Wikipédia jvwiki https://jv.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Pendhapa MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Médhia Mirunggan Parembugan Naraguna Parembugan Naraguna Wikipédia Parembugan Wikipédia Barkas Parembugan Barkas MédhiaWiki Parembugan MédhiaWiki Cithakan Parembugan Cithakan Pitulung Parembugan Pitulung Kategori Parembugan Kategori Gapura Parembugan Gapura TimedText TimedText talk Modhul Parembugan Modhul Acara Pembicaraan Acara 0 4210 1756247 1750640 2026-09-09T03:34:33Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756247 wikitext text/x-wiki {| border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" width="300px" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<span style="font-size:large;">'''{{PAGENAME}}'''</span> |- |style="background:#efefef;" align="center" colspan=2| {| |- |align="center" width="140px"|[[Gambar:Katowice_Herb.svg|120px]]<br /><small>[[Lambang {{PAGENAME}}]]</small> |align="center" width="140px"|[[Gambar:POL Katowice map.svg|120px]]<br /><small>Lokasi {{PAGENAME}}</small> |- | colspan="2" align="center" width="140px" |[[Barkas:Katowice-Śródmieście N - ul. Mariacka (5).jpg|nirbing|250x250px]] |} |- ! colspan="2" | Katrangan cekak |-style="background: #ffffff;" | [[Provinsi ing Polen|Provinsi]]: || [[provinsi Silesia|Silesia (śląskie)]] |-style="background: #ffffff;" | Hak kutha: || 1865 |-style="background: #ffffff;" | Jembar: || 164,6 [[kilomèter persegi|km²]] |-style="background: #ffffff;" | [[Padunung]]: || 315.123 jiwa |-style="background: #ffffff;" | Kapadhetan: || 1.915 / km² |-style="background: #ffffff;" | Kodhe tilpun: || (+48-32) |-style="background: #ffffff;" | Pelat nomer kendaran motor: || <tt>SK</tt> |-style="background: #ffffff;" | Alamat<br />balé kutha: || ul. Młyńska 4<br />40-098 {{PAGENAME}} |-style="background: #ffffff;" | Situs wèb resmi: || [http://www.um.katowice.pl www.um.katowice.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070623134134/http://www.um.katowice.pl/ |date=2007-06-23 }} |- ! colspan="2" | Pulitik |-style="background: #ffffff;" | Walikutha: || Piotr Uszok |} '''Katowice''' {{Audio|Pl-Katowice.ogg}} [{{IPA|katɔ'vʲitsɛ}}], basa Jerman '''Kattowitz''', iku kutha gedhé ing kidulé nagara [[Polen]]. Kutha iki kuthapraja Provinsi Śląskie utawa [[Silesia]] (''województwo śląskie'') lan didunungi sakiwa tengené 315.123 wong. Kutha iki, dumunung mèh 80 km ing sisih lor-kulon saka Kraków ing laladan indhustri Silesia Dhuwur, minangka punjer wewengkon métropolitan Silesia, sing, gumantung saka definisi, nduwèni antara 2,5 nganti 5 yuta jiwa. Ana tambang séla areng lan bijih sing sugih ing laladan iku. Kutha Katowice iki cedhek Kali Kłodnica lan Kali Rawa. Katowice nduwé status kutha wiwit taun 1865. Antara taun 1954 nganti 1956 kutha Katowice uga diarani ''Stalinogród''. Jeneng Stalinogród iki dianugrahaken saking panguwasa [[kuminis]] Polen jaman iku. Mbiyèn kutha Katowice suwé banget dikuwasani [[Jerman]], iku nganti taun 1918. Ing kutha iku ana [[papan anggegana]] ukuran biyasa sing jenengé '''Muchowiec'''. Wangunan-yasan ing kutha iki ya iku kombinasi antara yasan sing nganggo arsitèktur tuwa kaliyan arsitèktur modern. Katowice ya iku kutha tambang, khususé [[tambang]] [[areng séla]] lan [[métalurgi]]. == Data liyané == * Jembar kutha: 164,6&nbsp;km² * Penduduk: 315 123 jiwa (taun 2005) == Klub-klub ulah raga == * [[GKS Katowice]] – 27.02.1964 r., league: [[Ekstraklasa]] http://www.gieksa.pl/ http://www.gieksiarze.pl/ == Gladri foto == <gallery> Image:Spodek.4.jpg|''Spodek'' by night (multipurpose sports arena) File:SejmSlaski.jpg|The Silesian Parliament (''Sejm Śląski'') in Katowice (1920-1945) File:Urząd Wojewódzki - westybul.JPG|The Silesian Parliament in Katowice File:Katowice Teatr Śląski aerial 2026.jpg|Katowice, Silesian Theatre File:At Katowice 2024 240.jpg|Katowice, Silesian Museum File:Katowice - Wieża spadochronowa 01.jpg|Parachute Tower in [[Tadeusz Kościuszko]] Park File:Katowice - UŚ - WPiA.jpg|University of Silesia-Faculty of Law and Administration File:PL-Katowice-Kosciol-Mariacki-2014 02.JPG|St. Mary's Church in Katowice File:Katowice - Rynek nocą.jpg|Market square in Katowice </gallery> {{provinsi Silesia}} [[Kategori:Kutha ing Polen]] l6maiya38tbatttn2g1mhpzzgzc3xq9 0 8928 1756253 1573692 2026-09-09T07:51:05Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756253 wikitext text/x-wiki {| border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" width="300px" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<span style="font-size:large;">'''{{PAGENAME}}'''</span> |- |style="background:#efefef;" align="center" colspan=2| {| |- |align="center" width="140px"|[[Gambar:POL_{{PAGENAME}}_COA.svg|120px]]<br><small>Lambang {{PAGENAME}}</small> |align="center" width="140px"|[[Gambar:POL_{{PAGENAME}}_map.svg|120px]]<br><small>Lokasi {{PAGENAME}}</small> |- |align="center" width="140px"| |align="center" width="140px"| |} |- ! colspan="2" | Katrangan cekak |- style="background: #ffffff;" | [[Provinsi ing Polen|Provinsi]]: || [[provinsi Opole]] |- style="background: #ffffff;" | Jembar: ||20,50 [[kilomèter persegi|km²]] |- style="background: #ffffff;" | [[Sing ndunungi]]: ||21.170 jiwa (30 Juni 2018) |- style="background: #ffffff;" | Pelat nomer kendaran motor: || <code>OPR</code> |- style="background: #ffffff;" | Alamat<br />balé kutha: ||ul. Kościuszki 3<br />48-200 Prudnik |- style="background: #ffffff;" | Situs wèb resmi: || https://prudnik.pl/{{Pranala mati|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- ! colspan="2" | Pulitik |- style="background: #ffffff;" | Walikutha: ||Grzegorz Zawiślak |} '''Prudnik''' ([[basa Jerman|Jerman]] ''Neustadt'') iku siji kutha ing Polen. Kutha iki sing ndunungi 21.170 jiwa. == Kutha-kutha kembar == * {{Flag|GER}} [[Northeim]] – wiwit taun 1990 * {{Flag|CZE}} [[Bohumín]] – wiwit taun 2000 * {{Flag|UKR}} [[Nadvirna]] – wiwit taun 2000 * {{Flag|CZE}} [[Krnov]] – wiwit taun 2002 * {{Flag|ITA}} [[San Giustino]] – wiwit taun 2002 [[Kategori:Kutha ing Polen]] {{Poland-geo-stub}} 4x2hojg1ky262x3u0a0hr2wwqcbjr7k 0 19024 1756240 1649752 2026-09-08T17:27:04Z Martin Macha 2111 44992 /* */ 1756240 wikitext text/x-wiki {{Infobox UN | name = United Nations General Assembly | image = General Assembly of the United Nations.jpg | caption = Présidhèn Spanyol ing Sidang Umum PBB ing New York | type = Organ utama | acronyms = GA, UNGA | head = [[President of the United Nations General Assembly|Présidhèn Sidang Umum PBB]]<br /> ;As of [[8 September]] [[2026]] :[[Khalilur Rahman]] :[[Banggaladésa]] | status = Aktif | established = 1945 | website = [http://www.un.org/ga www.un.org/ga] | parent = | subsidiaries = | commons = United Nations General Assembly | footnotes = }} '''Sidang Umum PBB''' utawa '''Majelis Umum PBB''' iku salah siji saka enem badan utama [[PBB]]. Majelis iki anggotané nagara-nagara anggota PBB lan ketemu saben taun dipimin déning Présidhèn Majelis Umum PBB kang dipilih saka wakil-wakil. Pertemuan pisanan dianakaké ing tanggal [[10 Januari]] [[1946]] ing [[Hall Tengah Westminster]] ing kutha [[London]] lan dirawuhi déning utusan saka 51 nagara. Pertemuan iki racaké dimulai dina Selasa katelu wulan September lan rampung ing pertengahan Dhésèmber. Pertemuan mirunggan bisa dianakaké yèn dijaluk déning [[Dewan Keamanan PBB|Dewan Keamanan]], utawa déning mayoritas anggota PBB. Pertemuan mirunggan dianakaké padha Oktober [[1995]] kanggo mèngeti dina kalairan 50 taun PBB. == Tugas lan kakuasan Majelis Umum == Tugas lan kekuasan majelis umum bisa dipérang dadi 8 golongan, yaiku bab: # Pelaksaan perdamaian lan keamanan internasional ; # Kerja sama ing lapangan perékonomian lan masarakat internasional ; # Sistem perwakilan internasional ; # Keterangan-keterangan bab laladan-laladan kang durung nduwé pamaréntah dhéwé ; # Urusan kauangan ; # Panerapan kaanggotaan lan penerimaan anggota ; # Owah-owahan piagam ; # Hubungan karo piranti-piranti perlengkapan liyané; == Badan-badan == Sajeroning ngayahi tugasé Majelis Umum mbentuk warna-warna badan, kaya ta; komite (cacahé 30, sing utama 6), komisi (pitu); badan (board) (cacahé enem), déwan lan panèl (lima), kelompok kerja lll. Badan-badan mau ing antarané<ref>http://www.un.org/ga/committees.shtml</ref>: === Kommite === ==== Komité Utama ==== Cacahé ana enem, racaké diwènèhi nomer, 1-6: # Perlucutan sanjata lan keamanan International (DISEC) # Ékonomi lan Finansial (ECOFIN) # Sosial, Kamanungsan lan Budaya (SOCHUM) # Pulitik Spesial lan Dekolonisasi (SPECPOL) # Administratif lan Budget # Hukum ==== Komité Liyané ==== Ora nganggo nomer. Kang paling wigati<ref>[http://www.un.org/ga/61/background/committees.shtml General Assembly website]</ref>, antarané: * Komité Kredential. * Komité Umum.<ref> [http://www.un.org/ga/committees.shtml this list].</ref> === Komisi === Ana pitung Komisi, yaiku: * [[Komisi Perlucutan Sanjata]], diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 502 (VI) lan S-10/2 * [[Komisi Layanan Sipil International]], diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 3357 (XXIX) * [[Komisi Hukum International]], diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 174 (II) * [[Komisi Hukum Dhagang International]] (UNCITRAL), diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 2205 (XXI) * [[Komisi Konsiliasi Palestina]], diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 94 (III) * [[Komisi Bedhamèn]], diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 60/180 lan Resolusi Déwan Keamanan PBB 1645(2005) lan 1646(2005)] === Badan (Board) === Ana enem badan.<ref>[http://www.un.org/ga/subsidary.shtml six boards].</ref> === Déwan lan Panel === Cacahé ana papat Déwan lan siji Panèl <ref>[http://www.un.org/ga/councils.shtml]</ref> Kang paling wigati lan paling anyar yaiku Déwan Hak Azasi Manungsa. === Kelompok Kerja lan liya-liyané === Ana sawatara Badan Majelis Umum PBB liyané sing wujud Kelompok Kerja utawa Badan liyané.<ref>There is a [http://www.un.org/ga/other.shtml varied group of Working Groups and other subsidary bodies].</ref> == Kaanggotaan == Anggota Majelis Umum PBB dumadi saka nagara-nagara anggota lan nagara pengamat PBB: * [[Anggota PBB]] * [[Pengamat PBB]] == Deleng uga == * [[Perserikatan Bangsa-Bangsa]] * [[Anggota PBB]] * [[Pengamat PBB]] * [[Hak Veto]] == Réferènsi == {{reflist}} == Pranala njaba == * [https://web.archive.org/web/20010912000209/http://www.state.gov/p/io/rls/fs/2001/index.cfm?docid=4842 United States Department of State] * [http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/645/36/PDF/N0464536.pdf?OpenElement 59th General Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050329174801/http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/645/36/PDF/N0464536.pdf?OpenElement |date=2005-03-29 }} {{PBB}} [[Kategori:Pasarékatan Bangsa-Bangsa]] {{Stub}} e0dbd0fr7dvhd6l73ou9gu83gxs9v62 0 41997 1756248 1755764 2026-09-09T05:03:42Z ~2026-48836-22 74471 /* Giyaran */ 1756248 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox anthem |title = Indonesia Raya |javanese_title = Indonésia Agung |alt_title = Indonesia Raja → <small>(éjaan lawas)</small> |jv_alt_title = Indonésia Agung |image = |image_size = |caption = |prefix = nasional |country = {{IDN}} |author = [[Wage Rudolf Supratman]] |lyrics_date = 1924 |composer = Wage Rudolf Supratman |music_date = 1924 |first_perform = 28 Oktober 1928 |adopted = 17 Agustus 1945 (asli)<br>17 Agustus 1950 (resmi) |sound = Indonesia Raya Harmoni.ogg |sound_title = '"Indonesia Raya"' ---- ^{(Pratipadana simfonik déning Jozef Cleber)} }} [[Gambar:Indonesia Raya 1945.ogv|right|thumb|280px|Rekaman asli saka taun 1945]] Lagu '''''Indonesia Raya''''' (cinipta taun 1924) sepisanan dimainaké sajeroning Konggrès Pemuda tanggal [[28 Oktober]] [[1928]]. Sawisé [[Proklamasi Kamardikan Indonésia]] tanggal [[17 Agustus]] [[1945]], lagu anggitané [[Soepratman|Wage Rudolf Soepratman]] iki didadèkaké [[lagu kabangsan]]. == Sampel Audio == [[Barkas:Indonesia Raya instrumental.ogg|jmpl|US Navy Band]] [[Barkas:Indonesia Raya Satu Suara 1 Bait.ogg|jmpl|Paling asring ditembangaké ing sekolah]] [[Barkas:Indonesia Raya Satu Suara 3 Bait.ogg|jmpl|[[Akapela|Acappela]], 3 Bait]] [[Barkas:Indonesia Raya Simfoni 1 Bait.ogg|jmpl|Paling asring ditampilaké neng télévisi]] [[Barkas:Indonesia Raya Simfoni 3 Bait.ogg|jmpl|3 Bait, simfoni]] [[Barkas:Indonesia Raja by Orkes Cosmopolitan.ogg|jmpl|Indonesia Raja pra abad 21]] <!-- == Sejarah == Ketika mempublikasikan Indonesia Raya tahun [[1928]], Wage Rudolf Soepratman dengan jelas menuliskan "lagu kebangsaan" di bawah judul Indonesia Raya. Teks lagu Indonesia Raya dipublikasikan pertama kali oleh suratkabar [[Sin Po]]. Setelah dikumandangkan tahun 1928, pamaréntah kolonial [[Hindia Walanda]] segera melarang penyebutan lagu kebangsaan bagi Indonesia Raya. <!--Walanda — yang gentar dengan konsep kebangsaan Indonésia, dan dengan bersenjatakan politik ''divide et impera'' — lebih suka menyebut bangsa Jawa, bangsa Sunda, atau bangsa Sumatera, melarang penggunaan kata "Merdeka, Merdeka!" {{fact}}--> <!-- Meskipun demikian, para pemuda tidak gentar. Mereka ikuti lagu itu dengan mengucapkan "Mulia, Mulia!", bukan "Merdeka, Merdeka!" pada refrein. Akan tetapi, tetap saja mereka menganggap lagu itu sebagai lagu kebangsaan.{{fact}} Selanjutnya lagu Indonesia Raya selalu dinyanyikan pada setiap rapat partai-partai politik. Setelah Indonésia merdeka, lagu itu ditetapkan sebagai lagu Kebangsaan perlambang persatuan bangsa. Namun pada saat menjelaskan hasil [[Festival Film Indonésia]] (FFI) [[2006]] yang kontroversial dan pada kompas tahun 1990-an, [[Remy Sylado]], seorang budayawan dan seniman senior Indonésia mengatakan bahwa lagu Indonesia Raya merupakan jiplakan dari sebuah lagu yang diciptakan tahun [[1600-an]] berjudul ''Lekka Lekka Pinda Pinda''. Kaye A. Solapung, seorang pengamat musik, menanggap tulisan Remy dalam Kompas tanggal 22 Desember 1991. Ia mengatakan bahwa Remy hanya sekadar mengulang tuduhan [[Amir Pasaribu]] pada tahun 1950-an. Ia juga mengatakan dengan mengutip Amir Pasaribu bahwa dalam literatur musik, ada lagu Lekka Lekka Pinda Pinda di [[Walanda]], begitu pula [[Boola-Boola]] di Amerika Serikat. Solapung kemudian membedah lagu-lagu itu. Menurutnya, lagu Boola-boola dan Lekka Lekka tidak sama persis dengan Indonesia Raya, dengan hanya delapan ketuk yang sama. Begitu juga dengan penggunaan Chord yang jelas berbeda. Sehingga, ia menyimpulkan bahwa Indonesia Raya tidak menjiplak.<ref>[http://www.surya.co.id/web/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=17873 Remy Silado, Debat Lama Indonesia Raya Menjiplak], surya.net</ref> == Deskripsi Lagu == Dari susunan liriknya, merupakan soneta atau sajak 14 baris yang terdiri dari satu oktaf (atau dua kuatren) dan satu sekstet. Penggunaan bentuk ini dilihat sebagai "mendahului zaman" (''avant garde''), meskipun soneta sendiri sudah populer di [[Éropah]] semenjak era Renaisans. Rupanya penggunaan soneta tersebut mengilhami karena lima tahun setelah dia dikumandangkan, para seniman [[Angkatan Pujangga Baru]] mulai banyak menggunakan soneta sebagai bentuk ekspresi puitis. Lirik Indonesia Raya merupakan seloka atau pantun berangkai, menyerupai cara empu [[Walmiki]] ketika menulis epik [[Ramayana]]. Dengan kekuatan liriknya itulah Indonesia Raya segera menjadi seloka sakti pemersatu bangsa, dan dengan semakin dilarang oleh Walanda, semakin kuatlah ia menjadi penyemangat dan perekat bangsa Indonésia. [[Cornel Simanjuntak]] dalam majalah ''Arena'' telah menulis bahwa ada tekanan kata dan tekanan musik yang bertentangan dalam kata berseru dalam kalimat Marilah kita berseru. Seharusnya kata ini diucapkan berse'''ru''' (tekanan pada suku ru). Tetapi karena tekanan melodinya, kata itu terpaksa dinyanyikan ber'''se'''ru (tekanan pada se). Selain itu, rentang nada pada Indonesia Raya secara umum terlalu besar untuk lagu yang ditujukan bagi banyak orang. Dibandingkan dengan lagu-lagu kebangsaan lain yang umumnya berdurasi setengah menit bahkan ada yang hanya 19 detik, Indonesia Raya memang jauh lebih panjang. Secara musikal, lagu ini telah dimuliakan — justru — oleh orang Walanda (atau Belgia) bernama [[Jos Cleber]] yang tutup usia tahun [[1999]]. Setelah menerima permintaan Kepala Studio [[RRI]] Jakarta [[Jusuf Ronodipuro]] pada tahun [[1950]], Jos Cleber pun menyusun aransemen baru, yang penyempurnaannya ia lakukan setelah juga menerima masukan dari Presiden [[Soekarno]]. Indonesia Raya menjadi lagu kebangsaan yang agung, namun gagah berani (''maestoso con bravura''). --> {{External media|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=A_Ec0D_OFQQ&#124; Sejarah]}} [[Barkas:Indonesia Raya played with violin.opus|jmpl|Rekaman dengan aranasemen [[W.R Supratman]]]] == Lirik == {|class="toccolours" cellpadding="10" align=center rules="cols" !colspan="3" bgcolor="steelblue" |<big>Indonesia Raya</big> |- ! Lirik asli (1928) !! Lirik resmi (1958) !! Lirik saiki |- | <center>'''INDONESIA RAJA'''<ref>{{Harvnb|Panitia Penyusun Naskah Brosur Lagu Kebangsaan Indonesia Raya|1972|pp=28–30|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia, tanah airkoe,{{br}} Tanah toempah darahkoe,{{br}} Disanalah akoe berdiri,{{br}} Mendjaga Pandoe Iboekoe. ::Indonésia kebangsaankoe,{{br}} ::Kebangsaan tanah airkoe,{{br}} ::Marilah kita berseroe: ::"Indonésia Bersatoe". Hidoeplah tanahkoe,{{br}} Hidoeplah neg'rikoe,{{br}} Bangsakoe, djiwakoe, semoea,{{br}} Bangoenlah rajatnja,{{br}} Bangoenlah badannja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah jang moelia,{{br}} Tanah kita jang kaja,{{br}} Disanalah akoe hidoep,{{br}} Oentoek s'lama-lamanja. ::Indonésia, tanah poesaka,{{br}} ::Poesaka kita semoeanja,{{br}} ::Marilah kita berseroe: ::"Indonésia Bersatoe". Soeboerlah tanahnja,{{br}} Soeboerlah djiwanja,{{br}} Bangsanja, rajatnja, semoea,{{br}} Sedarlah hatinja,{{br}} Sedarlah boedinja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah jang soetji,{{br}} Bagi kita disini,{{br}} Disanalah kita berdiri,{{br}} Mendjaga Iboe sedjati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah jang terkoetjintai,{{br}} ::Marilah kita berdjandji: ::"Indonésia Bersatoe" S'lamatlah rajatnja,{{br}} S'lamatlah poet'ranja,{{br}} Poelaoenja, laoetnja, semoea,{{br}} Madjoelah neg'rinja,{{br}} Madjoelah Pandoenja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''Refrain'''</center> Indones', Indones',{{br}} Moelia, Moelia,{{br}} Tanahkoe, neg'rikoe jang koetjinta.