bobote aku dipothah dening yogaku kang wus jumeneng nalendra ana ing Lokapala aran si Danapati. Kepingin banget mengku sajuganing wanita kang pinangka garwa prameswari, sajagad ora ana kang dadi sarjuning ati kejaba mung putramu nini Sukesi. Mula yayi sowanku iki bakal nglamar putramu sekaring kedhaton ing Ngalengkadiraja, kanggo saya ngraketake nggonira Paseduluran karo pun kakang srana bebesanan. Mengkono yayi prabu ingkang dadi wigatining sowanku ana ngersamu.”
 “Adhuh kakang penembahan gumbiraning manah kula mboten saged kula  gambaraken bebasan kejugrugan wukir sari keblabag samodra madu, dene kakang  penembahan badhe kersa bebesanan kaliyan ingkang rayi Sumali. Nanging andadosna  kawuningan bilih anak kula Nini Sukesi gadhah pitumbasaning pinanganten.” ature  Prabu Sumali.
“Wis jamak lumrahe sawijining wanita lamun bakal winengku dening priya darbe  pamundhutan. Banjur apa panjaluke nini Sukesi yayi.?,”pitakone Sang Bêgawan Wisråwå.
“Nini Sukesi kepingin sanget mangertos wedharan ngelmi Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu. Babar pisan Panembahan gandheng paduka punika ingkang lebda ing reh  samukawisipun, nadyan kula punika nalendra gung binathara nanging tiyang sajagad sami  mangertos bilih kula apaes rakseksa ingkang sinandhang ing kula. Panembahan mugi kula ugi  karuwata supados ical sipating diyu ingkang anggeleng angganipun ingkang rayi.” 
“Yayi Sumali, aku ora bakal suminggah yen kaya mangkono kekarepanmu bakal dak  leksanani, mapan iku ngelmu kekeraning para dewa dadi ora gampang sanggane, mula kang  saka iku cepakna sesaji kang bakal dak anggo sarana  bengkas watak raksasa kang sumandhang ana anggamu yayi. Hayo yayi bebarengan dherekna pun kakang manjing sanggar pamujan, haywa kalepyan jroning ingsun mbabar werdining Sastra Jendra pamintaku yayi Sumali kudu tansah eling marang panembah jati.” pangajake Bêgawan Wisråwå marang Prabu Sumaliraja. 
”Inggih kakang penembahan mangga kula sumanggakaken.” ature Prabu Sumali karo ndherekake tindhake Sang Bêgawan Wisråwå tumuju ing Sanggar Pamelengan.
Prabu Sumaliraja ruwat dadi manungsa
Om awignamastu mugi rahayu sagung dumadi, andheku anekuk jejengku nganglungake jangga liyeping netra muhung amandeng pucuking grana kusika. Parbu Sumali anggung mulat patraping ingkang raka Bêgawan Wisråwå ingkang amiwiti ambabarake werdining kang Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mapan kaparanyata nalika semanten Prabu Sumali maksih angangah-angah sumongah angangkah ngakahi jagad, ora mokal kasurung dening pepaes rakseksa ingkang sumandhang dadi kodrate. Mila cukat cakut trengginas trampil Bêgawan Wisråwå wus nyamektakake sesaji sawiji tan ana kang kecicir, tumuli amiwiti matrapake wedharaning Sastråjéndrå Yuningrat Pangruwating diyu. Wedharingkang Sastråjéndrå yekti, Hayuningrat  pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran. Trus angangkah angakahi bumi, murih punjul mandhiri priyangga, mrih katekan sasedyane, nanging ngiwakken sujud, manembah hyang murbeng gaib, belis laknat maksiyat iku dewanipun, tan eling lamun triloka, dumadine awit parmaning Hyang Widi, cinipta hing kawasa. Megeng napas Bêgawan Wisråwå keclaping cipta wus kawewahan mobah wasesaning mangsa kala ganthening pangesthi manthenging sedya tinanggapan dening jagad saisine, sami sakala  sakedheping netra wus bisa ngungak jroning guwa garba ingkang kasandhang dening Prabu Sumaliraja. Awit saking kagendam dening dayaning Sastråjéndrå Hayuningrat, sirna sipating raksasa ingkang prapteng budine, Prabu Sumaliraja wenteh dadi manungsa limrah. Tan prabeda kaya panjalmaning Sanghyang Brahma dadya kagyat kang tumingal.
”Bingahing manah tanpa upami kakang penembahan, genging panuwun mboten saged kula gambaraken dupi kula mulat sedaya ingkang dumadi ing saranduning badan kula, teka sedaya sampun mboten benten kaliyan manungsa limrah. Ngantos mboten saged angucap saking sesaking raos mapinten-pinten dados setunggal kakang penembahan. Sekawint kula apaes raksasa sakmenika sampun dados manungsa limrah. Menawi makaten inggih namung paduka ingkang saged damel tentreming puraya Ngalengkadiraja. Lair batos samukawisipun kula pasrahaken dhateng kakang penembahan.” atur panuwune Sang Prabu Sumaliraja.
“Lo lo lo aja kaya mangkono yayi aku tumeka ana Ngalengkadiraja ora kepingin muktekake diri kang tegese ngesur kalungguhanmu, lan ora kepingin tok gegadhang anglugguhi dhampar nyatane iku dudu mesthine lan dudu kuwajibanku. Waleh-waleh apa mbacutake rembugku ing ngarep nggonku kepingin bebesanan karo yayi Sumali, mara gage prasojowa apa ya mangkono karepe nini Sukesi nggone kepingin uga wedharan ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat.”
“We ladalah dosa menapa ingkang badhe kula sandhang menawi kula ngantos lelonyotan matur ngersanipun kakang penembahan. Mila sampun kedangon lajeng mangga kula aturi minangkani panyuwunipun anak kula Nini Sukesi, supados daya-daya enggal tentrem negari Ngalêngkå.”
“Yoh yen kaya mangkono ayo enggal timbalana yogamu Nini Dewi Sukesi.”
“Mangesthoaken dhawuh kakang panembahan,”. 
Prabu Sumali sigrå paring dhawuh marang Radèn Sukésa iyå Radèn Présthå ndhikakaké nimbali Dèwi Sukèsi. Sawisé Dèwi Sukèsi marak,  Prabu Sumali ngêndhikå aris, ”Nini Sukèsi wruhanirå, idham-idhamanirå kang kêpingin uningå wêrdiné Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu, bakal kalêksanan, amargå dinå iki ugå bakal winêjang bab iku déning kakang Rèsi Wisråwå ånå sajroning sanggar Pamêlêngan. Wêlinginsun marang sirå, åjå råså éwuh-pakéwuh marang Sang Rèsi. Panjênêngané anggêpên kåyå wong atuwanirå dhéwé. Wruhanirå Nini, saluguné Panjênêngan iku mung sadêrmå dadi utusané putrané, yaiku Prabu Dånåråjå (Dånåpati) ratu ing Lokåpålå.  Rawuhé Sang Rèsi Wisråwå ånå ing Ngalêngkå sapêlu nglamar sirå arêp didhaupaké klawan Prabu Dånåråjå. Sang Rèsi mêngko bakal nglêksanani bêbananirå yaiku mêjang marang sirå wêrdhiné Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu,”
“Kawulå nuwun inggih råmå Prabu. Kawulå  sêndikå mangéstoakên dhawuh pangandhikå padukå,” tumanggapé Dèwi Sukèsi. 
	“Kadospundi, Kakang Rèsi. Badhé dipun wêjang sapunikå mênåpå mangké?,” pitakoné Prabu Sumali.
	“Prayogå wêktu dinå iki ugå yayi Prabu.  Dadi ora ndêdåwå wanci. Ayo Nini Dèwi, tumuli munggahå ing sanggar  Pamêlêngan. Takparingi wêjangan maknané Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu,”
“Månggå Wå Panêmbahan kulå dhèrèakên,” Rèsi Wisråwå lan Dèwi Sukèsi sigrå manjing ing sanggar Pamêlêngan.
Sapungkure Rèsi Wisråwå lan Dèwi Sukèsi, Radèn Présthå sumela atur marang ingkang Rama: “Kangjêng råmå Prabu ,”
	“Åpå Nggèr Présthå ”
	“Mbok inggihå kulå dipun kêparêngakên mirêngakên wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu  punikå råmå,”
	“Hus, clêmongan. Sirå anggêp åpå Sastråjéndrå  iku ? Barang dolanan åpå  priyé?,”
	“Bèntênipun punåpå Kakangmbok Dèwi Sukèsi  dipun kêparêngakên kok kulå mbotên?,”
	“ Prahasthå,  ingsun jarwani yå Nggèr. Sastråjéndrå Hayuningrat  iku dudu ngèlmu sêmbarangan. Kuwi ngèlmu panêmbah jati ugêring ngaurip kang anjalari patitising pati. Malati Nggèr, Yèn mbakyumu Sukèsi  ingsun kêparêngaké nåmpå wêjangan iku amargå pancèn dhèwèké kang darbé sayêmbårå. Barêng sirå ? Sira iku rak mung anut grubyuk tå? Åjå yå Nggèr, prayogané sirå sêmingkirå åjå ngagro-agro mbakyunirå!,”	
Sawisé paring dhawuh mangkono, Prabu Sumali sigrå kondur anggêdhaton. Radèn Présthå kang ora dikêparêngaké mirêngké wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat , såyå kêpingin ngêrtèni bab mau.
	“Hêm, Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu iku ngèlmu åpå tå aku kok ora dikêparêngaké?, bathiné Radèn Prahasthå. “:Mångkå råmå mau ngêndhikå yèn iku ngèlmu panêmbah jati ugêring ngaurip, kang anjalari patitising pati. Nanging kok malati ? Ah mosok kuwalat, kuwalat åpå. Prayogané aku tak nguping ånå sajabané sanggar Pamêlêngan,”
	Nalikå Bêgawan Wisråwå lan Dèwi Sukèsi  manjing ing sanggar Pamêlêngan, Radèn Présthå tut wuri lakuné Rêsi Wisråwå lan Sukèsi  såkå kadohan.  Kadêrêng kêpingin ngawuningani wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Radèn Prahasthå tumuli ndhèpèl ing koriné sanggar Pamêlêngan, såkå kono kêpireng kanthi cêthå  pitepungane Sang Bêgawan Wisråwå lan Dewi Sukesi sarta wêdharing Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.

“Paduka menika sinten kisanak katemben pinanggih kok sampun tuwuh raos matrenyuh kados makaten, wilujeng rawuh jengandika.” ature Dewi Sukesi.
“Ya nini, kaya ature ingkang Rama ing ngarep. Mangertiya aku iki bakal maratuwamu peparabku Bêgawan Wisråwå saka Pertapan Hamulayasa. Oleh pamujimu tekaku ana kene ora ana sambekala puja astutiku genti tumrapa marang sira nini.”
“Nun inggih sanget pamudhi kula. Lajeng wonten kersa kados pundi paduka rawuh wonten patenggan kula mriki.”
“Luwih dhisik aku paring uninga, lamun aku iki sumitrane keng rama wiwit maksih jaka tumaruna. Dene praptaku ana Ngalengka minangkani kang dadi pamothahing anakku nalendra ing Lokapala ara Danapati ya Danaraja, kang kepingin mengku garwa prameswari, jagad ora ana kang dadi telenging atine kejaba amung sira Nini Sukesi. Mula kang saka mulunga rasaning atimu gelema dadi jatu kramane anakku lanang si Danapati nini.”
“Kula nuwun inggih penembahan, kula badhe sagah angladosi saunggaling kakung sauger saged medharaken ngelmi Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu, makaten panembahan.”
“Yoh yen ngono nini ewang-ewangana nyenyuwun prakara iki bakal dak tindakake, mula nini majuwa kang dadi lungguhmu lan wigatekna aja nganti tumpang suh nggonira nampa wedharan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu,”.
Wedharingkang Sastråjéndrå yekti, hayuningrat pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran.
Wedharingkang Sastråjéndrå yekti, hayuningrat pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran.
Trus angangkah angakahi bumi, murih punjul mandhiri priyangga, mrih katekan sasedyane, nanging ngiwakken sujud, manembah hyang kang murbeng gaib, blis laknat maksiyat iku dewanipun, tan eling lamun triloka, dumadine awit parmaning Hyang Widi, cinipta hing kawasa.
Tebih wulang tan wruh ing palupi, hadigang hadigung hadiguna, tan ngawruhi sejatine, sanggya titah satuhu, tinitahken dening dewadi, sapisan wruh ing tata, titi kalihipun, titis nenggih kaping tiga, kapat tatak lima tutuk mangka kunci, gayuhaning agesang.
Yata wau Sang Wisråwå Rêsi, amedharken kanang Sastråjéndrå, amirid wuruk warahe, sastra tegese iku, kang kadulu awujud tulis, yekti dadi panuntuning kawruh, lan ngelmu sanguning gesang, ala becik agal lembat den kawruhi, bonggan yen wuta sastra. Sastra cetha iku ngurakabi, datan keweran nempuh jejibahan, nadyan abot dadi entheng, mlampah ing papan lunyu, antuk teken tekun nulungi, lamun petenging marga antuk obor sewu, mungsuh asih dadi sanak, sanak kadang saya supeketin kapti, wangsane hingayoman.
Harjendrayu yuning basuki, kang mangkono mungguh werdinira, ya kenger ing panembahe, patrapna sembah catur, kang kapisan yayah lan wibi, dadi marganing tumitah, kalih nembah guru, nyata kang paring piwulang, sembah katri saisiningrat andanyani, surya candra kartika.
Katri iku winastan trimurti, sesorote mujudke hyang sukma, gya dumilah pepadhange, raga dumadinipun, bumi geni banyu lan angin, lagi gatra manungsa, cinipta Hyang Agung, yen wis agung ngelingana, dene titah tumitah derma nglakoni, wit purbaning kawasa.
Ningrat iku papane jroh urip, kudu bisa wruh ing tata cara, tandang tanduk sasolahe, aja handhedher bendu, lumakuwa dalan kang gasik, durgama singkirana, tingkah sarta laku, dadya tepa tulada, ing sadhengah wekasan manggih basuki, yaiku sucining gesang.
Sembah catur konjuk mring Hyang Widi, kang sayekti nggelar jagad raya, sangkeb saisen- isene, dene pangruwat diyu, hangilangken candhala julig, amunah sastru murka, kang agung gumulung, hanggeleng ing angganira, sirna larut kerut kendhih tyas basuki, sesuka sukeng driya.
Pra wanodya setya guru laki, ingkang priya tresna marang garwa, ing saloka mujudake, wewangsone pra luhur, panunggaling kawula gusti, lahir tumandang kaya, jroning batinipun, hangagungken hyang suksma, yen mangkono turun tumuruning benjing, dadya manungsa tama.
Tatas titis tutug tledhak tledhok kaya madu pinasthika wijiling pengendika dyan Bêgawan Wisråwå, samendhang tan ana kang kacicir samukawis wus tinampi dening sang dyah ayu Dèwi Sukèsi. Kocap kacarita sinarengan lelampahan ing madya pada geder gara-gara anggung anggegirisi tumempuh kahyangan Jonggring Salaka, kaya bojat-bojata kori Sela Matangkep, pindha jomplang-jomplanga Umpak Bale Marcukundha, kinocak-kocak Kawah Cåndrådimukå, lebu letug metu sembur upas hagni sak klapa-klapa gedhene. Kejot Sanghyang Hudipati awit dhatenging, cipta wirengganira.
“Hong buwånå langgêng. Sêmono dayané Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mengko ta Durgå.” pandangune Bathårå Guru marang Bathari Durgå . 
“Nuwun wonten dhawuh pukulan Sanghyang Jagad Nata.”
“Sungkawaning gara-gara kang nempuh kahyangan Suralaya kanyata merga saka polah tingkahing jalma aran Begawan Wisrawa kang tumindak sesongaran kaya lanang-lananga priyangga, wani ambabar ngelmu kekeraning dewa Sastrajendra Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mokal lamun dheweke ora mangerti lamun iku dadi laranganing para dewa, jalaran sapa kang krungu wedharaning ngelmu iku, yen kutu-kutu walang antaga bakal dadi sato, sato bakal dadi buta, buta bakal dadi manungsa, yen manungsa bakal dadi dewa. Yen ngnati diuja tumindake kang mangkono bakal kaya ngapa rusaking jagad raya, kabeh ora mangerti dununge sapa kang nyembah lan saka kang kasembah. Ulun bakal paring paukuman marang manungsa kang budine candhala iki, kita manjinga ana anggane dewi Sukesi dene ulun bakal sajiwa ana anggane Wisråwå,”.
“Inggih ndherek dhateng sendika pukulun mangga kula dherekaken.” tumanggape Bathari Durgå. Sigeg.
Kacarita kang ana sajroning sanggar Pamêlêngan, Sang Bêgawan Wisråwå kang nembe wae medharake ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.
“Piye Nini Sukèsi sawusa sira nampa wedharan ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.” pandungune Bêgawan Wisråwå.
“Nadyan namun sawanda mboten wonten ingkang karempit penembahan.” wangsulane Dèwi Sukèsi.
“Ya syukur sekethi jumurung. Ayo enggal sira predandan dak boyong ana negara Lokapala, dadiya prameswari garwane anakku lanang Danaraja ya Danapati nini.”
“Penembahan ing ngajeng kula sampun matur bilih kula badhe ngladosi satunggaling priya ingkang saged mbabarken werdinipun Sastråjéndrå Hayningrat Pangruwating Diyu. Mangka ingkang seged minangkani paduka, mila kula trimah mopo menawi supados angladosi ingkan putra Prabu Danapati.”
“Nini Sukesi, mangertiya aku iki bakal maratuwamu, nggonku tumeka kene dadi wakile anakku lanang minangkani patembayaning bakal penganten putri. Dadi jeneng trep yen kowe manut marang aku nini.” 
“Wadhuh ana lelakon kisruh iki, arep didhaupke karo anakke lanang jare malah milih maratuwane. Niki mboten leres lo Penembahan, nek ajeng rabi golek sing sak barakan niki umur-umure sak anakke lo.” Petruk sumela atur.
“Ya panakawan padha menenga iki tanggungjawabku.”
“La ya jarene anak murid ning nonton anggone sarwa merak ati kuwi marakake lali anak bojo, ning niku calon mantu lo penembahan godha niki.” ature Bagong uga ngelingake.
“Ya aku mangerti kabeh mengko ana aku. Piye Sukèsi, lakok dadi nampel katresnane anakku pilalu kowe bakal suwita karo aku kang umure ora barakan merga kowe kuwi mung sak anakku, lan kuciwa tumrap pasuryane marga keladuk yuswa. ”
“Rumaos kula sami-sami barakan, miwah jagad menika sampun kecalan kebagusanipun sedaya sampun mlempak dhateng paduka penembahan. Mangga lajeng kula aturi manjing patirtan kula ladosi siram jamas amargi sawetawis nilar pertapan satemah reged salira paduka penembahan.”
Ewuh aya ing pambudi dyan Wisråwå dupi priksa ingkang badhe dados sang anak mantu menggok lakuning katresnan dhateng angganira. Dayaning Bathårå  Guru miwah Bathari Durgå ingkang manjalma sajiwa ing angganing kekalih, mracihnani dyan Wisråwå dalasan Dèwi Sukèsi wus winengku dening olah kridhaning asmara priya lan wanodya datan enget bilih punika calon maratuwa karo ana mantu. Satemah peteng pandulune jroning peteng datan bisa mulat pundi ingkang leres pundi ingkan lepat, kekalih datan saged ngendhaleni ubaling asmara dyan Wisråwå mandhap saking palenggahan madhak Dèwi Sukèsi manjing pagulingan remu-remu ing wadana. Bathårå  Guru  lan Bathari Durgå gya kondur makahyanan.
Radèn Prahasthå dadi butå
Kacaritå nalikå Sang Bêgawan Wisråwå lan Dèwi Sukèsi  manjing ing sanggar Pamêlêngan, Radèn Présthå tut wuri lakuné Rêsi Wisråwå lan Sukèsi  såkå kadohan.  Kadêrêng kêpingin ngawuningani wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu. Radèn Prahasthå tumuli ndhèpèl ing koriné sanggar Pamêlêngan, såkå kono kêpireng kanthi cêthå wêdharing Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu. Tanpantara dangu kêpireng sêsambat nikmat kang kawijil såkå lathiné kang samyå makarti, sanalikå Radèn Présthå kêpingin nguningani. Sigrå nginjên ing sêlå sêlaning kori. Kathi wêwèntèhan blêgêré Rêsi Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi kang nêdhêng ulah sarêsmi. Radèn Présthå kamitênggêngên, olehe ndêlêng, anjalari awak sakojur dadi kaku, mêthênthêng, satêmah mêlar jagadê dadi gêdhé. Radèn  Sukéså dadi yakså saprabåtåsutå gêdhéné.
 	Barêng ngerti yen anggane salin wujud dadi butå, sakålå gulung koming Radèn Prahasthå yå Sukéså, nggetuni lelakone. 
	“Adhuh mati aku ! Lha kok aku biså dadi kåyå ngéné iki priyé nalaré.  Ora ngirå babar pisan, awaku dadi kråså abot. Unthuku dadi gêdhé gêdhé lan mêtu siyungé. Mataku dadi mlolo mêndhêlo. Adhuh kêtiwasan Kangjêng råmå....,”
Radèn Prahasthå å sigrå sowan ånå ngarsané  Prabu Sumali.  Prikså ånå butå nyakêti Prabu Sumali kagèt. Sang nåtå Ngalêngkå nuli mundhut prikså.
 “Hé...kowé kuwi butå såkå ngêndhi lan såpå  aranmu ? Têkå-têkå dlèwèran luhmu sajak susah atimu ?,”
“Adhuh kêtiwasan råmå,”
“Lho kowé kok nyêbut  råmå marang aku, sêjatiné kowé iku såpå ?,”
“Mênåpå råmå pangling kaliyan suwantên kulå ?. Kulå mênikå ingkang putrå pun Sukéså inggih Prahasthå råmå.”
“Lho kowé Prahasthå ? Lha kok saiki wujudmu dadi kåyå ngono kuwi, mau-mauné kêpriyé ?
“Sèwu lêpat tadhah dêdukå dhalêm råmå. Mênikå wau kulå kêpingin sangêt ndhèrèk mirêngakên wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu. Milå kulå réncangi dhèpèl- dhèpèl korining sanggar Pamêlêngan, supados sagêt têrwåcå pamirêng kulå,”
“Yå biså mirêng?,”
“Inggih sagêt råmå, namung sasampunipun wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat kawontênan salêbêting Sanghgap Pamêlêngan lajêng sêpi nyênyêt. Manah kulå adrêng kêpingin mangêrtos, lajêng kulå injên. Jêbul kakangmbok Sukèsi kaliyan Wå Rêsi Wisråwå  sami nindhakakên sarêsmi, satataning tiyang jêjodhoan”
“Kowé nyumurupi dhéwé ?,”
“Inggih råmå. Wiwit saking glênak-glênik ngantos dumugi  nindhakakên sarêsmi.  Mbotên mangêrtos sangkanparaning bilahi, ngêrtos ngêrtos wujud kulå sampun dados ngatên mênikå”
“Kuwi jênêngé kuwalat. Råmå mau wêling kêpriyé ?. Kowé mau rak wis takdhawuhi sêmingkir tha?. Nanging kowé ora nggugu dhawuhé råmå. Lha yå kåyå ngono kuwi oléh-oléhané wong ki nék mbêrguguk dikandhani wong tuwå.Mung jalaran nginjên wong sarêsmi, sanalikå wujudmu salin dadi butå. Iki kênå kanggo kåcå bênggålå, sing surasané mripatmu åjå diênggo ndhêlêng barang sing ora samêsthiné. Åpåmanèh kowé durung nambut silaning akråmå. Sisip sêmbiré biså mbubrahaké méntalmu. Lha saiki gandhèng kowé wis kêbacut kåyå ngono, kudu kok trima-trimakaké. Råmå yèn dikon ngruwat cêthå ora biså. Amargå kuwi dudu garapanku. Saiki sing dipikir dudu saiki sing dipikir dudu ålå bêciké råpå, nanging bêbudèn. Nadyan wujudmu ålå nanging bêbudènmu bêcik, kuwi kênå kanggo nêbus dosamu,”
“Inggih Råmå,”
“Sênadyan wujudmu bagus, nanging yèn kowé cluthak, ngragas,  ngångså, ora ånå gunané, kuwi pådhå karo butå. Mångkå watak butå kuwi butêng, bêtah nganiyåyå. Wis wujudé èlèk têkoné ora bêcik, lha rak wis ora ånå pilihané babar pisan,”
“Inggih”.
“Nanging yèn kowé tansah ngrungkêbi bêbênêrê, tanmsah tumindhak bêcik, mêsthi Gusti kang akaryå jagad bakal paring pangapurå marang dosa-dosamu,”
“Nanging mênåpå råmå mbotên lingsêm, kagungan putrå wujud rayêkså kados kulå?,”
“Ora ngger. Wis saiki tumuli biratên susahing atimu. Pasrah sumarahå marang pêpêsthêning Gusti,”
“Inggih Råmå. Mênawi mêkatên kulå nyuwun pamit. Kulå badhé mêmintå sihing Gusti, murih têntrêm manah kulå,”
Radèn Sukéså yå Prahasthå banjur jumangkah  kondhur ing papan dunungé ing  Kasatriyan Purwådikaran.  Sêmono ugå Prabu Sumali banjur kondhur angedhaton.  Jroning pênggalih rumångså bêgjå kagungan mantu Rêsi Wisråwå  kang kondhang  sugih ngèlmu lan digdåyå sêkti måndrågunå jayèng palugon. Ing têmbéné Rêsi Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi pêputrå papat, yaiku : Dåsåmukå, Radèn Haryå Kumbåkarnå, Dèwi Sårpåkênåkå lan Radèn Kuntå Wibisånå.
Jambumangli sirna
Kacarita sesambetanipun dyan Wisråwå  kaliyan Dewi Sukesi sampun kapriksan dening Prabu Sumaliraja, parandene mboten andadosaken dukaning penggalih, kosok wangsul sukaning driya datan kena kinaya ngapa. Pawartos Dewi Sukesi kaalap dening Bêgawan Wisråwå wus ngebaki negari Ngalengkadiraja. Gentos kang winuwus ing Kasatriyan Argulobang dyan Jambumangli mireng pawartos ingkang wonten salebeting datulaya, sigra anggempran kaya kidang, nglumba kaya ula, anggemprong kaya singa barong.
”Oo bojleng-bojleng belis laknat padha jeg-jegan, bocah prajineman, kepiye kabar kang dak tampa kadadeyan jroning kraton Ngalengka.?,” pitakone Jambumangli.
“Kepareng munjuk raden, leres pekabaran ingkang sumebar saindengi negari Ngalengka bilih ingkang rayi nak ndherek sekaring kedhaton Dewi Sukesi sampun kaalap dening pendhita Hamulaya Bêgawan Wisråwå .”
“Weee ladalah, ora patut kaya lanang-lananga dhewe,  klakon Wisrawa nggarwa adiku Sukesi janji bisa merjaya Jambumangli, kaya ngapa wujude Wisrawa dak tadhah taramangsa.” Ditya Jambumangli sigra ninggalake Kasatriyan Argalobang  saperlu ngupadi Sang Bêgawan Wisråwå  .  Ana satengahing marga kepapag klawan Prabu Sumali kang wis salin wewujudane dadi manungsa.
“Mengko ta kulup Jambumangli, katon mangar-mangar wadanamu ana apa , kulup sarehna dhisik rasamu.”
”Hoo ho sapa kowe nrenggalai lakuku.”
“Memper sira kulup kowe pangling karo aku. Aku iki pamanmu dhewe Sulamiraja kang wus rinuwat dening Begawan Wisrawa, ya mung srana iki kang bisa ngilangake sipating yaksa. Mula kulup yen ngono gelema sira diruwat supaya enggal tatag tutug uripmu ana madyapada.”
”Menungsa isa ngruwat menungsa ki nek dewa ora bakal klakon, kuwi mung apus-apus ibarate wong sulapan, ora ngandel aku lan ora sudi diruwat karo wong mbengkani. Apa kowe sing ana mburine paman Sumali kang aran Wisrawa.”
“Ya dhasar kepara nyata aku kang peparab Wisrawa, kowe kang aran Jambumangli,ana apa?”
“Ya aku Jambumangli, prekara nggonmu isa ngruwat iku dudu butuhku, ing ngarep sapa sing bisa ngendhih yudaku gendhene merjaya aku yaiku sing wenang dadi bojone Sukesi. Mula kowe bakal lestari dadi bojone Sukesi nek ngalahke kadigdayanku Wisrawa.”
“Karepku dak gawe becik, nanging semune mbregundung kepingin njajal kasudiranku, ayo manjing payudan dak todi kadigdayanmu.”
“Ayo majuwa gaglak limpamu.”
Jambumangli bramantyå sigra nrajang Sang Bêgawan Wisråwå.  Kêkaroné nuli tandhing yudå ing alun alun Ngalengka. Jêbul Jambumangli digdåyå  tênan lan pilih tandhing. Nanging bêbasan “ing sadhuwuré langit isih ånå langit ”.  Arêpå Dityå Jambumangli kuwi digdåyå sêkti måndrågunå jayèng palugon, nanging jêbul  isih ånå titahé ngåbåthårå liyå sing biså ngungkuli kadigdayané. Bêgawan Wisråwå  nuli nyandhak gêndhéwå sinandhangan warastrå. Gumeret swaraning gandhewa kang sinandhangan warastra dibya, kesit pindha thathit mesat kaya kilat lampahing  tumama ing talingané pagas, grånå grumpung,  tangané loro pisan tugêl thêl. Banjur  dipanah sikilé loro pisan, ugå tatas rantas. Panah pungkasan ngênani guluné Jambumangli têmahan tugêl guluné, sirahé gumlundhung ing bantålå. Dityå Jambumangli sing wataké gumêndhug sêsongaran kuwi tumêkaning pati siyå såkå tangané Rèsi Wisråwå. 
Sadhurungé sukmané oncat såkå ragané, kapireng swara duméling ing talingané Sang Bêgawan Wisråwå . ”He ladhalah Wisråwå ing atasé wujudmu pandhitå, nanging sêpi ing råså  kamanungsan.  Matèni mungsuh waé ndadhak digawé pangéwan éwan. Titènånå hé Wisråwå ing têmbé kowé bakal ngundhuh wohing pakarti, anakmu kang wujud sartå slagané kåyå aku, patiné ugå bakal dipothèng pothèng mungsuhé, ora bédhå kåyå patiku,” ngono piwêlingé Jambumangli.
Wuwusé Jambumangli kang kåyå mangkono iku ora klêbu ing atiné Bêgawan Wisråwå  . Wus dadi jamak lumrahé  wong pêrang patèn-pinatèn, sartå bab patiné Jambumangli wus tinêmahan karånå adhêg sayêmbårå lan mapan iku kang dadyå patêmbayané.
Prabu Dånåråjå Krodhå
Gantya kang cinarita, tunggal kandha seje prenahe, nenggih ingkang pinuju lenggah ing Kedhaton Lokapala. Sang Prabu Dånåråjå  den adhep Patih Banendra lan sedaya wadyabala ander.
 “Kakang patih Banendra, kadiparan mungguh lakunira ingsung dhawuhi angawat- awati jengkare kanjeng rama Begawan Wisrawa tumuju negara Ngalengkadiraja.”
“Nun inggih sinuwun sesembahan kula, sedaya wadya bala sampun kula kerigaken bebasan tebih dipun celaki celak dipun tebihi, sareng sampun cetha bilih ingkang rama lumebet tlatah Ngalengkadiraja, lajeng kula dhawuhi wangsul ing praja, sinuwun.”
“Wah syukur begja sewu kakang Banendra. Nanging apa sebabe getering penggalihku kaya suka sasmita lamun kangjeng Rama kena sambekala. Nanging apa iya, ingatase Kangjeng Rama iku pandhita kang mumpuni ing ulah agal  apadene alus.”
Lagi wae rampung pangandikane Prabu Danaraja, kesaru praptane Patih Citracapa dalasan Ditya Tenung Gohmuka. Kekarone miyak pasamuwan, repepeh-repeph tinata trapsilane. 
Sawise satata lenggah, Prabu Danaraja sigra ndangu marang pisowane abdi sakarone.  
“Kakang Patih  Citracapa lan  sira Tenung Gohmuka , padha kanthi raharja sowanira ana ngarsaningsun ?,”
“ Inggih, awit pangestu dalem Kangjeng Dewaji, sowanipun ingkang abdi ing Kepatihan,  boten manggih sambekala.  Sungkeming pangabekti mugi konjuk,”
“Ya, Patih, taktampa gawe gembiraning  tys ingsun,”
“Semanten ugi ingkang abdi Tenung Gohmuka , awit saking pangestu dalem Kangjeng Dewaji, , boten manggih alangan setunggal punapa. Sungkeming pangabekti kula, kunjuka dsahandap pepada dalem Dewaji,”
“Ya daktampa. Sumengka rasaning pamikirku,  daya daya bisa mangerti  paran pawartane ?,”
“Matur wonten ngarsa dalem kangjeng Dewaji, sewu lepat atuur kula nyuwun gunging Samudra pangaksami,”
“Ya”
“Ingkang abdi kepatihan  kautus memanuki tindakipun  Sang Panembahan Wisrwa,  sampun kalampahan dumugi ibng kukuban negari Ngalengka. Kacariyos ingkang rama sampun kalampahan medharaken maknanipun Sanstrajendra Hayuningrat pangruwating Diyu, , tuwin sampun saged ngasorake yunadinipun Senapati Ngalengka pun Arya Jambumangli,”
“Aladalah, sokur begja sewu,”
“Nanging ndadosna kawuningan  Kangjeng Dewaji, bilih Sekaring kadhaton Ngalengka Dewi Sukesi sdinten menika sampun dipun garwa dening ingkang rama piyambak sangadi panembahan Wisrawa.”
Kaya ginarit braja lungit dhadhane  Danaraja dupi midhanget  ature Patih  Citracapa lan Tenung Gohmuka kang pungkasan.  Sanalika rumaos  yen piyambake digegabah ( disepelekake) dening ingkang rama.  Dukane tan kena sinayudan. Wadana katon mangar mangar pindha kembang wora wari bang.  Kumerot  paguting waja, kumedhut obahing lathi. 
“Dudu karepe dhewe, !  Jare ngaku pandhita kang putus, jebul ora nyanaB mamak paningale.  Wong tuwa tuwas, kakehan numur ora paedah.  Calon bojone anake malah dialap dhewe, dasar keparat. Banendra lan kowe Tenung Gohmuka ketapna wadyabala Lokapala. Dina iki uga negara Ngalengka bakal takdadekke samodra geni. Sukesi  bakal takrebut srana paprangan.  Rawe-rawe rantas malang malang putung.  Senadyan sudarma,  manawa watake candhala putra kena midana.”
“Inggih mangesthokaken dhawuh Kangjeng Dewaji.”
Patih Banendra nuli metu ing paseban njaba ngêrigaké wadyåbålå Lokåpålå  Barisan wadyabala yaksa budhal luwih dhisik,  dadi cucuking baris.  Tinidhihan  senapati papat,  Gohmuka, Rukmuka, Gurmuka lan Wisnungkara.  Banjur Prabu Danaraja budhal tumuju ing negara Ngalengka kaderekake dening ingkang råkå ratu têlukan  ing Panglêburgångså jejuluk Prabu Kisrahwånå.  Kekarone nitih kreta  perang kang tinarik kuda cacah papat. Kasambung barisaning  wadyabala satriya, kang uga tinindhahan  dening senapati cacah papat, yaiku  Citrajaya, Citrasudirga,  Citrasakti lan Citragana.
Bareng lakune tekan tepis wiringing praja Ngalengka, barisaning wadyabala Lokapala, dicegat wadyabala Ngalengka. Sulayaning rembug dadi perang rame. Campouhe wadyabala  Ngalengka  lumawan wadyabala Lokapala rame banget. Alas sing maune gung liwang liwung, bareng katrajang wadya kang adu kadigdayan, sakala dadi bulak ngenthak enthak.  Lebu nggembuleng sumundhul ing ngawiyat.  Swarane gegaman gathik kumenclang,  binarung swarane wadya kang sesambat pralaya. 
Sawise sawatara bandayuda, katon yen wadya Ngalengka  unggul ing yuda.  Wadyabala Lokapala akeh kang pralaya ndepani bantala. Priksa kahanan iku, Prabu Danaraja muntab penggalihe.  Sigra mentahng gendhewa sinandhangan warastra Wadyabala ngalengka kang sangsaya ngangseg , diudani jemparing saka saluruhing kreta.  Sanalika akeh kang palastra. 
Prabu Kisrahwana ora gelem keri.  Sigra mijilake senjata pamungkase wujud topeng arane topeng Gasngsa.  Bareng topeng Gangsa  kaagem, apa wae sing kapandeng kobar dening dahana wusana dadi awu. Akeh wadyabala Nvgalengka kang tumekaning pati, kuwandane lebur dadi awu.
Wadyabala Ngalengka maewu-ewu  cacahe padha pating glimpung koncatan nyawa. Ana saperangan kang lebur dadi awu. Saiki genti wadyabala Lokapala kang unggul ing yuda.
Sumurup rusaking wadyabala  raseksa Ngalengka,  Patih Mintragna lan Wilkampana sigra lumajar nggendring  manjing dhatulaya sowan Prabu Sumali. 
”Adhuh kewtiwasan Kangjeng Dewaji,  wadyabala Ngalengka boten wonten ingkang kuwawa nadhahi pangamukipun  Prabu Danaraja lan Prabu Kisrahwana inggih Wisrahwana.  Kathah wadya  raseksa Ngalengka  kasambut ing rananggana. Sanesipun sami mlajar  sar-saran awit ajrih  dhateng pangamukipun Prabu Danaraja sawadyabalanipun,” ature Patih Mintragna. 
”Yen mangkono tatanen wadyabala kang isih ana. Mengko ingsun pribadi kang bakal manjing ing paprangan.,” 
”Sendhika Kangjeng Dewaji. Terang terwaca dhawuh timbalan paduka. , keparengan ingkang abdi medal pasilan,”
Samundure  Patih Mintragna lan Ditya Wilkampana, Prabu Sumali  sigra tumuju ing papan paleremane Resi Wisrawa
”Kakang Panembahan,  diagung pangaksama paduka.  Paripeksa kula manjing ing papan palereman paduka, awit wonten bab ba ingkang wigatos,”
”Bab apa yayi Prabu ?,”
”Ndadosna kawuningan Kakang Panembahan, . Dinten punika ingkang putra pun Danaraja sampun ndatengi negari Ngalengka. Sikep siyaganing ayuda.  Lan sampun kalampahan campuh yuda  kaliyan wadyabala Ngalengka  kathah raselsa Ngalengka  ingkang  dados banten ing prang.  Sanesipun sami mlajar sar-saran awit ajrih , dhateng pangamukipun Prabu Danaraja.  Awit saking menika  kula nyuwun lilaning penggalih paduka badhe manjing paprangan , nandhingi kridanipun Danaraja,”
”Yayi Prabu ora perlu  manjing paprangan.  Pangamuke Danaraja cukup aku dhewe,  awit  iki perkaraku karo perkarane  Danaraja.  Iki wis dudu perkarane  wong tuwa karo anak,  nanging iki perkara kapribaden,”
Mireng yen Resi Wisrawa nedya manjing paprangan,  Dewi Sukesi nggondheli,”Panembahan sru panyuwun kula  paduka sampun ngantos jengkar. Prayogi kula aturi singidan kemawon supoados boten kedengan dhateng ingkang putra,”
”Nini Dewi Sukesi, percayoa marang pun kakang.  Yen aku umpetan ora bakal rampung perkara iki,”
Resi Wisrawa nuli cancut taliwanda, ngetoni jurit.  Bareng priksa kledange Resi Wisrawa, dukane Prabu Danaraja kaya diububi.  Prabu Dånåråjå sigrå mudhun såkå krétå titihané, nyakêti Bêgawan Wisråwå. Nêtrané mênthêlêng tanpå kêdhèp pindhå nétrané singå barong. Pangandhikané sêrêng,”Heh Bêgawan Wisråwå !. Dinå iki takjabêl basaku. Pancèné takajèni, taksêmbah-sêmbah. Nanging barêng tumindhakmu kåyå mangkono, kowé ora pantês diaji-aji. Ngakumu pandhitå jêbul tumindhakmu nébras-nébras tan wêruh ing tåtå. Pandhitå kåyå kowé kuwi pantêsé sinêbut pandhitå êndhog utåwå pandhitå kêmbang sêmbojå. Njabané putih nanging njêroné kuning. Tåtå lairé bêcik nanging batinmu rêgêd. Tumindakmu sarwå lêlamisan, pamrihé kanggo nutupi lorèking bêbudènmu. Yèn mulang kåyå énak-énakå dipangan,  barêng kêpêngkoking lêlakon, kêpéncut karo gêbyaring wanitå sulistyå. Pandhitå åpå kuwi ? Aku isih déné uripku kok gêgabah. Yèn aku arêp mênêng waé ilang jêjêring lanangku. Nanging yèn aku arêp tumindhak, kowé kuwi bapakku. Yèn aku  mênêng waé, disuraki wong sanêgårå Lokåpålå. Aku kudu priyé Wisråwå ?,”.
Durung nganti Bêgawan Wisråwå  kumêcap nanggapi panguman-umané Prabu Dånåråjå, Sang nåtå Lokåpålå iku wis  ndhisiki ndhupak dhadhané Rèsi Wisråwå satêmah kontal patang dhêpå, dhawah klumah. Prabu Dånåråjå ora mêndhå dukané, kapårå sangsåyå ndadi. Sigrå nyandhak jêmparing Kyai Agniyastrå kang dåyå panguwasané yèn tumåmå ing anggané mungsuh, biså ngobar anggané.
Rumångså ånå sajroning bêbåyå, Bêgawan Wisråwå  sigrå nandhingi kanthi  nglêpasaké Barunastrå, minångkå panulaking jêmparing dahånå. Têmpuking panah kêkaroné  mahanani swårå jumêglug.
Jêmparing Kyai Agniyastrå kalah pêrbåwå. Prabu Dånåråjå banjur matak aji kêmayan lan pêngabaran. Bêgawan Wisråwå  nandhingi.
Gêmpung tyasé Prabu Dånåråjå sigrå ngêtokaké sênjåtå pamungkasé kang aran Kuntå Baswårå. 
Barêng prikså ingkang putrå ngasthå jêmparing Kuntå Baswårå, Bèsi Wisråwå sigrå ngungalaké dhadhané. Gêgamané dibuang. Pênggalihé pasrah sumarah minångkå panêbusing dosané.
Durung nganti Kuntå Baswårå lumêpas,  Bathårå Narådå cumlorot såkå dirgantårå, nyapih påncåkåråné bapak mungsuh anak.
“Prêkèncong-prêkèncong waru dhoyong lhodholo yahok, Nggèèr Dånåråjå sabar dhisik. Sakabèhing pêrkårå iku  rampungé boyå kudu nganggo cårå patèn-pinatèn. Elingå nggèèr, kalamun Rèsi Wisråwå iku sudarmå kitå ingkang ngukir jiwå rågå kitå. Arêpå sudarmå kitå iku gêdhé luputé  anak boyå kênå mêrjåyå. Pati uriping manungså iku wêwênangé Gusti kang gawé jagad. Upamané sudarmå kitå rilå kitå pêrjåyå, nanging sing momong jiwå ragané mêsthi bakal boyå trimå. Gusti mêsthi dukåawit wis dilangkahi wêwênangé. Wis ayo dilêrêmaké pikir kitå. Rêmbugan iku yèn  muntab nêpsuné boyå prayogå. Rêmbugé boya biså golong gilig. Nanging yèn  mênêp råså kitå, mêsthi énggal biså golong gilig rêmbugé,”
“Inggih”
“Kanthi anané lêlakon kåyå ngéné iki, cêthå yèn Sukèsi dudu jodho dhaup kitå.  Lha yèn Sukèsi, wis kitå pundhut dadi garwå, dirêbut bapak kitå, kitå muring muring kåyå mangkono, kuwi ånå bênêré. Lha Sukèsi kuwi rak durung dadi bojo kitå. Pacangan baé durung. Dadi jêjêré Sukèsi karo si  Wisråwå kuwi lanang karo wadhon, dudu måråtuwå karo mantu.  Dadi yèn kitå  nêsu marang wong atuwå sirå iku klêru utåwå boya samêsthiné,”
Prabu Dånåråjå wiwit lilih dukané.  Mbåkå sêthithik lêrêm pênggalihé. Bathårå Narådå mbacutaké pangandhikané, “Miturut paugêraning déwå, kitå dianggêp luput mêrgå  anak wani marang sudarmå sing ngukir jiwå rågå kitå. Sênajan gêdhéné kaluputané wong tuwå kitå, anak boya kénå midånå Åpå manèh kitå mau darbé niyat mêrjåyå marang  sudarmå kitå.  Nadyan durung kêlakon, iku wis klêbu doså gêdhé.  Cobå agåmå åpå sing ngèntukaké matèni wong tuwané ? Rak boya ånå. Kabèh agåmå mêsthi nênuntun marang kabêcikan. Éling marang sing gawé urip, bêklti  marang wong tuwå, sartå tumindak bêcik marang sapådhå-pådhå. Ngåpå tå kok mangkono ? jalaran urip ing madyåpådå iku ibaraté kåyå wong nênandur. Yèn sing ditandhur iku barang kang bêcik, wohe ugå bêcik. Kosokbaliné,  yèn sing ditandur ålå yå bakal ngundhuh ålå . Mulå ånå unèn unèn  wong nandhur bakalé ngundhuh, wong gawé bakalé nganggo. Iku jêbul kêpårå nyåtå, mboya mung mandhêg ing kabar kabur.  Makartiné wong urip iku ibaraté kåyådéné  wong nglêpasaké jêmparing. Ing mångkå jagad iki bundêr.  Mulå panah sing wis lumêpas bakal ngubêngi jagad., wêkasan têmancêp ing gigir kitå. Lha yèn panah kang kitå lêpasaké mau wujudé tumindhak  bêcik, Ing têmbé undhuh-undhuhané bakal bêcik ugå.  Nanging kosok baliné,  yen kang kitå lêpasaké  iku tumindhak ålå, ing têmbé  undhuh-undhuhane yå boya becik. Kamangka kitå wis ndhêdhêr wiji wani marang wong tuwå. Mulå ing têmbé yèn nganthi putrané Rèsi Wisråwå kang mijil såkå putri Ngalêngkå nganti wani marang kitå, kitå åjå kagèt yå Nggèèr Dånåråjå Nêgårå Lokapålå bésuk bakal binêdah déning atmajané Si Wisråwå   lan Dèwi Sukèsi.. Iku wohing pakarti kitå dinå iki,”
“Inggih Pukulun,”
“Wisråwå yå ngonoå. Wong tuwå kang kuduné kênå kanggo panutan anak,  malah tumindhak kang boya biså tinulådhå.  Ing purwå janji arep målåkramakaké Dånåråjå, ênthèk- ênthèkané mblénjani janji. Sukèsi calon mantuné malah dialap dhéwé. Kitå iku kêpriyé tå Wisråwå. Pandhitå wis buntas kawruh, lha kok jêbulé isih gampang kagirigodhå håwå nafsu iki kêpriyé ? Diéling-éling yèn anak anak kitå ing têmbéné ånå sing sênêng ngumbar håwå nafsu, kitå åjå kagèt. Iku wohing pakarti kitå dinå iki,”
“”Inggih kulå sampun ngrumaosi lêpat Pukulun,”
“Ngrumangsani luput boya mung  cukup diucapake ing lathi. Kitå lidi nebus kaluputan kitå. Carané, sêpisan kudu njaluk pangapurå marang kang kitå blénjani. Kaping loro kudu kitå têbus srånå mbangunaké tåpå kanhi ngêndhalèni makartiné påncådriyå kanti têmên-têmên. Sajroning mbangunaké tapa, tansah nyuwuna pangaksama marang Gusti Kang Akarya Jagad,”
 “Kula nuwun ninggih Pukulun,”
“Sêmono ugå kitå Kaki Prabu Dånåråjå. Prayogané tumuli kondur ing Lokåpålå. Ngêgungnå tåpåbråtåmu minångkå sarånå  panêbusing doså kitå,”
Sapungkure Prabu Danaraja,  Prabu Sumaliraja banjur nyaketi Sang Begawan “Kakang Begawan Wisrawa gandheng para prajurit Lokapala sampun wangsul wonten negaripun, mangga lajeng kula dherekaken kondur majing salebeting kraton, badhe kula wiwaha dhaupipun kakang penembahan kaliyan yoga kula pun Sukèsi.”.
“Yooh sinuwun aku mung kari manut kersamu ayo enggal dak dherekake manjing puraya gung Ngalengkadiraja.”
Bêbrayané Bêgawan Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi pêputrå cacah papat, yaiku Prabu Dåsåmukå iyå Rahwånå, Haryå Kumbåkarnå, Dèwi Sårpåkênåkå lan Radèn Kuntå Wibisånå. Putrå papat iku nuli kadhawuhan mbangunaké tåpå lawasé sèkêt taun ånå pucuking gunung Gohkarnå murih biså dadi wong kang pinunjul.
Sapurnané  mêrtåpå, Dåsåmukå tumuli kasêngkakaké ngaluhur jumênêng nåtå ing Nêgårå Ngalêngkå,  nglintir kêpraboné ingkang éyang, Prabu Sumali.  Kang minångkå patihé, yaiku ingkang pamané, Patih Prahastå. Déné patih Mintragnå (patihé jaman Prabu Sumali), winisudhå dadi paramparaning pråjå. 

Bêdhahé Lokåpålå
Sawisé jumênêng ratu, Prabu Dåsåmukå   nêdyå ngêlar jajahan ånå nêgårå cilik-cilik sakiwå têngêné Nêgårå Ngalêngkå. Ratuné ditelukaké, putri-putri lan bandhané pada dijarah sapêrlu diboyong mênyang Nêgårå Ngalêngkå.  Nêgårå nêgårå kang ora gêlêm manungkul nyang Nêgårå Ngalêngkå mêsthi bakal digêcak pêrang, ing antarané Nêgårå Lokåpålå. Prabu Dånåråjå sing isih nunggal råmå lan séjé ibu iku bandhå lan pusåkå- pusåkå  Nêgårå Lokåpålå  kåyåtå krétå kêncånå Kyai Puspåkå sing biså ngambah gêgånå lan lumêbu ing samudrå ora biså têlês lan yèn lumêbu ing dahånå ora kobar, pusåkå gilingan mas, gandhik malélå watu candhi, kanthil pagulingan Någåjêné,  nêdyå  dijaluk déning Dåsåmukå   kanthi pawadhan yèn pusåkå kuwi kagungané  ingkang råmå (Sang Rèsi Wisråwå) nadyan wis diparingaké marang Prabu Dånåråjå. Sêkawit Prabu Dånåråjå ora kabotan ngulungaké pusåkå- pusåkå  mau marang Dåsåmukå, nanging barêng Dåsåmukå sangsåyå murang tåtå nêdyå njaluk Nêgårå Lokåpålå, Prabu Dånåråjå  paring pangandhikå yèn Lokåpålå iku dudu kagungané  ingkang råmå nanging kagungané ingkang ibu, Dèwi Lokati. Jalaran, Dèwi Lokati iku putrané Prabu Lokawånå,  nåtå Lokåpålå, kang banjur kråmå marang Rèsi Wisråwå. Kanthi mêngkono, Rèsi Wisråwå  iku mung dhapur putrå mantu kang ora darbé hak marisi lan jumênêng nåtå.
Diparingi prikså mêngkono iku Dåsåmukå ora såyå mêndhå kamurkané nanging malah såyå murang tåtå. Sulayaning rêmbug dadi påncåkårå, antarané Prabu Dåsåmukå mungsuh pårå anung-anungé pråjå Lokåpålå. 
Prabu Dånåråjå  nuli dhawuh ngetapake  wadyabala Lokåpålå,  methukake mungsuh  kang nekani. Ora antara suwe,  cucuking barisaning wadyabala  Lokapala wis ketemu karo  wadyabala Ngalengka.  Patih Banendra kang minangka  manggalaning barisan wadyabala Lokapala,  sigra menehi sasmita mandheg  marang kabeh  prajurite.  Semono uga Raden Wibisana,  tetungguling wadyabala  Ngalengka, uga  paring sasmita mandheg marang kabeh wadyabalane.
“Yen ora kleru iki kaya kakang Patih Banendra ?,”
“Ya Raden, bener ucapmu,”
“Ilang tata kramamu marang aku,”
“Aku basa ora ana gunane, amarga  iki wis  ana madyaning  paprangan.  Kedadeyane wis ajang ajangan bandayuda,”
“Ya..ya kakang Banendra bener kandhamu., nanging aku dadi pangarepe laku. , yen bisa nedya  ngleremake lelakon  iki, supaya  aja nganthi kebacut bacut  panas. Yen  nganthi kebacut  Kaka Prabu dasamuka lan Kaka Prabu Danaraja  tanding yuda,  ora wurung akeh bebanten.  Aku rilakna sowan Kaka Prabu Danaraja. Yen bisa bakal taksirep.  Aja nganti kedadeyan genine perang  iki mangalad-alad,” ngendhikane Raden Wibisana.
“Kowe mamerake dumeh bisa nata ukara ngracik basa.  Kowe arep apus  krama marang  Patih Banendra ?. Kowe klakon pinanggih ratu gustiku  Sang Prabu Danaraja, yen patih Banendra wis pecah dhadhane,”
“Ora kena ginawe becik Kene merganing patimu,” saentheking pangandhikane, Raden Wibisana sigra nrajang Patih Banendra.  Sanalika dadi perang tanding rame. 
 Wadyabala  Lokapala apadene wadyabala Ngalengka, bareng sumurup  tetunggule  wis miwiti tanding yuda. , tanpa diprentah  banjur padha melu perang.  Dhasar wadyabala  buta mungsuh  padhadene  wadyabala buta,  perange gelut uleng,  lan cokot cokotan.
Nadyan digdaya  lan kasinungan  kaprawiran pira pira,  amarga kalah dedege, Raden Gunawan Wibisana kathon kuwalahan nandhingi kridhane Patih Banendra.
 Raden Wibisana sigra cinandhak  lan dikipatake dening Patih Banendra, saengga tiba adoh. Priksa kadange taruna  kuwalahan ngadhepi mungsuh,  raden Kumbakarna sigra methukake  patih Banendra.
“Heh Kakang Patih Banendra. Lega pikirmu  bisa ngundhurake adhiku Wibisana. Banjur wadyabala rucah kokawut awut,” ngendhikane Raden Kumbakarna.
“Ora peduli.  Sapa sing ana ngarepku, tegese mungsuhku.  Aja mung kowe, dasamuka kon maju pisan. Nadyan wujudmu buta sagunung anakan, banendra ora gigrik,” sumbare Patih Banendra.
“Sumbarmu kaya  bisa mutungke wesi gligen.  Ora kena digawe becik, klakon takuntal malang,”
Buta loro banjur tanding yuda.  Kekarone padha ngethok kadigdayan.  Rehne Patih Banendra kalah gedhe wujude,  ora nganthi sapanginang  wis bisa dikalahake dening Raden Kumbakarna.
Priksa Patih Banendra  niba tangi amarga di prawasa mungsuhe, Prabu Wisrahwana, kadange sinarawedi Prabu Danaraja sigra asung pambantu.
“Heh Kumbakarna !. Kondhange  Kumbakarna iku satriya ambege utama. Nanging ya endah endah wujudmu buta,  arepa utama,  utamane buta.  Buta watake buteng, betah  nganiyaya. Ora wurung kowe  melu kakangmu sing watake angkara murka.  Yen kena takeman,  kowe mundura !.  Dasamuka kon maju,  takjuwing juwinge bathange, “ negndhikane Prabui Wisrahwana.
“Aku wis mbathin mesthi Kakang Wisrahwana muring muring.  Lha rak tenan. Aku neng Ngalengka yen ora tumandang, diuring uring Kakang Prabu Dasamuka. Neng kene tumandang aku diuring urinjg Kakang Kisrahwana. Wis saiki ngene wae.  Kakang Prabu Danaraja kon maju, njur kepethuk kakang Prabu Dasamuka, kareben rembugan sing apik apik , aja sida perang.  Priye carane, aku manut kowe,” ngendhikane Raden Kumbakarna.
“Aku dudu gedibalmu, ora sumingkir , klakon mati dening aku,”. Satelasing pangandhikane , Prabu Wisrahwana ngancap, Raden Kumbakarna. Dadi Pancakara rame. Kekarone padha dene ngetog kasudiran,  numplak kadibyan.  Nanging suwening suwe,  katon yen Prabu Wisrahwana  luwih unggul kadikdayane., 
Priksa kadange taruna kuwalahan ngadhepi mungsuhe,  Prabu Dasamuka gage methukake pangamuke Prabu Wisrahwana.
 “Iki  memalalaning jagad wis katon,  ing ngarepku,  Aku ora maido marang kadikdayanmu.  Pancen kowe panten ngaku ratu gegeduginjg jagad,  nanging anggonmu  migunakake kadikdayan  ingkang kleru. Heh Dasamuka, . Ora kelingan yen kowe kuwi putraning pandhita  sing gentur tapane ?. Ora kelingan yen kowe turase pandhita sing ambege utama.  Eman dene tumindakmu  yak-yakan, nabrak nabrak. Prabu danaraja kuwi apamu ?. Danaraja kuwi sedulurmu tuwa. Karo kadange tuwa kok tegel,  apa maneh karo wong liyan brayan, , keparat !.  Yayi Danarajamarang kowe  iki kepriye ?.  Kowe sedulur enom tansah diugung kabeh tumindakmu,  nanging tinemune  jebul diwenehi ati ngrogoh rempela. Karepe kabeh kabeh arep kokkuwasani dhewe.  Yayi Prabu Danaraja  ngrilakake negara Lokapala sigar semangka  ana ing tanganmu  sarta pusaka pusaka  Lokapala, nanging Yayi Prabu Danaraja darbe pamundhut,  , kowe aja ngumbar angkara murka. Kowe ngrumangsanana yen  kowe kuwi ratu  putrane pandhita sing gentur tapane. Yayi Prabu Danaraja isin  yen duwe kadang taruna  salawase tansah ngumbar angkaramurkane,” ngendhikane Prabu Wisrahwana.
“Heh kakang Prabu Wisrahwana.  Kowe aja mejang thitik thirik kaya pandhita mulang muride.  Ucapmu sing ndrewili kuwi mau , ora sudi aku ngrungoke.  Aja kok kowe,  Bathara Guru wani medhun mituturi aku, yen perlu taktantang takkandhani. Kowe minggata, aja nyepet nyepeti mripat !. kakang danaraja sing takanti anti,”
“Klakon kowe ketemu karo Yayi Prabu Danaraja, yen wis gemlundhung mustakakeku,”
“Oo klakon mati dening aku,” 
Prabu Dasamuka lan Prabu Wisrahwana nuli perang tandhing adu kadikdayan.  Kekarone katon timbang kadigdayane.  Nganthi sawatara anggone perang tandhing.  Suwening suwe katon yen Prabu Dasamuka  luwih unggul jurite. Prabu Wisrahwana suthik kasoran mungsuh Prabu Dasamuka. Sigra mijilake senjata pamungkase,  wujud topeng jenenge topeng Gangsa.  Bareng topeng Gangsa wis kaagem, apa sing kapandeng sanalika dadi dahana.
Prabu Dasamuka dipandeng sanalika kobar anggane. Bawane Prabu Dasamuka kagadhuhan aji Pancasana (Pancasunya)  datan kabacuting tiwas.  Nanging Prabu Dasamuka bisa  ngrasakake lara saka panase dahana kang mijil saka netrane Topeng Gangsa. Prabu Dasamuka kamigilan, nuli ngocati paprangan.
”Kaka Prabu  mengsah kakang Prabu Wisrahwana  kok boten panggah ? malah mundur semu kamigilan?,” pitakone Raden Wibisana. 
”Kakang Prabu Wisrahwana ngamuki Bareng takadhepi, aku dipandeng nganthi kobar awakku.  Upama dudu aku, mesthi wis tumekani Mula bng pati dadi awu.  Topenge kakang Wisrahwana mbebayani banget.  Aku ora bisa nyedhaki.  Mula nganthi wektu iki, , aku durung klakon nugel gulune Kakang Wisrahwana.  Kadigdayane Kakang Wisrahwana ora kjena disepelekake.  Rehne kowe kuwi kadangku,  ndyan umure tuwa aku,  nanging ngelmune sempurna kower.  Aku percaya karo pitututrmu. Aku percaya karo iguhmu.  Priye bisane Kakang Wisrahwana tumekaning pati ?,”
”Nyuwun sewu menapa kaka Prabu kersa tumindhak culika ?,”
”Rasah toktari tumindhak culika kuwi pagaweyanku sabendinane takkandhani.,”
”Kaka Prabu Wusrahwana menika ngendhelaken  dayanipun topeng Gangsa.  Kaka Prabu kula aturi ngastha pedang Mentawa., njulungtungkul dumateng Kaka Prabu Wisrahwana. Sagedipun kaka Prabu Wisrahwana kuwur lan kisruh paningalipun  kula badhe mateg aji Dipasanyata.  Surya ingkang panjer ing akasa, badhe kula damel kembar sewu.  Mangke manwi Kaka Prabu Wisrahwana sambun bingung bilulungan, Kaka Prabu dasamuka sampun mbucal wekdal,  Toopeng agemipun Kaka Prabu Wisrahwana kula aturi nyukil mawi pedang saking ing ngiringan, menawi topeng saged uwal saking mukanipun Kaka Prabu Wisrahwana temtu badhe langkung gampil dipun  sirnakaken.,”
”Yoh takmanjing paprangan maneh,”
Raden  Wibisana tumuli sedhakep salugu tunggal nutupi babahan nawa wiwira saperlu nenuwun marang Hyang Widhi Wassa.  Katrima panuwune Raden Wibisana sakala paningale Prabu Kisrahwana kaya winalik. Ing ngakasa kathon ana surya kembar sewu. Prabu Wisrahwana bingung bilulungan. Nalika lena, topeng kacukil nganggo pedhang Mentawa dening Prabu Dasamuka, temahan dhawah ing bengawan kathut ilinin tirta. Ing tembe pusaka topeng Gangsa iku tinemu lan dadi pusakane Raden Bukbis Mukasura, putrane Prabu Dasamuka lan Dewi Anggasenggani kang mapan ing Guwa Tosan kang ana ing dhasaring samodra.
Sawise kelangan pusakane Prabu Wisrahwana dadi ora duwe daya lan banjur kasabet pedhang Mentawa dening Dasamuka temah sirna margalayu.
Sasirnane Prabu Wisrahmana, Bêgawan Wisnungkårå genti maju dadi salah sijine senåpati perang Lokåpålå kanggo ngadhepi wadyabala Ngalêngkå. Kabeh gegedhuging wadyabala Ngalêngkå padha pralaya mungsuh Bêgawan Wisnungkårå. Nanging sing jenenge wong tumitah  ing alam donya iki  ana watese.  Nalika Bathårå Wisnu oncat saka angggane Wisnungkårå lan pindhah momong jagade Raden Arjunawijaya kang wis wiwit diwasa lan banjur kajumenengake  nata ing Maèspati kanthi jejuluk  Arjunasasrabahu. Temahan Dityå Kålå Wisnungkårå pepes jayane satemah bisa disirnakake dening Prabu Dåsåmukå. Semar banjur tutwuri lakune Bathara Wisnu kang manuksma ana jagade Prabu Arjunasasrabahu. Semar saanake banjur suwita ratu Maespati kang anyar iku.
Sapatiné pårå agul agule Lokåpålå:  Prabu Wisrahwana, Dityå Wisnungkårå, Patih Citråcåpå lan Citråryudå, Patih Banéndrå kijénan ngadhepi wadyåbålå  Ngalêngkå, banjur ngunduri yuda, nedya sowan ratu gustine  atur uningå marang Prabu Dånåråjå
“Kepriye kabare paprangan kakang Patih Banendra,” pandangune Prabu Danaraja. 
“Aduh ketiwasan Dewaji.  Wadyabala Ngalengka  boten kenging dipun sangga entheng boboting ayuda. Tinindihan ingkang raya Prabu Dasamuka,  kabantu para rayinipun.  Wadyubala raseksa Lokapala kathah ingkang dados bantening paprangan. Rukmaka  lan Gormkuka sirna mengsah Mintragnauka, . Ugi sinuwuh Prabu Wisrahwana inggih Kisrahwana , sampun gugur ing paprantgan dipun sedani deening Dasamuka.  Plajar kula saking paprangan menika wau dipun bujung  wadyabala Ngalengka,. Ingkang menika kula sumanggakaken ,”
Midanget ature Patih Banendra , Prabu Danaraja duka banget.  Sigra paring dhawuh marang Patih banendra,” Kakang Patih Banendra, enggal metua njaba. Tatanen kabeh wadyabala manunggsa lan buta kang isih urip.  Mengko ingsun pribadi kang bakal nyenapaten,”
 Durung nganthui wadyabala kabudalake,  wus katungka tekane wadyabala Ngalengka pindha samodra rob. Amjrah ing sadengah papan., ngepung wakul binaya mangap.
Patih Banendra enggal menehi aba-aba maju ing paprangan. Dadi perang amuk amukan ing alun-alun negara Lokapala.  Kurban wadyabala Lokapala apadene Ngalengka, pating glasah pindha babadan pacing. Ing madyaning palagan, Patih Banéndrå adu arêp mungsuh Prabu Dåsåmukå, Dåsåmukå ditamani gêgaman ora têdhas. Ditamani jêmparing ugå ora tatu. Wusånanê Patih Banéndrå sinabêt pêdhang Mentåwå, dadi lan tiwasé, Kuwandané banjur diuncalaké ing kruyukané wadyåbålå kang nêmbé adu kaprawiran. Saéngga pådhå bubar mawut.
Prabu Dånåråjå  klakon adu arêp karo Dåsåmukå. Kêkaroné pådhå digdayané. Prabu Dåsåmukå ora biså tumêkaning pati mêrgå kasinungan aji Pancasonyå Wreksaning Bhumi, Pancasonyå  angin lan Pancasonyå Jêmbangan, kang dayané mênåwå Prabu Dåsåmukå matiyå sêdhinå kaping pitu janji isih kambah prêtålå /lemah, kêån sumiliré angin lan kêsiram banyu biså waluyå jati, jati têmahan waluyå. Semono ugå Prabu Dånåråjå  kang ugå kagadhuhan aji Rawérontèk ugå  ora biså tumêkaning pati sênajan ditamani saliré gêgaman saénggå nuwuhaké gårå-gårå sumundhul ing ngawiyat. Bathårå Narådå banjur tumurun misah kang padha pasulayan. 
“Ampun dipisah Pukulun, Kakang Danaraja kudu mati saka tanganku !”
“Olodolo yohok, eleg..eleg eleg. Ngger Dasamuka lan kita Danaraja. Lamun kita padha nuruti hardening kanepson, jagad boya bakal tentrem. Daraja dhasare digdaya, Dasamuka  sekti mandraguna. Yen diuja boya bakal ana rampunge.  Kita sakloron padha dene anake Resi Wisrawa. Pandhita sing genmtur tapane., digdaya sekti mandraguna jayeng palugon. Ngger Danaraja,”
“Kula wonten dhawuh Pukulun.,”
“Kita apa boye kelingan,  lelakon nalika kita wani marang sudarma kita,” pandhangune Bathara Narada.
“Inggih kula kemutan, Pukulun,”
“Ya iki undhuh undhuhane.  Anggon kita wani marang bapak kita.  Kita wektu iki ngundhuh wohing pakarti.  Biyen kita wani marang Resi Wisrawa, mung merga perkara Sukesi. Malah meh wae kita arep tega merjaya  Wisrawa.  Saiki kena piwalese. Kita diwaneni adhi kita.  Tegese wis trep.  Mula ukum karmane kudu mangkono. Sapa gawe nganggo, sapa nandhur ngundhuh,”
“Inggih,”
“Ulun tumurun ing marcapada  iki diutus Adhi Guru, supaya misah anggon kita padha bandayuda  Perang sing tanpa wusana mung bakal gawe rengkane jagad raya lan gawe sengsarane kawula. Para kawula sing boya ngerti perkara,  melu dadi banten.   Ngger Danaraja, mangertiyå, lamun pakartiné Dåsåmukå  iku  dudu kuwajiban kithå sing ngrampungaké, sêbab bésuk bakalé ånå dhéwé sing ngrampungi. Déné ri kalênggahan iki ulun  kadhawuhan dening Hyang Adhi Pramèsthi Guru kupaya paring pralampita utawa pralambang.   Kita lan Dasamuka kadhawuhan   supaya milih wadhah karo isi. Sapa milih wadhah lan sapa milih isi, Yèn milih isi tègèsé bakal pinulung ing déwå sapêrlu sinêngkakaké ngaluhur dadi gênêping déwå, déné yèn milih wadhah bakal diparingi bandhå donyå  Nêgårå Lokåpålå. Sewalike yen milih isi, bakal sinengkake ngaluhur dadi jangkeping dewa,”
 Dåsåmukå kang kadhawuhan milih dhisik tanpa nganggo mikir dhawa milih wadah, mulå Nêgårå Lokåpålå  saisiné dadi sapanguwasané lan dipasrahaké marang Dåsåmukå, déné Prabu Dånåråjå pinulung ing déwå sinêngkakaké aluhur dadi gênêping déwå kang kêwajibané rumêkså Kêmbang Déwårêtnå kang dadi pati uripé pårå pragoså salumahé jagad kanti bêbisik Sang Hyang Danèswårå iyå Bathårå Dånåråjå uga sinebut Bathårå Bisåwarnåpati, lênggahé ing Kahyangan Girikawêdar.
Sawise  Prabu Danaraja pinulung ing dewa, kabeh bandha donya klebu  pusaka pusakane kayata Gandhik Malélåwati Cani, Gilingan Mas, Pagulingan Nagajene  lan kereta perang Puspaka banjur kaboyong menyang negara Ngalengka</text>
      <sha1>6n2xmcmb9zbfou0ic8ibebg0im9eso6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naraguna:Exec8/LGU</title>
    <ns>2</ns>
    <id>200195</id>
    <revision>
      <id>1750202</id>
      <parentid>1750136</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Exec8</username>
        <id>35427</id>
      </contributor>
      <comment>update</comment>
      <origin>1750202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138826" sha1="kqgy7hoic1u55vwiqti8jkbk3dapl5f" xml:space="preserve">==Regions==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;background-color:white;font-size:80%;line-height:1.40em;&quot;
!No!!Wikidata!!Latin Script!!Label!!Title!!Template Wikidata!!Template title
|-
|1||[[:wikidata:Q806550|Q806550]]||Bangsamoro||Bangasmoro||||[[:wikidata:Q105078527|Q105078527]]||
|-
|2||[[:wikidata:Q13662|Q13662]]||Bicol Region||Bicol||||[[:wikidata:Q6717536|Q6717536]]||
|-
|3||[[:wikidata:Q13615|Q13615]]||Cagayan Valley||Cagayan Valley||||[[:wikidata:Q6740148|Q6740148]]||
|-
|4||[[:wikidata:Q13650|Q13650]]||Calabarzon||||||[[:wikidata:Q6735326|Q6735326]]||
|-
|5||[[:wikidata:Q13704|Q13704]]||Caraga||Caraga||||[[:wikidata:Q6863092|Q6863092]]||
|-
|6||[[:wikidata:Q13617|Q13617]]||Central Luzon||Central Luzon||||[[:wikidata:Q6867746|Q6867746]]||
|-
|7||[[:wikidata:Q13669|Q13669]]||Central Visayas||Central Visayas||||[[:wikidata:Q22739492|Q22739492]]||
|-
|8||[[:wikidata:Q13606|Q13606]]||Cordillera Administrative Region||Cordillera Administrative Region||||[[:wikidata:Q7656888|Q7656888]]||
|-
|9||[[:wikidata:Q13694|Q13694]]||Davao Region||||||[[:wikidata:Q22760127|Q22760127]]||
|-
|10||[[:wikidata:Q13675|Q13675]]||Eastern Visayas||Eastern Visayas||||[[:wikidata:Q22733064|Q22733064]]||
|-
|11||[[:wikidata:Q12933|Q12933]]||Ilocos Region||Ilocos||||[[:wikidata:Q22760148|Q22760148]]||
|-
|12||[[:wikidata:Q13658|Q13658]]||Mimaropa||||||[[:wikidata:Q22767165|Q22767165]]||
|-
|13||[[:wikidata:Q13580|Q13580]]||National Capital Region||Metro Manila||||[[:wikidata:Q6055819|Q6055819]]||
|-
|14||[[:wikidata:Q17081785|Q17081785]]||Negros Island Region||||||[[:wikidata:Q135706423|Q135706423]]||
|-
|15||[[:wikidata:Q13690|Q13690]]||Northern Mindanao||Northern Mindanao||||[[:wikidata:Q22740798|Q22740798]]||
|-
|16||[[:wikidata:Q13701|Q13701]]||Soccsksargen||Soccsksargen||||[[:wikidata:Q105078349|Q105078349]]||
|-
|17||[[:wikidata:Q13665|Q13665]]||Western Visayas||Western Visayas||||[[:wikidata:Q22730466|Q22730466]]||
|-
|18||[[:wikidata:Q13682|Q13682]]||Zamboanga Peninsula||Zamboanga Peninsula||||[[:wikidata:Q22745801|Q22745801]]||
|-
|19||[[:wikidata:Q2673519|Q2673519]]||Luzon||||||||
|-
|20||[[:wikidata:Q211436|Q211436]]||Visayas||||||||
|-
|21||[[:wikidata:Q37274898|Q37274898]]||Mindanao||||||||
|-
|22||[[:wikidata:Q24698|Q24698]]||Regions||||||[[:wikidata:Q6535935|Q6535935]]||
|}

==Provinces==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;background-color:white;font-size:80%;line-height:1.40em;&quot;
!No!!Wikidata!!Latin script!!Label!!Title!!Template Wikidata!!Template Title
|-
|1||[[:wikidata:Q13711|Q13711]]||Abra||Abra||||[[:wikidata:Q6667081|Q6667081]]||
|-
|2||[[:wikidata:Q13714|Q13714]]||Agusan del Norte||Agusan del Norte||||[[:wikidata:Q6672367|Q6672367]]||
|-
|3||[[:wikidata:Q13721|Q13721]]||Agusan del Sur||Agusan del Sur||||[[:wikidata:Q6672373|Q6672373]]||
|-
|4||[[:wikidata:Q13723|Q13723]]||Aklan||Aklan||||[[:wikidata:Q9123556|Q9123556]]||
|-
|5||[[:wikidata:Q13726|Q13726]]||Albay||Albay||||[[:wikidata:Q6675078|Q6675078]]||
|-
|6||[[:wikidata:Q13727|Q13727]]||Antique||Antique||||[[:wikidata:Q10603352|Q10603352]]||
|-
|7||[[:wikidata:Q13728|Q13728]]||Apayao||Apayao||||[[:wikidata:Q6681609|Q6681609]]||
|-
|8||[[:wikidata:Q13730|Q13730]]||Aurora||||||[[:wikidata:Q6702159|Q6702159]]||
|-
|9||[[:wikidata:Q13737|Q13737]]||Basilan||||||[[:wikidata:Q10567105|Q10567105]]||
|-
|10||[[:wikidata:Q13739|Q13739]]||Bataan||Bataan||||[[:wikidata:Q10567110|Q10567110]]||
|-
|11||[[:wikidata:Q13740|Q13740]]||Batanes||Batanes||||[[:wikidata:Q6712794|Q6712794]]||
|-
|12||[[:wikidata:Q13744|Q13744]]||Batangas||||||[[:wikidata:Q6712771|Q6712771]]||
|-
|13||[[:wikidata:Q13750|Q13750]]||Benguet||Benguet||||[[:wikidata:Q6715894|Q6715894]]||
|-
|14||[[:wikidata:Q13751|Q13751]]||Biliran||Biliran||||[[:wikidata:Q6718456|Q6718456]]||
|-
|15||[[:wikidata:Q13752|Q13752]]||Bohol||[[Bohol]]||[[Bohol]]||[[:wikidata:Q6722119|Q6722119]]||
|-
|16||[[:wikidata:Q13753|Q13753]]||Bukidnon||Bukidnon||||[[:wikidata:Q6732301|Q6732301]]||
|-
|17||[[:wikidata:Q13755|Q13755]]||Bulacan||Bulacan||||[[:wikidata:Q6084786|Q6084786]]||
|-
|18||[[:wikidata:Q13759|Q13759]]||Cagayan||Cagayan||||[[:wikidata:Q6740144|Q6740144]]||
|-
|19||[[:wikidata:Q13763|Q13763]]||Camarines Norte||||||[[:wikidata:Q10567180|Q10567180]]||
|-
|20||[[:wikidata:Q13767|Q13767]]||Camarines Sur||Camarines Sur||||[[:wikidata:Q10566893|Q10566893]]||
|-
|21||[[:wikidata:Q13769|Q13769]]||Camiguin||||||[[:wikidata:Q6855053|Q6855053]]||
|-
|22||[[:wikidata:Q13772|Q13772]]||Capiz||Capiz||||[[:wikidata:Q6863001|Q6863001]]||
|-
|23||[[:wikidata:Q13778|Q13778]]||Catanduanes||Catanduanes||||[[:wikidata:Q6864702|Q6864702]]||
|-
|24||[[:wikidata:Q13785|Q13785]]||Cavite||Cavite||||[[:wikidata:Q6866729|Q6866729]]||
|-
|25||[[:wikidata:Q13786|Q13786]]||Cebu||Cebu||||[[:wikidata:Q10567205|Q10567205]]||
|-
|26||[[:wikidata:Q13791|Q13791]]||Cotabato||Cotabato||||[[:wikidata:Q7658126|Q7658126]]||
|-
|27||[[:wikidata:Q13789|Q13789]]||Davao de Oro||Davao de Oro||||[[:wikidata:Q7646238|Q7646238]]||
|-
|28||[[:wikidata:Q13792|Q13792]]||Davao del Norte||||||[[:wikidata:Q10604243|Q10604243]]||
|-
|29||[[:wikidata:Q13794|Q13794]]||Davao del Sur||Davao del Sur||||[[:wikidata:Q10592691|Q10592691]]||
|-
|30||[[:wikidata:Q3656379|Q3656379]]||Davao Occidental||Davao Occidental||||[[:wikidata:Q15293293|Q15293293]]||
|-
|31||[[:wikidata:Q13806|Q13806]]||Davao Oriental||Davao Oriental||||[[:wikidata:Q10604433|Q10604433]]||
|-
|32||[[:wikidata:Q13807|Q13807]]||Dinagat Islands||Dinagat Islands||||[[:wikidata:Q10604624|Q10604624]]||
|-
|33||[[:wikidata:Q13809|Q13809]]||Eastern Samar||Eastern Samar||||[[:wikidata:Q10604506|Q10604506]]||
|-
|34||[[:wikidata:Q13810|Q13810]]||Guimaras||Guimaras||||[[:wikidata:Q10594151|Q10594151]]||
|-
|35||[[:wikidata:Q13812|Q13812]]||Ifugao||Ifugao||||[[:wikidata:Q10604772|Q10604772]]||
|-
|36||[[:wikidata:Q13813|Q13813]]||Ilocos Norte||Ilocos Norte||||[[:wikidata:Q10604952|Q10604952]]||
|-
|37||[[:wikidata:Q12741|Q12741]]||Ilocos Sur||Ilocos Sur||||[[:wikidata:Q10605096|Q10605096]]||
|-
|38||[[:wikidata:Q13825|Q13825]]||Iloilo||||||[[:wikidata:Q10605236|Q10605236]]||
|-
|39||[[:wikidata:Q13826|Q13826]]||Isabela||Isabela||||[[:wikidata:Q10605366|Q10605366]]||
|-
|40||[[:wikidata:Q13827|Q13827]]||Kalinga||||||[[:wikidata:Q10605506|Q10605506]]||
|-
|41||[[:wikidata:Q13829|Q13829]]||La Union||La Union||||[[:wikidata:Q11985049|Q11985049]]||
|-
|42||[[:wikidata:Q13840|Q13840]]||Laguna||||||[[:wikidata:Q11985070|Q11985070]]||
|-
|43||[[:wikidata:Q13841|Q13841]]||Lanao del Norte||Lanao del Norte||||[[:wikidata:Q11707007|Q11707007]]||
|-
|44||[[:wikidata:Q13843|Q13843]]||Lanao del Sur||Lanao del Sur||||[[:wikidata:Q11985083|Q11985083]]||
|-
|45||[[:wikidata:Q13844|Q13844]]||Leyte||||||[[:wikidata:Q11985059|Q11985059]]||
|-
|46||[[:wikidata:Q114019739|Q114019739]]||Maguindanao del Norte||||||[[:wikidata:Q114293050|Q114293050]]||
|-
|47||[[:wikidata:Q114019748|Q114019748]]||Maguindanao del Sur||||||[[:wikidata:Q114294452|Q114294452]]||
|-
|48||[[:wikidata:Q13846|Q13846]]||Marinduque||||||[[:wikidata:Q11985062|Q11985062]]||
|-
|49||[[:wikidata:Q13847|Q13847]]||Masbate||Masbate||||[[:wikidata:Q11985063|Q11985063]]||
|-
|50||[[:wikidata:Q13857|Q13857]]||Misamis Occidental||Misamis Occidental||||[[:wikidata:Q11708566|Q11708566]]||
|-
|51||[[:wikidata:Q13860|Q13860]]||Misamis Oriental||Misamis Oriental||||[[:wikidata:Q11985074|Q11985074]]||
|-
|52||[[:wikidata:Q13861|Q13861]]||Mountain Province||Mountain Province||||[[:wikidata:Q10651336|Q10651336]]||
|-
|53||[[:wikidata:Q13862|Q13862]]||Negros Occidental||Negros Occidental||||[[:wikidata:Q11985067|Q11985067]]||
|-
|54||[[:wikidata:Q13863|Q13863]]||Negros Oriental||Negros Oriental||||[[:wikidata:Q11985066|Q11985066]]||
|-
|55||[[:wikidata:Q13864|Q13864]]||Northern Samar||Northern Samar||||[[:wikidata:Q9123634|Q9123634]]||
|-
|56||[[:wikidata:Q13865|Q13865]]||Nueva Ecija||Nueva Ecija||||[[:wikidata:Q6081752|Q6081752]]||
|-
|57||[[:wikidata:Q13866|Q13866]]||Nueva Vizcaya||Nueva Vizcaya||||[[:wikidata:Q11985048|Q11985048]]||
|-
|58||[[:wikidata:Q13867|Q13867]]||Occidental Mindoro||Occidental Mindoro||||[[:wikidata:Q11985069|Q11985069]]||
|-
|59||[[:wikidata:Q13868|Q13868]]||Oriental Mindoro||Oriental Mindoro||||[[:wikidata:Q6081797|Q6081797]]||
|-
|60||[[:wikidata:Q13869|Q13869]]||Palawan||Palawan||||[[:wikidata:Q11985072|Q11985072]]||
|-
|61||[[:wikidata:Q13870|Q13870]]||Pampanga||||||[[:wikidata:Q11985061|Q11985061]]||
|-
|62||[[:wikidata:Q13871|Q13871]]||Pangasinan||||[[Pangasinan]]||[[:wikidata:Q11985050|Q11985050]]||[[Cithakan:Pangasinan]]
|-
|63||[[:wikidata:Q13872|Q13872]]||Quezon||||||[[:wikidata:Q6082606|Q6082606]]||
|-
|64||[[:wikidata:Q13873|Q13873]]||Quirino||||||[[:wikidata:Q12015908|Q12015908]]||
|-
|65||[[:wikidata:Q13874|Q13874]]||Rizal||Rizal||||[[:wikidata:Q6084521|Q6084521]]||
|-
|66||[[:wikidata:Q13875|Q13875]]||Romblon||Romblon||||[[:wikidata:Q11985057|Q11985057]]||
|-
|67||[[:wikidata:Q13876|Q13876]]||Samar||Samar||||[[:wikidata:Q11925829|Q11925829]]||
|-
|68||[[:wikidata:Q13877|Q13877]]||Sarangani||Sarangani||||[[:wikidata:Q11985082|Q11985082]]||
|-
|69||[[:wikidata:Q13879|Q13879]]||Siquijor||||||[[:wikidata:Q11336539|Q11336539]]||
|-
|70||[[:wikidata:Q13881|Q13881]]||Sorsogon||Sorsogon||||[[:wikidata:Q11985058|Q11985058]]||
|-
|71||[[:wikidata:Q13882|Q13882]]||South Cotabato||South Cotabato||||[[:wikidata:Q7762450|Q7762450]]||
|-
|72||[[:wikidata:Q13884|Q13884]]||Southern Leyte||Southern Leyte||||[[:wikidata:Q7761728|Q7761728]]||
|-
|73||[[:wikidata:Q13885|Q13885]]||Sultan Kudarat||Sultan Kudarat||||[[:wikidata:Q11336523|Q11336523]]||
|-
|74||[[:wikidata:Q13887|Q13887]]||Sulu||Sulu||||[[:wikidata:Q11336511|Q11336511]]||
|-
|75||[[:wikidata:Q13889|Q13889]]||Surigao del Norte||||||[[:wikidata:Q11336517|Q11336517]]||
|-
|76||[[:wikidata:Q13891|Q13891]]||Surigao del Sur||||||[[:wikidata:Q11336514|Q11336514]]||
|-
|77||[[:wikidata:Q13892|Q13892]]||Tarlac||Tarlac||||[[:wikidata:Q11336497|Q11336497]]||
|-
|78||[[:wikidata:Q13893|Q13893]]||Tawi-Tawi||Tawi-Tawi||||[[:wikidata:Q11336499|Q11336499]]||
|-
|79||[[:wikidata:Q13895|Q13895]]||Zambales||||||[[:wikidata:Q10858709|Q10858709]]||
|-
|80||[[:wikidata:Q13899|Q13899]]||Zamboanga del Norte||||||[[:wikidata:Q10858740|Q10858740]]||
|-
|81||[[:wikidata:Q13900|Q13900]]||Zamboanga del Sur||||||[[:wikidata:Q10858708|Q10858708]]||
|-
|82||[[:wikidata:Q13902|Q13902]]||Zamboanga Sibugay||||||[[:wikidata:Q10858742|Q10858742]]||
|}

==Cities and Towns==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;background-color:white;font-size:80%;line-height:1.40em;&quot;
!No.!!Wikidata link!!Latin script!!Label!!Title!!Province!!Type