{{br}} Indones', Indones',{{br}} Moelia, Moelia,{{br}} Hidoeplah Indonésia Raja. | <center>'''INDONESIA RAJA'''<ref>{{Harvnb|Panitia Penyusun Naskah Brosur Lagu Kebangsaan Indonesia Raya|1972|pp=54–55|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia tanah airku,{{br}} Tanah tumpah darahku,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Djadi pandu ibuku. ::Indonésia kebangsaanku,{{br}} ::Bangsa dan tanah airku,{{br}} ::Marilah kita berseru, ::Indonésia bersatu. Hiduplah tanahku,{{br}} Hiduplah neg'riku,{{br}} Bangsaku, Rajatku, sem'wanja,{{br}} Bangunlah djiwanja,{{br}} Bangunlah badannja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah jang mulia,{{br}} Tanah kita jang kaja,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Untuk s'lama-lamanja. ::Indonésia, tanah pusaka,{{br}} ::P'saka kita semuanja,{{br}} ::Marilah kita mendoa, ::Indonésia bahagia. Suburlah tanahnja,{{br}} Suburlah djiwanja,{{br}} Bangsanja, Rajatnja, sem'wanja,{{br}} Sadarlah hatinja,{{br}} Sadarlah budinja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah jang sutji,{{br}} Tanah kita jang sakti,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Ndjaga ibu sajati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah jang aku sajangi,{{br}} ::Marilah kita berdjandji, ::Indonésia abadi. S'lamatlah rakjatnja,{{br}} S'lamatlah putranja,{{br}} Pulaunja, lautnja, sem'wanja,{{br}} Madjulah Neg'rinja,{{br}} Madjulah pandunja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''Refrain'''</center> Indonésia Raja,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Tanahku, neg'riku jang kutjinta!{{br}} Indonésia Raja,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Hiduplah Indonésia Raja. | <center>'''INDONESIA RAYA'''<ref>{{Harvnb|Sularto|1982|pp=44–46|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia tanah airku,{{br}} Tanah tumpah darahku,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Jadi pandu ibuku. ::Indonésia kebangsaanku,{{br}} ::Bangsa dan tanah airku,{{br}} ::Marilah kita berseru, ::Indonésia bersatu. Hiduplah tanahku,{{br}} Hiduplah neg'riku,{{br}} Bangsaku, Rakyatku, semuanya,{{br}} Bangunlah jiwanya,{{br}} Bangunlah badannya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah yang mulia,{{br}} Tanah kita yang kaya,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Untuk s'lama-lamanya. ::Indonésia, tanah pusaka,{{br}} ::P'saka kita semuanya,{{br}} ::Marilah kita mendoa, ::Indonésia bahagia. Suburlah tanahnya,{{br}} Suburlah jiwanya,{{br}} Bangsanya, Rakyatnya, semuanya,{{br}} Sadarlah hatinya,{{br}} Sadarlah budinya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah yang suci,{{br}} Tanah kita yang sakti,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} N'jaga ibu sajati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah yang aku sayangi,{{br}} ::Marilah kita berjanji, ::Indonésia abadi. S'lamatlah rakyatnya,{{br}} S'lamatlah putranya,{{br}} Pulaunya, lautnya, semuanya,{{br}} Majulah Neg'rinya,{{br}} Majulah pandunya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''Refrain'''</center> Indonesia Raya,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Tanahku, neg'riku yang kucinta!{{br}} Indonesia Raya,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Hiduplah Indonesia Raya. |} == Aturan == Lagu kabangsan ''Indonesia Raya'' lan cara panganggoné diatur sajeroning [[Peraturan Pamaréntah|Aturan Pamaréntah]] No.44 Taun 1958.<ref>{{Cite web |url=http://kambing.vlsm.org/bebas/v01/RI/pp/1958/pp-1958-044.txt |title=Peraturan Pamaréntah No.44 Tahun 1958 |access-date=2009-07-22 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310231601/http://kambing.vlsm.org/bebas/v01/RI/pp/1958/pp-1958-044.txt |url-status=dead }}</ref> == Giyaran == Lagu kebangsaan ''Indonesia Raya'' tansah dikumandhangaké ana ing giyaran pambuka stasiun télévisi lan radio ing antarané: * [[Ideal Record]] & [[Catz Record]] (vokal) ** [[CNN Indonesia]] (nasional) ** [[Bali TV]] [[Denpasar]] (lokal) ** [[BeritaSatu TV]] (jroring; ing pambuka lan pamungkasing giyaran) ** [[MPM Cemerlang Radio]] (mawar jaringan) ** TVRI (nasional) ** RRI palembang ** Telstar fm makassar ** Venus fm makassar ** RRI manado ** sriwijaya tv * [[w:zh:飛碟唱片|UFO Record]], [[w:zh:飛圖唱片|Fitto]], [[Aquarius Musikindo]] (instruméntal) ** [[TVRI Medan|TVRI Sumatra Lor]] (lokal) ** [[RCTI]] (nasional; ing pambuka lan pamungkasing giyaran) ** [[MNCTV]] (sadurungé mawa jeneng [[TPI]], Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[ANTV]] (sadurungé mawa jeneng [[ANTV|ANTeve]], Nasional) ** [[MetroTV]] (Nasional/Versi [[Proklamasi Kemerdekaan Républik Indonésia]]) ** [[TVRI DKI Jakarta]] (Laladan) ** [[Top TV Network]] (Mawa jaringan) ** [[tvOne]] (sadurungé mawa jeneng [[Lativi|LatiVi]], Nasional) ** [[Ar-Rohmaniyah News Channel|Ar-Rohmaniyah TV]] Pro2 Digital (Mawa jaringan) ** [[B-Channel]] (Mawa jaringan) ** [[BNTV|Quick Channel]] (Nasional) ** [[Swara]] (Nasional) ** [[Deli TV]] [[Medan]] a nggota saka [[SINDOtv]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Cahaya TV|Cahaya TV Network]] [[Tangerang]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[TV3]] [[Tangerang]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Melody FM|Ar-Rohmaniyah FM]] 98,95 & 101,95 (Lokal) ** [[810now|Ar-Rohmaniyah AM]] 810, 1116 (Bangkrut) & SW 9950 (Bangkrut)(Mawa lokal lan jaringan) ** [[Trans7]] (sadurungé mawa jeneng [[TV7]], Nasional) ** [[Trans TV]] (Nasional) ** Semarang TV ** Radio republik indonesia (pro 1) jakarta ** Fajar tv makassar ** TVB jawa tengah * [[MD Entertainment]] (All Choir of [[Cinta Fitri]]) ** [[Abu Bakar News]] (Berlangganan dan lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Global TV]] (sadurungé mawa jeneng [[Global TV|TVG]], Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[TATV Sala]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[MNC News]] (Berlangganan kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[I-Dream Radio]] [[Depok]] (Mawa jaringan) ** [[CNBC Indonesia]] (Berlangganan) ** [[JakTV]] [[Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[R-Channel]] (Lokal) * [[Keci Music|WAA/Purnama Record]] (Vokal yang dipenyanyikan olèh [[Maudy Ayunda]] (asal [[Jakarta]] (kutha krajan nagara [[Républik Indonésia]])) & [[Faby Marcelia]] (asal [[kutha Bandung]] (kutha krajan [[provinsi Jawa Barat]])) ** [[SCTV]] (Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Nexmedia]] (Berbayaran kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[O Channel|O Channel Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Batam TV]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran yang dipenyanyikan olèh [[SMA Negeri 1 Batam]]) ** [[Gen FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Jak FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Hot FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Mustang FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Kis FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Most Radio]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Delta FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Prambors]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[FeMale Radio]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Bahana FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[CNN Indonesia]] (Berlangganan kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) * Gema Nada Pertiwi (GNP) & Cakrawala Musik Nusantara (CMN) ** '''Vokal''': *** [[MyTV]] (Nasional) *** [[SINDOtv]] (sadurungé mawa jeneng [[SUN TV Indonésia|SUN TV]], Mawa jaringan) *** [[Elshinta TV]] [[Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[DAAI TV]] [[Jakarta]] & [[Medan]] (lokal) *** [[TVRI Maluku]] (Laladan) *** [[Baraya TV]] (lokal) *** [[Banten TV]] (lokal) *** [[NET.]] (sadurungé mawa jeneng [[Spacetoon (Indonésia)|Televisi Anak Spacetoon]], Mawa jaringan) *** [[RAS FM]] [[Jakarta]] (lokal) *** [[Radio El-Gangga]] [[Bekasi]] *** [[Magna Channel]] (Laladan) *** Indosiar *** RRI makassar *** AFB tv NTT *** Madika TV *** TVRI Nusa Tenggara Barat *** RRI (pro 2) meulaboh ** '''Instrumental''': *** [[JTV]] [[Surabaya]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[TVRI Bali]] (Laladan) *** [[TV1]] (Laladan) *** [[TV2]] (Laladan) *** [[TV3]] (Laladan) *** [[IMT Televisi]] (Laladan) *** [[TV5]] (Laladan) *** [[Inspira TV|TV7]] (Laladan) *** [[Kompas TV]] (Mawa jaringan kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[Ar-Rohmaniyah News Channel|Ar-Rohmaniyah TV]] Pro1 (Mawa jaringan) *** [[Abu Bakar Channel]] (Lokal) *** [[Detik tv]] (Nasional) *** [[Takalar TV]] (lokal) *** [[Sakti TV]] [[Madiun]] (lokal) *** [[Bens Radio]] (lokal) *** [[MiTV UI]] [[Depok]] (Mawa Jaringan) *** KTV (nasional) == Uga delengen == * [[Lagu kabangsan]] == Réferènsi == {{reflist}} == Pranala njaba == * [http://www.youtube.com/watch?v=6QvyLkdl1_s Indonesia Raya Versi Lembaga Propaganda Militer Jepang 1945 @ YouTube.com] * W. R. Supratman, [http://www.indoupload.net/files/3306/IMZ%20file/LaguIndonésiaRaya.jpg Indonesia Raya]{{Pranala mati|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (sebuah satu versi 3 stanza) [[Kategori:Lagu kabangsan]] jz6ggmwyf0tphtvst22hq6k7059pgtg 1756249 1756248 2026-09-09T05:23:44Z Amagracianoflorian 74472 /* Giyaran */ 1756249 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox anthem |title = Indonesia Raya |javanese_title = Indonésia Agung |alt_title = Indonesia Raja → <small>(éjaan lawas)</small> |jv_alt_title = Indonésia Agung |image = |image_size = |caption = |prefix = nasional |country = {{IDN}} |author = [[Wage Rudolf Supratman]] |lyrics_date = 1924 |composer = Wage Rudolf Supratman |music_date = 1924 |first_perform = 28 Oktober 1928 |adopted = 17 Agustus 1945 (asli)<br>17 Agustus 1950 (resmi) |sound = Indonesia Raya Harmoni.ogg |sound_title = '"Indonesia Raya"' ---- ^{(Pratipadana simfonik déning Jozef Cleber)} }} [[Gambar:Indonesia Raya 1945.ogv|right|thumb|280px|Rekaman asli saka taun 1945]] Lagu '''''Indonesia Raya''''' (cinipta taun 1924) sepisanan dimainaké sajeroning Konggrès Pemuda tanggal [[28 Oktober]] [[1928]]. Sawisé [[Proklamasi Kamardikan Indonésia]] tanggal [[17 Agustus]] [[1945]], lagu anggitané [[Soepratman|Wage Rudolf Soepratman]] iki didadèkaké [[lagu kabangsan]]. == Sampel Audio == [[Barkas:Indonesia Raya instrumental.ogg|jmpl|US Navy Band]] [[Barkas:Indonesia Raya Satu Suara 1 Bait.ogg|jmpl|Paling asring ditembangaké ing sekolah]] [[Barkas:Indonesia Raya Satu Suara 3 Bait.ogg|jmpl|[[Akapela|Acappela]], 3 Bait]] [[Barkas:Indonesia Raya Simfoni 1 Bait.ogg|jmpl|Paling asring ditampilaké neng télévisi]] [[Barkas:Indonesia Raya Simfoni 3 Bait.ogg|jmpl|3 Bait, simfoni]] [[Barkas:Indonesia Raja by Orkes Cosmopolitan.ogg|jmpl|Indonesia Raja pra abad 21]] <!-- == Sejarah == Ketika mempublikasikan Indonesia Raya tahun [[1928]], Wage Rudolf Soepratman dengan jelas menuliskan "lagu kebangsaan" di bawah judul Indonesia Raya. Teks lagu Indonesia Raya dipublikasikan pertama kali oleh suratkabar [[Sin Po]]. Setelah dikumandangkan tahun 1928, pamaréntah kolonial [[Hindia Walanda]] segera melarang penyebutan lagu kebangsaan bagi Indonesia Raya. <!--Walanda — yang gentar dengan konsep kebangsaan Indonésia, dan dengan bersenjatakan politik ''divide et impera'' — lebih suka menyebut bangsa Jawa, bangsa Sunda, atau bangsa Sumatera, melarang penggunaan kata "Merdeka, Merdeka!" {{fact}}--> <!-- Meskipun demikian, para pemuda tidak gentar. Mereka ikuti lagu itu dengan mengucapkan "Mulia, Mulia!", bukan "Merdeka, Merdeka!" pada refrein. Akan tetapi, tetap saja mereka menganggap lagu itu sebagai lagu kebangsaan.{{fact}} Selanjutnya lagu Indonesia Raya selalu dinyanyikan pada setiap rapat partai-partai politik. Setelah Indonésia merdeka, lagu itu ditetapkan sebagai lagu Kebangsaan perlambang persatuan bangsa. Namun pada saat menjelaskan hasil [[Festival Film Indonésia]] (FFI) [[2006]] yang kontroversial dan pada kompas tahun 1990-an, [[Remy Sylado]], seorang budayawan dan seniman senior Indonésia mengatakan bahwa lagu Indonesia Raya merupakan jiplakan dari sebuah lagu yang diciptakan tahun [[1600-an]] berjudul ''Lekka Lekka Pinda Pinda''. Kaye A. Solapung, seorang pengamat musik, menanggap tulisan Remy dalam Kompas tanggal 22 Desember 1991. Ia mengatakan bahwa Remy hanya sekadar mengulang tuduhan [[Amir Pasaribu]] pada tahun 1950-an. Ia juga mengatakan dengan mengutip Amir Pasaribu bahwa dalam literatur musik, ada lagu Lekka Lekka Pinda Pinda di [[Walanda]], begitu pula [[Boola-Boola]] di Amerika Serikat. Solapung kemudian membedah lagu-lagu itu. Menurutnya, lagu Boola-boola dan Lekka Lekka tidak sama persis dengan Indonesia Raya, dengan hanya delapan ketuk yang sama. Begitu juga dengan penggunaan Chord yang jelas berbeda. Sehingga, ia menyimpulkan bahwa Indonesia Raya tidak menjiplak.<ref>[http://www.surya.co.id/web/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=17873 Remy Silado, Debat Lama Indonesia Raya Menjiplak], surya.net</ref> == Deskripsi Lagu == Dari susunan liriknya, merupakan soneta atau sajak 14 baris yang terdiri dari satu oktaf (atau dua kuatren) dan satu sekstet. Penggunaan bentuk ini dilihat sebagai "mendahului zaman" (''avant garde''), meskipun soneta sendiri sudah populer di [[Éropah]] semenjak era Renaisans. Rupanya penggunaan soneta tersebut mengilhami karena lima tahun setelah dia dikumandangkan, para seniman [[Angkatan Pujangga Baru]] mulai banyak menggunakan soneta sebagai bentuk ekspresi puitis. Lirik Indonesia Raya merupakan seloka atau pantun berangkai, menyerupai cara empu [[Walmiki]] ketika menulis epik [[Ramayana]]. Dengan kekuatan liriknya itulah Indonesia Raya segera menjadi seloka sakti pemersatu bangsa, dan dengan semakin dilarang oleh Walanda, semakin kuatlah ia menjadi penyemangat dan perekat bangsa Indonésia. [[Cornel Simanjuntak]] dalam majalah ''Arena'' telah menulis bahwa ada tekanan kata dan tekanan musik yang bertentangan dalam kata berseru dalam kalimat Marilah kita berseru. Seharusnya kata ini diucapkan berse'''ru''' (tekanan pada suku ru). Tetapi karena tekanan melodinya, kata itu terpaksa dinyanyikan ber'''se'''ru (tekanan pada se). Selain itu, rentang nada pada Indonesia Raya secara umum terlalu besar untuk lagu yang ditujukan bagi banyak orang. Dibandingkan dengan lagu-lagu kebangsaan lain yang umumnya berdurasi setengah menit bahkan ada yang hanya 19 detik, Indonesia Raya memang jauh lebih panjang. Secara musikal, lagu ini telah dimuliakan — justru — oleh orang Walanda (atau Belgia) bernama [[Jos Cleber]] yang tutup usia tahun [[1999]]. Setelah menerima permintaan Kepala Studio [[RRI]] Jakarta [[Jusuf Ronodipuro]] pada tahun [[1950]], Jos Cleber pun menyusun aransemen baru, yang penyempurnaannya ia lakukan setelah juga menerima masukan dari Presiden [[Soekarno]]. Indonesia Raya menjadi lagu kebangsaan yang agung, namun gagah berani (''maestoso con bravura''). --> {{External media|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=A_Ec0D_OFQQ&#124; Sejarah]}} [[Barkas:Indonesia Raya played with violin.opus|jmpl|Rekaman dengan aranasemen [[W.R Supratman]]]] == Lirik == {|class="toccolours" cellpadding="10" align=center rules="cols" !colspan="3" bgcolor="steelblue" |<big>Indonesia Raya</big> |- ! Lirik asli (1928) !! Lirik resmi (1958) !! Lirik saiki |- | <center>'''INDONESIA RAJA'''<ref>{{Harvnb|Panitia Penyusun Naskah Brosur Lagu Kebangsaan Indonesia Raya|1972|pp=28–30|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia, tanah airkoe,{{br}} Tanah toempah darahkoe,{{br}} Disanalah akoe berdiri,{{br}} Mendjaga Pandoe Iboekoe. ::Indonésia kebangsaankoe,{{br}} ::Kebangsaan tanah airkoe,{{br}} ::Marilah kita berseroe: ::"Indonésia Bersatoe". Hidoeplah tanahkoe,{{br}} Hidoeplah neg'rikoe,{{br}} Bangsakoe, djiwakoe, semoea,{{br}} Bangoenlah rajatnja,{{br}} Bangoenlah badannja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah jang moelia,{{br}} Tanah kita jang kaja,{{br}} Disanalah akoe hidoep,{{br}} Oentoek s'lama-lamanja. ::Indonésia, tanah poesaka,{{br}} ::Poesaka kita semoeanja,{{br}} ::Marilah kita berseroe: ::"Indonésia Bersatoe". Soeboerlah tanahnja,{{br}} Soeboerlah djiwanja,{{br}} Bangsanja, rajatnja, semoea,{{br}} Sedarlah hatinja,{{br}} Sedarlah boedinja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah jang soetji,{{br}} Bagi kita disini,{{br}} Disanalah kita berdiri,{{br}} Mendjaga Iboe sedjati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah jang terkoetjintai,{{br}} ::Marilah kita berdjandji: ::"Indonésia Bersatoe" S'lamatlah rajatnja,{{br}} S'lamatlah poet'ranja,{{br}} Poelaoenja, laoetnja, semoea,{{br}} Madjoelah neg'rinja,{{br}} Madjoelah Pandoenja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''Refrain'''</center> Indones', Indones',{{br}} Moelia, Moelia,{{br}} Tanahkoe, neg'rikoe jang koetjinta.{{br}} Indones', Indones',{{br}} Moelia, Moelia,{{br}} Hidoeplah Indonésia Raja. | <center>'''INDONESIA RAJA'''<ref>{{Harvnb|Panitia Penyusun Naskah Brosur Lagu Kebangsaan Indonesia Raya|1972|pp=54–55|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia tanah airku,{{br}} Tanah tumpah darahku,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Djadi pandu ibuku. ::Indonésia kebangsaanku,{{br}} ::Bangsa dan tanah airku,{{br}} ::Marilah kita berseru, ::Indonésia bersatu. Hiduplah tanahku,{{br}} Hiduplah neg'riku,{{br}} Bangsaku, Rajatku, sem'wanja,{{br}} Bangunlah djiwanja,{{br}} Bangunlah badannja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah jang mulia,{{br}} Tanah kita jang kaja,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Untuk s'lama-lamanja. ::Indonésia, tanah pusaka,{{br}} ::P'saka kita semuanja,{{br}} ::Marilah kita mendoa, ::Indonésia bahagia. Suburlah tanahnja,{{br}} Suburlah djiwanja,{{br}} Bangsanja, Rajatnja, sem'wanja,{{br}} Sadarlah hatinja,{{br}} Sadarlah budinja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah jang sutji,{{br}} Tanah kita jang sakti,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Ndjaga ibu sajati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah jang aku sajangi,{{br}} ::Marilah kita berdjandji, ::Indonésia abadi. S'lamatlah rakjatnja,{{br}} S'lamatlah putranja,{{br}} Pulaunja, lautnja, sem'wanja,{{br}} Madjulah Neg'rinja,{{br}} Madjulah pandunja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''Refrain'''</center> Indonésia Raja,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Tanahku, neg'riku jang kutjinta!{{br}} Indonésia Raja,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Hiduplah Indonésia Raja. | <center>'''INDONESIA RAYA'''<ref>{{Harvnb|Sularto|1982|pp=44–46|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia tanah airku,{{br}} Tanah tumpah darahku,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Jadi pandu ibuku. ::Indonésia kebangsaanku,{{br}} ::Bangsa dan tanah airku,{{br}} ::Marilah kita berseru, ::Indonésia bersatu. Hiduplah tanahku,{{br}} Hiduplah neg'riku,{{br}} Bangsaku, Rakyatku, semuanya,{{br}} Bangunlah jiwanya,{{br}} Bangunlah badannya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah yang mulia,{{br}} Tanah kita yang kaya,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Untuk s'lama-lamanya. ::Indonésia, tanah pusaka,{{br}} ::P'saka kita semuanya,{{br}} ::Marilah kita mendoa, ::Indonésia bahagia. Suburlah tanahnya,{{br}} Suburlah jiwanya,{{br}} Bangsanya, Rakyatnya, semuanya,{{br}} Sadarlah hatinya,{{br}} Sadarlah budinya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah yang suci,{{br}} Tanah kita yang sakti,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} N'jaga ibu sajati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah yang aku sayangi,{{br}} ::Marilah kita berjanji, ::Indonésia abadi. S'lamatlah rakyatnya,{{br}} S'lamatlah putranya,{{br}} Pulaunya, lautnya, semuanya,{{br}} Majulah Neg'rinya,{{br}} Majulah pandunya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''Refrain'''</center> Indonesia Raya,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Tanahku, neg'riku yang kucinta!{{br}} Indonesia Raya,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Hiduplah Indonesia Raya. |} == Aturan == Lagu kabangsan ''Indonesia Raya'' lan cara panganggoné diatur sajeroning [[Peraturan Pamaréntah|Aturan Pamaréntah]] No.44 Taun 1958.<ref>{{Cite web |url=http://kambing.vlsm.org/bebas/v01/RI/pp/1958/pp-1958-044.txt |title=Peraturan Pamaréntah No.44 Tahun 1958 |access-date=2009-07-22 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310231601/http://kambing.vlsm.org/bebas/v01/RI/pp/1958/pp-1958-044.txt |url-status=dead }}</ref> == Giyaran == Lagu kebangsaan ''Indonesia Raya'' tansah dikumandhangaké ana ing giyaran pambuka stasiun télévisi lan radio ing antarané: * [[Ideal Record]] & [[Catz Record]] (vokal) ** [[CNN Indonesia]] (nasional) ** [[Bali TV]] [[Denpasar]] (lokal) ** [[BeritaSatu TV]] (jroring; ing pambuka lan pamungkasing giyaran) ** [[MPM Cemerlang Radio]] (mawar jaringan) ** [[TVRI]] (nasional) ** [[RRI palembang]] (laladan) ** [[telstar fm makassar]] (laladan) ** [[venus fm makassar]] (laladan) ** [[RRI manado]] (laladan) ** [[sriwijaya tv network]] (laladan) * [[w:zh:飛碟唱片|UFO Record]], [[w:zh:飛圖唱片|Fitto]], [[Aquarius Musikindo]] (instruméntal) ** [[TVRI Medan|TVRI Sumatra Lor]] (lokal) ** [[RCTI]] (nasional; ing pambuka lan pamungkasing giyaran) ** [[MNCTV]] (sadurungé mawa jeneng [[TPI]], Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[ANTV]] (sadurungé mawa jeneng [[ANTV|ANTeve]], Nasional) ** [[MetroTV]] (Nasional/Versi [[Proklamasi Kemerdekaan Républik Indonésia]]) ** [[TVRI DKI Jakarta]] (Laladan) ** [[Top TV Network]] (Mawa jaringan) ** [[tvOne]] (sadurungé mawa jeneng [[Lativi|LatiVi]], Nasional) ** [[Ar-Rohmaniyah News Channel|Ar-Rohmaniyah TV]] Pro2 Digital (Mawa jaringan) ** [[B-Channel]] (Mawa jaringan) ** [[BNTV|Quick Channel]] (Nasional) ** [[Swara]] (Nasional) ** [[Deli TV]] [[Medan]] a nggota saka [[SINDOtv]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Cahaya TV|Cahaya TV Network]] [[Tangerang]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[TV3]] [[Tangerang]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Melody FM|Ar-Rohmaniyah FM]] 98,95 & 101,95 (Lokal) ** [[810now|Ar-Rohmaniyah AM]] 810, 1116 (Bangkrut) & SW 9950 (Bangkrut)(Mawa lokal lan jaringan) ** [[Trans7]] (sadurungé mawa jeneng [[TV7]], Nasional) ** [[Trans TV]] (Nasional) ** [[Semarang TV]] (laladan) ** [[radio republik indonesia (pro 1) jakarta]] (laladan) ** [[fadjar tv makassar]] (laladan) * [[MD Entertainment]] (All Choir of [[Cinta Fitri]]) ** [[Abu Bakar News]] (Berlangganan dan lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Global TV]] (sadurungé mawa jeneng [[Global TV|TVG]], Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[TATV Sala]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[MNC News]] (Berlangganan kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[I-Dream Radio]] [[Depok]] (Mawa jaringan) ** [[CNBC Indonesia]] (Berlangganan) ** [[JakTV]] [[Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[R-Channel]] (Lokal) * [[Keci Music|WAA/Purnama Record]] (Vokal yang dipenyanyikan olèh [[Maudy Ayunda]] (asal [[Jakarta]] (kutha krajan nagara [[Républik Indonésia]])) & [[Faby Marcelia]] (asal [[kutha Bandung]] (kutha krajan [[provinsi Jawa Barat]])) ** [[SCTV]] (Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Nexmedia]] (Berbayaran kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[O Channel|O Channel Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Batam TV]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran yang dipenyanyikan olèh [[SMA Negeri 1 Batam]]) ** [[Gen FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Jak FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Hot FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Mustang FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Kis FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Most Radio]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Delta FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Prambors]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[FeMale Radio]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Bahana FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[CNN Indonesia]] (Berlangganan kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) * Gema Nada Pertiwi (GNP) & Cakrawala Musik Nusantara (CMN) ** '''Vokal''': *** [[MyTV]] (Nasional) *** [[SINDOtv]] (sadurungé mawa jeneng [[SUN TV Indonésia|SUN TV]], Mawa jaringan) *** [[Elshinta TV]] [[Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[DAAI TV]] [[Jakarta]] & [[Medan]] (lokal) *** [[TVRI Maluku]] (Laladan) *** [[Baraya TV]] (lokal) *** [[Banten TV]] (lokal) *** [[NET.]] (sadurungé mawa jeneng [[Spacetoon (Indonésia)|Televisi Anak Spacetoon]], Mawa jaringan) *** [[RAS FM]] [[Jakarta]] (lokal) *** [[Radio El-Gangga]] [[Bekasi]] *** [[Magna Channel]] (Laladan) *** [[Indosiar]] (laladan) *** [[RRI makassar]] (laladan) *** [[AFB televisi NTT]] (laladan) *** [[Madika TV]] (laladan) *** [[TVRI Nusa Tenggara Barat]] (laladan) *** [[RRI (pro 2) meulaboh]] (laladan) ** '''Instrumental''': *** [[JTV]] [[Surabaya]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[TVRI Bali]] (Laladan) *** [[TV1]] (Laladan) *** [[TV2]] (Laladan) *** [[TV3]] (Laladan) *** [[IMT Televisi]] (Laladan) *** [[TV5]] (Laladan) *** [[Inspira TV|TV7]] (Laladan) *** [[Kompas TV]] (Mawa jaringan kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[Ar-Rohmaniyah News Channel|Ar-Rohmaniyah TV]] Pro1 (Mawa jaringan) *** [[Abu Bakar Channel]] (Lokal) *** [[Detik tv]] (Nasional) *** [[Takalar TV]] (lokal) *** [[Sakti TV]] [[Madiun]] (lokal) *** [[Bens Radio]] (lokal) *** [[MiTV UI]] [[Depok]] (Mawa Jaringan) *** [[KTV]] (nasional) == Uga delengen == * [[Lagu kabangsan]] == Réferènsi == {{reflist}} == Pranala njaba == * [http://www.youtube.com/watch?v=6QvyLkdl1_s Indonesia Raya Versi Lembaga Propaganda Militer Jepang 1945 @ YouTube.com] * W. R. Supratman, [http://www.indoupload.net/files/3306/IMZ%20file/LaguIndonésiaRaya.jpg Indonesia Raya]{{Pranala mati|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (sebuah satu versi 3 stanza) [[Kategori:Lagu kabangsan]] 2olpejqly42on7wm1h3x0dtibmmgnam 1756250 1756249 2026-09-09T05:54:22Z ~2026-48979-45 74473 /* Giyaran */ 1756250 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox anthem |title = Indonesia Raya |javanese_title = Indonésia Agung |alt_title = Indonesia Raja → <small>(éjaan lawas)</small> |jv_alt_title = Indonésia Agung |image = |image_size = |caption = |prefix = nasional |country = {{IDN}} |author = [[Wage Rudolf Supratman]] |lyrics_date = 1924 |composer = Wage Rudolf Supratman |music_date = 1924 |first_perform = 28 Oktober 1928 |adopted = 17 Agustus 1945 (asli)<br>17 Agustus 1950 (resmi) |sound = Indonesia Raya Harmoni.ogg |sound_title = '"Indonesia Raya"' ---- ^{(Pratipadana simfonik déning Jozef Cleber)} }} [[Gambar:Indonesia Raya 1945.ogv|right|thumb|280px|Rekaman asli saka taun 1945]] Lagu '''''Indonesia Raya''''' (cinipta taun 1924) sepisanan dimainaké sajeroning Konggrès Pemuda tanggal [[28 Oktober]] [[1928]]. Sawisé [[Proklamasi Kamardikan Indonésia]] tanggal [[17 Agustus]] [[1945]], lagu anggitané [[Soepratman|Wage Rudolf Soepratman]] iki didadèkaké [[lagu kabangsan]]. == Sampel Audio == [[Barkas:Indonesia Raya instrumental.ogg|jmpl|US Navy Band]] [[Barkas:Indonesia Raya Satu Suara 1 Bait.ogg|jmpl|Paling asring ditembangaké ing sekolah]] [[Barkas:Indonesia Raya Satu Suara 3 Bait.ogg|jmpl|[[Akapela|Acappela]], 3 Bait]] [[Barkas:Indonesia Raya Simfoni 1 Bait.ogg|jmpl|Paling asring ditampilaké neng télévisi]] [[Barkas:Indonesia Raya Simfoni 3 Bait.ogg|jmpl|3 Bait, simfoni]] [[Barkas:Indonesia Raja by Orkes Cosmopolitan.ogg|jmpl|Indonesia Raja pra abad 21]] <!-- == Sejarah == Ketika mempublikasikan Indonesia Raya tahun [[1928]], Wage Rudolf Soepratman dengan jelas menuliskan "lagu kebangsaan" di bawah judul Indonesia Raya. Teks lagu Indonesia Raya dipublikasikan pertama kali oleh suratkabar [[Sin Po]]. Setelah dikumandangkan tahun 1928, pamaréntah kolonial [[Hindia Walanda]] segera melarang penyebutan lagu kebangsaan bagi Indonesia Raya. <!--Walanda — yang gentar dengan konsep kebangsaan Indonésia, dan dengan bersenjatakan politik ''divide et impera'' — lebih suka menyebut bangsa Jawa, bangsa Sunda, atau bangsa Sumatera, melarang penggunaan kata "Merdeka, Merdeka!" {{fact}}--> <!-- Meskipun demikian, para pemuda tidak gentar. Mereka ikuti lagu itu dengan mengucapkan "Mulia, Mulia!", bukan "Merdeka, Merdeka!" pada refrein. Akan tetapi, tetap saja mereka menganggap lagu itu sebagai lagu kebangsaan.{{fact}} Selanjutnya lagu Indonesia Raya selalu dinyanyikan pada setiap rapat partai-partai politik. Setelah Indonésia merdeka, lagu itu ditetapkan sebagai lagu Kebangsaan perlambang persatuan bangsa. Namun pada saat menjelaskan hasil [[Festival Film Indonésia]] (FFI) [[2006]] yang kontroversial dan pada kompas tahun 1990-an, [[Remy Sylado]], seorang budayawan dan seniman senior Indonésia mengatakan bahwa lagu Indonesia Raya merupakan jiplakan dari sebuah lagu yang diciptakan tahun [[1600-an]] berjudul ''Lekka Lekka Pinda Pinda''. Kaye A. Solapung, seorang pengamat musik, menanggap tulisan Remy dalam Kompas tanggal 22 Desember 1991. Ia mengatakan bahwa Remy hanya sekadar mengulang tuduhan [[Amir Pasaribu]] pada tahun 1950-an. Ia juga mengatakan dengan mengutip Amir Pasaribu bahwa dalam literatur musik, ada lagu Lekka Lekka Pinda Pinda di [[Walanda]], begitu pula [[Boola-Boola]] di Amerika Serikat. Solapung kemudian membedah lagu-lagu itu. Menurutnya, lagu Boola-boola dan Lekka Lekka tidak sama persis dengan Indonesia Raya, dengan hanya delapan ketuk yang sama. Begitu juga dengan penggunaan Chord yang jelas berbeda. Sehingga, ia menyimpulkan bahwa Indonesia Raya tidak menjiplak.<ref>[http://www.surya.co.id/web/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=17873 Remy Silado, Debat Lama Indonesia Raya Menjiplak], surya.net</ref> == Deskripsi Lagu == Dari susunan liriknya, merupakan soneta atau sajak 14 baris yang terdiri dari satu oktaf (atau dua kuatren) dan satu sekstet. Penggunaan bentuk ini dilihat sebagai "mendahului zaman" (''avant garde''), meskipun soneta sendiri sudah populer di [[Éropah]] semenjak era Renaisans. Rupanya penggunaan soneta tersebut mengilhami karena lima tahun setelah dia dikumandangkan, para seniman [[Angkatan Pujangga Baru]] mulai banyak menggunakan soneta sebagai bentuk ekspresi puitis. Lirik Indonesia Raya merupakan seloka atau pantun berangkai, menyerupai cara empu [[Walmiki]] ketika menulis epik [[Ramayana]]. Dengan kekuatan liriknya itulah Indonesia Raya segera menjadi seloka sakti pemersatu bangsa, dan dengan semakin dilarang oleh Walanda, semakin kuatlah ia menjadi penyemangat dan perekat bangsa Indonésia. [[Cornel Simanjuntak]] dalam majalah ''Arena'' telah menulis bahwa ada tekanan kata dan tekanan musik yang bertentangan dalam kata berseru dalam kalimat Marilah kita berseru. Seharusnya kata ini diucapkan berse'''ru''' (tekanan pada suku ru). Tetapi karena tekanan melodinya, kata itu terpaksa dinyanyikan ber'''se'''ru (tekanan pada se). Selain itu, rentang nada pada Indonesia Raya secara umum terlalu besar untuk lagu yang ditujukan bagi banyak orang. Dibandingkan dengan lagu-lagu kebangsaan lain yang umumnya berdurasi setengah menit bahkan ada yang hanya 19 detik, Indonesia Raya memang jauh lebih panjang. Secara musikal, lagu ini telah dimuliakan — justru — oleh orang Walanda (atau Belgia) bernama [[Jos Cleber]] yang tutup usia tahun [[1999]]. Setelah menerima permintaan Kepala Studio [[RRI]] Jakarta [[Jusuf Ronodipuro]] pada tahun [[1950]], Jos Cleber pun menyusun aransemen baru, yang penyempurnaannya ia lakukan setelah juga menerima masukan dari Presiden [[Soekarno]]. Indonesia Raya menjadi lagu kebangsaan yang agung, namun gagah berani (''maestoso con bravura''). --> {{External media|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=A_Ec0D_OFQQ&#124; Sejarah]}} [[Barkas:Indonesia Raya played with violin.opus|jmpl|Rekaman dengan aranasemen [[W.R Supratman]]]] == Lirik == {|class="toccolours" cellpadding="10" align=center rules="cols" !colspan="3" bgcolor="steelblue" |<big>Indonesia Raya</big> |- ! Lirik asli (1928) !! Lirik resmi (1958) !! Lirik saiki |- | <center>'''INDONESIA RAJA'''<ref>{{Harvnb|Panitia Penyusun Naskah Brosur Lagu Kebangsaan Indonesia Raya|1972|pp=28–30|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia, tanah airkoe,{{br}} Tanah toempah darahkoe,{{br}} Disanalah akoe berdiri,{{br}} Mendjaga Pandoe Iboekoe. ::Indonésia kebangsaankoe,{{br}} ::Kebangsaan tanah airkoe,{{br}} ::Marilah kita berseroe: ::"Indonésia Bersatoe". Hidoeplah tanahkoe,{{br}} Hidoeplah neg'rikoe,{{br}} Bangsakoe, djiwakoe, semoea,{{br}} Bangoenlah rajatnja,{{br}} Bangoenlah badannja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah jang moelia,{{br}} Tanah kita jang kaja,{{br}} Disanalah akoe hidoep,{{br}} Oentoek s'lama-lamanja. ::Indonésia, tanah poesaka,{{br}} ::Poesaka kita semoeanja,{{br}} ::Marilah kita berseroe: ::"Indonésia Bersatoe". Soeboerlah tanahnja,{{br}} Soeboerlah djiwanja,{{br}} Bangsanja, rajatnja, semoea,{{br}} Sedarlah hatinja,{{br}} Sedarlah boedinja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah jang soetji,{{br}} Bagi kita disini,{{br}} Disanalah kita berdiri,{{br}} Mendjaga Iboe sedjati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah jang terkoetjintai,{{br}} ::Marilah kita berdjandji: ::"Indonésia Bersatoe" S'lamatlah rajatnja,{{br}} S'lamatlah poet'ranja,{{br}} Poelaoenja, laoetnja, semoea,{{br}} Madjoelah neg'rinja,{{br}} Madjoelah Pandoenja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''Refrain'''</center> Indones', Indones',{{br}} Moelia, Moelia,{{br}} Tanahkoe, neg'rikoe jang koetjinta.{{br}} Indones', Indones',{{br}} Moelia, Moelia,{{br}} Hidoeplah Indonésia Raja. | <center>'''INDONESIA RAJA'''<ref>{{Harvnb|Panitia Penyusun Naskah Brosur Lagu Kebangsaan Indonesia Raya|1972|pp=54–55|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia tanah airku,{{br}} Tanah tumpah darahku,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Djadi pandu ibuku. ::Indonésia kebangsaanku,{{br}} ::Bangsa dan tanah airku,{{br}} ::Marilah kita berseru, ::Indonésia bersatu. Hiduplah tanahku,{{br}} Hiduplah neg'riku,{{br}} Bangsaku, Rajatku, sem'wanja,{{br}} Bangunlah djiwanja,{{br}} Bangunlah badannja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah jang mulia,{{br}} Tanah kita jang kaja,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Untuk s'lama-lamanja. ::Indonésia, tanah pusaka,{{br}} ::P'saka kita semuanja,{{br}} ::Marilah kita mendoa, ::Indonésia bahagia. Suburlah tanahnja,{{br}} Suburlah djiwanja,{{br}} Bangsanja, Rajatnja, sem'wanja,{{br}} Sadarlah hatinja,{{br}} Sadarlah budinja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah jang sutji,{{br}} Tanah kita jang sakti,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Ndjaga ibu sajati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah jang aku sajangi,{{br}} ::Marilah kita berdjandji, ::Indonésia abadi. S'lamatlah rakjatnja,{{br}} S'lamatlah putranja,{{br}} Pulaunja, lautnja, sem'wanja,{{br}} Madjulah Neg'rinja,{{br}} Madjulah pandunja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''Refrain'''</center> Indonésia Raja,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Tanahku, neg'riku jang kutjinta!{{br}} Indonésia Raja,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Hiduplah Indonésia Raja. | <center>'''INDONESIA RAYA'''<ref>{{Harvnb|Sularto|1982|pp=44–46|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia tanah airku,{{br}} Tanah tumpah darahku,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Jadi pandu ibuku. ::Indonésia kebangsaanku,{{br}} ::Bangsa dan tanah airku,{{br}} ::Marilah kita berseru, ::Indonésia bersatu. Hiduplah tanahku,{{br}} Hiduplah neg'riku,{{br}} Bangsaku, Rakyatku, semuanya,{{br}} Bangunlah jiwanya,{{br}} Bangunlah badannya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah yang mulia,{{br}} Tanah kita yang kaya,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Untuk s'lama-lamanya. ::Indonésia, tanah pusaka,{{br}} ::P'saka kita semuanya,{{br}} ::Marilah kita mendoa, ::Indonésia bahagia. Suburlah tanahnya,{{br}} Suburlah jiwanya,{{br}} Bangsanya, Rakyatnya, semuanya,{{br}} Sadarlah hatinya,{{br}} Sadarlah budinya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah yang suci,{{br}} Tanah kita yang sakti,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} N'jaga ibu sajati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah yang aku sayangi,{{br}} ::Marilah kita berjanji, ::Indonésia abadi. S'lamatlah rakyatnya,{{br}} S'lamatlah putranya,{{br}} Pulaunya, lautnya, semuanya,{{br}} Majulah Neg'rinya,{{br}} Majulah pandunya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''Refrain'''</center> Indonesia Raya,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Tanahku, neg'riku yang kucinta!