|-
|1||[[:wikidata:Q31508396|Q31508396]]||Kadayangan||Kadayangan||||SGA||Town
|-
|2||[[:wikidata:Q31508433|Q31508433]]||Kapalawan||Kapalawan||||SGA||Town
|-
|3||[[:wikidata:Q31508452|Q31508452]]||Ligawasan||Ligawasan||||SGA||Town
|-
|4||[[:wikidata:Q31508472|Q31508472]]||Malidegao||Malidegao||||SGA||Town
|-
|5||[[:wikidata:Q31508492|Q31508492]]||Nabalawag||Nabalawag||||SGA||Town
|-
|6||[[:wikidata:Q31508510|Q31508510]]||Old Kaabakan||Old Kaabakan||||SGA||Town
|-
|7||[[:wikidata:Q31508528|Q31508528]]||Pahamuddin||Pahamuddin||||SGA||Town
|-
|8||[[:wikidata:Q31508546|Q31508546]]||Tugunan||Tugunan||||SGA||Town
|-
|9||[[:wikidata:Q155195|Q155195]]||Bongao||Bongao||||Tawi-Tawi||Town
|-
|10||[[:wikidata:Q155221|Q155221]]||Languyan||Languyan||||Tawi-Tawi||Town
|-
|11||[[:wikidata:Q155241|Q155241]]||Mapun||Mapun||||Tawi-Tawi||Town
|-
|12||[[:wikidata:Q155259|Q155259]]||Panglima Sugala||Panglima Sugala||||Tawi-Tawi||Town
|-
|13||[[:wikidata:Q155274|Q155274]]||Sapa-Sapa||Sapa-Sapa||||Tawi-Tawi||Town
|-
|14||[[:wikidata:Q155288|Q155288]]||Sibutu||Sibutu||||Tawi-Tawi||Town
|-
|15||[[:wikidata:Q155318|Q155318]]||Simunul||Simunul||||Tawi-Tawi||Town
|-
|16||[[:wikidata:Q155334|Q155334]]||Sitangkai||Sitangkai||||Tawi-Tawi||Town
|-
|17||[[:wikidata:Q155355|Q155355]]||South Ubian||||||Tawi-Tawi||Town
|-
|18||[[:wikidata:Q155377|Q155377]]||Tandubas||Tandubas||||Tawi-Tawi||Town
|-
|19||[[:wikidata:Q155396|Q155396]]||Turtle Islands||||||Tawi-Tawi||Town
|-
|20||[[:wikidata:Q155970|Q155970]]||Banguingui||Banguingui||||Sulu||Town
|-
|21||[[:wikidata:Q155983|Q155983]]||Hadji Panglima Tahil||Hadji Panglima Tahil||||Sulu||Town
|-
|22||[[:wikidata:Q156008|Q156008]]||Indanan||Indanan||||Sulu||Town
|-
|23||[[:wikidata:Q156024|Q156024]]||Jolo||Jolo||||Sulu||Town
|-
|24||[[:wikidata:Q156042|Q156042]]||Kalingalan Caluang||Kalingalan Caluang||||Sulu||Town
|-
|25||[[:wikidata:Q156055|Q156055]]||Lugus||Lugus||||Sulu||Town
|-
|26||[[:wikidata:Q156071|Q156071]]||Luuk||Luuk||||Sulu||Town
|-
|27||[[:wikidata:Q156090|Q156090]]||Maimbung||Maimbung||||Sulu||Town
|-
|28||[[:wikidata:Q156107|Q156107]]||Panamao||Panamao||||Sulu||Town
|-
|29||[[:wikidata:Q156126|Q156126]]||Omar||Omar||||Sulu||Town
|-
|30||[[:wikidata:Q156159|Q156159]]||Pandami||Pandami||||Sulu||Town
|-
|31||[[:wikidata:Q156180|Q156180]]||Panglima Estino||Panglima Estino||||Sulu||Town
|-
|32||[[:wikidata:Q156195|Q156195]]||Pangutaran||Pangutaran||||Sulu||Town
|-
|33||[[:wikidata:Q156208|Q156208]]||Parang||Parang||||Sulu||Town
|-
|34||[[:wikidata:Q156225|Q156225]]||Pata||Pata||||Sulu||Town
|-
|35||[[:wikidata:Q156244|Q156244]]||Patikul||Patikul||||Sulu||Town
|-
|36||[[:wikidata:Q156263|Q156263]]||Siasi||Siasi||||Sulu||Town
|-
|37||[[:wikidata:Q156285|Q156285]]||Talipao||Talipao||||Sulu||Town
|-
|38||[[:wikidata:Q156302|Q156302]]||Tapul||Tapul||||Sulu||Town
|-
|39||[[:wikidata:Q212222|Q212222]]||Ampatuan||Ampatuan||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|40||[[:wikidata:Q212280|Q212280]]||Buluan||Buluan||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|41||[[:wikidata:Q212310|Q212310]]||Datu Abdullah Sangki||Datu Abdullah Sangki||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|42||[[:wikidata:Q212336|Q212336]]||Datu Anggal Midtimbang||Datu Anggal Midtimbang||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|43||[[:wikidata:Q212389|Q212389]]||Datu Hoffer Ampatuan||Datu Hoffer Ampatuan||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|44||[[:wikidata:Q212411|Q212411]]||Datu Montawal||Datu Montawal||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|45||[[:wikidata:Q212432|Q212432]]||Datu Odin Sinsuat||Datu Odin Sinsuat||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|46||[[:wikidata:Q212463|Q212463]]||Datu Paglas||Datu Paglas||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|47||[[:wikidata:Q212488|Q212488]]||Datu Piang||Datu Piang||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|48||[[:wikidata:Q212503|Q212503]]||Datu Salibo||Datu Salibo||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|49||[[:wikidata:Q212519|Q212519]]||Datu Saudi Ampatuan||Datu Saudi Ampatuan||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|50||[[:wikidata:Q212537|Q212537]]||Datu Unsay||Datu Unsay||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|51||[[:wikidata:Q212557|Q212557]]||General Salipada K. Pendatun||General Salipada K. Pendatun||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|52||[[:wikidata:Q212581|Q212581]]||Guindulungan||Guindulungan||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|53||[[:wikidata:Q212623|Q212623]]||Mamasapano||Mamasapano||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|54||[[:wikidata:Q212644|Q212644]]||Mangudadatu||Mangudadatu||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|55||[[:wikidata:Q212707|Q212707]]||Pagalungan||Pagalungan||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|56||[[:wikidata:Q122827|Q122827]]||Paglat||Paglat||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|57||[[:wikidata:Q212735|Q212735]]||Pandag||Pandag||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|58||[[:wikidata:Q212759|Q212759]]||Rajah Buayan||Rajah Buayan||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|59||[[:wikidata:Q212766|Q212766]]||Shariff Aguak||Shariff Aguak||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|60||[[:wikidata:Q212778|Q212778]]||Shariff Saydona Mustapha||Shariff Saydona Mustapha||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|61||[[:wikidata:Q212784|Q212784]]||South Upi||South Upi||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|62||[[:wikidata:Q212808|Q212808]]||Sultan sa Barongis||Sultan sa Barongis||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|63||[[:wikidata:Q212823|Q212823]]||Talayan||Talayan||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|64||[[:wikidata:Q212843|Q212843]]||Upi||Upi||||Maguindanao del Sur||Town
|-
|65||[[:wikidata:Q212240|Q212240]]||Barira||Barira||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|66||[[:wikidata:Q212255|Q212255]]||Buldon||Buldon||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|67||[[:wikidata:Q726993|Q726993]]||Cotabato City||Cotabato City||||Maguindanao del Norte||City
|-
|68||[[:wikidata:Q212366|Q212366]]||Datu Blah T. Sinsuat||Datu Blah T. Sinsuat||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|69||[[:wikidata:Q212603|Q212603]]||Kabuntalan||Kabuntalan||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|70||[[:wikidata:Q212662|Q212662]]||Matanog||Matanog||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|71||[[:wikidata:Q212684|Q212684]]||Northern Kabuntalan||Northern Kabuntalan||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|72||[[:wikidata:Q212748|Q212748]]||Parang||Parang||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|73||[[:wikidata:Q212791|Q212791]]||Sultan Kudarat||Sultan Kudarat||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|74||[[:wikidata:Q212802|Q212802]]||Sultan Mastura||Sultan Mastura||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|75||[[:wikidata:Q212830|Q212830]]||Talitay||Talitay||||Maguindanao del Norte||Town
|-
|76||[[:wikidata:Q273775|Q273775]]||Amai Manabilang||Amai Manabilang||||Lanao del Sur||Town
|-
|77||[[:wikidata:Q273657|Q273657]]||Bacolod-Kalawi||Bacolod-Kalawi||||Lanao del Sur||Town
|-
|78||[[:wikidata:Q273680|Q273680]]||Balabagan||Balabagan||||Lanao del Sur||Town
|-
|79||[[:wikidata:Q273700|Q273700]]||Balindong||Balindong||||Lanao del Sur||Town
|-
|80||[[:wikidata:Q273718|Q273718]]||Bayang||Bayang||||Lanao del Sur||Town
|-
|81||[[:wikidata:Q273728|Q273728]]||Binidayan||Binidayan||||Lanao del Sur||Town
|-
|82||[[:wikidata:Q273744|Q273744]]||Buadiposo-Buntong||Buadiposo-Buntong||||Lanao del Sur||Town
|-
|83||[[:wikidata:Q273757|Q273757]]||Bubong||Bubong||||Lanao del Sur||Town
|-
|84||[[:wikidata:Q273796|Q273796]]||Butig||Butig||||Lanao del Sur||Town
|-
|85||[[:wikidata:Q273813|Q273813]]||Calanogas||Calanogas||||Lanao del Sur||Town
|-
|86||[[:wikidata:Q273828|Q273828]]||Ditsaan-Ramain||Ditsaan-Ramain||||Lanao del Sur||Town
|-
|87||[[:wikidata:Q273851|Q273851]]||Ganassi||Ganassi||||Lanao del Sur||Town
|-
|88||[[:wikidata:Q273864|Q273864]]||Kapai||Kapai||||Lanao del Sur||Town
|-
|89||[[:wikidata:Q273882|Q273882]]||Kapatagan||Kapatagan||||Lanao del Sur||Town
|-
|90||[[:wikidata:Q273895|Q273895]]||Lumba-Bayabao||Lumba-Bayabao||||Lanao del Sur||Town
|-
|91||[[:wikidata:Q273906|Q273906]]||Lumbaca-Unayan||Lumbaca-Unayan||||Lanao del Sur||Town
|-
|92||[[:wikidata:Q273915|Q273915]]||Lumbatan||Lumbatan||||Lanao del Sur||Town
|-
|93||[[:wikidata:Q273928|Q273928]]||Lumbayanague||Lumbayanague||||Lanao del Sur||Town
|-
|94||[[:wikidata:Q273939|Q273939]]||Madalum||Madalum||||Lanao del Sur||Town
|-
|95||[[:wikidata:Q273948|Q273948]]||Madamba||Madamba||||Lanao del Sur||Town
|-
|96||[[:wikidata:Q273960|Q273960]]||Maguing||Maguing||||Lanao del Sur||Town
|-
|97||[[:wikidata:Q273970|Q273970]]||Malabang||Malabang||||Lanao del Sur||Town
|-
|98||[[:wikidata:Q273982|Q273982]]||Marantao||Marantao||||Lanao del Sur||Town
|-
|99||[[:wikidata:Q592338|Q592338]]||Marawi||Marawi||||Lanao del Sur||City
|-
|100||[[:wikidata:Q273988|Q273988]]||Marogong||Marogong||||Lanao del Sur||Town
|-
|101||[[:wikidata:Q273998|Q273998]]||Masiu||Masiu||||Lanao del Sur||Town
|-
|102||[[:wikidata:Q177004|Q177004]]||Mulondo||Mulondo||||Lanao del Sur||Town
|-
|103||[[:wikidata:Q274015|Q274015]]||Pagayawan||Pagayawan||||Lanao del Sur||Town
|-
|104||[[:wikidata:Q274022|Q274022]]||Piagapo||Piagapo||||Lanao del Sur||Town
|-
|105||[[:wikidata:Q274031|Q274031]]||Picong||Picong||||Lanao del Sur||Town
|-
|106||[[:wikidata:Q274037|Q274037]]||Poona Bayabao||Poona Bayabao||||Lanao del Sur||Town
|-
|107||[[:wikidata:Q274047|Q274047]]||Pualas||Pualas||||Lanao del Sur||Town
|-
|108||[[:wikidata:Q274057|Q274057]]||Saguiaran||Saguiaran||||Lanao del Sur||Town
|-
|109||[[:wikidata:Q126297|Q126297]]||Sultan Dumalondong||Sultan Dumalondong||||Lanao del Sur||Town
|-
|110||[[:wikidata:Q274077|Q274077]]||Tagoloan||Tagoloan||||Lanao del Sur||Town
|-
|111||[[:wikidata:Q274087|Q274087]]||Tamparan||Tamparan||||Lanao del Sur||Town
|-
|112||[[:wikidata:Q274097|Q274097]]||Taraka||Taraka||||Lanao del Sur||Town
|-
|113||[[:wikidata:Q274114|Q274114]]||Tubaran||Tubaran||||Lanao del Sur||Town
|-
|114||[[:wikidata:Q274124|Q274124]]||Tugaya||Tugaya||||Lanao del Sur||Town
|-
|115||[[:wikidata:Q274134|Q274134]]||Wao||Wao||||Lanao del Sur||Town
|-
|116||[[:wikidata:Q42589|Q42589]]||Akbar||Akbar||||Basilan||Town
|-
|117||[[:wikidata:Q41999|Q41999]]||Al-Barka||Al-Barka||||Basilan||Town
|-
|118||[[:wikidata:Q41998|Q41998]]||Hadji Mohammad Ajul||Hadji Mohammad Ajul||||Basilan||Town
|-
|119||[[:wikidata:Q802075|Q802075]]||Hadji Muhtamad||||||Basilan||Town
|-
|120||[[:wikidata:Q1710|Q1710]]||Isabella||Isabela||||Basilan||City
|-
|121||[[:wikidata:Q1714|Q1714]]||Lamitan||Lamitan||||Basilan||City
|-
|122||[[:wikidata:Q802107|Q802107]]||Lantawan||||||Basilan||Town
|-
|123||[[:wikidata:Q802142|Q802142]]||Maluso||||||Basilan||Town
|-
|124||[[:wikidata:Q802171|Q802171]]||Sumisip||Sumisip||||Basilan||Town
|-
|125||[[:wikidata:Q802202|Q802202]]||Tabuan-Lasa||Tabuan-Lasa||||Basilan||Town
|-
|126||[[:wikidata:Q667595|Q667595]]||Tipo-Tipo||Tipo-Tipo||||Basilan||Town
|-
|127||[[:wikidata:Q630096|Q630096]]||Tuburan||Tuburan||||Basilan||Town
|-
|128||[[:wikidata:Q204771|Q204771]]||Ungkaya Pukan||||||Basilan||Town
|-
|129||[[:wikidata:Q173393|Q173393]]||Bagumbayan||Bagumbayan||||Sultan Kudarat||Town
|-
|130||[[:wikidata:Q173404|Q173404]]||Columbio||Columbio||||Sultan Kudarat||Town
|-
|131||[[:wikidata:Q173414|Q173414]]||Esperanza||Esperanza||||Sultan Kudarat||Town
|-
|132||[[:wikidata:Q173428|Q173428]]||Isulan||Isulan||||Sultan Kudarat||Town
|-
|133||[[:wikidata:Q173438|Q173438]]||Kalamansig||Kalamansig||||Sultan Kudarat||Town
|-
|134||[[:wikidata:Q173449|Q173449]]||Lambayong||Lambayong||||Sultan Kudarat||Town
|-
|135||[[:wikidata:Q173460|Q173460]]||Lebak||Lebak||||Sultan Kudarat||Town
|-
|136||[[:wikidata:Q173468|Q173468]]||Lutayan||Lutayan||||Sultan Kudarat||Town
|-
|137||[[:wikidata:Q173479|Q173479]]||Palimbang||Palimbang||||Sultan Kudarat||Town
|-
|138||[[:wikidata:Q137813|Q137813]]||President Quirino||President Quirino||||Sultan Kudarat||Town
|-
|139||[[:wikidata:Q173556|Q173556]]||Senator Ninoy Aquino||Senator Ninoy Aquino||||Sultan Kudarat||Town
|-
|140||[[:wikidata:Q173575|Q173575]]||Tacurong||Tacurong||||Sultan Kudarat||City
|-
|141||[[:wikidata:Q173870|Q173870]]||Banga||Banga||||South Cotabato||Town
|-
|142||[[:wikidata:Q594275|Q594275]]||General Santos||General Santos||||South Cotabato||City
|-
|143||[[:wikidata:Q542154|Q542154]]||Koronadal||Koronadal||||South Cotabato||City
|-
|144||[[:wikidata:Q173898|Q173898]]||Lake Sebu||Lake Sebu||||South Cotabato||Town
|-
|145||[[:wikidata:Q173922|Q173922]]||Norala||Norala||||South Cotabato||Town
|-
|146||[[:wikidata:Q173944|Q173944]]||Polomolok||Polomolok||||South Cotabato||Town
|-
|147||[[:wikidata:Q173965|Q173965]]||Santo Niño||Santo Niño||||South Cotabato||Town
|-
|148||[[:wikidata:Q173986|Q173986]]||Surallah||Surallah||||South Cotabato||Town
|-
|149||[[:wikidata:Q174003|Q174003]]||T'boli||T&amp;#39;boli||||South Cotabato||Town
|-
|150||[[:wikidata:Q174018|Q174018]]||Tampakan||Tampakan||||South Cotabato||Town
|-
|151||[[:wikidata:Q174039|Q174039]]||Tantangan||Tantangan||||South Cotabato||Town
|-
|152||[[:wikidata:Q174055|Q174055]]||Tupi||Tupi||||South Cotabato||Town
|-
|153||[[:wikidata:Q174393|Q174393]]||Alabel||Alabel||||Sarangani||Town
|-
|154||[[:wikidata:Q174403|Q174403]]||Glan||Glan||||Sarangani||Town
|-
|155||[[:wikidata:Q174417|Q174417]]||Kiamba||Kiamba||||Sarangani||Town
|-
|156||[[:wikidata:Q174429|Q174429]]||Maasim||Maasim||||Sarangani||Town
|-
|157||[[:wikidata:Q174442|Q174442]]||Maitum||Maitum||||Sarangani||Town
|-
|158||[[:wikidata:Q174457|Q174457]]||Malapatan||Malapatan||||Sarangani||Town
|-
|159||[[:wikidata:Q174468|Q174468]]||Malungon||Malungon||||Sarangani||Town
|-
|160||[[:wikidata:Q315042|Q315042]]||Alamada||Alamada||||Cotabato||Town
|-
|161||[[:wikidata:Q315061|Q315061]]||Aleosan||Aleosan||||Cotabato||Town
|-
|162||[[:wikidata:Q315081|Q315081]]||Antipas||Antipas||||Cotabato||Town
|-
|163||[[:wikidata:Q315098|Q315098]]||Arakan||Arakan||||Cotabato||Town
|-
|164||[[:wikidata:Q315121|Q315121]]||Banisilan||Banisilan||||Cotabato||Town
|-
|165||[[:wikidata:Q315144|Q315144]]||Carmen||Carmen||||Cotabato||Town
|-
|166||[[:wikidata:Q315164|Q315164]]||Kabacan||Kabacan||||Cotabato||Town
|-
|167||[[:wikidata:Q583137|Q583137]]||Kidapawan||Kidapawan||||Cotabato||City
|-
|168||[[:wikidata:Q315190|Q315190]]||Libungan||Libungan||||Cotabato||Town
|-
|169||[[:wikidata:Q315213|Q315213]]||Mëlang||M&amp;#39;lang||||Cotabato||Town
|-
|170||[[:wikidata:Q267975|Q267975]]||Magpet||Magpet||||Cotabato||Town
|-
|171||[[:wikidata:Q315244|Q315244]]||Makilala||Makilala||||Cotabato||Town
|-
|172||[[:wikidata:Q315267|Q315267]]||Matalam||Matalam||||Cotabato||Town
|-
|173||[[:wikidata:Q315283|Q315283]]||Midsayap||Midsayap||||Cotabato||Town
|-
|174||[[:wikidata:Q304654|Q304654]]||Pigcawayan||Pigcawayan||||Cotabato||Town
|-
|175||[[:wikidata:Q315314|Q315314]]||Pikit||Pikit||||Cotabato||Town
|-
|176||[[:wikidata:Q315334|Q315334]]||President Roxas||President Roxas||||Cotabato||Town
|-
|177||[[:wikidata:Q315345|Q315345]]||Tulunan||Tulunan||||Cotabato||Town
|-
|178||[[:wikidata:Q314522|Q314522]]||Baganga||Baganga||||Davao Oriental||Town
|-
|179||[[:wikidata:Q314542|Q314542]]||Banaybanay||Banaybanay||||Davao Oriental||Town
|-
|180||[[:wikidata:Q314574|Q314574]]||Boston||Boston||||Davao Oriental||Town
|-
|181||[[:wikidata:Q314593|Q314593]]||Caraga||Caraga||||Davao Oriental||Town
|-
|182||[[:wikidata:Q314619|Q314619]]||Cateel||Cateel||||Davao Oriental||Town
|-
|183||[[:wikidata:Q314632|Q314632]]||Governor Generoso||Governor Generoso||||Davao Oriental||Town
|-
|184||[[:wikidata:Q314653|Q314653]]||Lupon||Lupon||||Davao Oriental||Town
|-
|185||[[:wikidata:Q314671|Q314671]]||Manay||Manay||||Davao Oriental||Town
|-
|186||[[:wikidata:Q314686|Q314686]]||Mati||Mati||||Davao Oriental||City
|-
|187||[[:wikidata:Q314721|Q314721]]||San Isidro||San Isidro||||Davao Oriental||Town
|-
|188||[[:wikidata:Q314745|Q314745]]||Tarragona||Tarragona||||Davao Oriental||Town
|-
|189||[[:wikidata:Q314796|Q314796]]||Don Marcelino||Don Marcelino||||Davao Occidental||Town
|-
|190||[[:wikidata:Q314824|Q314824]]||Jose Abad Santos||Jose Abad Santos||||Davao Occidental||Town
|-
|191||[[:wikidata:Q314907|Q314907]]||Malita||Malita||||Davao Occidental||Town
|-
|192||[[:wikidata:Q314980|Q314980]]||Santa Maria||Santa Maria||||Davao Occidental||Town
|-
|193||[[:wikidata:Q314999|Q314999]]||Sarangani||Sarangani||||Davao Occidental||Town
|-
|194||[[:wikidata:Q314778|Q314778]]||Bansalan||Bansalan||||Davao del Sur||Town
|-
|195||[[:wikidata:Q1473|Q1473]]||Davao City||Davao City||||Davao del Sur||City
|-
|196||[[:wikidata:Q1020939|Q1020939]]||Digos||Digos||||Davao del Sur||City
|-
|197||[[:wikidata:Q314808|Q314808]]||Hagonoy||Hagonoy||||Davao del Sur||Town
|-
|198||[[:wikidata:Q314844|Q314844]]||Kiblawan||Kiblawan||||Davao del Sur||Town
|-
|199||[[:wikidata:Q314864|Q314864]]||Magsaysay||Magsaysay||||Davao del Sur||Town
|-
|200||[[:wikidata:Q314885|Q314885]]||Malalag||Malalag||||Davao del Sur||Town
|-
|201||[[:wikidata:Q314923|Q314923]]||Matanao||Matanao||||Davao del Sur||Town
|-
|202||[[:wikidata:Q314944|Q314944]]||Padada||Padada||||Davao del Sur||Town
|-
|203||[[:wikidata:Q314965|Q314965]]||Santa Cruz||Santa Cruz||||Davao del Sur||Town
|-
|204||[[:wikidata:Q315014|Q315014]]||Sulop||Sulop||||Davao del Sur||Town
|-
|205||[[:wikidata:Q314393|Q314393]]||Asuncion||Asuncion||||Davao del Norte||Town
|-
|206||[[:wikidata:Q314410|Q314410]]||Braulio E. Dujali||Braulio E. Dujali||||Davao del Norte||Town
|-
|207||[[:wikidata:Q314422|Q314422]]||Carmen||Carmen||||Davao del Norte||Town
|-
|208||[[:wikidata:Q314438|Q314438]]||Kapalong||Kapalong||||Davao del Norte||Town
|-
|209||[[:wikidata:Q314452|Q314452]]||New Corella||New Corella||||Davao del Norte||Town
|-
|210||[[:wikidata:Q967367|Q967367]]||Panabo||Panabo||||Davao del Norte||City
|-
|211||[[:wikidata:Q1020674|Q1020674]]||Samal||Samal||||Davao del Norte||City
|-
|212||[[:wikidata:Q314468|Q314468]]||Sawata||Sawata||||Davao del Norte||Town
|-
|213||[[:wikidata:Q314486|Q314486]]||Santo Tomas||Santo Tomas||||Davao del Norte||Town
|-
|214||[[:wikidata:Q725168|Q725168]]||Tagum||Tagum||||Davao del Norte||City
|-
|215||[[:wikidata:Q314501|Q314501]]||Talaingod||Talaingod||||Davao del Norte||Town
|-
|216||[[:wikidata:Q315450|Q315450]]||Compostela||Compostela||||Davao de Oro||Town
|-
|217||[[:wikidata:Q315468|Q315468]]||Laak||Laak||||Davao de Oro||Town
|-
|218||[[:wikidata:Q187225|Q187225]]||Mabini||Mabini||||Davao de Oro||Town
|-
|219||[[:wikidata:Q315497|Q315497]]||Maco||Maco||||Davao de Oro||Town
|-
|220||[[:wikidata:Q315512|Q315512]]||Maragusan||Maragusan||||Davao de Oro||Town
|-
|221||[[:wikidata:Q315524|Q315524]]||Mawab||Mawab||||Davao de Oro||Town
|-
|222||[[:wikidata:Q315543|Q315543]]||Monkayo||Monkayo||||Davao de Oro||Town
|-
|223||[[:wikidata:Q315557|Q315557]]||Montevista||Montevista||||Davao de Oro||Town
|-
|224||[[:wikidata:Q315570|Q315570]]||Nabunturan||Nabunturan||||Davao de Oro||Town
|-
|225||[[:wikidata:Q315582|Q315582]]||New Bataan||New Bataan||||Davao de Oro||Town
|-
|226||[[:wikidata:Q315598|Q315598]]||Pantukan||Pantukan||||Davao de Oro||Town
|-
|227||[[:wikidata:Q155471|Q155471]]||Barobo||Barobo||||Surigao del Sur||Town
|-
|228||[[:wikidata:Q155499|Q155499]]||Bayabas||Bayabas||||Surigao del Sur||Town
|-
|229||[[:wikidata:Q866414|Q866414]]||Bislig||Bislig||||Surigao del Sur||City
|-
|230||[[:wikidata:Q155524|Q155524]]||Cagwait||Cagwait||||Surigao del Sur||Town
|-
|231||[[:wikidata:Q155536|Q155536]]||Cantilan||Cantilan||||Surigao del Sur||Town
|-
|232||[[:wikidata:Q155548|Q155548]]||Carmen||Carmen||||Surigao del Sur||Town
|-
|233||[[:wikidata:Q155558|Q155558]]||Carrascal||Carrascal||||Surigao del Sur||Town
|-
|234||[[:wikidata:Q155568|Q155568]]||Cortes||Cortes||||Surigao del Sur||Town
|-
|235||[[:wikidata:Q155576|Q155576]]||Hinatuan||Hinatuan||||Surigao del Sur||Town
|-
|236||[[:wikidata:Q155582|Q155582]]||Lanuza||Lanuza||||Surigao del Sur||Town
|-
|237||[[:wikidata:Q155590|Q155590]]||Lianga||Lianga||||Surigao del Sur||Town
|-
|238||[[:wikidata:Q155598|Q155598]]||Lingig||Lingig||||Surigao del Sur||Town
|-
|239||[[:wikidata:Q155605|Q155605]]||Madrid||Madrid||||Surigao del Sur||Town
|-
|240||[[:wikidata:Q155611|Q155611]]||Marihatag||Marihatag||||Surigao del Sur||Town
|-
|241||[[:wikidata:Q155618|Q155618]]||San Agustin||San Agustin||||Surigao del Sur||Town
|-
|242||[[:wikidata:Q155625|Q155625]]||San Miguel||San Miguel||||Surigao del Sur||Town
|-
|243||[[:wikidata:Q155633|Q155633]]||Tagbina||Tagbina||||Surigao del Sur||Town
|-
|244||[[:wikidata:Q155648|Q155648]]||Tago||Tago||||Surigao del Sur||Town
|-
|245||[[:wikidata:Q155674|Q155674]]||Tandag||Tandag||||Surigao del Sur||City
|-
|246||[[:wikidata:Q155706|Q155706]]||Alegria||Alegria||||Surigao del Norte||Town
|-
|247||[[:wikidata:Q155720|Q155720]]||Bacuag||Bacuag||||Surigao del Norte||Town
|-
|248||[[:wikidata:Q155735|Q155735]]||Burgos||Burgos||||Surigao del Norte||Town
|-
|249||[[:wikidata:Q155748|Q155748]]||Claver||Claver||||Surigao del Norte||Town
|-
|250||[[:wikidata:Q155763|Q155763]]||Dapa||Dapa||||Surigao del Norte||Town
|-
|251||[[:wikidata:Q28735|Q28735]]||Del Carmen||Del Carmen||||Surigao del Norte||Town
|-
|252||[[:wikidata:Q155784|Q155784]]||General Luna||General Luna||||Surigao del Norte||Town
|-
|253||[[:wikidata:Q155795|Q155795]]||Gigaquit||Gigaquit||||Surigao del Norte||Town
|-
|254||[[:wikidata:Q155808|Q155808]]||Mainit||Mainit||||Surigao del Norte||Town
|-
|255||[[:wikidata:Q155819|Q155819]]||Malimono||Malimono||||Surigao del Norte||Town
|-
|256||[[:wikidata:Q155830|Q155830]]||Pilar||Pilar||||Surigao del Norte||Town
|-
|257||[[:wikidata:Q155839|Q155839]]||Placer||Placer||||Surigao del Norte||Town
|-
|258||[[:wikidata:Q155849|Q155849]]||San Benito||San Benito||||Surigao del Norte||Town
|-
|259||[[:wikidata:Q155864|Q155864]]||San Francisco||San Francisco||||Surigao del Norte||Town
|-
|260||[[:wikidata:Q155876|Q155876]]||San Isidro||San Isidro||||Surigao del Norte||Town
|-
|261||[[:wikidata:Q28958|Q28958]]||Santa Monica||Santa Monica||||Surigao del Norte||Town
|-
|262||[[:wikidata:Q155905|Q155905]]||Sison||Sison||||Surigao del Norte||Town
|-
|263||[[:wikidata:Q155917|Q155917]]||Socorro||Socorro||||Surigao del Norte||Town
|-
|264||[[:wikidata:Q1019949|Q1019949]]||Surigao City||Surigao||||Surigao del Norte||City
|-
|265||[[:wikidata:Q155934|Q155934]]||Tagana-an||Tagana-an||||Surigao del Norte||Town
|-
|266||[[:wikidata:Q155946|Q155946]]||Tubod||Tubod||||Surigao del Norte||Town
|-
|267||[[:wikidata:Q314298|Q314298]]||Basilisa||Basilisa||||Dinagat Islands||Town
|-
|268||[[:wikidata:Q314318|Q314318]]||Cagdianao||Cagdianao||||Dinagat Islands||Town
|-
|269||[[:wikidata:Q314336|Q314336]]||Dinagat||Dinagat||||Dinagat Islands||Town
|-
|270||[[:wikidata:Q314345|Q314345]]||Libjo||Libjo||||Dinagat Islands||Town
|-
|271||[[:wikidata:Q314356|Q314356]]||Loreto||Loreto||||Dinagat Islands||Town
|-
|272||[[:wikidata:Q251691|Q251691]]||San Jose||San Jose||||Dinagat Islands||Town
|-
|273||[[:wikidata:Q314374|Q314374]]||Tubajon||Tubajon||||Dinagat Islands||Town
|-
|274||[[:wikidata:Q1694|Q1694]]||Bayugan||Bayugan||||Agusan del Sur||City
|-
|275||[[:wikidata:Q627049|Q627049]]||Bunawan||Bunawan||||Agusan del Sur||Town
|-
|276||[[:wikidata:Q627077|Q627077]]||Esperanza||Esperanza||||Agusan del Sur||Town
|-
|277||[[:wikidata:Q627107|Q627107]]||La Paz||La Paz||||Agusan del Sur||Town
|-
|278||[[:wikidata:Q627120|Q627120]]||Loreto||Loreto||||Agusan del Sur||Town
|-
|279||[[:wikidata:Q627144|Q627144]]||Prosperidad||Prosperidad||||Agusan del Sur||Town
|-
|280||[[:wikidata:Q627167|Q627167]]||Rosario||Rosario||||Agusan del Sur||Town
|-
|281||[[:wikidata:Q627190|Q627190]]||San Francisco||San Francisco||||Agusan del Sur||Town
|-
|282||[[:wikidata:Q627210|Q627210]]||San Luis||San Luis||||Agusan del Sur||Town
|-
|283||[[:wikidata:Q627231|Q627231]]||Santa Josefa||Santa Josefa||||Agusan del Sur||Town
|-
|284||[[:wikidata:Q627260|Q627260]]||Sibagat||Sibagat||||Agusan del Sur||Town
|-
|285||[[:wikidata:Q627286|Q627286]]||Talacogon||Talacogon||||Agusan del Sur||Town
|-
|286||[[:wikidata:Q627320|Q627320]]||Trento||Trento||||Agusan del Sur||Town
|-
|287||[[:wikidata:Q627349|Q627349]]||Veruela||Veruela||||Agusan del Sur||Town
|-
|288||[[:wikidata:Q627390|Q627390]]||Buenavista||Buenavista||||Agusan del Norte||Town
|-
|289||[[:wikidata:Q1686|Q1686]]||Butuan||Butuan||||Agusan del Norte||City
|-
|290||[[:wikidata:Q1692|Q1692]]||Cabadbaran||Cabadbaran||||Agusan del Norte||City
|-
|291||[[:wikidata:Q627434|Q627434]]||Carmen||Carmen||||Agusan del Norte||Town
|-
|292||[[:wikidata:Q627461|Q627461]]||Jabonga||Jabonga||||Agusan del Norte||Town
|-
|293||[[:wikidata:Q627495|Q627495]]||Kitcharao||Kitcharao||||Agusan del Norte||Town
|-
|294||[[:wikidata:Q627529|Q627529]]||Las Nieves||Las Nieves||||Agusan del Norte||Town
|-
|295||[[:wikidata:Q627572|Q627572]]||Magallanes||Magallanes||||Agusan del Norte||Town
|-
|296||[[:wikidata:Q627604|Q627604]]||Nasipit||Nasipit||||Agusan del Norte||Town
|-
|297||[[:wikidata:Q627638|Q627638]]||Remedios T. Romualdez||Remedios T. Romualdez||||Agusan del Norte||Town
|-
|298||[[:wikidata:Q588955|Q588955]]||Santiago||Santiago||||Agusan del Norte||Town
|-
|299||[[:wikidata:Q176975|Q176975]]||Tubay||Tubay||||Agusan del Norte||Town
|-
|300||[[:wikidata:Q195623|Q195623]]||Alubijid||Alubijid||||Misamis Oriental||Town
|-
|301||[[:wikidata:Q195637|Q195637]]||Balingasag||Balingasag||||Misamis Oriental||Town
|-
|302||[[:wikidata:Q195650|Q195650]]||Balingoan||Balingoan||||Misamis Oriental||Town
|-
|303||[[:wikidata:Q195663|Q195663]]||Binuangan||Binuangan||||Misamis Oriental||Town
|-
|304||[[:wikidata:Q1645|Q1645]]||Cagayan de Oro||Cagayan de Oro||||Misamis Oriental||City
|-
|305||[[:wikidata:Q195676|Q195676]]||Claveria||Claveria||||Misamis Oriental||Town
|-
|306||[[:wikidata:Q195686|Q195686]]||El Salvador||El Salvador||||Misamis Oriental||City
|-
|307||[[:wikidata:Q1525029|Q1525029]]||Gingoog||Gingoog||||Misamis Oriental||City
|-
|308||[[:wikidata:Q195696|Q195696]]||Gitagum||Gitagum||||Misamis Oriental||Town
|-
|309||[[:wikidata:Q195709|Q195709]]||Initao||Initao||||Misamis Oriental||Town
|-
|310||[[:wikidata:Q195717|Q195717]]||Jasaan||Jasaan||||Misamis Oriental||Town
|-
|311||[[:wikidata:Q195726|Q195726]]||Kinoguitan||Kinoguitan||||Misamis Oriental||Town
|-
|312||[[:wikidata:Q195740|Q195740]]||Lagonglong||Lagonglong||||Misamis Oriental||Town
|-
|313||[[:wikidata:Q195755|Q195755]]||Laguindingan||Laguindingan||||Misamis Oriental||Town
|-
|314||[[:wikidata:Q195767|Q195767]]||Libertad||Libertad||||Misamis Oriental||Town
|-
|315||[[:wikidata:Q195780|Q195780]]||Lugait||Lugait||||Misamis Oriental||Town
|-
|316||[[:wikidata:Q195799|Q195799]]||Magsaysay||Magsaysay||||Misamis Oriental||Town
|-
|317||[[:wikidata:Q195815|Q195815]]||Manticao||Manticao||||Misamis Oriental||Town
|-
|318||[[:wikidata:Q195834|Q195834]]||Medina||Medina||||Misamis Oriental||Town
|-
|319||[[:wikidata:Q195855|Q195855]]||Naawan||Naawan||||Misamis Oriental||Town
|-
|320||[[:wikidata:Q195870|Q195870]]||Opol||Opol||||Misamis Oriental||Town
|-
|321||[[:wikidata:Q195883|Q195883]]||Salay||Salay||||Misamis Oriental||Town
|-
|322||[[:wikidata:Q195899|Q195899]]||Sugbongcogon||Sugbongcogon||||Misamis Oriental||Town
|-
|323||[[:wikidata:Q1026274|Q1026274]]||Tagoloan||Tagoloan||||Misamis Oriental||Town
|-
|324||[[:wikidata:Q195917|Q195917]]||Talisayan||Talisayan||||Misamis Oriental||Town
|-
|325||[[:wikidata:Q195937|Q195937]]||Villanueva||Villanueva||||Misamis Oriental||Town
|-
|326||[[:wikidata:Q155502|Q155502]]||Aloran||Aloran||||Misamis Occidental||Town
|-
|327||[[:wikidata:Q196056|Q196056]]||Baliangao||Baliangao||||Misamis Occidental||Town
|-
|328||[[:wikidata:Q196076|Q196076]]||Bonifacio||Bonifacio||||Misamis Occidental||Town
|-
|329||[[:wikidata:Q196097|Q196097]]||Calamba||Calamba||||Misamis Occidental||Town
|-
|330||[[:wikidata:Q196114|Q196114]]||Clarin||Clarin||||Misamis Occidental||Town
|-
|331||[[:wikidata:Q196129|Q196129]]||Concepcion||Concepcion||||Misamis Occidental||Town
|-
|332||[[:wikidata:Q196145|Q196145]]||Don Victoriano||Don Victoriano||||Misamis Occidental||Town
|-
|333||[[:wikidata:Q196158|Q196158]]||Jimenez||Jimenez||||Misamis Occidental||Town
|-
|334||[[:wikidata:Q196173|Q196173]]||Lopez Jaena||Lopez Jaena||||Misamis Occidental||Town
|-
|335||[[:wikidata:Q1067897|Q1067897]]||Oroquieta||Oroquieta||||Misamis Occidental||City
|-
|336||[[:wikidata:Q263837|Q263837]]||Ozamiz||Ozamiz||||Misamis Occidental||City
|-
|337||[[:wikidata:Q196191|Q196191]]||Panaon||Panaon||||Misamis Occidental||Town
|-
|338||[[:wikidata:Q196207|Q196207]]||Plaridel||Plaridel||||Misamis Occidental||Town
|-
|339||[[:wikidata:Q196222|Q196222]]||Sapang Dalaga||Sapang Dalaga||||Misamis Occidental||Town
|-
|340||[[:wikidata:Q196233|Q196233]]||Sinacaban||Sinacaban||||Misamis Occidental||Town
|-
|341||[[:wikidata:Q1026277|Q1026277]]||Tangub||Tangub||||Misamis Occidental||City
|-
|342||[[:wikidata:Q196248|Q196248]]||Tudela||Tudela||||Misamis Occidental||Town
|-
|343||[[:wikidata:Q274150|Q274150]]||Bacolod||Bacolod||||Lanao del Norte||Town
|-
|344||[[:wikidata:Q274164|Q274164]]||Balo-i||Balo-i||||Lanao del Norte||Town
|-
|345||[[:wikidata:Q274173|Q274173]]||Baroy||Baroy||||Lanao del Norte||Town
|-
|346||[[:wikidata:Q285488|Q285488]]||Iligan||Iligan||||Lanao del Norte||City
|-
|347||[[:wikidata:Q274186|Q274186]]||Kapatagan||Kapatagan||||Lanao del Norte||Town
|-
|348||[[:wikidata:Q274197|Q274197]]||Kauswagan||Kauswagan||||Lanao del Norte||Town
|-
|349||[[:wikidata:Q274205|Q274205]]||Kolambugan||Kolambugan||||Lanao del Norte||Town
|-
|350||[[:wikidata:Q274215|Q274215]]||Lala||Lala||||Lanao del Norte||Town
|-
|351||[[:wikidata:Q274230|Q274230]]||Linamon||Linamon||||Lanao del Norte||Town
|-
|352||[[:wikidata:Q274243|Q274243]]||Magsaysay||Magsaysay||||Lanao del Norte||Town
|-
|353||[[:wikidata:Q274260|Q274260]]||Maigo||Maigo||||Lanao del Norte||Town
|-
|354||[[:wikidata:Q274272|Q274272]]||Matungao||Matungao||||Lanao del Norte||Town
|-
|355||[[:wikidata:Q274287|Q274287]]||Munai||Munai||||Lanao del Norte||Town
|-
|356||[[:wikidata:Q274299|Q274299]]||Nunungan||Nunungan||||Lanao del Norte||Town
|-
|357||[[:wikidata:Q274313|Q274313]]||Pantao Ragat||Pantao Ragat||||Lanao del Norte||Town
|-
|358||[[:wikidata:Q274329|Q274329]]||Pantar||Pantar||||Lanao del Norte||Town
|-
|359||[[:wikidata:Q274343|Q274343]]||Poona Piagapo||Poona Piagapo||||Lanao del Norte||Town
|-
|360||[[:wikidata:Q274357|Q274357]]||Salvador||Salvador||||Lanao del Norte||Town
|-
|361||[[:wikidata:Q274369|Q274369]]||Sapad||Sapad||||Lanao del Norte||Town
|-
|362||[[:wikidata:Q274387|Q274387]]||Sultan Naga Dimaporo||Sultan Naga Dimaporo||||Lanao del Norte||Town
|-
|363||[[:wikidata:Q274406|Q274406]]||Tagoloan||Tagoloan||||Lanao del Norte||Town
|-
|364||[[:wikidata:Q274427|Q274427]]||Tangcal||Tangcal||||Lanao del Norte||Town
|-
|365||[[:wikidata:Q274439|Q274439]]||Tubod||Tubod||||Lanao del Norte||Town
|-
|366||[[:wikidata:Q356442|Q356442]]||Catarman||||||Camiguin||Town
|-
|367||[[:wikidata:Q356472|Q356472]]||Guinsiliban||||||Camiguin||Town
|-
|368||[[:wikidata:Q176033|Q176033]]||Mahinog||||||Camiguin||Town
|-
|369||[[:wikidata:Q356518|Q356518]]||Mambajao||||||Camiguin||Town
|-
|370||[[:wikidata:Q356549|Q356549]]||Sagay||||||Camiguin||Town
|-
|371||[[:wikidata:Q356943|Q356943]]||Baungon||Baungon||||Bukidnon||Town
|-
|372||[[:wikidata:Q356971|Q356971]]||Cabanglasan||Cabanglasan||||Bukidnon||Town
|-
|373||[[:wikidata:Q356997|Q356997]]||Damulog||Damulog||||Bukidnon||Town
|-
|374||[[:wikidata:Q357021|Q357021]]||Dangcagan||Dangcagan||||Bukidnon||Town
|-
|375||[[:wikidata:Q357053|Q357053]]||Don Carlos||Don Carlos||||Bukidnon||Town
|-
|376||[[:wikidata:Q357075|Q357075]]||Impasugong||Impasugong||||Bukidnon||Town
|-
|377||[[:wikidata:Q357100|Q357100]]||Kadingilan||Kadingilan||||Bukidnon||Town
|-
|378||[[:wikidata:Q357124|Q357124]]||Kalilangan||Kalilangan||||Bukidnon||Town
|-
|379||[[:wikidata:Q357152|Q357152]]||Kibawe||Kibawe||||Bukidnon||Town
|-
|380||[[:wikidata:Q357175|Q357175]]||Kitaotao||Kitaotao||||Bukidnon||Town
|-
|381||[[:wikidata:Q357198|Q357198]]||Lantapan||Lantapan||||Bukidnon||Town
|-
|382||[[:wikidata:Q357226|Q357226]]||Libona||Libona||||Bukidnon||Town
|-
|383||[[:wikidata:Q1856|Q1856]]||Malaybalay||Malaybalay||||Bukidnon||City
|-
|384||[[:wikidata:Q357252|Q357252]]||Malitbog||Malitbog||||Bukidnon||Town
|-
|385||[[:wikidata:Q357272|Q357272]]||Manolo Fortich||Manolo Fortich||||Bukidnon||Town
|-
|386||[[:wikidata:Q357299|Q357299]]||Maramag||Maramag||||Bukidnon||Town
|-
|387||[[:wikidata:Q357311|Q357311]]||Pangantucan||Pangantucan||||Bukidnon||Town
|-
|388||[[:wikidata:Q357342|Q357342]]||Quezon||Quezon||||Bukidnon||Town
|-
|389||[[:wikidata:Q357371|Q357371]]||San Fernando||San Fernando||||Bukidnon||Town
|-
|390||[[:wikidata:Q357396|Q357396]]||Sumilao||Sumilao||||Bukidnon||Town
|-
|391||[[:wikidata:Q357420|Q357420]]||Talakag||Talakag||||Bukidnon||Town
|-
|392||[[:wikidata:Q2158|Q2158]]||Valencia||Valencia||||Bukidnon||City
|-
|393||[[:wikidata:Q131797|Q131797]]||Alicia||Alicia||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|394||[[:wikidata:Q131811|Q131811]]||Buug||Buug||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|395||[[:wikidata:Q131816|Q131816]]||Diplahan||Diplahan||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|396||[[:wikidata:Q131838|Q131838]]||Imelda||Imelda||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|397||[[:wikidata:Q131850|Q131850]]||Ipil||Ipil||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|398||[[:wikidata:Q131870|Q131870]]||Kabasalan||Kabasalan||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|399||[[:wikidata:Q131892|Q131892]]||Mabuhay||Mabuhay||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|400||[[:wikidata:Q131906|Q131906]]||Malangas||Malangas||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|401||[[:wikidata:Q131917|Q131917]]||Naga||Naga||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|402||[[:wikidata:Q131926|Q131926]]||Olutanga||Olutanga||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|403||[[:wikidata:Q131941|Q131941]]||Payao||Payao||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|404||[[:wikidata:Q131954|Q131954]]||Roseller Lim||Roseller Lim||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|405||[[:wikidata:Q124780|Q124780]]||Siay||Siay||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|406||[[:wikidata:Q131968|Q131968]]||Talusan||Talusan||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|407||[[:wikidata:Q131975|Q131975]]||Titay||Titay||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|408||[[:wikidata:Q131984|Q131984]]||Tungawan||Tungawan||||Zamboanga Sibugay||Town
|-
|409||[[:wikidata:Q132015|Q132015]]||Aurora||Aurora||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|410||[[:wikidata:Q132032|Q132032]]||Bayog||Bayog||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|411||[[:wikidata:Q132057|Q132057]]||Dimataling||Dimataling||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|412||[[:wikidata:Q132077|Q132077]]||Dinas||Dinas||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|413||[[:wikidata:Q132104|Q132104]]||Dumalinao||Dumalinao||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|414||[[:wikidata:Q132126|Q132126]]||Dumingag||Dumingag||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|415||[[:wikidata:Q132141|Q132141]]||Guipos||Guipos||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|416||[[:wikidata:Q132155|Q132155]]||Josefina||Josefina||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|417||[[:wikidata:Q132161|Q132161]]||Kumalarang||Kumalarang||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|418||[[:wikidata:Q132184|Q132184]]||Labangan||Labangan||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|419||[[:wikidata:Q132200|Q132200]]||Lakewood||Lakewood||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|420||[[:wikidata:Q132215|Q132215]]||Lapuyan||Lapuyan||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|421||[[:wikidata:Q132230|Q132230]]||Mahayag||Mahayag||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|422||[[:wikidata:Q132244|Q132244]]||Margosatubig||Margosatubig||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|423||[[:wikidata:Q132262|Q132262]]||Midsalip||Midsalip||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|424||[[:wikidata:Q132271|Q132271]]||Molave||Molave||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|425||[[:wikidata:Q874270|Q874270]]||Pagadian||Pagadian||||Zamboanga del Sur||City
|-
|426||[[:wikidata:Q132284|Q132284]]||Pitogo||Pitogo||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|427||[[:wikidata:Q132301|Q132301]]||Ramon Magsaysay||Ramon Magsaysay||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|428||[[:wikidata:Q132317|Q132317]]||San Miguel||San Miguel||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|429||[[:wikidata:Q132337|Q132337]]||San Pablo||San Pablo||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|430||[[:wikidata:Q132353|Q132353]]||Sominot||Sominot||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|431||[[:wikidata:Q132371|Q132371]]||Tabina||Tabina||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|432||[[:wikidata:Q132391|Q132391]]||Tambulig||Tambulig||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|433||[[:wikidata:Q132403|Q132403]]||Tigbao||Tigbao||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|434||[[:wikidata:Q132417|Q132417]]||Tukuran||Tukuran||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|435||[[:wikidata:Q132432|Q132432]]||Vincenzo A. Sagun||Vincenzo A. Sagun||||Zamboanga del Sur||Town
|-
|436||[[:wikidata:Q1629|Q1629]]||Zamboanga City||Zamboanga City||||Zamboanga del Sur||City
|-
|437||[[:wikidata:Q132482|Q132482]]||Baliguian||Baliguian||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|438||[[:wikidata:Q1014775|Q1014775]]||Dapitan||Dapitan||||Zamboanga del Norte||City
|-
|439||[[:wikidata:Q432169|Q432169]]||Dipolog||Dipolog||||Zamboanga del Norte||City
|-
|440||[[:wikidata:Q132496|Q132496]]||Godod||Godod||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|441||[[:wikidata:Q132507|Q132507]]||Gutalac||Gutalac||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|442||[[:wikidata:Q132520|Q132520]]||Jose Dalman||Jose Dalman||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|443||[[:wikidata:Q132523|Q132523]]||Kalawit||Kalawit||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|444||[[:wikidata:Q132527|Q132527]]||Katipunan||Katipunan||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|445||[[:wikidata:Q132532|Q132532]]||La Libertad||La Libertad||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|446||[[:wikidata:Q132535|Q132535]]||Labason||Labason||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|447||[[:wikidata:Q132540|Q132540]]||Leon B. Postigo||Leon B. Postigo||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|448||[[:wikidata:Q132553|Q132553]]||Liloy||Liloy||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|449||[[:wikidata:Q132561|Q132561]]||Manukan||Manukan||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|450||[[:wikidata:Q132566|Q132566]]||Mutia||Mutia||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|451||[[:wikidata:Q132570|Q132570]]||Piñan||Piñan||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|452||[[:wikidata:Q132574|Q132574]]||Polanco||Polanco||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|453||[[:wikidata:Q132578|Q132578]]||President Manuel A. Roxas||President Manuel A. Roxas||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|454||[[:wikidata:Q132583|Q132583]]||Rizal||Rizal||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|455||[[:wikidata:Q132586|Q132586]]||Salug||Salug||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|456||[[:wikidata:Q132591|Q132591]]||Sergio Osmeña Sr.||Sergio Osmeña Sr.||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|457||[[:wikidata:Q132594|Q132594]]||Siayan||Siayan||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|458||[[:wikidata:Q132599|Q132599]]||Sibuco||Sibuco||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|459||[[:wikidata:Q132601|Q132601]]||Sibutad||Sibutad||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|460||[[:wikidata:Q132605|Q132605]]||Sindangan||Sindangan||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|461||[[:wikidata:Q132610|Q132610]]||Siocon||Siocon||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|462||[[:wikidata:Q132613|Q132613]]||Sirawai||Sirawai||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|463||[[:wikidata:Q132617|Q132617]]||Tampilisan||Tampilisan||||Zamboanga del Norte||Town
|-
|464||[[:wikidata:Q173608|Q173608]]||Anahawan||Anahawan||||Southern Leyte||Town
|-
|465||[[:wikidata:Q173622|Q173622]]||Bontoc||Bontoc||||Southern Leyte||Town
|-
|466||[[:wikidata:Q173632|Q173632]]||Hinunangan||Hinunangan||||Southern Leyte||Town
|-
|467||[[:wikidata:Q173641|Q173641]]||Hinundayan||Hinundayan||||Southern Leyte||Town
|-
|468||[[:wikidata:Q173655|Q173655]]||Libagon||Libagon||||Southern Leyte||Town
|-
|469||[[:wikidata:Q173665|Q173665]]||Liloan||Liloan||||Southern Leyte||Town
|-
|470||[[:wikidata:Q173678|Q173678]]||Limasawa||Limasawa||||Southern Leyte||Town
|-
|471||[[:wikidata:Q1025387|Q1025387]]||Maasin||Maasin||||Southern Leyte||City
|-
|472||[[:wikidata:Q173688|Q173688]]||Macrohon||Macrohon||||Southern Leyte||Town
|-
|473||[[:wikidata:Q173701|Q173701]]||Malitbog||Malitbog||||Southern Leyte||Town
|-
|474||[[:wikidata:Q173713|Q173713]]||Padre Burgos||Padre Burgos||||Southern Leyte||Town
|-
|475||[[:wikidata:Q173723|Q173723]]||Pintuyan||Pintuyan||||Southern Leyte||Town
|-
|476||[[:wikidata:Q173735|Q173735]]||Saint Bernard||Saint Bernard||||Southern Leyte||Town
|-
|477||[[:wikidata:Q173745|Q173745]]||San Francisco||San Francisco||||Southern Leyte||Town
|-
|478||[[:wikidata:Q173754|Q173754]]||San Juan||San Juan||||Southern Leyte||Town
|-
|479||[[:wikidata:Q173763|Q173763]]||San Ricardo||San Ricardo||||Southern Leyte||Town
|-
|480||[[:wikidata:Q173774|Q173774]]||Silago||Silago||||Southern Leyte||Town
|-
|481||[[:wikidata:Q173792|Q173792]]||Sogod||Sogod||||Southern Leyte||Town
|-
|482||[[:wikidata:Q173811|Q173811]]||Tomas Oppus||Tomas Oppus||||Southern Leyte||Town
|-
|483||[[:wikidata:Q816088|Q816088]]||Almagro||Almagro||||Samar||Town
|-
|484||[[:wikidata:Q809957|Q809957]]||Basey||Basey||||Samar||Town
|-
|485||[[:wikidata:Q577336|Q577336]]||Calbayog||Calbayog||||Samar||City
|-
|486||[[:wikidata:Q816128|Q816128]]||Calbiga||Calbiga||||Samar||Town
|-
|487||[[:wikidata:Q1020709|Q1020709]]||Catbalogan||Catbalogan||||Samar||City
|-
|488||[[:wikidata:Q816142|Q816142]]||Daram||Daram||||Samar||Town
|-
|489||[[:wikidata:Q816160|Q816160]]||Gandara||Gandara||||Samar||Town
|-
|490||[[:wikidata:Q816184|Q816184]]||Hinabangan||Hinabangan||||Samar||Town
|-
|491||[[:wikidata:Q816207|Q816207]]||Jiabong||Jiabong||||Samar||Town
|-
|492||[[:wikidata:Q816240|Q816240]]||Marabut||Marabut||||Samar||Town
|-
|493||[[:wikidata:Q816267|Q816267]]||Matuguinao||Matuguinao||||Samar||Town
|-
|494||[[:wikidata:Q816296|Q816296]]||Motiong||Motiong||||Samar||Town
|-
|495||[[:wikidata:Q816320|Q816320]]||Pagsanghan||Pagsanghan||||Samar||Town
|-
|496||[[:wikidata:Q816342|Q816342]]||Paranas||Paranas||||Samar||Town
|-
|497||[[:wikidata:Q252184|Q252184]]||Pinabacdao||Pinabacdao||||Samar||Town
|-
|498||[[:wikidata:Q816396|Q816396]]||San Jorge||San Jorge||||Samar||Town
|-
|499||[[:wikidata:Q816413|Q816413]]||San Jose de Buan||San Jose de Buan||||Samar||Town
|-
|500||[[:wikidata:Q816435|Q816435]]||San Sebastian||San Sebastian||||Samar||Town
|-
|501||[[:wikidata:Q816454|Q816454]]||Santa Margarita||Santa Margarita||||Samar||Town
|-
|502||[[:wikidata:Q816471|Q816471]]||Santa Rita||Santa Rita||||Samar||Town
|-
|503||[[:wikidata:Q608320|Q608320]]||Santo Niño||Santo Niño||||Samar||Town
|-
|504||[[:wikidata:Q126346|Q126346]]||Tagapul-an||Tagapul-an||||Samar||Town
|-
|505||[[:wikidata:Q816519|Q816519]]||Talalora||Talalora||||Samar||Town
|-
|506||[[:wikidata:Q816542|Q816542]]||Tarangnan||Tarangnan||||Samar||Town
|-
|507||[[:wikidata:Q816564|Q816564]]||Villareal||Villareal||||Samar||Town
|-
|508||[[:wikidata:Q229664|Q229664]]||Zumarraga||Zumarraga||||Samar||Town
|-
|509||[[:wikidata:Q174784|Q174784]]||Allen||Allen||||Northern Samar||Town
|-
|510||[[:wikidata:Q174801|Q174801]]||Biri||Biri||||Northern Samar||Town
|-
|511||[[:wikidata:Q174822|Q174822]]||Bobon||Bobon||||Northern Samar||Town
|-
|512||[[:wikidata:Q174871|Q174871]]||Capul||Capul||||Northern Samar||Town
|-
|513||[[:wikidata:Q174886|Q174886]]||Catarman||Catarman||||Northern Samar||Town
|-
|514||[[:wikidata:Q174906|Q174906]]||Catubig||Catubig||||Northern Samar||Town
|-
|515||[[:wikidata:Q174919|Q174919]]||Gamay||Gamay||||Northern Samar||Town
|-
|516||[[:wikidata:Q174940|Q174940]]||Laoang||Laoang||||Northern Samar||Town
|-
|517||[[:wikidata:Q174962|Q174962]]||Lapinig||Lapinig||||Northern Samar||Town
|-
|518||[[:wikidata:Q174987|Q174987]]||Las Navas||Las Navas||||Northern Samar||Town
|-
|519||[[:wikidata:Q175008|Q175008]]||Lavezares||Lavezares||||Northern Samar||Town
|-
|520||[[:wikidata:Q175031|Q175031]]||Lope de Vega||Lope de Vega||||Northern Samar||Town
|-
|521||[[:wikidata:Q175054|Q175054]]||Mapanas||Mapanas||||Northern Samar||Town
|-
|522||[[:wikidata:Q175082|Q175082]]||Mondragon||Mondragon||||Northern Samar||Town
|-
|523||[[:wikidata:Q175100|Q175100]]||Palapag||Palapag||||Northern Samar||Town
|-
|524||[[:wikidata:Q175115|Q175115]]||Pambujan||Pambujan||||Northern Samar||Town
|-
|525||[[:wikidata:Q175136|Q175136]]||Rosario||Rosario||||Northern Samar||Town
|-
|526||[[:wikidata:Q175163|Q175163]]||San Antonio||San Antonio||||Northern Samar||Town
|-
|527||[[:wikidata:Q175183|Q175183]]||San Isidro||San Isidro||||Northern Samar||Town
|-
|528||[[:wikidata:Q175203|Q175203]]||San Jose||San Jose||||Northern Samar||Town
|-
|529||[[:wikidata:Q175230|Q175230]]||San Roque||San Roque||||Northern Samar||Town
|-
|530||[[:wikidata:Q175247|Q175247]]||San Vicente||San Vicente||||Northern Samar||Town
|-
|531||[[:wikidata:Q175267|Q175267]]||Silvino Lobos||Silvino Lobos||||Northern Samar||Town
|-
|532||[[:wikidata:Q175283|Q175283]]||Victoria||Victoria||||Northern Samar||Town
|-
|533||[[:wikidata:Q212877|Q212877]]||Abuyog||Abuyog||||Leyte||Town
|-
|534||[[:wikidata:Q212888|Q212888]]||Alangalang||Alangalang||||Leyte||Town
|-
|535||[[:wikidata:Q212896|Q212896]]||Albuera||Albuera||||Leyte||Town
|-
|536||[[:wikidata:Q212907|Q212907]]||Babatngon||Babatngon||||Leyte||Town
|-
|537||[[:wikidata:Q212924|Q212924]]||Barugo||Barugo||||Leyte||Town
|-
|538||[[:wikidata:Q212935|Q212935]]||Bato||Bato||||Leyte||Town
|-
|539||[[:wikidata:Q812117|Q812117]]||Baybay||Baybay||||Leyte||City
|-
|540||[[:wikidata:Q212945|Q212945]]||Burauen||Burauen||||Leyte||Town
|-
|541||[[:wikidata:Q212951|Q212951]]||Calubian||Calubian||||Leyte||Town
|-
|542||[[:wikidata:Q212958|Q212958]]||Capoocan||Capoocan||||Leyte||Town
|-
|543||[[:wikidata:Q212969|Q212969]]||Carigara||Carigara||||Leyte||Town
|-
|544||[[:wikidata:Q212981|Q212981]]||Dagami||Dagami||||Leyte||Town
|-
|545||[[:wikidata:Q212988|Q212988]]||Dulag||Dulag||||Leyte||Town
|-
|546||[[:wikidata:Q213006|Q213006]]||Hilongos||Hilongos||||Leyte||Town
|-
|547||[[:wikidata:Q213024|Q213024]]||Hindang||Hindang||||Leyte||Town
|-
|548||[[:wikidata:Q213042|Q213042]]||Inopacan||Inopacan||||Leyte||Town
|-
|549||[[:wikidata:Q213060|Q213060]]||Isabel||Isabel||||Leyte||Town
|-
|550||[[:wikidata:Q213086|Q213086]]||Jaro||Jaro||||Leyte||Town
|-
|551||[[:wikidata:Q213101|Q213101]]||Javier||Javier||||Leyte||Town
|-
|552||[[:wikidata:Q213113|Q213113]]||Julita||Julita||||Leyte||Town
|-
|553||[[:wikidata:Q213130|Q213130]]||Kananga||Kananga||||Leyte||Town
|-
|554||[[:wikidata:Q213144|Q213144]]||La Paz||La Paz||||Leyte||Town
|-
|555||[[:wikidata:Q213160|Q213160]]||Leyte||Leyte||||Leyte||Town
|-
|556||[[:wikidata:Q213174|Q213174]]||MacArthur||MacArthur||||Leyte||Town
|-
|557||[[:wikidata:Q213190|Q213190]]||Mahaplag||Mahaplag||||Leyte||Town
|-
|558||[[:wikidata:Q213209|Q213209]]||Matag-ob||Matag-ob||||Leyte||Town
|-
|559||[[:wikidata:Q213227|Q213227]]||Matalom||Matalom||||Leyte||Town
|-
|560||[[:wikidata:Q213245|Q213245]]||Mayorga||Mayorga||||Leyte||Town
|-
|561||[[:wikidata:Q213261|Q213261]]||Merida||Merida||||Leyte||Town
|-
|562||[[:wikidata:Q1014782|Q1014782]]||Ormoc||Ormoc||||Leyte||City
|-
|563||[[:wikidata:Q213281|Q213281]]||Palo||Palo||||Leyte||Town
|-
|564||[[:wikidata:Q213303|Q213303]]||Palompon||Palompon||||Leyte||Town
|-
|565||[[:wikidata:Q213323|Q213323]]||Pastrana||Pastrana||||Leyte||Town
|-
|566||[[:wikidata:Q213341|Q213341]]||San Isidro||San Isidro||||Leyte||Town
|-
|567||[[:wikidata:Q213357|Q213357]]||San Miguel||San Miguel||||Leyte||Town
|-
|568||[[:wikidata:Q213378|Q213378]]||Santa Fe||Santa Fe||||Leyte||Town
|-
|569||[[:wikidata:Q213400|Q213400]]||Tabango||Tabango||||Leyte||Town
|-
|570||[[:wikidata:Q213420|Q213420]]||Tabontabon||Tabontabon||||Leyte||Town
|-
|571||[[:wikidata:Q40626|Q40626]]||Tacloban||[[Tacloban]]||[[Tacloban]]||Leyte||City
|-
|572||[[:wikidata:Q213431|Q213431]]||Tanauan||Tanauan||||Leyte||Town
|-
|573||[[:wikidata:Q213442|Q213442]]||Tolosa||Tolosa||||Leyte||Town
|-
|574||[[:wikidata:Q213455|Q213455]]||Tunga||Tunga||||Leyte||Town
|-
|575||[[:wikidata:Q213463|Q213463]]||Villaba||Villaba||||Leyte||Town
|-
|576||[[:wikidata:Q313880|Q313880]]||Arteche||Arteche||||Eastern Samar||Town
|-
|577||[[:wikidata:Q313904|Q313904]]||Balangiga||Balangiga||||Eastern Samar||Town
|-
|578||[[:wikidata:Q313914|Q313914]]||Balangkayan||Balangkayan||||Eastern Samar||Town
|-
|579||[[:wikidata:Q894059|Q894059]]||Borongan||Borongan||||Eastern Samar||City
|-
|580||[[:wikidata:Q313926|Q313926]]||Can-Avid||Can-avid||||Eastern Samar||Town
|-
|581||[[:wikidata:Q313939|Q313939]]||Dolores||Dolores||||Eastern Samar||Town
|-
|582||[[:wikidata:Q313951|Q313951]]||General Macarthur||General MacArthur||||Eastern Samar||Town
|-
|583||[[:wikidata:Q313967|Q313967]]||Giporlos||Giporlos||||Eastern Samar||Town
|-
|584||[[:wikidata:Q313984|Q313984]]||Guiuan||Guiuan||||Eastern Samar||Town
|-
|585||[[:wikidata:Q314002|Q314002]]||Hernani||Hernani||||Eastern Samar||Town
|-
|586||[[:wikidata:Q314021|Q314021]]||Jipapad||Jipapad||||Eastern Samar||Town
|-
|587||[[:wikidata:Q314046|Q314046]]||Lawaan||Lawaan||||Eastern Samar||Town
|-
|588||[[:wikidata:Q314070|Q314070]]||Llorente||Llorente||||Eastern Samar||Town
|-
|589||[[:wikidata:Q314096|Q314096]]||Maslog||Maslog||||Eastern Samar||Town
|-
|590||[[:wikidata:Q314117|Q314117]]||Maydolong||Maydolong||||Eastern Samar||Town
|-
|591||[[:wikidata:Q314129|Q314129]]||Mercedes||Mercedes||||Eastern Samar||Town
|-
|592||[[:wikidata:Q314154|Q314154]]||Oras||Oras||||Eastern Samar||Town
|-
|593||[[:wikidata:Q314175|Q314175]]||Quinapondan||Quinapondan||||Eastern Samar||Town
|-
|594||[[:wikidata:Q314197|Q314197]]||Salcedo||Salcedo||||Eastern Samar||Town
|-
|595||[[:wikidata:Q314220|Q314220]]||San Julian||San Julian||||Eastern Samar||Town
|-
|596||[[:wikidata:Q314239|Q314239]]||San Policarpo||San Policarpo||||Eastern Samar||Town
|-
|597||[[:wikidata:Q314257|Q314257]]||Sulat||Sulat||||Eastern Samar||Town
|-
|598||[[:wikidata:Q205677|Q205677]]||Taft||Taft||||Eastern Samar||Town
|-
|599||[[:wikidata:Q406163|Q406163]]||Almeria||Almeria||||Biliran||Town
|-
|600||[[:wikidata:Q406186|Q406186]]||Biliran||Biliran||||Biliran||Town
|-
|601||[[:wikidata:Q406226|Q406226]]||Cabucgayan||Cabucgayan||||Biliran||Town
|-
|602||[[:wikidata:Q406267|Q406267]]||Caibiran||Caibiran||||Biliran||Town
|-
|603||[[:wikidata:Q406317|Q406317]]||Culaba||Culaba||||Biliran||Town
|-
|604||[[:wikidata:Q406353|Q406353]]||Kawayan||Kawayan||||Biliran||Town
|-
|605||[[:wikidata:Q406393|Q406393]]||Maripipi||Maripipi||||Biliran||Town
|-
|606||[[:wikidata:Q277211|Q277211]]||Naval||Naval||||Biliran||Town
|-
|607||[[:wikidata:Q315636|Q315636]]||Alcantara||Alcantara||||Cebu||Town
|-
|608||[[:wikidata:Q315655|Q315655]]||Alcoy||Alcoy||||Cebu||Town
|-
|609||[[:wikidata:Q315669|Q315669]]||Alegria||Alegria||||Cebu||Town
|-
|610||[[:wikidata:Q315687|Q315687]]||Aloguinsan||Aloguinsan||||Cebu||Town
|-
|611||[[:wikidata:Q315703|Q315703]]||Argao||Argao||||Cebu||Town
|-
|612||[[:wikidata:Q315719|Q315719]]||Asturias||Asturias||||Cebu||Town
|-
|613||[[:wikidata:Q315733|Q315733]]||Badian||Badian||||Cebu||Town
|-
|614||[[:wikidata:Q315754|Q315754]]||Balamban||||||Cebu||Town
|-
|615||[[:wikidata:Q315771|Q315771]]||Bantayan||Bantayan||||Cebu||Town
|-
|616||[[:wikidata:Q315790|Q315790]]||Barili||Barili||||Cebu||Town
|-
|617||[[:wikidata:Q890623|Q890623]]||Bogo||Bogo||||Cebu||City
|-
|618||[[:wikidata:Q315809|Q315809]]||Boljoon||Boljoon||||Cebu||Town
|-
|619||[[:wikidata:Q315827|Q315827]]||Borbon||Borbon||||Cebu||Town
|-
|620||[[:wikidata:Q315851|Q315851]]||Carcar||Carcar||||Cebu||City
|-
|621||[[:wikidata:Q315882|Q315882]]||Carmen||Carmen||||Cebu||Town
|-
|622||[[:wikidata:Q315900|Q315900]]||Catmon||Catmon||||Cebu||Town
|-
|623||[[:wikidata:Q1467|Q1467]]||Cebu City||Cebu City||||Cebu||City
|-
|624||[[:wikidata:Q315923|Q315923]]||Compostela||Compostela||||Cebu||Town
|-
|625||[[:wikidata:Q315945|Q315945]]||Consolacion||Consolacion||||Cebu||Town
|-
|626||[[:wikidata:Q315965|Q315965]]||Cordova||Cordova||||Cebu||Town
|-
|627||[[:wikidata:Q315981|Q315981]]||Daanbantayan||Daanbantayan||||Cebu||Town
|-
|628||[[:wikidata:Q316001|Q316001]]||Dalaguete||Dalaguete||||Cebu||Town
|-
|629||[[:wikidata:Q1159273|Q1159273]]||Danao||Danao||||Cebu||City
|-
|630||[[:wikidata:Q316019|Q316019]]||Dumanjug||Dumanjug||||Cebu||Town
|-
|631||[[:wikidata:Q316037|Q316037]]||Ginatilan||Ginatilan||||Cebu||Town
|-
|632||[[:wikidata:Q574903|Q574903]]||Lapu-Lapu||Lapu-Lapu||||Cebu||City
|-
|633||[[:wikidata:Q316056|Q316056]]||Liloan||Liloan||||Cebu||Town
|-
|634||[[:wikidata:Q316080|Q316080]]||Madridejos||Madridejos||||Cebu||Town
|-
|635||[[:wikidata:Q316101|Q316101]]||Malabuyoc||Malabuyoc||||Cebu||Town
|-
|636||[[:wikidata:Q1889017|Q1889017]]||Mandaue||Mandaue||||Cebu||City
|-
|637||[[:wikidata:Q316125|Q316125]]||Medellin||Medellin||||Cebu||Town
|-
|638||[[:wikidata:Q316146|Q316146]]||Minglanilla||Minglanilla||||Cebu||Town
|-
|639||[[:wikidata:Q316171|Q316171]]||Moalboal||Moalboal||||Cebu||Town
|-
|640||[[:wikidata:Q316197|Q316197]]||Naga||||||Cebu||City
|-
|641||[[:wikidata:Q316230|Q316230]]||Oslob||Oslob||||Cebu||Town
|-
|642||[[:wikidata:Q316245|Q316245]]||Pilar||Pilar||||Cebu||Town
|-
|643||[[:wikidata:Q316259|Q316259]]||Pinamungajan||Pinamungahan||||Cebu||Town
|-
|644||[[:wikidata:Q316275|Q316275]]||Poro||Poro||||Cebu||Town
|-
|645||[[:wikidata:Q316289|Q316289]]||Ronda||Ronda||||Cebu||Town
|-
|646||[[:wikidata:Q316303|Q316303]]||Samboan||Samboan||||Cebu||Town
|-
|647||[[:wikidata:Q316318|Q316318]]||San Fernando||San Fernando||||Cebu||City
|-
|648||[[:wikidata:Q316332|Q316332]]||San Francisco||San Francisco||||Cebu||Town
|-
|649||[[:wikidata:Q316350|Q316350]]||San Remigio||San Remigio||||Cebu||Town
|-
|650||[[:wikidata:Q316370|Q316370]]||Santa Fe||Santa Fe||||Cebu||Town
|-
|651||[[:wikidata:Q316386|Q316386]]||Santander||Santander||||Cebu||Town
|-
|652||[[:wikidata:Q316404|Q316404]]||Sibonga||Sibonga||||Cebu||Town
|-
|653||[[:wikidata:Q316432|Q316432]]||Sogod||Sogod||||Cebu||Town
|-
|654||[[:wikidata:Q316453|Q316453]]||Tabogon||Tabogon||||Cebu||Town
|-
|655||[[:wikidata:Q316474|Q316474]]||Tabuelan||Tabuelan||||Cebu||Town
|-
|656||[[:wikidata:Q316500|Q316500]]||Talisay||Talisay||||Cebu||City
|-
|657||[[:wikidata:Q316527|Q316527]]||Toledo||Toledo||||Cebu||City
|-
|658||[[:wikidata:Q316547|Q316547]]||Tuburan||Tuburan||||Cebu||Town
|-
|659||[[:wikidata:Q316564|Q316564]]||Tudela||Tudela||||Cebu||Town
|-
|660||[[:wikidata:Q404369|Q404369]]||Alburquerque||Alburquerque||||Bohol||Town
|-
|661||[[:wikidata:Q404403|Q404403]]||Alicia||Alicia||||Bohol||Town
|-
|662||[[:wikidata:Q404434|Q404434]]||Anda||||||Bohol||Town
|-
|663||[[:wikidata:Q404459|Q404459]]||Antequera||Antequera||||Bohol||Town
|-
|664||[[:wikidata:Q404489|Q404489]]||Baclayon||Baclayon||||Bohol||Town
|-
|665||[[:wikidata:Q404519|Q404519]]||Balilihan||Balilihan||||Bohol||Town
|-
|666||[[:wikidata:Q404549|Q404549]]||Batuan||Batuan||||Bohol||Town
|-
|667||[[:wikidata:Q404581|Q404581]]||Bien Unido||||||Bohol||Town
|-
|668||[[:wikidata:Q404604|Q404604]]||Bilar||Bilar||||Bohol||Town
|-
|669||[[:wikidata:Q404623|Q404623]]||Buenavista||Buenavista||||Bohol||Town
|-
|670||[[:wikidata:Q404652|Q404652]]||Calape||Calape||||Bohol||Town
|-
|671||[[:wikidata:Q404680|Q404680]]||Candijay||||||Bohol||Town
|-
|672||[[:wikidata:Q241239|Q241239]]||Carmen||Carmen||||Bohol||Town
|-
|673||[[:wikidata:Q404750|Q404750]]||Catigbian||Catigbian||||Bohol||Town
|-
|674||[[:wikidata:Q404775|Q404775]]||Clarin||Clarin||||Bohol||Town
|-
|675||[[:wikidata:Q404799|Q404799]]||Corella||Corella||||Bohol||Town
|-
|676||[[:wikidata:Q404825|Q404825]]||Cortes||Cortes||||Bohol||Town
|-
|677||[[:wikidata:Q404854|Q404854]]||Dagohoy||Dagohoy||||Bohol||Town
|-
|678||[[:wikidata:Q404882|Q404882]]||Danaw||Danao||||Bohol||Town
|-
|679||[[:wikidata:Q404908|Q404908]]||Dauis||Dauis||||Bohol||Town
|-
|680||[[:wikidata:Q404930|Q404930]]||Dimiao||Dimiao||||Bohol||Town
|-
|681||[[:wikidata:Q404951|Q404951]]||Duero||Duero||||Bohol||Town
|-
|682||[[:wikidata:Q404976|Q404976]]||Garcia Hernandez||Garcia Hernandez||||Bohol||Town
|-
|683||[[:wikidata:Q405005|Q405005]]||Getafe||Getafe||||Bohol||Town
|-
|684||[[:wikidata:Q405058|Q405058]]||Guindulman||||||Bohol||Town
|-
|685||[[:wikidata:Q405088|Q405088]]||Inabanga||Inabanga||||Bohol||Town
|-
|686||[[:wikidata:Q405110|Q405110]]||Jagna||Jagna||||Bohol||Town
|-
|687||[[:wikidata:Q405141|Q405141]]||Lila||Lila||||Bohol||Town
|-
|688||[[:wikidata:Q405171|Q405171]]||Loay||Loay||||Bohol||Town
|-
|689||[[:wikidata:Q405197|Q405197]]||Loboc||Loboc||||Bohol||Town
|-
|690||[[:wikidata:Q405224|Q405224]]||Loon||Loon||||Bohol||Town
|-
|691||[[:wikidata:Q405268|Q405268]]||Mabini||Mabini||||Bohol||Town
|-
|692||[[:wikidata:Q405303|Q405303]]||Maribojoc||Maribojoc||||Bohol||Town
|-
|693||[[:wikidata:Q178330|Q178330]]||Panglao||||||Bohol||Town
|-
|694||[[:wikidata:Q405384|Q405384]]||Pilar||Pilar||||Bohol||Town
|-
|695||[[:wikidata:Q405427|Q405427]]||President Carlos P. Garcia||President Carlos P. Garcia||||Bohol||Town
|-
|696||[[:wikidata:Q405472|Q405472]]||Sagbayan||Sagbayan||||Bohol||Town
|-
|697||[[:wikidata:Q259298|Q259298]]||San Isidro||San Isidro||||Bohol||Town
|-
|698||[[:wikidata:Q405544|Q405544]]||San Miguel||San Miguel||||Bohol||Town
|-
|699||[[:wikidata:Q386388|Q386388]]||Sevilla||Sevilla||||Bohol||Town
|-
|700||[[:wikidata:Q405628|Q405628]]||Sierra Bullones||Sierra Bullones||||Bohol||Town
|-
|701||[[:wikidata:Q405674|Q405674]]||Sikatuna||Sikatuna||||Bohol||Town
|-
|702||[[:wikidata:Q1826|Q1826]]||Tagbilaran||Tagbilaran||||Bohol||City
|-
|703||[[:wikidata:Q405714|Q405714]]||Talibon||||||Bohol||Town
|-
|704||[[:wikidata:Q405749|Q405749]]||Trinidad||Trinidad||||Bohol||Town
|-
|705||[[:wikidata:Q405980|Q405980]]||Tubigon||Tubigon||||Bohol||Town
|-
|706||[[:wikidata:Q406015|Q406015]]||Ubay||Ubay||||Bohol||Town
|-
|707||[[:wikidata:Q406046|Q406046]]||Valencia||Valencia||||Bohol||Town
|-
|708||[[:wikidata:Q174305|Q174305]]||Enrique Villanueva||Enrique Villanueva||||Siquijor||Town
|-
|709||[[:wikidata:Q174317|Q174317]]||Larena||Larena||||Siquijor||Town
|-
|710||[[:wikidata:Q174332|Q174332]]||Lazi||Lazi||||Siquijor||Town
|-
|711||[[:wikidata:Q174343|Q174343]]||Maria||Maria||||Siquijor||Town
|-
|712||[[:wikidata:Q174354|Q174354]]||San Juan||San Juan||||Siquijor||Town
|-
|713||[[:wikidata:Q174373|Q174373]]||Siquijor||Siquijor||||Siquijor||Town
|-
|714||[[:wikidata:Q194822|Q194822]]||Amlan||Amlan||||Negros Oriental||Town
|-
|715||[[:wikidata:Q194854|Q194854]]||Ayungon||Ayungon||||Negros Oriental||Town
|-
|716||[[:wikidata:Q194874|Q194874]]||Bacong||Bacong||||Negros Oriental||Town
|-
|717||[[:wikidata:Q628590|Q628590]]||Bais||Bais||||Negros Oriental||City
|-
|718||[[:wikidata:Q194900|Q194900]]||Basay||Basay||||Negros Oriental||Town
|-
|719||[[:wikidata:Q812113|Q812113]]||Bayawan||Bayawan||||Negros Oriental||City
|-
|720||[[:wikidata:Q194916|Q194916]]||Bindoy||||||Negros Oriental||Town
|-
|721||[[:wikidata:Q991602|Q991602]]||Canlaon||Canlaon||||Negros Oriental||City
|-
|722||[[:wikidata:Q194940|Q194940]]||Dauin||||||Negros Oriental||Town
|-
|723||[[:wikidata:Q873377|Q873377]]||Dumaguete||||||Negros Oriental||City
|-
|724||[[:wikidata:Q195197|Q195197]]||Guihulngan||Guihulngan||||Negros Oriental||City
|-
|725||[[:wikidata:Q194967|Q194967]]||Jimalalud||||||Negros Oriental||Town
|-
|726||[[:wikidata:Q194983|Q194983]]||La Libertad||||||Negros Oriental||Town
|-
|727||[[:wikidata:Q195004|Q195004]]||Mabinay||||||Negros Oriental||Town
|-
|728||[[:wikidata:Q195018|Q195018]]||Manjuyod||Manjuyod||||Negros Oriental||Town
|-
|729||[[:wikidata:Q195040|Q195040]]||Pamplona||||||Negros Oriental||Town
|-
|730||[[:wikidata:Q195056|Q195056]]||San Jose||||||Negros Oriental||Town
|-
|731||[[:wikidata:Q195074|Q195074]]||Santa Catalina||||||Negros Oriental||Town
|-
|732||[[:wikidata:Q195090|Q195090]]||Siaton||Siaton||||Negros Oriental||Town
|-
|733||[[:wikidata:Q195106|Q195106]]||Sibulan||Sibulan||||Negros Oriental||Town
|-
|734||[[:wikidata:Q1020705|Q1020705]]||Tanjay||Tanjay||||Negros Oriental||City
|-
|735||[[:wikidata:Q195121|Q195121]]||Tayasan||Tayasan||||Negros Oriental||Town
|-
|736||[[:wikidata:Q195140|Q195140]]||Valencia||Valencia||||Negros Oriental||Town
|-
|737||[[:wikidata:Q195164|Q195164]]||Vallehermoso||Vallehermoso||||Negros Oriental||Town
|-
|738||[[:wikidata:Q145673|Q145673]]||Zamboanguita||Zamboanguita||||Negros Oriental||Town
|-
|739||[[:wikidata:Q5217|Q5217]]||Bacolod||||||Negros Occidental||Town
|-
|740||[[:wikidata:Q628297|Q628297]]||Bago||Bago||||Negros Occidental||City
|-
|741||[[:wikidata:Q195243|Q195243]]||Binalbagan||Binalbagan||||Negros Occidental||Town
|-
|742||[[:wikidata:Q1020688|Q1020688]]||Cadiz||Cadiz||||Negros Occidental||City
|-
|743||[[:wikidata:Q195258|Q195258]]||Calatrava||Calatrava||||Negros Occidental||Town
|-
|744||[[:wikidata:Q195272|Q195272]]||Candoni||Candoni||||Negros Occidental||Town
|-
|745||[[:wikidata:Q195287|Q195287]]||Cauayan||Cauayan||||Negros Occidental||Town
|-
|746||[[:wikidata:Q195304|Q195304]]||Enrique B. Magalona||Enrique B. Magalona||||Negros Occidental||Town
|-
|747||[[:wikidata:Q1027743|Q1027743]]||Escalante||Escalante||||Negros Occidental||City
|-
|748||[[:wikidata:Q1423846|Q1423846]]||Himamaylan||||||Negros Occidental||City
|-
|749||[[:wikidata:Q195322|Q195322]]||Hinigaran||Hinigaran||||Negros Occidental||Town
|-
|750||[[:wikidata:Q195336|Q195336]]||Hinoba-an||Hinoba-an||||Negros Occidental||Town
|-
|751||[[:wikidata:Q195352|Q195352]]||Ilog||Ilog||||Negros Occidental||Town
|-
|752||[[:wikidata:Q195373|Q195373]]||Isabela||Isabela||||Negros Occidental||Town
|-
|753||[[:wikidata:Q1026445|Q1026445]]||Kabankalan||Kabankalan||||Negros Occidental||City
|-
|754||[[:wikidata:Q1789908|Q1789908]]||La Carlota||La Carlota||||Negros Occidental||City
|-
|755||[[:wikidata:Q195397|Q195397]]||La Castellana||La Castellana||||Negros Occidental||Town
|-
|756||[[:wikidata:Q195418|Q195418]]||Manapla||Manapla||||Negros Occidental||Town
|-
|757||[[:wikidata:Q195438|Q195438]]||Moises Padilla||Moises Padilla||||Negros Occidental||Town
|-
|758||[[:wikidata:Q195459|Q195459]]||Murcia||Murcia||||Negros Occidental||Town
|-
|759||[[:wikidata:Q195477|Q195477]]||Pontevedra||Pontevedra||||Negros Occidental||Town
|-
|760||[[:wikidata:Q195489|Q195489]]||Pulupandan||Pulupandan||||Negros Occidental||Town
|-
|761||[[:wikidata:Q1787527|Q1787527]]||Sagay||Sagay||||Negros Occidental||Town
|-
|762||[[:wikidata:Q195503|Q195503]]||Salvador Benedicto||Salvador Benedicto||||Negros Occidental||Town
|-
|763||[[:wikidata:Q1025390|Q1025390]]||San Carlos||San Carlos||||Negros Occidental||City
|-
|764||[[:wikidata:Q195523|Q195523]]||San Enrique||San Enrique||||Negros Occidental||Town
|-
|765||[[:wikidata:Q1020696|Q1020696]]||Silay||Silay||||Negros Occidental||City
|-
|766||[[:wikidata:Q1027115|Q1027115]]||Sipalay||Sipalay||||Negros Occidental||City
|-
|767||[[:wikidata:Q1027120|Q1027120]]||Talisay||Talisay||||Negros Occidental||City
|-
|768||[[:wikidata:Q195549|Q195549]]||Toboso||Toboso||||Negros Occidental||Town
|-
|769||[[:wikidata:Q195569|Q195569]]||Valladolid||Valladolid||||Negros Occidental||Town
|-
|770||[[:wikidata:Q1026021|Q1026021]]||Victorias||Victorias||||Negros Occidental||City
|-
|771||[[:wikidata:Q274491|Q274491]]||Ajuy||Ajuy||||Iloilo||Town
|-
|772||[[:wikidata:Q274508|Q274508]]||Alimodian||Alimodian||||Iloilo||Town
|-
|773||[[:wikidata:Q274543|Q274543]]||Anilao||Anilao||||Iloilo||Town
|-
|774||[[:wikidata:Q274557|Q274557]]||Badiangan||Badiangan||||Iloilo||Town
|-
|775||[[:wikidata:Q274578|Q274578]]||Balasan||Balasan||||Iloilo||Town
|-
|776||[[:wikidata:Q274595|Q274595]]||Banate||Banate||||Iloilo||Town
|-
|777||[[:wikidata:Q82502|Q82502]]||Barotac Nuevo||Barotac Nuevo||||Iloilo||Town
|-
|778||[[:wikidata:Q82493|Q82493]]||Barotac Viejo||Barotac Viejo||||Iloilo||Town
|-
|779||[[:wikidata:Q274654|Q274654]]||Batad||Batad||||Iloilo||Town
|-
|780||[[:wikidata:Q274671|Q274671]]||Bingawan||Bingawan||||Iloilo||Town
|-
|781||[[:wikidata:Q274693|Q274693]]||Cabatuan||Cabatuan||||Iloilo||Town
|-
|782||[[:wikidata:Q274713|Q274713]]||Calinog||Calinog||||Iloilo||Town
|-
|783||[[:wikidata:Q274731|Q274731]]||Carles||Carles||||Iloilo||Town
|-
|784||[[:wikidata:Q274749|Q274749]]||Concepcion||Concepcion||||Iloilo||Town
|-
|785||[[:wikidata:Q274780|Q274780]]||Dingle||Dingle||||Iloilo||Town
|-
|786||[[:wikidata:Q274795|Q274795]]||Dueñas||Dueñas||||Iloilo||Town
|-
|787||[[:wikidata:Q74758|Q74758]]||Dumangas||Dumangas||||Iloilo||Town
|-
|788||[[:wikidata:Q82506|Q82506]]||Estancia||Estancia||||Iloilo||Town
|-
|789||[[:wikidata:Q274847|Q274847]]||Guimbal||Guimbal||||Iloilo||Town
|-
|790||[[:wikidata:Q74755|Q74755]]||Igbaras||Igbaras||||Iloilo||Town
|-
|791||[[:wikidata:Q459787|Q459787]]||Iloilo City||Iloilo||||Iloilo||City
|-
|792||[[:wikidata:Q82570|Q82570]]||Janiuay||Janiuay||||Iloilo||Town
|-
|793||[[:wikidata:Q274907|Q274907]]||Lambunao||Lambunao||||Iloilo||Town
|-
|794||[[:wikidata:Q274937|Q274937]]||Leganes||Leganes||||Iloilo||Town
|-
|795||[[:wikidata:Q274961|Q274961]]||Lemery||Lemery||||Iloilo||Town
|-
|796||[[:wikidata:Q274987|Q274987]]||Leon||Leon||||Iloilo||Town
|-
|797||[[:wikidata:Q275015|Q275015]]||Maasin||Maasin||||Iloilo||Town
|-
|798||[[:wikidata:Q74753|Q74753]]||Miagao||Miagao||||Iloilo||Town
|-
|799||[[:wikidata:Q275071|Q275071]]||Mina||Mina||||Iloilo||Town
|-
|800||[[:wikidata:Q275184|Q275184]]||New Lucena||New Lucena||||Iloilo||Town
|-
|801||[[:wikidata:Q275199|Q275199]]||Oton||Oton||||Iloilo||Town
|-
|802||[[:wikidata:Q1855693|Q1855693]]||Passi||Passi||||Iloilo||City
|-
|803||[[:wikidata:Q275221|Q275221]]||Pavia||Pavia||||Iloilo||Town
|-
|804||[[:wikidata:Q275243|Q275243]]||Pototan||Pototan||||Iloilo||Town
|-
|805||[[:wikidata:Q275264|Q275264]]||San Dionisio||San Dionisio||||Iloilo||Town
|-
|806||[[:wikidata:Q275280|Q275280]]||San Enrique||San Enrique||||Iloilo||Town
|-
|807||[[:wikidata:Q275295|Q275295]]||San Joaquin||San Joaquin||||Iloilo||Town
|-
|808||[[:wikidata:Q275312|Q275312]]||San Miguel||San Miguel||||Iloilo||Town
|-
|809||[[:wikidata:Q275329|Q275329]]||San Rafael||San Rafael||||Iloilo||Town
|-
|810||[[:wikidata:Q275347|Q275347]]||Santa Barbara||Santa Barbara||||Iloilo||Town
|-
|811||[[:wikidata:Q275368|Q275368]]||Sara||||||Iloilo||Town
|-
|812||[[:wikidata:Q82497|Q82497]]||Tigbauan||Tigbauan||||Iloilo||Town
|-
|813||[[:wikidata:Q275417|Q275417]]||Tubungan||Tubungan||||Iloilo||Town
|-
|814||[[:wikidata:Q148064|Q148064]]||Zarraga||Zarraga||||Iloilo||Town
|-
|815||[[:wikidata:Q313781|Q313781]]||Buenavista||Buenavista||||Guimaras||Town
|-
|816||[[:wikidata:Q313802|Q313802]]||Jordan||Jordan||||Guimaras||Town
|-
|817||[[:wikidata:Q313810|Q313810]]||Nueva Valencia||Nueva Valencia||||Guimaras||Town
|-
|818||[[:wikidata:Q313825|Q313825]]||San Lorenzo||San Lorenzo||||Guimaras||Town
|-
|819||[[:wikidata:Q313844|Q313844]]||Sibunag||Sibunag||||Guimaras||Town
|-
|820||[[:wikidata:Q355953|Q355953]]||Cuartero||Cuartero||||Capiz||Town
|-
|821||[[:wikidata:Q355986|Q355986]]||Dao||Dao||||Capiz||Town
|-
|822||[[:wikidata:Q356019|Q356019]]||Dumalag||Dumalag||||Capiz||Town
|-
|823||[[:wikidata:Q356053|Q356053]]||Dumarao||Dumarao||||Capiz||Town
|-
|824||[[:wikidata:Q356081|Q356081]]||Ivisan||Ivisan||||Capiz||Town
|-
|825||[[:wikidata:Q356106|Q356106]]||Jamindan||Jamindan||||Capiz||Town
|-
|826||[[:wikidata:Q356153|Q356153]]||Ma-ayon||Ma-ayon||||Capiz||Town
|-
|827||[[:wikidata:Q356174|Q356174]]||Mambusao||Mambusao||||Capiz||Town
|-
|828||[[:wikidata:Q356204|Q356204]]||Panay||Panay||||Capiz||Town
|-
|829||[[:wikidata:Q356231|Q356231]]||Panitan||Panitan||||Capiz||Town
|-
|830||[[:wikidata:Q356266|Q356266]]||Pilar||Pilar||||Capiz||Town
|-
|831||[[:wikidata:Q356292|Q356292]]||Pontevedra||Pontevedra||||Capiz||Town
|-
|832||[[:wikidata:Q356313|Q356313]]||President Roxas||President Roxas||||Capiz||Town
|-
|833||[[:wikidata:Q2209|Q2209]]||Roxas||Roxas City||||Capiz||City
|-
|834||[[:wikidata:Q356338|Q356338]]||Sapian||Sapian||||Capiz||Town
|-
|835||[[:wikidata:Q356368|Q356368]]||Sigma||Sigma||||Capiz||Town
|-
|836||[[:wikidata:Q356398|Q356398]]||Tapaz||Tapaz||||Capiz||Town
|-
|837||[[:wikidata:Q492119|Q492119]]||Anini-y||Anini-y||||Antique||Town
|-
|838||[[:wikidata:Q492155|Q492155]]||Barbaza||Barbaza||||Antique||Town
|-
|839||[[:wikidata:Q492263|Q492263]]||Belison||Belison||||Antique||Town
|-
|840||[[:wikidata:Q492325|Q492325]]||Bugasong||Bugasong||||Antique||Town
|-
|841||[[:wikidata:Q492363|Q492363]]||Caluya||||||Antique||Town
|-
|842||[[:wikidata:Q492406|Q492406]]||Culasi||||||Antique||Town
|-
|843||[[:wikidata:Q144779|Q144779]]||Hamtic||Hamtic||||Antique||Town
|-
|844||[[:wikidata:Q492479|Q492479]]||Laua-an||Laua-an||||Antique||Town
|-
|845||[[:wikidata:Q492516|Q492516]]||Libertad||Libertad||||Antique||Town
|-
|846||[[:wikidata:Q492545|Q492545]]||Pandan||Pandan||||Antique||Town
|-
|847||[[:wikidata:Q492577|Q492577]]||Patnongon||Patnongon||||Antique||Town
|-
|848||[[:wikidata:Q492619|Q492619]]||San Jose de Buenavista||San Jose de Buenavista||||Antique||Town
|-
|849||[[:wikidata:Q492673|Q492673]]||San Remigio||San Remigio||||Antique||Town
|-
|850||[[:wikidata:Q492707|Q492707]]||Sebaste||Sebaste||||Antique||Town
|-
|851||[[:wikidata:Q492742|Q492742]]||Sibalom||Sibalom||||Antique||Town
|-
|852||[[:wikidata:Q492780|Q492780]]||Tibiao||Tibiao||||Antique||Town
|-
|853||[[:wikidata:Q492817|Q492817]]||Tobias Fornier||Tobías Fornier||||Antique||Town
|-
|854||[[:wikidata:Q492862|Q492862]]||Valderrama||Valderrama||||Antique||Town
|-
|855||[[:wikidata:Q434743|Q434743]]||Altavas||Altavas||||Aklan||Town
|-
|856||[[:wikidata:Q626586|Q626586]]||Balete||Balete||||Aklan||Town
|-
|857||[[:wikidata:Q569215|Q569215]]||Banga||Banga||||Aklan||Town
|-
|858||[[:wikidata:Q626645|Q626645]]||Batan||Batan||||Aklan||Town
|-
|859||[[:wikidata:Q576805|Q576805]]||Buruanga||Buruanga||||Aklan||Town
|-
|860||[[:wikidata:Q626695|Q626695]]||Ibajay||Ibajay||||Aklan||Town
|-
|861||[[:wikidata:Q626721|Q626721]]||Kalibo||Kalibo||||Aklan||Town
|-
|862||[[:wikidata:Q626746|Q626746]]||Lezo||Lezo||||Aklan||Town
|-
|863||[[:wikidata:Q626786|Q626786]]||Libacao||Libacao||||Aklan||Town
|-
|864||[[:wikidata:Q626820|Q626820]]||Madalag||Madalag||||Aklan||Town
|-
|865||[[:wikidata:Q626873|Q626873]]||Makato||Makato||||Aklan||Town
|-
|866||[[:wikidata:Q626905|Q626905]]||Malay||||||Aklan||Town
|-
|867||[[:wikidata:Q626935|Q626935]]||Malinao||Malinao||||Aklan||Town
|-
|868||[[:wikidata:Q626959|Q626959]]||Nabas||Nabas||||Aklan||Town
|-
|869||[[:wikidata:Q626992|Q626992]]||New Washington||New Washington||||Aklan||Town
|-
|870||[[:wikidata:Q627008|Q627008]]||Numancia||Numancia||||Aklan||Town
|-
|871||[[:wikidata:Q627028|Q627028]]||Tangalan||Tangalan||||Aklan||Town
|-
|872||[[:wikidata:Q174114|Q174114]]||Barcelona||Barcelona||||Sorsogon||Town
|-
|873||[[:wikidata:Q174132|Q174132]]||Bulan||Bulan||||Sorsogon||Town
|-
|874||[[:wikidata:Q174149|Q174149]]||Bulusan||Bulusan||||Sorsogon||Town
|-
|875||[[:wikidata:Q174162|Q174162]]||Casiguran||Casiguran||||Sorsogon||Town
|-
|876||[[:wikidata:Q174177|Q174177]]||Castilla||Castilla||||Sorsogon||Town
|-
|877||[[:wikidata:Q174192|Q174192]]||Donsol||Donsol||||Sorsogon||Town
|-
|878||[[:wikidata:Q174201|Q174201]]||Gubat||Gubat||||Sorsogon||Town
|-
|879||[[:wikidata:Q174215|Q174215]]||Irosin||Irosin||||Sorsogon||Town
|-
|880||[[:wikidata:Q174226|Q174226]]||Juban||Juban||||Sorsogon||Town
|-
|881||[[:wikidata:Q174236|Q174236]]||Magallanes||Magallanes||||Sorsogon||Town
|-
|882||[[:wikidata:Q174246|Q174246]]||Matnog||Matnog||||Sorsogon||Town
|-
|883||[[:wikidata:Q174255|Q174255]]||Pilar||Pilar||||Sorsogon||Town
|-
|884||[[:wikidata:Q174269|Q174269]]||Prieto Diaz||Prieto Diaz||||Sorsogon||Town
|-
|885||[[:wikidata:Q174281|Q174281]]||Santa Magdalena||Santa Magdalena||||Sorsogon||Town
|-
|886||[[:wikidata:Q174096|Q174096]]||Sorsogon City||Sorsogon City||||Sorsogon||City
|-
|887||[[:wikidata:Q191416|Q191416]]||Aroroy||Aroroy||||Masbate||Town
|-
|888||[[:wikidata:Q191438|Q191438]]||Baleno||Baleno||||Masbate||Town
|-
|889||[[:wikidata:Q191453|Q191453]]||Balud||Balud||||Masbate||Town
|-
|890||[[:wikidata:Q191463|Q191463]]||Batuan||Batuan||||Masbate||Town
|-
|891||[[:wikidata:Q191478|Q191478]]||Cataingan||Cataingan||||Masbate||Town
|-
|892||[[:wikidata:Q191482|Q191482]]||Cawayan||Cawayan||||Masbate||Town
|-
|893||[[:wikidata:Q191490|Q191490]]||Claveria||||||Masbate||Town
|-
|894||[[:wikidata:Q191496|Q191496]]||Dimasalang||Dimasalang||||Masbate||Town
|-
|895||[[:wikidata:Q191501|Q191501]]||Esperanza||Esperanza||||Masbate||Town
|-
|896||[[:wikidata:Q191512|Q191512]]||Mandaon||Mandaon||||Masbate||Town
|-
|897||[[:wikidata:Q191651|Q191651]]||Masbate||Masbate City||||Masbate||City
|-
|898||[[:wikidata:Q191522|Q191522]]||Milagros||Milagros||||Masbate||Town
|-
|899||[[:wikidata:Q191533|Q191533]]||Mobo||Mobo||||Masbate||Town
|-
|900||[[:wikidata:Q191544|Q191544]]||Monreal||Monreal||||Masbate||Town
|-
|901||[[:wikidata:Q191558|Q191558]]||Palanas||Palanas||||Masbate||Town
|-
|902||[[:wikidata:Q191581|Q191581]]||Pio V. Corpus||Pio V. Corpuz||||Masbate||Town
|-
|903||[[:wikidata:Q191590|Q191590]]||Placer||Placer||||Masbate||Town
|-
|904||[[:wikidata:Q191606|Q191606]]||San Fernando||San Fernando||||Masbate||Town
|-
|905||[[:wikidata:Q191621|Q191621]]||San Jacinto||San Jacinto||||Masbate||Town
|-
|906||[[:wikidata:Q191630|Q191630]]||San Pascual||San Pascual||||Masbate||Town
|-
|907||[[:wikidata:Q191636|Q191636]]||Uson||Uson||||Masbate||Town
|-
|908||[[:wikidata:Q192067|Q192067]]||Bagamanoc||Bagamanoc||||Catanduanes||Town
|-
|909||[[:wikidata:Q192072|Q192072]]||Baras||Baras||||Catanduanes||Town
|-
|910||[[:wikidata:Q192085|Q192085]]||Bato||Bato||||Catanduanes||Town
|-
|911||[[:wikidata:Q192091|Q192091]]||Caramoran||Caramoran||||Catanduanes||Town
|-
|912||[[:wikidata:Q192629|Q192629]]||Gigmoto||Gigmoto||||Catanduanes||Town
|-
|913||[[:wikidata:Q123163|Q123163]]||Pandan||Pandan||||Catanduanes||Town
|-
|914||[[:wikidata:Q192646|Q192646]]||Panganiban||Panganiban||||Catanduanes||Town
|-
|915||[[:wikidata:Q840162|Q840162]]||San Andres||San Andres||||Catanduanes||Town
|-
|916||[[:wikidata:Q192665|Q192665]]||San Miguel||San Miguel||||Catanduanes||Town
|-
|917||[[:wikidata:Q192670|Q192670]]||Viga||Viga||||Catanduanes||Town
|-
|918||[[:wikidata:Q192681|Q192681]]||Virac||Virac||||Catanduanes||Town
|-
|919||[[:wikidata:Q208672|Q208672]]||Baao||Baao||||Camarines Sur||Town
|-
|920||[[:wikidata:Q208678|Q208678]]||Balatan||Balatan||||Camarines Sur||Town
|-
|921||[[:wikidata:Q208683|Q208683]]||Bato||Bato||||Camarines Sur||Town
|-
|922||[[:wikidata:Q208690|Q208690]]||Bombon||Bombon||||Camarines Sur||Town
|-
|923||[[:wikidata:Q208699|Q208699]]||Buhi||Buhi||||Camarines Sur||Town
|-
|924||[[:wikidata:Q208712|Q208712]]||Bula||Bula||||Camarines Sur||Town
|-
|925||[[:wikidata:Q208717|Q208717]]||Cabusao||Cabusao||||Camarines Sur||Town
|-
|926||[[:wikidata:Q208727|Q208727]]||Calabanga||Calabanga||||Camarines Sur||Town
|-
|927||[[:wikidata:Q208738|Q208738]]||Camaligan||Camaligan||||Camarines Sur||Town
|-
|928||[[:wikidata:Q208749|Q208749]]||Canaman||Canaman||||Camarines Sur||Town
|-
|929||[[:wikidata:Q208757|Q208757]]||Caramoan||Caramoan||||Camarines Sur||Town
|-
|930||[[:wikidata:Q208765|Q208765]]||Del Gallego||Del Gallego||||Camarines Sur||Town
|-
|931||[[:wikidata:Q208769|Q208769]]||Gainza||Gainza||||Camarines Sur||Town
|-
|932||[[:wikidata:Q208775|Q208775]]||Garchitorena||Garchitorena||||Camarines Sur||Town
|-
|933||[[:wikidata:Q208782|Q208782]]||Goa||Goa||||Camarines Sur||Town
|-
|934||[[:wikidata:Q2205|Q2205]]||Iriga||Iriga||||Camarines Sur||City
|-
|935||[[:wikidata:Q208792|Q208792]]||Lagonoy||Lagonoy||||Camarines Sur||Town
|-
|936||[[:wikidata:Q208814|Q208814]]||Libmanan||||||Camarines Sur||Town
|-
|937||[[:wikidata:Q208835|Q208835]]||Lupi||Lupi||||Camarines Sur||Town
|-
|938||[[:wikidata:Q208845|Q208845]]||Magarao||Magarao||||Camarines Sur||Town
|-
|939||[[:wikidata:Q208852|Q208852]]||Milaor||||||Camarines Sur||Town
|-
|940||[[:wikidata:Q208864|Q208864]]||Minalabac||||||Camarines Sur||Town
|-
|941||[[:wikidata:Q208872|Q208872]]||Nabua||Nabua||||Camarines Sur||Town
|-
|942||[[:wikidata:Q2207|Q2207]]||Naga||||||Camarines Sur||Town
|-
|943||[[:wikidata:Q208878|Q208878]]||Ocampo||Ocampo||||Camarines Sur||Town
|-
|944||[[:wikidata:Q208886|Q208886]]||Pamplona||Pamplona||||Camarines Sur||Town
|-
|945||[[:wikidata:Q208892|Q208892]]||Pasacao||||||Camarines Sur||Town
|-
|946||[[:wikidata:Q208899|Q208899]]||Pili||Pili||||Camarines Sur||Town
|-
|947||[[:wikidata:Q208919|Q208919]]||Presentacion||Presentacion||||Camarines Sur||Town
|-
|948||[[:wikidata:Q208924|Q208924]]||Ragay||Ragay||||Camarines Sur||Town
|-
|949||[[:wikidata:Q208937|Q208937]]||Sagñay||Sagñay||||Camarines Sur||Town
|-
|950||[[:wikidata:Q208950|Q208950]]||San Fernando||San Fernando||||Camarines Sur||Town
|-
|951||[[:wikidata:Q208966|Q208966]]||San Jose||San Jose||||Camarines Sur||Town
|-
|952||[[:wikidata:Q208985|Q208985]]||Sipocot||Sipocot||||Camarines Sur||Town
|-
|953||[[:wikidata:Q208995|Q208995]]||Siruma||Siruma||||Camarines Sur||Town
|-
|954||[[:wikidata:Q209011|Q209011]]||Tigaon||Tigaon||||Camarines Sur||Town
|-
|955||[[:wikidata:Q209024|Q209024]]||Tinambac||Tinambac||||Camarines Sur||Town
|-
|956||[[:wikidata:Q356607|Q356607]]||Basud||Basud||||Camarines Norte||Town
|-
|957||[[:wikidata:Q119624|Q119624]]||Capalonga||Capalonga||||Camarines Norte||Town
|-
|958||[[:wikidata:Q356655|Q356655]]||Daet||Daet||||Camarines Norte||Town
|-
|959||[[:wikidata:Q356681|Q356681]]||Jose Panganiban||Jose Panganiban||||Camarines Norte||Town
|-
|960||[[:wikidata:Q356708|Q356708]]||Labo||Labo||||Camarines Norte||Town
|-
|961||[[:wikidata:Q356734|Q356734]]||Mercedes||Mercedes||||Camarines Norte||Town
|-
|962||[[:wikidata:Q356759|Q356759]]||Paracale||||||Camarines Norte||Town
|-
|963||[[:wikidata:Q356803|Q356803]]||San Lorenzo Ruiz||||||Camarines Norte||Town
|-
|964||[[:wikidata:Q302791|Q302791]]||San Vicente||San Vicente||||Camarines Norte||Town
|-
|965||[[:wikidata:Q356853|Q356853]]||Santa Elena||Santa Elena||||Camarines Norte||Town
|-
|966||[[:wikidata:Q356878|Q356878]]||Talisay||Talisay||||Camarines Norte||Town
|-
|967||[[:wikidata:Q356898|Q356898]]||Vinzons||||||Camarines Norte||Town
|-
|968||[[:wikidata:Q492912|Q492912]]||Bacacay||Bacacay||||Albay||Town
|-
|969||[[:wikidata:Q492976|Q492976]]||Camalig||Camalig||||Albay||Town
|-
|970||[[:wikidata:Q493008|Q493008]]||Daraga||Daraga||||Albay||Town
|-
|971||[[:wikidata:Q493032|Q493032]]||Guinobatan||Guinobatan||||Albay||Town
|-
|972||[[:wikidata:Q493065|Q493065]]||Jovellar||Jovellar||||Albay||Town
|-
|973||[[:wikidata:Q1696|Q1696]]||Legazpi||Legazpi||||Albay||City
|-
|974||[[:wikidata:Q493095|Q493095]]||Libon||Libon||||Albay||Town
|-
|975||[[:wikidata:Q1701|Q1701]]||Ligao||Ligao||||Albay||City
|-
|976||[[:wikidata:Q493132|Q493132]]||Malilipot||Malilipot||||Albay||Town
|-
|977||[[:wikidata:Q493178|Q493178]]||Malinao||Malinao||||Albay||Town
|-
|978||[[:wikidata:Q493204|Q493204]]||Manito||Manito||||Albay||Town
|-
|979||[[:wikidata:Q493246|Q493246]]||Oas||Oas||||Albay||Town
|-
|980||[[:wikidata:Q256045|Q256045]]||Pio Duran||||||Albay||Town
|-
|981||[[:wikidata:Q493326|Q493326]]||Polangui||||||Albay||Town
|-
|982||[[:wikidata:Q493362|Q493362]]||Rapu-Rapu||Rapu-Rapu||||Albay||Town
|-
|983||[[:wikidata:Q493409|Q493409]]||Santo Domingo||Santo Domingo||||Albay||Town
|-
|984||[[:wikidata:Q1706|Q1706]]||Tabaco||Tabaco||||Albay||City
|-
|985||[[:wikidata:Q493444|Q493444]]||Tiwi||Tiwi||||Albay||Town
|-
|986||[[:wikidata:Q174497|Q174497]]||Alcantara||Alcantara||||Romblon||Town
|-
|987||[[:wikidata:Q174511|Q174511]]||Banton||Banton||||Romblon||Town
|-
|988||[[:wikidata:Q174525|Q174525]]||Cajidiocan||Cajidiocan||||Romblon||Town
|-
|989||[[:wikidata:Q174544|Q174544]]||Calatrava||Calatrava||||Romblon||Town
|-
|990||[[:wikidata:Q174562|Q174562]]||Concepcion||Concepcion||||Romblon||Town
|-
|991||[[:wikidata:Q174575|Q174575]]||Corcuera||Corcuera||||Romblon||Town
|-
|992||[[:wikidata:Q174591|Q174591]]||Ferrol||||||Romblon||Town
|-
|993||[[:wikidata:Q174607|Q174607]]||Looc||Looc||||Romblon||Town
|-
|994||[[:wikidata:Q174620|Q174620]]||Magdiwang||Magdiwang||||Romblon||Town
|-
|995||[[:wikidata:Q174632|Q174632]]||Odiongan||Odiongan||||Romblon||Town
|-
|996||[[:wikidata:Q174649|Q174649]]||Romblon||Romblon||||Romblon||Town
|-
|997||[[:wikidata:Q174659|Q174659]]||San Agustin||San Agustin||||Romblon||Town
|-
|998||[[:wikidata:Q174667|Q174667]]||San Andres||San Andres||||Romblon||Town
|-
|999||[[:wikidata:Q174676|Q174676]]||San Fernando||San Fernando||||Romblon||Town
|-
|1000||[[:wikidata:Q174689|Q174689]]||San Jose||San Jose||||Romblon||Town
|-
|1001||[[:wikidata:Q174702|Q174702]]||Santa Fe||Santa Fe||||Romblon||Town
|-
|1002||[[:wikidata:Q174717|Q174717]]||Santa Maria||Santa Maria||||Romblon||Town
|-
|1003||[[:wikidata:Q111338|Q111338]]||Aborlan||Aborlan||||Palawan||Town
|-
|1004||[[:wikidata:Q111351|Q111351]]||Agutaya||Agutaya||||Palawan||Town
|-
|1005||[[:wikidata:Q111360|Q111360]]||Araceli||Araceli||||Palawan||Town
|-
|1006||[[:wikidata:Q111372|Q111372]]||Balabac||Balabac||||Palawan||Town
|-
|1007||[[:wikidata:Q111378|Q111378]]||Bataraza||Bataraza||||Palawan||Town
|-
|1008||[[:wikidata:Q111386|Q111386]]||Brooke's Point||Brooke&amp;#39;s Point||||Palawan||Town
|-
|1009||[[:wikidata:Q111393|Q111393]]||Busuanga||Busuanga||||Palawan||Town
|-
|1010||[[:wikidata:Q111402|Q111402]]||Cagayancillo||Cagayancillo||||Palawan||Town
|-
|1011||[[:wikidata:Q111414|Q111414]]||Coron||Coron||||Palawan||Town
|-
|1012||[[:wikidata:Q111427|Q111427]]||Culion||Culion||||Palawan||Town
|-
|1013||[[:wikidata:Q111438|Q111438]]||Cuyo||Cuyo||||Palawan||Town
|-
|1014||[[:wikidata:Q111468|Q111468]]||Dumaran||Dumaran||||Palawan||Town
|-
|1015||[[:wikidata:Q111483|Q111483]]||El Nido||||||Palawan||Town
|-
|1016||[[:wikidata:Q111495|Q111495]]||Kalayaan||Kalayaan||||Palawan||Town
|-
|1017||[[:wikidata:Q111506|Q111506]]||Linapacan||Linapacan||||Palawan||Town
|-
|1018||[[:wikidata:Q111521|Q111521]]||Magsaysay||Magsaysay||||Palawan||Town
|-
|1019||[[:wikidata:Q111535|Q111535]]||Narra||Narra||||Palawan||Town
|-
|1020||[[:wikidata:Q111739|Q111739]]||Puerto Princesa||Puerto Princesa||||Palawan||City
|-
|1021||[[:wikidata:Q111662|Q111662]]||Quezon||Quezon||||Palawan||Town
|-
|1022||[[:wikidata:Q111677|Q111677]]||Rizal||Rizal||||Palawan||Town
|-
|1023||[[:wikidata:Q111689|Q111689]]||Roxas||||||Palawan||Town
|-
|1024||[[:wikidata:Q111707|Q111707]]||San Vicente||||||Palawan||Town
|-
|1025||[[:wikidata:Q111719|Q111719]]||Sofronio Española||||||Palawan||Town
|-
|1026||[[:wikidata:Q111730|Q111730]]||Taytay||Taytay||||Palawan||Town
|-
|1027||[[:wikidata:Q107538|Q107538]]||Baco||Baco||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1028||[[:wikidata:Q107543|Q107543]]||Bansod||Bansud||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1029||[[:wikidata:Q107550|Q107550]]||Bongabong||Bongabong||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1030||[[:wikidata:Q107554|Q107554]]||Bulalacao||Bulalacao||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1031||[[:wikidata:Q107624|Q107624]]||Calapan||Calapan||||Oriental Mindoro||City
|-
|1032||[[:wikidata:Q107559|Q107559]]||Gloria||Gloria||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1033||[[:wikidata:Q107567|Q107567]]||Mansalay||||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1034||[[:wikidata:Q107573|Q107573]]||Nauhan||||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1035||[[:wikidata:Q107578|Q107578]]||Pinamalayan||Pinamalayan||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1036||[[:wikidata:Q107585|Q107585]]||Pola||Pola||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1037||[[:wikidata:Q107593|Q107593]]||Puerto Galera||||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1038||[[:wikidata:Q107598|Q107598]]||Roxas||Roxas||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1039||[[:wikidata:Q107606|Q107606]]||San Teodoro||San Teodoro||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1040||[[:wikidata:Q107612|Q107612]]||Socorro||Socorro||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1041||[[:wikidata:Q107618|Q107618]]||Victoria||Victoria||||Oriental Mindoro||Town
|-
|1042||[[:wikidata:Q107454|Q107454]]||Abra de Ilog||Abra de Ilog||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1043||[[:wikidata:Q107460|Q107460]]||Calintaan||Calintaan||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1044||[[:wikidata:Q107465|Q107465]]||Looc||Looc||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1045||[[:wikidata:Q107476|Q107476]]||Lubang||Lubang||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1046||[[:wikidata:Q107482|Q107482]]||Magsaysay||Magsaysay||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1047||[[:wikidata:Q107488|Q107488]]||Mamburao||Mamburao||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1048||[[:wikidata:Q107493|Q107493]]||Paluan||Paluan||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1049||[[:wikidata:Q107499|Q107499]]||Rizal||Rizal||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1050||[[:wikidata:Q107505|Q107505]]||Sablayan||||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1051||[[:wikidata:Q107511|Q107511]]||San Jose||San Jose||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1052||[[:wikidata:Q107519|Q107519]]||Santa Cruz||Santa Cruz||||Occidental Mindoro||Town
|-
|1053||[[:wikidata:Q107011|Q107011]]||Boac||||||Marinduque||Town
|-
|1054||[[:wikidata:Q107023|Q107023]]||Buenavista||Buenavista||||Marinduque||Town
|-
|1055||[[:wikidata:Q107029|Q107029]]||Gasan||||||Marinduque||Town
|-
|1056||[[:wikidata:Q107034|Q107034]]||Mogpog||||||Marinduque||Town
|-
|1057||[[:wikidata:Q107042|Q107042]]||Santa Cruz||Santa Cruz||||Marinduque||Town
|-
|1058||[[:wikidata:Q107048|Q107048]]||Torrijos||||||Marinduque||Town
|-
|1059||[[:wikidata:Q106758|Q106758]]||Angono||||||Rizal||Town
|-
|1060||[[:wikidata:Q1636|Q1636]]||Antipolo||||||Rizal||City
|-
|1061||[[:wikidata:Q106766|Q106766]]||Baras||||||Rizal||Town
|-
|1062||[[:wikidata:Q106783|Q106783]]||Binangonan||||||Rizal||Town
|-
|1063||[[:wikidata:Q106790|Q106790]]||Cainta||||||Rizal||Town
|-
|1064||[[:wikidata:Q106796|Q106796]]||Cardona||||||Rizal||Town
|-
|1065||[[:wikidata:Q106804|Q106804]]||Jalajala||||||Rizal||Town
|-
|1066||[[:wikidata:Q106810|Q106810]]||Morong||||||Rizal||Town
|-
|1067||[[:wikidata:Q106817|Q106817]]||Pililla||||||Rizal||Town
|-
|1068||[[:wikidata:Q106825|Q106825]]||Rodriguez||||||Rizal||Town
|-
|1069||[[:wikidata:Q106832|Q106832]]||San Mateo||||||Rizal||Town
|-
|1070||[[:wikidata:Q106839|Q106839]]||Tanay||||||Rizal||Town
|-
|1071||[[:wikidata:Q373204|Q373204]]||Taytay||||||Rizal||Town
|-
|1072||[[:wikidata:Q106848|Q106848]]||Teresa||||||Rizal||Town
|-
|1073||[[:wikidata:Q103777|Q103777]]||Agdangan||||||Quezon||Town
|-
|1074||[[:wikidata:Q103786|Q103786]]||Alabat||||||Quezon||Town
|-
|1075||[[:wikidata:Q103807|Q103807]]||Atimonan||Atimonan||||Quezon||Town
|-
|1076||[[:wikidata:Q103815|Q103815]]||Buenavista||Buenavista||||Quezon||Town
|-
|1077||[[:wikidata:Q103825|Q103825]]||Burdeos||Burdeos||||Quezon||Town
|-
|1078||[[:wikidata:Q103833|Q103833]]||Calauag||||||Quezon||Town
|-
|1079||[[:wikidata:Q103841|Q103841]]||Candelaria||Candelaria||||Quezon||Town
|-
|1080||[[:wikidata:Q103872|Q103872]]||Catanauan||||||Quezon||Town
|-
|1081||[[:wikidata:Q103879|Q103879]]||Dolores||Dolores||||Quezon||Town
|-
|1082||[[:wikidata:Q103889|Q103889]]||General Luna||General Luna||||Quezon||Town
|-
|1083||[[:wikidata:Q103899|Q103899]]||General Nakar||||||Quezon||Town
|-
|1084||[[:wikidata:Q103905|Q103905]]||Guinayangan||Guinayangan||||Quezon||Town
|-
|1085||[[:wikidata:Q103914|Q103914]]||Gumaca||||||Quezon||Town
|-
|1086||[[:wikidata:Q103921|Q103921]]||Infanta||Infanta||||Quezon||Town
|-
|1087||[[:wikidata:Q103928|Q103928]]||Jomalig||Jomalig||||Quezon||Town
|-
|1088||[[:wikidata:Q103935|Q103935]]||Lopez||Lopez||||Quezon||Town
|-
|1089||[[:wikidata:Q103941|Q103941]]||Lucban||Lucban||||Quezon||Town
|-
|1090||[[:wikidata:Q104125|Q104125]]||Lucena||||||Quezon||City
|-
|1091||[[:wikidata:Q103947|Q103947]]||Macalelon||Macalelon||||Quezon||Town
|-
|1092||[[:wikidata:Q103952|Q103952]]||Mauban||Mauban||||Quezon||Town
|-
|1093||[[:wikidata:Q103958|Q103958]]||Mulanay||||||Quezon||Town
|-
|1094||[[:wikidata:Q103965|Q103965]]||Padre Burgos||Padre Burgos||||Quezon||Town
|-
|1095||[[:wikidata:Q103971|Q103971]]||Pagbilao||Pagbilao||||Quezon||Town
|-
|1096||[[:wikidata:Q103976|Q103976]]||Panukulan||Panukulan||||Quezon||Town
|-
|1097||[[:wikidata:Q103981|Q103981]]||Patnanungan||Patnanungan||||Quezon||Town
|-
|1098||[[:wikidata:Q103987|Q103987]]||Perez||Perez||||Quezon||Town
|-
|1099||[[:wikidata:Q103996|Q103996]]||Pitogo||Pitogo||||Quezon||Town
|-
|1100||[[:wikidata:Q104005|Q104005]]||Plaridel||Plaridel||||Quezon||Town
|-
|1101||[[:wikidata:Q104011|Q104011]]||Polillo||Polillo||||Quezon||Town
|-
|1102||[[:wikidata:Q104020|Q104020]]||Quezon||Quezon||||Quezon||Town
|-
|1103||[[:wikidata:Q104026|Q104026]]||Real||Real||||Quezon||Town
|-
|1104||[[:wikidata:Q104037|Q104037]]||Sampaloc||||||Quezon||Town
|-
|1105||[[:wikidata:Q104044|Q104044]]||San Andres||San Andres||||Quezon||Town
|-
|1106||[[:wikidata:Q104052|Q104052]]||San Antonio||San Antonio||||Quezon||Town
|-
|1107||[[:wikidata:Q104063|Q104063]]||San Francisco||San Francisco||||Quezon||Town
|-
|1108||[[:wikidata:Q104071|Q104071]]||San Narciso||San Narciso||||Quezon||Town
|-
|1109||[[:wikidata:Q104078|Q104078]]||Sariaya||||||Quezon||Town
|-
|1110||[[:wikidata:Q104087|Q104087]]||Tagkawayan||||||Quezon||Town
|-
|1111||[[:wikidata:Q104113|Q104113]]||Tayabas||Tayabas||||Quezon||City
|-
|1112||[[:wikidata:Q104092|Q104092]]||Tiaong||Tiaong||||Quezon||Town
|-
|1113||[[:wikidata:Q104099|Q104099]]||Unisan||||||Quezon||Town
|-
|1114||[[:wikidata:Q63750|Q63750]]||Alaminos||Alaminos||||Laguna||Town
|-
|1115||[[:wikidata:Q63763|Q63763]]||Bay||Bay||||Laguna||Town
|-
|1116||[[:wikidata:Q75961|Q75961]]||Biñan||Biñan||||Laguna||City
|-
|1117||[[:wikidata:Q25096|Q25096]]||Cabuyao||Cabuyao||||Laguna||City
|-
|1118||[[:wikidata:Q75978|Q75978]]||Calamba||Calamba||||Laguna||City
|-
|1119||[[:wikidata:Q69739|Q69739]]||Calauan||Calauan||||Laguna||Town
|-
|1120||[[:wikidata:Q69749|Q69749]]||Cavinti||Cavinti||||Laguna||Town
|-
|1121||[[:wikidata:Q69759|Q69759]]||Famy||Famy||||Laguna||Town
|-
|1122||[[:wikidata:Q69771|Q69771]]||Kalayaan||Kalayaan||||Laguna||Town
|-
|1123||[[:wikidata:Q69781|Q69781]]||Liliw||||||Laguna||Town
|-
|1124||[[:wikidata:Q69793|Q69793]]||Los Baños||Los Baños||||Laguna||Town
|-
|1125||[[:wikidata:Q69812|Q69812]]||Luisiana||||||Laguna||Town
|-
|1126||[[:wikidata:Q69824|Q69824]]||Lumban||Lumban||||Laguna||Town
|-
|1127||[[:wikidata:Q75875|Q75875]]||Mabitac||Mabitac||||Laguna||Town
|-
|1128||[[:wikidata:Q75881|Q75881]]||Magdalena||Magdalena||||Laguna||Town
|-
|1129||[[:wikidata:Q75888|Q75888]]||Majayjay||||||Laguna||Town
|-
|1130||[[:wikidata:Q75895|Q75895]]||Nagcarlan||Nagcarlan||||Laguna||Town
|-
|1131||[[:wikidata:Q75899|Q75899]]||Paete||Paete||||Laguna||Town
|-
|1132||[[:wikidata:Q75905|Q75905]]||Pagsanjan||||||Laguna||Town
|-
|1133||[[:wikidata:Q75910|Q75910]]||Pakil||Pakil||||Laguna||Town
|-
|1134||[[:wikidata:Q75918|Q75918]]||Pangil||Pangil||||Laguna||Town
|-
|1135||[[:wikidata:Q75923|Q75923]]||Pila||Pila||||Laguna||Town
|-
|1136||[[:wikidata:Q75928|Q75928]]||Rizal||Rizal||||Laguna||Town
|-
|1137||[[:wikidata:Q76001|Q76001]]||San Pablo||San Pablo||||Laguna||City
|-
|1138||[[:wikidata:Q75933|Q75933]]||San Pedro||||||Laguna||City
|-
|1139||[[:wikidata:Q75938|Q75938]]||Santa Cruz||Santa Cruz||||Laguna||Town
|-
|1140||[[:wikidata:Q75943|Q75943]]||Santa Maria||Santa Maria||||Laguna||Town
|-
|1141||[[:wikidata:Q76010|Q76010]]||Santa Rosa||Santa Rosa||||Laguna||City
|-
|1142||[[:wikidata:Q75948|Q75948]]||Siniloan||Siniloan||||Laguna||Town
|-
|1143||[[:wikidata:Q75953|Q75953]]||Victoria||Victoria||||Laguna||Town
|-
|1144||[[:wikidata:Q62600|Q62600]]||Alfonso||Alfonso||||Cavite||Town
|-
|1145||[[:wikidata:Q62606|Q62606]]||Amadeo||Amadeo||||Cavite||Town
|-
|1146||[[:wikidata:Q63129|Q63129]]||Bacoor||Bacoor||||Cavite||City
|-
|1147||[[:wikidata:Q62611|Q62611]]||Carmona||Carmona||||Cavite||Town
|-
|1148||[[:wikidata:Q1482|Q1482]]||Cavite City||Cavite City||||Cavite||City
|-
|1149||[[:wikidata:Q63139|Q63139]]||Dasmariñas||Dasmariñas||||Cavite||City
|-
|1150||[[:wikidata:Q62719|Q62719]]||General Emilio Aguinaldo||General Emilio Aguinaldo||||Cavite||Town
|-
|1151||[[:wikidata:Q62638|Q62638]]||Gen. Mariano Alvarez||General Mariano Alvarez||||Cavite||Town
|-
|1152||[[:wikidata:Q62723|Q62723]]||General Trias||General Trias||||Cavite||City
|-
|1153||[[:wikidata:Q63145|Q63145]]||Imus||||||Cavite||City
|-
|1154||[[:wikidata:Q62729|Q62729]]||Indang||Indang||||Cavite||Town
|-
|1155||[[:wikidata:Q62755|Q62755]]||Kawit||Kawit||||Cavite||Town
|-
|1156||[[:wikidata:Q62771|Q62771]]||Magallanes||Magallanes||||Cavite||Town
|-
|1157||[[:wikidata:Q62776|Q62776]]||Maragondon||||||Cavite||Town
|-
|1158||[[:wikidata:Q62784|Q62784]]||Méndez Núñez||Méndez Núñez||||Cavite||Town
|-
|1159||[[:wikidata:Q62799|Q62799]]||Naic||Naic||||Cavite||Town
|-
|1160||[[:wikidata:Q63096|Q63096]]||Noveleta||||||Cavite||Town
|-
|1161||[[:wikidata:Q63102|Q63102]]||Rosario||||||Cavite||Town
|-
|1162||[[:wikidata:Q63110|Q63110]]||Silang||Silang||||Cavite||Town
|-
|1163||[[:wikidata:Q63154|Q63154]]||Tagaytay||Tagaytay||||Cavite||City
|-
|1164||[[:wikidata:Q63115|Q63115]]||Tanza||Tanza||||Cavite||Town
|-
|1165||[[:wikidata:Q63124|Q63124]]||Ternate||Ternate||||Cavite||Town
|-
|1166||[[:wikidata:Q63160|Q63160]]||Trece Martires||Trece Martires||||Cavite||City
|-
|1167||[[:wikidata:Q59250|Q59250]]||Agoncillo||Agoncillo||||Batangas||Town
|-
|1168||[[:wikidata:Q59251|Q59251]]||Alitagtag||Alitagtag||||Batangas||Town
|-
|1169||[[:wikidata:Q59252|Q59252]]||Balayan||Balayan||||Batangas||Town
|-
|1170||[[:wikidata:Q59253|Q59253]]||Balete||Balete||||Batangas||Town
|-
|1171||[[:wikidata:Q1723|Q1723]]||Batangas City||Batangas||||Batangas||City
|-
|1172||[[:wikidata:Q59272|Q59272]]||Bauan||Bauan||||Batangas||Town
|-
|1173||[[:wikidata:Q59276|Q59276]]||Calaca||Calaca||||Batangas||City
|-
|1174||[[:wikidata:Q59279|Q59279]]||Calatagan||||||Batangas||Town
|-
|1175||[[:wikidata:Q59287|Q59287]]||Cuenca||Cuenca||||Batangas||Town
|-
|1176||[[:wikidata:Q59304|Q59304]]||Ibaan||Ibaan||||Batangas||Town
|-
|1177||[[:wikidata:Q59308|Q59308]]||Laurel||Laurel||||Batangas||Town
|-
|1178||[[:wikidata:Q59311|Q59311]]||Lemery||Lemery||||Batangas||Town
|-
|1179||[[:wikidata:Q59312|Q59312]]||Lian||Lian||||Batangas||Town
|-
|1180||[[:wikidata:Q1725|Q1725]]||Lipa||Lipa||||Batangas||City
|-
|1181||[[:wikidata:Q803199|Q803199]]||Lobo||Lobo||||Batangas||Town
|-
|1182||[[:wikidata:Q59313|Q59313]]||Mabini||Mabini||||Batangas||Town
|-
|1183||[[:wikidata:Q59731|Q59731]]||Malvar||Malvar||||Batangas||Town
|-
|1184||[[:wikidata:Q59740|Q59740]]||Mataasnakahoy||||||Batangas||Town
|-
|1185||[[:wikidata:Q59745|Q59745]]||Nasugbu||Nasugbu||||Batangas||Town
|-
|1186||[[:wikidata:Q59749|Q59749]]||Padre Garcia||Padre Garcia||||Batangas||Town
|-
|1187||[[:wikidata:Q59758|Q59758]]||Rosario||Rosario||||Batangas||Town
|-
|1188||[[:wikidata:Q59764|Q59764]]||San Jose||San Jose||||Batangas||Town
|-
|1189||[[:wikidata:Q59770|Q59770]]||San Juan||||||Batangas||Town
|-
|1190||[[:wikidata:Q59773|Q59773]]||San Luis||San Luis||||Batangas||Town
|-
|1191||[[:wikidata:Q59777|Q59777]]||San Nicolas||San Nicolas||||Batangas||Town
|-
|1192||[[:wikidata:Q59784|Q59784]]||San Pascual||San Pascual||||Batangas||Town
|-
|1193||[[:wikidata:Q59788|Q59788]]||Santa Teresita||Santa Teresita||||Batangas||Town
|-
|1194||[[:wikidata:Q59799|Q59799]]||Santo Tomas||||||Batangas||City
|-
|1195||[[:wikidata:Q59814|Q59814]]||Taal||Taal||||Batangas||Town
|-
|1196||[[:wikidata:Q59825|Q59825]]||Talisay||Talisay||||Batangas||Town
|-
|1197||[[:wikidata:Q1730|Q1730]]||Tanauan||Tanauan||||Batangas||City
|-
|1198||[[:wikidata:Q59830|Q59830]]||Taysan||Taysan||||Batangas||Town
|-
|1199||[[:wikidata:Q59835|Q59835]]||Tingloy||||||Batangas||Town
|-
|1200||[[:wikidata:Q59844|Q59844]]||Tuy||Tuy||||Batangas||Town
|-
|1201||[[:wikidata:Q56529|Q56529]]||Botolan||Botolan||||Zambales||Town
|-
|1202||[[:wikidata:Q56533|Q56533]]||Cabangan||Cabangan||||Zambales||Town
|-
|1203||[[:wikidata:Q56538|Q56538]]||Candelaria||Candelaria||||Zambales||Town
|-
|1204||[[:wikidata:Q56561|Q56561]]||Castillejos||Castillejos||||Zambales||Town
|-
|1205||[[:wikidata:Q56566|Q56566]]||Iba||Iba||||Zambales||Town
|-
|1206||[[:wikidata:Q56572|Q56572]]||Masinloc||Masinloc||||Zambales||Town
|-
|1207||[[:wikidata:Q56759|Q56759]]||Olongapo||Olongapo||||Zambales||City
|-
|1208||[[:wikidata:Q56575|Q56575]]||Palauig||Palauig||||Zambales||Town
|-
|1209||[[:wikidata:Q56581|Q56581]]||San Antonio||San Antonio||||Zambales||Town
|-
|1210||[[:wikidata:Q56584|Q56584]]||San Felipe||San Felipe||||Zambales||Town
|-
|1211||[[:wikidata:Q56623|Q56623]]||San Marcelino||San Marcelino||||Zambales||Town
|-
|1212||[[:wikidata:Q56647|Q56647]]||San Narciso||San Narciso||||Zambales||Town
|-
|1213||[[:wikidata:Q56656|Q56656]]||Santa Cruz||Santa Cruz||||Zambales||Town
|-
|1214||[[:wikidata:Q56663|Q56663]]||Subic||||||Zambales||Town
|-
|1215||[[:wikidata:Q56414|Q56414]]||Anao||Anao||||Tarlac||Town
|-
|1216||[[:wikidata:Q56420|Q56420]]||Bamban||Bamban||||Tarlac||Town
|-
|1217||[[:wikidata:Q56424|Q56424]]||Camiling||Camiling||||Tarlac||Town
|-
|1218||[[:wikidata:Q56427|Q56427]]||Capas||Capas||||Tarlac||Town
|-
|1219||[[:wikidata:Q30934|Q30934]]||Concepcion||Concepcion||||Tarlac||Town
|-
|1220||[[:wikidata:Q56439|Q56439]]||Gerona||Gerona||||Tarlac||Town
|-
|1221||[[:wikidata:Q28733|Q28733]]||La Paz||La Paz||||Tarlac||Town
|-
|1222||[[:wikidata:Q56444|Q56444]]||Mayantoc||Mayantoc||||Tarlac||Town
|-
|1223||[[:wikidata:Q56453|Q56453]]||Moncada||Moncada||||Tarlac||Town
|-
|1224||[[:wikidata:Q56457|Q56457]]||Paniqui||Paniqui||||Tarlac||Town
|-
|1225||[[:wikidata:Q56461|Q56461]]||Pura||Pura||||Tarlac||Town
|-
|1226||[[:wikidata:Q56465|Q56465]]||Ramos||Ramos||||Tarlac||Town
|-
|1227||[[:wikidata:Q56471|Q56471]]||San Clemente||San Clemente||||Tarlac||Town
|-
|1228||[[:wikidata:Q56476|Q56476]]||San Jose||San Jose||||Tarlac||Town
|-
|1229||[[:wikidata:Q56481|Q56481]]||San Manuel||San Manuel||||Tarlac||Town
|-
|1230||[[:wikidata:Q56486|Q56486]]||Santa Ignacia||Santa Ignacia||||Tarlac||Town
|-
|1231||[[:wikidata:Q5285|Q5285]]||Tarlac City||Tarlac||||Tarlac||City
|-
|1232||[[:wikidata:Q56493|Q56493]]||Victoria||Victoria||||Tarlac||Town
|-
|1233||[[:wikidata:Q55741|Q55741]]||Angeles||||||Pampanga||City
|-
|1234||[[:wikidata:Q55693|Q55693]]||Apalit||Apalit||||Pampanga||Town
|-
|1235||[[:wikidata:Q55694|Q55694]]||Arayat||Arayat||||Pampanga||Town
|-
|1236||[[:wikidata:Q55696|Q55696]]||Bacolor||Bacolor||||Pampanga||Town
|-
|1237||[[:wikidata:Q55699|Q55699]]||Candaba||Candaba||||Pampanga||Town
|-
|1238||[[:wikidata:Q55700|Q55700]]||Floridablanca||Floridablanca||||Pampanga||Town
|-
|1239||[[:wikidata:Q55702|Q55702]]||Guagua||Guagua||||Pampanga||Town
|-
|1240||[[:wikidata:Q55705|Q55705]]||Lubao||Lubao||||Pampanga||Town
|-
|1241||[[:wikidata:Q55737|Q55737]]||Mabalacat||Mabalacat||||Pampanga||City
|-
|1242||[[:wikidata:Q55707|Q55707]]||Macabebe||Macabebe||||Pampanga||Town
|-
|1243||[[:wikidata:Q55709|Q55709]]||Magalang||Magalang||||Pampanga||Town
|-
|1244||[[:wikidata:Q55710|Q55710]]||Masantol||Masantol||||Pampanga||Town
|-
|1245||[[:wikidata:Q55712|Q55712]]||Mexico||Mexico||||Pampanga||Town
|-
|1246||[[:wikidata:Q55717|Q55717]]||Minalin||Minalin||||Pampanga||Town
|-
|1247||[[:wikidata:Q55721|Q55721]]||Porac||Porac||||Pampanga||Town
|-
|1248||[[:wikidata:Q55740|Q55740]]||San Fernando||San Fernando||||Pampanga||Town
|-
|1249||[[:wikidata:Q55724|Q55724]]||San Luis||San Luis||||Pampanga||Town
|-
|1250||[[:wikidata:Q55725|Q55725]]||San Simon||San Simon||||Pampanga||Town
|-
|1251||[[:wikidata:Q55727|Q55727]]||Santa Ana||Santa Ana||||Pampanga||Town
|-
|1252||[[:wikidata:Q55730|Q55730]]||Santa Rita||Santa Rita||||Pampanga||Town
|-
|1253||[[:wikidata:Q55731|Q55731]]||Santo Tomas||Santo Tomas||||Pampanga||Town
|-
|1254||[[:wikidata:Q55734|Q55734]]||Sasmuan||Sasmuan||||Pampanga||Town
|-
|1255||[[:wikidata:Q55543|Q55543]]||Aliaga||Aliaga||||Nueva Ecija||Town
|-
|1256||[[:wikidata:Q55544|Q55544]]||Bongabon||Bongabon||||Nueva Ecija||Town
|-
|1257||[[:wikidata:Q55595|Q55595]]||Cabanatuan||Cabanatuan||||Nueva Ecija||City
|-
|1258||[[:wikidata:Q55545|Q55545]]||Cabiao||Cabiao||||Nueva Ecija||Town
|-
|1259||[[:wikidata:Q55546|Q55546]]||Carranglan||Carranglan||||Nueva Ecija||Town
|-
|1260||[[:wikidata:Q55547|Q55547]]||Cuyapo||Cuyapo||||Nueva Ecija||Town
|-
|1261||[[:wikidata:Q55548|Q55548]]||Gabaldon||Gabaldon||||Nueva Ecija||Town
|-
|1262||[[:wikidata:Q55596|Q55596]]||Gapan||Gapan||||Nueva Ecija||City
|-
|1263||[[:wikidata:Q55549|Q55549]]||General Mamerto Natividad||General Mamerto Natividad||||Nueva Ecija||Town
|-
|1264||[[:wikidata:Q55551|Q55551]]||General Tinio||General Tinio||||Nueva Ecija||Town
|-
|1265||[[:wikidata:Q55552|Q55552]]||Guimba||Guimba||||Nueva Ecija||Town
|-
|1266||[[:wikidata:Q30871|Q30871]]||Jaen||Jaen||||Nueva Ecija||Town
|-
|1267||[[:wikidata:Q55556|Q55556]]||Laur||Laur||||Nueva Ecija||Town
|-
|1268||[[:wikidata:Q55557|Q55557]]||Licab||Licab||||Nueva Ecija||Town
|-
|1269||[[:wikidata:Q55558|Q55558]]||Llanera||Llanera||||Nueva Ecija||Town
|-
|1270||[[:wikidata:Q55559|Q55559]]||Lupao||Lupao||||Nueva Ecija||Town
|-
|1271||[[:wikidata:Q55597|Q55597]]||Muñoz||Muñoz||||Nueva Ecija||City
|-
|1272||[[:wikidata:Q55560|Q55560]]||Nampicuan||Nampicuan||||Nueva Ecija||Town
|-
|1273||[[:wikidata:Q55598|Q55598]]||Palayan||Palayan||||Nueva Ecija||City
|-
|1274||[[:wikidata:Q55567|Q55567]]||Pantabangan||Pantabangan||||Nueva Ecija||Town
|-
|1275||[[:wikidata:Q55568|Q55568]]||Peñaranda||Peñaranda||||Nueva Ecija||Town
|-
|1276||[[:wikidata:Q55569|Q55569]]||Quezon||Quezon||||Nueva Ecija||Town
|-
|1277||[[:wikidata:Q55570|Q55570]]||Rizal||Rizal||||Nueva Ecija||Town
|-
|1278||[[:wikidata:Q30923|Q30923]]||Santo Antonio||San Antonio||||Nueva Ecija||Town
|-
|1279||[[:wikidata:Q55572|Q55572]]||San Isidro||San Isidro||||Nueva Ecija||Town
|-
|1280||[[:wikidata:Q55599|Q55599]]||San Jose||San Jose||||Nueva Ecija||City
|-
|1281||[[:wikidata:Q55573|Q55573]]||San Leonardo||San Leonardo||||Nueva Ecija||Town
|-
|1282||[[:wikidata:Q55590|Q55590]]||Santa Rosa||Santa Rosa||||Nueva Ecija||Town
|-
|1283||[[:wikidata:Q55591|Q55591]]||Santo Domingo||Santo Domingo||||Nueva Ecija||Town
|-
|1284||[[:wikidata:Q55592|Q55592]]||Talavera||Talavera||||Nueva Ecija||Town
|-
|1285||[[:wikidata:Q55593|Q55593]]||Talugtug||Talugtug||||Nueva Ecija||Town
|-
|1286||[[:wikidata:Q28731|Q28731]]||Zaragosa||Zaragoza||||Nueva Ecija||Town
|-
|1287||[[:wikidata:Q54551|Q54551]]||Angat||Angat||||Bulacan||Town
|-
|1288||[[:wikidata:Q54553|Q54553]]||Balagtas||Balagtas||||Bulacan||Town
|-
|1289||[[:wikidata:Q54554|Q54554]]||Baliwag||Baliwag||||Bulacan||City
|-
|1290||[[:wikidata:Q54555|Q54555]]||Bocaue||Bocaue||||Bulacan||Town
|-
|1291||[[:wikidata:Q54558|Q54558]]||Bulakan||Bulacan||||Bulacan||Town
|-
|1292||[[:wikidata:Q54560|Q54560]]||Bustos||Bustos||||Bulacan||Town
|-
|1293||[[:wikidata:Q54564|Q54564]]||Calumpit||Calumpit||||Bulacan||Town
|-
|1294||[[:wikidata:Q54566|Q54566]]||Doña Remedios Trinidad||Doña Remedios Trinidad||||Bulacan||Town
|-
|1295||[[:wikidata:Q54589|Q54589]]||Guiguinto||Guiguinto||||Bulacan||Town
|-
|1296||[[:wikidata:Q54592|Q54592]]||Hagonoy||||||Bulacan||Town
|-
|1297||[[:wikidata:Q2180|Q2180]]||Malolos||Malolos||||Bulacan||City
|-
|1298||[[:wikidata:Q54595|Q54595]]||Marilao||Marilao||||Bulacan||Town
|-
|1299||[[:wikidata:Q2187|Q2187]]||Meycauayan||Meycauayan||||Bulacan||City
|-
|1300||[[:wikidata:Q54598|Q54598]]||Norzagaray||Norzagaray||||Bulacan||Town
|-
|1301||[[:wikidata:Q54599|Q54599]]||Obando||Obando||||Bulacan||Town
|-
|1302||[[:wikidata:Q54600|Q54600]]||Pandi||Pandi||||Bulacan||Town
|-
|1303||[[:wikidata:Q54605|Q54605]]||Paombong||||||Bulacan||Town
|-
|1304||[[:wikidata:Q54760|Q54760]]||Plaridel||Plaridel||||Bulacan||Town
|-
|1305||[[:wikidata:Q54761|Q54761]]||Pulilan||||||Bulacan||Town
|-
|1306||[[:wikidata:Q54762|Q54762]]||San Ildefonso||San Ildefonso||||Bulacan||Town
|-
|1307||[[:wikidata:Q2193|Q2193]]||San Jose del Monte||||||Bulacan||City
|-
|1308||[[:wikidata:Q54763|Q54763]]||San Miguel||San Miguel||||Bulacan||Town
|-
|1309||[[:wikidata:Q54765|Q54765]]||San Rafael||San Rafael||||Bulacan||Town
|-
|1310||[[:wikidata:Q54768|Q54768]]||Santa Maria||Santa Maria||||Bulacan||Town
|-
|1311||[[:wikidata:Q54455|Q54455]]||Abucay||Abucay||||Bataan||Town
|-
|1312||[[:wikidata:Q54456|Q54456]]||Bagac||Bagac||||Bataan||Town
|-
|1313||[[:wikidata:Q1719|Q1719]]||Balanga||Balanga||||Bataan||City
|-
|1314||[[:wikidata:Q54457|Q54457]]||Dinalupihan||Dinalupihan||||Bataan||Town
|-
|1315||[[:wikidata:Q54458|Q54458]]||Hermosa||Hermosa||||Bataan||Town
|-
|1316||[[:wikidata:Q54459|Q54459]]||Limay||Limay||||Bataan||Town
|-
|1317||[[:wikidata:Q54460|Q54460]]||Mariveles||Mariveles||||Bataan||Town
|-
|1318||[[:wikidata:Q54461|Q54461]]||Morong||Morong||||Bataan||Town
|-
|1319||[[:wikidata:Q54462|Q54462]]||Orani||Orani||||Bataan||Town
|-
|1320||[[:wikidata:Q54463|Q54463]]||Orion||Orion||||Bataan||Town
|-
|1321||[[:wikidata:Q54464|Q54464]]||Pilar||Pilar||||Bataan||Town
|-
|1322||[[:wikidata:Q54465|Q54465]]||Samal||Samal||||Bataan||Town
|-
|1323||[[:wikidata:Q53081|Q53081]]||Baler||Baler||||Aurora||Town
|-
|1324||[[:wikidata:Q53083|Q53083]]||Casiguran||||||Aurora||Town
|-
|1325||[[:wikidata:Q53084|Q53084]]||Dilasag||Dilasag||||Aurora||Town
|-
|1326||[[:wikidata:Q53086|Q53086]]||Dinalungan||Dinalungan||||Aurora||Town
|-
|1327||[[:wikidata:Q53087|Q53087]]||Dingalan||Dingalan||||Aurora||Town
|-
|1328||[[:wikidata:Q53089|Q53089]]||Dipaculao||Dipaculao||||Aurora||Town
|-
|1329||[[:wikidata:Q53090|Q53090]]||Maria Aurora||Maria Aurora||||Aurora||Town
|-
|1330||[[:wikidata:Q53092|Q53092]]||San Luis||||||Aurora||Town
|-
|1331||[[:wikidata:Q35975|Q35975]]||Barlig||Barlig||||Mountain Province||Town
|-
|1332||[[:wikidata:Q35994|Q35994]]||Bauko||Bauko||||Mountain Province||Town
|-
|1333||[[:wikidata:Q36012|Q36012]]||Besao||Besao||||Mountain Province||Town
|-
|1334||[[:wikidata:Q36025|Q36025]]||Bontoc||Bontoc||||Mountain Province||Town
|-
|1335||[[:wikidata:Q36040|Q36040]]||Natonin||Natonin||||Mountain Province||Town
|-
|1336||[[:wikidata:Q36049|Q36049]]||Paracelis||Paracelis||||Mountain Province||Town
|-
|1337||[[:wikidata:Q36061|Q36061]]||Sabangan||Sabangan||||Mountain Province||Town
|-
|1338||[[:wikidata:Q36076|Q36076]]||Sadanga||Sadanga||||Mountain Province||Town
|-
|1339||[[:wikidata:Q36090|Q36090]]||Sagada||Sagada||||Mountain Province||Town
|-
|1340||[[:wikidata:Q36099|Q36099]]||Tadian||Tadian||||Mountain Province||Town
|-
|1341||[[:wikidata:Q35848|Q35848]]||Balbalan||Balbalan||||Kalinga||Town
|-
|1342||[[:wikidata:Q35858|Q35858]]||Lubuagan||Lubuagan||||Kalinga||Town
|-
|1343||[[:wikidata:Q35866|Q35866]]||Pasil||Pasil||||Kalinga||Town
|-
|1344||[[:wikidata:Q35873|Q35873]]||Pinukpuk||Pinukpuk||||Kalinga||Town
|-
|1345||[[:wikidata:Q35884|Q35884]]||Rizal||Rizal||||Kalinga||Town
|-
|1346||[[:wikidata:Q35925|Q35925]]||Tabuk||Tabuk||||Kalinga||City
|-
|1347||[[:wikidata:Q35897|Q35897]]||Tanudan||Tanudan||||Kalinga||Town
|-
|1348||[[:wikidata:Q35909|Q35909]]||Tinglayan||Tinglayan||||Kalinga||Town
|-
|1349||[[:wikidata:Q30365|Q30365]]||Aguinaldo||Aguinaldo||||Ifugao||Town
|-
|1350||[[:wikidata:Q30391|Q30391]]||Alfonso Lista||Alfonso Lista||||Ifugao||Town
|-
|1351||[[:wikidata:Q30394|Q30394]]||Asipulo||Asipulo||||Ifugao||Town
|-
|1352||[[:wikidata:Q806138|Q806138]]||Banaue||Banaue||||Ifugao||Town
|-
|1353||[[:wikidata:Q30410|Q30410]]||Hingyon||Hingyon||||Ifugao||Town
|-
|1354||[[:wikidata:Q30413|Q30413]]||Hungduan||Hungduan||||Ifugao||Town
|-
|1355||[[:wikidata:Q30416|Q30416]]||Kiangan||Kiangan||||Ifugao||Town
|-
|1356||[[:wikidata:Q30419|Q30419]]||Lagawe||Lagawe||||Ifugao||Town
|-
|1357||[[:wikidata:Q30421|Q30421]]||Lamut||Lamut||||Ifugao||Town
|-
|1358||[[:wikidata:Q30425|Q30425]]||Mayoyao||Mayoyao||||Ifugao||Town
|-
|1359||[[:wikidata:Q30428|Q30428]]||Tinoc||Tinoc||||Ifugao||Town
|-
|1360||[[:wikidata:Q30104|Q30104]]||Atok||Atok||||Benguet||Town
|-
|1361||[[:wikidata:Q1822|Q1822]]||Baguio||Baguio||||Benguet||City
|-
|1362||[[:wikidata:Q30325|Q30325]]||Bakun||Bakun||||Benguet||Town
|-
|1363||[[:wikidata:Q30328|Q30328]]||Bokod||Bokod||||Benguet||Town
|-
|1364||[[:wikidata:Q30332|Q30332]]||Buguias||Buguias||||Benguet||Town
|-
|1365||[[:wikidata:Q30335|Q30335]]||Itogon||Itogon||||Benguet||Town
|-
|1366||[[:wikidata:Q30338|Q30338]]||Kabayan||Kabayan||||Benguet||Town
|-
|1367||[[:wikidata:Q30345|Q30345]]||Kapangan||Kapangan||||Benguet||Town
|-
|1368||[[:wikidata:Q30349|Q30349]]||Kibungan||Kibungan||||Benguet||Town
|-
|1369||[[:wikidata:Q30351|Q30351]]||La Trinidad||La Trinidad||||Benguet||Town
|-
|1370||[[:wikidata:Q30356|Q30356]]||Mankayan||Mankayan||||Benguet||Town
|-
|1371||[[:wikidata:Q30358|Q30358]]||Sablan||Sablan||||Benguet||Town
|-
|1372||[[:wikidata:Q30361|Q30361]]||Tuba||Tuba||||Benguet||Town
|-
|1373||[[:wikidata:Q30363|Q30363]]||Tublay||Tublay||||Benguet||Town
|-
|1374||[[:wikidata:Q29018|Q29018]]||Calanasan||Calanasan||||Apayao||Town
|-
|1375||[[:wikidata:Q30033|Q30033]]||Conner||Conner||||Apayao||Town
|-
|1376||[[:wikidata:Q30042|Q30042]]||Flora||Flora||||Apayao||Town
|-
|1377||[[:wikidata:Q30053|Q30053]]||Kabugao||Kabugao||||Apayao||Town
|-
|1378||[[:wikidata:Q801777|Q801777]]||Luna||Luna||||Apayao||Town
|-
|1379||[[:wikidata:Q30062|Q30062]]||Pudtol||Pudtol||||Apayao||Town
|-
|1380||[[:wikidata:Q30073|Q30073]]||Santa Marcela||Santa Marcela||||Apayao||Town
|-
|1381||[[:wikidata:Q27995|Q27995]]||Bangued||Bangued||||Abra||Town
|-
|1382||[[:wikidata:Q28002|Q28002]]||Boliney||Boliney||||Abra||Town
|-
|1383||[[:wikidata:Q28014|Q28014]]||Bucay||Bucay||||Abra||Town
|-
|1384||[[:wikidata:Q28030|Q28030]]||Bucloc||Bucloc||||Abra||Town
|-
|1385||[[:wikidata:Q28044|Q28044]]||Daguioman||Daguioman||||Abra||Town
|-
|1386||[[:wikidata:Q28068|Q28068]]||Danglas||Danglas||||Abra||Town
|-
|1387||[[:wikidata:Q28096|Q28096]]||Dolores||Dolores||||Abra||Town
|-
|1388||[[:wikidata:Q28124|Q28124]]||La Paz||La Paz||||Abra||Town
|-
|1389||[[:wikidata:Q29007|Q29007]]||Lacub||Lacub||||Abra||Town
|-
|1390||[[:wikidata:Q29020|Q29020]]||Lagangilang||Lagangilang||||Abra||Town
|-
|1391||[[:wikidata:Q29029|Q29029]]||Lagayan||Lagayan||||Abra||Town
|-
|1392||[[:wikidata:Q29038|Q29038]]||Langiden||Langiden||||Abra||Town
|-
|1393||[[:wikidata:Q29045|Q29045]]||Licuan-Baay||Licuan-Baay||||Abra||Town
|-
|1394||[[:wikidata:Q29048|Q29048]]||Luba||Luba||||Abra||Town
|-
|1395||[[:wikidata:Q29069|Q29069]]||Malibcong||Malibcong||||Abra||Town
|-
|1396||[[:wikidata:Q29082|Q29082]]||Manabo||Manabo||||Abra||Town
|-
|1397||[[:wikidata:Q29094|Q29094]]||Peñarrubia||Peñarrubia||||Abra||Town
|-
|1398||[[:wikidata:Q29102|Q29102]]||Pidigan||Pidigan||||Abra||Town
|-
|1399||[[:wikidata:Q29109|Q29109]]||Pilar||Pilar||||Abra||Town
|-
|1400||[[:wikidata:Q29116|Q29116]]||Sallapadan||Sallapadan||||Abra||Town
|-
|1401||[[:wikidata:Q801530|Q801530]]||San Isidro||San Isidro||||Abra||Town
|-
|1402||[[:wikidata:Q29123|Q29123]]||San Juan||San Juan||||Abra||Town
|-
|1403||[[:wikidata:Q29133|Q29133]]||San Quintin||San Quintin||||Abra||Town
|-
|1404||[[:wikidata:Q29139|Q29139]]||Tayum||Tayum||||Abra||Town
|-
|1405||[[:wikidata:Q29146|Q29146]]||Tineg||Tineg||||Abra||Town
|-
|1406||[[:wikidata:Q29153|Q29153]]||Tubo||Tubo||||Abra||Town
|-
|1407||[[:wikidata:Q29191|Q29191]]||Villaviciosa||Villaviciosa||||Abra||Town
|-
|1408||[[:wikidata:Q53069|Q53069]]||Aglipay||Aglipay||||Quirino||Town
|-
|1409||[[:wikidata:Q53070|Q53070]]||Cabarroguis||Cabarroguis||||Quirino||Town
|-
|1410||[[:wikidata:Q53071|Q53071]]||Diffun||Diffun||||Quirino||Town
|-
|1411||[[:wikidata:Q53072|Q53072]]||Maddela||Maddela||||Quirino||Town
|-
|1412||[[:wikidata:Q53073|Q53073]]||Nagtipunan||Nagtipunan||||Quirino||Town
|-
|1413||[[:wikidata:Q53074|Q53074]]||Saguday||Saguday||||Quirino||Town
|-
|1414||[[:wikidata:Q51474|Q51474]]||Alfonso Castañeda||Alfonso Castaneda||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1415||[[:wikidata:Q51475|Q51475]]||Ambaguio||Ambaguio||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1416||[[:wikidata:Q51477|Q51477]]||Aritao||Aritao||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1417||[[:wikidata:Q51478|Q51478]]||Bagabag||Bagabag||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1418||[[:wikidata:Q51479|Q51479]]||Bambang||Bambang||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1419||[[:wikidata:Q51480|Q51480]]||Bayombong||Bayombong||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1420||[[:wikidata:Q51481|Q51481]]||Diadi||Diadi||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1421||[[:wikidata:Q51483|Q51483]]||Dupax del Norte||Dupax del Norte||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1422||[[:wikidata:Q51484|Q51484]]||Dupax del Sur||Dupax del Sur||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1423||[[:wikidata:Q51485|Q51485]]||Kasibu||Kasibu||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1424||[[:wikidata:Q51486|Q51486]]||Kayapa||Kayapa||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1425||[[:wikidata:Q51487|Q51487]]||Quezon||Quezon||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1426||[[:wikidata:Q51493|Q51493]]||Santa Fe||Santa Fe||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1427||[[:wikidata:Q51494|Q51494]]||Solano||Solano||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1428||[[:wikidata:Q51496|Q51496]]||Villaverde||Villaverde||||Nueva Vizcaya||Town
|-
|1429||[[:wikidata:Q49354|Q49354]]||Alicia||Alicia||||Isabela||Town
|-
|1430||[[:wikidata:Q49357|Q49357]]||Angadanan||Angadanan||||Isabela||Town
|-
|1431||[[:wikidata:Q49358|Q49358]]||Aurora||Aurora||||Isabela||Town
|-
|1432||[[:wikidata:Q49359|Q49359]]||Benito Soliven||Benito Soliven||||Isabela||Town
|-
|1433||[[:wikidata:Q49360|Q49360]]||Burgos||Burgos||||Isabela||Town
|-
|1434||[[:wikidata:Q49361|Q49361]]||Cabagan||Cabagan||||Isabela||Town
|-
|1435||[[:wikidata:Q49362|Q49362]]||Cabatuan||Cabatuan||||Isabela||Town
|-
|1436||[[:wikidata:Q50178|Q50178]]||Cauayan||Cauayan||||Isabela||City
|-
|1437||[[:wikidata:Q49363|Q49363]]||Cordon||Cordon||||Isabela||Town
|-
|1438||[[:wikidata:Q49365|Q49365]]||Delfin Albano||Delfin Albano||||Isabela||Town
|-
|1439||[[:wikidata:Q49366|Q49366]]||Dinapigue||||||Isabela||Town
|-
|1440||[[:wikidata:Q49368|Q49368]]||Divilacan||Divilacan||||Isabela||Town
|-
|1441||[[:wikidata:Q49369|Q49369]]||Echague||||||Isabela||Town
|-
|1442||[[:wikidata:Q49370|Q49370]]||Gamu||Gamu||||Isabela||Town
|-
|1443||[[:wikidata:Q50179|Q50179]]||Ilagan||||||Isabela||City
|-
|1444||[[:wikidata:Q49372|Q49372]]||Jones||Jones||||Isabela||Town
|-
|1445||[[:wikidata:Q49375|Q49375]]||Luna||Luna||||Isabela||Town
|-
|1446||[[:wikidata:Q49434|Q49434]]||Maconacon||Maconacon||||Isabela||Town
|-
|1447||[[:wikidata:Q49435|Q49435]]||Mallig||Mallig||||Isabela||Town
|-
|1448||[[:wikidata:Q50066|Q50066]]||Naguilian||Naguilian||||Isabela||Town
|-
|1449||[[:wikidata:Q50102|Q50102]]||Palanan||Palanan||||Isabela||Town
|-
|1450||[[:wikidata:Q50145|Q50145]]||Quezon||Quezon||||Isabela||Town
|-
|1451||[[:wikidata:Q50149|Q50149]]||Quirino||Quirino||||Isabela||Town
|-
|1452||[[:wikidata:Q50152|Q50152]]||Ramon||Ramon||||Isabela||Town
|-
|1453||[[:wikidata:Q50153|Q50153]]||Reina Mercedes||Reina Mercedes||||Isabela||Town
|-
|1454||[[:wikidata:Q50154|Q50154]]||Roxas||Roxas||||Isabela||Town
|-
|1455||[[:wikidata:Q50158|Q50158]]||San Agustin||San Agustin||||Isabela||Town
|-
|1456||[[:wikidata:Q50160|Q50160]]||San Guillermo||San Guillermo||||Isabela||Town
|-
|1457||[[:wikidata:Q50163|Q50163]]||San Isidro||San Isidro||||Isabela||Town
|-
|1458||[[:wikidata:Q50164|Q50164]]||San Manuel||San Manuel||||Isabela||Town
|-
|1459||[[:wikidata:Q50167|Q50167]]||San Mariano||San Mariano||||Isabela||Town
|-
|1460||[[:wikidata:Q50171|Q50171]]||San Mateo||San Mateo||||Isabela||Town
|-
|1461||[[:wikidata:Q50174|Q50174]]||San Pablo||San Pablo||||Isabela||Town
|-
|1462||[[:wikidata:Q50175|Q50175]]||Santa Maria||Santa Maria||||Isabela||Town
|-
|1463||[[:wikidata:Q50180|Q50180]]||Santiago||Santiago||||Isabela||City
|-
|1464||[[:wikidata:Q50176|Q50176]]||Santo Tomas||Santo Tomas||||Isabela||Town
|-
|1465||[[:wikidata:Q50177|Q50177]]||Tumauini||Tumauini||||Isabela||Town
|-
|1466||[[:wikidata:Q43500|Q43500]]||Abulug||Abulug||||Cagayan||Town
|-
|1467||[[:wikidata:Q43503|Q43503]]||Alcala||Alcala||||Cagayan||Town
|-
|1468||[[:wikidata:Q43508|Q43508]]||Allacapan||Allacapan||||Cagayan||Town
|-
|1469||[[:wikidata:Q43515|Q43515]]||Amulung||Amulung||||Cagayan||Town
|-
|1470||[[:wikidata:Q43517|Q43517]]||Aparri||||||Cagayan||Town
|-
|1471||[[:wikidata:Q43520|Q43520]]||Baggao||Baggao||||Cagayan||Town
|-
|1472||[[:wikidata:Q49058|Q49058]]||Ballesteros||Ballesteros||||Cagayan||Town
|-
|1473||[[:wikidata:Q49059|Q49059]]||Buguey||Buguey||||Cagayan||Town
|-
|1474||[[:wikidata:Q49062|Q49062]]||Calayan||Calayan||||Cagayan||Town
|-
|1475||[[:wikidata:Q49313|Q49313]]||Camalaniugan||Camalaniugan||||Cagayan||Town
|-
|1476||[[:wikidata:Q49314|Q49314]]||Claveria||Claveria||||Cagayan||Town
|-
|1477||[[:wikidata:Q49315|Q49315]]||Enrile||Enrile||||Cagayan||Town
|-
|1478||[[:wikidata:Q49316|Q49316]]||Gattaran||Gattaran||||Cagayan||Town
|-
|1479||[[:wikidata:Q49317|Q49317]]||Gonzaga||Gonzaga||||Cagayan||Town
|-
|1480||[[:wikidata:Q49318|Q49318]]||Iguig||Iguig||||Cagayan||Town
|-
|1481||[[:wikidata:Q49320|Q49320]]||Lal-lo||Lal-lo||||Cagayan||Town
|-
|1482||[[:wikidata:Q49321|Q49321]]||Lasam||Lasam||||Cagayan||Town
|-
|1483||[[:wikidata:Q49324|Q49324]]||Pamplona||Pamplona||||Cagayan||Town
|-
|1484||[[:wikidata:Q49327|Q49327]]||Peñablanca||Peñablanca||||Cagayan||Town
|-
|1485||[[:wikidata:Q49331|Q49331]]||Piat||Piat||||Cagayan||Town
|-
|1486||[[:wikidata:Q49333|Q49333]]||Rizal||Rizal||||Cagayan||Town
|-
|1487||[[:wikidata:Q49336|Q49336]]||Sanchez Mira||Sanchez Mira||||Cagayan||Town
|-
|1488||[[:wikidata:Q49337|Q49337]]||Santa Ana||Santa Ana||||Cagayan||Town
|-
|1489||[[:wikidata:Q49339|Q49339]]||Santa Praxedes||Santa Praxedes||||Cagayan||Town
|-
|1490||[[:wikidata:Q49342|Q49342]]||Santa Teresita||Santa Teresita||||Cagayan||Town
|-
|1491||[[:wikidata:Q49346|Q49346]]||Santo Niño||Santo Niño||||Cagayan||Town
|-
|1492||[[:wikidata:Q49348|Q49348]]||Solana||Solana||||Cagayan||Town
|-
|1493||[[:wikidata:Q49350|Q49350]]||Tuao||||||Cagayan||Town
|-
|1494||[[:wikidata:Q2200|Q2200]]||Tuguegarao||Tuguegarao||||Cagayan||City
|-
|1495||[[:wikidata:Q43180|Q43180]]||Basco||Basco||||Batanes||Town
|-
|1496||[[:wikidata:Q43451|Q43451]]||Itbayat||||||Batanes||Town
|-
|1497||[[:wikidata:Q43454|Q43454]]||Ivana||Ivana||||Batanes||Town
|-
|1498||[[:wikidata:Q43458|Q43458]]||Mahatao||Mahatao||||Batanes||Town
|-
|1499||[[:wikidata:Q43460|Q43460]]||Sabtang||||||Batanes||Town
|-
|1500||[[:wikidata:Q43469|Q43469]]||Uyugan||Uyugan||||Batanes||Town
|-
|1501||[[:wikidata:Q41668|Q41668]]||Agno||||||Pangasinan||Town
|-
|1502||[[:wikidata:Q41686|Q41686]]||Aguilar||Aguilar||||Pangasinan||Town
|-
|1503||[[:wikidata:Q43162|Q43162]]||Alaminos||Alaminos||||Pangasinan||Town
|-
|1504||[[:wikidata:Q41704|Q41704]]||Alcala||||||Pangasinan||Town
|-
|1505||[[:wikidata:Q41713|Q41713]]||Anda||Anda||||Pangasinan||Town
|-
|1506||[[:wikidata:Q41721|Q41721]]||Asingan||||||Pangasinan||Town
|-
|1507||[[:wikidata:Q41725|Q41725]]||Balungao||Balungao||||Pangasinan||Town
|-
|1508||[[:wikidata:Q41732|Q41732]]||Bani||Bani||||Pangasinan||Town
|-
|1509||[[:wikidata:Q41737|Q41737]]||Basista||Basista||||Pangasinan||Town
|-
|1510||[[:wikidata:Q41757|Q41757]]||Bautista||Bautista||||Pangasinan||Town
|-
|1511||[[:wikidata:Q41762|Q41762]]||Bayambang||Bayambang||||Pangasinan||Town
|-
|1512||[[:wikidata:Q41771|Q41771]]||Binalonan||Binalonan||||Pangasinan||Town
|-
|1513||[[:wikidata:Q41779|Q41779]]||Binmaley||Binmaley||||Pangasinan||Town
|-
|1514||[[:wikidata:Q41807|Q41807]]||Bolinao||Bolinao||||Pangasinan||Town
|-
|1515||[[:wikidata:Q41826|Q41826]]||Bugallon||Bugallon||||Pangasinan||Town
|-
|1516||[[:wikidata:Q41850|Q41850]]||Burgos||Burgos||||Pangasinan||Town
|-
|1517||[[:wikidata:Q41855|Q41855]]||Calasiao||Calasiao||||Pangasinan||Town
|-
|1518||[[:wikidata:Q875070|Q875070]]||Dagupan||||||Pangasinan||City
|-
|1519||[[:wikidata:Q41917|Q41917]]||Dasol||Dasol||||Pangasinan||Town
|-
|1520||[[:wikidata:Q41922|Q41922]]||Infanta||Infanta||||Pangasinan||Town
|-
|1521||[[:wikidata:Q41942|Q41942]]||Labrador||Labrador||||Pangasinan||Town
|-
|1522||[[:wikidata:Q41965|Q41965]]||Laoac||Laoac||||Pangasinan||Town
|-
|1523||[[:wikidata:Q41978|Q41978]]||Lingayen||Lingayen||||Pangasinan||Town
|-
|1524||[[:wikidata:Q41982|Q41982]]||Mabini||Mabini||||Pangasinan||Town
|-
|1525||[[:wikidata:Q41985|Q41985]]||Malasiqui||Malasiqui||||Pangasinan||Town
|-
|1526||[[:wikidata:Q1020685|Q1020685]]||Manaoag||Manaoag||||Pangasinan||Town
|-
|1527||[[:wikidata:Q41996|Q41996]]||Mangaldan||Mangaldan||||Pangasinan||Town
|-
|1528||[[:wikidata:Q42001|Q42001]]||Mangatarem||Mangatarem||||Pangasinan||Town
|-
|1529||[[:wikidata:Q42006|Q42006]]||Mapandan||Mapandan||||Pangasinan||Town
|-
|1530||[[:wikidata:Q42011|Q42011]]||Natividad||Natividad||||Pangasinan||Town
|-
|1531||[[:wikidata:Q42017|Q42017]]||Pozorrubio||Pozorrubio||||Pangasinan||Town
|-
|1532||[[:wikidata:Q42024|Q42024]]||Rosales||Rosales||||Pangasinan||Town
|-
|1533||[[:wikidata:Q43165|Q43165]]||San Carlos||San Carlos||||Pangasinan||City
|-
|1534||[[:wikidata:Q42031|Q42031]]||San Fabian||San Fabian||||Pangasinan||Town
|-
|1535||[[:wikidata:Q42036|Q42036]]||San Jacinto||San Jacinto||||Pangasinan||Town
|-
|1536||[[:wikidata:Q42039|Q42039]]||San Manuel||San Manuel||||Pangasinan||Town
|-
|1537||[[:wikidata:Q42043|Q42043]]||San Nicolas||San Nicolas||||Pangasinan||Town
|-
|1538||[[:wikidata:Q42044|Q42044]]||San Quintin||San Quintin||||Pangasinan||Town
|-
|1539||[[:wikidata:Q122401|Q122401]]||Santa Barbara||Santa Barbara||||Pangasinan||Town
|-
|1540||[[:wikidata:Q42055|Q42055]]||Santa Maria||Santa Maria||||Pangasinan||Town
|-
|1541||[[:wikidata:Q43140|Q43140]]||Santo Tomas||Santo Tomas||||Pangasinan||Town
|-
|1542||[[:wikidata:Q43143|Q43143]]||Sison||Sison||||Pangasinan||Town
|-
|1543||[[:wikidata:Q43145|Q43145]]||Sual||Sual||||Pangasinan||Town
|-
|1544||[[:wikidata:Q43148|Q43148]]||Tayug||Tayug||||Pangasinan||Town
|-
|1545||[[:wikidata:Q43152|Q43152]]||Umingan||Umingan||||Pangasinan||Town
|-
|1546||[[:wikidata:Q43154|Q43154]]||Urbiztondo||Urbiztondo||||Pangasinan||Town
|-
|1547||[[:wikidata:Q43168|Q43168]]||Urdaneta||Urdaneta||||Pangasinan||City
|-
|1548||[[:wikidata:Q43157|Q43157]]||Villasis||Villasis||||Pangasinan||Town
|-
|1549||[[:wikidata:Q40168|Q40168]]||Agoo||Agoo||||La Union||Town
|-
|1550||[[:wikidata:Q40239|Q40239]]||Aringay||Aringay||||La Union||Town
|-
|1551||[[:wikidata:Q40259|Q40259]]||Bacnotan||Bacnotan||||La Union||Town
|-
|1552||[[:wikidata:Q40275|Q40275]]||Bagulin||Bagulin||||La Union||Town
|-
|1553||[[:wikidata:Q40282|Q40282]]||Balaoan||||||La Union||Town
|-
|1554||[[:wikidata:Q40298|Q40298]]||Bangar||||||La Union||Town
|-
|1555||[[:wikidata:Q40313|Q40313]]||Bauang||Bauang||||La Union||Town
|-
|1556||[[:wikidata:Q40372|Q40372]]||Burgos||Burgos||||La Union||Town
|-
|1557||[[:wikidata:Q40393|Q40393]]||Caba||Caba||||La Union||Town
|-
|1558||[[:wikidata:Q40419|Q40419]]||Luna||||||La Union||Town
|-
|1559||[[:wikidata:Q40450|Q40450]]||Naguilian||Naguilian||||La Union||Town
|-
|1560||[[:wikidata:Q40466|Q40466]]||Pugo||Pugo||||La Union||Town
|-
|1561||[[:wikidata:Q40486|Q40486]]||Rosario||Rosario||||La Union||Town
|-
|1562||[[:wikidata:Q40584|Q40584]]||San Fernando||San Fernando||||La Union||City
|-
|1563||[[:wikidata:Q40500|Q40500]]||San Gabriel||San Gabriel||||La Union||Town
|-
|1564||[[:wikidata:Q40517|Q40517]]||San Juan||San Juan||||La Union||Town
|-
|1565||[[:wikidata:Q40521|Q40521]]||Santo Tomas||Santo Tomas||||La Union||Town
|-
|1566||[[:wikidata:Q40536|Q40536]]||Santol||Santol||||La Union||Town
|-
|1567||[[:wikidata:Q40557|Q40557]]||Sudipen||Sudipen||||La Union||Town
|-
|1568||[[:wikidata:Q40562|Q40562]]||Tubao||Tubao||||La Union||Town
|-
|1569||[[:wikidata:Q12813|Q12813]]||Alilem||Alilem||||Ilocos Sur||Town
|-
|1570||[[:wikidata:Q12818|Q12818]]||Banayoyo||Banayoyo||||Ilocos Sur||Town
|-
|1571||[[:wikidata:Q12825|Q12825]]||Bantay||Bantay||||Ilocos Sur||Town
|-
|1572||[[:wikidata:Q12828|Q12828]]||Burgos||Burgos||||Ilocos Sur||Town
|-
|1573||[[:wikidata:Q12832|Q12832]]||Cabugao||Cabugao||||Ilocos Sur||Town
|-
|1574||[[:wikidata:Q205956|Q205956]]||Candon||Candon||||Ilocos Sur||City
|-
|1575||[[:wikidata:Q12834|Q12834]]||Caoayan||Caoayan||||Ilocos Sur||Town
|-
|1576||[[:wikidata:Q12835|Q12835]]||Cervantes||Cervantes||||Ilocos Sur||Town
|-
|1577||[[:wikidata:Q12838|Q12838]]||Galimuyod||Galimuyod||||Ilocos Sur||Town
|-
|1578||[[:wikidata:Q12840|Q12840]]||Gregorio del Pilar||Gregorio del Pilar||||Ilocos Sur||Town
|-
|1579||[[:wikidata:Q12843|Q12843]]||Lidlidda||Lidlidda||||Ilocos Sur||Town
|-
|1580||[[:wikidata:Q12845|Q12845]]||Magsingal||Magsingal||||Ilocos Sur||Town
|-
|1581||[[:wikidata:Q12848|Q12848]]||Nagbukel||Nagbukel||||Ilocos Sur||Town
|-
|1582||[[:wikidata:Q12850|Q12850]]||Narvacan||Narvacan||||Ilocos Sur||Town
|-
|1583||[[:wikidata:Q12853|Q12853]]||Quirino||Quirino||||Ilocos Sur||Town
|-
|1584||[[:wikidata:Q12856|Q12856]]||Salcedo||Salcedo||||Ilocos Sur||Town
|-
|1585||[[:wikidata:Q12859|Q12859]]||San Emilio||San Emilio||||Ilocos Sur||Town
|-
|1586||[[:wikidata:Q12863|Q12863]]||San Esteban||San Esteban||||Ilocos Sur||Town
|-
|1587||[[:wikidata:Q12864|Q12864]]||San Ildefonso||San Ildefonso||||Ilocos Sur||Town
|-
|1588||[[:wikidata:Q12867|Q12867]]||San Juan||San Juan||||Ilocos Sur||Town
|-
|1589||[[:wikidata:Q12868|Q12868]]||San Vicente||San Vicente||||Ilocos Sur||Town
|-
|1590||[[:wikidata:Q12873|Q12873]]||Santa||||||Ilocos Sur||Town
|-
|1591||[[:wikidata:Q12875|Q12875]]||Santa Catalina||Santa Catalina||||Ilocos Sur||Town
|-
|1592||[[:wikidata:Q12880|Q12880]]||Santa Cruz||Santa Cruz||||Ilocos Sur||Town
|-
|1593||[[:wikidata:Q12882|Q12882]]||Santa Lucia||Santa Lucia||||Ilocos Sur||Town
|-
|1594||[[:wikidata:Q12692|Q12692]]||Santa Maria||Santa Maria||||Ilocos Sur||Town
|-
|1595||[[:wikidata:Q12884|Q12884]]||Santiago||Santiago||||Ilocos Sur||Town
|-
|1596||[[:wikidata:Q12885|Q12885]]||Santo Domingo||Santo Domingo||||Ilocos Sur||Town
|-
|1597||[[:wikidata:Q12888|Q12888]]||Sigay||Sigay||||Ilocos Sur||Town
|-
|1598||[[:wikidata:Q12891|Q12891]]||Sinait||Sinait||||Ilocos Sur||Town
|-
|1599||[[:wikidata:Q12893|Q12893]]||Sugpon||Sugpon||||Ilocos Sur||Town
|-
|1600||[[:wikidata:Q12894|Q12894]]||Suyo||Suyo||||Ilocos Sur||Town
|-
|1601||[[:wikidata:Q12895|Q12895]]||Tagudin||Tagudin||||Ilocos Sur||Town
|-
|1602||[[:wikidata:Q235004|Q235004]]||Vigan||||||Ilocos Sur||City
|-
|1603||[[:wikidata:Q39241|Q39241]]||Adams||Adams||||Ilocos Norte||Town
|-
|1604||[[:wikidata:Q39271|Q39271]]||Bacarra||Bacarra||||Ilocos Norte||Town
|-
|1605||[[:wikidata:Q39303|Q39303]]||Badoc||Badoc||||Ilocos Norte||Town
|-
|1606||[[:wikidata:Q39326|Q39326]]||Bangui||Bangui||||Ilocos Norte||Town
|-
|1607||[[:wikidata:Q39346|Q39346]]||Banna||Banna||||Ilocos Norte||Town
|-
|1608||[[:wikidata:Q39711|Q39711]]||Batac||Batac||||Ilocos Norte||City
|-
|1609||[[:wikidata:Q39368|Q39368]]||Burgos||Burgos||||Ilocos Norte||Town
|-
|1610||[[:wikidata:Q39393|Q39393]]||Carasi||Carasi||||Ilocos Norte||Town
|-
|1611||[[:wikidata:Q39416|Q39416]]||Currimao||Currimao||||Ilocos Norte||Town
|-
|1612||[[:wikidata:Q39429|Q39429]]||Dingras||Dingras||||Ilocos Norte||Town
|-
|1613||[[:wikidata:Q39511|Q39511]]||Dumalneg||Dumalneg||||Ilocos Norte||Town
|-
|1614||[[:wikidata:Q39738|Q39738]]||Laoag||Laoag||||Ilocos Norte||City
|-
|1615||[[:wikidata:Q39523|Q39523]]||Marcos||Marcos||||Ilocos Norte||Town
|-
|1616||[[:wikidata:Q39540|Q39540]]||Nueva Era||Nueva Era||||Ilocos Norte||Town
|-
|1617||[[:wikidata:Q39559|Q39559]]||Pagudpud||Pagudpud||||Ilocos Norte||Town
|-
|1618||[[:wikidata:Q39573|Q39573]]||Paoay||Paoay||||Ilocos Norte||Town
|-
|1619||[[:wikidata:Q39591|Q39591]]||Pasuquin||Pasuquin||||Ilocos Norte||Town
|-
|1620||[[:wikidata:Q39616|Q39616]]||Piddig||Piddig||||Ilocos Norte||Town
|-
|1621||[[:wikidata:Q39629|Q39629]]||Pinili||Pinili||||Ilocos Norte||Town
|-
|1622||[[:wikidata:Q39653|Q39653]]||San Nicolas||||||Ilocos Norte||Town
|-
|1623||[[:wikidata:Q39673|Q39673]]||Sarrat||Sarrat||||Ilocos Norte||Town
|-
|1624||[[:wikidata:Q39677|Q39677]]||Solsona||Solsona||||Ilocos Norte||Town
|-
|1625||[[:wikidata:Q39694|Q39694]]||Vintar||Vintar||||Ilocos Norte||Town
|-
|1626||[[:wikidata:Q1478|Q1478]]||Caloocan||Caloocan||||Metro Manila||City
|-
|1627||[[:wikidata:Q8854|Q8854]]||Las Piñas||Las Piñas||||Metro Manila||City
|-
|1628||[[:wikidata:Q1508|Q1508]]||Makati||||||Metro Manila||City
|-
|1629||[[:wikidata:Q8861|Q8861]]||Malabon||Malabon||||Metro Manila||City
|-
|1630||[[:wikidata:Q9085|Q9085]]||Mandaluyong||Mandaluyong||||Metro Manila||City
|-
|1631||[[:wikidata:Q1461|Q1461]]||Manila||[[Manila]]||[[Manila]]||Metro Manila||City
|-
|1632||[[:wikidata:Q17175|Q17175]]||Marikina||Marikina||||Metro Manila||City
|-
|1633||[[:wikidata:Q17176|Q17176]]||Muntinlupa||Muntinlupa||||Metro Manila||City
|-
|1634||[[:wikidata:Q17179|Q17179]]||Navotas||Navotas||||Metro Manila||City
|-
|1635||[[:wikidata:Q17182|Q17182]]||Parañaque||||||Metro Manila||City
|-
|1636||[[:wikidata:Q17189|Q17189]]||Pasay||Pasay||||Metro Manila||City
|-
|1637||[[:wikidata:Q1624|Q1624]]||Pasig||||||Metro Manila||City
|-
|1638||[[:wikidata:Q1017325|Q1017325]]||Pateros||Pateros||||Metro Manila||Town
|-
|1639||[[:wikidata:Q1475|Q1475]]||Quezon City||Quezon City||||Metro Manila||City
|-
|1640||[[:wikidata:Q749283|Q749283]]||San Juan||San Juan||||Metro Manila||City
|-
|1641||[[:wikidata:Q1643|Q1643]]||Taguig||Taguig||||Metro Manila||City
|-
|1642||[[:wikidata:Q1623|Q1623]]||Valenzuela||||||Metro Manila||City
|}</text>
      <sha1>kqgy7hoic1u55vwiqti8jkbk3dapl5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mars Kimigayo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200420</id>
    <revision>
      <id>1750219</id>
      <parentid>1750123</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sdsecret</username>
        <id>66712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1750219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1364" sha1="iklodf6ng2huzh6rn15w9d6hgoipg1q" xml:space="preserve">{{Jepang-stub}}
{{Infobox anthem|title=Mars Kimigayo|transcription={{native name|ja|君が代行進曲}}|country=[[Jepang]]|prefix=Patriotik|type=Lagu|composer={{lang|ja|行進曲}} ([[Mitsuzo Yoshimoto]])|sound=File:Kimigayo and Kimigayo March 1909.opus|sound_title=[[Kimigayo]] lan Mars Kimigayo}}
'''Mars Kimigayo''' iku mars terkenal ing [[Jepang]].

== Sajarah ==
[[Barkas:Yoshimoto_Kōzō.png|kiri|jmpl| [[Mitsuzo Yoshimoto]]]]
{{External media|video1=https://m.youtube.com/watch?v=hHtfE2Q56cg&amp;pp=iggCQAE%3D|title=Mars Kimigayo|video2=https://m.youtube.com/watch?si=7yS5oiYI7WaMSPve&amp;v=6-GrvgId8ic&amp;feature=youtu.be|video3=https://m.youtube.com/watch?si=0xQZeF9YE7GEzWlI&amp;v=SdtaqIE2fAU&amp;feature=youtu.be|video4=https://www.youtube.com/watch?v=dePJsMPc7TI}}
[[Kōshinkyoku]], anggota [[Imperial Navy Band]] (Band Angkatan Laut Kekaisaran), ngripta baris melodi saka alunan pisanan, adhedhasar lagu kabangsan Jepang &quot;[[Kimigayo]] (Pamaréntahan Kekaisaran)&quot; sing ditulis déning Hiromori Hayashi. Baris melodi ing trio iki adhedhasar melodi &quot;[[Kokoku-no-Mamori]] (Penjaga Kekaisaran)&quot; sing ditulis déning Shuji Isawa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://trnmusic.com/kimigayo-march/|title=Kimigayo March|website=TRN Music Publisher|language=en|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;