{{br}} Indonesia Raya,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Hiduplah Indonesia Raya. |} == Aturan == Lagu kabangsan ''Indonesia Raya'' lan cara panganggoné diatur sajeroning [[Peraturan Pamaréntah|Aturan Pamaréntah]] No.44 Taun 1958.<ref>{{Cite web |url=http://kambing.vlsm.org/bebas/v01/RI/pp/1958/pp-1958-044.txt |title=Peraturan Pamaréntah No.44 Tahun 1958 |access-date=2009-07-22 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310231601/http://kambing.vlsm.org/bebas/v01/RI/pp/1958/pp-1958-044.txt |url-status=dead }}</ref> == Giyaran == Lagu kebangsaan ''Indonesia Raya'' tansah dikumandhangaké ana ing giyaran pambuka stasiun télévisi lan radio ing antarané: * [[Ideal Record]] & [[Catz Record]] (vokal) ** [[CNN Indonesia]] (nasional) ** [[Bali TV]] [[Denpasar]] (lokal) ** [[BeritaSatu TV]] (jroring; ing pambuka lan pamungkasing giyaran) ** [[MPM Cemerlang Radio]] (mawar jaringan) ** [[TVRI]] (nasional) ** [[RRI palembang]] (laladan) ** [[telstar fm makassar]] (laladan) ** [[venus fm makassar]] (laladan) ** [[RRI manado]] (laladan) ** [[sriwijaya tv network]] (laladan) * [[w:zh:飛碟唱片|UFO Record]], [[w:zh:飛圖唱片|Fitto]], [[Aquarius Musikindo]] (instruméntal) ** [[TVRI Medan|TVRI Sumatra Lor]] (lokal) ** [[RCTI]] (nasional; ing pambuka lan pamungkasing giyaran) ** [[MNCTV]] (sadurungé mawa jeneng [[TPI]], Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[ANTV]] (sadurungé mawa jeneng [[ANTV|ANTeve]], Nasional) ** [[MetroTV]] (Nasional/Versi [[Proklamasi Kemerdekaan Républik Indonésia]]) ** [[TVRI DKI Jakarta]] (Laladan) ** [[Top TV Network]] (Mawa jaringan) ** [[tvOne]] (sadurungé mawa jeneng [[Lativi|LatiVi]], Nasional) ** [[Ar-Rohmaniyah News Channel|Ar-Rohmaniyah TV]] Pro2 Digital (Mawa jaringan) ** [[B-Channel]] (Mawa jaringan) ** [[BNTV|Quick Channel]] (Nasional) ** [[Swara]] (Nasional) ** [[Deli TV]] [[Medan]] a nggota saka [[SINDOtv]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Cahaya TV|Cahaya TV Network]] [[Tangerang]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[TV3]] [[Tangerang]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Melody FM|Ar-Rohmaniyah FM]] 98,95 & 101,95 (Lokal) ** [[810now|Ar-Rohmaniyah AM]] 810, 1116 (Bangkrut) & SW 9950 (Bangkrut)(Mawa lokal lan jaringan) ** [[Trans7]] (sadurungé mawa jeneng [[TV7]], Nasional) ** [[Trans TV]] (Nasional) ** [[Semarang TV]] (laladan) ** [[radio republik indonesia (pro 1) jakarta]] (laladan) ** [[fadjar tv makassar]] (laladan) ** [[TVB]] [[Jawa Tengah]] (laladan) * [[MD Entertainment]] (All Choir of [[Cinta Fitri]]) ** [[Abu Bakar News]] (Berlangganan dan lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Global TV]] (sadurungé mawa jeneng [[Global TV|TVG]], Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[TATV Sala]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[MNC News]] (Berlangganan kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[I-Dream Radio]] [[Depok]] (Mawa jaringan) ** [[CNBC Indonesia]] (Berlangganan) ** [[JakTV]] [[Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[R-Channel]] (Lokal) * [[Keci Music|WAA/Purnama Record]] (Vokal yang dipenyanyikan olèh [[Maudy Ayunda]] (asal [[Jakarta]] (kutha krajan nagara [[Républik Indonésia]])) & [[Faby Marcelia]] (asal [[kutha Bandung]] (kutha krajan [[provinsi Jawa Barat]])) ** [[SCTV]] (Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Nexmedia]] (Berbayaran kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[O Channel|O Channel Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Batam TV]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran yang dipenyanyikan olèh [[SMA Negeri 1 Batam]]) ** [[Gen FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Jak FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Hot FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Mustang FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Kis FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Most Radio]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Delta FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Prambors]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[FeMale Radio]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Bahana FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[CNN Indonesia]] (Berlangganan kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) * Gema Nada Pertiwi (GNP) & Cakrawala Musik Nusantara (CMN) ** '''Vokal''': *** [[MyTV]] (Nasional) *** [[SINDOtv]] (sadurungé mawa jeneng [[SUN TV Indonésia|SUN TV]], Mawa jaringan) *** [[Elshinta TV]] [[Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[DAAI TV]] [[Jakarta]] & [[Medan]] (lokal) *** [[TVRI Maluku]] (Laladan) *** [[Baraya TV]] (lokal) *** [[Banten TV]] (lokal) *** [[NET.]] (sadurungé mawa jeneng [[Spacetoon (Indonésia)|Televisi Anak Spacetoon]], Mawa jaringan) *** [[RAS FM]] [[Jakarta]] (lokal) *** [[Radio El-Gangga]] [[Bekasi]] *** [[Magna Channel]] (Laladan) *** [[Indosiar]] (laladan) *** [[RRI makassar]] (laladan) *** [[AFB televisi NTT]] (laladan) *** [[Madika TV]] (laladan) *** [[TVRI Nusa Tenggara Barat]] (laladan) *** [[RRI (pro 2) meulaboh]] (laladan) ** '''Instrumental''': *** [[JTV]] [[Surabaya]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[TVRI Bali]] (Laladan) *** [[TV1]] (Laladan) *** [[TV2]] (Laladan) *** [[TV3]] (Laladan) *** [[IMT Televisi]] (Laladan) *** [[TV5]] (Laladan) *** [[Inspira TV|TV7]] (Laladan) *** [[Kompas TV]] (Mawa jaringan kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[Ar-Rohmaniyah News Channel|Ar-Rohmaniyah TV]] Pro1 (Mawa jaringan) *** [[Abu Bakar Channel]] (Lokal) *** [[Detik tv]] (Nasional) *** [[Takalar TV]] (lokal) *** [[Sakti TV]] [[Madiun]] (lokal) *** [[Bens Radio]] (lokal) *** [[MiTV UI]] [[Depok]] (Mawa Jaringan) *** [[KTV]] (nasional) == Uga delengen == * [[Lagu kabangsan]] == Réferènsi == {{reflist}} == Pranala njaba == * [http://www.youtube.com/watch?v=6QvyLkdl1_s Indonesia Raya Versi Lembaga Propaganda Militer Jepang 1945 @ YouTube.com] * W. R. Supratman, [http://www.indoupload.net/files/3306/IMZ%20file/LaguIndonésiaRaya.jpg Indonesia Raya]{{Pranala mati|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (sebuah satu versi 3 stanza) [[Kategori:Lagu kabangsan]] emot84k9f4ny3v7qh2rvqpv066lo3va 1756251 1756250 2026-09-09T05:56:10Z ~2026-48979-45 74473 /* Giyaran */ 1756251 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox anthem |title = Indonesia Raya |javanese_title = Indonésia Agung |alt_title = Indonesia Raja → <small>(éjaan lawas)</small> |jv_alt_title = Indonésia Agung |image = |image_size = |caption = |prefix = nasional |country = {{IDN}} |author = [[Wage Rudolf Supratman]] |lyrics_date = 1924 |composer = Wage Rudolf Supratman |music_date = 1924 |first_perform = 28 Oktober 1928 |adopted = 17 Agustus 1945 (asli)<br>17 Agustus 1950 (resmi) |sound = Indonesia Raya Harmoni.ogg |sound_title = '"Indonesia Raya"' ---- ^{(Pratipadana simfonik déning Jozef Cleber)} }} [[Gambar:Indonesia Raya 1945.ogv|right|thumb|280px|Rekaman asli saka taun 1945]] Lagu '''''Indonesia Raya''''' (cinipta taun 1924) sepisanan dimainaké sajeroning Konggrès Pemuda tanggal [[28 Oktober]] [[1928]]. Sawisé [[Proklamasi Kamardikan Indonésia]] tanggal [[17 Agustus]] [[1945]], lagu anggitané [[Soepratman|Wage Rudolf Soepratman]] iki didadèkaké [[lagu kabangsan]]. == Sampel Audio == [[Barkas:Indonesia Raya instrumental.ogg|jmpl|US Navy Band]] [[Barkas:Indonesia Raya Satu Suara 1 Bait.ogg|jmpl|Paling asring ditembangaké ing sekolah]] [[Barkas:Indonesia Raya Satu Suara 3 Bait.ogg|jmpl|[[Akapela|Acappela]], 3 Bait]] [[Barkas:Indonesia Raya Simfoni 1 Bait.ogg|jmpl|Paling asring ditampilaké neng télévisi]] [[Barkas:Indonesia Raya Simfoni 3 Bait.ogg|jmpl|3 Bait, simfoni]] [[Barkas:Indonesia Raja by Orkes Cosmopolitan.ogg|jmpl|Indonesia Raja pra abad 21]] <!-- == Sejarah == Ketika mempublikasikan Indonesia Raya tahun [[1928]], Wage Rudolf Soepratman dengan jelas menuliskan "lagu kebangsaan" di bawah judul Indonesia Raya. Teks lagu Indonesia Raya dipublikasikan pertama kali oleh suratkabar [[Sin Po]]. Setelah dikumandangkan tahun 1928, pamaréntah kolonial [[Hindia Walanda]] segera melarang penyebutan lagu kebangsaan bagi Indonesia Raya. <!--Walanda — yang gentar dengan konsep kebangsaan Indonésia, dan dengan bersenjatakan politik ''divide et impera'' — lebih suka menyebut bangsa Jawa, bangsa Sunda, atau bangsa Sumatera, melarang penggunaan kata "Merdeka, Merdeka!" {{fact}}--> <!-- Meskipun demikian, para pemuda tidak gentar. Mereka ikuti lagu itu dengan mengucapkan "Mulia, Mulia!", bukan "Merdeka, Merdeka!" pada refrein. Akan tetapi, tetap saja mereka menganggap lagu itu sebagai lagu kebangsaan.{{fact}} Selanjutnya lagu Indonesia Raya selalu dinyanyikan pada setiap rapat partai-partai politik. Setelah Indonésia merdeka, lagu itu ditetapkan sebagai lagu Kebangsaan perlambang persatuan bangsa. Namun pada saat menjelaskan hasil [[Festival Film Indonésia]] (FFI) [[2006]] yang kontroversial dan pada kompas tahun 1990-an, [[Remy Sylado]], seorang budayawan dan seniman senior Indonésia mengatakan bahwa lagu Indonesia Raya merupakan jiplakan dari sebuah lagu yang diciptakan tahun [[1600-an]] berjudul ''Lekka Lekka Pinda Pinda''. Kaye A. Solapung, seorang pengamat musik, menanggap tulisan Remy dalam Kompas tanggal 22 Desember 1991. Ia mengatakan bahwa Remy hanya sekadar mengulang tuduhan [[Amir Pasaribu]] pada tahun 1950-an. Ia juga mengatakan dengan mengutip Amir Pasaribu bahwa dalam literatur musik, ada lagu Lekka Lekka Pinda Pinda di [[Walanda]], begitu pula [[Boola-Boola]] di Amerika Serikat. Solapung kemudian membedah lagu-lagu itu. Menurutnya, lagu Boola-boola dan Lekka Lekka tidak sama persis dengan Indonesia Raya, dengan hanya delapan ketuk yang sama. Begitu juga dengan penggunaan Chord yang jelas berbeda. Sehingga, ia menyimpulkan bahwa Indonesia Raya tidak menjiplak.<ref>[http://www.surya.co.id/web/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=17873 Remy Silado, Debat Lama Indonesia Raya Menjiplak], surya.net</ref> == Deskripsi Lagu == Dari susunan liriknya, merupakan soneta atau sajak 14 baris yang terdiri dari satu oktaf (atau dua kuatren) dan satu sekstet. Penggunaan bentuk ini dilihat sebagai "mendahului zaman" (''avant garde''), meskipun soneta sendiri sudah populer di [[Éropah]] semenjak era Renaisans. Rupanya penggunaan soneta tersebut mengilhami karena lima tahun setelah dia dikumandangkan, para seniman [[Angkatan Pujangga Baru]] mulai banyak menggunakan soneta sebagai bentuk ekspresi puitis. Lirik Indonesia Raya merupakan seloka atau pantun berangkai, menyerupai cara empu [[Walmiki]] ketika menulis epik [[Ramayana]]. Dengan kekuatan liriknya itulah Indonesia Raya segera menjadi seloka sakti pemersatu bangsa, dan dengan semakin dilarang oleh Walanda, semakin kuatlah ia menjadi penyemangat dan perekat bangsa Indonésia. [[Cornel Simanjuntak]] dalam majalah ''Arena'' telah menulis bahwa ada tekanan kata dan tekanan musik yang bertentangan dalam kata berseru dalam kalimat Marilah kita berseru. Seharusnya kata ini diucapkan berse'''ru''' (tekanan pada suku ru). Tetapi karena tekanan melodinya, kata itu terpaksa dinyanyikan ber'''se'''ru (tekanan pada se). Selain itu, rentang nada pada Indonesia Raya secara umum terlalu besar untuk lagu yang ditujukan bagi banyak orang. Dibandingkan dengan lagu-lagu kebangsaan lain yang umumnya berdurasi setengah menit bahkan ada yang hanya 19 detik, Indonesia Raya memang jauh lebih panjang. Secara musikal, lagu ini telah dimuliakan — justru — oleh orang Walanda (atau Belgia) bernama [[Jos Cleber]] yang tutup usia tahun [[1999]]. Setelah menerima permintaan Kepala Studio [[RRI]] Jakarta [[Jusuf Ronodipuro]] pada tahun [[1950]], Jos Cleber pun menyusun aransemen baru, yang penyempurnaannya ia lakukan setelah juga menerima masukan dari Presiden [[Soekarno]]. Indonesia Raya menjadi lagu kebangsaan yang agung, namun gagah berani (''maestoso con bravura''). --> {{External media|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=A_Ec0D_OFQQ&#124; Sejarah]}} [[Barkas:Indonesia Raya played with violin.opus|jmpl|Rekaman dengan aranasemen [[W.R Supratman]]]] == Lirik == {|class="toccolours" cellpadding="10" align=center rules="cols" !colspan="3" bgcolor="steelblue" |<big>Indonesia Raya</big> |- ! Lirik asli (1928) !! Lirik resmi (1958) !! Lirik saiki |- | <center>'''INDONESIA RAJA'''<ref>{{Harvnb|Panitia Penyusun Naskah Brosur Lagu Kebangsaan Indonesia Raya|1972|pp=28–30|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia, tanah airkoe,{{br}} Tanah toempah darahkoe,{{br}} Disanalah akoe berdiri,{{br}} Mendjaga Pandoe Iboekoe. ::Indonésia kebangsaankoe,{{br}} ::Kebangsaan tanah airkoe,{{br}} ::Marilah kita berseroe: ::"Indonésia Bersatoe". Hidoeplah tanahkoe,{{br}} Hidoeplah neg'rikoe,{{br}} Bangsakoe, djiwakoe, semoea,{{br}} Bangoenlah rajatnja,{{br}} Bangoenlah badannja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah jang moelia,{{br}} Tanah kita jang kaja,{{br}} Disanalah akoe hidoep,{{br}} Oentoek s'lama-lamanja. ::Indonésia, tanah poesaka,{{br}} ::Poesaka kita semoeanja,{{br}} ::Marilah kita berseroe: ::"Indonésia Bersatoe". Soeboerlah tanahnja,{{br}} Soeboerlah djiwanja,{{br}} Bangsanja, rajatnja, semoea,{{br}} Sedarlah hatinja,{{br}} Sedarlah boedinja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah jang soetji,{{br}} Bagi kita disini,{{br}} Disanalah kita berdiri,{{br}} Mendjaga Iboe sedjati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah jang terkoetjintai,{{br}} ::Marilah kita berdjandji: ::"Indonésia Bersatoe" S'lamatlah rajatnja,{{br}} S'lamatlah poet'ranja,{{br}} Poelaoenja, laoetnja, semoea,{{br}} Madjoelah neg'rinja,{{br}} Madjoelah Pandoenja,{{br}} Oentoek Indonésia Raja. <center>'''Refrain'''</center> Indones', Indones',{{br}} Moelia, Moelia,{{br}} Tanahkoe, neg'rikoe jang koetjinta.{{br}} Indones', Indones',{{br}} Moelia, Moelia,{{br}} Hidoeplah Indonésia Raja. | <center>'''INDONESIA RAJA'''<ref>{{Harvnb|Panitia Penyusun Naskah Brosur Lagu Kebangsaan Indonesia Raya|1972|pp=54–55|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia tanah airku,{{br}} Tanah tumpah darahku,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Djadi pandu ibuku. ::Indonésia kebangsaanku,{{br}} ::Bangsa dan tanah airku,{{br}} ::Marilah kita berseru, ::Indonésia bersatu. Hiduplah tanahku,{{br}} Hiduplah neg'riku,{{br}} Bangsaku, Rajatku, sem'wanja,{{br}} Bangunlah djiwanja,{{br}} Bangunlah badannja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah jang mulia,{{br}} Tanah kita jang kaja,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Untuk s'lama-lamanja. ::Indonésia, tanah pusaka,{{br}} ::P'saka kita semuanja,{{br}} ::Marilah kita mendoa, ::Indonésia bahagia. Suburlah tanahnja,{{br}} Suburlah djiwanja,{{br}} Bangsanja, Rajatnja, sem'wanja,{{br}} Sadarlah hatinja,{{br}} Sadarlah budinja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah jang sutji,{{br}} Tanah kita jang sakti,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Ndjaga ibu sajati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah jang aku sajangi,{{br}} ::Marilah kita berdjandji, ::Indonésia abadi. S'lamatlah rakjatnja,{{br}} S'lamatlah putranja,{{br}} Pulaunja, lautnja, sem'wanja,{{br}} Madjulah Neg'rinja,{{br}} Madjulah pandunja,{{br}} Untuk Indonésia Raja. <center>'''Refrain'''</center> Indonésia Raja,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Tanahku, neg'riku jang kutjinta!{{br}} Indonésia Raja,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Hiduplah Indonésia Raja. | <center>'''INDONESIA RAYA'''<ref>{{Harvnb|Sularto|1982|pp=44–46|Ref=none}}</ref></center>{{br}} <center>'''I'''</center> Indonésia tanah airku,{{br}} Tanah tumpah darahku,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Jadi pandu ibuku. ::Indonésia kebangsaanku,{{br}} ::Bangsa dan tanah airku,{{br}} ::Marilah kita berseru, ::Indonésia bersatu. Hiduplah tanahku,{{br}} Hiduplah neg'riku,{{br}} Bangsaku, Rakyatku, semuanya,{{br}} Bangunlah jiwanya,{{br}} Bangunlah badannya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''II'''</center> Indonésia, tanah yang mulia,{{br}} Tanah kita yang kaya,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} Untuk s'lama-lamanya. ::Indonésia, tanah pusaka,{{br}} ::P'saka kita semuanya,{{br}} ::Marilah kita mendoa, ::Indonésia bahagia. Suburlah tanahnya,{{br}} Suburlah jiwanya,{{br}} Bangsanya, Rakyatnya, semuanya,{{br}} Sadarlah hatinya,{{br}} Sadarlah budinya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''III'''</center> Indonésia, tanah yang suci,{{br}} Tanah kita yang sakti,{{br}} Disanalah aku berdiri,{{br}} N'jaga ibu sajati. ::Indonésia, tanah berseri,{{br}} ::Tanah yang aku sayangi,{{br}} ::Marilah kita berjanji, ::Indonésia abadi. S'lamatlah rakyatnya,{{br}} S'lamatlah putranya,{{br}} Pulaunya, lautnya, semuanya,{{br}} Majulah Neg'rinya,{{br}} Majulah pandunya,{{br}} Untuk Indonesia Raya. <center>'''Refrain'''</center> Indonesia Raya,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Tanahku, neg'riku yang kucinta!{{br}} Indonesia Raya,{{br}} Merdeka, merdeka,{{br}} Hiduplah Indonesia Raya. |} == Aturan == Lagu kabangsan ''Indonesia Raya'' lan cara panganggoné diatur sajeroning [[Peraturan Pamaréntah|Aturan Pamaréntah]] No.44 Taun 1958.