== Deleng liyane ==

* [[Kimigayo]]
* [[Jepang]]
* [[Gitar hawaii]]

== Referensi ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>iklodf6ng2huzh6rn15w9d6hgoipg1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andrew Havill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200446</id>
    <revision>
      <id>1750218</id>
      <parentid>1749773</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>48188</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1750218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="ku5fnng2zoylumeb0qxj7hjqbsm3yhx" xml:space="preserve">'''Andrew Havill''' (lair 1 Juni 1965) iku aktor Britani. Havill wis main ing luwih saka 40 film lan 50 sandiwara wiwit pungkasané dasawarsa 1980-an. Sawisé nggladhi ing [[Oxford]] lan London,&lt;ref&gt;{{cite web | url= https://britishtheatre.com/hampstead-theatre-draws-on-archive-to-stream-plays-for-free/ | title= British Theatre - Hampstead | work= British Theatre | date= 30 March 2020 | access-date= 29 May 2026 | archive-date= 22 April 2024 | archive-url= https://web.archive.org/web/20240422123209/https://britishtheatre.com/hampstead-theatre-draws-on-archive-to-stream-plays-for-free/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; dhèwèké miwiti kariré ing ''[[repertory theatre]]'' ing taun 1989 lan olèhé metu kapisan ing TV ing taun 1993. Minangka aktor karakter, Havill wis akèh main ing drama kostum Britani.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://indiacurrents.com/sardar-udham-punjabs-son-stands-against-imperial-arrogance/ | title= Sardar Udham: Punjab's Son Stands Against Imperial Arrogance| date= 23 November 2021}}&lt;/ref&gt;

==Réferènsi==
{{Reflist}}

==Pranala njaba==
* [https://www.imdb.com/name/nm0369854/ Andrew Havill] ing IMDb
* [http://andrewhavill.com/ Situs wèb resmi]

{{DEFAULTSORT:Havill, Andrew}}
[[Kategori:Lair 1965]]
[[Kategori:Wong urip]]
[[Kategori:Paraga Downton Abbey]]</text>
      <sha1>ku5fnng2zoylumeb0qxj7hjqbsm3yhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parembugan:Sumali</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200496</id>
    <revision>
      <id>1750200</id>
      <timestamp>2026-06-08T15:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33738-16</username>
        <id>73118</id>
      </contributor>
      <comment>Kaca anyar: Prabu Sumali kang ugå  jêjuluk Prabu Sumaliråjå iku, ratu ing Ngalêngkå. Sênajan wujudé rasêkså nanging  kagungan putrå wujudé wanodyå sulistyå ing  warni, kêkasih Dèwi Sukèsi. Rayiné Dèwi Sukèsi wujud butå, jênêngé Radèn Sukésa iyå Présthå ugå sinêbut Prahasthå.  Kasulistyané Dèwi Sukèsi. anjalari Jambumangli kayungyun lan kêpingin mêngku garwå, nanging ora wani matur walåkå marang Sang Prabu Sumali, mung glagaté kang nuduhaké råså...</comment>
      <origin>1750200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62084" sha1="ihrx72yo2evkh7mh3n4o0eyl5ll84v4" xml:space="preserve">Prabu Sumali kang ugå  jêjuluk Prabu Sumaliråjå iku, ratu ing Ngalêngkå. Sênajan wujudé rasêkså nanging  kagungan putrå wujudé wanodyå sulistyå ing  warni, kêkasih Dèwi Sukèsi. Rayiné Dèwi Sukèsi wujud butå, jênêngé Radèn Sukésa iyå Présthå ugå sinêbut Prahasthå.

Kasulistyané Dèwi Sukèsi. anjalari Jambumangli kayungyun lan kêpingin mêngku garwå, nanging ora wani matur walåkå marang Sang Prabu Sumali, mung glagaté kang nuduhaké råså mau. Yèn Jambumangli biså ngarwå Dèwi Sukèsi atêgês dhampar kêprabon Ngalêngkå ing têmbé mêsthi  bakal biså bali ing tangané.

Nalikå Dèwi Sukèsi wis ngancik akhir diwåså, akèh pårå ratu, pårå  satriyå, pårå pandhitå lsp sing pådhå arêp ngayunaké Dèwi Sukèsi minångkå garwané. Dityå Jambumangli kang dhasaré ing têlênging atiné nduwèni råså milik marang Dèwi Sukèsi, nêdyå ngalang-alangi kêkarêpané pårå panglamar kang pådhå arêp ngayunaké Dèwi Sukèsi. Jambumangli banjur matur marang ingkang båpå paman, Prabu Sumali supåyå dikêparêngaké ngêdhegaké sayêmbårå ing sajabané sayêmbåråné Dèwi Sukèsi yaiku såpå waé kang biså mêdharaké wêrdhiné ''Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwatingdiyu'' bakal disuwitani.  Sêkawit Prabu Sumali ora marêngaké jalaran pancènengané ngawuningani manåwå Jambumangli kuwi pancèn digdåyå. Mulå Sang Prabu Sumaliraja tumuli ndangu marang pisowane ingkang putra keponakan:

''“Nggèr anakku lanang wong bagus Jambumangli, mulane jeneng para adoh dak awe, cerak  saya ingsun caketake, ana prekara kang kudu ingsun embat magepokan karo kahanan kang  nedheng dumadi ana ing negara Ngalêngkå. Nadyan akeh para nimpuna kang limpad ing  pambudine, bebasan kapinteraning nganti kaya bisa ngetung cacahing lintang ing ngantariksa. Petungku amung sira kulup Jambumangli kang bangkit lan trep ingsun ajak ngejum gumbala  ruwet negara Ngalêngkå ”'' 

           Dityå Jambumangli sigrå atur wangsulan, ''“Kula noknon dhateng kapundhi, semanten agenging pangrengkuh dalasan  kapitadosanipun kangjêng paman prabu dhateng ingkang putra pun  Jambumangli. Lajeng  mengku suraos ingkang kados pundi mawantu-wantu nimbali ingkang putra, menawi saged  kawedhar ing akathah tumuli kadhawuhna, kula sedya anganglungaken jangga nilingaken karna. Ewodene kalenggalih winadi, mangga kula dherekaken manjing sanggar panguneng  pinanggih catur netra, kaicalna raos wigih ringa - ringa kangjêng paman sesembahan kula  wonten ing madya pada. Kula noknoknon inggih.”'' ature Dityå Jambumangli.

''            “Ya ta ngger, sing andadekake penggalihaning pun paman ora ana liya kejaba adhimu si Sukèsi  kang samengko dadi panglamaring para raja sewu negara, nganti bisa kacandra Ngalêngkå keblabag mangsi sarah daluwang kang kabeh mau bakal kepingin nggarwa adhimu nini Sukèsi. Banjur kepriye mungguh prayoganing laku dimen Ngalêngkå tetep tata titi tentrem.”''

''“Paman Prabu, keparenga kula matur wonten ngarsa dalem paman prabu. Manawi wontena lilaning penggalih kula nêdyå ngedekaken sayembara perang, sok sintena ingkang saged alit ngendhih kadigdayan kula agengipun nyampurnakaken jagad kula, menika tiyang ingkang saged mengku diajeng Sukèsi. Niyat kula makaten wau mboten wonten sanes kepingin njunjung kaprabon dalem, kejawi punika jalma ingkang mengku dhateng diajeng Sukèsi kedah titahing jawata ingkang tuhu sekti mandraguna.”''

''           “Lamun lekasmu kang kaya mangkono iku tulus saka jroning atinira aku sekethi  jumurung, nanging bakal kurang prayoga lamun ta darbe kekarepan kang nalisir saka bebener cilik milik karo adhimu gedhene bakal duwe ancas kang ora prayoga.”''

''           “Sampun ngantos kagungan penggalih ingkang mboten-mboten menawi sedaya lekas kula menika kanyata lelandhesan niyat ingkang mboten sae mugi jawata paring bendu dhateng ingkang putra pun Jambumangli.”.''

''          '' Sreep gebyar katalika wau tintrim jroning pasewakan kapraban dening sang nalendra kang nedheng mengku sungkawa, kaya kena cobaning jawata angrenggani kanyut pinangka wardi,  kanyut ujare wong angganten, wardu angecoh. Nadyan ngganten dereng abrit telengeing lathi nadyan angecoh dereng manjing pretala. Gya kasaru gegering njaba piyak ngarsa tengkeb  wuri candrane kaya negara kelebon parang muka, kaya negara kelebon parang amuk. Ingkang hamurwani horeging panangkilan nenggih pisowanipun pårå råjå sèwu nêgari, mancat  pancaniti minggah sitinggil binatu rata andadosaken koseking panangkilan, he kanca ana dhayoh-ana dhayoh -ana dhoyoh pyak-pyak-pya.

''“Mangke ta sagung para nalêndrå ingkang katemben kewala rawuh, keparenga kula asung pambagya panakrami, raharja sarawuh paduka sedaya wonten ing Sitinggil binaturata negari Ngalengka.”'' atur pambagyane Prabu Sumali marang para raja sewu negara.

''“Non inggih  sakalangkung kasuwun timbalanipun Kangjeng Dewaji  ,  rumantah dhumateng kula sakadang punika angsal pangestu dalem kanjeng dewaji, nuninggih wilujeng nir ing sambekala, kejawi saking menika sembah pangabekti kula sedaya sayogi konjuk sahandhap pada paduka kanjeng dewaji, har nok non inggih.”''

''“Gurawalan panampi kula kendela sami-sami. Kejawi saking punika keparenga kula nila krami panjenengan sedaya punika lajeng wingking pundi kang dedunung sinten sinambeting wewangi.”''

Pårå råjå sèwu nêgårå padha atur wangsulan kanthi saur manuk''-“Kawuningana kula ingkang pinangka tetunggulipun kadang nalendra sewu negari winging saking negari Simbat Manyura dene jejuluk kula ingkang sudi mestani kula jejuluk Prabu Kurambanadewa. Kula saking negari Gelar Jagad jejuluk kula Prabu Hadisuradenta; Dene kula saking negari Trangbulan Jagad jejuluk Prabu Bantaranjagad; He he he kula nadyan awon nggih ratu saking negari Mbeloran nami kula Prabu Marondapati,”''

''“Sokur beja sewu, la jeng wonten wigatos kados pundi dene panjenengan sedaya rawuh ing negari Ngalengka.”''

''“Lepat keparenga nglunturaken samodra pangaksami, ndadosna kawunigan bilih pisowan kula sakadang sepisan nagturaken sembah pangabekti, ndungkap kaling kalih nun inggih tuwi kayuwananipun kanjeng dewaji, dene wosing wigatos kula sakadanag sumedya anglajengaken pirembagan lumantar nawala ingkang sampun kawuri. Notoging manah pari kedah lajeng pikantuk wangsulannipun kanjeng dewaji, gampilipun neseg rembag bab panglamaripun kula sakadang ingkang putra ingkang sesilih Dewi Sukesi dipun paringaken menapa mboten. Sampun menggalih kuwatos ingkang putra tetep mangke dados garwaniun salah satunggaling kanca nalendra punika, kanthi milih satunggal ingkang dipun cocogi ngaten, nalendra sanesipun mboten badhe meri utawi narimah bilih mboten kapilih. Makaten sinuwun ingkang dados atur kula, har nok non.”''

''“Inggih sedaya pangandika paduka sampun kula tampi. Nanging ndadosna kawuningan bilih srana sagedipun mengku yoga kula pun Sukesi dipunboboti ngayuda. Ngger Jambumangli mangsa borong nggonmu bakal murba prekara iki.”'' dhawuhe Prabu Sumali marang Jambumangli. 

Jambumangli nuli maju nemoni marang pårå råjå sèwu nêgårå: “''Sadurunge aku rembugan karo kowe kabeh, luwih dhisik aku ngaturke pambage pada raharja sowan ana Ngalengka?.”''

''           “Ya raharja satriya, kowe kuwi sapa jenengmu lan keprenah apa karo kangjeng dewaji?”'' wangsulane pårå råjå sèwu nêgårå.

''            “Ngertiya lamun iki satriya saka kasatriyan Argalobang, jenengku Raden Jambumangli, senapati prang Ngalengka, keprenah putra keponakan karo dewaji Sumaliraja.”''

''“Waah gene gur anak ponakan, adekna kaya putrane wae. Ana perlu apa raden tanpa tinimbalan maju nemoni aku sakadang.''

''”Dadiya sumurupmu lamun kowe kabeh kepingin banget ngayunake kadangku wadon Dhiajeng Sukesi, ana pitukone.”''

''“We la wis jamak lumrahe yen jejering priya bakal mengku wanita kuwi ana pitukone,kowe njaluk pitukon apa. Mas picis raja brana ora bakal kuciwa mapan negaraku tuksumbere mas kencana rukmi, nek perlu Ngalengka njaluk ditretes emas bakal klakon, bandha donya negaraku ditawu kaya banyu bebasane ora bakal lokak. Gampange yen klakon dadi bojoku ora bakal nggawe kosut asma dalem kanjeng dewaji nanging kosok baline bakal moncer lan wimbuh kuncarane negara Ngalengka.”''

''“Ora watak aku darbe kadang wanita siji dak ijolke mas picis lan bandha donya. Nanging bakal dak ijolake ludira setetes.”''

''“Getih setetes apa karepmu Raden Jambumangli ?.”''pitakone pårå råjå sèwu nêgårå.

''“Tegese ludira setetes kuwi gampange janji kowe bisa cilik ngendhih yudaku gedhe bisa nengker janggaku dak ulungke kadangku yayi Dewi Sukesi.”''

''“Babo, ha ha ha ala sirnane kowe ngedekake sayembara perang. Mara age ana ngendi papaning bandayuda dak dadar kasudibyanmu Raden Jambumangli.”.''

''“Metuwa njaba ing kana ana blabar kawat kentheng waja ya kuwi papan kang kanggo nodhi kadigdayanmu.”.''

''“Kepareng kangjeng dewaji kula sakadang nyuwun pamit manjing payudan minangkani pitumbasaning pinanganten srana tandhing jurit kaliyan Raden Jambumangli.”''

''“Inggih kisanak ndherekaken kasugengan.”''

''“Jambumangli aja nganti kesuwen nggonku ngenteni, ayo gandheng konca manjing payudan.”''

''“Ora-orane aku cidra janji, ninggal tapak dan tungka sing dadi lakumu.”''

''”Ana bebasan kriwikan dadi grojogan, yogaku ngger Jambumangli yen dak sawang para raja sewu negara iki mau, nitik uda wedanane ora mung sabaene racak digdaya kabeh, apa sira bisa ngentasi gawe ?.”'' pangandhikane Prabu Sumali marang Jambumangli.

''”Sampun menggalih kuwatos paman prabu mboten badhe nggepok koncanipun kangjeng paman, cekap ingkang putra piyambak ingkang badhe mapagaken yudanipun para narendra menika wau. Malah enggal-enggal kula nyuwun pamit saha nyuwun pangestu badhe medal pabaratan ngayoni jurit.”''

''“Ya ta kulup Jambumangli duga-duga digawa ngati-ati aja kari banyu mili pangestuningsun tumrapa jeneng sira,”.''

Dityå Jambumangli sigra ninggalake pasewakan agung negara Ngalengka saperlu nungka lakune para raja sewu negara 

Kocap Dityå Jambumangli wis klakon adu arep marang pårå nalêndrå sèwu nêgårå. 

''“Pancen kowe satriya kang ora cidra ngubaya, durung nganti suwe nggonku dumunung ana blabar kawat, kowe wis nungka kang dadi lakuku.”'' ature Prabu Kurambanadewa

''“Apa abamu.”''

''“Yen nggugu kandhaku ulungna wae Dewi Sukesi mumpung durung babak bucik kulitmu. Aku lan para kadang nalendra iki racak duwe kadigdayan kanoragan kang pilih tandhing, dadi yen kowe mbeguguk ngtutha waton mbondhan datanpa ratu, bebasane timun mungsuh duren, woo mesthi ajur mumur ra kena dikukup kwandhamu.”''

''“Aku iki satriya nadyan wujudku gandarwa, mula ora bakal loro telu kang dadi gunemku, nek kowe sak kancamu wani tandhing yuda karo aku enggal mapana ing pasyudan dak ladeni kabeh kasudiranmu. Nanging yen kowe kabeh wedi ndulu kadigdayanku muliya kana mumpung isih yahene.”''

''“Kadlarung wuwusmu majuwa klakon tiban tangan pecah mestakamu,”''

''“Budiya dak sembadani.”''

Rampung ucape Jambumangli, Prabu Kurambanadewa sigra nyasmitani  marang wadyabalane supaya  ngrampungi satriya Argalobang iku. Wadyabala buta Simbat manyura sigra nempuh Jambumangli.

           Durung nganthi wadyabala buta gepok  anggane Jambumangli, katrenjuh pangamuke para nalendra sewu negara  kang maju bebarengan. Sanalika dadi campuh perang rame.

           Lebu nggembuleng ngemuli kang padha pancakara. Swarane gegaman gathik pating carengkling binarung swarane sesambat tumrap kang ketaman gegamaning mungsuh. Ora nganthi sapanginang wadyabala buta Simbat Manyura akeh kang mati.  Liyane tatu gegaman.  Ana saweneh sing buntung tangane, putung boyoke, grumpung irunge, cemplong mripate, tugel sikile, sempal bahune, Sambate pating glereng pating glero. Semono uga pårå råjå kuwi  ora ånå sing biså ngasoraké  yudané Dityå Jambumangli. Nuli Jambumangli mundhut priksa marang abdi prajineman Kasatriyan Argalobang : 

”''Bocah prajineman kepriye mungguh kahanane pårå råjå sèwu nêgårå iki mau?”''

''“Matur ngarsanipun Raden Jambumangli, pårå råjå sèwu nêgårå wau sami tilar glanggang colong plajar mboten wonten ingkang kantun ingkang nedya nrajang ing pupuh mengsah paduka, presasat tambak merang katrajang bnajir bandhang bubar mawut nilaraken payudan ajrih dhateng krodhanipun Raden Jambumangli.”''wangsulane abdi prajineman.

''“Lamun kaya mangkono kowe kabeh dak dhawuhi supaya mundur sawetara, nanging aja nganti lena ing kaprayitnan, malah dhawuhna marang para wadya supaya baris pendhem pamrihe kamun ana pari gawe enggal bisa disembadani.”''

''“Nok non inggih nampi dhawuhipun raden ndherek dhateng sendika, lajeng mangga kula dherekaken manjing puraya Ngalengka.”''

''Rèsi Wisråwå mupu sayêmbårå''

Ingkang kinarya sambeting carita lah punika warnanira gumelaring siniwakan negari Lokapala. Sajuganing negari ingkang ageng tata titi tentrem gemah ripah loh jinawi turta tinenga-tenga saindenging bawana, ora mokal kathah para raja maha raja ingkang manungkul tan linawan ing bandayuda amung gandrung kapiluyu dhateng poyaning kautaman. Sinten ta ingkang kepareng angrenggani negari Lokapala hajejuluk Prabu Danapati ya Prabu Danaraja, narendra gagah pideksa turta kasinungan kadigdayan kanuragan kinasihan dening para jawata kinamulen para widodari, prayata agung prabawanira. Nalika semanten pinuju lenggah ing dhampar denta kaseba para punggawa myang sentana andher dumugi imba- mbaning negari Lokapala. Horeg pisowaning para prajurit awit woten rawuhipun pepundhen nenggih Bêgawan Wisråwå egawan Wisrawa keprenah tiyang sepuhira sang nata. Kocapa sareng priksa rawuhnya ingkang rama sigra mabukuh angejumaken asta angranu pada gya kadherekaken lenggah satata, sigra mangudas swaraning driya amedhar sabda nadyan dereng kawijil ing lisan.

''“Sesembahan kula wonten madya pada, keparenga ingkang putra nyaosaken sembah pangabekti sahandhap pepadanipun kanjeng rama, saha asung pambagya pana krami raharja rawuhipun wonten ing negari Lokapala.”'' Prabu Danaraja atur pambagya marang ingkang Rama.

''“Ya ya kulup Danapati dak trima jeneng para caos pangabekti ora liwat puja bratanipun rama diage tampanana ya kulup. Lamun sira mundhut pirsa tedhakku ana Lokapala, ya awit saka pamujimu kasembu pengayomaning jawata tulus raharja ora ana sambekala salaku jantraku.”''

''`          “Nun inggih kanjeng rama kula pundhi sabdanipun rama mugi ambabara kanugrahan ingkang putra sumarambah kawula saindenging Lokapala. Kejawi saking punika,keparega ingkang putra badhe munjuk atur wonten ngarsanipun kanjeng rama. Ingkang putra Danapati nadyan sampun mengku kawibawan wonten negari Lokapala prasasat hanyakrawati bau dhendha, ananging menggahing para kadang sentana sumrambah para kawula taksih kaanggep kirang utawi gothang. Engga ing mangke dereng wonten prameswari pangampin  anggen kula ngembat parentahing praja. Mila kanjeng rama kula suwun rawuh kersoa anglamaraken ingkang putra calon garwa prameswari. Dene ingkang dados elengenging manah kula mboten wonten sanes amung putrisaking Ngalengka sesilih  Dewi Sukesi. Sampun dipun mangertosi ing akathah bilih rama punika tasih pinanggih kadang kaliyan Prabu Sumaliraja nalendra ing Ngalengka. Ingkang putra pitados menawi rama kersa nyarirani pribadi nglamar tartamtu badhe pinanggih margi gampil kasembadan sedya kula mengku wanodya, makaten kangjeng rama.”''

''“Anakku lanang wong njenthara, sagluguting kolang kaling juwawut pinara sastra, nyumepenoa ora nendra, mbareng pun rama nampa pengendikamu. Mapan kebeneran kabeh aturira yen sawijining nalendra tanpa prameswari ngibarate kaya wong lumaku tanpa pepajar.Kejaba iku mapan wis dadi jamak lumrahe aku dadi wong ngatuwa kudu bisa nuruti pamothahing anak bebasan anak polah bapa kepradhah, aja kuwatir ya ngger kabeh ingkang dadi panjalukmu bakal dak udaneni. Malah aja nganti kesuwen dina iki uga mangka dina kang becik kanggo nglamar putri daya-daya kasembadan sedyamu aku yuwun pamit predandanan bakal budhal tumuju ing Ngalengkadirja.”''

''“Mboten saged kula gambaraken gembiraning manah kula medhanget sabdanipun kangjeng rama begawan, kula saged nemtokaken bilih badhe gampil anggen kula badhe mengku wanodya. Mangga rama kuladherekaken manjing kadhaton, ingkang putra badhe manembrama kanthi pesta andrawina kembul bujana sawetawis.”''

''“Boja krama pinanggih mburi kang baku daya-daya pun rama bisa minangkani pamundhutmu, pun rama mundhut pamit budhal dina iki.”'' 

''“Inggih rama dherekaken tindakipun sembah kula ndherek tindakipun kanjeng rama begawan.”''

`          Kang kinarya sambeting carita ingkang doh ginawe cerak tunggal panggung nanging seje carita kaya bareng angkate. Lah punika warnanira siniwakan negari Ngalengkadiraja. Jejuluk Prabu Sumaliraja, ya sang Mangliawan kang pinangka suh parintahing praja, nalendra kagok gandarwa ora mokal kasinungan kadigdayan kanoragan ingkang linangkung, kathah para rajamaha raja tumungkul tan linawan ing bandayuda, nanging amung kaprabawan dhateng kasudidbyaning sang katong. Lenggah ing dhmpar kencana sineba ingkang putra Radèn Prahasthå  Prahastha. Sinareng priksa pisowaning ingkang putra sigra mangudas swaraning driya nadyan dereng kawijil.

''“He he he ladalah, mengko ta anakku bocah bagus Prahasthå, pun rama mundhut  priksa kepriye kabul kawusanane pamanmu Jambumangli anggone ngedekake sayumbara perang kanggo nanggulangi kridhane para raja sewu negara.”'' 

''“Kula noknon kasinggihan rama prabu, mapan kangjeng paman sampun saged ndhepani paprangan nadyan para raja sewu negara ngetok kadigdayan kanoragan, parandene mboten wonten ingkang saged ngendhih yudanipun paman Jambumangli. Para raja sami tinggal glanggang colong plajar.”''

''“Ya aku percaya karo kasektene Jambumangli, nanging elinga ya ngger putraku menawa ing jagad iki ora ana sing sampurna, bebasan langit kang dhuwur isih ana kang luwih dhuwur maneh. Merga sampurna iku sejatine amung ana astaning Gusti Kang Hakarya Jagadraya. Ya mung pitungkasku lawan sira lan kabeh kadang sentana aja nganti lirwa kuwajiban lan kudu kebak ing pangati-ati aja nganti ana dahuru kang dumadi ana negara Ngalengkadiraja.”''

''“Kula noknon inggih kangjeng dewaji.”''

Saweg eca nggenira ginem laras ganda rasa sang Prabu Sumali, tan pantara dangu gumrojogtanpa larapan rawuhnya Bêgawan Wisråwå karya kagyat kang samya tumingal. Prabu Sumali gupuh gupuh anggone ngacarani. Sang Bègawan kaaturan lênggah ing dhampar rukmi (dhampar êmas).

''“Waah kaya ketiban ndaru negara Ngalengkadiraja jebul rawuhe kadangku tuwa kakang'' Bêgawan Wisråwå. ''Kadang kula sepuh kakang penembahan dereng dangu rawuh jengandika, keparengan kula asung pambagya wilujeng, lan kanthi raharja kakang penembahan.”'' ature Prabu Sumali.

''“Ya yayi oleh pamujimu miwah pengayomaning Bathara kaya ora ana sambekala laku jantraku, ora liwat puja basukine pun kakang kaonjuk ana ngersane yayi Prabu Sumaliraja.”''

''“Waah gurawalan panampi kula kakang Panembahan mugi andadosna jejimat. Kejawi saking punika keparenga kula nyuwun priksa, wonten wigatos kados pundi kakang panembahan rawuh ing Ngalengkadiraja, katingal sumengka pangawak bajra katitik riwet rebut unggul wonten ing muka mboten kober angusap kacihna ngemu wigati. Kula aturi ngicalaken raos wigih ringa-ringa lajeng paringa dhawuh kakang panembahan.”''

''“Ya yayi prabu tuhu waspada ing paningal kaya mangerti marang mobah mosiking pun kakang. Sepisan nggonggu tedhak ana Ngalengka satuhu kepingin banget tuwi kaluhuraning yayi Prabu Sumali ngiras ngilangake rasa pangoneng yayi. Dene wosing wigati bobote aku dipothah dening yogaku kang wus jumeneng nalendra ana ing Lokapala aran si Danapati. Kepingin banget mengku sajuganing wanita kang pinangka garwa prameswari, sajagad ora ana kang dadi sarjuning ati kejaba mung putramu nini Sukesi. Mula yayi sowanku iki bakal nglamar putramu sekaring kedhaton ing Ngalengkadiraja, kanggo saya ngraketake nggonira Paseduluran karo pun kakang srana bebesanan. Mengkono yayi prabu ingkang dadi wigatining sowanku ana ngersamu.”''

''“Adhuh kakang penembahan gumbiraning manah kula mboten saged kula  gambaraken bebasan kejugrugan wukir sari keblabag samodra madu, dene kakang  penembahan badhe kersa bebesanan kaliyan ingkang rayi Sumali. Nanging andadosna kawuningan bilih anak kula Nini Sukesi gadhah pitumbasaning pinanganten''.” ature  Prabu Sumali.

''“Wis jamak lumrahe sawijining wanita lamun bakal winengku dening priya darbe pamundhutan. Banjur apa panjaluke nini Sukesi yayi.?,”''pitakone Sang Bêgawan Wisråwå.

''“Nini Sukesi kepingin sanget mangertos wedharan ngelmi Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu. Babar pisan penembahan gandheng paduka punika ingkang lebda ing reh  samukawisipun, nadyan kula punika nalendra gung binathara nanging tiyang sajagad sami mangertos bilih kula apaes rakseksa ingkang sinandhang ing kula. Penemban mugi kula ugi  karuwata supados ical sipating diyu ingkang anggeleng angganipun ingkang rayi.”'' 

''“Yayi Sumali, aku ora bakal suminggah yen kaya mangkono kekarepanmu bakal dak leksanani, mapan iku ngelmu kekeraning para dewa dadi ora gampang sanggane, mula kang  saka iku cepakna sesaji kang bakal dak anggo sarana bengkas watak raksasa kang sumandhang ana anggamu yayi. Hayo yayi bebarengan dherekna pun kakang manjing sanggar pamujan, haywa kalepyan jroning ingsun mbabar werdining Sastra Jendra pamintaku yayi Sumali kudu tansah eling marang panembah jati.”'' pangajake Bêgawan Wisråwå marang Prabu Sumaliraja. 

''”Inggih kakang Penembahan mangga kula sumanggakaken.”'' ature Prabu Sumali karo ndherekake tindhake Sang Bêgawan Wisråwå tumuju ing Sanggar Pamelengan.

'''''Prabu Sumaliraja ruwat dadi manungsa'''''

Om awignamastu mugi rahayu sagung dumadi, andheku anekuk jejengku nganglungake jangga liyeping netra muhung amandeng pucuking grana kusika. Parbu Sumali anggung mulat patraping ingkang raka Bêgawan Wisråwå ingkang amiwiti ambabarake werdining kang Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mapan kaparanyata nalika semanten Prabu Sumali maksih angangah-angah sumongah angangkah ngakahi jagad, ora mokal kasurung dening pepaes rakseksa ingkang sumandhang dadi kodrate. Mila cukat cakut trengginas trampil Bêgawan Wisråwå wus nyamektakake sesaji sawiji tan ana kang kecicir, tumuli amiwiti matrapake wedharaning ''Sastråjéndrå Yuningrat Pangruwating diyu''. Wedharingkang S''astråjéndrå'' yekti, ''Hayuningrat''  pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran. Trus angangkah angakahi bumi, murih punjul mandhiri priyangga, mrih katekan sasedyane, nanging ngiwakken sujud, manembah hyang murbeng gaib, belis laknat maksiyat iku dewanipun, tan eling lamun triloka, dumadine awit parmaning Hyang Widi, cinipta hing kawasa. Megeng napas Bêgawan Wisråwå keclaping cipta wus kawewahan mobah wasesaning mangsa kala ganthening pangesthi manthenging sedya tinanggapan dening jagad saisine, sami sakala sakedheping netra wus bisa ngungak jroning guwa garba ingkang kasandhang dening Prabu Sumaliraja. Awit saking kagendam dening dayaning ''Sastråjéndrå Hayuningrat'', sirna sipating raksasa ingkang prapteng budine, Prabu Sumaliraja wenteh dadi manungsa limrah. Tan prabeda kaya panjalmaning Sanghyang Brahma dadya kagyat kang tumingal.

''”Bingahing manah tanpa upami kakang penembahan, genging panuwun mboten saged kula gambaraken dupi kula mulat sedaya ingkang dumadi ing saranduning badan kula, teka sedaya sampun mboten benten kaliyan manungsa limrah. Adhuh ngantos mboten saged angucap saking sesaking raos mapinten-pinten dados setunggal kakang penembahan. Sekawint kula apaes raksasa sakmenika sampun dados manungsa limrah. Menawi makaten inggih namung paduka ingkang saged damel tentreming puraya Ngalengkadiraja. Lair batos samukawisipun kula pasrahaken dhateng kakang penembahan.”'' atur panuwune Sang Prabu Sumaliraja.

''“Lo lo lo aja kaya mangkono yayi, aku tumeka ana Ngalengkadiraja ora kepingin muktekake diri kang tegese ngesur kalungguhanmu, lan ora kepingin tok gegadhang anglugguhi dhampar nyatane iku dudu mesthine lan dudu kuwajibanku. Waleh-waleh apa mbacutake rembugku ing ngarep nggonku kepingin bebesanan karo yayi Sumali, mara gage prasojowa apa ya mangkono karepe nini Sukesi nggone kepingin uga wedharan ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat.”''

''“We ladalah dosa menapa ingkang badhe kula sandhang menawi kula ngantos lelonyotan matur ngersanipun kakang penembahan. Mila sampun kedangon lajeng mangga kula aturi minangkani panyuwunipun anak kula Nini Sukesi, supados daya-daya enggal tentrem negari Ngalêngkå.”''

''“Yoh yen kaya mangkono ayo enggal timbalana yogamu Nini Dewi Sukesi.”''

''“Mangesthoaken dhawuh kakang panembahan,”.'' 

Prabu Sumali sigrå paring dhawuh marang Radèn Sukésa iyå Radèn Prahasthå ndhikakaké nimbali Dèwi Sukèsi. Sawisé Dèwi Sukèsi marak,  Prabu Sumali ngêndhikå aris'', ”Nini Sukèsi wruhanirå, idham-idhamanirå kang kêpingin uningå wêrdiné Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu, bakal kalêksanan, amargå dinå iki ugå bakal winêjang bab iku déning kakang Rèsi Wisråwå ana sajroning sanggar Pamêlêngan. Wêlinginsun marang sirå, åjå råså éwuh-pakéwuh marang Sang Rèsi. Panjênêngané anggêpên kåyå wong atuwanirå dhéwé. Wruhanirå Nini, saluguné Panjênêngan iku mung sadêrmå dadi utusané putrané, yaiku Prabu Dånåråjå (Dånåpati).  Rawuhé Sang Rèsi Wisråwå ånå ing Ngalêngkå sapêlu nglamar sirå arêp didhaupaké klawan Prabu Dånåråjå ratu muda isih jejaka ing Lokåpålå kang  lagi umur 20 taun, dene sira lagi umur 19 taun, dadi aran barakan. Sang Rèsi mêngko bakal nglêksanani bêbananirå yaiku mêjang marang sirå wêrdhiné Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu,”''

''“Kawulå nuwun inggih råmå Prabu. Kawulå  sêndikå mangéstoakên dhawuh pangandhikå padukå,”'' tumanggapé Dèwi Sukèsi. 

           ''“Kadospundi, Kakang Rèsi. Badhé dipun wêjang sapunikå mênåpå mangké?,”'' pitakoné Prabu Sumali.

           ''“Prayogå wêktu dinå iki ugå yayi Prabu.  Dadi ora ndêdåwå wanci. Awit  pamejangku marang Nini Sukesi kudu ing wayah bengi ingkang nuju purnama sidhi, wanci sireping janma tan ånå kumlisiking kutu walang ataga  Iku arane sirep tan ana sabawa kumalesik. Menawa kahanan wis kaya mangkono, lagi bisa misik wejangan. Sampurnaning ,wejangan menawa jangkep sepeken suwene. Mula prayoga kawiwitan saka dina iki kang ngepasi tanggal sepuluh teka tanggal nembelas kang sasi iki nedhenge  Hyang Candra  kathon bundher kepleng sumunar sorote angebegi jagad. Panyuwunku wejangan iki mapan ana ing sanggar Pamêlêngan.  Ayo Nini Dèwi, tumuli munggahå ing sanggar  Pamêlêngan. Takparingi wêjangan maknané Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu,”''

''`          “Månggå Wå Panêmbahan kulå dhèrèakên,”'' 

Rèsi Wisråwå lan Dèwi Sukèsi sigrå manjing ing sanggar Pamêlêngan.

Sapungkure Rèsi Wisråwå lan Dèwi Sukèsi, Radèn Prahasthå sumela atur marang ingkang Rama: ''“Kangjêng råmå Prabu ,”''

''           “Åpå Nggèr Préahasthå ”''

''           “Mbok inggihå kulå dipun kêparêngakên mirêngakên wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu  punikå råmå,”''

''           “Hus, clêmongan. Sirå anggêp åpå Sastråjéndrå  iku ? Barang dolanan åpå  priyé?,”''

''           “Bèntênipun punåpå Kakangmbok Dèwi Sukèsi  dipun kêparêngakên kok kulå mbotên?,”''

''           “ Prahasthå,  ingsun jarwani yå Nggèr. Sastråjéndrå Hayuningrat  iku dudu ngèlmu sêmbarangan. Kuwi ngèlmu panêmbah jati ugêring ngaurip kang anjalari patitising pati. Malati Nggèr, Yèn mbakyumu Sukèsi  ingsun kêparêngaké nåmpå wêjangan iku amargå pancèn dhèwèké kang darbé sayêmbårå. Barêng sirå ? Sira iku rak mung anut grubyuk tå? Åjå yå Nggèr, prayogané sirå sêmingkirå åjå ngagro-agro mbakyunirå!,”         '' 

Sawisé paring dhawuh mangkono, Prabu Sumali sigrå kondur anggêdhaton. Radèn Pahasthå kang ora dikêparêngaké mirêngké wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat , såyå kêpingin ngêrtèni bab mau.

''           “Hêm, Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu iku ngèlmu åpå tå aku kok ora dikêparêngaké?,'' bathiné Radèn Prahasthå. ''“:Mångkå råmå mau ngêndhikå yèn iku ngèlmu panêmbah jati ugêring ngaurip, kang anjalari patitising pati. Nanging kok malati ? Ah mosok kuwalat, kuwalat åpå. Prayogané aku tak nguping ånå sajabané sanggar Pamêlêngan,”''

           Nalikå Bêgawan Wisråwå lan Dèwi Sukèsi  manjing ing sanggar Pamêlêngan, Radèn Prahastthå tut wuri lakuné Rêsi Wisråwå lan Sukèsi  såkå kadohan. Kadêrêng kêpingin ngawuningani wêjangan ''Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.'' Radèn Prahasthå tumuli ndhèpèl ing koriné sanggar Pamêlêngan, såkå kono kêpireng  kanthi cêthå  anggone Sang Bêgawan Wisråwå lan Dewi Sukesi psami  wawan pangandhikan.

''“Hoo ilaheng astunama sidhem  sekaring bawana langgeng, Nini Sukesi sadhurunge aku minangkani panjalukmu wedharing Sastrajendra Hayuningrat  luwih dhisik aku takparing uninga marang jeneng sira, lamun aku iki sumitrane keng rama wiwit maksih jaka tumaruna. Dene praptaku ana Ngalengka minangkani kang dadi pamothahing anakku nalendra ing Lokapala kang jejuluk  Danapati ya Danaraja, kang kepingin mengku garwa prameswari, jagad ora ana kang dadi telenging atine kejaba amung sira Nini Sukesi. Mula kang saka mulunga rasaning atimu gelema dadi jatu kramane anakku lanang si Danapati nini.”''

''“Kula nuwun inggih Wa penembahan, kula badhe sagah angladosi satunggaling kakung sauger saged medharaken ngelmi Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu, makaten panembahan.”''

''“Yoh yen ngono nini ewang-ewangana nyenyuwun prakara iki bakal dak tindakake, mula nini majuwa kang dadi lungguhmu lan wigatekna aja nganti tumpang suh nggonira nampa wedharan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu,”.''

Wedharingkang Sastråjéndrå yekti, hayuningrat pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran.

Trus angangkah angakahi bumi, murih punjul mandhiri priyangga, mrih katekan sasedyane, nanging ngiwakken sujud, manembah hyang kang murbeng gaib, blis laknat maksiyat iku dewanipun, tan eling lamun triloka, dumadine awit parmaning Hyang Widi, cinipta hing kawasa.

Tebih wulang tan wruh ing palupi, hadigang hadigung hadiguna, tan ngawruhi sejatine, sanggya titah satuhu, tinitahken dening dewadi, sapisan wruh ing tata, titi kalihipun, titis nenggih kaping tiga, kapat tatak lima tutuk mangka kunci, gayuhaning agesang.

Yata wau Sang Wisråwå Rêsi, amedharken kanang ''Sastråjéndrå'', amirid wuruk warahe, sastra tegese iku, kang kadulu awujud tulis, yekti dadi panuntuning kawruh, lan ngelmu sanguning gesang, ala becik agal lembat den kawruhi, bonggan yen wuta sastra. Sastra cetha iku ngurakabi, datan keweran nempuh jejibahan, nadyan abot dadi entheng, mlampah ing papan lunyu, antuk teken tekun nulungi, lamun petenging marga antuk obor sewu, mungsuh asih dadi sanak, sanak kadang saya supeketin kapti, wangsane hingayoman.

Harjendrayu yuning basuki, kang mangkono mungguh werdinira, ya kenger ing panembahe, patrapna sembah catur, kang kapisan yayah lan wibi, dadi marganing tumitah, kalih nembah guru, nyata kang paring piwulang, sembah katri saisiningrat andanyani, surya candra kartika.

Katri iku winastan trimurti, sesorote mujudke hyang sukma, gya dumilah pepadhange, raga dumadinipun, bumi geni banyu lan angin, lagi gatra manungsa, cinipta Hyang Agung, yen wis agung ngelingana, dene titah tumitah derma nglakoni, wit purbaning kawasa.

Ningrat iku papane jroh urip, kudu bisa wruh ing tata cara, tandang tanduk sasolahe, aja handhedher bendu, lumakuwa dalan kang gasik, durgama singkirana, tingkah sarta laku, dadya tepa tulada, ing sadhengah wekasan manggih basuki, yaiku sucining gesang.

Sembah catur konjuk mring Hyang Widi, kang sayekti nggelar jagad raya, sangkeb saisen- isene, dene pangruwat diyu, hangilangken candhala julig, amunah sastru murka, kang agung gumulung, hanggeleng ing angganira, sirna larut kerut kendhih tyas basuki, sesuka sukeng driya.

Pra wanodya setya guru laki, ingkang priya tresna marang garwa, ing saloka mujudake, wewangsone pra luhur, panunggaling kawula gusti, lahir tumandang kaya, jroning batinipun, hangagungken hyang suksma, yen mangkono turun tumuruning benjing, dadya manungsa tama.

Tatas titis tutug tledhak tledhok kaya madu pinasthika wijiling pengendika dyan Bêgawan Wisråwå, samendhang tan ana kang kacicir samukawis wus tinampi dening sang dyah ayu Dèwi Sukèsi. Kocap kacarita sinarengan lelampahan ing madya pada geder gara-gara anggung anggegirisi tumempuh kahyangan Jonggring Salaka, kaya bojat-bojata kori Sela Matangkep, pindha jomplang-jomplanga Umpak Bale Marcukundha, kinocak-kocak Kawah Cåndrådimukå, lebu letug metu sembur upas hagni sak klapa-klapa gedhene. Kejot Sanghyang Hudipati awit dhatenging, cipta wirengganira.

''“Hong buwånå langgêng. Sêmono dayané Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mengko ta Durgå.”'' pandangune Bathårå Guru marang Bathari Durgå . 

''“Nuwun wonten dhawuh pukulan Sanghyang Jagad Nata.”''

''“Sungkawaning gara-gara kang nempuh kahyangan Suralaya kanyata merga saka polah tingkahing jalma aran Begawan Wisrawa kang tumindak sesongaran kaya lanang-lananga priyangga, wani ambabar ngelmu kekeraning dewa Sastrajendra Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mokal lamun dheweke ora mangerti lamun iku dadi laranganing para dewa, jalaran sapa kang krungu wedharaning ngelmu iku, yen kutu-kutu walang antaga bakal dadi sato, sato bakal dadi buta, buta bakal dadi manungsa, yen manungsa bakal dadi dewa. Yen ngnati diuja tumindake kang mangkono bakal kaya ngapa rusaking jagad raya, kabeh ora mangerti dununge sapa kang nyembah lan saka kang kasembah. Ulun bakal paring paukuman marang manungsa kang budine candhala iki, kita manjinga ana anggane dewi Sukesi dene ulun bakal sajiwa ana anggane Wisråwå,”.''

''“Inggih ndherek dhateng sendika pukulun mangga kula dherekaken.”'' tumanggape Bathari Durgå.

''“Piye Nini'' Sukèsi ''sawusa sira nampa wedharan ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.”'' pandungune Bêgawan Wisråwå.

''“Nadyan namun sawanda mboten wonten ingkang karempit penembahan.”'' wangsulane Dèwi Sukèsi.

''“Ya syukur sekethi jumurung. Ayo enggal sira predandan dak boyong ana negara Lokapala, dadiya prameswari garwane anakku lanang Danaraja ya Danapati nini.”''

''“Penembahan ing ngajeng kula sampun matur bilih kula badhe ngladosi satunggaling priya ingkang saged mbabarken werdinipun Sastråjéndrå Hayningrat Pangruwating Diyu. Mangka ingkang seged minangkani paduka, mila kula trimah mopo menawi supados angladosi ingkan putra Prabu Danapati.”''

''“Nini Sukesi, mangertiya aku iki bakal maratuwamu, nggonku tumeka kene dadi wakile anakku lanang minangkani patembayaning bakal penganten putri. Dadi jeneng trep yen kowe manut marang aku nini.”'' 

''“Wadhuh ana lelakon kisruh iki, arep didhaupke karo anakke lanang jare malah milih maratuwane. Niki mboten leres lo Penembahan, nek ajeng rabi golek sing sak barakan niki umur-umure sak anakke lo.”'' Petruk sumela atur.

''“Ya panakawan padha menenga iki tanggungjawabku.”''

''“La ya jarene anak murid ning nonton anggone sarwa merak ati kuwi marakake lali anak bojo, ning niku calon mantu lo penembahan godha niki.”'' ature Bagong uga ngelingake.

''“Ya aku mangerti kabeh mengko ana aku. Piye'' ''Sukèsi, lakok dadi nampel katresnane anakku pilalu kowe bakal suwita karo aku kang umure ora barakan merga kowe kuwi mung sak anakku, lan kuciwa tumrap pasuryane marga keladuk yuswa. ”''

''“Rumaos kula sami-sami barakan, miwah jagad menika sampun kecalan kebagusanipun sedaya sampun mlempak dhateng paduka penembahan. Mangga lajeng kula aturi manjing patirtan kula ladosi siram jamas amargi sawetawis nilar pertapan satemah reged salira paduka penembahan.”''

Ewuh aya ing pambudi dyan Wisråwå dupi priksa ingkang badhe dados sang anak mantu menggok lakuning katresnan dhateng angganira. Dayaning Bathårå  Guru miwah Bathari Durgå ingkang manjalma sajiwa ing angganing kekalih, mracihnani dyan Wisråwå dalasan Dèwi Sukèsi wus winengku dening olah kridhaning asmara priya lan wanodya datan enget bilih punika calon maratuwa karo ana mantu. Satemah peteng pandulune jroning peteng datan bisa mulat pundi ingkang leres pundi ingkan lepat, kekalih datan saged ngendhaleni ubaling asmara dyan Wisråwå mandhap saking palenggahan madhak Dèwi Sukèsi manjing pagulingan remu-remu ing wadana. Bathårå  Guru  lan Bathari Durgå gya kondur makahyanan.

''Radèn Prahasthå dadi butå''

Kacaritå nalikå Sang Bêgawan Wisråwå lan Dèwi Sukèsi manjing ing sanggar Pamêlêngan, Radèn Présthå tut wuri lakuné Rêsi Wisråwå lan Sukèsi  såkå kadohan.  Kadêrêng kêpingin ngawuningani wêjangan ''Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu.'' Radèn Prahasthå tumuli ndhèpèl ing koriné sanggar Pamêlêngan, såkå kono kêpireng kanthi cêthå wêdharing ''Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu.'' Tanpantara dangu kêpireng sêsambat nikmat kang kawijil såkå lathiné kang samyå makarti, sanalikå Radèn Présthå kêpingin nguningani. Sigrå nginjên ing sêlå sêlaning kori. Kathi wêwèntèhan blêgêré Rêsi Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi kang nêdhêng ulah sarêsmi. Radèn Prahasthå kamitênggêngên, olehe ndêlêng, anjalari awak sakojur dadi kaku, mêthênthêng, satêmah mêlar jagadê dadi gêdhé. Radèn  Sukéså dadi yakså saprabåtåsutå gêdhéné.

           Barêng ngerti yen anggane salin wujud dadi butå, sakålå gulung koming Radèn Sukéså yå Prahasthå, nggetuni lelakone. 

           ''“Adhuh mati aku ! Lha kok aku biså dadi kåyå ngéné iki priyé nalaré.  Ora ngirå babar pisan, awaku dadi kråså abot. Unthuku dadi gêdhé gêdhé lan mêtu siyungé. Mataku dadi mlolo mêndhêlo. Adhuh kêtiwasan Kangjêng råmå....,”''

Radèn Sukéså sigrå sowan ånå ngarsané  Prabu Sumali. Prikså ånå butå nyakêti Prabu Sumali kagèt. Sang nåtå Ngalêngkå nuli mundhut prikså.

''“Hé...kowé kuwi butå såkå ngêndhi lan såpå  aranmu ? Têkå-têkå dlèwèran luhmu sajak susah atimu ?,”''

''“Adhuh kêtiwasan råmå,”''

''“Lho kowé kok nyêbut  råmå marang aku, sêjatiné kowé iku såpå ?,”''

''“Mênåpå råmå pangling kaliyan suwantên kulå ?. Kulå mênikå ingkang putrå pun Sukéså inggih Prahasthå råmå.”''

''“Lho kowé Prahasthå ? Lha kok saiki wujudmu dadi kåyå ngono kuwi, mau-mauné kêpriyé ?''

''“Sèwu lêpat tadhah dêdukå dhalêm råmå. Mênikå wau kulå kêpingin sangêt ndhèrèk mirêngakên wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu. Milå kulå réncangi dhèpèl- dhèpèl korining sanggar Pamêlêngan, supados sagêt têrwåcå pamirêng kulå,”''

''“Yå biså mirêng?,”''

''“Inggih sagêt råmå, namung sasampunipun wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat kawontênan salêbêting Sanghgap Pamêlêngan lajêng sêpi nyênyêt. Manah kulå adrêng kêpingin mangêrtos, lajêng kulå injên. Jêbul kakangmbok Sukèsi kaliyan Wå Rêsi Wisråwå  sami nindhakakên sarêsmi, satataning tiyang jêjodhoan”''

''“Kowé nyumurupi dhéwé ?,”''

''“Inggih råmå. Wiwit saking glênak-glênik ngantos dumugi  nindhakakên sarêsmi.  Mbotên mangêrtos sangkanparaning bilahi, ngêrtos ngêrtos wujud kulå sampun dados ngatên mênikå”''

''“Kuwi jênêngé kuwalat. Råmå mau wêling kêpriyé ?. Kowé mau rak wis takdhawuhi sêmingkir tha?. Nanging kowé ora nggugu dhawuhé råmå. Lha yå kåyå ngono kuwi oléh-oléhané wong ki nék mbêrguguk dikandhani wong tuwå.Mung jalaran nginjên wong sarêsmi, sanalikå wujudmu salin dadi butå. Iki kênå kanggo kåcå bênggålå, sing surasané mripatmu åjå diênggo ndhêlêng barang sing ora samêsthiné. Åpåmanèh kowé durung nambut silaning akråmå. Sisip sêmbiré biså mbubrahaké méntalmu. Lha saiki gandhèng kowé wis kêbacut kåyå ngono, kudu kok trima-trimakaké. Råmå yèn dikon ngruwat cêthå ora biså. Amargå kuwi dudu garapanku. Saiki sing dipikir dudu saiki sing dipikir dudu ålå bêciké råpå, nanging bêbudèn. Nadyan wujudmu ålå nanging bêbudènmu bêcik, kuwi kênå kanggo nêbus dosamu,”''

''“Inggih Råmå,”''

''“Sênadyan wujudmu bagus, nanging yèn kowé cluthak, ngragas,  ngångså, ora ånå gunané, kuwi pådhå karo butå. Mångkå watak butå kuwi butêng, bêtah nganiyåyå. Wis wujudé èlèk têkoné ora bêcik, lha rak wis ora ånå pilihané babar pisan,”''

''“Inggih”.''

''“Nanging yèn kowé tansah ngrungkêbi bêbênêrê, tanmsah tumindhak bêcik, mêsthi Gusti kang akaryå jagad bakal paring pangapurå marang dosa-dosamu,”''

''“Nanging mênåpå råmå mbotên lingsêm, kagungan putrå wujud rayêkså kados kulå?,”''

''“Ora ngger. Wis saiki tumuli biratên susahing atimu. Pasrah sumarahå marang pêpêsthêning Gusti,”''

''“Inggih Råmå. Mênawi mêkatên kulå nyuwun pamit. Kulå badhé mêmintå sihing Gusti, murih têntrêm manah kulå,”''

Radèn Sukéså yå Prahasthå banjur jumangkah  kondhur ing papan dunungé ing  Kasatriyan Purwådikaran.  Sêmono ugå Prabu Sumali banjur kondhur angedhaton.  Jroning pênggalih rumångså bêgjå kagungan mantu Rêsi Wisråwå  kang kondhang  sugih ngèlmu lan digdåyå sêkti måndrågunå jayèng palugon. Ing têmbéné Rêsi Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi pêputrå papat, yaiku : Dåsåmukå, Radèn Haryå Kumbåkarnå, Dèwi Sårpåkênåkå lan Radèn Kuntå Wibisånå.


'''''Jambumangli sirna'''''

Kacarita sesambetanipun dyan Wisråwå  kaliyan Dewi Sukesi sampun kapriksa dening Prabu Sumaliraja, parandene mboten andadosaken dukaning penggalih, kosok wangsul sukaning driya datan kena kinaya ngapa. Pawartos Dewi Sukesi kaalap dening Bêgawan Wisråwå wus ngebaki negari Ngalengkadiraja. Gentos kang winuwus ing Kasatriyan Argulobang dyan Jambumangli mireng pawartos ingkang wonten salebeting datulaya, sigra anggempran kaya kidang, nglumba kaya ula, anggemprong kaya singa barong.

''”Oo bojleng-bojleng belis laknat padha jeg-jegan, bocah prajineman, kepiye kabar kang dak tampa kadadeyan jroning kraton Ngalengka.?,”'' pitakone Jambumangli.

''“Kepareng munjuk raden, leres pekabaran ingkang sumebar saindengi negari Ngalengka bilih ingkang rayi nak ndherek sekaring kedhaton Dewi Sukesi sampun kaalap dening pendhita Hamulaya Bêgawan Wisråwå .”''

''“Weee ladalah, ora patut kaya lanang-lananga dhewe, klakon Wisrawa nggarwa adiku Sukesi janji bisa merjaya Jambumangli, kaya ngapa wujude Wisrawa dak tadhah taramangsa.”'' Ditya Jambumangli sigra ninggalake Kasatriyan Argalobang  saperlu ngupadi Sang Bêgawan Wisråwå  .  Ana satengahing marga kepapag klawan Prabu Sumali kang wis salin wewujudane dadi manungsa.

''“Mengko ta kulup Jambumangli, katon mangar-mangar wadanamu ana apa , kulup sarehna dhisik rasamu.”''

''”Hoo ho sapa kowe nrenggalai lakuku.”''

''“Memper sira kulup kowe pangling karo aku. Aku iki pamanmu dhewe Sulamiraja kang wus rinuwat dening Begawan Wisrawa, ya mung srana iki kang bisa ngilangake sipating yaksa. Mula kulup yen ngono gelema sira diruwat supaya enggal tatag tutug uripmu ana madyapada.”''

''”Menungsa isa ngruwat menungsa ki nek dewa ora bakal klakon, kuwi mung apus-apus ibarate wong sulapan, ora ngandel aku lan ora sudi diruwat karo wong mbengkani. Apa kowe sing ana mburine paman Sumali kang aran Wisrawa.”''

''“Ya dhasar kepara nyata aku kang peparab Wisrawa, kowe kang aran Jambumangli,ana apa?”''

''“Ya aku Jambumangli, prekara nggonmu isa ngruwat iku dudu butuhku, ing ngarep sapa sing bisa ngendhih yudaku gendhene merjaya aku yaiku sing wenang dadi bojone Sukesi. Mula kowe bakal lestari dadi bojone Sukesi nek ngalahke kadigdayanku Wisrawa.”''

''“Karepku dak gawe becik, nanging semune mbregundung kepingin njajal kasudiranku, ayo manjing payudan dak todi kadigdayanmu.”''

''“Ayo majuwa gaglak limpamu.”''

Jambumangli bramantyå.  Kêkaroné nuli tandhing yudå ing alun alun Ngalengka.  Perange Resi Wisrawa lan Jambumangli  nggegirisi banget.  Lelorone padha digdayane.  Padhadene ngetoake pangabaran  warna warna. 

''“Ayo, tumplaken jimat  kematmu, pandhita Gerang gaplok!. Njaluk ora dawa umurmu,”'' sumbare Ditya Jambumangli kang nyata digdåyå sêkti måndrågunå jayèng palugon.

Resi Wisrawa  nedya mungkasi yuda.  Sigra menthang gendhewa, sinandhangan warastra dibya lima cacahe.  Lumepase jemparing pindha kilat,  tumadhuk ing bahune Jambumangli kanan miwah kering ingkang pungkasan tumancep ing janggi. , suku kanan miwah kering,  Jangga pedhot, mustaka gumlundhung ing bantalla. Ditya Jambumangli  sirna margalayu.

''“Ayo Jambumangli yen nyata kowe digdaya tangia !. Ora orane Resi Wisrana tinggal glanggang colong playu.  kagawa tumindakmu kang sarwa lelamisan , mula ora patut yen patimu kaya dene satriya utama.  Patute tak gawe pangewan ewan bathangmu,”''

Ragane Ditya Jambumangli kang diprail prail deneing Resi Wisrawa dumadakan ilang  kaya jinempana ing angin.  Banjur kepireng swara dumeling tanpa rupa'',” Heh Wisrawa. Nyata kowe pandhita kang murang Susila.  Sepi ing rasa kamanungsan, katone mono wujudmu brahmana, , nanging jiwamu isih kacampuran ambeg umuk sesongaran.  Buktine kowe mateni mungsuh wae  awakku tokgawe pangewan ewan.  Tangan lan sikilku tokpreteli,  sirahku ya semono uga.  Ya..ya…aku trima Wisrawa, nanging sing momong uripku  sing ora nrimakake. Eling dieling eling Wisrawa,  kowe besuk bakal duwe turun sing memper wujudku,  Slagane ya kaya slagaku,  nganthi tekan patine ya digawe pangewan ewan dening mungsuhe kaya patiku iki.  Wis kuwi lelakonmu besuk.  Rasakna Wisrawa,”''

Wuwusé Jambumangli kang kåyå mangkono iku ora klêbu ing atiné Rèsi Wisråwå. Wus dadi jamak lumrahé  wong pêrang patèn-pinatèn, sartå bab patiné Jambumangli wus tinêmahan karånå adhêg sayêmbårå lan mapan iku kang dadyå patêmbayané.

Kocap lagi wae Resi Wisrawa arep jumangkah tumuju kadhaton Ngalengka, dumadakan  katungka praptane Semar saanake,”

''“Kok pating grudhug mrene iki  ana apa Kakang Semar ?,”'' pandhangune Sang Resi Wisrawa.

Bagong dhisiki semaur'',” Teng mrika hawane adhem gek wetenge nggerus njaluk diisi Sampeyan kuwi ditutake rombongan kok jan  ora pangerten,”''

Rampung geneme Bagong, Semar nuli  numplak uneg unege.

''“Sampeyan niku pripun ta Sang Resi ? Kok boten cocok kalih rembuge.  Sampeyan rak empun kula janji ta. Sampeyan nek njaluk ditutake Semar kudu sing bener bener, Nek satriya netepi dharmaning satriya,, nek pandhita kudu netepi  kuwajibane pandhita. Sampeyan wong tuwa kudu netepi dharmaning wong tuwa.  Arep ngrabeke anake dhewe kok malah diirasuk dhewe niku pripun ?. lha napa jagad niku mung sagodhong kelor ?. Mbok waune sampeyan blaka nek  Sukesi niku ajeng mang pek bojo, dadi kula njur bisa nari awak kula gelem napa mboten ndhereke sampeyan. Jaren arep ngrabekke anake,  kon enthek enthekane  calon bojone anake dirasuk dhewe,”''

''“Iya aku rumangsa luput. Aku njaluk pangapura kakang Semar,”''

''“Eh jeneng wong luput niku mboten mung cukup njaluk ngapura,”''

''“Banjur aku kudu kepriye ?,’''

''“Luput nnjaluk ngapura niku akeh tunggale. Sesuk sesuk terus dibaleni malih.  Ning yen sampeyan temen temen ngrumangsani luput sampeyan, luput sampeyan kudu mang tebus,”''

''“Carane nebus aku  kudu tumindak apa ?,”''

''“Niku mang piker dheswe.  Sampeyan niku wis wong tuwa,  wis anak-anak, mosok  nebus kaluputane wae ora ngerti.  Pu n cekap samanten anggen kula ndhereke  sampeyan. Semar nek ndherekake wong kaya sampeyan, bakal melu dosa. Mula kula njaluk pamit, ajeng bali teng Karang Kadhempel,”''

Resi Wisrawa nggondhel, ''“ Aja kakang Semar,”''

Nanging Semar wis kenceng tekade'',” Eh boten, kula boten ajeng melu sampeyan.  Melu sampeyan malah katut dosa luput sampeyan,”''

Semar saanake banjur  ninggalake Resi Wisrawa. 

''Prabu Dånåråjå Krodhå''

Gantya kang carita, tunggal kandham seje prenahe, nenggih ingkang pinuju lenggah ing Kedhaton Lokapala. Sang Prabu Dånåråjå  den adhep Patih Banendra lan sedaya wadyabala ander.

''“Kakang patih Banendra, kadiparan mungguh lakunira ingsung dhawuhi angawat- awati jengkare kanjeng rama Begawan Wisrawa tumuju negara Ngalengkadiraja.”''

''“Nun inggih sinuwun sesembahan kula, sedaya wadya bala sampun kula kerigaken bebasan tebih dipun celaki celak dipun tebihi, sareng sampun cetha bilih ingkang rama lumebet tlatah Ngalengkadiraja, lajeng kula dhawuhi wangsul ing praja, sinuwun.”''

''“Wah syukur begja sewu kakang Banindra.”''

Datang pantara dangu gya pisowaning Tenung Gohmuka gumrojog tanpa larapan. ''“Yen ora sisip panduluku iki kaya pisowane Tumenggung Tenung''

''Gohmuka, ana apa tanpa katimbalan maju anak pangarepanku.”\''

''“Inggih kasinggihan sinuwun, ngaturaken duta penglawung.”''

''“Duta kongkonan, pengalawung pati. Apa ana raja pati?,”'' pitakone Prabu  Dånåråjå.

''“Menawi raja pejah mboten wonten nanging nguthawatosi menggahing katentreman negari Lokapala. Andadosaken kawuningan bilih Dewi Sukesi sampun dipun garwa dening ingkang rama piyambak sangadi panembahan Wisrawa.”''

''“Dudu karepe dhewe, ! Banindra lan Gohmuka ketapna wadyabala ayo dilurugi negara Ngalengkadiraja dadekke samodra geni.”''

''“Mangga sinuwun kula dherekaken.”''

Patih Banendra nuli metu ing paseban njaba ngêrigaké wadyåbålå Lokåpålå  tinindhihan ingkang råkå ratu têlukan  ing Panglêburgångså, Prabu Kisrahwånå. Pårå sénåpati Ngalêngkå ora ånå kang biså ngadhêpi pangamuké ratu Lokåpålå lan ratu Panglêburgångså. 

Wusånå Rèsi Wisråwå  dhéwé kang ngêtoni jurit. Prabu Dånåråjå sigrå mudhun såkå krétå titihané, nyakêti Rèsi Wisråwå. Nêtrané mênthêlêng tanpå kêdhèp pindhå nétrané singå barong. Pangandhikané sêrêng'',”Heh Rèsi Wisråwå !. Dinå iki takjabêl basaku. Pancèné takajèni, taksêmbah-sêmbah. Nanging barêng tumindhakmu kåyå mangkono, kowé ora pantês diaji-aji. Ngakumu pandhitå jêbul tumindhakmu nébras-nébras tan wêruh ing tåtå. Pandhitå kåyå kowé kuwi pantêsé sinêbut pandhitå êndhog utåwå pandhitå kêmbang sêmbojå. Njabané putih nanging njêroné kuning. Tåtå lairé bêcik nanging batinmu rêgêd. Tumindakmu sarwå lêlamisan, pamrihé kanggo nutupi lorèking bêbudènmu. Yèn mulang kåyå énak-énakå dipangan, barêng kêpêngkoking lêlakon, kêpéncut karo gêbyaring wanitå sulistyå. Pandhitå åpå kuwi ? Aku isih déné uripku kok gêgabah. Yèn aku arêp mênêng waé ilang jêjêring lanangku. Nanging yèn aku arêp tumindhak, kowé kuwi bapakku. Yèn aku  mênêng waé, disuraki wong sanêgårå Lokåpålå. Aku kudu priyé Wisråwå ?,”.''

Durung nganti Rèsi Wisråwå kumêcap nanggapi panguman-umané Prabu Dånåråjå, Sang nåtå Lokåpålå iku wis ndhisiki ndhupak dhadhané Rèsi Wisråwå satêmah kontal patang dhêpå, dhawah klumah. Prabu Dånåråjå ora mêndhå dukané, kapårå sangsåyå ndadi. Sigrå nyandhak jêmparing Kyai Agniyastrå kang dåyå panguwasané yèn tumåmå ing anggané mungsuh, biså ngobar anggané.

Rumångså ånå sajroning bêbåyå, Rèsi Wisråwå sigrå nandhingi kanthi  nglêpasaké Barunastrå, minångkå panulaking jêmparing dahånå. Têmpuking panah kêkaroné mahanani swårå jumêglug.

Jêmparing Kyai Agniyastrå kalah pêrbåwå. Prabu Dånåråjå banjur matak aji kêmayan lan pêngabaran. Rèsi Wisråwå nandhingi.

Gêmpung tyasé Prabu Dånåråjå sigrå ngêtokaké sênjåtå pamungkasé kang aran Kuntå Baswårå. 

Barêng prikså ingkang putrå ngasthå jêmparing Kuntå Baswårå, Rèsi Wisråwå sigrå ngungalaké dhadhané. Gêgamané dibuang. Pênggalihé pasrah sumarah minångkå panêbusing dosané.

Durung nganti Kuntå Baswårå lumêpas, Bathårå Narådå cumlorot såkå dirgantårå, nyapih påncåkåråné bapak mungsuh anak.

''“Mrêkèncong waru dhoyong oodolo tyohok, Nggèèr Dånåråjå sabar dhisik. Sakabèhing pêrkårå iku  rampungé boyå kudu nganggo cårå patèn-pinatèn. Elingå nggèèr, kalamun Rèsi Wisråwå iku sudarmå kitå ingkang ngukir jiwå rågå kitå. Arêpå sudarmå kitå iku gêdhé luputé  anak boyå kênå mêrjåyå. Pati uriping manungså iku wêwênangé Gusti kang gawé jagad. Upamané sudarmå kitå rilå kitå pêrjåyå, nanging sing momong jiwå ragané mêsthi bakal boyå trimå. Gusti mêsthi dukåawit wis dilangkahi wêwênangé. Wis ayo dilêrêmaké pikir kitå. Rêmbugan iku yèn  muntab nêpsuné boyå prayogå. Rêmbugé boya biså golong gilig. Nanging yèn  mênêp råså kitå, mêsthi énggal biså golong gilig rêmbugé,”''

''“Inggih”''

''“Kanthi anané lêlakon kåyå ngéné iki, cêthå yèn Sukèsi dudu jodho dhaup kitå.  Lha yèn Sukèsi, wis kitå pundhut dadi garwå, dirêbut bapak kitå, kitå muring muring kåyå mangkono, kuwi'' ånå bênêré. ''Sukèsi kuwi rak durung dadi bojo kitå. Pacangan baé durung. Dadi jêjêré Sukèsi karo si Wisråwå kuwi lanang karo wadhon, dudu måråtuwå karo mantu. Dadi yèn kitå  nêsu marang wong atuwå sirå iku klêru utåwå boya samêsthiné,”''

Prabu Dånåråjå wiwit lilih dukané. Mbåkå sêthithik lêrêm pênggalihé. Bathårå Narådå mbacutaké pangandhikané, ''“Miturut paugêraning déwå, kitå dianggêp luput mêrgå  anak wani marang sudarmå sing ngukir jiwå rågå kitå. Sênajan gêdhéné kaluputané wong tuwå kitå, anak boya kénå midånå Åpå manèh kitå mau darbé niyat mêrjåyå marang  sudarmå kitå. Nadyan durung kêlakon, iku wis klêbu doså gêdhé., kuwi klêbu doså gêdhé.  Cobå agåmå åpå sing ngèntukaké matèni wong tuwané ? Rak boya ånå. Kabèh agåmå mêsthi nênuntun marang kabêcikan. Éling marang sing gawé urip, bêklti  marang wong tuwå, sartå tumindak bêcik marang sapådhå-pådhå. Ngåpå tå kok mangkono ? jalaran urip ing madyåpådå iku ibaraté kåyå wong nênandur. Yèn sing ditandhur iku barang kang bêcik, wohe ugå bêcik. Kosokbaliné,  yèn sing ditandur ålå yå bakal ngundhuh ålå . Mulå ånå unèn unèn  wong nandhur bakalé ngundhuh, wong gawé bakalé nganggo. Iku jêbul kêpårå nyåtå, mboya mung mandhêg ing kabar kabur.  Makartiné wong urip iku ibaraté kåyådéné  wong nglêpasaké jêmparing. Ing mångkå jagad iki bundêr. Mulå panah sing wis lumêpas bakal ngubêngi jagad., wêkasan têmancêp ing gigir kitå. Lha yèn panah kang kitå lêpasaké mau wujudé tumindhak  bêcik, Ing têmbé undhuh-undhuhané bakal bêcik ugå.  Nanging kosok baliné,  yen kang kitå lêpasaké  iku tumindhak ålå, ing têmbé  undhuh-undhuhane yå boya becik. Kamangka kitå wis ndhêdhêr wiji wani marang wong tuwå. Mulå ing têmbé yèn nganthi putrané Rèsi Wisråwå kang mijil såkå putri Ngalêngkå nganti wani marang kitå, kitå åjå kagèt yå Nggèèr Dånåråjå Nêgårå Lokapålå bésuk bakal binêdah déning atmajané Si Wisråwå   lan Dèwi Sukèsi.. Iku wohing pakarti kitå dinå iki,”''

''“Inggih Pukulun,”''

“''Wisråwå yå ngono. Wong tuwå kang kuduné kênå kanggo panutan anak,  malah tumindhak kang boya biså tinulådhå.  Ing purwå janji arep målåkramakaké Dånåråjå, ênthèk- ênthèkané mblénjani janji. Sukèsi calon mantuné malah dialap dhéwé. Kitå iku kêpriyé tå Wisråwå. Pandhitå wis buntas kawruh, lha kok jêbulé isih gampang kagirigodhå håwå nafsu iki kêpriyé ? Diéling-éling yèn anak anak kitå ing têmbéné ånå sing sênêng ngumbar håwå nafsu, kitå åjå kagèt. Iku wohing pakarti kitå dinå iki,”''

''“”Inggih kulå sampun ngrumaosi lêpat Pukulun,”''

''“Ngrumangsani luput boya mung  cukup diucapake ing lathi. Kitå lidi nebus kaluputan kitå. Carané, sêpisan kudu njaluk pangapurå marang kang kitå blénjani. Kaping loro kudu kitå têbus srånå mbangunaké tåpå kanhi ngêndhalèni makartiné påncådriyå kanti têmên-têmên. Sajroning mbangunaké tapa, tansah nyuwuna pangaksama marang Gusti Kang Akarya Jagad,”''

“''Kula nuwun ninggih Pukulun,”''

''“Sêmono ugå kitå Kaki Prabu Dånåråjå. Prayogané tumuli kondur ing Lokåpålå. Ngêgungnå tåpåbråtåmu minångkå sarånå  panêbusing doså kitå,”''

Sapungkure Prabu Danaraja,  Prabu Sumaliraja banjur nyaketi Sang Begawan “''Kakang Begawan Wisrawa gandheng para prajurit Lokapala sampun wangsul wonten negaripun, mangga lajeng kula dherekaken kondur majing salebeting kraton, badhe kula wiwaha dhaupipun kakang penembahan kaliyan yoga kula pun Sukesi.”''.

''“Yooh sinuwun aku mung kari manut kersamu ayo enggal dak dherekake manjing puraya gung Ngalengkadiraja.”''

Kacaritå bêbrayané Bêgawan Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi pêputrå cacah papat, yaiku Prabu Dåsåmukå iyå Rahwånå, Haryå Kumbåkarnå, Dèwi Sårpåkênåkå lan Radèn Kuntå Wibisånå. Nalikå lairé, ing jagad ånå ngalamat ålå warnå- warnå, kåyåtå  udan gêtih, cahyané Bagaswårå katon surêm kucêm, ing akåså akèh clérét taun pating sliwêr tibå ing bantålå, butå, siluman, jin, sétan, pêri prayangan pådhå ngaton lan jêjogètan.

Lairé Dåsåmukå  såkå guwå garbå ora kåyå salumrahé bayi. Sêpisanan Sang Dèwi Sukèsi nglairaké  sirah bayi cacahé sêpuluh kang rupané medéni bangêt. Pakulitané  biru, nétrané abang angatirah, siyungé mingis-mingis. Sabanjuré Dèwi Sukèsi nglairaké lêngên bayi cacahé rong puluh, nuli disusul pérangan awak liyané.

 Déning Rèsi Wisråwå, ponang  jabang bayi  enggal siniram tirta gege.  Saengga bayi mau enggal gedhe , wujud jejaka tumaruna.  Enggal kaparingan busana kang trep,  satemah katon gagah.

''“Ibuku endhi ? Kowe sapa rupane kok elek banget nyrengenges kaya barongan'' ?,” ucape putrane Resi Wisrawa karo tudang tuding. Prabu Sumali ora gerah penggalihe, diunekake kaya nbgono kuwi.  Tumuli paring wangsulan,” ''Aku iki eyangmu.  Aku Prabu Sumaliraja , ratu ing Ngelengka.  Bapakmu sing gagah iki,  asmane Resi Wisrawa.  Ibumu kae,  kang lagi diupakara  para emban lan mbok Nyai Dukun., jenenge Dewi Sukesi celukane Kesi,”''

''“Aku arrep dadi ratu ing Ngalengka,”''

''“Iya besuk kowe kang bakal dadi ratu ing Ngalengka,”'' ngendhikane Prabu Sumali.

''“Ora besuk, saiki wae,”''

''“Mengko dhisik ta, kowe kuwi jeneng wae durung dhuwe kok arep dadi ratu ?,”''

           ''“Yen ngono aku njaluk diparingi jeneng, Saiki aku enggal jenengana,”''

''           “Kadospundi Kakang Panembahan, kok lajeng ngoyak kemawon ?,”''

Resi Wisrawa mangsuli  ''“Ora perlu kuwatir,  mapan kaya mangkono iku  kodrating urip putumu,”''

           Resi Wisrawa banjur paring tetenger  marang putrane,  kalarasake karo kahanane  kang mustakané (sirahé) cacah sêpuluh, abahu lan tangané cacah rong puluh iku banjur kaparingan asmå kang salaras karo kahanané, yaiku Dåsåmukå (''arai sêpuluh''), ugå sinêbut Dåsåwardånå, Dåsånånå, Dåsåwaktrå, Dåsåsyå, Dåsåsiå, Dåsågriwå ''(agulu sêpuluh'') lan Wingsatibahu (bahuné sèwu).

           ''“Anaku Ngger Dasamuka, “'' Resi Wisrawa nimbali putrane.

           ''“Apa bapa,”''

''“Yen kowe kepingin dadi ratu, wong sing dadi ratu kuwi kudu digdaya sekti mandraguna.  Supaya digdaya, kudu mbangunake tapa. Apa kowe wani'' ?,” pitakone Resi Wisrawa.

''“Aku kudu mbangunake tapa ana ngendhi ?,”''

''“Munggaha ing Gunung Gohkarna.  Penere sisih kana kae.  Ya ing papan kono kowe kudu mbangunake tapa. Ora mangan lan ora ngombe, lawase patangpuluh dina patanbgpuluh bengi,  Aja nganthi jugar tapamu,”''

Katrimå tåpåné Dåsåmukå, karawuhan Bathårå Syiwah (Bathårå Guru). Dåsåmukå dikeparengaké  darbé panuwunan, lan panuwuné mau bakal diudanèni. Dåsåmukå nyuwun aji jåyå kawijayan kang linuwih, jagad ora ånå sing timbang. Åjå nganti biså mati mungsuh ''manungså,  butå, någå lan garudhå''  apadéné déwa. Kabèh makhluk urip ing saindhengé jagad kudu biså dikuwasani kanthi gampang. Bathårå  Guru ngabulaké panyuwuné Dåsåmukå, amung welingé yèn ånå kêthèk putih, Dåsåmukå ora dikeparengaké nginå, apamanèh gawé cintrakané. Awit amung kêthèk putih iku kang biså ngasoraké yudané Dåsåmukå.

Sapurnané  mêrtåpå, Dåsåmukå tumuli kasengkakaké ngaluhur jumênêng nåtå ing Nêgårå Ngalêngkå,  nglintir kêpraboné ingkang éyang, Prabu Sumali.  Kang minangkå patihé, yaiku ingkang pamané, Patih Prahastå.  Déné patih Mintragnå (patihé jaman Prabu Sumali), winisudhå dadi paramparaning 

[[Mirunggan:Pasumbanging naraguna/&amp;#126;2026-33738-16|&amp;#126;2026-33738-16]] ([[Parembugan Naraguna:&amp;#126;2026-33738-16|Pembicaraan]]) 8 Juni 2026 15.24 (UTC)</text>
      <sha1>ihrx72yo2evkh7mh3n4o0eyl5ll84v4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750201</id>
      <parentid>1750200</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T15:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33738-16</username>
        <id>73118</id>
      </contributor>
      <comment>/* SUMALI IYA SUMALIRAJA */ pérangan anyar</comment>
      <origin>1750201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124199" sha1="afa12g6rngyzdtr8hdfmywtzpctj5dc" xml:space="preserve">Prabu Sumali kang ugå  jêjuluk Prabu Sumaliråjå iku, ratu ing Ngalêngkå. Sênajan wujudé rasêkså nanging  kagungan putrå wujudé wanodyå sulistyå ing  warni, kêkasih Dèwi Sukèsi. Rayiné Dèwi Sukèsi wujud butå, jênêngé Radèn Sukésa iyå Présthå ugå sinêbut Prahasthå.

Kasulistyané Dèwi Sukèsi. anjalari Jambumangli kayungyun lan kêpingin mêngku garwå, nanging ora wani matur walåkå marang Sang Prabu Sumali, mung glagaté kang nuduhaké råså mau. Yèn Jambumangli biså ngarwå Dèwi Sukèsi atêgês dhampar kêprabon Ngalêngkå ing têmbé mêsthi  bakal biså bali ing tangané.

Nalikå Dèwi Sukèsi wis ngancik akhir diwåså, akèh pårå ratu, pårå  satriyå, pårå pandhitå lsp sing pådhå arêp ngayunaké Dèwi Sukèsi minångkå garwané. Dityå Jambumangli kang dhasaré ing têlênging atiné nduwèni råså milik marang Dèwi Sukèsi, nêdyå ngalang-alangi kêkarêpané pårå panglamar kang pådhå arêp ngayunaké Dèwi Sukèsi. Jambumangli banjur matur marang ingkang båpå paman, Prabu Sumali supåyå dikêparêngaké ngêdhegaké sayêmbårå ing sajabané sayêmbåråné Dèwi Sukèsi yaiku såpå waé kang biså mêdharaké wêrdhiné ''Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwatingdiyu'' bakal disuwitani.  Sêkawit Prabu Sumali ora marêngaké jalaran pancènengané ngawuningani manåwå Jambumangli kuwi pancèn digdåyå. Mulå Sang Prabu Sumaliraja tumuli ndangu marang pisowane ingkang putra keponakan:

''“Nggèr anakku lanang wong bagus Jambumangli, mulane jeneng para adoh dak awe, cerak  saya ingsun caketake, ana prekara kang kudu ingsun embat magepokan karo kahanan kang  nedheng dumadi ana ing negara Ngalêngkå. Nadyan akeh para nimpuna kang limpad ing  pambudine, bebasan kapinteraning nganti kaya bisa ngetung cacahing lintang ing ngantariksa. Petungku amung sira kulup Jambumangli kang bangkit lan trep ingsun ajak ngejum gumbala  ruwet negara Ngalêngkå ”'' 

           Dityå Jambumangli sigrå atur wangsulan, ''“Kula noknon dhateng kapundhi, semanten agenging pangrengkuh dalasan  kapitadosanipun kangjêng paman prabu dhateng ingkang putra pun  Jambumangli. Lajeng  mengku suraos ingkang kados pundi mawantu-wantu nimbali ingkang putra, menawi saged  kawedhar ing akathah tumuli kadhawuhna, kula sedya anganglungaken jangga nilingaken karna. Ewodene kalenggalih winadi, mangga kula dherekaken manjing sanggar panguneng  pinanggih catur netra, kaicalna raos wigih ringa - ringa kangjêng paman sesembahan kula  wonten ing madya pada. Kula noknoknon inggih.”'' ature Dityå Jambumangli.

''            “Ya ta ngger, sing andadekake penggalihaning pun paman ora ana liya kejaba adhimu si Sukèsi  kang samengko dadi panglamaring para raja sewu negara, nganti bisa kacandra Ngalêngkå keblabag mangsi sarah daluwang kang kabeh mau bakal kepingin nggarwa adhimu nini Sukèsi. Banjur kepriye mungguh prayoganing laku dimen Ngalêngkå tetep tata titi tentrem.”''

''“Paman Prabu, keparenga kula matur wonten ngarsa dalem paman prabu. Manawi wontena lilaning penggalih kula nêdyå ngedekaken sayembara perang, sok sintena ingkang saged alit ngendhih kadigdayan kula agengipun nyampurnakaken jagad kula, menika tiyang ingkang saged mengku diajeng Sukèsi. Niyat kula makaten wau mboten wonten sanes kepingin njunjung kaprabon dalem, kejawi punika jalma ingkang mengku dhateng diajeng Sukèsi kedah titahing jawata ingkang tuhu sekti mandraguna.”''

''           “Lamun lekasmu kang kaya mangkono iku tulus saka jroning atinira aku sekethi  jumurung, nanging bakal kurang prayoga lamun ta darbe kekarepan kang nalisir saka bebener cilik milik karo adhimu gedhene bakal duwe ancas kang ora prayoga.”''

''           “Sampun ngantos kagungan penggalih ingkang mboten-mboten menawi sedaya lekas kula menika kanyata lelandhesan niyat ingkang mboten sae mugi jawata paring bendu dhateng ingkang putra pun Jambumangli.”.''

''          '' Sreep gebyar katalika wau tintrim jroning pasewakan kapraban dening sang nalendra kang nedheng mengku sungkawa, kaya kena cobaning jawata angrenggani kanyut pinangka wardi,  kanyut ujare wong angganten, wardu angecoh. Nadyan ngganten dereng abrit telengeing lathi nadyan angecoh dereng manjing pretala. Gya kasaru gegering njaba piyak ngarsa tengkeb  wuri candrane kaya negara kelebon parang muka, kaya negara kelebon parang amuk. Ingkang hamurwani horeging panangkilan nenggih pisowanipun pårå råjå sèwu nêgari, mancat  pancaniti minggah sitinggil binatu rata andadosaken koseking panangkilan, he kanca ana dhayoh-ana dhayoh -ana dhoyoh pyak-pyak-pya.

''“Mangke ta sagung para nalêndrå ingkang katemben kewala rawuh, keparenga kula asung pambagya panakrami, raharja sarawuh paduka sedaya wonten ing Sitinggil binaturata negari Ngalengka.”'' atur pambagyane Prabu Sumali marang para raja sewu negara.

''“Non inggih  sakalangkung kasuwun timbalanipun Kangjeng Dewaji  ,  rumantah dhumateng kula sakadang punika angsal pangestu dalem kanjeng dewaji, nuninggih wilujeng nir ing sambekala, kejawi saking menika sembah pangabekti kula sedaya sayogi konjuk sahandhap pada paduka kanjeng dewaji, har nok non inggih.”''

''“Gurawalan panampi kula kendela sami-sami. Kejawi saking punika keparenga kula nila krami panjenengan sedaya punika lajeng wingking pundi kang dedunung sinten sinambeting wewangi.”''

Pårå råjå sèwu nêgårå padha atur wangsulan kanthi saur manuk''-“Kawuningana kula ingkang pinangka tetunggulipun kadang nalendra sewu negari winging saking negari Simbat Manyura dene jejuluk kula ingkang sudi mestani kula jejuluk Prabu Kurambanadewa. Kula saking negari Gelar Jagad jejuluk kula Prabu Hadisuradenta; Dene kula saking negari Trangbulan Jagad jejuluk Prabu Bantaranjagad; He he he kula nadyan awon nggih ratu saking negari Mbeloran nami kula Prabu Marondapati,”''

''“Sokur beja sewu, la jeng wonten wigatos kados pundi dene panjenengan sedaya rawuh ing negari Ngalengka.”''

''“Lepat keparenga nglunturaken samodra pangaksami, ndadosna kawunigan bilih pisowan kula sakadang sepisan nagturaken sembah pangabekti, ndungkap kaling kalih nun inggih tuwi kayuwananipun kanjeng dewaji, dene wosing wigatos kula sakadanag sumedya anglajengaken pirembagan lumantar nawala ingkang sampun kawuri. Notoging manah pari kedah lajeng pikantuk wangsulannipun kanjeng dewaji, gampilipun neseg rembag bab panglamaripun kula sakadang ingkang putra ingkang sesilih Dewi Sukesi dipun paringaken menapa mboten. Sampun menggalih kuwatos ingkang putra tetep mangke dados garwaniun salah satunggaling kanca nalendra punika, kanthi milih satunggal ingkang dipun cocogi ngaten, nalendra sanesipun mboten badhe meri utawi narimah bilih mboten kapilih. Makaten sinuwun ingkang dados atur kula, har nok non.”''

''“Inggih sedaya pangandika paduka sampun kula tampi. Nanging ndadosna kawuningan bilih srana sagedipun mengku yoga kula pun Sukesi dipunboboti ngayuda. Ngger Jambumangli mangsa borong nggonmu bakal murba prekara iki.”'' dhawuhe Prabu Sumali marang Jambumangli. 

Jambumangli nuli maju nemoni marang pårå råjå sèwu nêgårå: “''Sadurunge aku rembugan karo kowe kabeh, luwih dhisik aku ngaturke pambage pada raharja sowan ana Ngalengka?.”''

''           “Ya raharja satriya, kowe kuwi sapa jenengmu lan keprenah apa karo kangjeng dewaji?”'' wangsulane pårå råjå sèwu nêgårå.

''            “Ngertiya lamun iki satriya saka kasatriyan Argalobang, jenengku Raden Jambumangli, senapati prang Ngalengka, keprenah putra keponakan karo dewaji Sumaliraja.”''

''“Waah gene gur anak ponakan, adekna kaya putrane wae. Ana perlu apa raden tanpa tinimbalan maju nemoni aku sakadang.''

''”Dadiya sumurupmu lamun kowe kabeh kepingin banget ngayunake kadangku wadon Dhiajeng Sukesi, ana pitukone.”''

''“We la wis jamak lumrahe yen jejering priya bakal mengku wanita kuwi ana pitukone,kowe njaluk pitukon apa. Mas picis raja brana ora bakal kuciwa mapan negaraku tuksumbere mas kencana rukmi, nek perlu Ngalengka njaluk ditretes emas bakal klakon, bandha donya negaraku ditawu kaya banyu bebasane ora bakal lokak. Gampange yen klakon dadi bojoku ora bakal nggawe kosut asma dalem kanjeng dewaji nanging kosok baline bakal moncer lan wimbuh kuncarane negara Ngalengka.”''

''“Ora watak aku darbe kadang wanita siji dak ijolke mas picis lan bandha donya. Nanging bakal dak ijolake ludira setetes.”''

''“Getih setetes apa karepmu Raden Jambumangli ?.”''pitakone pårå råjå sèwu nêgårå.

''“Tegese ludira setetes kuwi gampange janji kowe bisa cilik ngendhih yudaku gedhe bisa nengker janggaku dak ulungke kadangku yayi Dewi Sukesi.”''

''“Babo, ha ha ha ala sirnane kowe ngedekake sayembara perang. Mara age ana ngendi papaning bandayuda dak dadar kasudibyanmu Raden Jambumangli.”.''

''“Metuwa njaba ing kana ana blabar kawat kentheng waja ya kuwi papan kang kanggo nodhi kadigdayanmu.”.''

''“Kepareng kangjeng dewaji kula sakadang nyuwun pamit manjing payudan minangkani pitumbasaning pinanganten srana tandhing jurit kaliyan Raden Jambumangli.”''

''“Inggih kisanak ndherekaken kasugengan.”''

''“Jambumangli aja nganti kesuwen nggonku ngenteni, ayo gandheng konca manjing payudan.”''

''“Ora-orane aku cidra janji, ninggal tapak dan tungka sing dadi lakumu.”''

''”Ana bebasan kriwikan dadi grojogan, yogaku ngger Jambumangli yen dak sawang para raja sewu negara iki mau, nitik uda wedanane ora mung sabaene racak digdaya kabeh, apa sira bisa ngentasi gawe ?.”'' pangandhikane Prabu Sumali marang Jambumangli.

''”Sampun menggalih kuwatos paman prabu mboten badhe nggepok koncanipun kangjeng paman, cekap ingkang putra piyambak ingkang badhe mapagaken yudanipun para narendra menika wau. Malah enggal-enggal kula nyuwun pamit saha nyuwun pangestu badhe medal pabaratan ngayoni jurit.”''

''“Ya ta kulup Jambumangli duga-duga digawa ngati-ati aja kari banyu mili pangestuningsun tumrapa jeneng sira,”.''

Dityå Jambumangli sigra ninggalake pasewakan agung negara Ngalengka saperlu nungka lakune para raja sewu negara 

Kocap Dityå Jambumangli wis klakon adu arep marang pårå nalêndrå sèwu nêgårå. 

''“Pancen kowe satriya kang ora cidra ngubaya, durung nganti suwe nggonku dumunung ana blabar kawat, kowe wis nungka kang dadi lakuku.”'' ature Prabu Kurambanadewa

''“Apa abamu.”''

''“Yen nggugu kandhaku ulungna wae Dewi Sukesi mumpung durung babak bucik kulitmu. Aku lan para kadang nalendra iki racak duwe kadigdayan kanoragan kang pilih tandhing, dadi yen kowe mbeguguk ngtutha waton mbondhan datanpa ratu, bebasane timun mungsuh duren, woo mesthi ajur mumur ra kena dikukup kwandhamu.”''

''“Aku iki satriya nadyan wujudku gandarwa, mula ora bakal loro telu kang dadi gunemku, nek kowe sak kancamu wani tandhing yuda karo aku enggal mapana ing pasyudan dak ladeni kabeh kasudiranmu. Nanging yen kowe kabeh wedi ndulu kadigdayanku muliya kana mumpung isih yahene.”''

''“Kadlarung wuwusmu majuwa klakon tiban tangan pecah mestakamu,”''

''“Budiya dak sembadani.”''

Rampung ucape Jambumangli, Prabu Kurambanadewa sigra nyasmitani  marang wadyabalane supaya  ngrampungi satriya Argalobang iku. Wadyabala buta Simbat manyura sigra nempuh Jambumangli.

           Durung nganthi wadyabala buta gepok  anggane Jambumangli, katrenjuh pangamuke para nalendra sewu negara  kang maju bebarengan. Sanalika dadi campuh perang rame.

           Lebu nggembuleng ngemuli kang padha pancakara. Swarane gegaman gathik pating carengkling binarung swarane sesambat tumrap kang ketaman gegamaning mungsuh. Ora nganthi sapanginang wadyabala buta Simbat Manyura akeh kang mati.  Liyane tatu gegaman.  Ana saweneh sing buntung tangane, putung boyoke, grumpung irunge, cemplong mripate, tugel sikile, sempal bahune, Sambate pating glereng pating glero. Semono uga pårå råjå kuwi  ora ånå sing biså ngasoraké  yudané Dityå Jambumangli. Nuli Jambumangli mundhut priksa marang abdi prajineman Kasatriyan Argalobang : 

”''Bocah prajineman kepriye mungguh kahanane pårå råjå sèwu nêgårå iki mau?”''

''“Matur ngarsanipun Raden Jambumangli, pårå råjå sèwu nêgårå wau sami tilar glanggang colong plajar mboten wonten ingkang kantun ingkang nedya nrajang ing pupuh mengsah paduka, presasat tambak merang katrajang bnajir bandhang bubar mawut nilaraken payudan ajrih dhateng krodhanipun Raden Jambumangli.”''wangsulane abdi prajineman.

''“Lamun kaya mangkono kowe kabeh dak dhawuhi supaya mundur sawetara, nanging aja nganti lena ing kaprayitnan, malah dhawuhna marang para wadya supaya baris pendhem pamrihe kamun ana pari gawe enggal bisa disembadani.”''

''“Nok non inggih nampi dhawuhipun raden ndherek dhateng sendika, lajeng mangga kula dherekaken manjing puraya Ngalengka.”''

''Rèsi Wisråwå mupu sayêmbårå''

Ingkang kinarya sambeting carita lah punika warnanira gumelaring siniwakan negari Lokapala. Sajuganing negari ingkang ageng tata titi tentrem gemah ripah loh jinawi turta tinenga-tenga saindenging bawana, ora mokal kathah para raja maha raja ingkang manungkul tan linawan ing bandayuda amung gandrung kapiluyu dhateng poyaning kautaman. Sinten ta ingkang kepareng angrenggani negari Lokapala hajejuluk Prabu Danapati ya Prabu Danaraja, narendra gagah pideksa turta kasinungan kadigdayan kanuragan kinasihan dening para jawata kinamulen para widodari, prayata agung prabawanira. Nalika semanten pinuju lenggah ing dhampar denta kaseba para punggawa myang sentana andher dumugi imba- mbaning negari Lokapala. Horeg pisowaning para prajurit awit woten rawuhipun pepundhen nenggih Bêgawan Wisråwå egawan Wisrawa keprenah tiyang sepuhira sang nata. Kocapa sareng priksa rawuhnya ingkang rama sigra mabukuh angejumaken asta angranu pada gya kadherekaken lenggah satata, sigra mangudas swaraning driya amedhar sabda nadyan dereng kawijil ing lisan.

''“Sesembahan kula wonten madya pada, keparenga ingkang putra nyaosaken sembah pangabekti sahandhap pepadanipun kanjeng rama, saha asung pambagya pana krami raharja rawuhipun wonten ing negari Lokapala.”'' Prabu Danaraja atur pambagya marang ingkang Rama.

''“Ya ya kulup Danapati dak trima jeneng para caos pangabekti ora liwat puja bratanipun rama diage tampanana ya kulup. Lamun sira mundhut pirsa tedhakku ana Lokapala, ya awit saka pamujimu kasembu pengayomaning jawata tulus raharja ora ana sambekala salaku jantraku.”''

''`          “Nun inggih kanjeng rama kula pundhi sabdanipun rama mugi ambabara kanugrahan ingkang putra sumarambah kawula saindenging Lokapala. Kejawi saking punika,keparega ingkang putra badhe munjuk atur wonten ngarsanipun kanjeng rama. Ingkang putra Danapati nadyan sampun mengku kawibawan wonten negari Lokapala prasasat hanyakrawati bau dhendha, ananging menggahing para kadang sentana sumrambah para kawula taksih kaanggep kirang utawi gothang. Engga ing mangke dereng wonten prameswari pangampin  anggen kula ngembat parentahing praja. Mila kanjeng rama kula suwun rawuh kersoa anglamaraken ingkang putra calon garwa prameswari. Dene ingkang dados elengenging manah kula mboten wonten sanes amung putrisaking Ngalengka sesilih  Dewi Sukesi. Sampun dipun mangertosi ing akathah bilih rama punika tasih pinanggih kadang kaliyan Prabu Sumaliraja nalendra ing Ngalengka. Ingkang putra pitados menawi rama kersa nyarirani pribadi nglamar tartamtu badhe pinanggih margi gampil kasembadan sedya kula mengku wanodya, makaten kangjeng rama.”''

''“Anakku lanang wong njenthara, sagluguting kolang kaling juwawut pinara sastra, nyumepenoa ora nendra, mbareng pun rama nampa pengendikamu. Mapan kebeneran kabeh aturira yen sawijining nalendra tanpa prameswari ngibarate kaya wong lumaku tanpa pepajar.Kejaba iku mapan wis dadi jamak lumrahe aku dadi wong ngatuwa kudu bisa nuruti pamothahing anak bebasan anak polah bapa kepradhah, aja kuwatir ya ngger kabeh ingkang dadi panjalukmu bakal dak udaneni. Malah aja nganti kesuwen dina iki uga mangka dina kang becik kanggo nglamar putri daya-daya kasembadan sedyamu aku yuwun pamit predandanan bakal budhal tumuju ing Ngalengkadirja.”''

''“Mboten saged kula gambaraken gembiraning manah kula medhanget sabdanipun kangjeng rama begawan, kula saged nemtokaken bilih badhe gampil anggen kula badhe mengku wanodya. Mangga rama kuladherekaken manjing kadhaton, ingkang putra badhe manembrama kanthi pesta andrawina kembul bujana sawetawis.”''

''“Boja krama pinanggih mburi kang baku daya-daya pun rama bisa minangkani pamundhutmu, pun rama mundhut pamit budhal dina iki.”'' 

''“Inggih rama dherekaken tindakipun sembah kula ndherek tindakipun kanjeng rama begawan.”''

`          Kang kinarya sambeting carita ingkang doh ginawe cerak tunggal panggung nanging seje carita kaya bareng angkate. Lah punika warnanira siniwakan negari Ngalengkadiraja. Jejuluk Prabu Sumaliraja, ya sang Mangliawan kang pinangka suh parintahing praja, nalendra kagok gandarwa ora mokal kasinungan kadigdayan kanoragan ingkang linangkung, kathah para rajamaha raja tumungkul tan linawan ing bandayuda, nanging amung kaprabawan dhateng kasudidbyaning sang katong. Lenggah ing dhmpar kencana sineba ingkang putra Radèn Prahasthå  Prahastha. Sinareng priksa pisowaning ingkang putra sigra mangudas swaraning driya nadyan dereng kawijil.

''“He he he ladalah, mengko ta anakku bocah bagus Prahasthå, pun rama mundhut  priksa kepriye kabul kawusanane pamanmu Jambumangli anggone ngedekake sayumbara perang kanggo nanggulangi kridhane para raja sewu negara.”'' 

''“Kula noknon kasinggihan rama prabu, mapan kangjeng paman sampun saged ndhepani paprangan nadyan para raja sewu negara ngetok kadigdayan kanoragan, parandene mboten wonten ingkang saged ngendhih yudanipun paman Jambumangli. Para raja sami tinggal glanggang colong plajar.”''

''“Ya aku percaya karo kasektene Jambumangli, nanging elinga ya ngger putraku menawa ing jagad iki ora ana sing sampurna, bebasan langit kang dhuwur isih ana kang luwih dhuwur maneh. Merga sampurna iku sejatine amung ana astaning Gusti Kang Hakarya Jagadraya. Ya mung pitungkasku lawan sira lan kabeh kadang sentana aja nganti lirwa kuwajiban lan kudu kebak ing pangati-ati aja nganti ana dahuru kang dumadi ana negara Ngalengkadiraja.”''

''“Kula noknon inggih kangjeng dewaji.”''

Saweg eca nggenira ginem laras ganda rasa sang Prabu Sumali, tan pantara dangu gumrojogtanpa larapan rawuhnya Bêgawan Wisråwå karya kagyat kang samya tumingal. Prabu Sumali gupuh gupuh anggone ngacarani. Sang Bègawan kaaturan lênggah ing dhampar rukmi (dhampar êmas).

''“Waah kaya ketiban ndaru negara Ngalengkadiraja jebul rawuhe kadangku tuwa kakang'' Bêgawan Wisråwå. ''Kadang kula sepuh kakang penembahan dereng dangu rawuh jengandika, keparengan kula asung pambagya wilujeng, lan kanthi raharja kakang penembahan.”'' ature Prabu Sumali.

''“Ya yayi oleh pamujimu miwah pengayomaning Bathara kaya ora ana sambekala laku jantraku, ora liwat puja basukine pun kakang kaonjuk ana ngersane yayi Prabu Sumaliraja.”''

''“Waah gurawalan panampi kula kakang Panembahan mugi andadosna jejimat. Kejawi saking punika keparenga kula nyuwun priksa, wonten wigatos kados pundi kakang panembahan rawuh ing Ngalengkadiraja, katingal sumengka pangawak bajra katitik riwet rebut unggul wonten ing muka mboten kober angusap kacihna ngemu wigati. Kula aturi ngicalaken raos wigih ringa-ringa lajeng paringa dhawuh kakang panembahan.”''

''“Ya yayi prabu tuhu waspada ing paningal kaya mangerti marang mobah mosiking pun kakang. Sepisan nggonggu tedhak ana Ngalengka satuhu kepingin banget tuwi kaluhuraning yayi Prabu Sumali ngiras ngilangake rasa pangoneng yayi. Dene wosing wigati bobote aku dipothah dening yogaku kang wus jumeneng nalendra ana ing Lokapala aran si Danapati. Kepingin banget mengku sajuganing wanita kang pinangka garwa prameswari, sajagad ora ana kang dadi sarjuning ati kejaba mung putramu nini Sukesi. Mula yayi sowanku iki bakal nglamar putramu sekaring kedhaton ing Ngalengkadiraja, kanggo saya ngraketake nggonira Paseduluran karo pun kakang srana bebesanan. Mengkono yayi prabu ingkang dadi wigatining sowanku ana ngersamu.”''

''“Adhuh kakang penembahan gumbiraning manah kula mboten saged kula  gambaraken bebasan kejugrugan wukir sari keblabag samodra madu, dene kakang  penembahan badhe kersa bebesanan kaliyan ingkang rayi Sumali. Nanging andadosna kawuningan bilih anak kula Nini Sukesi gadhah pitumbasaning pinanganten''.” ature  Prabu Sumali.

''“Wis jamak lumrahe sawijining wanita lamun bakal winengku dening priya darbe pamundhutan. Banjur apa panjaluke nini Sukesi yayi.?,”''pitakone Sang Bêgawan Wisråwå.

''“Nini Sukesi kepingin sanget mangertos wedharan ngelmi Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu. Babar pisan penembahan gandheng paduka punika ingkang lebda ing reh  samukawisipun, nadyan kula punika nalendra gung binathara nanging tiyang sajagad sami mangertos bilih kula apaes rakseksa ingkang sinandhang ing kula. Penemban mugi kula ugi  karuwata supados ical sipating diyu ingkang anggeleng angganipun ingkang rayi.”'' 

''“Yayi Sumali, aku ora bakal suminggah yen kaya mangkono kekarepanmu bakal dak leksanani, mapan iku ngelmu kekeraning para dewa dadi ora gampang sanggane, mula kang  saka iku cepakna sesaji kang bakal dak anggo sarana bengkas watak raksasa kang sumandhang ana anggamu yayi. Hayo yayi bebarengan dherekna pun kakang manjing sanggar pamujan, haywa kalepyan jroning ingsun mbabar werdining Sastra Jendra pamintaku yayi Sumali kudu tansah eling marang panembah jati.”'' pangajake Bêgawan Wisråwå marang Prabu Sumaliraja. 

''”Inggih kakang Penembahan mangga kula sumanggakaken.”'' ature Prabu Sumali karo ndherekake tindhake Sang Bêgawan Wisråwå tumuju ing Sanggar Pamelengan.