<ref>{{Cite web |url=http://kambing.vlsm.org/bebas/v01/RI/pp/1958/pp-1958-044.txt |title=Peraturan Pamaréntah No.44 Tahun 1958 |access-date=2009-07-22 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310231601/http://kambing.vlsm.org/bebas/v01/RI/pp/1958/pp-1958-044.txt |url-status=dead }}</ref> == Giyaran == Lagu kebangsaan ''Indonesia Raya'' tansah dikumandhangaké ana ing giyaran pambuka stasiun télévisi lan radio ing antarané: * [[Ideal Record]] & [[Catz Record]] (vokal) ** [[CNN Indonesia]] (nasional) ** [[Bali TV]] [[Denpasar]] (lokal) ** [[BeritaSatu TV]] (jroring; ing pambuka lan pamungkasing giyaran) ** [[MPM Cemerlang Radio]] (mawar jaringan) ** [[TVRI]] (nasional) ** [[RRI palembang]] (laladan) ** [[telstar fm makassar]] (laladan) ** [[venus fm makassar]] (laladan) ** [[RRI manado]] (laladan) ** [[sriwijaya tv network]] (laladan) * [[w:zh:飛碟唱片|UFO Record]], [[w:zh:飛圖唱片|Fitto]], [[Aquarius Musikindo]] (instruméntal) ** [[TVRI Medan|TVRI Sumatra Lor]] (lokal) ** [[RCTI]] (nasional; ing pambuka lan pamungkasing giyaran) ** [[MNCTV]] (sadurungé mawa jeneng [[TPI]], Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[ANTV]] (sadurungé mawa jeneng [[ANTV|ANTeve]], Nasional) ** [[MetroTV]] (Nasional/Versi [[Proklamasi Kemerdekaan Républik Indonésia]]) ** [[TVRI DKI Jakarta]] (Laladan) ** [[Top TV Network]] (Mawa jaringan) ** [[tvOne]] (sadurungé mawa jeneng [[Lativi|LatiVi]], Nasional) ** [[Ar-Rohmaniyah News Channel|Ar-Rohmaniyah TV]] Pro2 Digital (Mawa jaringan) ** [[B-Channel]] (Mawa jaringan) ** [[BNTV|Quick Channel]] (Nasional) ** [[Swara]] (Nasional) ** [[Deli TV]] [[Medan]] a nggota saka [[SINDOtv]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Cahaya TV|Cahaya TV Network]] [[Tangerang]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[TV3]] [[Tangerang]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Melody FM|Ar-Rohmaniyah FM]] 98,95 & 101,95 (Lokal) ** [[810now|Ar-Rohmaniyah AM]] 810, 1116 (Bangkrut) & SW 9950 (Bangkrut)(Mawa lokal lan jaringan) ** [[Trans7]] (sadurungé mawa jeneng [[TV7]], Nasional) ** [[Trans TV]] (Nasional) ** [[Semarang TV]] (laladan) ** [[radio republik indonesia (pro 1) jakarta]] (laladan) ** [[fadjar tv makassar]] (laladan) ** [[TVB]] [[Jawa Tengah]] (laladan) ** [[Jogja TV]] (laladan) * [[MD Entertainment]] (All Choir of [[Cinta Fitri]]) ** [[Abu Bakar News]] (Berlangganan dan lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Global TV]] (sadurungé mawa jeneng [[Global TV|TVG]], Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[TATV Sala]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[MNC News]] (Berlangganan kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[I-Dream Radio]] [[Depok]] (Mawa jaringan) ** [[CNBC Indonesia]] (Berlangganan) ** [[JakTV]] [[Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[R-Channel]] (Lokal) * [[Keci Music|WAA/Purnama Record]] (Vokal yang dipenyanyikan olèh [[Maudy Ayunda]] (asal [[Jakarta]] (kutha krajan nagara [[Républik Indonésia]])) & [[Faby Marcelia]] (asal [[kutha Bandung]] (kutha krajan [[provinsi Jawa Barat]])) ** [[SCTV]] (Nasional kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Nexmedia]] (Berbayaran kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[O Channel|O Channel Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) ** [[Batam TV]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran yang dipenyanyikan olèh [[SMA Negeri 1 Batam]]) ** [[Gen FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Jak FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Hot FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Mustang FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Kis FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Most Radio]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Delta FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Prambors]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[FeMale Radio]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[Bahana FM]] (Nasional kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) ** [[CNN Indonesia]] (Berlangganan kanthi pambuka yang dipernyanyikan oleh [[Shanna Shannon]]) * Gema Nada Pertiwi (GNP) & Cakrawala Musik Nusantara (CMN) ** '''Vokal''': *** [[MyTV]] (Nasional) *** [[SINDOtv]] (sadurungé mawa jeneng [[SUN TV Indonésia|SUN TV]], Mawa jaringan) *** [[Elshinta TV]] [[Jakarta]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[DAAI TV]] [[Jakarta]] & [[Medan]] (lokal) *** [[TVRI Maluku]] (Laladan) *** [[Baraya TV]] (lokal) *** [[Banten TV]] (lokal) *** [[NET.]] (sadurungé mawa jeneng [[Spacetoon (Indonésia)|Televisi Anak Spacetoon]], Mawa jaringan) *** [[RAS FM]] [[Jakarta]] (lokal) *** [[Radio El-Gangga]] [[Bekasi]] *** [[Magna Channel]] (Laladan) *** [[Indosiar]] (laladan) *** [[RRI makassar]] (laladan) *** [[AFB televisi NTT]] (laladan) *** [[Madika TV]] (laladan) *** [[TVRI Nusa Tenggara Barat]] (laladan) *** [[RRI (pro 2) meulaboh]] (laladan) ** '''Instrumental''': *** [[JTV]] [[Surabaya]] (lokal kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[TVRI Bali]] (Laladan) *** [[TV1]] (Laladan) *** [[TV2]] (Laladan) *** [[TV3]] (Laladan) *** [[IMT Televisi]] (Laladan) *** [[TV5]] (Laladan) *** [[Inspira TV|TV7]] (Laladan) *** [[Kompas TV]] (Mawa jaringan kanthi pambuka lan penutupan giyaran) *** [[Ar-Rohmaniyah News Channel|Ar-Rohmaniyah TV]] Pro1 (Mawa jaringan) *** [[Abu Bakar Channel]] (Lokal) *** [[Detik tv]] (Nasional) *** [[Takalar TV]] (lokal) *** [[Sakti TV]] [[Madiun]] (lokal) *** [[Bens Radio]] (lokal) *** [[MiTV UI]] [[Depok]] (Mawa Jaringan) *** [[KTV]] (nasional) == Uga delengen == * [[Lagu kabangsan]] == Réferènsi == {{reflist}} == Pranala njaba == * [http://www.youtube.com/watch?v=6QvyLkdl1_s Indonesia Raya Versi Lembaga Propaganda Militer Jepang 1945 @ YouTube.com] * W. R. Supratman, [http://www.indoupload.net/files/3306/IMZ%20file/LaguIndonésiaRaya.jpg Indonesia Raya]{{Pranala mati|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (sebuah satu versi 3 stanza) [[Kategori:Lagu kabangsan]] sotyd6sannrvbyq721vzkmxl6c1qle2 0 49075 1756252 1726654 2026-09-09T06:19:56Z Sibiru45 59217 +gambar 1756252 wikitext text/x-wiki {{Désa | petha = | poto =Kantor Desa Panggalaman, Martapura Barat, Banjar.jpg | pratélan poto = | jeneng = Penggalaman | provinsi = Kalimantan Kidul | dati2 = Kabupatèn | jeneng dati2 = Banjar | kacamatan = Martapura Kulon |jeneng pemimpin =- | jembar =- | padunung =- | angka pos = | kapadhetan =- }} '''Penggalaman''' iku siji [[désa]] ing [[Kacamatan]] [[Martapura Kulon, Banjar|Martapura Kulon]], [[Kabupatèn Banjar]], Provinsi [[Kalimantan Kidul]], [[Indonésia]]. == Pranala njaba == *[http://banjarkab.go.id/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=29&Itemid=86 Kabupatèn Banjar Ono ing Angka 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220704000859/https://banjarkab.go.id/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=29&Itemid=86 |date=2022-07-04 }} *[http://sirusa.bps.go.id/doc/MFD.pdf Master Wewengkon ing situs BPS (Data Desember 2007)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010234806/http://sirusa.bps.go.id/doc/MFD.pdf |date=2010-10-10 }} *[http://indonesiamaju.org/index.php/Kode-Desa/View-category.html?limitstart=20 Dhaptar kode désa Kalimantan Kidul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710064829/http://indonesiamaju.org/index.php/Kode-Desa/View-category.html?limitstart=20 |date=2010-07-10 }} {{Martapura Kulon, Banjar}} {{Kabupatèn Banjar}} {{Kalimantan Kidul}} {{Désa-stub}} covc770etplsfrqcspmd3aoj50atrad 0 77321 1756245 1642707 2026-09-09T00:41:04Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756245 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Flag of Haiti.svg|thumb|right|250px|[[Gambar:FIAV 011011.svg|23px]] Rasio Gendéra: 3:5]] [[Gambar:Flag of Haiti (civil).svg|thumb|right|250px|[[Gambar:FIAV 100100.svg|23px]] Gendéra sipil. Rasio Gendéra: 3:5]] [[Gambar:Flag of Haiti (1964-1986).svg|thumb|right|250px|Gendéra Haiti, 1964–1986.]] [[Gambar:Flag of Haiti 1964 (civil).svg|thumb|right|250px|Gendéra [[Kamaharajan Haiti]]]] [[Gambar:Flag of Haiti (1814-1820).svg|thumb|right|250px|Gendéra [[Karajan Haiti]]]] '''[[Gendéra]] [[Haiti]]''' disarujuki wiwit tanggal [[25 Fèbruari]] [[1986]]. Gendéra Haiti kapérang déning loro wangun [[segipapat]] kang malang.Ing separoné kanthi warna [[biru]] lan kang ngisor [[warna]] [[abang]]<ref name="name:Flag1">[http://www.etheart.com/histoire/sources.html Various sources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710203137/http://www.etheart.com/histoire/sources.html |date=2011-07-10 }}. Op. cit. ''L'histoire d'Haiti.'' "[http://www.haitien.com/histoire/mai18.html 18 Mai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200823022617/http://www.haitien.com/histoire/mai18.html |date=2020-08-23 }}." Accessed 12 Feb 2011.</ref>. Ing tengah kagambar [[lambang Haiti]] kanthi wujud [[wit]] [[palem]] kang dimupangatake kanggo saubengé gendéra. Wujud [[meriam]] uga kagambar ing gendéra Haiti ya iku kang kagambar ana ing sisih wit palem. Tulisan kang paling ngisor ya iku [[sesanti]] nasional: ''L'Union Fait La Force'' (Persatuan Ngasilake Kakuatan)<ref name="name:Flag2">Clinton, Hillary. [https://web.archive.org/web/20100522053856/http://www.state.gov/secretary/rm/2010/05/141979.htm Remarks on Republic of Haiti Flag Day]. 18 May 2010. Accessed 12 Feb 2011.</ref>. [[Gendéra sipil|Gendéra lan ensain sipil]] kang ora muat wujud lambang Haiti. Werna biru lan abang kang ana ing gendéra dipendet saka ''Tricolore'' [[Prancis]] kang disuwèk déning ''revolusioner'' [[jean-Jacques Dessalines]] [[taun]] [[1803]]<ref name="name:Flag3">''New York Evening Post'': "Constitution of Hayti." General Dispositions: Article 20. 15 Jul 1805. Op. cit. Corbett, Bob. ''[http://www.webster.edu/~corbetre/haiti/history/earlyhaiti/1805-const.htm The 1805 Constitution of Haiti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051228150910/http://www.webster.edu/~corbetre/haiti/history/earlyhaiti/1805-const.htm |date=2005-12-28 }}.'' 4 Apr 1999. Accessed 12 Feb 2011.</ref>. Kaloro pérangan uga dijait kanthi malang kanggo ngawé gendéra kang anyar. Ing [[Olimpiade Mangsa Panas 1936]] Berlin, sajeroning Haiti lan Liechtenstein migunakaké gendéra kang padha, kang nyebabake gambar [[makutha]] ditambahake ing [[Gendéra Liechtenstein]]. Wiwit [[25 Mèi]] [[1964]] nganti [[25 Fèbruari]] [[1986]], [[François Duvalier|François]] lan [[Jean-Claude Duvalier]], nagara Haiti duwé gendéra kang bedha, kanthi warna [[abang]] lan [[ireng]] kanthi mudun lan malang. == Pranala njaba == * [http://thelouvertureproject.org/wiki/index.php?title=Flag_of_Haiti Flag of Haiti Flag of Haiti]{{Pranala mati|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at the [http://thelouvertureproject.org/ Louverture Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821111613/http://thelouvertureproject.org/ |date=2008-08-21 }} * [http://www.vodou.org/colors_of_the_flags.htm The Colors of the Flags in Haiti] == Cathetan sikil == {{reflist}} {{Gendéra nasional}} [[Kategori:Gendéra nasional|Haiti]] [[Kategori:Budaya Haiti]] [[Kategori:Simbol nasional Haiti]] [[Kategori:Gendéra]] {{Gendéra-stub}} hq9bl3lord4sl03o7gc74sj7m7ef14m 0 95960 1756254 1756181 2026-09-09T07:55:20Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756254 wikitext text/x-wiki {{rapèkaké}} [[Gambar:Pt pupuk sriwijadja.jpg|thumb|240px]] {{for|perusahaan kang dahulu bernama PT Pupuk Sriwidjaja (Persero)|Pupuk Indonésia}} {{Kotak info perusahaan | company_name = PT Pupuk Sriwidjaja Palembang | company_logo = [[Berkas:Pusri.jpeg‎|center|150px]] | company_type = | foundation = [[12 November]] [[2010]] | location = [[Palembang]], [[Indonésia]] | key_people = Parikesit Suprapto, PhD , Komisaris {{br}}Edy Putra Irawady, SH , Direktur Utama |Ir. Arifin Tasrif | industry = [[Urea]] dan [[Amoniak]] | products = {{br}}Urea{{br}} Amoniak | revenue = | operating_income = | net_income = | num_employees = (organik){{br}} (non-organik) | parent = [[PT Pupuk Indonésia]] | subsid = {{br}}PT Sri Melamin Rejeki {{br}}PT Puspetindo | homepage = http://www.pusri.co.id/ | footnotes = }} '''PT Pupuk Sriwidjaja Palembang''', kang kondhang minangka PT Pusri, wujud anak perusahaan saka [[PT Pupuk Indonésia]] (Persero)<ref name="anak perusahaan pihc">{{Cite web |url=http://pupuk-indonesia.com/id/kepemilikan-saham |title=Anak Perusahaan PT Pupuk Indonésia |access-date=2013-01-14 |archive-date=2013-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115064736/http://pupuk-indonesia.com/id/kepemilikan-saham |url-status=dead }}</ref> kang bergerak ing babagan [[produksi]] lan [[pemasaran]] [[pupuk]]. == Sajarah == ==== Pupuk Sriwidjaja minangka Induk Pupuk Indonésia ==== Nalika taun 1997, Pusri ditunjuk minangka perusahaan induk membawahi papat BUMN kang bergerak ing babagan indhustri pupuk lan petrokimia, ya iku PT Petrokimia Gresik ing [[Gresik]], [[Jawa Timur]]; PT Pupuk Kujang ing [[Cikampek]], [[Jawa Barat]]; PT Pupuk Kaltim ing [[Bontang]], [[Kalimantan Timur]]; lan PT Pupuk Iskandar Muda ing [[Lhokseumawe]], [[Acèh]]; sarta BUMN kang bergerak ing babagan engineering, procurement & construction (EPC), ya iku PT Rekayasa Industri (kantore pusat ing Jakarta). Nalika taun 1998, anak perusahaan Pusri bertambah siji BUMN manhe, ya iku PT Mega Eltra ing Jakarta kang bergerak ing babagan perdagangan. awit Pamaréntah Indonésia mindahake sekabehane sahamnya kang dipanggonake ing Industri Pupuk Dalam Negeri lan ing PT Mega Eltra marang PUSRI, liwat Peraturan Pamaréntah (PP) nomer 28 taun 1997 lan PP nomer 34 taun 1998, mangka PUSRI, kang berkedudukan ing Palembang, Sumatera Selatan, dadi Induk Perusahaan (Operating Holding) kanti membawahi 6 (enam) anak perusahaan kalebu anak perusahaan penyertaan langsung ya iku PT Rekayasa Industri, masing-masing perusahaan bergerak sajrone babagan usaha: * PT Petrokimia Gresik kang berkedudukan ing Gresik, Jawa Timur. Produksi lan masarake pupuk urea, ZA, SP-36/SP-18, [[Phonska]], DAP, NPK, ZK, lan indhustri kimia lliyane sarta Pupuk Organik. * PT Pupuk Kujang, kang berkedudukan ing Cikampek, Jawa Barat. Memproduksi lan masarake pupuk urea lan indhustri kimia liyané. * PT Pupuk Kalimantan Timur, kang kedudukane ing Bontang, Kalimantan Timur. Produksi lan masarake pupuk urea lan indhustri kimia liyané. * PT Pupuk Iskandar Muda, kang kedudukane ing Lhokseumawe, Nangroe Acèh Darussalam. Produksi an masarake pupuk Urea lan indhustri kimia liyané. * PT Rekayasa Industri, kang kedudukane ing Jakarta, Bergerak sajrone penyediaan Jasa Engineering, Procurement & Construction (EPC) guna yasa indhustri gas & lenga bumi, pupuk, kimia dan petrokimia, pertambangan, pembangkit listrik (panas bumi, batu bara, micro-hydro, diesel). * PT Mega Eltra, kang kedudukane ing Jakarta kanti babagan usaha mligi ya iku Perdagangan Umum. === Periode Pupuk Sriwidjaja Palembang === Nalika taun [[2010]], dilakokake pemisahan ('''Spin-Off''') saka PT. Pupuk Sriwidjaja (Persero) (Pusri) marang PT. Pupuk Sriwidjaja Palembang (Pusri Palembang)<ref>[http://www.republika.co.id/berita/breaking-news/ekonomi/11/01/02/155887-pusri-resmi-jadi-holding-bumn-pupuk Pusri resmi jadi holding bumn pupuk]</ref>. Owah-owahan iki terutang sajrone owah-owahan anggaran dhasar<ref name="sajarah pusri">{{Cite web |url=http://www.pusri.co.id/50profil01.php |title=Sejarah Pusri |access-date=2013-01-14 |archive-date=2012-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120710060935/http://www.pusri.co.id/50profil01.php |url-status=dead }}</ref>. Pengalihan hak lan kewajiban Pusri marang Pusri Palembang tertuang sajrone [[Rapat Umum Pemegang Saham]] - Luar Biyasa nalika [[24 Dhésèmber]] 2010<ref name="sajarah pusri" />. Serah tampa kalungguhan lan pengalihan hak lan kewajiban efektif nalika [[1 Januari]] 2011<ref name="sajarah pusri" />. Pusri Palembang tetep migunakaké logo lan merk dagang Pusri<ref name="sajarah pusri" />. Pusri dhéwé ganti jeneng dadi [[Pupuk Indonésia]] lan migunakaké merk Pupuk Indonésia lan logo Pupuk Indonésia<ref name="ganti nama dan logo ke pupuk indonesia">[http://www.pupuk-kujang.co.id/allmenu.php?idn=36&idd=166&PHPSESSID=d75250648bd1364e7d411e70d66d8ad9 Lauching Nama dan Logo Baru Holding Pupuk]{{Pranala mati|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Anak Perusahaan == # PT Sri Melamin Rejeki<ref name="anak perusahaan pusri">{{Cite web |url=http://www.pusri.co.id/50profil10.php |title=Anak Perusahaan Pusri |access-date=2013-01-14 |archive-date=2013-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111035224/http://www.pusri.co.id/50profil10.php |url-status=dead }}</ref> (20%)<ref name="anak perusahaan pusri 2">{{Cite web |url=http://www.pusri.co.id/index0300.php |title=Anak Perusahaan Pusri 2 |access-date=2013-01-14 |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717073925/http://www.pusri.co.id/index0300.php |url-status=dead }}</ref>, kang bergerak sajrone produksi melamin. # [http://www.puspetindo.com PT Puspetindo]<ref name="anak perusahaan pusri" /> (5.3%)<ref name="anak perusahaan pusri 2" />, kang bergerak sajrone produksi peralatan pabrik. # [http://twinplazahotèl.co.id/ PT Slipi Sri Indopuri]{{Pranala mati|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref name="anak perusahaan pusri 2" />, kang bergerak sajrone hotèl lan apartemen. == Wewengkon Pemasaran == Surat Dudutan (SK) Menperindag No 70/MPP/Kep/2/2003 tanggal 11 Fèbruari 2003 wis mengatur manèh pola Pengadaan lan Penyaluran Pupuk Bersubsidi kanggo Sektor Pertanian, ya iku kanti pola rayonisasi distribusi pupuk kanggo produsen pupuk. Wewengkon Pemsaran Pupuk Sriwidjaja diduduhake kanti warna biru sarta anakan perusahaane. [[Gambar:Insetpemasaran02.jpg|center|500px]] == Prastawa wigati == # Pusri didegake nalika tanggal 24 Dhésèmber 1959 di Palembang, kanti kagiyatan usaha produksi pupuk urea. # nalika taun [[1963]] beroperasi pabrik pupuk urea pertama ya iku: ” PUSRI I ” kanti kapasitas terpasang 100.000 ton per taun. # Tahun [[1974]] dibangun pabrik pupuk Urea kapindho ya iku “ PUSRI II “ kanti kapasitas terpasang 380.000 ton pertahun (awit taun 1992 kapasitase ditingkatake / optimasi dadi 570.000 ton/taun). # Tahun [[1976]] dibangun pabrik pupuk Urea ketelu, ya iku “ PUSRI III ” kanti kapasitas terpasang 570.000 ton pertahun. # Tahun [[1977]] dibangun pabrik pupuk Urea kepapat, ya iku “ PUSRI IV ” kanti kapasitas terpasang 570.000 ton pertahun. # Tahun [[1979]], pamaréntah ngukuhaké PT.Pusri minangka perusahaan kang bertanggung jawab sajrone pengadaan lan penyaluran sekabehane jinis pupuk bersubsidi, baik kang berskala saka produksi sajrone nagari utawa import kanggo memenuhi kebutuhan program intensivikasi pertanian (Bimas lan Inmas). # Tahun [[1990]] dibangun pabrik pupuk Urea, ya iku “ PUSRI I B ” kanti kapasitas terpasang 570.000 ton pertahun minangka pengganti pabrik Puri I kang diendeg operasine amarga usia teknis lan wis ora efisien manèh. Pabrik iki wiwit produksi nalika taun 1994, wujud pabrik pertama kang digarap sapérangan besar déning ahli-ahli bangsa Indonésia, kang dibangun kanti konsèp hemat ènergi lan migunakaké sistem kendali komputer “Distributed Control System” # Tanggal [[12 November]] [[2010]], pemisahan PT Pupuk Sriwidjaja Palembang saka PT Pusri. == Struktur Kepemilikan Saham == * PT Pupuk Indonésia (99,99%)<ref name="anak perusahaan pusri" /> * Yayasan Kesejahteraan Karyawan Pusri (0,01%)<ref name="anak perusahaan pusri" /> [[Gambar:Strukturholding.jpg|center|600px]] == Cathetan sikil == {{reflist}} == Pranala njaba == * [http://www.pusri.co.id/ Situs Resmi PT. Pupuk Sriwidjaja Palembang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326054110/http://pusri.co.id/ |date=2013-03-26 }} [[Kategori:Kota Palembang]] [[Kategori:Perusahaan Indonésia]] [[Kategori:Pupuk]] 8lmh2qityajzneqzx8l7zwywo53gxwm 3 123023 1756242 913357 2026-09-08T20:57:40Z Mfield 70650 Mfield ngalih kaca [[Parembugan Naraguna:Kao199464]] menyang [[Parembugan Naraguna:Renamed user a27f3e8b412d837f7a429192a08d2f81]] tanpa ninggal alihan: Otomatis ngalih kaca nalika ngganti jeneng naraguna "[[Special:CentralAuth/Kao199464|Kao199464]]" dadi "[[Special:CentralAuth/Renamed user a27f3e8b412d837f7a429192a08d2f81|Renamed user a27f3e8b412d837f7a429192a08d2f81]]" 913357 wikitext text/x-wiki {| style="vertical-align:top; border:1px solid #C2C2A3; background-color:#EBEBE0; padding: .5em .5em .2em .5em " ! style="border-bottom:1px solid #999966; background-color:#B8B894; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-weight:bold; font-size: 120%" | '''Sedhèrèk {{PAGENAME}}, [[Wikipedia:Sugeng rawuh|Sugeng Rawuh]] wonten ing [[Wikipedia basa Jawa|Wikipedia basa Jawi]]! ''' |- | <center> [[Gambar:Jawa-wiki-21.png|790px]] </center> {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:.5em 0em 1em 0em; width:100%" | style="width:50%; vertical-align:top; border:1px solid #ADAD85; background-color:#DDE1D5;" | <div style="border-bottom:2px solid #7A7A52; background-color:#CCD3C1; padding:0.2em 1em 0.2em 1em; font-weight:bold">[[Gambar:Crystal Clear app lists.png|right|64px|link=|Memulai]] '''Miwiti'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #AFA3BF; padding:0.4em 1em 0.3em 1em"> * Panganggo anyar beciké maca [[Proyek:Prakawis|pengantar]] dhisik lan [[Wikipedia:Kaca tetepungan|ngisi daftar tetepungan]]. * Isih bingung saka ngendi arep miwiti? Mangga pinarak ing '''[[Astamiwa:Halaman_sembarang|sembarang kaca]]''' * Kanggo latihan nyunting artikel mangga nyoba nggunakaké [[Wikipedia:Kothak wedhi|kothak wedhi]].{{#ifexist:Panganggo:{{PAGENAME}}|| * Tulisna profil dhiri panjenengan ing [{{fullurl:Panganggo:{{PAGENAME}}|action=edit&preload=Templat:Selamatdatang/Profil}}&editintro=Templat:Selamatdatang/Editintro2 Panganggo:{{PAGENAME}}], kaca ruang pribadi iki supaya kita sami tepung lan luwih grapyak semanak karo panjenengan.}} * Mangga diwaca uga [[Wikipedia:Pancapilar|Pancapilar]] sakdurungé nerusaké. Iki Lima pilar sing andhedhasari panjenengan kanggo ngrambah [http://meta.wikimedia.org/wiki/Daftar_Wikipedia#Bahasa-bahasa_tanpa_kode_bahasa_ISO_639_atau_berduplikasi Wikipedia sadonya]. </div> <div style="border-bottom:2px solid #7A7A52; background-color:#CCD3C1; padding:0.2em 1em 0.2em 1em; font-weight:bold">[[Gambar:Perian icon.png|right|64px|link=|Bantuan]] '''Pitulungan'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em"> * [[Pitulung:Isi]] - papan kanggo nggolèk informasi carané cawé-cawé ing Wikipedia, sakdurungé takon karo panganggo liyané. * [[Wikipedia:Pitakonan kang asring kawetu|FAQ]] - pitakonan sing asring ditakokaké babakan Wikipedia. * [[Wikipedia:Portal komunitas]] - informasi kegiatan ing Wikipedia. * Supaya ora salah nggawé artikel wacanana [[Wikipedia:Kasalahan kang umum|larangan iki]] </div> | style="padding:0em 0.5em 0em 0.5em; background-color:#f1fcf5;"| | style="width:50%%; vertical-align:top; border:1px solid #5CADFF; background-color:#EBF5FF;" | <div style="border-bottom:2px solid #297ACC; background-color:#C2E0FF; padding:0.2em 1em 0.2em 1em; font-weight:bold">[[Gambar:Neverscript.png|right|64px|link=|Tips]] '''''Pituduh praktis'''''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em 1em"> * [[Pitulung:Tapak asta|Kudu ditandha tangani]] pitakonan panjenengan ing [[Wikipedia:Warung Kopi|Warung Kopi]] utawa [[Wikipedia:Kaca dhiskusi|kaca rembugan]] kanthi ngetik kode '''<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>''' ing akir tulisan. Kode iki otomatis diowahi dadi jeneng panganggo panjenengan lan tanggal saiki. * Aja lali: [[Wikipedia:Aturan|Prinsip lan pedoman dasar]] Wikipedia. * Arep nggawé artikel anyar utawa nyunting kaca? Priksani dhisik [[Wikipedia:Cara ndeleng nétral|gaya tulisané]] Wikipedia! Sakterusé mangga '''[[Wikipedia:Miwiti_kaca_enggal|miwiti kaca anyar]]''' utawa [[Wikipedia:Nyunting kaca|nyunting kaca]]. * Badhé mangertosi [[Wikipedia:Paugeran maringi nami artikel|carané njenengi kaca anyar]]. * '''[[Wikipedia:Daftar Artikel Dhasar|Artikel dasar]]''' sing durung ana utawa durung jangkep. * [[Wikipedia:Pertalan tetembungan Wikipédia sing dibakokaké|Istilah Wikipédia sing dibakokaké.]] </div> <div style="border-bottom:2px solid #B22400; background-color:#F5D6CC; padding:0.2em 1em 0.2em 1em; font-weight:bold">[[Gambar:Error cleaner.svg|right|64px|link=|Membuat kesalahan?]] '''Gawé Keluputan?'''</div> <div style="solid #B22400; padding:0.4em 1em 0.3em 1em"> * [[Wikipedia:Tulung panganggo anyar aja diwedèn-wedèni|'''''Aja wedi.!''''']] Panjenengan ora usah wedi nggawé kesalahan nalikané nggawé artikel utawa kaca anyar, utawa nyunting lan mbusak tulisan. <p>[[Wikipedia:Pangurus|Pengurus]] lan para [[Wikipedia:Wikipediawan|panganggo]] liyané bakal ngawasi [[Astamiwa:Perubahan terbaru|owah-owahan anyar]] lan mbalèkaké tulisan asliné menawa ana kaluputan tulisan.</p> </div> |} : <i>'''Welcome!''' If you are not an Javanese speaker, you may want to visit the [[Wikipedia:Kadutan|Javanese Wikipedia embassy]] or [[Wikipedia:Babel/jv-0|a slight info to find users speaking your language]]. Enjoy!</i> : '''Sugeng makarya''', mangga sami-sami nyunting lan ngrembaka aken [[Wikipedia basa Jawa|Wikipedia basa Jawi]]! : |}[[Panganggo:Wagino Bot|Wagino Bot]] ^{[[Dhiskusi Panganggo:Wagino Bot|pirembagan]]} 5 April 2015 09.49 (UTC) b4i5dkl7qch0izsm8i4oj8wa9mx4c83 0 132470 1756255 1734283 2026-09-09T08:01:53Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756255 wikitext text/x-wiki '''Rad Uni Éropa''' ([[basa Inggris|Inggris]] ''Council of the European Union'') utawa kerep diarani '''Rad Para Mantri''' utawa namung '''Rad''' (Inggris ''Council'') iku lembaga Uni Éropa nomer kaping telu saka pitung [[Lembaga Uni Éropa]] sing dipratélakaké sajeroning [[Prajanjèn Uni Éropa]].<ref>http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:C:2016:202:TOC</ref> Lembaga iki péranganing lembaga lègislatif Uni Éropa sing kawujudaké saka rong kamar. Lembaga legistatif liyané ya iku [[Parlemèn Éropa]]. Rad Uni Éropa ngwakili pamaréntah èksekutif nagara-nagara anggota UE.<ref name="Legislative power">{{cite web|publisher = [[Europa (web portal)|European Parliament]]|title=Legislative power|url = http://www.europarl.europa.eu/parliament/public/staticDisplay.do?id=46&pageRank=2&language=EN|accessdate = 2007-07-11}}</ref> Lembaga iki markasé ana ing [[Gedhong Justus Lipsius]] ing [[Brussel]], [[Bèlgi]]. == Réferènsi == {{reflist}} == Pranala njaba == {{Sister project links|Council of the European Union}} * [http://www.consilium.europa.eu/ Situs wèb resmi] ** [http://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/ About the Council] ** [http://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/configurations/ Council configurations] ** [http://video.consilium.europa.eu/ Live broadcast] ** [http://www.prado.consilium.europa.eu/EN/homeIndex.html PRADO – The Council of the European Union Public Register of Authentic Travel and ID Documents Online] * [http://www.ena.lu?lang=2&doc=23843 Council of the European Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607122636/http://www.ena.lu/?lang=2&doc=23843 |date=2011-06-07 }} – [[European NAvigator]] * [http://archives.eui.eu/en/fonds/ Archival material] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140911002118/http://archives.eui.eu/en/fonds/ |date=2014-09-11 }} concerning the Council of the European Union can be consulted at the [http://www.eui.eu/Research/HistoricalArchivesOfEU/Index.aspx Historical Archives of the European Union] in Florence [[Kategori:Uni Éropa]] gb4yooj84pctqjwy2fej9eqt5ytq5q8 0 164824 1756239 1755906 2026-09-08T15:50:08Z ~2026-48142-55 74412 /* Pranala njaba */ 1756239 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = <br/>Wong Melayu<br/>''Orang Melayu''<br/>أورڠ ملايو | image = [[Gambar:Siti Nurhaliza - KLIFF 08.jpg|57px|Siti Nurhaliza]] [[Gambar:Mahathir 2007.jpg|57px|Mahathir Mohammad]] [[Gambar:Muszaphar shukor.jpg|57px|Sheikh Muszaphar Shukor]]<br/>[[Gambar:Amir Hamzah portrait edit.jpg|51px|Amir Hamzah]] [[Gambar:Raja Ali Haji.jpg|57px|Raja Ali Haji]] [[Gambar:Hamzah Haz.jpg|57px|Hamzah Haz]]<br/>[[Gambar:Siti Nordiana interviewed by MeleTOP.jpg|70px|Siti Nordiana]] | caption = Sakarepe: [[Siti Nurhaliza]] • [[Mahathir Mohammad]] • [[Sheikh Muszaphar Shukor]]<br/> Kaloro: [[Amir Hamzah]] • [[Raja Ali Haji]] • [[Hamzah Haz]]<br/> Katelu: [[Siti Nordiana]] | poptime = {{circa}} '''40.000.000 jiwane''' <!-- sum of numbers from each region below --> | region1 = <span style="font-size:105%;">'''Pedunung mayoritas'''</span> | region6 = '''{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]''' | pop6 = 20.749.378 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} | region7 = '''{{flagicon|Brunei}} [[Brunéi Darussalam]]''' | pop7 = 501.902 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref7 = {{lower|<ref name="CIA (B)>"{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region8 = <span style="font-size:105%;">'''Pedunung minoritas'''</span> | pop8 = | ref8 = | region9 = '''{{flagicon|Indonesia}} [[Indonésia]]''' | pop9 = 8.789.585 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref9 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} | region10 = '''{{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]''' | pop10 = 5.354.475 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref10 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref><ref>{{harvnb|World Directory of Minorities and Indigenous Peoples|2005}}</ref>}} | region11 = '''{{flagicon|Singapura}} [[Singapura]]''' | pop11 = 1.003.449 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref11 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} | region12 = '''{{flagicon|Philippines}} [[Pilipina]]''' | pop12 = 2.000.000 | ref12 = | region13 = '''{{flagicon|Liga Arab}} [[Nagara-nagara Arab]]''' | pop13 = ~50.000 | ref13 = <ref>{{Cite web|url=http://www.utusan.com.my/rencana/agama/jejak-melayu-di-bumi-anbiya-1.437075|title=Jejak Melayu di bumi anbiya|work=Utusan Online |access-date=2 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002357/http://www.utusan.com.my/rencana/agama/jejak-melayu-di-bumi-anbiya-1.437075|archive-date=15 Sèptèmber 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ww1.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0126&pub=Kosmo&sec=Rencana_Utama&pg=ru_02.htm|title=Jabal Ajyad perkampungan komuniti Melayu di Mekah|work=Kosmo Online |access-date=2 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915001838/http://ww1.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0126&pub=Kosmo&sec=Rencana_Utama&pg=ru_02.htm|archive-date=15 Sèptèmber 2018}}</ref> | languages = [[Basa Malayu]], [[Basa Indhonésia]], [[Basa Thai]], [[Basa Arab]], [[Basa Inggris]], lan [[Basa Tamil]] | religions = [[Islam]] | related = [[Wong Acèh|Acèh]], [[Wong Banjar|Banjar]], [[Wong Minangkêbo|Minang]], [[Wong Kerinci|Kerinci]], [[Wong Tidung|Tidung]], [[Wong Laut|Laut]], [[Wong Betawi|Betawi]] }} [[Gambar:Malay couple.jpg|thumb|300px|Pasangan Melayu nganggo sandhangan tradhisional sawisé upacara ''akad nikah''. Penganten kakung nganggo ''baju melayu'' nganggo ''songkok'' lan ''[[songkèt]]'', dene penganten putri nganggo ''baju kurung'' nganggo ''tudong''.]] [[Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Kleurenlitho getiteld Jong gehuwde Maleische vrouw TMnr 5795-34.jpg|thumb|300px|Wadon Melayu ing Kutai diidentifikasi kanthi bentuk bun sing khas (litografi dening C. F. Kelley adhedhasar gambar dening Carl Book, [[1887]])]] '''Wong Melayu''' ({{lang-ms|'''Melayu'''}}; [[Aksara Jawi|Jawi]]: ملايو) minangka klompok suku bangsa [[Austronésia]] utamané ing Semenanjung Malaya, ing saindenging [[Sumatra]], kidul [[Thailand]], pesisir kidul [[Burma]], pulo [[Singapura]], [[Borneo]] pesisir kalebu [[Brunei]], [[Kalimantan Kulon]], [[Kalimantan Wétan]] lan [[Sarawak]] lan [[Sabah]] pesisir, [[Pilipina]] sisih kulon lan sisih kidul, lan pulo-pulo cilik sing ana ing antarané lokasi kasebut — sacara koléktif dikenal minangka "Dunia Melayu". Lokasi iki saiki dadi bagéan saka negara-negara modern [[Malaysia]], [[Indhonésia]], [[Singapura]], [[Brunei]], [[Burma]], [[Thailand]], lan [[Filipina]]. Malah, akéh komunitas [[Minangkabau]], [[Mandailing]], lan [[Dayak]] sing pindhah menyang pesisir wétan [[Sumatra]] lan pesisir kulon [[Kalimantan]], ngaku wong Melayu. Saliyané ing Nusantara, wong Melayu uga ang ing [[Sri Lanka]], [[Kapuloan Cocos (Keeling)]] ''(Cocos Malays)'', lan [[Afrika Kidul]] ''(Cape Malays)''. Ana maneka warna basa, budaya, seni, lan sosial sing cukup akeh ing antarane akeh subkelompok Melayu, utamane amarga atusan taun imigrasi lan asimilasi macem-macem etnis lan suku regional ing Asia Tenggara Maritim. Sacara historis, populasi Melayu utamane keturunan saka suku [[kulawarga basa Austronésia|Austronésia]] lan [[kulawarga basa Austroasiatika|Austroasia]] sing nganggo [[basa Malayu]] sadurunge sing ngedegake sawetara negara lan kerajaan dagang maritim kuna, utamane [[Brunéi Darussalam|Brunéi]], [[Kedah]], Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, [[Kerajaan Melayu|Melayu]], lan [[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]].{{sfn|Milner|2010|pp=24, 33}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7 & 60}} Tekane Kesultanan Malaka ing abad kaping 15 micu revolusi gedhe ing sejarah Melayu, sing penting banget dumunung ing warisan politik lan budaya sing jembar. Tandha-tandha definitif umum saka kemelayuan — agama Islam, basa lan tradhisi Melayu — dianggep wis diproklamasikake ing jaman iki, sing ndadékaké etnogenesis wong Melayu minangka klompok etnoreligius utama ing wilayah kasebut. Ing sastra, arsitektur, tradhisi kuliner, sandhangan tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri, lan tradhisi kraton, Malaka netepake standar sing ditiru dening kesultanan Melayu sabanjure. Jaman keemasan kesultanan Melayu ing Semenanjung Malaya, Sumatra Wétan, lan Pesisir Kalimantan nyumurupi akèh pedunungé, mliginé saka manéka warna komunitas suku kaya ta [[Wong Batak|Batak]], [[Dayak]], Wong Asli, lan [[Wong Laut]], sing tundhuk marang Islamisasi lan Invasi Melayu. Sajrone sejarah, istilah "Melayu" wis ditambahi menyang klompok etnis liyane ing "[[Donya Melayu]]"; panggunaan iki saiki umume diwatesi ing Malaysia lan Singapura, ing ngendi keturunan liyane saka klompok etnis iki diarani Anak Dagang ("pedagang") lan umume asale saka [[Indhonésia]] kayata [[wong Acèh]], [[Wong Banjar|Banjar]], [[Wong Bugis|Bugis]], [[Wong Mandailing|Mandailing]], [[Wong Minangkêbo|Minangkêbo]] lan [[Wong Jawa|Jawa]]. == Etimologi == [[Barkas:Candi Muaro Jambi dengan langit biru.jpg|thumb|[[Kompleks Candhi Muaro Jambi]] ing [[Jambi]], sacara historis ana hubungane karo [[Kerajaan Melayu]] pra-Islam. Wong Melayu-Sriwijaya dikenal mbangun sistem bangunan sing rumit ing ibukutha, kutha-kutha gedhe, lan pusat kutha sing penting.]] [[Barkas:Bukit Seguntang Tombs.jpg|thumb|Bukit Seguntang ing [[Kutha Palémbang|Palémbang]]. Miturut ''[[Sejarah Melayu]]'', bukit iki nyathet munculé Sang Sapurba, leluhur legendaris kanggo macem-macem kulawarga kerajaan Melayu ing [[Sumatra]], [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]], lan [[Kalimantan]].]] Literatur epik ''[[Sulalatus Salatin|Sajarah Melayu]]'' nggandhengake asal-usul etimologis "Melayu" karo kali cilik sing jenenge Sungai Melayu ('kali Melayu') ing [[Sumatra]], [[Indhonésia]]. Epik kasebut salah nyebutake yen kali kasebut mili menyang [[Kali Musi]] ing [[Kutha Palémbang|Palémbang]], dene sejatine mili menyang Kali Batang Hari ing [[Jambi]].<ref>{{Cite journal |last=Reid |first=Anthony |date=Oktober 2001 |title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=3 |pages=295–313|doi=10.1017/S0022463401000157 |pmid=19192500 }}</ref>{{rp|298}} Istilah iki dianggep asale saka tembung Melayu ''melaju'', gabungan saka awalan verbal 'me' lan tembung oyot 'laju', sing tegese "nyepetake", digunakake kanggo njlentrehake arus kali sing deres lan cepet.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} === Minangka jeneng panggonan (toponim) === Sadurungé abad kaping 15, istilah "Melayu" lan varian sing mèmper katon ditrapaké minangka toponim lawas kanggo wilayah [[Selat Malaka]] sacara umum.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dvipa", diterangake ing bab 48, Vayu Purana minangka salah sawijining provinsi ing segara wétan sing kebak emas lan perak. Sawetara sarjana nyamakake istilah iki karo [[Sumatra]],{{sfn|Deka|2007|p=57}} nanging sawetara sarjana India percaya yen istilah kasebut kudune nuduhake Semenanjung Melayu sing pagunungan, dene Sumatra luwih tepat digandhengake karo Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – lokasi ing Semenanjung Emas, saka karya [[Claudius Ptolemaeus|Ptolemy]], Geographia.{{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – kasebut déning Yijing, sawijining biksu Buddha Tionghoa saka [[Wangsa Tang|Dinasti Tang]] sing ngunjungi Asia Tenggara ing taun 688–695. Miturut Yijing, karajan ''Mo-Lo-Yu'' dumunung ing jarak 15 dina lelayaran saka Bogha (Palembang), ibukutha Sribhoga ([[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]]). Butuh layar 15 dina kanggo tekan Ka-Cha ([[Kedah]]) saka Mo-lo-yu; mula, bisa diarani yen Mo-Lo-Yu bakal dumunung ing tengah-tengah antarane rong panggonan kasebut.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Ana téori populer sing nggandhèngaké ''Mo-Lo-Yu'' karo [[Kompleks Candhi Muaro Jambi|Jambi]] ing Sumatra,{{sfn|Melayu Online|2005}} nanging lokasi geografis Jambi kontradiksi karo katrangané Yi Jing babagan "layar setengah dalan antara ''Ka-Cha'' (Kedah) lan ''Bogha'' (Palembang)". Ing jaman [[Wangsa Yuan|Dinasti Yuan]] (1271–1368) lan [[Wangsa Ming|Dinasti Ming]] (1368–1644), tembung ''Ma-La-Yu'' kerep disebut ing teks-teks sejarah Tiongkok – kanthi owah-owahan ejaan amarga rentang wektu antarane dinasti – kanggo nyebutake sawijining bangsa ing cedhak segara kidul. Antarane istilah-istilah sing digunakake yaiku "Bôk-lá-yù", "Mók-là-yū" (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — dilacak saka sumber tinulis saka bhikkhu [[Xuanzang]]) lan Wú-laī-yû (無来由). * '''''Malaiyur''''' – kasebut ing prasasti Tanjore. Iki digambarake minangka kerajaan sing nduweni "gunung sing kuwat minangka benteng" sing tiba menyang penjajah Chola nalika kampanye Rajendra Chola I ing abad kaping 11. Bisa uga ana ing Sumatra, antarane Pannai lan Sriwijaya ([[Kutha Palémbang|Palémbang]]),<ref>{{Cite book |title=Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |editor-last1=Kulke |editor-first1=Hermann |location=Singapore |editor-last2=Kesavapany |editor-first2=K. |editor-last3=Sakhuja |editor-first3=Vijay}}</ref>{{rp|77–78, 170}} bisa uga ana ing situs arkeologi [[Kabupatèn Muaro Jambi|Muaro Jambi]].