'''''Prabu Sumaliraja ruwat dadi manungsa'''''

Om awignamastu mugi rahayu sagung dumadi, andheku anekuk jejengku nganglungake jangga liyeping netra muhung amandeng pucuking grana kusika. Parbu Sumali anggung mulat patraping ingkang raka Bêgawan Wisråwå ingkang amiwiti ambabarake werdining kang Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mapan kaparanyata nalika semanten Prabu Sumali maksih angangah-angah sumongah angangkah ngakahi jagad, ora mokal kasurung dening pepaes rakseksa ingkang sumandhang dadi kodrate. Mila cukat cakut trengginas trampil Bêgawan Wisråwå wus nyamektakake sesaji sawiji tan ana kang kecicir, tumuli amiwiti matrapake wedharaning ''Sastråjéndrå Yuningrat Pangruwating diyu''. Wedharingkang S''astråjéndrå'' yekti, ''Hayuningrat''  pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran. Trus angangkah angakahi bumi, murih punjul mandhiri priyangga, mrih katekan sasedyane, nanging ngiwakken sujud, manembah hyang murbeng gaib, belis laknat maksiyat iku dewanipun, tan eling lamun triloka, dumadine awit parmaning Hyang Widi, cinipta hing kawasa. Megeng napas Bêgawan Wisråwå keclaping cipta wus kawewahan mobah wasesaning mangsa kala ganthening pangesthi manthenging sedya tinanggapan dening jagad saisine, sami sakala sakedheping netra wus bisa ngungak jroning guwa garba ingkang kasandhang dening Prabu Sumaliraja. Awit saking kagendam dening dayaning ''Sastråjéndrå Hayuningrat'', sirna sipating raksasa ingkang prapteng budine, Prabu Sumaliraja wenteh dadi manungsa limrah. Tan prabeda kaya panjalmaning Sanghyang Brahma dadya kagyat kang tumingal.

''”Bingahing manah tanpa upami kakang penembahan, genging panuwun mboten saged kula gambaraken dupi kula mulat sedaya ingkang dumadi ing saranduning badan kula, teka sedaya sampun mboten benten kaliyan manungsa limrah. Adhuh ngantos mboten saged angucap saking sesaking raos mapinten-pinten dados setunggal kakang penembahan. Sekawint kula apaes raksasa sakmenika sampun dados manungsa limrah. Menawi makaten inggih namung paduka ingkang saged damel tentreming puraya Ngalengkadiraja. Lair batos samukawisipun kula pasrahaken dhateng kakang penembahan.”'' atur panuwune Sang Prabu Sumaliraja.

''“Lo lo lo aja kaya mangkono yayi, aku tumeka ana Ngalengkadiraja ora kepingin muktekake diri kang tegese ngesur kalungguhanmu, lan ora kepingin tok gegadhang anglugguhi dhampar nyatane iku dudu mesthine lan dudu kuwajibanku. Waleh-waleh apa mbacutake rembugku ing ngarep nggonku kepingin bebesanan karo yayi Sumali, mara gage prasojowa apa ya mangkono karepe nini Sukesi nggone kepingin uga wedharan ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat.”''

''“We ladalah dosa menapa ingkang badhe kula sandhang menawi kula ngantos lelonyotan matur ngersanipun kakang penembahan. Mila sampun kedangon lajeng mangga kula aturi minangkani panyuwunipun anak kula Nini Sukesi, supados daya-daya enggal tentrem negari Ngalêngkå.”''

''“Yoh yen kaya mangkono ayo enggal timbalana yogamu Nini Dewi Sukesi.”''

''“Mangesthoaken dhawuh kakang panembahan,”.'' 

Prabu Sumali sigrå paring dhawuh marang Radèn Sukésa iyå Radèn Prahasthå ndhikakaké nimbali Dèwi Sukèsi. Sawisé Dèwi Sukèsi marak,  Prabu Sumali ngêndhikå aris'', ”Nini Sukèsi wruhanirå, idham-idhamanirå kang kêpingin uningå wêrdiné Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu, bakal kalêksanan, amargå dinå iki ugå bakal winêjang bab iku déning kakang Rèsi Wisråwå ana sajroning sanggar Pamêlêngan. Wêlinginsun marang sirå, åjå råså éwuh-pakéwuh marang Sang Rèsi. Panjênêngané anggêpên kåyå wong atuwanirå dhéwé. Wruhanirå Nini, saluguné Panjênêngan iku mung sadêrmå dadi utusané putrané, yaiku Prabu Dånåråjå (Dånåpati).  Rawuhé Sang Rèsi Wisråwå ånå ing Ngalêngkå sapêlu nglamar sirå arêp didhaupaké klawan Prabu Dånåråjå ratu muda isih jejaka ing Lokåpålå kang  lagi umur 20 taun, dene sira lagi umur 19 taun, dadi aran barakan. Sang Rèsi mêngko bakal nglêksanani bêbananirå yaiku mêjang marang sirå wêrdhiné Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu,”''

''“Kawulå nuwun inggih råmå Prabu. Kawulå  sêndikå mangéstoakên dhawuh pangandhikå padukå,”'' tumanggapé Dèwi Sukèsi. 

           ''“Kadospundi, Kakang Rèsi. Badhé dipun wêjang sapunikå mênåpå mangké?,”'' pitakoné Prabu Sumali.

           ''“Prayogå wêktu dinå iki ugå yayi Prabu.  Dadi ora ndêdåwå wanci. Awit  pamejangku marang Nini Sukesi kudu ing wayah bengi ingkang nuju purnama sidhi, wanci sireping janma tan ånå kumlisiking kutu walang ataga  Iku arane sirep tan ana sabawa kumalesik. Menawa kahanan wis kaya mangkono, lagi bisa misik wejangan. Sampurnaning ,wejangan menawa jangkep sepeken suwene. Mula prayoga kawiwitan saka dina iki kang ngepasi tanggal sepuluh teka tanggal nembelas kang sasi iki nedhenge  Hyang Candra  kathon bundher kepleng sumunar sorote angebegi jagad. Panyuwunku wejangan iki mapan ana ing sanggar Pamêlêngan.  Ayo Nini Dèwi, tumuli munggahå ing sanggar  Pamêlêngan. Takparingi wêjangan maknané Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu,”''

''`          “Månggå Wå Panêmbahan kulå dhèrèakên,”'' 

Rèsi Wisråwå lan Dèwi Sukèsi sigrå manjing ing sanggar Pamêlêngan.

Sapungkure Rèsi Wisråwå lan Dèwi Sukèsi, Radèn Prahasthå sumela atur marang ingkang Rama: ''“Kangjêng råmå Prabu ,”''

''           “Åpå Nggèr Préahasthå ”''

''           “Mbok inggihå kulå dipun kêparêngakên mirêngakên wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu  punikå råmå,”''

''           “Hus, clêmongan. Sirå anggêp åpå Sastråjéndrå  iku ? Barang dolanan åpå  priyé?,”''

''           “Bèntênipun punåpå Kakangmbok Dèwi Sukèsi  dipun kêparêngakên kok kulå mbotên?,”''

''           “ Prahasthå,  ingsun jarwani yå Nggèr. Sastråjéndrå Hayuningrat  iku dudu ngèlmu sêmbarangan. Kuwi ngèlmu panêmbah jati ugêring ngaurip kang anjalari patitising pati. Malati Nggèr, Yèn mbakyumu Sukèsi  ingsun kêparêngaké nåmpå wêjangan iku amargå pancèn dhèwèké kang darbé sayêmbårå. Barêng sirå ? Sira iku rak mung anut grubyuk tå? Åjå yå Nggèr, prayogané sirå sêmingkirå åjå ngagro-agro mbakyunirå!,”         '' 

Sawisé paring dhawuh mangkono, Prabu Sumali sigrå kondur anggêdhaton. Radèn Pahasthå kang ora dikêparêngaké mirêngké wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat , såyå kêpingin ngêrtèni bab mau.

''           “Hêm, Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu iku ngèlmu åpå tå aku kok ora dikêparêngaké?,'' bathiné Radèn Prahasthå. ''“:Mångkå råmå mau ngêndhikå yèn iku ngèlmu panêmbah jati ugêring ngaurip, kang anjalari patitising pati. Nanging kok malati ? Ah mosok kuwalat, kuwalat åpå. Prayogané aku tak nguping ånå sajabané sanggar Pamêlêngan,”''

           Nalikå Bêgawan Wisråwå lan Dèwi Sukèsi  manjing ing sanggar Pamêlêngan, Radèn Prahastthå tut wuri lakuné Rêsi Wisråwå lan Sukèsi  såkå kadohan. Kadêrêng kêpingin ngawuningani wêjangan ''Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.'' Radèn Prahasthå tumuli ndhèpèl ing koriné sanggar Pamêlêngan, såkå kono kêpireng  kanthi cêthå  anggone Sang Bêgawan Wisråwå lan Dewi Sukesi psami  wawan pangandhikan.

''“Hoo ilaheng astunama sidhem  sekaring bawana langgeng, Nini Sukesi sadhurunge aku minangkani panjalukmu wedharing Sastrajendra Hayuningrat  luwih dhisik aku takparing uninga marang jeneng sira, lamun aku iki sumitrane keng rama wiwit maksih jaka tumaruna. Dene praptaku ana Ngalengka minangkani kang dadi pamothahing anakku nalendra ing Lokapala kang jejuluk  Danapati ya Danaraja, kang kepingin mengku garwa prameswari, jagad ora ana kang dadi telenging atine kejaba amung sira Nini Sukesi. Mula kang saka mulunga rasaning atimu gelema dadi jatu kramane anakku lanang si Danapati nini.”''

''“Kula nuwun inggih Wa penembahan, kula badhe sagah angladosi satunggaling kakung sauger saged medharaken ngelmi Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu, makaten panembahan.”''

''“Yoh yen ngono nini ewang-ewangana nyenyuwun prakara iki bakal dak tindakake, mula nini majuwa kang dadi lungguhmu lan wigatekna aja nganti tumpang suh nggonira nampa wedharan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu,”.''

Wedharingkang Sastråjéndrå yekti, hayuningrat pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran.

Trus angangkah angakahi bumi, murih punjul mandhiri priyangga, mrih katekan sasedyane, nanging ngiwakken sujud, manembah hyang kang murbeng gaib, blis laknat maksiyat iku dewanipun, tan eling lamun triloka, dumadine awit parmaning Hyang Widi, cinipta hing kawasa.

Tebih wulang tan wruh ing palupi, hadigang hadigung hadiguna, tan ngawruhi sejatine, sanggya titah satuhu, tinitahken dening dewadi, sapisan wruh ing tata, titi kalihipun, titis nenggih kaping tiga, kapat tatak lima tutuk mangka kunci, gayuhaning agesang.

Yata wau Sang Wisråwå Rêsi, amedharken kanang ''Sastråjéndrå'', amirid wuruk warahe, sastra tegese iku, kang kadulu awujud tulis, yekti dadi panuntuning kawruh, lan ngelmu sanguning gesang, ala becik agal lembat den kawruhi, bonggan yen wuta sastra. Sastra cetha iku ngurakabi, datan keweran nempuh jejibahan, nadyan abot dadi entheng, mlampah ing papan lunyu, antuk teken tekun nulungi, lamun petenging marga antuk obor sewu, mungsuh asih dadi sanak, sanak kadang saya supeketin kapti, wangsane hingayoman.

Harjendrayu yuning basuki, kang mangkono mungguh werdinira, ya kenger ing panembahe, patrapna sembah catur, kang kapisan yayah lan wibi, dadi marganing tumitah, kalih nembah guru, nyata kang paring piwulang, sembah katri saisiningrat andanyani, surya candra kartika.

Katri iku winastan trimurti, sesorote mujudke hyang sukma, gya dumilah pepadhange, raga dumadinipun, bumi geni banyu lan angin, lagi gatra manungsa, cinipta Hyang Agung, yen wis agung ngelingana, dene titah tumitah derma nglakoni, wit purbaning kawasa.

Ningrat iku papane jroh urip, kudu bisa wruh ing tata cara, tandang tanduk sasolahe, aja handhedher bendu, lumakuwa dalan kang gasik, durgama singkirana, tingkah sarta laku, dadya tepa tulada, ing sadhengah wekasan manggih basuki, yaiku sucining gesang.

Sembah catur konjuk mring Hyang Widi, kang sayekti nggelar jagad raya, sangkeb saisen- isene, dene pangruwat diyu, hangilangken candhala julig, amunah sastru murka, kang agung gumulung, hanggeleng ing angganira, sirna larut kerut kendhih tyas basuki, sesuka sukeng driya.

Pra wanodya setya guru laki, ingkang priya tresna marang garwa, ing saloka mujudake, wewangsone pra luhur, panunggaling kawula gusti, lahir tumandang kaya, jroning batinipun, hangagungken hyang suksma, yen mangkono turun tumuruning benjing, dadya manungsa tama.

Tatas titis tutug tledhak tledhok kaya madu pinasthika wijiling pengendika dyan Bêgawan Wisråwå, samendhang tan ana kang kacicir samukawis wus tinampi dening sang dyah ayu Dèwi Sukèsi. Kocap kacarita sinarengan lelampahan ing madya pada geder gara-gara anggung anggegirisi tumempuh kahyangan Jonggring Salaka, kaya bojat-bojata kori Sela Matangkep, pindha jomplang-jomplanga Umpak Bale Marcukundha, kinocak-kocak Kawah Cåndrådimukå, lebu letug metu sembur upas hagni sak klapa-klapa gedhene. Kejot Sanghyang Hudipati awit dhatenging, cipta wirengganira.

''“Hong buwånå langgêng. Sêmono dayané Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mengko ta Durgå.”'' pandangune Bathårå Guru marang Bathari Durgå . 

''“Nuwun wonten dhawuh pukulan Sanghyang Jagad Nata.”''

''“Sungkawaning gara-gara kang nempuh kahyangan Suralaya kanyata merga saka polah tingkahing jalma aran Begawan Wisrawa kang tumindak sesongaran kaya lanang-lananga priyangga, wani ambabar ngelmu kekeraning dewa Sastrajendra Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mokal lamun dheweke ora mangerti lamun iku dadi laranganing para dewa, jalaran sapa kang krungu wedharaning ngelmu iku, yen kutu-kutu walang antaga bakal dadi sato, sato bakal dadi buta, buta bakal dadi manungsa, yen manungsa bakal dadi dewa. Yen ngnati diuja tumindake kang mangkono bakal kaya ngapa rusaking jagad raya, kabeh ora mangerti dununge sapa kang nyembah lan saka kang kasembah. Ulun bakal paring paukuman marang manungsa kang budine candhala iki, kita manjinga ana anggane dewi Sukesi dene ulun bakal sajiwa ana anggane Wisråwå,”.''

''“Inggih ndherek dhateng sendika pukulun mangga kula dherekaken.”'' tumanggape Bathari Durgå.

''“Piye Nini'' Sukèsi ''sawusa sira nampa wedharan ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.”'' pandungune Bêgawan Wisråwå.

''“Nadyan namun sawanda mboten wonten ingkang karempit penembahan.”'' wangsulane Dèwi Sukèsi.

''“Ya syukur sekethi jumurung. Ayo enggal sira predandan dak boyong ana negara Lokapala, dadiya prameswari garwane anakku lanang Danaraja ya Danapati nini.”''

''“Penembahan ing ngajeng kula sampun matur bilih kula badhe ngladosi satunggaling priya ingkang saged mbabarken werdinipun Sastråjéndrå Hayningrat Pangruwating Diyu. Mangka ingkang seged minangkani paduka, mila kula trimah mopo menawi supados angladosi ingkan putra Prabu Danapati.”''

''“Nini Sukesi, mangertiya aku iki bakal maratuwamu, nggonku tumeka kene dadi wakile anakku lanang minangkani patembayaning bakal penganten putri. Dadi jeneng trep yen kowe manut marang aku nini.”'' 

''“Wadhuh ana lelakon kisruh iki, arep didhaupke karo anakke lanang jare malah milih maratuwane. Niki mboten leres lo Penembahan, nek ajeng rabi golek sing sak barakan niki umur-umure sak anakke lo.”'' Petruk sumela atur.

''“Ya panakawan padha menenga iki tanggungjawabku.”''

''“La ya jarene anak murid ning nonton anggone sarwa merak ati kuwi marakake lali anak bojo, ning niku calon mantu lo penembahan godha niki.”'' ature Bagong uga ngelingake.

''“Ya aku mangerti kabeh mengko ana aku. Piye'' ''Sukèsi, lakok dadi nampel katresnane anakku pilalu kowe bakal suwita karo aku kang umure ora barakan merga kowe kuwi mung sak anakku, lan kuciwa tumrap pasuryane marga keladuk yuswa. ”''

''“Rumaos kula sami-sami barakan, miwah jagad menika sampun kecalan kebagusanipun sedaya sampun mlempak dhateng paduka penembahan. Mangga lajeng kula aturi manjing patirtan kula ladosi siram jamas amargi sawetawis nilar pertapan satemah reged salira paduka penembahan.”''

Ewuh aya ing pambudi dyan Wisråwå dupi priksa ingkang badhe dados sang anak mantu menggok lakuning katresnan dhateng angganira. Dayaning Bathårå  Guru miwah Bathari Durgå ingkang manjalma sajiwa ing angganing kekalih, mracihnani dyan Wisråwå dalasan Dèwi Sukèsi wus winengku dening olah kridhaning asmara priya lan wanodya datan enget bilih punika calon maratuwa karo ana mantu. Satemah peteng pandulune jroning peteng datan bisa mulat pundi ingkang leres pundi ingkan lepat, kekalih datan saged ngendhaleni ubaling asmara dyan Wisråwå mandhap saking palenggahan madhak Dèwi Sukèsi manjing pagulingan remu-remu ing wadana. Bathårå  Guru  lan Bathari Durgå gya kondur makahyanan.

''Radèn Prahasthå dadi butå''

Kacaritå nalikå Sang Bêgawan Wisråwå lan Dèwi Sukèsi manjing ing sanggar Pamêlêngan, Radèn Présthå tut wuri lakuné Rêsi Wisråwå lan Sukèsi  såkå kadohan.  Kadêrêng kêpingin ngawuningani wêjangan ''Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu.'' Radèn Prahasthå tumuli ndhèpèl ing koriné sanggar Pamêlêngan, såkå kono kêpireng kanthi cêthå wêdharing ''Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu.'' Tanpantara dangu kêpireng sêsambat nikmat kang kawijil såkå lathiné kang samyå makarti, sanalikå Radèn Présthå kêpingin nguningani. Sigrå nginjên ing sêlå sêlaning kori. Kathi wêwèntèhan blêgêré Rêsi Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi kang nêdhêng ulah sarêsmi. Radèn Prahasthå kamitênggêngên, olehe ndêlêng, anjalari awak sakojur dadi kaku, mêthênthêng, satêmah mêlar jagadê dadi gêdhé. Radèn  Sukéså dadi yakså saprabåtåsutå gêdhéné.

           Barêng ngerti yen anggane salin wujud dadi butå, sakålå gulung koming Radèn Sukéså yå Prahasthå, nggetuni lelakone. 

           ''“Adhuh mati aku ! Lha kok aku biså dadi kåyå ngéné iki priyé nalaré.  Ora ngirå babar pisan, awaku dadi kråså abot. Unthuku dadi gêdhé gêdhé lan mêtu siyungé. Mataku dadi mlolo mêndhêlo. Adhuh kêtiwasan Kangjêng råmå....,”''

Radèn Sukéså sigrå sowan ånå ngarsané  Prabu Sumali. Prikså ånå butå nyakêti Prabu Sumali kagèt. Sang nåtå Ngalêngkå nuli mundhut prikså.

''“Hé...kowé kuwi butå såkå ngêndhi lan såpå  aranmu ? Têkå-têkå dlèwèran luhmu sajak susah atimu ?,”''

''“Adhuh kêtiwasan råmå,”''

''“Lho kowé kok nyêbut  råmå marang aku, sêjatiné kowé iku såpå ?,”''

''“Mênåpå råmå pangling kaliyan suwantên kulå ?. Kulå mênikå ingkang putrå pun Sukéså inggih Prahasthå råmå.”''

''“Lho kowé Prahasthå ? Lha kok saiki wujudmu dadi kåyå ngono kuwi, mau-mauné kêpriyé ?''

''“Sèwu lêpat tadhah dêdukå dhalêm råmå. Mênikå wau kulå kêpingin sangêt ndhèrèk mirêngakên wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu. Milå kulå réncangi dhèpèl- dhèpèl korining sanggar Pamêlêngan, supados sagêt têrwåcå pamirêng kulå,”''

''“Yå biså mirêng?,”''

''“Inggih sagêt råmå, namung sasampunipun wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat kawontênan salêbêting Sanghgap Pamêlêngan lajêng sêpi nyênyêt. Manah kulå adrêng kêpingin mangêrtos, lajêng kulå injên. Jêbul kakangmbok Sukèsi kaliyan Wå Rêsi Wisråwå  sami nindhakakên sarêsmi, satataning tiyang jêjodhoan”''

''“Kowé nyumurupi dhéwé ?,”''

''“Inggih råmå. Wiwit saking glênak-glênik ngantos dumugi  nindhakakên sarêsmi.  Mbotên mangêrtos sangkanparaning bilahi, ngêrtos ngêrtos wujud kulå sampun dados ngatên mênikå”''

''“Kuwi jênêngé kuwalat. Råmå mau wêling kêpriyé ?. Kowé mau rak wis takdhawuhi sêmingkir tha?. Nanging kowé ora nggugu dhawuhé råmå. Lha yå kåyå ngono kuwi oléh-oléhané wong ki nék mbêrguguk dikandhani wong tuwå.Mung jalaran nginjên wong sarêsmi, sanalikå wujudmu salin dadi butå. Iki kênå kanggo kåcå bênggålå, sing surasané mripatmu åjå diênggo ndhêlêng barang sing ora samêsthiné. Åpåmanèh kowé durung nambut silaning akråmå. Sisip sêmbiré biså mbubrahaké méntalmu. Lha saiki gandhèng kowé wis kêbacut kåyå ngono, kudu kok trima-trimakaké. Råmå yèn dikon ngruwat cêthå ora biså. Amargå kuwi dudu garapanku. Saiki sing dipikir dudu saiki sing dipikir dudu ålå bêciké råpå, nanging bêbudèn. Nadyan wujudmu ålå nanging bêbudènmu bêcik, kuwi kênå kanggo nêbus dosamu,”''

''“Inggih Råmå,”''

''“Sênadyan wujudmu bagus, nanging yèn kowé cluthak, ngragas,  ngångså, ora ånå gunané, kuwi pådhå karo butå. Mångkå watak butå kuwi butêng, bêtah nganiyåyå. Wis wujudé èlèk têkoné ora bêcik, lha rak wis ora ånå pilihané babar pisan,”''

''“Inggih”.''

''“Nanging yèn kowé tansah ngrungkêbi bêbênêrê, tanmsah tumindhak bêcik, mêsthi Gusti kang akaryå jagad bakal paring pangapurå marang dosa-dosamu,”''

''“Nanging mênåpå råmå mbotên lingsêm, kagungan putrå wujud rayêkså kados kulå?,”''

''“Ora ngger. Wis saiki tumuli biratên susahing atimu. Pasrah sumarahå marang pêpêsthêning Gusti,”''

''“Inggih Råmå. Mênawi mêkatên kulå nyuwun pamit. Kulå badhé mêmintå sihing Gusti, murih têntrêm manah kulå,”''

Radèn Sukéså yå Prahasthå banjur jumangkah  kondhur ing papan dunungé ing  Kasatriyan Purwådikaran.  Sêmono ugå Prabu Sumali banjur kondhur angedhaton.  Jroning pênggalih rumångså bêgjå kagungan mantu Rêsi Wisråwå  kang kondhang  sugih ngèlmu lan digdåyå sêkti måndrågunå jayèng palugon. Ing têmbéné Rêsi Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi pêputrå papat, yaiku : Dåsåmukå, Radèn Haryå Kumbåkarnå, Dèwi Sårpåkênåkå lan Radèn Kuntå Wibisånå.


'''''Jambumangli sirna'''''

Kacarita sesambetanipun dyan Wisråwå  kaliyan Dewi Sukesi sampun kapriksa dening Prabu Sumaliraja, parandene mboten andadosaken dukaning penggalih, kosok wangsul sukaning driya datan kena kinaya ngapa. Pawartos Dewi Sukesi kaalap dening Bêgawan Wisråwå wus ngebaki negari Ngalengkadiraja. Gentos kang winuwus ing Kasatriyan Argulobang dyan Jambumangli mireng pawartos ingkang wonten salebeting datulaya, sigra anggempran kaya kidang, nglumba kaya ula, anggemprong kaya singa barong.

''”Oo bojleng-bojleng belis laknat padha jeg-jegan, bocah prajineman, kepiye kabar kang dak tampa kadadeyan jroning kraton Ngalengka.?,”'' pitakone Jambumangli.

''“Kepareng munjuk raden, leres pekabaran ingkang sumebar saindengi negari Ngalengka bilih ingkang rayi nak ndherek sekaring kedhaton Dewi Sukesi sampun kaalap dening pendhita Hamulaya Bêgawan Wisråwå .”''

''“Weee ladalah, ora patut kaya lanang-lananga dhewe, klakon Wisrawa nggarwa adiku Sukesi janji bisa merjaya Jambumangli, kaya ngapa wujude Wisrawa dak tadhah taramangsa.”'' Ditya Jambumangli sigra ninggalake Kasatriyan Argalobang  saperlu ngupadi Sang Bêgawan Wisråwå  .  Ana satengahing marga kepapag klawan Prabu Sumali kang wis salin wewujudane dadi manungsa.

''“Mengko ta kulup Jambumangli, katon mangar-mangar wadanamu ana apa , kulup sarehna dhisik rasamu.”''

''”Hoo ho sapa kowe nrenggalai lakuku.”''

''“Memper sira kulup kowe pangling karo aku. Aku iki pamanmu dhewe Sulamiraja kang wus rinuwat dening Begawan Wisrawa, ya mung srana iki kang bisa ngilangake sipating yaksa. Mula kulup yen ngono gelema sira diruwat supaya enggal tatag tutug uripmu ana madyapada.”''

''”Menungsa isa ngruwat menungsa ki nek dewa ora bakal klakon, kuwi mung apus-apus ibarate wong sulapan, ora ngandel aku lan ora sudi diruwat karo wong mbengkani. Apa kowe sing ana mburine paman Sumali kang aran Wisrawa.”''

''“Ya dhasar kepara nyata aku kang peparab Wisrawa, kowe kang aran Jambumangli,ana apa?”''

''“Ya aku Jambumangli, prekara nggonmu isa ngruwat iku dudu butuhku, ing ngarep sapa sing bisa ngendhih yudaku gendhene merjaya aku yaiku sing wenang dadi bojone Sukesi. Mula kowe bakal lestari dadi bojone Sukesi nek ngalahke kadigdayanku Wisrawa.”''

''“Karepku dak gawe becik, nanging semune mbregundung kepingin njajal kasudiranku, ayo manjing payudan dak todi kadigdayanmu.”''

''“Ayo majuwa gaglak limpamu.”''

Jambumangli bramantyå.  Kêkaroné nuli tandhing yudå ing alun alun Ngalengka.  Perange Resi Wisrawa lan Jambumangli  nggegirisi banget.  Lelorone padha digdayane.  Padhadene ngetoake pangabaran  warna warna. 

''“Ayo, tumplaken jimat  kematmu, pandhita Gerang gaplok!. Njaluk ora dawa umurmu,”'' sumbare Ditya Jambumangli kang nyata digdåyå sêkti måndrågunå jayèng palugon.

Resi Wisrawa  nedya mungkasi yuda.  Sigra menthang gendhewa, sinandhangan warastra dibya lima cacahe.  Lumepase jemparing pindha kilat,  tumadhuk ing bahune Jambumangli kanan miwah kering ingkang pungkasan tumancep ing janggi. , suku kanan miwah kering,  Jangga pedhot, mustaka gumlundhung ing bantalla. Ditya Jambumangli  sirna margalayu.

''“Ayo Jambumangli yen nyata kowe digdaya tangia !. Ora orane Resi Wisrana tinggal glanggang colong playu.  kagawa tumindakmu kang sarwa lelamisan , mula ora patut yen patimu kaya dene satriya utama.  Patute tak gawe pangewan ewan bathangmu,”''

Ragane Ditya Jambumangli kang diprail prail deneing Resi Wisrawa dumadakan ilang  kaya jinempana ing angin.  Banjur kepireng swara dumeling tanpa rupa'',” Heh Wisrawa. Nyata kowe pandhita kang murang Susila.  Sepi ing rasa kamanungsan, katone mono wujudmu brahmana, , nanging jiwamu isih kacampuran ambeg umuk sesongaran.  Buktine kowe mateni mungsuh wae  awakku tokgawe pangewan ewan.  Tangan lan sikilku tokpreteli,  sirahku ya semono uga.  Ya..ya…aku trima Wisrawa, nanging sing momong uripku  sing ora nrimakake. Eling dieling eling Wisrawa,  kowe besuk bakal duwe turun sing memper wujudku,  Slagane ya kaya slagaku,  nganthi tekan patine ya digawe pangewan ewan dening mungsuhe kaya patiku iki.  Wis kuwi lelakonmu besuk.  Rasakna Wisrawa,”''

Wuwusé Jambumangli kang kåyå mangkono iku ora klêbu ing atiné Rèsi Wisråwå. Wus dadi jamak lumrahé  wong pêrang patèn-pinatèn, sartå bab patiné Jambumangli wus tinêmahan karånå adhêg sayêmbårå lan mapan iku kang dadyå patêmbayané.

Kocap lagi wae Resi Wisrawa arep jumangkah tumuju kadhaton Ngalengka, dumadakan  katungka praptane Semar saanake,”

''“Kok pating grudhug mrene iki  ana apa Kakang Semar ?,”'' pandhangune Sang Resi Wisrawa.

Bagong dhisiki semaur'',” Teng mrika hawane adhem gek wetenge nggerus njaluk diisi Sampeyan kuwi ditutake rombongan kok jan  ora pangerten,”''

Rampung geneme Bagong, Semar nuli  numplak uneg unege.

''“Sampeyan niku pripun ta Sang Resi ? Kok boten cocok kalih rembuge.  Sampeyan rak empun kula janji ta. Sampeyan nek njaluk ditutake Semar kudu sing bener bener, Nek satriya netepi dharmaning satriya,, nek pandhita kudu netepi  kuwajibane pandhita. Sampeyan wong tuwa kudu netepi dharmaning wong tuwa.  Arep ngrabeke anake dhewe kok malah diirasuk dhewe niku pripun ?. lha napa jagad niku mung sagodhong kelor ?. Mbok waune sampeyan blaka nek  Sukesi niku ajeng mang pek bojo, dadi kula njur bisa nari awak kula gelem napa mboten ndhereke sampeyan. Jaren arep ngrabekke anake,  kon enthek enthekane  calon bojone anake dirasuk dhewe,”''

''“Iya aku rumangsa luput. Aku njaluk pangapura kakang Semar,”''

''“Eh jeneng wong luput niku mboten mung cukup njaluk ngapura,”''

''“Banjur aku kudu kepriye ?,’''

''“Luput nnjaluk ngapura niku akeh tunggale. Sesuk sesuk terus dibaleni malih.  Ning yen sampeyan temen temen ngrumangsani luput sampeyan, luput sampeyan kudu mang tebus,”''

''“Carane nebus aku  kudu tumindak apa ?,”''

''“Niku mang piker dheswe.  Sampeyan niku wis wong tuwa,  wis anak-anak, mosok  nebus kaluputane wae ora ngerti.  Pu n cekap samanten anggen kula ndhereke  sampeyan. Semar nek ndherekake wong kaya sampeyan, bakal melu dosa. Mula kula njaluk pamit, ajeng bali teng Karang Kadhempel,”''

Resi Wisrawa nggondhel, ''“ Aja kakang Semar,”''

Nanging Semar wis kenceng tekade'',” Eh boten, kula boten ajeng melu sampeyan.  Melu sampeyan malah katut dosa luput sampeyan,”''

Semar saanake banjur  ninggalake Resi Wisrawa. 

''Prabu Dånåråjå Krodhå''

Gantya kang carita, tunggal kandham seje prenahe, nenggih ingkang pinuju lenggah ing Kedhaton Lokapala. Sang Prabu Dånåråjå  den adhep Patih Banendra lan sedaya wadyabala ander.

''“Kakang patih Banendra, kadiparan mungguh lakunira ingsung dhawuhi angawat- awati jengkare kanjeng rama Begawan Wisrawa tumuju negara Ngalengkadiraja.”''

''“Nun inggih sinuwun sesembahan kula, sedaya wadya bala sampun kula kerigaken bebasan tebih dipun celaki celak dipun tebihi, sareng sampun cetha bilih ingkang rama lumebet tlatah Ngalengkadiraja, lajeng kula dhawuhi wangsul ing praja, sinuwun.”''

''“Wah syukur begja sewu kakang Banindra.”''

Datang pantara dangu gya pisowaning Tenung Gohmuka gumrojog tanpa larapan. ''“Yen ora sisip panduluku iki kaya pisowane Tumenggung Tenung''

''Gohmuka, ana apa tanpa katimbalan maju anak pangarepanku.”\''

''“Inggih kasinggihan sinuwun, ngaturaken duta penglawung.”''

''“Duta kongkonan, pengalawung pati. Apa ana raja pati?,”'' pitakone Prabu  Dånåråjå.

''“Menawi raja pejah mboten wonten nanging nguthawatosi menggahing katentreman negari Lokapala. Andadosaken kawuningan bilih Dewi Sukesi sampun dipun garwa dening ingkang rama piyambak sangadi panembahan Wisrawa.”''

''“Dudu karepe dhewe, ! Banindra lan Gohmuka ketapna wadyabala ayo dilurugi negara Ngalengkadiraja dadekke samodra geni.”''

''“Mangga sinuwun kula dherekaken.”''

Patih Banendra nuli metu ing paseban njaba ngêrigaké wadyåbålå Lokåpålå  tinindhihan ingkang råkå ratu têlukan  ing Panglêburgångså, Prabu Kisrahwånå. Pårå sénåpati Ngalêngkå ora ånå kang biså ngadhêpi pangamuké ratu Lokåpålå lan ratu Panglêburgångså. 

Wusånå Rèsi Wisråwå  dhéwé kang ngêtoni jurit. Prabu Dånåråjå sigrå mudhun såkå krétå titihané, nyakêti Rèsi Wisråwå. Nêtrané mênthêlêng tanpå kêdhèp pindhå nétrané singå barong. Pangandhikané sêrêng'',”Heh Rèsi Wisråwå !. Dinå iki takjabêl basaku. Pancèné takajèni, taksêmbah-sêmbah. Nanging barêng tumindhakmu kåyå mangkono, kowé ora pantês diaji-aji. Ngakumu pandhitå jêbul tumindhakmu nébras-nébras tan wêruh ing tåtå. Pandhitå kåyå kowé kuwi pantêsé sinêbut pandhitå êndhog utåwå pandhitå kêmbang sêmbojå. Njabané putih nanging njêroné kuning. Tåtå lairé bêcik nanging batinmu rêgêd. Tumindakmu sarwå lêlamisan, pamrihé kanggo nutupi lorèking bêbudènmu. Yèn mulang kåyå énak-énakå dipangan, barêng kêpêngkoking lêlakon, kêpéncut karo gêbyaring wanitå sulistyå. Pandhitå åpå kuwi ? Aku isih déné uripku kok gêgabah. Yèn aku arêp mênêng waé ilang jêjêring lanangku. Nanging yèn aku arêp tumindhak, kowé kuwi bapakku. Yèn aku  mênêng waé, disuraki wong sanêgårå Lokåpålå. Aku kudu priyé Wisråwå ?,”.''

Durung nganti Rèsi Wisråwå kumêcap nanggapi panguman-umané Prabu Dånåråjå, Sang nåtå Lokåpålå iku wis ndhisiki ndhupak dhadhané Rèsi Wisråwå satêmah kontal patang dhêpå, dhawah klumah. Prabu Dånåråjå ora mêndhå dukané, kapårå sangsåyå ndadi. Sigrå nyandhak jêmparing Kyai Agniyastrå kang dåyå panguwasané yèn tumåmå ing anggané mungsuh, biså ngobar anggané.

Rumångså ånå sajroning bêbåyå, Rèsi Wisråwå sigrå nandhingi kanthi  nglêpasaké Barunastrå, minångkå panulaking jêmparing dahånå. Têmpuking panah kêkaroné mahanani swårå jumêglug.

Jêmparing Kyai Agniyastrå kalah pêrbåwå. Prabu Dånåråjå banjur matak aji kêmayan lan pêngabaran. Rèsi Wisråwå nandhingi.

Gêmpung tyasé Prabu Dånåråjå sigrå ngêtokaké sênjåtå pamungkasé kang aran Kuntå Baswårå. 

Barêng prikså ingkang putrå ngasthå jêmparing Kuntå Baswårå, Rèsi Wisråwå sigrå ngungalaké dhadhané. Gêgamané dibuang. Pênggalihé pasrah sumarah minångkå panêbusing dosané.

Durung nganti Kuntå Baswårå lumêpas, Bathårå Narådå cumlorot såkå dirgantårå, nyapih påncåkåråné bapak mungsuh anak.

''“Mrêkèncong waru dhoyong oodolo tyohok, Nggèèr Dånåråjå sabar dhisik. Sakabèhing pêrkårå iku  rampungé boyå kudu nganggo cårå patèn-pinatèn. Elingå nggèèr, kalamun Rèsi Wisråwå iku sudarmå kitå ingkang ngukir jiwå rågå kitå. Arêpå sudarmå kitå iku gêdhé luputé  anak boyå kênå mêrjåyå. Pati uriping manungså iku wêwênangé Gusti kang gawé jagad. Upamané sudarmå kitå rilå kitå pêrjåyå, nanging sing momong jiwå ragané mêsthi bakal boyå trimå. Gusti mêsthi dukåawit wis dilangkahi wêwênangé. Wis ayo dilêrêmaké pikir kitå. Rêmbugan iku yèn  muntab nêpsuné boyå prayogå. Rêmbugé boya biså golong gilig. Nanging yèn  mênêp råså kitå, mêsthi énggal biså golong gilig rêmbugé,”''

''“Inggih”''

''“Kanthi anané lêlakon kåyå ngéné iki, cêthå yèn Sukèsi dudu jodho dhaup kitå.  Lha yèn Sukèsi, wis kitå pundhut dadi garwå, dirêbut bapak kitå, kitå muring muring kåyå mangkono, kuwi'' ånå bênêré. ''Sukèsi kuwi rak durung dadi bojo kitå. Pacangan baé durung. Dadi jêjêré Sukèsi karo si Wisråwå kuwi lanang karo wadhon, dudu måråtuwå karo mantu. Dadi yèn kitå  nêsu marang wong atuwå sirå iku klêru utåwå boya samêsthiné,”''

Prabu Dånåråjå wiwit lilih dukané. Mbåkå sêthithik lêrêm pênggalihé. Bathårå Narådå mbacutaké pangandhikané, ''“Miturut paugêraning déwå, kitå dianggêp luput mêrgå  anak wani marang sudarmå sing ngukir jiwå rågå kitå. Sênajan gêdhéné kaluputané wong tuwå kitå, anak boya kénå midånå Åpå manèh kitå mau darbé niyat mêrjåyå marang  sudarmå kitå. Nadyan durung kêlakon, iku wis klêbu doså gêdhé., kuwi klêbu doså gêdhé.  Cobå agåmå åpå sing ngèntukaké matèni wong tuwané ? Rak boya ånå. Kabèh agåmå mêsthi nênuntun marang kabêcikan. Éling marang sing gawé urip, bêklti  marang wong tuwå, sartå tumindak bêcik marang sapådhå-pådhå. Ngåpå tå kok mangkono ? jalaran urip ing madyåpådå iku ibaraté kåyå wong nênandur. Yèn sing ditandhur iku barang kang bêcik, wohe ugå bêcik. Kosokbaliné,  yèn sing ditandur ålå yå bakal ngundhuh ålå . Mulå ånå unèn unèn  wong nandhur bakalé ngundhuh, wong gawé bakalé nganggo. Iku jêbul kêpårå nyåtå, mboya mung mandhêg ing kabar kabur.  Makartiné wong urip iku ibaraté kåyådéné  wong nglêpasaké jêmparing. Ing mångkå jagad iki bundêr. Mulå panah sing wis lumêpas bakal ngubêngi jagad., wêkasan têmancêp ing gigir kitå. Lha yèn panah kang kitå lêpasaké mau wujudé tumindhak  bêcik, Ing têmbé undhuh-undhuhané bakal bêcik ugå.  Nanging kosok baliné,  yen kang kitå lêpasaké  iku tumindhak ålå, ing têmbé  undhuh-undhuhane yå boya becik. Kamangka kitå wis ndhêdhêr wiji wani marang wong tuwå. Mulå ing têmbé yèn nganthi putrané Rèsi Wisråwå kang mijil såkå putri Ngalêngkå nganti wani marang kitå, kitå åjå kagèt yå Nggèèr Dånåråjå Nêgårå Lokapålå bésuk bakal binêdah déning atmajané Si Wisråwå   lan Dèwi Sukèsi.. Iku wohing pakarti kitå dinå iki,”''

''“Inggih Pukulun,”''

“''Wisråwå yå ngono. Wong tuwå kang kuduné kênå kanggo panutan anak,  malah tumindhak kang boya biså tinulådhå.  Ing purwå janji arep målåkramakaké Dånåråjå, ênthèk- ênthèkané mblénjani janji. Sukèsi calon mantuné malah dialap dhéwé. Kitå iku kêpriyé tå Wisråwå. Pandhitå wis buntas kawruh, lha kok jêbulé isih gampang kagirigodhå håwå nafsu iki kêpriyé ? Diéling-éling yèn anak anak kitå ing têmbéné ånå sing sênêng ngumbar håwå nafsu, kitå åjå kagèt. Iku wohing pakarti kitå dinå iki,”''

''“”Inggih kulå sampun ngrumaosi lêpat Pukulun,”''

''“Ngrumangsani luput boya mung  cukup diucapake ing lathi. Kitå lidi nebus kaluputan kitå. Carané, sêpisan kudu njaluk pangapurå marang kang kitå blénjani. Kaping loro kudu kitå têbus srånå mbangunaké tåpå kanhi ngêndhalèni makartiné påncådriyå kanti têmên-têmên. Sajroning mbangunaké tapa, tansah nyuwuna pangaksama marang Gusti Kang Akarya Jagad,”''

“''Kula nuwun ninggih Pukulun,”''

''“Sêmono ugå kitå Kaki Prabu Dånåråjå. Prayogané tumuli kondur ing Lokåpålå. Ngêgungnå tåpåbråtåmu minångkå sarånå  panêbusing doså kitå,”''

Sapungkure Prabu Danaraja,  Prabu Sumaliraja banjur nyaketi Sang Begawan “''Kakang Begawan Wisrawa gandheng para prajurit Lokapala sampun wangsul wonten negaripun, mangga lajeng kula dherekaken kondur majing salebeting kraton, badhe kula wiwaha dhaupipun kakang penembahan kaliyan yoga kula pun Sukesi.”''.

''“Yooh sinuwun aku mung kari manut kersamu ayo enggal dak dherekake manjing puraya gung Ngalengkadiraja.”''

Kacaritå bêbrayané Bêgawan Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi pêputrå cacah papat, yaiku Prabu Dåsåmukå iyå Rahwånå, Haryå Kumbåkarnå, Dèwi Sårpåkênåkå lan Radèn Kuntå Wibisånå. Nalikå lairé, ing jagad ånå ngalamat ålå warnå- warnå, kåyåtå  udan gêtih, cahyané Bagaswårå katon surêm kucêm, ing akåså akèh clérét taun pating sliwêr tibå ing bantålå, butå, siluman, jin, sétan, pêri prayangan pådhå ngaton lan jêjogètan.

Lairé Dåsåmukå  såkå guwå garbå ora kåyå salumrahé bayi. Sêpisanan Sang Dèwi Sukèsi nglairaké  sirah bayi cacahé sêpuluh kang rupané medéni bangêt. Pakulitané  biru, nétrané abang angatirah, siyungé mingis-mingis. Sabanjuré Dèwi Sukèsi nglairaké lêngên bayi cacahé rong puluh, nuli disusul pérangan awak liyané.

 Déning Rèsi Wisråwå, ponang  jabang bayi  enggal siniram tirta gege.  Saengga bayi mau enggal gedhe , wujud jejaka tumaruna.  Enggal kaparingan busana kang trep,  satemah katon gagah.

''“Ibuku endhi ? Kowe sapa rupane kok elek banget nyrengenges kaya barongan'' ?,” ucape putrane Resi Wisrawa karo tudang tuding. Prabu Sumali ora gerah penggalihe, diunekake kaya nbgono kuwi.  Tumuli paring wangsulan,” ''Aku iki eyangmu.  Aku Prabu Sumaliraja , ratu ing Ngelengka.  Bapakmu sing gagah iki,  asmane Resi Wisrawa.  Ibumu kae,  kang lagi diupakara  para emban lan mbok Nyai Dukun., jenenge Dewi Sukesi celukane Kesi,”''

''“Aku arrep dadi ratu ing Ngalengka,”''

''“Iya besuk kowe kang bakal dadi ratu ing Ngalengka,”'' ngendhikane Prabu Sumali.

''“Ora besuk, saiki wae,”''

''“Mengko dhisik ta, kowe kuwi jeneng wae durung dhuwe kok arep dadi ratu ?,”''

           ''“Yen ngono aku njaluk diparingi jeneng, Saiki aku enggal jenengana,”''

''           “Kadospundi Kakang Panembahan, kok lajeng ngoyak kemawon ?,”''

Resi Wisrawa mangsuli  ''“Ora perlu kuwatir,  mapan kaya mangkono iku  kodrating urip putumu,”''

           Resi Wisrawa banjur paring tetenger  marang putrane,  kalarasake karo kahanane  kang mustakané (sirahé) cacah sêpuluh, abahu lan tangané cacah rong puluh iku banjur kaparingan asmå kang salaras karo kahanané, yaiku Dåsåmukå (''arai sêpuluh''), ugå sinêbut Dåsåwardånå, Dåsånånå, Dåsåwaktrå, Dåsåsyå, Dåsåsiå, Dåsågriwå ''(agulu sêpuluh'') lan Wingsatibahu (bahuné sèwu).

           ''“Anaku Ngger Dasamuka, “'' Resi Wisrawa nimbali putrane.

           ''“Apa bapa,”''

''“Yen kowe kepingin dadi ratu, wong sing dadi ratu kuwi kudu digdaya sekti mandraguna.  Supaya digdaya, kudu mbangunake tapa. Apa kowe wani'' ?,” pitakone Resi Wisrawa.

''“Aku kudu mbangunake tapa ana ngendhi ?,”''

''“Munggaha ing Gunung Gohkarna.  Penere sisih kana kae.  Ya ing papan kono kowe kudu mbangunake tapa. Ora mangan lan ora ngombe, lawase patangpuluh dina patanbgpuluh bengi,  Aja nganthi jugar tapamu,”''

Katrimå tåpåné Dåsåmukå, karawuhan Bathårå Syiwah (Bathårå Guru). Dåsåmukå dikeparengaké  darbé panuwunan, lan panuwuné mau bakal diudanèni. Dåsåmukå nyuwun aji jåyå kawijayan kang linuwih, jagad ora ånå sing timbang. Åjå nganti biså mati mungsuh ''manungså,  butå, någå lan garudhå''  apadéné déwa. Kabèh makhluk urip ing saindhengé jagad kudu biså dikuwasani kanthi gampang. Bathårå  Guru ngabulaké panyuwuné Dåsåmukå, amung welingé yèn ånå kêthèk putih, Dåsåmukå ora dikeparengaké nginå, apamanèh gawé cintrakané. Awit amung kêthèk putih iku kang biså ngasoraké yudané Dåsåmukå.

Sapurnané  mêrtåpå, Dåsåmukå tumuli kasengkakaké ngaluhur jumênêng nåtå ing Nêgårå Ngalêngkå,  nglintir kêpraboné ingkang éyang, Prabu Sumali.  Kang minangkå patihé, yaiku ingkang pamané, Patih Prahastå.  Déné patih Mintragnå (patihé jaman Prabu Sumali), winisudhå dadi paramparaning 

[[Mirunggan:Pasumbanging naraguna/&amp;#126;2026-33738-16|&amp;#126;2026-33738-16]] ([[Parembugan Naraguna:&amp;#126;2026-33738-16|Pembicaraan]]) 8 Juni 2026 15.24 (UTC)

== SUMALI IYA SUMALIRAJA ==

Prabu Sumali kang ugå  jêjuluk Prabu Sumaliråjå iku, ratu ing Ngalêngkå. Sênajan wujudé rasêkså nanging  kagungan putrå wujudé wanodyå sulistyå ing  warni, kêkasih Dèwi Sukèsi. Rayiné Dèwi Sukèsi wujud butå, jênêngé Radèn Sukésa iyå Présthå ugå sinêbut Prahasthå.

Kasulistyané Dèwi Sukèsi. anjalari Jambumangli kayungyun lan kêpingin mêngku garwå, nanging ora wani matur walåkå marang Sang Prabu Sumali, mung glagaté kang nuduhaké råså mau. Yèn Jambumangli biså ngarwå Dèwi Sukèsi atêgês dhampar kêprabon Ngalêngkå ing têmbé mêsthi  bakal biså bali ing tangané.

Nalikå Dèwi Sukèsi wis ngancik akhir diwåså, akèh pårå ratu, pårå  satriyå, pårå pandhitå lsp sing pådhå arêp ngayunaké Dèwi Sukèsi minångkå garwané. Dityå Jambumangli kang dhasaré ing têlênging atiné nduwèni råså milik marang Dèwi Sukèsi, nêdyå ngalang-alangi kêkarêpané pårå panglamar kang pådhå arêp ngayunaké Dèwi Sukèsi. Jambumangli banjur matur marang ingkang båpå paman, Prabu Sumali supåyå dikêparêngaké ngêdhegaké sayêmbårå ing sajabané sayêmbåråné Dèwi Sukèsi yaiku såpå waé kang biså mêdharaké wêrdhiné ''Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwatingdiyu'' bakal disuwitani.  Sêkawit Prabu Sumali ora marêngaké jalaran pancènengané ngawuningani manåwå Jambumangli kuwi pancèn digdåyå. Mulå Sang Prabu Sumaliraja tumuli ndangu marang pisowane ingkang putra keponakan:

''“Nggèr anakku lanang wong bagus Jambumangli, mulane jeneng para adoh dak awe, cerak  saya ingsun caketake, ana prekara kang kudu ingsun embat magepokan karo kahanan kang  nedheng dumadi ana ing negara Ngalêngkå. Nadyan akeh para nimpuna kang limpad ing  pambudine, bebasan kapinteraning nganti kaya bisa ngetung cacahing lintang ing ngantariksa. Petungku amung sira kulup Jambumangli kang bangkit lan trep ingsun ajak ngejum gumbala  ruwet negara Ngalêngkå ”'' 

           Dityå Jambumangli sigrå atur wangsulan, ''“Kula noknon dhateng kapundhi, semanten agenging pangrengkuh dalasan  kapitadosanipun kangjêng paman prabu dhateng ingkang putra pun  Jambumangli. Lajeng  mengku suraos ingkang kados pundi mawantu-wantu nimbali ingkang putra, menawi saged  kawedhar ing akathah tumuli kadhawuhna, kula sedya anganglungaken jangga nilingaken karna. Ewodene kalenggalih winadi, mangga kula dherekaken manjing sanggar panguneng  pinanggih catur netra, kaicalna raos wigih ringa - ringa kangjêng paman sesembahan kula  wonten ing madya pada. Kula noknoknon inggih.”'' ature Dityå Jambumangli.

''            “Ya ta ngger, sing andadekake penggalihaning pun paman ora ana liya kejaba adhimu si Sukèsi  kang samengko dadi panglamaring para raja sewu negara, nganti bisa kacandra Ngalêngkå keblabag mangsi sarah daluwang kang kabeh mau bakal kepingin nggarwa adhimu nini Sukèsi. Banjur kepriye mungguh prayoganing laku dimen Ngalêngkå tetep tata titi tentrem.”''

''“Paman Prabu, keparenga kula matur wonten ngarsa dalem paman prabu. Manawi wontena lilaning penggalih kula nêdyå ngedekaken sayembara perang, sok sintena ingkang saged alit ngendhih kadigdayan kula agengipun nyampurnakaken jagad kula, menika tiyang ingkang saged mengku diajeng Sukèsi. Niyat kula makaten wau mboten wonten sanes kepingin njunjung kaprabon dalem, kejawi punika jalma ingkang mengku dhateng diajeng Sukèsi kedah titahing jawata ingkang tuhu sekti mandraguna.”''

''           “Lamun lekasmu kang kaya mangkono iku tulus saka jroning atinira aku sekethi  jumurung, nanging bakal kurang prayoga lamun ta darbe kekarepan kang nalisir saka bebener cilik milik karo adhimu gedhene bakal duwe ancas kang ora prayoga.”''

''           “Sampun ngantos kagungan penggalih ingkang mboten-mboten menawi sedaya lekas kula menika kanyata lelandhesan niyat ingkang mboten sae mugi jawata paring bendu dhateng ingkang putra pun Jambumangli.”.''

''          '' Sreep gebyar katalika wau tintrim jroning pasewakan kapraban dening sang nalendra kang nedheng mengku sungkawa, kaya kena cobaning jawata angrenggani kanyut pinangka wardi,  kanyut ujare wong angganten, wardu angecoh. Nadyan ngganten dereng abrit telengeing lathi nadyan angecoh dereng manjing pretala. Gya kasaru gegering njaba piyak ngarsa tengkeb  wuri candrane kaya negara kelebon parang muka, kaya negara kelebon parang amuk. Ingkang hamurwani horeging panangkilan nenggih pisowanipun pårå råjå sèwu nêgari, mancat  pancaniti minggah sitinggil binatu rata andadosaken koseking panangkilan, he kanca ana dhayoh-ana dhayoh -ana dhoyoh pyak-pyak-pya.

''“Mangke ta sagung para nalêndrå ingkang katemben kewala rawuh, keparenga kula asung pambagya panakrami, raharja sarawuh paduka sedaya wonten ing Sitinggil binaturata negari Ngalengka.”'' atur pambagyane Prabu Sumali marang para raja sewu negara.

''“Non inggih  sakalangkung kasuwun timbalanipun Kangjeng Dewaji  ,  rumantah dhumateng kula sakadang punika angsal pangestu dalem kanjeng dewaji, nuninggih wilujeng nir ing sambekala, kejawi saking menika sembah pangabekti kula sedaya sayogi konjuk sahandhap pada paduka kanjeng dewaji, har nok non inggih.”''

''“Gurawalan panampi kula kendela sami-sami. Kejawi saking punika keparenga kula nila krami panjenengan sedaya punika lajeng wingking pundi kang dedunung sinten sinambeting wewangi.”''

Pårå råjå sèwu nêgårå padha atur wangsulan kanthi saur manuk''-“Kawuningana kula ingkang pinangka tetunggulipun kadang nalendra sewu negari winging saking negari Simbat Manyura dene jejuluk kula ingkang sudi mestani kula jejuluk Prabu Kurambanadewa. Kula saking negari Gelar Jagad jejuluk kula Prabu Hadisuradenta; Dene kula saking negari Trangbulan Jagad jejuluk Prabu Bantaranjagad; He he he kula nadyan awon nggih ratu saking negari Mbeloran nami kula Prabu Marondapati,”''

''“Sokur beja sewu, la jeng wonten wigatos kados pundi dene panjenengan sedaya rawuh ing negari Ngalengka.”''

''“Lepat keparenga nglunturaken samodra pangaksami, ndadosna kawunigan bilih pisowan kula sakadang sepisan nagturaken sembah pangabekti, ndungkap kaling kalih nun inggih tuwi kayuwananipun kanjeng dewaji, dene wosing wigatos kula sakadanag sumedya anglajengaken pirembagan lumantar nawala ingkang sampun kawuri. Notoging manah pari kedah lajeng pikantuk wangsulannipun kanjeng dewaji, gampilipun neseg rembag bab panglamaripun kula sakadang ingkang putra ingkang sesilih Dewi Sukesi dipun paringaken menapa mboten. Sampun menggalih kuwatos ingkang putra tetep mangke dados garwaniun salah satunggaling kanca nalendra punika, kanthi milih satunggal ingkang dipun cocogi ngaten, nalendra sanesipun mboten badhe meri utawi narimah bilih mboten kapilih. Makaten sinuwun ingkang dados atur kula, har nok non.”''

''“Inggih sedaya pangandika paduka sampun kula tampi. Nanging ndadosna kawuningan bilih srana sagedipun mengku yoga kula pun Sukesi dipunboboti ngayuda. Ngger Jambumangli mangsa borong nggonmu bakal murba prekara iki.”'' dhawuhe Prabu Sumali marang Jambumangli. 

Jambumangli nuli maju nemoni marang pårå råjå sèwu nêgårå: “''Sadurunge aku rembugan karo kowe kabeh, luwih dhisik aku ngaturke pambage pada raharja sowan ana Ngalengka?.”''

''           “Ya raharja satriya, kowe kuwi sapa jenengmu lan keprenah apa karo kangjeng dewaji?”'' wangsulane pårå råjå sèwu nêgårå.

''            “Ngertiya lamun iki satriya saka kasatriyan Argalobang, jenengku Raden Jambumangli, senapati prang Ngalengka, keprenah putra keponakan karo dewaji Sumaliraja.”''

''“Waah gene gur anak ponakan, adekna kaya putrane wae. Ana perlu apa raden tanpa tinimbalan maju nemoni aku sakadang.''

''”Dadiya sumurupmu lamun kowe kabeh kepingin banget ngayunake kadangku wadon Dhiajeng Sukesi, ana pitukone.”''

''“We la wis jamak lumrahe yen jejering priya bakal mengku wanita kuwi ana pitukone,kowe njaluk pitukon apa. Mas picis raja brana ora bakal kuciwa mapan negaraku tuksumbere mas kencana rukmi, nek perlu Ngalengka njaluk ditretes emas bakal klakon, bandha donya negaraku ditawu kaya banyu bebasane ora bakal lokak. Gampange yen klakon dadi bojoku ora bakal nggawe kosut asma dalem kanjeng dewaji nanging kosok baline bakal moncer lan wimbuh kuncarane negara Ngalengka.”''

''“Ora watak aku darbe kadang wanita siji dak ijolke mas picis lan bandha donya. Nanging bakal dak ijolake ludira setetes.”''

''“Getih setetes apa karepmu Raden Jambumangli ?.”''pitakone pårå råjå sèwu nêgårå.

''“Tegese ludira setetes kuwi gampange janji kowe bisa cilik ngendhih yudaku gedhe bisa nengker janggaku dak ulungke kadangku yayi Dewi Sukesi.”''

''“Babo, ha ha ha ala sirnane kowe ngedekake sayembara perang. Mara age ana ngendi papaning bandayuda dak dadar kasudibyanmu Raden Jambumangli.”.''

''“Metuwa njaba ing kana ana blabar kawat kentheng waja ya kuwi papan kang kanggo nodhi kadigdayanmu.”.''

''“Kepareng kangjeng dewaji kula sakadang nyuwun pamit manjing payudan minangkani pitumbasaning pinanganten srana tandhing jurit kaliyan Raden Jambumangli.”''

''“Inggih kisanak ndherekaken kasugengan.”''

''“Jambumangli aja nganti kesuwen nggonku ngenteni, ayo gandheng konca manjing payudan.”''

''“Ora-orane aku cidra janji, ninggal tapak dan tungka sing dadi lakumu.”''

''”Ana bebasan kriwikan dadi grojogan, yogaku ngger Jambumangli yen dak sawang para raja sewu negara iki mau, nitik uda wedanane ora mung sabaene racak digdaya kabeh, apa sira bisa ngentasi gawe ?.”'' pangandhikane Prabu Sumali marang Jambumangli.

''”Sampun menggalih kuwatos paman prabu mboten badhe nggepok koncanipun kangjeng paman, cekap ingkang putra piyambak ingkang badhe mapagaken yudanipun para narendra menika wau. Malah enggal-enggal kula nyuwun pamit saha nyuwun pangestu badhe medal pabaratan ngayoni jurit.”''

''“Ya ta kulup Jambumangli duga-duga digawa ngati-ati aja kari banyu mili pangestuningsun tumrapa jeneng sira,”.''

Dityå Jambumangli sigra ninggalake pasewakan agung negara Ngalengka saperlu nungka lakune para raja sewu negara 

Kocap Dityå Jambumangli wis klakon adu arep marang pårå nalêndrå sèwu nêgårå. 

''“Pancen kowe satriya kang ora cidra ngubaya, durung nganti suwe nggonku dumunung ana blabar kawat, kowe wis nungka kang dadi lakuku.”'' ature Prabu Kurambanadewa

''“Apa abamu.”''

''“Yen nggugu kandhaku ulungna wae Dewi Sukesi mumpung durung babak bucik kulitmu. Aku lan para kadang nalendra iki racak duwe kadigdayan kanoragan kang pilih tandhing, dadi yen kowe mbeguguk ngtutha waton mbondhan datanpa ratu, bebasane timun mungsuh duren, woo mesthi ajur mumur ra kena dikukup kwandhamu.”''

''“Aku iki satriya nadyan wujudku gandarwa, mula ora bakal loro telu kang dadi gunemku, nek kowe sak kancamu wani tandhing yuda karo aku enggal mapana ing pasyudan dak ladeni kabeh kasudiranmu. Nanging yen kowe kabeh wedi ndulu kadigdayanku muliya kana mumpung isih yahene.”''

''“Kadlarung wuwusmu majuwa klakon tiban tangan pecah mestakamu,”''

''“Budiya dak sembadani.”''

Rampung ucape Jambumangli, Prabu Kurambanadewa sigra nyasmitani  marang wadyabalane supaya  ngrampungi satriya Argalobang iku. Wadyabala buta Simbat manyura sigra nempuh Jambumangli.

           Durung nganthi wadyabala buta gepok  anggane Jambumangli, katrenjuh pangamuke para nalendra sewu negara  kang maju bebarengan. Sanalika dadi campuh perang rame.

           Lebu nggembuleng ngemuli kang padha pancakara. Swarane gegaman gathik pating carengkling binarung swarane sesambat tumrap kang ketaman gegamaning mungsuh. Ora nganthi sapanginang wadyabala buta Simbat Manyura akeh kang mati.  Liyane tatu gegaman.  Ana saweneh sing buntung tangane, putung boyoke, grumpung irunge, cemplong mripate, tugel sikile, sempal bahune, Sambate pating glereng pating glero. Semono uga pårå råjå kuwi  ora ånå sing biså ngasoraké  yudané Dityå Jambumangli. Nuli Jambumangli mundhut priksa marang abdi prajineman Kasatriyan Argalobang : 

”''Bocah prajineman kepriye mungguh kahanane pårå råjå sèwu nêgårå iki mau?”''

''“Matur ngarsanipun Raden Jambumangli, pårå råjå sèwu nêgårå wau sami tilar glanggang colong plajar mboten wonten ingkang kantun ingkang nedya nrajang ing pupuh mengsah paduka, presasat tambak merang katrajang bnajir bandhang bubar mawut nilaraken payudan ajrih dhateng krodhanipun Raden Jambumangli.”''wangsulane abdi prajineman.

''“Lamun kaya mangkono kowe kabeh dak dhawuhi supaya mundur sawetara, nanging aja nganti lena ing kaprayitnan, malah dhawuhna marang para wadya supaya baris pendhem pamrihe kamun ana pari gawe enggal bisa disembadani.”''

''“Nok non inggih nampi dhawuhipun raden ndherek dhateng sendika, lajeng mangga kula dherekaken manjing puraya Ngalengka.”''