<ref name=":6">{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-558-3|author1-link=John N. Miksic}}</ref>{{rp|405}} * '''''Malai''''' – sing kasebut déning ahli géografi Arab abad kaping 12 [[Al-Idrisi|Muhammad al-Idrisi]] ing Tabula Rogeriana, pulo iki njlèntrèhaké semenanjung Malaya minangka pulo sing dawa lan nyebut Malai, wewatesan karo Qmer (Khmer) lan dunungé 12 dina layar saka Sanf (Champa).<ref>[https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands]. Singapore Bicentennial Office. November 2019.</ref><ref>Gerini, G. E., & Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). [https://books.google.com.my/books?id=FKYcAAAAMAAJ&vq=malai&pg=PA535#v=onepage&q=malai&f=false Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs)]. Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.</ref> * '''''Bhūmi Mālayu''''' – (secara harfiah "Tanah Malayu"), transkripsi saka [[Prasasti Padang Roco]] taun 1286 M dening Slamet Muljana.{{sfn|Muljana|1981|p=223}} Istilah iki ana gandheng cenenge karo kerajaan Dharmasraya. * '''''Ma-li-yu-er''''' – kasebut ing babad [[Wangsa Yuan]], nuduhake sawijining bangsa ing Semenanjung Melayu sing ngadhepi ekspansi Kerajaan Sukhothai menyang kidul, nalika jaman pamrentahan Ram Khamhaeng.<ref>{{cite web |title=Chronicle of Mongol Yuan |website=guoxue.com |language=zh |url=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |access-date=5 Fèbruari 2026 |archive-date=27 Agustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827214255/http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |url-status=live }}</ref> Kronik kasebut nyatakake: "''..Ana rasa sengit antarane Siam lan Ma-li-yu-er nganti loro-lorone padha mateni siji lan sijine ...''". Kanggo nanggepi tumindake Sukhothai, utusan Tiongkok menyang kraton Ram Khamhaeng ing taun 1295 nggawa dekrit kekaisaran: "Tetepna janjimu lan aja nindakake piala marang Ma-li-yu-er".{{sfn|Hall|1981|p=190}} * '''''Malauir''''' – kasebut ing cathetan [[Marco Polo]] minangka kerajaan sing dumunung ing Semenanjung Melayu,{{sfn|Cordier|2009|p=105}}{{sfn|Wright|2004|pp=364–365}} bisa uga padha karo sing kasebut ing kronik Yuan. * '''''Malayapura''''' – (sacara harfiah "kutha Malaya" utawa "bètèng Malaya"), sing ditulis ing [[prasasti Amoghapasa]] sing ditulis taun 1347 Masehi. Istilah iki digunakake dening [[Adityawarman]] kanggo nyebut Dharmasraya. Saran liyané kalebu tembung [[basa Jawa|Jawa]] ''mlayu'' (minangka kriya: mlayu, partisip: buronan), utawa istilah Melayu ''melaju'' (nyepetake kanthi ajeg), sing nuduhake mobilitas dhuwur lan sifat migrasi wong-wongé. De Barros (1552) nyebutake yen [[Paraméswara|Iskandar Shah]] menehi jeneng ''Malaios'' (wong Melayu) kaya ngono amarga bapakne diusir saka negarane. Albuquerque nerangake yen [[Paraméswara|Parameswara]] mlayu (''malayo'') saka kerajaan Palembang menyang Malaka.{{sfn|Crawfurd|1856|p=[https://archive.org/details/adescriptivedic00crawgoog/page/n254/mode/2up 244]}} === Minangka jeneng ètnis (etnonim) === {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Wong Melayu ing Malaka | caption1 = Cat banyu Portugis wong Malaya ing Malaka, kira-kira taun 1540, ditampilake ing Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Pasangan Melayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Melayu, saka ''Reise nach Batavia'', antarane taun 1669 lan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari Joget | caption3 = Tari Joget saka Kesultanan Malaka; akeh aspek budaya Melayu sing asale saka kraton Malaka }} Tembung "Melayu" minangka etnonim, kanggo ngrujuk marang kluster etnologis sing béda banget, dianggep wis dadi populer sajrone integrasi Kesultanan Malaka minangka kakuwatan regional ing abad kaping 15. Iki digunakake kanggo nglaporake babagan keberpihakan sosial wong Malaka tinimbang wong manca ing wilayah sing padha, utamane [[wong Jawa]] lan [[Thai]].{{sfn|Barnard|2004|p=4}} Iki dibuktèkaké saka dhaptar tembung Melayu awal abad kaping 16 déning Antonio Pigafetta sing gabung karo pelayaran Magellan, sing ngrujuk babagan kepriyé frasa ''chiara Malaiu'' ('cara Melayu') digunakaké ing maritim [[Asia Kidul-wétan]], kanggo nyebut ''al parlare de Malaea'' ([[basa Italia]] kanggo "ngomong babagan Malaka").{{sfn|Milner|2010|pp=22}} Sastra Melayu klasik nggambarake wong Melayu kanthi makna sing luwih sempit tinimbang interpretasi modern. ''Hikayat Hang Tuah'' (kira-kira taun 1700, manuskrip kira-kira taun 1849) mung nyebutake wong Melayu minangka subjek Kesultanan Malaka; [[Brunéi Darussalam|Brunéi]], nalika semana, ora dianggep minangka wong Melayu. ''Hikayat Patani'' (manuskrip: 1876) contoné, ora nyebut Patani lan Brunéi minangka [[basa Malayu]], istilah kuwi mung digunakaké kanggo [[Johor]]. Kedah boten kalebet basa Melayu ing babad Kedah/Hikayat Merong Mahawangsa (kira-kira 1821). ''Hikayat Aceh'' (kira-kira taun 1625, manuskrip kira-kira taun 1675) nggandhengake etnis Melayu karo Johor, nanging mesthi ora karo Aceh utawa Deli.<ref>{{Cite book |last=Milner |first=Anthony |url=https://books.google.com/books?id=sACaolB0FpkC&q=liberally |title=The Malays |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |isbn=978-1-4443-9166-4 |pages=91–92 |access-date=5 Fèbruari 2026|archive-date=31 Maret 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331160702/https://books.google.com/books?id=sACaolB0FpkC&q=liberally |url-status=live }}</ref><ref>For the dating of the manuscripts, see [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html|date=9 Agustus 2022}}.</ref> == Asal-usul == [[Barkas:Baju Melayu.jpg|thumb|Sekelompok wong lanang saka [[Brunéi Darussalam]] nganggo sandhangan jinis ''Cekak Musang'', dienggo bareng karo [[songkèt]] (kiwa paling adoh) lan ''[[sarung|kain sarung]]''.]] === Modhél Proto-Melayu === Uga dikenal minangka ''Melayu asli'' (wong Melayu asli) utawa ''Melayu purba'' (wong Melayu kuna), wong Proto-Melayu asale saka Austronésia lan dipercaya wis migrasi menyang Kapuloan Melayu sajrone serangkaian migrasi dawa antarane 2500 lan 1500 SM.{{sfn|Ryan|1976|pp=4–5}} Proto-Melayu sing misuwur saiki yaiku Moken, Jakun, Orang Kuala, Temuan lan Orang Kanaq.<ref>{{cite web |title=Orang Asli Population Statistics |publisher=Center for Orang Asli Concerns |url= http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&artID=11432750280711 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110722233738/http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&artID=11432750280711 |archive-date=22 Juli 2011}}</ref> ''The Encyclopedia of Malaysia: Early History'' ({{lang|id|Ensiklopedia Malaysia: Sejarah Awal}}), wis nudingake total telung teori babagan asal-usul wong Melayu: * Teori Yunnan (diterbitake ing taun 1889) – Teori Proto-Melayu sing asale saka Yunnan kira-kira 4.000 nganti 6.000 taun kepungkur. Téori iki didhukung déning R.H Geldern lan timé sing nduwé téori yèn migrasi wong-wong mau kedadeyan saka Kali Mekong menyang [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]]. Bukti liyané sing ndhukung téori iki kalebu piranti watu sing ditemokaké ing Kepulauan Melayu sing analog karo piranti Asia Tengah, sing nuduhaké kamiripan adat istiadat Melayu lan Assam.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Parthipan |first1=Shalini |last2=Mirianti Ishar |first2=Seri |date=2022 |title=Perspective on Ancestral Lineages and Genetic Markers of Malay Population in Peninsular Malaysia |url=http://journalarticle.ukm.my/19571/1/49021-177065-2-PB.pdf |journal=Journal Sains Kesihatan Malaysia |volume=20 |issue=1 |page=86 |via=Journalarticle.ukm.my |access-date=24 Maret 2026 |archive-date=16 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016080144/http://journalarticle.ukm.my/19571/1/49021-177065-2-PB.pdf |url-status=live }}</ref> * Teori New Guinea/Pelaut (diterbitake ing taun 1965) – Migrasi pelaut kanthi katrampilan oseanografi sing kuwat sing lelungan saka pulo siji menyang pulo liyane antarane [[Niu Sélan]] lan [[Madhagaskar]]. Teori kasebut ngaku yen morfologi wong Melayu nalika semana padha karo Negroid.<ref name=":0" /> * Teori [[Républik Cina|Taiwan]] (diterbitake ing taun 1997) – Migrasi sekelompok wong saka Tiongkok Kidul kedadeyan 6.000 taun kepungkur, sawetara pindhah menyang [[Taiwan]] ([[wong pribumi Taiwan|pribumi Taiwan]] saiki minangka keturunane), banjur menyang [[Filipina]] lan mengko menyang [[Kalimantan]] (kurang luwih 4.500 taun kepungkur) ([[Dayak]] saiki lan kelompok liyane). Wong-wong kuna iki uga pisah, ana sing menyang [[Sulawesi]] lan ana sing menyang [[Jawa]], lan [[Sumatra]], sing saiki kabeh nganggo basa-basa sing kalebu kulawarga Basa Austronesia. Migrasi pungkasan kedadeyan ing Semenanjung Malaya kira-kira 3.000 taun kepungkur. Sawijining sub-kelompok saka Kalimantan pindhah menyang Champa ing jaman saiki sing diarani Vietnam Tengah lan Kidul kira-kira 4.500 taun kepungkur. Ana uga jejak migrasi Dong Son lan Hoabinhian saka [[Viètnam]] lan [[Kamboja]]. Kabeh klompok iki nduweni DNA lan asal-usul linguistik sing bisa ditelusuri saka pulo sing saiki diarani Taiwan, lan leluhure wong-wong kuna iki bisa ditelusuri saka Tiongkok kidul.{{sfn|Barnard|2004}} ==== Deutero-Melayu ==== [[Barkas:Women from Palembang in Ikat weave, Wanita di Indonesia p29 (Ministry of Information).jpg|thumb|Wanita saka [[Kutha Palémbang|Palémbang]] nganggo busana tradhisional, sing diarani Baju Kurung sing digawe saka [[Songkèt]]. Klambi iki umume digandhengake karo wanita keturunan Melayu.]] Wong Deutero-Melayu iku wong [[jaman wesi|Jaman Wesi]] sing sebagian turunan saka wong Austronésia sabanjure sing dilengkapi teknik pertanian sing luwih maju lan kawruh anyar babagan logam.{{sfn|Murdock|1969|p=278}}{{sfn|Ooi|2004|p=[https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA495 495]}}{{sfn|Anderbeck|2002}} Para pemukim Deutero-Melayu ora nomaden kaya para leluhure: nanging dheweke manggon lan ngadegake kampung-kampung sing dadi unit utama ing masyarakat. Kampung-kampung iki biasane dumunung ing pinggir kali utawa pesisir lan umume bisa nyukupi pangan lan kabutuhan liyane. Ing pungkasan abad kaping 1 SM, kampung-kampung iki wiwit nindakake perdagangan karo jagad njaba.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=39}} Wong Deutero-Melayu dianggep minangka leluhur langsung saka wong Melayu saiki.{{sfn|TED|1999}} ==== Ekspansi saka modhél Sundaland ==== Téori sing luwih anyar nyatakaké yèn tinimbang dipanggoni déning ekspansi saka daratan, populasi Jaman És ing Semenanjung Malaya, Kapuloan Indhonésia sing cedhak, lan landas kontinèntal sing nalika iku katon (Sundaland) malah berkembang sacara lokal saka pemukim manungsa pisanan lan ngembang menyang daratan. Para pendukung téori iki percaya yèn ekspansi iki mènèhi panjelasan sing luwih irit babagan bukti linguistik, arkeologi, lan antropologis tinimbang modhèl sadurungé, mliginé model Taiwan.{{sfn|Oppenheimer|2006}} Téori iki uga nduwèni dhukungan saka bukti genetik anyar saka Human Genome Organisation sing nuduhaké yèn pedunung utama Asia kedadeyan ing siji migrasi liwat [[Asia Kidul-wétan]]; rute iki dianggep minangka wilayah Melayu modern lan keragaman ing wilayah kasebut berkembang utamane ing panggonan kasebut tanpa mbutuhake migrasi utama saka daratan. Ekspansi kasebut dhewe bisa uga disebabake dening kenaikan permukaan laut ing pungkasan Jaman Es.{{sfn|Abdulla et al.|2009}}{{sfn|Soares, et al.|2008}} Stephen Oppenheimer, pendukung paham iki, luwih lanjut ngajokake teori yen ekspansi bangsa kedadeyan kanthi telung gelombang cepet amarga kenaikan permukaan laut ing pungkasan Jaman Es, lan diaspora iki nyebarake bangsa-bangsa kasebut lan budaya, mitos, lan teknologi sing ana gandhengane ora mung menyang daratan Asia Tenggara, nanging uga nganti India, Timur Tengah, lan Mediterania. Para pengulas nemokake usulan-usulane kanggo pemukiman lan panyebaran asli pantes ditliti luwih lanjut, nanging isih skeptis karo klaim difusionis dheweke.{{sfn|Razak|2012}}{{sfn|Terrell|1999}}{{sfn|Baer|1999}} === Bukti genetik === Wong Melayu iku sawijining klompok ètnis sing manggon ing Asia Kidul-wétan lan Semenanjung Malaya sing nganggo basa Austronésia. Miturut panliten ing taun 2015, wong Melayu saka Semenanjung Malaysia, [[Singapura]], [[Indhonésia]], lan [[Sri Lanka]] nduweni 4 komponen leluhur utama, kalebu Austronésia (17%–62%), Proto-Melayu (15%–31%), Asia Timur (4%–16%) lan Asia Selatan (3%–34%). Nanging komponen pribumi Austronésia lan Asia Tenggara luwih penting kanggo wong Melayu saka Semenanjung Malaysia, Singapura lan Indhonésia tinimbang Asia Wétan lan Asia Kidul. Kosok baline, wong Melayu saka Sri Lanka nduweni udakara 34% keturunan Asia Kidul ing susunan genetik, sing ndadekake dheweke relatif béda.<ref>{{Cite journal |last1=Deng |first1=Lian |last2=Hoh |first2=Boon-Peng |last3=Lu |first3=Dongsheng |last4=Saw |first4=Woei-Yuh |display-authors=3 |date=2015 |title=Dissecting the genetic structure and admixture of four geographical Malay populations |journal=Scientific Reports |volume=5 |doi=10.1038/srep14375 |pmid=26395220 |pmc=4585825 |bibcode=2015NatSR...514375D }}</ref> Panliten ing taun 2021 nyimpulake yen garis keturunan Basal-Asia Timur sing khas (kadhangkala diarani '''East- and Southeast Asian lineage''<nowiki/>' (ESEA)), sing minangka leluhure wong Asia Timur lan Tenggara modern, wong Polinesia, lan wong Siberia, asale saka Daratan Asia Tenggara ing ~50.000 SM, lan berkembang liwat pirang-pirang gelombang migrasi menyang kidul lan lor. Leluhur basal-Asia Wétan, uga leluhur sing ana gandhèngané karo [[kulawarga basa Austroasiatika|Austroasia]], nyebar menyang Asia Kidul-wétan Maritim sadurungé ekspansi Austronésia. Wong-wong sing nganggo basa Austronésia dhewe dikira wis tekan ing [[Taiwan]] lan [[Filipina]] sisih lor antarane 10.000 lan 7.000 SM saka pesisir kidul Tiongkok, lan nyebar saka kana menyang saindenging Asia Tenggara. Para penulis nyimpulake yen ekspansi Austronésia menyang Insular Asia Tenggara lan [[Polinésia]] metu saka Filipina tinimbang Taiwan, lan wong-wong sing nganggo basa Austronesia modern, kayata wong Melayu, umume duwe leluhur saka Basal-Asia Timur paling awal, migran Austroasia saka Asia Tenggara Daratan, lan pelaut sing nganggo basa Austronésia saka Filipina, tanpa akeh campuran saka klompok sadurunge.<ref>{{Cite journal |last1=Larena |first1=Maximilian |last2=Sanchez-Quinto |first2=Federico |last3=Sjödin |first3=Per |last4=McKenna |first4=James |last5=Ebeo |first5=Carlo |last6=Reyes |first6=Rebecca |last7=Casel |first7=Ophelia |last8=Huang |first8=Jin-Yuan |last9=Hagada |first9=Kim Pullupul |last10=Guilay |first10=Dennis |last11=Reyes |first11=Jennelyn |date=30 Maret 2021 |title=Multiple migrations to the Philippines during the last 50,000 years |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=118 |issue=13 |doi=10.1073/pnas.2026132118 |issn=0027-8424 |pmc=8020671 |pmid=33753512|bibcode=2021PNAS..11826132L |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Yang |first=Melinda A. |date=6 Januari 2022 |title=A genetic history of migration, diversification, and admixture in Asia |url=http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html |journal=Human Population Genetics and Genomics |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=1–32 |doi=10.47248/hpgg2202010001 |issn=2770-5005 |doi-access=free |access-date=25 Maret 2026 |archive-date=16 Mèi 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516110501/http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html |url-status=live }}</ref> ==Budaya== === Agama === [[Barkas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien ing [[Brunéi Darussalam]] ing wayah wengi [[Ramadhan]]. Karajan sugih iki nganut Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Melayu'') minangka filosofi nasional wiwit kamardikane ing taun 1984.]] Komunitas Melayu wiwitan umumé [[animisme|animis]], percaya marang anané ''semangat'' (roh) ing saben bab.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Kira-kira nalika wiwitan jaman umum, agama [[Hindhu]] lan [[Buda]] dikenalake dening para pedagang Asia Kidul menyang Kepulauan Melayu, ing ngendi agama kasebut berkembang nganti abad kaping 13, sadurunge tekane Islam sing digawa dening para pedagang Muslim Arab, Asia Kidul, lan Tiongkok. Ing abad kaping 15, Islam saka sekte [[Sunni]] ortodoks ngrembaka ing jagad Melayu ing jaman Kesultanan Malaka. Beda karo agama [[Hindhu|Hindu]], sing mung ngowahi masyarakat Melayu awal kanthi dangkal, [[Islam]] bisa diarani wis terintegrasi kanthi lengkap menyang urip saben dinane penduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Wiwit jaman iki, wong Melayu dianggep minangka kelompok etnoreligius lan sacara tradhisional nduweni identifikasi sing cedhak karo Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} lan wiwit kuwi dheweke ora ngganti agama.<ref name="Syed" /> Identitas iki kuwat banget nganti diarani dadi Muslim yaiku ''masuk Melayu'' (mlebu keMelayuan).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Sanajan mangkono, kapercayan-kapercayan sadurungé sing duwé oyot sing luwih jero, tetep nglawan kutukan Islam - lan pancen mistisisme [[Sufisme]] wis gegandhèngan ing antarane wong Melayu, karo roh-roh saka jagad animisme sadurungé lan sawetara unsur Hindhu.