''Rèsi Wisråwå mupu sayêmbårå''

Ingkang kinarya sambeting carita lah punika warnanira gumelaring siniwakan negari Lokapala. Sajuganing negari ingkang ageng tata titi tentrem gemah ripah loh jinawi turta tinenga-tenga saindenging bawana, ora mokal kathah para raja maha raja ingkang manungkul tan linawan ing bandayuda amung gandrung kapiluyu dhateng poyaning kautaman. Sinten ta ingkang kepareng angrenggani negari Lokapala hajejuluk Prabu Danapati ya Prabu Danaraja, narendra gagah pideksa turta kasinungan kadigdayan kanuragan kinasihan dening para jawata kinamulen para widodari, prayata agung prabawanira. Nalika semanten pinuju lenggah ing dhampar denta kaseba para punggawa myang sentana andher dumugi imba- mbaning negari Lokapala. Horeg pisowaning para prajurit awit woten rawuhipun pepundhen nenggih Bêgawan Wisråwå egawan Wisrawa keprenah tiyang sepuhira sang nata. Kocapa sareng priksa rawuhnya ingkang rama sigra mabukuh angejumaken asta angranu pada gya kadherekaken lenggah satata, sigra mangudas swaraning driya amedhar sabda nadyan dereng kawijil ing lisan.

''“Sesembahan kula wonten madya pada, keparenga ingkang putra nyaosaken sembah pangabekti sahandhap pepadanipun kanjeng rama, saha asung pambagya pana krami raharja rawuhipun wonten ing negari Lokapala.”'' Prabu Danaraja atur pambagya marang ingkang Rama.

''“Ya ya kulup Danapati dak trima jeneng para caos pangabekti ora liwat puja bratanipun rama diage tampanana ya kulup. Lamun sira mundhut pirsa tedhakku ana Lokapala, ya awit saka pamujimu kasembu pengayomaning jawata tulus raharja ora ana sambekala salaku jantraku.”''

''`          “Nun inggih kanjeng rama kula pundhi sabdanipun rama mugi ambabara kanugrahan ingkang putra sumarambah kawula saindenging Lokapala. Kejawi saking punika,keparega ingkang putra badhe munjuk atur wonten ngarsanipun kanjeng rama. Ingkang putra Danapati nadyan sampun mengku kawibawan wonten negari Lokapala prasasat hanyakrawati bau dhendha, ananging menggahing para kadang sentana sumrambah para kawula taksih kaanggep kirang utawi gothang. Engga ing mangke dereng wonten prameswari pangampin  anggen kula ngembat parentahing praja. Mila kanjeng rama kula suwun rawuh kersoa anglamaraken ingkang putra calon garwa prameswari. Dene ingkang dados elengenging manah kula mboten wonten sanes amung putrisaking Ngalengka sesilih  Dewi Sukesi. Sampun dipun mangertosi ing akathah bilih rama punika tasih pinanggih kadang kaliyan Prabu Sumaliraja nalendra ing Ngalengka. Ingkang putra pitados menawi rama kersa nyarirani pribadi nglamar tartamtu badhe pinanggih margi gampil kasembadan sedya kula mengku wanodya, makaten kangjeng rama.”''

''“Anakku lanang wong njenthara, sagluguting kolang kaling juwawut pinara sastra, nyumepenoa ora nendra, mbareng pun rama nampa pengendikamu. Mapan kebeneran kabeh aturira yen sawijining nalendra tanpa prameswari ngibarate kaya wong lumaku tanpa pepajar.Kejaba iku mapan wis dadi jamak lumrahe aku dadi wong ngatuwa kudu bisa nuruti pamothahing anak bebasan anak polah bapa kepradhah, aja kuwatir ya ngger kabeh ingkang dadi panjalukmu bakal dak udaneni. Malah aja nganti kesuwen dina iki uga mangka dina kang becik kanggo nglamar putri daya-daya kasembadan sedyamu aku yuwun pamit predandanan bakal budhal tumuju ing Ngalengkadirja.”''

''“Mboten saged kula gambaraken gembiraning manah kula medhanget sabdanipun kangjeng rama begawan, kula saged nemtokaken bilih badhe gampil anggen kula badhe mengku wanodya. Mangga rama kuladherekaken manjing kadhaton, ingkang putra badhe manembrama kanthi pesta andrawina kembul bujana sawetawis.”''

''“Boja krama pinanggih mburi kang baku daya-daya pun rama bisa minangkani pamundhutmu, pun rama mundhut pamit budhal dina iki.”'' 

''“Inggih rama dherekaken tindakipun sembah kula ndherek tindakipun kanjeng rama begawan.”''

`          Kang kinarya sambeting carita ingkang doh ginawe cerak tunggal panggung nanging seje carita kaya bareng angkate. Lah punika warnanira siniwakan negari Ngalengkadiraja. Jejuluk Prabu Sumaliraja, ya sang Mangliawan kang pinangka suh parintahing praja, nalendra kagok gandarwa ora mokal kasinungan kadigdayan kanoragan ingkang linangkung, kathah para rajamaha raja tumungkul tan linawan ing bandayuda, nanging amung kaprabawan dhateng kasudidbyaning sang katong. Lenggah ing dhmpar kencana sineba ingkang putra Radèn Prahasthå  Prahastha. Sinareng priksa pisowaning ingkang putra sigra mangudas swaraning driya nadyan dereng kawijil.

''“He he he ladalah, mengko ta anakku bocah bagus Prahasthå, pun rama mundhut  priksa kepriye kabul kawusanane pamanmu Jambumangli anggone ngedekake sayumbara perang kanggo nanggulangi kridhane para raja sewu negara.”'' 

''“Kula noknon kasinggihan rama prabu, mapan kangjeng paman sampun saged ndhepani paprangan nadyan para raja sewu negara ngetok kadigdayan kanoragan, parandene mboten wonten ingkang saged ngendhih yudanipun paman Jambumangli. Para raja sami tinggal glanggang colong plajar.”''

''“Ya aku percaya karo kasektene Jambumangli, nanging elinga ya ngger putraku menawa ing jagad iki ora ana sing sampurna, bebasan langit kang dhuwur isih ana kang luwih dhuwur maneh. Merga sampurna iku sejatine amung ana astaning Gusti Kang Hakarya Jagadraya. Ya mung pitungkasku lawan sira lan kabeh kadang sentana aja nganti lirwa kuwajiban lan kudu kebak ing pangati-ati aja nganti ana dahuru kang dumadi ana negara Ngalengkadiraja.”''

''“Kula noknon inggih kangjeng dewaji.”''

Saweg eca nggenira ginem laras ganda rasa sang Prabu Sumali, tan pantara dangu gumrojogtanpa larapan rawuhnya Bêgawan Wisråwå karya kagyat kang samya tumingal. Prabu Sumali gupuh gupuh anggone ngacarani. Sang Bègawan kaaturan lênggah ing dhampar rukmi (dhampar êmas).

''“Waah kaya ketiban ndaru negara Ngalengkadiraja jebul rawuhe kadangku tuwa kakang'' Bêgawan Wisråwå. ''Kadang kula sepuh kakang penembahan dereng dangu rawuh jengandika, keparengan kula asung pambagya wilujeng, lan kanthi raharja kakang penembahan.”'' ature Prabu Sumali.

''“Ya yayi oleh pamujimu miwah pengayomaning Bathara kaya ora ana sambekala laku jantraku, ora liwat puja basukine pun kakang kaonjuk ana ngersane yayi Prabu Sumaliraja.”''

''“Waah gurawalan panampi kula kakang Panembahan mugi andadosna jejimat. Kejawi saking punika keparenga kula nyuwun priksa, wonten wigatos kados pundi kakang panembahan rawuh ing Ngalengkadiraja, katingal sumengka pangawak bajra katitik riwet rebut unggul wonten ing muka mboten kober angusap kacihna ngemu wigati. Kula aturi ngicalaken raos wigih ringa-ringa lajeng paringa dhawuh kakang panembahan.”''

''“Ya yayi prabu tuhu waspada ing paningal kaya mangerti marang mobah mosiking pun kakang. Sepisan nggonggu tedhak ana Ngalengka satuhu kepingin banget tuwi kaluhuraning yayi Prabu Sumali ngiras ngilangake rasa pangoneng yayi. Dene wosing wigati bobote aku dipothah dening yogaku kang wus jumeneng nalendra ana ing Lokapala aran si Danapati. Kepingin banget mengku sajuganing wanita kang pinangka garwa prameswari, sajagad ora ana kang dadi sarjuning ati kejaba mung putramu nini Sukesi. Mula yayi sowanku iki bakal nglamar putramu sekaring kedhaton ing Ngalengkadiraja, kanggo saya ngraketake nggonira Paseduluran karo pun kakang srana bebesanan. Mengkono yayi prabu ingkang dadi wigatining sowanku ana ngersamu.”''

''“Adhuh kakang penembahan gumbiraning manah kula mboten saged kula  gambaraken bebasan kejugrugan wukir sari keblabag samodra madu, dene kakang  penembahan badhe kersa bebesanan kaliyan ingkang rayi Sumali. Nanging andadosna kawuningan bilih anak kula Nini Sukesi gadhah pitumbasaning pinanganten''.” ature  Prabu Sumali.

''“Wis jamak lumrahe sawijining wanita lamun bakal winengku dening priya darbe pamundhutan. Banjur apa panjaluke nini Sukesi yayi.?,”''pitakone Sang Bêgawan Wisråwå.

''“Nini Sukesi kepingin sanget mangertos wedharan ngelmi Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu. Babar pisan penembahan gandheng paduka punika ingkang lebda ing reh  samukawisipun, nadyan kula punika nalendra gung binathara nanging tiyang sajagad sami mangertos bilih kula apaes rakseksa ingkang sinandhang ing kula. Penemban mugi kula ugi  karuwata supados ical sipating diyu ingkang anggeleng angganipun ingkang rayi.”'' 

''“Yayi Sumali, aku ora bakal suminggah yen kaya mangkono kekarepanmu bakal dak leksanani, mapan iku ngelmu kekeraning para dewa dadi ora gampang sanggane, mula kang  saka iku cepakna sesaji kang bakal dak anggo sarana bengkas watak raksasa kang sumandhang ana anggamu yayi. Hayo yayi bebarengan dherekna pun kakang manjing sanggar pamujan, haywa kalepyan jroning ingsun mbabar werdining Sastra Jendra pamintaku yayi Sumali kudu tansah eling marang panembah jati.”'' pangajake Bêgawan Wisråwå marang Prabu Sumaliraja. 

''”Inggih kakang Penembahan mangga kula sumanggakaken.”'' ature Prabu Sumali karo ndherekake tindhake Sang Bêgawan Wisråwå tumuju ing Sanggar Pamelengan.

'''''Prabu Sumaliraja ruwat dadi manungsa'''''

Om awignamastu mugi rahayu sagung dumadi, andheku anekuk jejengku nganglungake jangga liyeping netra muhung amandeng pucuking grana kusika. Parbu Sumali anggung mulat patraping ingkang raka Bêgawan Wisråwå ingkang amiwiti ambabarake werdining kang Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mapan kaparanyata nalika semanten Prabu Sumali maksih angangah-angah sumongah angangkah ngakahi jagad, ora mokal kasurung dening pepaes rakseksa ingkang sumandhang dadi kodrate. Mila cukat cakut trengginas trampil Bêgawan Wisråwå wus nyamektakake sesaji sawiji tan ana kang kecicir, tumuli amiwiti matrapake wedharaning ''Sastråjéndrå Yuningrat Pangruwating diyu''. Wedharingkang S''astråjéndrå'' yekti, ''Hayuningrat''  pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran. Trus angangkah angakahi bumi, murih punjul mandhiri priyangga, mrih katekan sasedyane, nanging ngiwakken sujud, manembah hyang murbeng gaib, belis laknat maksiyat iku dewanipun, tan eling lamun triloka, dumadine awit parmaning Hyang Widi, cinipta hing kawasa. Megeng napas Bêgawan Wisråwå keclaping cipta wus kawewahan mobah wasesaning mangsa kala ganthening pangesthi manthenging sedya tinanggapan dening jagad saisine, sami sakala sakedheping netra wus bisa ngungak jroning guwa garba ingkang kasandhang dening Prabu Sumaliraja. Awit saking kagendam dening dayaning ''Sastråjéndrå Hayuningrat'', sirna sipating raksasa ingkang prapteng budine, Prabu Sumaliraja wenteh dadi manungsa limrah. Tan prabeda kaya panjalmaning Sanghyang Brahma dadya kagyat kang tumingal.

''”Bingahing manah tanpa upami kakang penembahan, genging panuwun mboten saged kula gambaraken dupi kula mulat sedaya ingkang dumadi ing saranduning badan kula, teka sedaya sampun mboten benten kaliyan manungsa limrah. Adhuh ngantos mboten saged angucap saking sesaking raos mapinten-pinten dados setunggal kakang penembahan. Sekawint kula apaes raksasa sakmenika sampun dados manungsa limrah. Menawi makaten inggih namung paduka ingkang saged damel tentreming puraya Ngalengkadiraja. Lair batos samukawisipun kula pasrahaken dhateng kakang penembahan.”'' atur panuwune Sang Prabu Sumaliraja.

''“Lo lo lo aja kaya mangkono yayi, aku tumeka ana Ngalengkadiraja ora kepingin muktekake diri kang tegese ngesur kalungguhanmu, lan ora kepingin tok gegadhang anglugguhi dhampar nyatane iku dudu mesthine lan dudu kuwajibanku. Waleh-waleh apa mbacutake rembugku ing ngarep nggonku kepingin bebesanan karo yayi Sumali, mara gage prasojowa apa ya mangkono karepe nini Sukesi nggone kepingin uga wedharan ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat.”''

''“We ladalah dosa menapa ingkang badhe kula sandhang menawi kula ngantos lelonyotan matur ngersanipun kakang penembahan. Mila sampun kedangon lajeng mangga kula aturi minangkani panyuwunipun anak kula Nini Sukesi, supados daya-daya enggal tentrem negari Ngalêngkå.”''

''“Yoh yen kaya mangkono ayo enggal timbalana yogamu Nini Dewi Sukesi.”''

''“Mangesthoaken dhawuh kakang panembahan,”.'' 

Prabu Sumali sigrå paring dhawuh marang Radèn Sukésa iyå Radèn Prahasthå ndhikakaké nimbali Dèwi Sukèsi. Sawisé Dèwi Sukèsi marak,  Prabu Sumali ngêndhikå aris'', ”Nini Sukèsi wruhanirå, idham-idhamanirå kang kêpingin uningå wêrdiné Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu, bakal kalêksanan, amargå dinå iki ugå bakal winêjang bab iku déning kakang Rèsi Wisråwå ana sajroning sanggar Pamêlêngan. Wêlinginsun marang sirå, åjå råså éwuh-pakéwuh marang Sang Rèsi. Panjênêngané anggêpên kåyå wong atuwanirå dhéwé. Wruhanirå Nini, saluguné Panjênêngan iku mung sadêrmå dadi utusané putrané, yaiku Prabu Dånåråjå (Dånåpati).  Rawuhé Sang Rèsi Wisråwå ånå ing Ngalêngkå sapêlu nglamar sirå arêp didhaupaké klawan Prabu Dånåråjå ratu muda isih jejaka ing Lokåpålå kang  lagi umur 20 taun, dene sira lagi umur 19 taun, dadi aran barakan. Sang Rèsi mêngko bakal nglêksanani bêbananirå yaiku mêjang marang sirå wêrdhiné Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu,”''

''“Kawulå nuwun inggih råmå Prabu. Kawulå  sêndikå mangéstoakên dhawuh pangandhikå padukå,”'' tumanggapé Dèwi Sukèsi. 

           ''“Kadospundi, Kakang Rèsi. Badhé dipun wêjang sapunikå mênåpå mangké?,”'' pitakoné Prabu Sumali.

           ''“Prayogå wêktu dinå iki ugå yayi Prabu.  Dadi ora ndêdåwå wanci. Awit  pamejangku marang Nini Sukesi kudu ing wayah bengi ingkang nuju purnama sidhi, wanci sireping janma tan ånå kumlisiking kutu walang ataga  Iku arane sirep tan ana sabawa kumalesik. Menawa kahanan wis kaya mangkono, lagi bisa misik wejangan. Sampurnaning ,wejangan menawa jangkep sepeken suwene. Mula prayoga kawiwitan saka dina iki kang ngepasi tanggal sepuluh teka tanggal nembelas kang sasi iki nedhenge  Hyang Candra  kathon bundher kepleng sumunar sorote angebegi jagad. Panyuwunku wejangan iki mapan ana ing sanggar Pamêlêngan.  Ayo Nini Dèwi, tumuli munggahå ing sanggar  Pamêlêngan. Takparingi wêjangan maknané Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu,”''

''`          “Månggå Wå Panêmbahan kulå dhèrèakên,”'' 

Rèsi Wisråwå lan Dèwi Sukèsi sigrå manjing ing sanggar Pamêlêngan.

Sapungkure Rèsi Wisråwå lan Dèwi Sukèsi, Radèn Prahasthå sumela atur marang ingkang Rama: ''“Kangjêng råmå Prabu ,”''

''           “Åpå Nggèr Préahasthå ”''

''           “Mbok inggihå kulå dipun kêparêngakên mirêngakên wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu  punikå råmå,”''

''           “Hus, clêmongan. Sirå anggêp åpå Sastråjéndrå  iku ? Barang dolanan åpå  priyé?,”''

''           “Bèntênipun punåpå Kakangmbok Dèwi Sukèsi  dipun kêparêngakên kok kulå mbotên?,”''

''           “ Prahasthå,  ingsun jarwani yå Nggèr. Sastråjéndrå Hayuningrat  iku dudu ngèlmu sêmbarangan. Kuwi ngèlmu panêmbah jati ugêring ngaurip kang anjalari patitising pati. Malati Nggèr, Yèn mbakyumu Sukèsi  ingsun kêparêngaké nåmpå wêjangan iku amargå pancèn dhèwèké kang darbé sayêmbårå. Barêng sirå ? Sira iku rak mung anut grubyuk tå? Åjå yå Nggèr, prayogané sirå sêmingkirå åjå ngagro-agro mbakyunirå!,”         '' 

Sawisé paring dhawuh mangkono, Prabu Sumali sigrå kondur anggêdhaton. Radèn Pahasthå kang ora dikêparêngaké mirêngké wêjangan Sastråjéndrå Hayuningrat , såyå kêpingin ngêrtèni bab mau.

''           “Hêm, Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu iku ngèlmu åpå tå aku kok ora dikêparêngaké?,'' bathiné Radèn Prahasthå. ''“:Mångkå råmå mau ngêndhikå yèn iku ngèlmu panêmbah jati ugêring ngaurip, kang anjalari patitising pati. Nanging kok malati ? Ah mosok kuwalat, kuwalat åpå. Prayogané aku tak nguping ånå sajabané sanggar Pamêlêngan,”''

           Nalikå Bêgawan Wisråwå lan Dèwi Sukèsi  manjing ing sanggar Pamêlêngan, Radèn Prahastthå tut wuri lakuné Rêsi Wisråwå lan Sukèsi  såkå kadohan. Kadêrêng kêpingin ngawuningani wêjangan ''Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.'' Radèn Prahasthå tumuli ndhèpèl ing koriné sanggar Pamêlêngan, såkå kono kêpireng  kanthi cêthå  anggone Sang Bêgawan Wisråwå lan Dewi Sukesi psami  wawan pangandhikan.

''“Hoo ilaheng astunama sidhem  sekaring bawana langgeng, Nini Sukesi sadhurunge aku minangkani panjalukmu wedharing Sastrajendra Hayuningrat  luwih dhisik aku takparing uninga marang jeneng sira, lamun aku iki sumitrane keng rama wiwit maksih jaka tumaruna. Dene praptaku ana Ngalengka minangkani kang dadi pamothahing anakku nalendra ing Lokapala kang jejuluk  Danapati ya Danaraja, kang kepingin mengku garwa prameswari, jagad ora ana kang dadi telenging atine kejaba amung sira Nini Sukesi. Mula kang saka mulunga rasaning atimu gelema dadi jatu kramane anakku lanang si Danapati nini.”''

''“Kula nuwun inggih Wa penembahan, kula badhe sagah angladosi satunggaling kakung sauger saged medharaken ngelmi Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating diyu, makaten panembahan.”''

''“Yoh yen ngono nini ewang-ewangana nyenyuwun prakara iki bakal dak tindakake, mula nini majuwa kang dadi lungguhmu lan wigatekna aja nganti tumpang suh nggonira nampa wedharan Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu,”.''

Wedharingkang Sastråjéndrå yekti, hayuningrat pangruwating yaksa, sarana kang pangruwate, sanggya kang sipat diyu, prapteng watak pindha rayeksi, hambeg angkara murka, candhala ing kalbu, hambeg siya sirna rasa, kamanungsan durgama ingkang sinandhing, sumongah sesongaran.

Trus angangkah angakahi bumi, murih punjul mandhiri priyangga, mrih katekan sasedyane, nanging ngiwakken sujud, manembah hyang kang murbeng gaib, blis laknat maksiyat iku dewanipun, tan eling lamun triloka, dumadine awit parmaning Hyang Widi, cinipta hing kawasa.

Tebih wulang tan wruh ing palupi, hadigang hadigung hadiguna, tan ngawruhi sejatine, sanggya titah satuhu, tinitahken dening dewadi, sapisan wruh ing tata, titi kalihipun, titis nenggih kaping tiga, kapat tatak lima tutuk mangka kunci, gayuhaning agesang.

Yata wau Sang Wisråwå Rêsi, amedharken kanang ''Sastråjéndrå'', amirid wuruk warahe, sastra tegese iku, kang kadulu awujud tulis, yekti dadi panuntuning kawruh, lan ngelmu sanguning gesang, ala becik agal lembat den kawruhi, bonggan yen wuta sastra. Sastra cetha iku ngurakabi, datan keweran nempuh jejibahan, nadyan abot dadi entheng, mlampah ing papan lunyu, antuk teken tekun nulungi, lamun petenging marga antuk obor sewu, mungsuh asih dadi sanak, sanak kadang saya supeketin kapti, wangsane hingayoman.

Harjendrayu yuning basuki, kang mangkono mungguh werdinira, ya kenger ing panembahe, patrapna sembah catur, kang kapisan yayah lan wibi, dadi marganing tumitah, kalih nembah guru, nyata kang paring piwulang, sembah katri saisiningrat andanyani, surya candra kartika.

Katri iku winastan trimurti, sesorote mujudke hyang sukma, gya dumilah pepadhange, raga dumadinipun, bumi geni banyu lan angin, lagi gatra manungsa, cinipta Hyang Agung, yen wis agung ngelingana, dene titah tumitah derma nglakoni, wit purbaning kawasa.

Ningrat iku papane jroh urip, kudu bisa wruh ing tata cara, tandang tanduk sasolahe, aja handhedher bendu, lumakuwa dalan kang gasik, durgama singkirana, tingkah sarta laku, dadya tepa tulada, ing sadhengah wekasan manggih basuki, yaiku sucining gesang.

Sembah catur konjuk mring Hyang Widi, kang sayekti nggelar jagad raya, sangkeb saisen- isene, dene pangruwat diyu, hangilangken candhala julig, amunah sastru murka, kang agung gumulung, hanggeleng ing angganira, sirna larut kerut kendhih tyas basuki, sesuka sukeng driya.

Pra wanodya setya guru laki, ingkang priya tresna marang garwa, ing saloka mujudake, wewangsone pra luhur, panunggaling kawula gusti, lahir tumandang kaya, jroning batinipun, hangagungken hyang suksma, yen mangkono turun tumuruning benjing, dadya manungsa tama.

Tatas titis tutug tledhak tledhok kaya madu pinasthika wijiling pengendika dyan Bêgawan Wisråwå, samendhang tan ana kang kacicir samukawis wus tinampi dening sang dyah ayu Dèwi Sukèsi. Kocap kacarita sinarengan lelampahan ing madya pada geder gara-gara anggung anggegirisi tumempuh kahyangan Jonggring Salaka, kaya bojat-bojata kori Sela Matangkep, pindha jomplang-jomplanga Umpak Bale Marcukundha, kinocak-kocak Kawah Cåndrådimukå, lebu letug metu sembur upas hagni sak klapa-klapa gedhene. Kejot Sanghyang Hudipati awit dhatenging, cipta wirengganira.

''“Hong buwånå langgêng. Sêmono dayané Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mengko ta Durgå.”'' pandangune Bathårå Guru marang Bathari Durgå . 

''“Nuwun wonten dhawuh pukulan Sanghyang Jagad Nata.”''

''“Sungkawaning gara-gara kang nempuh kahyangan Suralaya kanyata merga saka polah tingkahing jalma aran Begawan Wisrawa kang tumindak sesongaran kaya lanang-lananga priyangga, wani ambabar ngelmu kekeraning dewa Sastrajendra Hayuningrat Pangruwating Diyu. Mokal lamun dheweke ora mangerti lamun iku dadi laranganing para dewa, jalaran sapa kang krungu wedharaning ngelmu iku, yen kutu-kutu walang antaga bakal dadi sato, sato bakal dadi buta, buta bakal dadi manungsa, yen manungsa bakal dadi dewa. Yen ngnati diuja tumindake kang mangkono bakal kaya ngapa rusaking jagad raya, kabeh ora mangerti dununge sapa kang nyembah lan saka kang kasembah. Ulun bakal paring paukuman marang manungsa kang budine candhala iki, kita manjinga ana anggane dewi Sukesi dene ulun bakal sajiwa ana anggane Wisråwå,”.''

''“Inggih ndherek dhateng sendika pukulun mangga kula dherekaken.”'' tumanggape Bathari Durgå.

''“Piye Nini'' Sukèsi ''sawusa sira nampa wedharan ngelmu Sastråjéndrå Hayuningrat Pangruwating Diyu.”'' pandungune Bêgawan Wisråwå.

''“Nadyan namun sawanda mboten wonten ingkang karempit penembahan.”'' wangsulane Dèwi Sukèsi.

''“Ya syukur sekethi jumurung. Ayo enggal sira predandan dak boyong ana negara Lokapala, dadiya prameswari garwane anakku lanang Danaraja ya Danapati nini.”''

''“Penembahan ing ngajeng kula sampun matur bilih kula badhe ngladosi satunggaling priya ingkang saged mbabarken werdinipun Sastråjéndrå Hayningrat Pangruwating Diyu. Mangka ingkang seged minangkani paduka, mila kula trimah mopo menawi supados angladosi ingkan putra Prabu Danapati.”''

''“Nini Sukesi, mangertiya aku iki bakal maratuwamu, nggonku tumeka kene dadi wakile anakku lanang minangkani patembayaning bakal penganten putri. Dadi jeneng trep yen kowe manut marang aku nini.”'' 

''“Wadhuh ana lelakon kisruh iki, arep didhaupke karo anakke lanang jare malah milih maratuwane. Niki mboten leres lo Penembahan, nek ajeng rabi golek sing sak barakan niki umur-umure sak anakke lo.”'' Petruk sumela atur.

''“Ya panakawan padha menenga iki tanggungjawabku.”''

''“La ya jarene anak murid ning nonton anggone sarwa merak ati kuwi marakake lali anak bojo, ning niku calon mantu lo penembahan godha niki.”'' ature Bagong uga ngelingake.

''“Ya aku mangerti kabeh mengko ana aku. Piye'' ''Sukèsi, lakok dadi nampel katresnane anakku pilalu kowe bakal suwita karo aku kang umure ora barakan merga kowe kuwi mung sak anakku, lan kuciwa tumrap pasuryane marga keladuk yuswa. ”''

''“Rumaos kula sami-sami barakan, miwah jagad menika sampun kecalan kebagusanipun sedaya sampun mlempak dhateng paduka penembahan. Mangga lajeng kula aturi manjing patirtan kula ladosi siram jamas amargi sawetawis nilar pertapan satemah reged salira paduka penembahan.”''

Ewuh aya ing pambudi dyan Wisråwå dupi priksa ingkang badhe dados sang anak mantu menggok lakuning katresnan dhateng angganira. Dayaning Bathårå  Guru miwah Bathari Durgå ingkang manjalma sajiwa ing angganing kekalih, mracihnani dyan Wisråwå dalasan Dèwi Sukèsi wus winengku dening olah kridhaning asmara priya lan wanodya datan enget bilih punika calon maratuwa karo ana mantu. Satemah peteng pandulune jroning peteng datan bisa mulat pundi ingkang leres pundi ingkan lepat, kekalih datan saged ngendhaleni ubaling asmara dyan Wisråwå mandhap saking palenggahan madhak Dèwi Sukèsi manjing pagulingan remu-remu ing wadana. Bathårå  Guru  lan Bathari Durgå gya kondur makahyanan.

''Radèn Prahasthå dadi butå''

Kacaritå nalikå Sang Bêgawan Wisråwå lan Dèwi Sukèsi manjing ing sanggar Pamêlêngan, Radèn Présthå tut wuri lakuné Rêsi Wisråwå lan Sukèsi  såkå kadohan.  Kadêrêng kêpingin ngawuningani wêjangan ''Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu.'' Radèn Prahasthå tumuli ndhèpèl ing koriné sanggar Pamêlêngan, såkå kono kêpireng kanthi cêthå wêdharing ''Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu.'' Tanpantara dangu kêpireng sêsambat nikmat kang kawijil såkå lathiné kang samyå makarti, sanalikå Radèn Présthå kêpingin nguningani. Sigrå nginjên ing sêlå sêlaning kori. Kathi wêwèntèhan blêgêré Rêsi Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi kang nêdhêng ulah sarêsmi. Radèn Prahasthå kamitênggêngên, olehe ndêlêng, anjalari awak sakojur dadi kaku, mêthênthêng, satêmah mêlar jagadê dadi gêdhé. Radèn  Sukéså dadi yakså saprabåtåsutå gêdhéné.

           Barêng ngerti yen anggane salin wujud dadi butå, sakålå gulung koming Radèn Sukéså yå Prahasthå, nggetuni lelakone. 

           ''“Adhuh mati aku ! Lha kok aku biså dadi kåyå ngéné iki priyé nalaré.  Ora ngirå babar pisan, awaku dadi kråså abot. Unthuku dadi gêdhé gêdhé lan mêtu siyungé. Mataku dadi mlolo mêndhêlo. Adhuh kêtiwasan Kangjêng råmå....,”''

Radèn Sukéså sigrå sowan ånå ngarsané  Prabu Sumali. Prikså ånå butå nyakêti Prabu Sumali kagèt. Sang nåtå Ngalêngkå nuli mundhut prikså.

''“Hé...kowé kuwi butå såkå ngêndhi lan såpå  aranmu ? Têkå-têkå dlèwèran luhmu sajak susah atimu ?,”''

''“Adhuh kêtiwasan råmå,”''

''“Lho kowé kok nyêbut  råmå marang aku, sêjatiné kowé iku såpå ?,”''

''“Mênåpå råmå pangling kaliyan suwantên kulå ?. Kulå mênikå ingkang putrå pun Sukéså inggih Prahasthå råmå.”''

''“Lho kowé Prahasthå ? Lha kok saiki wujudmu dadi kåyå ngono kuwi, mau-mauné kêpriyé ?''

''“Sèwu lêpat tadhah dêdukå dhalêm råmå. Mênikå wau kulå kêpingin sangêt ndhèrèk mirêngakên wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat pangruwating diyu. Milå kulå réncangi dhèpèl- dhèpèl korining sanggar Pamêlêngan, supados sagêt têrwåcå pamirêng kulå,”''

''“Yå biså mirêng?,”''

''“Inggih sagêt råmå, namung sasampunipun wêjangan Sastråjéndrå hayuningrat kawontênan salêbêting Sanghgap Pamêlêngan lajêng sêpi nyênyêt. Manah kulå adrêng kêpingin mangêrtos, lajêng kulå injên. Jêbul kakangmbok Sukèsi kaliyan Wå Rêsi Wisråwå  sami nindhakakên sarêsmi, satataning tiyang jêjodhoan”''

''“Kowé nyumurupi dhéwé ?,”''

''“Inggih råmå. Wiwit saking glênak-glênik ngantos dumugi  nindhakakên sarêsmi.  Mbotên mangêrtos sangkanparaning bilahi, ngêrtos ngêrtos wujud kulå sampun dados ngatên mênikå”''

''“Kuwi jênêngé kuwalat. Råmå mau wêling kêpriyé ?. Kowé mau rak wis takdhawuhi sêmingkir tha?. Nanging kowé ora nggugu dhawuhé råmå. Lha yå kåyå ngono kuwi oléh-oléhané wong ki nék mbêrguguk dikandhani wong tuwå.Mung jalaran nginjên wong sarêsmi, sanalikå wujudmu salin dadi butå. Iki kênå kanggo kåcå bênggålå, sing surasané mripatmu åjå diênggo ndhêlêng barang sing ora samêsthiné. Åpåmanèh kowé durung nambut silaning akråmå. Sisip sêmbiré biså mbubrahaké méntalmu. Lha saiki gandhèng kowé wis kêbacut kåyå ngono, kudu kok trima-trimakaké. Råmå yèn dikon ngruwat cêthå ora biså. Amargå kuwi dudu garapanku. Saiki sing dipikir dudu saiki sing dipikir dudu ålå bêciké råpå, nanging bêbudèn. Nadyan wujudmu ålå nanging bêbudènmu bêcik, kuwi kênå kanggo nêbus dosamu,”''

''“Inggih Råmå,”''

''“Sênadyan wujudmu bagus, nanging yèn kowé cluthak, ngragas,  ngångså, ora ånå gunané, kuwi pådhå karo butå. Mångkå watak butå kuwi butêng, bêtah nganiyåyå. Wis wujudé èlèk têkoné ora bêcik, lha rak wis ora ånå pilihané babar pisan,”''

''“Inggih”.''

''“Nanging yèn kowé tansah ngrungkêbi bêbênêrê, tanmsah tumindhak bêcik, mêsthi Gusti kang akaryå jagad bakal paring pangapurå marang dosa-dosamu,”''

''“Nanging mênåpå råmå mbotên lingsêm, kagungan putrå wujud rayêkså kados kulå?,”''

''“Ora ngger. Wis saiki tumuli biratên susahing atimu. Pasrah sumarahå marang pêpêsthêning Gusti,”''

''“Inggih Råmå. Mênawi mêkatên kulå nyuwun pamit. Kulå badhé mêmintå sihing Gusti, murih têntrêm manah kulå,”''

Radèn Sukéså yå Prahasthå banjur jumangkah  kondhur ing papan dunungé ing  Kasatriyan Purwådikaran.  Sêmono ugå Prabu Sumali banjur kondhur angedhaton.  Jroning pênggalih rumångså bêgjå kagungan mantu Rêsi Wisråwå  kang kondhang  sugih ngèlmu lan digdåyå sêkti måndrågunå jayèng palugon. Ing têmbéné Rêsi Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi pêputrå papat, yaiku : Dåsåmukå, Radèn Haryå Kumbåkarnå, Dèwi Sårpåkênåkå lan Radèn Kuntå Wibisånå.


'''''Jambumangli sirna'''''

Kacarita sesambetanipun dyan Wisråwå  kaliyan Dewi Sukesi sampun kapriksa dening Prabu Sumaliraja, parandene mboten andadosaken dukaning penggalih, kosok wangsul sukaning driya datan kena kinaya ngapa. Pawartos Dewi Sukesi kaalap dening Bêgawan Wisråwå wus ngebaki negari Ngalengkadiraja. Gentos kang winuwus ing Kasatriyan Argulobang dyan Jambumangli mireng pawartos ingkang wonten salebeting datulaya, sigra anggempran kaya kidang, nglumba kaya ula, anggemprong kaya singa barong.

''”Oo bojleng-bojleng belis laknat padha jeg-jegan, bocah prajineman, kepiye kabar kang dak tampa kadadeyan jroning kraton Ngalengka.?,”'' pitakone Jambumangli.

''“Kepareng munjuk raden, leres pekabaran ingkang sumebar saindengi negari Ngalengka bilih ingkang rayi nak ndherek sekaring kedhaton Dewi Sukesi sampun kaalap dening pendhita Hamulaya Bêgawan Wisråwå .”''

''“Weee ladalah, ora patut kaya lanang-lananga dhewe, klakon Wisrawa nggarwa adiku Sukesi janji bisa merjaya Jambumangli, kaya ngapa wujude Wisrawa dak tadhah taramangsa.”'' Ditya Jambumangli sigra ninggalake Kasatriyan Argalobang  saperlu ngupadi Sang Bêgawan Wisråwå  .  Ana satengahing marga kepapag klawan Prabu Sumali kang wis salin wewujudane dadi manungsa.

''“Mengko ta kulup Jambumangli, katon mangar-mangar wadanamu ana apa , kulup sarehna dhisik rasamu.”''

''”Hoo ho sapa kowe nrenggalai lakuku.”''

''“Memper sira kulup kowe pangling karo aku. Aku iki pamanmu dhewe Sulamiraja kang wus rinuwat dening Begawan Wisrawa, ya mung srana iki kang bisa ngilangake sipating yaksa. Mula kulup yen ngono gelema sira diruwat supaya enggal tatag tutug uripmu ana madyapada.”''

''”Menungsa isa ngruwat menungsa ki nek dewa ora bakal klakon, kuwi mung apus-apus ibarate wong sulapan, ora ngandel aku lan ora sudi diruwat karo wong mbengkani. Apa kowe sing ana mburine paman Sumali kang aran Wisrawa.”''

''“Ya dhasar kepara nyata aku kang peparab Wisrawa, kowe kang aran Jambumangli,ana apa?”''

''“Ya aku Jambumangli, prekara nggonmu isa ngruwat iku dudu butuhku, ing ngarep sapa sing bisa ngendhih yudaku gendhene merjaya aku yaiku sing wenang dadi bojone Sukesi. Mula kowe bakal lestari dadi bojone Sukesi nek ngalahke kadigdayanku Wisrawa.”''

''“Karepku dak gawe becik, nanging semune mbregundung kepingin njajal kasudiranku, ayo manjing payudan dak todi kadigdayanmu.”''

''“Ayo majuwa gaglak limpamu.”''

Jambumangli bramantyå.  Kêkaroné nuli tandhing yudå ing alun alun Ngalengka.  Perange Resi Wisrawa lan Jambumangli  nggegirisi banget.  Lelorone padha digdayane.  Padhadene ngetoake pangabaran  warna warna. 

''“Ayo, tumplaken jimat  kematmu, pandhita Gerang gaplok!. Njaluk ora dawa umurmu,”'' sumbare Ditya Jambumangli kang nyata digdåyå sêkti måndrågunå jayèng palugon.

Resi Wisrawa  nedya mungkasi yuda.  Sigra menthang gendhewa, sinandhangan warastra dibya lima cacahe.  Lumepase jemparing pindha kilat,  tumadhuk ing bahune Jambumangli kanan miwah kering ingkang pungkasan tumancep ing janggi. , suku kanan miwah kering,  Jangga pedhot, mustaka gumlundhung ing bantalla. Ditya Jambumangli  sirna margalayu.

''“Ayo Jambumangli yen nyata kowe digdaya tangia !. Ora orane Resi Wisrana tinggal glanggang colong playu.  kagawa tumindakmu kang sarwa lelamisan , mula ora patut yen patimu kaya dene satriya utama.  Patute tak gawe pangewan ewan bathangmu,”''

Ragane Ditya Jambumangli kang diprail prail deneing Resi Wisrawa dumadakan ilang  kaya jinempana ing angin.  Banjur kepireng swara dumeling tanpa rupa'',” Heh Wisrawa. Nyata kowe pandhita kang murang Susila.  Sepi ing rasa kamanungsan, katone mono wujudmu brahmana, , nanging jiwamu isih kacampuran ambeg umuk sesongaran.  Buktine kowe mateni mungsuh wae  awakku tokgawe pangewan ewan.  Tangan lan sikilku tokpreteli,  sirahku ya semono uga.  Ya..ya…aku trima Wisrawa, nanging sing momong uripku  sing ora nrimakake. Eling dieling eling Wisrawa,  kowe besuk bakal duwe turun sing memper wujudku,  Slagane ya kaya slagaku,  nganthi tekan patine ya digawe pangewan ewan dening mungsuhe kaya patiku iki.  Wis kuwi lelakonmu besuk.  Rasakna Wisrawa,”''

Wuwusé Jambumangli kang kåyå mangkono iku ora klêbu ing atiné Rèsi Wisråwå. Wus dadi jamak lumrahé  wong pêrang patèn-pinatèn, sartå bab patiné Jambumangli wus tinêmahan karånå adhêg sayêmbårå lan mapan iku kang dadyå patêmbayané.

Kocap lagi wae Resi Wisrawa arep jumangkah tumuju kadhaton Ngalengka, dumadakan  katungka praptane Semar saanake,”

''“Kok pating grudhug mrene iki  ana apa Kakang Semar ?,”'' pandhangune Sang Resi Wisrawa.

Bagong dhisiki semaur'',” Teng mrika hawane adhem gek wetenge nggerus njaluk diisi Sampeyan kuwi ditutake rombongan kok jan  ora pangerten,”''

Rampung geneme Bagong, Semar nuli  numplak uneg unege.

''“Sampeyan niku pripun ta Sang Resi ? Kok boten cocok kalih rembuge.  Sampeyan rak empun kula janji ta. Sampeyan nek njaluk ditutake Semar kudu sing bener bener, Nek satriya netepi dharmaning satriya,, nek pandhita kudu netepi  kuwajibane pandhita. Sampeyan wong tuwa kudu netepi dharmaning wong tuwa.  Arep ngrabeke anake dhewe kok malah diirasuk dhewe niku pripun ?. lha napa jagad niku mung sagodhong kelor ?. Mbok waune sampeyan blaka nek  Sukesi niku ajeng mang pek bojo, dadi kula njur bisa nari awak kula gelem napa mboten ndhereke sampeyan. Jaren arep ngrabekke anake,  kon enthek enthekane  calon bojone anake dirasuk dhewe,”''

''“Iya aku rumangsa luput. Aku njaluk pangapura kakang Semar,”''

''“Eh jeneng wong luput niku mboten mung cukup njaluk ngapura,”''

''“Banjur aku kudu kepriye ?,’''

''“Luput nnjaluk ngapura niku akeh tunggale. Sesuk sesuk terus dibaleni malih.  Ning yen sampeyan temen temen ngrumangsani luput sampeyan, luput sampeyan kudu mang tebus,”''

''“Carane nebus aku  kudu tumindak apa ?,”''

''“Niku mang piker dheswe.  Sampeyan niku wis wong tuwa,  wis anak-anak, mosok  nebus kaluputane wae ora ngerti.  Pu n cekap samanten anggen kula ndhereke  sampeyan. Semar nek ndherekake wong kaya sampeyan, bakal melu dosa. Mula kula njaluk pamit, ajeng bali teng Karang Kadhempel,”''

Resi Wisrawa nggondhel, ''“ Aja kakang Semar,”''

Nanging Semar wis kenceng tekade'',” Eh boten, kula boten ajeng melu sampeyan.  Melu sampeyan malah katut dosa luput sampeyan,”''

Semar saanake banjur  ninggalake Resi Wisrawa. 

''Prabu Dånåråjå Krodhå''

Gantya kang carita, tunggal kandham seje prenahe, nenggih ingkang pinuju lenggah ing Kedhaton Lokapala. Sang Prabu Dånåråjå  den adhep Patih Banendra lan sedaya wadyabala ander.

''“Kakang patih Banendra, kadiparan mungguh lakunira ingsung dhawuhi angawat- awati jengkare kanjeng rama Begawan Wisrawa tumuju negara Ngalengkadiraja.”''

''“Nun inggih sinuwun sesembahan kula, sedaya wadya bala sampun kula kerigaken bebasan tebih dipun celaki celak dipun tebihi, sareng sampun cetha bilih ingkang rama lumebet tlatah Ngalengkadiraja, lajeng kula dhawuhi wangsul ing praja, sinuwun.”''

''“Wah syukur begja sewu kakang Banindra.”''

Datang pantara dangu gya pisowaning Tenung Gohmuka gumrojog tanpa larapan. ''“Yen ora sisip panduluku iki kaya pisowane Tumenggung Tenung''

''Gohmuka, ana apa tanpa katimbalan maju anak pangarepanku.”\''

''“Inggih kasinggihan sinuwun, ngaturaken duta penglawung.”''

''“Duta kongkonan, pengalawung pati. Apa ana raja pati?,”'' pitakone Prabu  Dånåråjå.

''“Menawi raja pejah mboten wonten nanging nguthawatosi menggahing katentreman negari Lokapala. Andadosaken kawuningan bilih Dewi Sukesi sampun dipun garwa dening ingkang rama piyambak sangadi panembahan Wisrawa.”''

''“Dudu karepe dhewe, ! Banindra lan Gohmuka ketapna wadyabala ayo dilurugi negara Ngalengkadiraja dadekke samodra geni.”''

''“Mangga sinuwun kula dherekaken.”''

Patih Banendra nuli metu ing paseban njaba ngêrigaké wadyåbålå Lokåpålå  tinindhihan ingkang råkå ratu têlukan  ing Panglêburgångså, Prabu Kisrahwånå. Pårå sénåpati Ngalêngkå ora ånå kang biså ngadhêpi pangamuké ratu Lokåpålå lan ratu Panglêburgångså. 

Wusånå Rèsi Wisråwå  dhéwé kang ngêtoni jurit. Prabu Dånåråjå sigrå mudhun såkå krétå titihané, nyakêti Rèsi Wisråwå. Nêtrané mênthêlêng tanpå kêdhèp pindhå nétrané singå barong. Pangandhikané sêrêng'',”Heh Rèsi Wisråwå !. Dinå iki takjabêl basaku. Pancèné takajèni, taksêmbah-sêmbah. Nanging barêng tumindhakmu kåyå mangkono, kowé ora pantês diaji-aji. Ngakumu pandhitå jêbul tumindhakmu nébras-nébras tan wêruh ing tåtå. Pandhitå kåyå kowé kuwi pantêsé sinêbut pandhitå êndhog utåwå pandhitå kêmbang sêmbojå. Njabané putih nanging njêroné kuning. Tåtå lairé bêcik nanging batinmu rêgêd. Tumindakmu sarwå lêlamisan, pamrihé kanggo nutupi lorèking bêbudènmu. Yèn mulang kåyå énak-énakå dipangan, barêng kêpêngkoking lêlakon, kêpéncut karo gêbyaring wanitå sulistyå. Pandhitå åpå kuwi ? Aku isih déné uripku kok gêgabah. Yèn aku arêp mênêng waé ilang jêjêring lanangku. Nanging yèn aku arêp tumindhak, kowé kuwi bapakku. Yèn aku  mênêng waé, disuraki wong sanêgårå Lokåpålå. Aku kudu priyé Wisråwå ?,”.''

Durung nganti Rèsi Wisråwå kumêcap nanggapi panguman-umané Prabu Dånåråjå, Sang nåtå Lokåpålå iku wis ndhisiki ndhupak dhadhané Rèsi Wisråwå satêmah kontal patang dhêpå, dhawah klumah. Prabu Dånåråjå ora mêndhå dukané, kapårå sangsåyå ndadi. Sigrå nyandhak jêmparing Kyai Agniyastrå kang dåyå panguwasané yèn tumåmå ing anggané mungsuh, biså ngobar anggané.

Rumångså ånå sajroning bêbåyå, Rèsi Wisråwå sigrå nandhingi kanthi  nglêpasaké Barunastrå, minångkå panulaking jêmparing dahånå. Têmpuking panah kêkaroné mahanani swårå jumêglug.

Jêmparing Kyai Agniyastrå kalah pêrbåwå. Prabu Dånåråjå banjur matak aji kêmayan lan pêngabaran. Rèsi Wisråwå nandhingi.

Gêmpung tyasé Prabu Dånåråjå sigrå ngêtokaké sênjåtå pamungkasé kang aran Kuntå Baswårå. 

Barêng prikså ingkang putrå ngasthå jêmparing Kuntå Baswårå, Rèsi Wisråwå sigrå ngungalaké dhadhané. Gêgamané dibuang. Pênggalihé pasrah sumarah minångkå panêbusing dosané.

Durung nganti Kuntå Baswårå lumêpas, Bathårå Narådå cumlorot såkå dirgantårå, nyapih påncåkåråné bapak mungsuh anak.

''“Mrêkèncong waru dhoyong oodolo tyohok, Nggèèr Dånåråjå sabar dhisik. Sakabèhing pêrkårå iku  rampungé boyå kudu nganggo cårå patèn-pinatèn. Elingå nggèèr, kalamun Rèsi Wisråwå iku sudarmå kitå ingkang ngukir jiwå rågå kitå. Arêpå sudarmå kitå iku gêdhé luputé  anak boyå kênå mêrjåyå. Pati uriping manungså iku wêwênangé Gusti kang gawé jagad. Upamané sudarmå kitå rilå kitå pêrjåyå, nanging sing momong jiwå ragané mêsthi bakal boyå trimå. Gusti mêsthi dukåawit wis dilangkahi wêwênangé. Wis ayo dilêrêmaké pikir kitå. Rêmbugan iku yèn  muntab nêpsuné boyå prayogå. Rêmbugé boya biså golong gilig. Nanging yèn  mênêp råså kitå, mêsthi énggal biså golong gilig rêmbugé,”''

''“Inggih”''

''“Kanthi anané lêlakon kåyå ngéné iki, cêthå yèn Sukèsi dudu jodho dhaup kitå.  Lha yèn Sukèsi, wis kitå pundhut dadi garwå, dirêbut bapak kitå, kitå muring muring kåyå mangkono, kuwi'' ånå bênêré. ''Sukèsi kuwi rak durung dadi bojo kitå. Pacangan baé durung. Dadi jêjêré Sukèsi karo si Wisråwå kuwi lanang karo wadhon, dudu måråtuwå karo mantu. Dadi yèn kitå  nêsu marang wong atuwå sirå iku klêru utåwå boya samêsthiné,”''

Prabu Dånåråjå wiwit lilih dukané. Mbåkå sêthithik lêrêm pênggalihé. Bathårå Narådå mbacutaké pangandhikané, ''“Miturut paugêraning déwå, kitå dianggêp luput mêrgå  anak wani marang sudarmå sing ngukir jiwå rågå kitå. Sênajan gêdhéné kaluputané wong tuwå kitå, anak boya kénå midånå Åpå manèh kitå mau darbé niyat mêrjåyå marang  sudarmå kitå. Nadyan durung kêlakon, iku wis klêbu doså gêdhé., kuwi klêbu doså gêdhé.  Cobå agåmå åpå sing ngèntukaké matèni wong tuwané ? Rak boya ånå. Kabèh agåmå mêsthi nênuntun marang kabêcikan. Éling marang sing gawé urip, bêklti  marang wong tuwå, sartå tumindak bêcik marang sapådhå-pådhå. Ngåpå tå kok mangkono ? jalaran urip ing madyåpådå iku ibaraté kåyå wong nênandur. Yèn sing ditandhur iku barang kang bêcik, wohe ugå bêcik. Kosokbaliné,  yèn sing ditandur ålå yå bakal ngundhuh ålå . Mulå ånå unèn unèn  wong nandhur bakalé ngundhuh, wong gawé bakalé nganggo. Iku jêbul kêpårå nyåtå, mboya mung mandhêg ing kabar kabur.  Makartiné wong urip iku ibaraté kåyådéné  wong nglêpasaké jêmparing. Ing mångkå jagad iki bundêr. Mulå panah sing wis lumêpas bakal ngubêngi jagad., wêkasan têmancêp ing gigir kitå. Lha yèn panah kang kitå lêpasaké mau wujudé tumindhak  bêcik, Ing têmbé undhuh-undhuhané bakal bêcik ugå.  Nanging kosok baliné,  yen kang kitå lêpasaké  iku tumindhak ålå, ing têmbé  undhuh-undhuhane yå boya becik. Kamangka kitå wis ndhêdhêr wiji wani marang wong tuwå. Mulå ing têmbé yèn nganthi putrané Rèsi Wisråwå kang mijil såkå putri Ngalêngkå nganti wani marang kitå, kitå åjå kagèt yå Nggèèr Dånåråjå Nêgårå Lokapålå bésuk bakal binêdah déning atmajané Si Wisråwå   lan Dèwi Sukèsi.. Iku wohing pakarti kitå dinå iki,”''

''“Inggih Pukulun,”''

“''Wisråwå yå ngono. Wong tuwå kang kuduné kênå kanggo panutan anak,  malah tumindhak kang boya biså tinulådhå.  Ing purwå janji arep målåkramakaké Dånåråjå, ênthèk- ênthèkané mblénjani janji. Sukèsi calon mantuné malah dialap dhéwé. Kitå iku kêpriyé tå Wisråwå. Pandhitå wis buntas kawruh, lha kok jêbulé isih gampang kagirigodhå håwå nafsu iki kêpriyé ? Diéling-éling yèn anak anak kitå ing têmbéné ånå sing sênêng ngumbar håwå nafsu, kitå åjå kagèt. Iku wohing pakarti kitå dinå iki,”''

''“”Inggih kulå sampun ngrumaosi lêpat Pukulun,”''

''“Ngrumangsani luput boya mung  cukup diucapake ing lathi. Kitå lidi nebus kaluputan kitå. Carané, sêpisan kudu njaluk pangapurå marang kang kitå blénjani. Kaping loro kudu kitå têbus srånå mbangunaké tåpå kanhi ngêndhalèni makartiné påncådriyå kanti têmên-têmên. Sajroning mbangunaké tapa, tansah nyuwuna pangaksama marang Gusti Kang Akarya Jagad,”''

“''Kula nuwun ninggih Pukulun,”''

''“Sêmono ugå kitå Kaki Prabu Dånåråjå. Prayogané tumuli kondur ing Lokåpålå. Ngêgungnå tåpåbråtåmu minångkå sarånå  panêbusing doså kitå,”''

Sapungkure Prabu Danaraja,  Prabu Sumaliraja banjur nyaketi Sang Begawan “''Kakang Begawan Wisrawa gandheng para prajurit Lokapala sampun wangsul wonten negaripun, mangga lajeng kula dherekaken kondur majing salebeting kraton, badhe kula wiwaha dhaupipun kakang penembahan kaliyan yoga kula pun Sukesi.”''.

''“Yooh sinuwun aku mung kari manut kersamu ayo enggal dak dherekake manjing puraya gung Ngalengkadiraja.”''

Kacaritå bêbrayané Bêgawan Wisråwå  lan Dèwi Sukèsi pêputrå cacah papat, yaiku Prabu Dåsåmukå iyå Rahwånå, Haryå Kumbåkarnå, Dèwi Sårpåkênåkå lan Radèn Kuntå Wibisånå. Nalikå lairé, ing jagad ånå ngalamat ålå warnå- warnå, kåyåtå  udan gêtih, cahyané Bagaswårå katon surêm kucêm, ing akåså akèh clérét taun pating sliwêr tibå ing bantålå, butå, siluman, jin, sétan, pêri prayangan pådhå ngaton lan jêjogètan.

Lairé Dåsåmukå  såkå guwå garbå ora kåyå salumrahé bayi. Sêpisanan Sang Dèwi Sukèsi nglairaké  sirah bayi cacahé sêpuluh kang rupané medéni bangêt. Pakulitané  biru, nétrané abang angatirah, siyungé mingis-mingis. Sabanjuré Dèwi Sukèsi nglairaké lêngên bayi cacahé rong puluh, nuli disusul pérangan awak liyané.

 Déning Rèsi Wisråwå, ponang  jabang bayi  enggal siniram tirta gege.  Saengga bayi mau enggal gedhe , wujud jejaka tumaruna.  Enggal kaparingan busana kang trep,  satemah katon gagah.

''“Ibuku endhi ? Kowe sapa rupane kok elek banget nyrengenges kaya barongan'' ?,” ucape putrane Resi Wisrawa karo tudang tuding. Prabu Sumali ora gerah penggalihe, diunekake kaya nbgono kuwi.  Tumuli paring wangsulan,” ''Aku iki eyangmu.  Aku Prabu Sumaliraja , ratu ing Ngelengka.  Bapakmu sing gagah iki,  asmane Resi Wisrawa.  Ibumu kae,  kang lagi diupakara  para emban lan mbok Nyai Dukun., jenenge Dewi Sukesi celukane Kesi,”''

''“Aku arrep dadi ratu ing Ngalengka,”''

''“Iya besuk kowe kang bakal dadi ratu ing Ngalengka,”'' ngendhikane Prabu Sumali.

''“Ora besuk, saiki wae,”''

''“Mengko dhisik ta, kowe kuwi jeneng wae durung dhuwe kok arep dadi ratu ?,”''

           ''“Yen ngono aku njaluk diparingi jeneng, Saiki aku enggal jenengana,”''

''           “Kadospundi Kakang Panembahan, kok lajeng ngoyak kemawon ?,”''

Resi Wisrawa mangsuli  ''“Ora perlu kuwatir,  mapan kaya mangkono iku  kodrating urip putumu,”''

           Resi Wisrawa banjur paring tetenger  marang putrane,  kalarasake karo kahanane  kang mustakané (sirahé) cacah sêpuluh, abahu lan tangané cacah rong puluh iku banjur kaparingan asmå kang salaras karo kahanané, yaiku Dåsåmukå (''arai sêpuluh''), ugå sinêbut Dåsåwardånå, Dåsånånå, Dåsåwaktrå, Dåsåsyå, Dåsåsiå, Dåsågriwå ''(agulu sêpuluh'') lan Wingsatibahu (bahuné sèwu).

           ''“Anaku Ngger Dasamuka, “'' Resi Wisrawa nimbali putrane.

           ''“Apa bapa,”''

''“Yen kowe kepingin dadi ratu, wong sing dadi ratu kuwi kudu digdaya sekti mandraguna.  Supaya digdaya, kudu mbangunake tapa. Apa kowe wani'' ?,” pitakone Resi Wisrawa.

''“Aku kudu mbangunake tapa ana ngendhi ?,”''

''“Munggaha ing Gunung Gohkarna.  Penere sisih kana kae.  Ya ing papan kono kowe kudu mbangunake tapa. Ora mangan lan ora ngombe, lawase patangpuluh dina patanbgpuluh bengi,  Aja nganthi jugar tapamu,”''

Katrimå tåpåné Dåsåmukå, karawuhan Bathårå Syiwah (Bathårå Guru). Dåsåmukå dikeparengaké  darbé panuwunan, lan panuwuné mau bakal diudanèni. Dåsåmukå nyuwun aji jåyå kawijayan kang linuwih, jagad ora ånå sing timbang. Åjå nganti biså mati mungsuh ''manungså,  butå, någå lan garudhå''  apadéné déwa. Kabèh makhluk urip ing saindhengé jagad kudu biså dikuwasani kanthi gampang. Bathårå  Guru ngabulaké panyuwuné Dåsåmukå, amung welingé yèn ånå kêthèk putih, Dåsåmukå ora dikeparengaké nginå, apamanèh gawé cintrakané. Awit amung kêthèk putih iku kang biså ngasoraké yudané Dåsåmukå.

Sapurnané  mêrtåpå, Dåsåmukå tumuli kasengkakaké ngaluhur jumênêng nåtå ing Nêgårå Ngalêngkå,  nglintir kêpraboné ingkang éyang, Prabu Sumali.  Kang minangkå patihé, yaiku ingkang pamané, Patih Prahastå.  Déné patih Mintragnå (patihé jaman Prabu Sumali), winisudhå dadi paramparaning 

[[Mirunggan:Pasumbanging naraguna/&amp;#126;2026-33738-16|&amp;#126;2026-33738-16]] ([[Parembugan Naraguna:&amp;#126;2026-33738-16|Pembicaraan]]) 8 Juni 2026 15.26 (UTC)</text>
      <sha1>afa12g6rngyzdtr8hdfmywtzpctj5dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hamilton, Ontario</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200497</id>
    <revision>
      <id>1750220</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meursault2004</username>
        <id>3</id>
      </contributor>
      <comment>Rintisan saka [[:en:Hamilton, Ontario|]]</comment>
      <origin>1750220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="1xrzoszkpgow7jf6it9we6sy2cwseor" xml:space="preserve">[[File:View to Hamilton from the Mountain (6577549603).jpg|thumb|Punjer Kutha Hamilton]]
'''Hamilton''' iku sawijiné kutha palabuhan ing [[Provinsi lan wilayah Kanada|provinsi Kanada]] ing [[Ontario]]. Hamilton ndarbèni populasi 569.353 miturut [[sensus Kanada 2021]], lan [[Area Metropolitan Sensus|area metropolitan sensus]], sing nyakup [[Burlington, Ontario|Burlington]] lan [[Grimsby, Ontario|Grimsby]], nduwèni populasi 785.184. Kutha iki dumunung kurang luwih {{Convert|45|km|mi|abbr=out}} sisih kidul-kulon [[Toronto]] ing [[Area Toronto lan Hamilton Raya]] (GTHA).

[[Kategori:Kutha ing Kanada]]</text>
      <sha1>1xrzoszkpgow7jf6it9we6sy2cwseor</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1750227</id>
      <parentid>1750220</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meursault2004</username>
        <id>3</id>
      </contributor>
      <comment>sithik</comment>
      <origin>1750227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="cfvgamr8aj1y9gulgww6wou8fcqmhia" xml:space="preserve">[[File:View to Hamilton from the Mountain (6577549603).jpg|thumb|Punjer Kutha Hamilton]]
'''Hamilton''' iku sawijiné kutha palabuhan ing [[Provinsi lan wilayah Kanada|provinsi Kanada]] ing [[Ontario]]. Hamilton ndarbèni populasi 569.353 miturut [[sensus Kanada 2021]], lan [[Area Metropolitan Sensus|area metropolitan sensus]], sing nyakup [[Burlington, Ontario|Burlington]] lan [[Grimsby, Ontario|Grimsby]], nduwèni populasi 785.184. Kutha iki dumunung kurang luwih {{Convert|45|km|mi|abbr=out}} sisih kidul-kulon [[Toronto]] ing [[Area Toronto lan Hamilton Raya]] (GTHA).

Conceived by [[George Hamilton (city founder)|George Hamilton]] nalika dhèwèké tuku tanah taniné [[James Durand|Durand]] sawisé [[Perang 1812]], banjur Kutha Hamilton dadi punjeré laladan sing populasiné padhet lan akèh indhustriné ing sisih kulon [[Tlaga Ontario]] lan ditepungin minangka [[Golden Horseshoe]].&lt;ref name=encyclopedia&gt;{{cite encyclopedia |title=Hamilton |encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]] |date=March 11, 2019 |last=Weaver |first=John C. |publisher=[[Historica Canada]] |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/hamilton |access-date=June 9, 2021 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617195810/https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/hamilton |url-status=live }}&lt;/ref&gt; On January 1, 2001, the current boundaries of Hamilton were created through the [[Merger (politics)|amalgamation]] of the original city with other municipalities of the [[Regional Municipality of Hamilton–Wentworth]].&lt;ref name=amalgprovles&gt;{{cite web |url=http://www.e-laws.gov.on.ca/html/statutes/english/elaws_statutes_99c14c_e.htm#BK6 |title=City of Hamilton Act, 1999 |access-date=January 4, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822061022/http://www.e-laws.gov.on.ca/html/statutes/english/elaws_statutes_99c14c_e.htm#BK6 |archive-date=August 22, 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Para padunung kutha ing basa Inggris diarani Hamiltonian utawa Hamiltonians ing wangun jamak.&lt;ref name=HAM100&gt;{{cite book |title=The Hamiltonians, 100 Fascinating Lives |first=Margaret |last=Houghton |publisher=James Lorimer &amp; Company Ltd., Publishers |page=[https://archive.org/details/hamiltonians100f0000houg/page/6 6] |year=2003 |isbn=1-55028-804-0 |url=https://archive.org/details/hamiltonians100f0000houg/page/6}}&lt;/ref&gt;

== Réferènsi ==
{{reflist}}

[[Kategori:Kutha ing Kanada]]</text>
      <sha1>cfvgamr8aj1y9gulgww6wou8fcqmhia</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>