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Sawisé taun 1970-an, kebangkitan Islam (uga diarani re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) ing saindenging jagad Muslim, akèh tradhisi sing dianggep nglanggar ajaran Islam lan ngandhut unsur syirik ditinggalaké déning wong Melayu ing Malaysia, déné ing antarane wong Melayu ing Indhonésia, tradhisi kasebut ora dianggep takhayul lan ngandhut unsur syirik. Ing antarane tradhisi kasebut yaiku festival ''mandi'' safar (adus [[Safar]]), festival [[adus]] kanggo nggayuh kasucian spiritual, sing bisa dideleng fitur-fitur sing padha karo sawetara ing Durga Puja ing India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Akèh-akèhé saka ètnis Melayu modern sing penganut Islam [[Sunni]]<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=2 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Oktober 2012}}</ref> lan riyaya Melayu sing paling penting yaiku sing asalé saka Islam - ''[[Idul Fitri|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Idul Adha|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Muharram|Awal Muharram]]'', lan ''[[Mulud (pahargyan)|Maulidur Rasul]]''. Wong Melayu sing metu saka Islam ing Malaysia lan Brunéi dianggep murtad. Nanging, ana sawetara etnis Melayu sing manggon ing njaba negara-negara kasebut uga wis nganut agama liya kanthi sah miturut hukum. === Arsitèktur === {{See also|Omah Melayu}} [[Gambar:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Omah tradhisional Melayu ing [[Kedah]], dihias nganggo panel ukiran khas [[Jasirah Malaka|Semenanjung Melayu]] sisih lor.]] [[Omah Melayu]] nuduhake papan panggonan vernakular wong Melayu, sawijining klompok etno-linguistik sing manggon ing [[Sumatra]], pesisir [[Kalimantan]], lan [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]]. Wangun arsitèktur tradhisional, kaya ta atap sing cocog karo gaya tropis lan proporsi sing harmonis kanthi unsur dekoratif dianggep isih nduweni nilai budaya sing gedhe dening akeh wong ing wilayah kasebut. Nanging, bangunan-bangunan iki mbutuhake perawatan sing signifikan dibandhingake karo konstruksi modern; kayata tantangan kanggo njaga bahan utama, kayu, saka efek bosok cuaca tropis uga serangan [[rayap]]. Katrampilan konstruksi vernakular iki saya ilang amarga [[Malaysia]] nerusake proses industrialisasi, dene ing [[Indhonésia]] omah-omah tradhisional kaya ngono isih lestari ing wilayah pedesaan. Senajan transformasi urban ing [[Singapura]] wis ngilangi meh kabeh wilayah urban Melayu, sawetara omah sing nampilake arsitèktur vernakular iki isih lestari, utamane ana ing pulo lepas pantai Pulau Ubin.{{Citation needed|date=Dhésèmber 2022}} Upaya kanggo [[arsitèktur Indonésia|nglestarikake gaya arsitektur asli]] [[Pratélan pulo ing Indonésia|kepulauan Indonesia]] wis ditindakake liwat dokumentasi lan replika kreasi ing paviliun [[panagaraning Indhonésiyah|provinsi]] ing [[Taman Mini Indonésia Indah]], [[Jakarta]]. ===Basa=== [[Barkas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|[[Prasasti Kedukan Bukit]] ditulis nganggo [[aksara Pallawa]]. Wis ana wiwit taun 683, iki minangka salah sawijining artefak tulisan Melayu paling tuwa sing isih ana.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Aksara Gundhil}} [[Basa Malayu]] iku salah siji basa sing paling misuwur ing donya, mligine saka kulawarga basa Austronésia. Varian lan dialek [[basa Melayu]] digunakake minangka basa resmi ing [[Brunéi Darussalam]], [[Indhonésia]], [[Malaysia]], lan [[Singapura]]. Basa iki uga dicaturaké ing [[Thai]]land kidul, [[Kapuloan Cocos (Keeling)|Kapuloan Cocos]], [[Pulo Natal]], lan [[Sri Lanka]]. Basa iki dicaturaké déning kurang luwih 33 yuta wong ing sakubengé Kapuloan Melayu lan digunakaké minangka basa kapindho déning kurang luwih 220 yuta wong.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Wangun basa Malayu paling tuwa asale saka basa Proto-Malayu-Polinésia sing dituturake dening para pemukim Austronésia paling awal ing [[Asia Kidul-wétan]]. Wangun iki banjur berkembang dadi basa Malayu Kuna nalika budaya lan agama India wiwit nembus wilayah kasebut. Basa Melayu Kuna ngandhut sawetara istilah sing isih ana nganti saiki, nanging tetep ora bisa dimangerteni dening penutur modern, dene basa modern wis umume bisa dikenali ing basa Melayu Klasik tulisan, sing bentuk paling tuwa wiwit taun 1303 Masehi.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Melayu berkembang dadi basa Malayu Klasik liwat mlebune akeh kosakata [[basa Arab|Arab]] lan [[basa Pèrsi|Pèrsi]] kanthi bertahap nalika Islam mlebu ing wilayah kasebut, lan sajrone proses kasebut ana owah-owahan sing signifikan. Wiwitane, basa Melayu Klasik minangka klompok dialek sing maneka warna, sing nggambarake asal-usul kerajaan-kerajaan Melayu ing Asia Kidul-wétan. Salah sawijining dialek iki, sing dikembangake ing tradhisi sastra Kesultanan Malaka ing abad kaping 15, pungkasane dadi dominan. Jaman Malaka ditandhani karo owah-owahan basa Melayu dadi basa Islam, kaya dene basa Arab, Persia, Urdu, lan Swahili. [[Aksara Arab]] sing diadaptasi sing diarani [[aksara Jawi|Jawi]] digunakake kanggo ngganti [[aksara Kawi]], terminologi agama lan budaya Islam diasimilasi kanthi akeh, mbuwang akeh tembung Hindu-Buddha, lan basa Malayu dadi basa pengantar lan panyebaran Islam ing saindenging wilayah [[Asia Kidul-wétan]]. Ing puncak kekuasaan Malaka ing abad kaping 15, basa Malayu Klasik nyebar ngluwihi jagad penutur basa Melayu tradhisional<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> lan ngasilake ''[[basantara|lingua franca]]'' sing diarani ''Bahasa Melayu pasar'' ("Bazaar Melayu") utawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Melayu Endhek"), beda karo ''Bahasa Melayu Tinggi'' ("Melayu Luhur") ing Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Lumrahé, basa Melayu Bazaar iku basa pidgin lan perkembangan sing paling penting yaiku basa pidgin dikreolisasi, sing nggawé sawetara basa anyar kaya ta [[basa Malayu Ambon]], [[basa Malayu Manado|Malayu Manado]], lan [[basa Batawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Para panulis [[Éropa]] ing abad kaping 17 lan 18, kaya ta Tavernier, Thomassin lan Werndly nggambarake basa Malayu minangka "''basa para wong pinter ing kabeh Hindia, kaya [[basa Latin]] ing Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Iki uga sing paling akeh digunakake nalika jaman penjajahan Inggris lan Walanda ing Kepulauan Melayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kosok baline katon ing Hindia Timur Spanyol, ing ngendi latinisasi massal ing kepulauan kasebut sajrone taun-taun kolonial nyebabake kudeta historis basa Malayu ing Filipina. Dialek Kesultanan Johor, penerus langsung Malaka, dadi basa standar ing antarane wong Melayu ing [[Singapura]] lan [[Malaysia]], lan iki dadi dhasar asli kanggo [[basa Indhonésia]] sing wis distandardisasi.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Saliyané basa Malayu standar, sing dikembangaké ing lingkungan Malaka-Johor, ana uga manéka dialek Melayu lokal. Contone, wong [[basa Bangka|Bangka]], Brunéi, [[basa Melayu Jambi|Jambi]], [[basa Malayu Kelantan-Petani|Kelantan]], Kedah, Negeri Sembilan, [[basa Palémbang|Palémbang]], [[Basa Malayu Kelantan-Petani|Pattan]], Sarawak, [[Basa Malayu Trengganu|Terengganu]], lan liya-liyane. Basa Malayu sacara historis ditulis nganggo [[aksara Pallawa]], [[aksara Kawi|Kawi]], lan [[aksara Réncong|Réncong]]. Sawisé tekané Islam, [[aksara Jawi]] sing adhedhasar basa Arab diadopsi lan isih digunakaké nganti saiki minangka salah siji saka rong aksara resmi ing [[Brunéi Darussalam]] lan minangka aksara alternatif ing [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Oktober 2012 }}</ref> Wiwit abad kaping 17, minangka akibat saka penjajahan Inggris lan Walanda, aksara Jawi mboko sithik diganti karo aksara Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=2 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> sing adhedhasar Latin sing pungkasane dadi aksara modern resmi kanggo [[basa Malayu]] ing [[Malaysia]], [[Singapura]], lan [[Indhonésia]], lan aksara resmi ing [[Brunéi Darussalam]]. === Musik === {{Main|Musik Melayu}} [[Musik Melayu]] iku sawijining [[genre musik]] [[lagu dhaèrah|tradhisional]] sing asale lan berkembang ing pesisir wétan [[Sumatra]], [[Kalimantan]], lan [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]].<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> [[Musik]] iki biasane dinyanyekake dening wong-wong saka etnis Melayu lan asring diiringi tarian khas Melayu lokal, contone nawakake tarian ing acara utawa pesta tradhisional, nampani tamu kehormatan, lan ing kegiatan keagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sing menarik saka [[genre musik]] iki yaiku komposisine sing kasusun saka lirik lagu sing ngemot puisi sing diadaptasi karo urip saben dina, katresnan (kaya Dondang Sayang) lan kebak piwulang (pesen moral), kebak swara utawa vokal cengkok khas [[Melayu]], lan aransemen musik sing disusun kanthi rapi. Bebarengan karo perkembangan jaman, musik Melayu uga ngalami owah-owahan gaya musik, contone, musik iki uga ngalami fusi karo [[musik pop]], [[musik rock|rock]], lan [[dangdut]]. Aliran iki bisa ditemokaké ing negara-negara sing ana gandhèngané karo Melayu, kaya ta [[Indhonésia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], lan [[Brunéi Darussalam]]. Ing wiwitan perkembangane, instrumen musik sing digunakake didominasi dening aksi [[rebana]] sing diarani Kompang saka [[Kabupatèn Panaraga|Ponorogo]], petik gambus, gesekan [[piyul]], nabuh akordeon, swara [[gong]], lan tiupan [[serunai]]. Iki dipengaruhi dening [[budaya]] tanah Arab lan [[Éropa]] tradisional. Bebarengan karo perkembangan teknologi, kabeh iki wis diganti karo instrumen musik elektronik awujud keyboard. Nanging, ing kegiatan tartamtu, instrumen musik tradisional isih digunakake kanggo nglestarikake warisan budaya. Ing perkembangane, gerakan iki populer ing taun 80-an lan malah mlebu era "puncak kejayaan" ing taun 90-an. Iki ditandhani karo tambah akeh penyanyi lan [[marchingband|band]] Melayu, lan pendatang anyar sing muncul kanthi lagu-lagu andalan dhewe. === Seni pertunjukan === [[Barkas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pagelaran Joget Gamelan, 1937]] Wong Melayu duwé maneka warna musik lan tari sing minangka gabungan saka macem-macem pengaruh budaya. Genre-genre sing khas wiwit saka tari rakyat Melayu tradhisional kaya ta Mak Yong nganti tari Zapin sing dipengaruhi Arab. Gerakan koreografi uga maneka warna, saka langkah lan melodi sing prasaja ing Dikir barat nganti gerakan sing rumit ing Joget Gamelan. Musik tradhisional Melayu umumé musik perkusi. Maneka warna [[gong]] nyedhiyakake irama kanggo akeh tarian. Ana uga [[drum]] kanthi maneka warna ukuran, wiwit saka ''rebana ubi'' gedhe sing digunakake kanggo nandhani acara penting nganti ''rebana cilik'' (kendhang pigura) sing digunakake minangka iringan kanggo pengajian vokal ing upacara keagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barkas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sakumpulan penari Melayu Siam sing nampilake Mak Yong (kira-kira abad kaping 19). Ing taun 2005, iki diakoni minangka salah sawijining karya agung warisan lisan lan ora nyata manungsa dening [[UNESCO]].]] Musik nobat dadi bagéan saka Regalia Kraton Melayu wiwit tekané Islam ing abad kaping 12 lan mung ditampilaké ing upacara-upacara penting kraton. Orkestrane kalebu instrumen suci lan dihormati banget yaiku ''nehara'' ([[kendang]]), ''gendang'' (kendang sirah loro), ''nafiri'' (trompet), ''[[serunai]]'' (oboe), lan kadhangkala gong kenop lan sepasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pengaruh India kuwat banget ing drama bayangan tradisional sing dikenal minangka [[wayang kulit|Wayang Kulit]], ing ngendi crita-crita saka epik [[Hindhu]]; [[Ramayana]] & [[Mahabharata]] dadi repertoar utama. Ana papat jinis teater wayang sing khas sing bisa ditemokake ing Semenanjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' lan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Sanajan mangkono, seni lan crita ''Wayang Purwa'' lan ''Wayang Siam'' nuduhake pengaruh regional sing nyawiji karo wong Jawa lan Siam, dene ''Wayang Melayu'' lan ''Wayang Gedek'' nyritakake bentuk lan busana Melayu sing luwih asli. Seni pertunjukan Melayu liyane sing kondhang yaiku; Teater ''[[Bangsawan]]'', ''Dondang Sayang'' seneng balada lan tari ''Mak Inang'' saka Kasultanan Malaka, ''Jikey'' lan ''Mek Mulung'' saka [[Kedah]], tari ''Asyik'' lan drama tari ''Menora'' saka Patani lan [[Kelantan]], Tari ''Ulek mayang'' lan ''Rodat'' saka [[Trengganu]], Teater ''Boria'' saka [[pulo Pinang|Penang]], Tari ''Canggung'' saka Perlis, Lagu-lagu narasi ''Mukun'' saka [[Brunéi Darussalam]] lan [[Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> lan [[Gending Sriwijaya]] saka [[Kutha Palémbang|Palémbang]], lan ''Serampang Dua Belas'' saka Serdang.<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api firedance saka [[Riau]] lan Dikir barat Singapura saka [[Singapura]]. === Seni rupa === [[Barkas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, manuk mitos raksasa sing digawe kanggo parade [[tetak|sunat]] agung pangeran [[Kelantan]].]] Seni ukir kayu minangka bagéyan saka [[seni rupa|seni visual]] Melayu klasik. Wong Melayu sacara tradhisional nghias monumen, prau, senjata, makam, alat musik, lan piranti-piranti kuna kanthi motif flora, kaligrafi, geometri, lan fitur kosmik. Seni iki ditindakake kanthi mbusak sebagian kayu nganggo piranti sing landhep lan ngetutake pola, komposisi, lan urutan tartamtu. Bentuk seni iki, sing dikenal minangka ''ukir'', dianggep minangka tumindak pengabdian para pengrajin marang sing nitahake lan hadiah kanggo sesamane.{{sfn|Said|2005}} Bentuk seni iki utamane disebabake dening akehe kayu ing Kepulauan Melayu lan uga dening katrampilan para pengukir kayu sing ngidini wong Melayu praktik ngukir kayu minangka kerajinan. Latar tropis alami ing ngendi flora lan fauna akeh wis menehi inspirasi kanggo motif kanggo digambarake kanthi bentuk abstrak utawa bergaya ing papan kayu. Kanthi rawuhe Islam, bentuk geometris lan kaligrafi Islam dikenalake ing ukiran kayu. Kayu sing digunakake biasane saka spesies kayu atos tropis sing dikenal awet lan bisa tahan serangan jamur, kumbang sepatu bot listrik, lan rayap.{{sfn|Said|2002}} Omah-omah tradhisional Melayu utawa masjid biasane dihiasi nganggo luwih saka 20 ukiran. Ukiran ing tembok lan panel ngidini angin sirkulasi kanthi efektif mlebu lan metu saka bangunan lan bisa ngidini sinar srengenge madhangi njero struktur kasebut. Ing wektu sing padha, bayangan sing digawe dening panel uga bakal nggawe bayangan adhedhasar motif sing nambah kaendahan ing lantai. Dadi, komponen sing diukir nduweni fungsi fungsional lan estetika. === Sandhangan tradhisional === [[Barkas:Busana Melayu.jpg|thumb|Wong lanang Melayu ing ''busana Melayu'', gaya tradhisional busana Melayu]] Sandhangan lan tekstil tradhisional Melayu wis terus owah wiwit jaman kuna. Sacara historis, wong Melayu kuna dicathet nggabungake maneka warna bahan alami minangka sumber penting kanggo kain, sandhangan, lan sandhangan. Nanging ing jaman biyen, nalika para pedagang awal teka saka wetan lan kulon menyang pelabuhan Kepulauan Melayu, padha bebarengan tuku barang-barang mewah anyar, kalebu katun lan sutra sing apik. Sandhangan kasebut banjur dadi sumber mode Melayu sing dhuwur lan nduweni peran budaya minangka identitas sing ngiket ing Nusantara, utamane ing semenanjung, Sumatra lan wilayah pesisir Kalimantan.{{sfn|Hassan|2016}} Ing budaya Melayu, sandhangan lan tekstil dianggep minangka simbol kaendahan, kekuasaan, lan status. Akeh cathetan ing hikayat Melayu nandheske papan khusus sing dikuwasani tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri tenun tangan Melayu bisa dilacak asal-usule wiwit abad kaping 13 nalika jalur perdagangan wétan berkembang ing jaman Dinasti Song. Sebutan babagan tekstil gawean lokal uga dominasi tenunan ing [[Jasirah Malaka]] digawe ing macem-macem cathetan Tiongkok lan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Antarane tekstil Melayu sing kondhang yaiku [[Songkèt]], [[Bathik]], ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' lan ''Tekad''. Sandhangan Melayu klasik maneka warna ing saben wilayah, nanging sandhangan tradisional sing paling jero ing jaman saiki yaiku Baju Kurung (kanggo wanita) lan Baju Melayu (kanggo pria), sing loro-lorone diakoni minangka sandhangan nasional kanggo [[Malaysia]] lan [[Brunéi Darussalam]], lan uga dienggo dening komunitas Melayu ing [[Indhonésia]], [[Singapura]], [[Filipina]], [[Myanmar]] lan [[Thai]]land. [[Barkas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Bocah-bocah Melayu nganggo klambi adat nalika [[Idul Fitri]]]] Tembung ''Baju Kurung'', sing sacara sastra ditegesi minangka "mbunteli awak" sing nganggo, dirancang adhedhasar prinsip-prinsip Islam babagan kesopanan, wicaksana, lan andhap asor. Praktek iki padha karo doktrin agama Yahudi-Kristen, amarga memamerkan bagian awak sing intim dianggep dilarang ing Islam. Interpretasi kasebut banjur diserap menyang cara berpakaian lan perspektif budaya Melayu, iki bisa dideleng kanthi cetha nalika pamrentahan Mansur Shah saka Malaka ing abad kaping 15, sultan nglarang rakyat Muslim wanita ing ngarep umum supaya ora mung nganggo sarung saka dhadha mudhun. Sajrone jaman biyen, Baju Kurung Melayu ngalami sawetara reinkarnasi sadurunge njupuk wujud kaya saiki. Amarga jembare maneka warna karajan Melayu ing Nuswantara, pola desain Baju Kurung uga bisa dideleng ing wilayah kasebut, kalebu [[Bengkulu]], [[Kedah]], [[Jambi]], Johor-Riau, Pahang lan [[Kutha Palémbang|Palémbang]].{{sfn|Hassan|2016}} Mode Baju Kurung sing cocog kanggo wong lanang diarani "Baju Melayu". Bagean ndhuwur sandhangan digawe kanthi desain geometris sing meh padha karo Baju Kurung lan umume dipasangake karo kain tenun sing dikenal minangka sarung. Pola sarung bisa uga kalebu simbol status perkawinan wong kasebut utawa pangkate ing masyarakat Melayu tradhisional.{{sfn|Hassan|2016}} Sandhangan Melayu klasik umum liyané kanggo wong lanang kalebu ''baju'' (klambi) utawa ''tekua'' (jinis klambi lengen dawa), ''baju rompi'' (rompi), ''kancing'', ''celana'' pendek (celana sikil cilik), [[sarung]] sing dienggo ing pinggul, ''capal'' (sandal), lan ''tanjak'' utawa ''tengkolok'' (tutup sirah); kanggo para bangsawan, ''baju sikap'' utawa ''baju layang'' (jinis jas) lan ''pending'' (gesper sabuk hias) uga sinonim kanggo dienggo minangka sandhangan resmi. Uga lumrah yen ''Pendekar'' (prajurit Melayu) nduweni [[keris]] sing diselipake ing lipatan ngarep sarung. Beda karo Baju Melayu sing isih dienggo mung minangka sandhangan upacara, Baju Kurung dienggo saben dina sajrone setaun dening mayoritas wanita Melayu. Katon pegawai negeri sipil wanita, pekerja profesional, lan mahasiswa nganggo Baju Kurung iku lumrah ing [[Malaysia]] lan [[Brunéi Darussalam]]. ==Sub-ètnis== {{Uga deleng|Wong Melayu Malaysia|Wong Melayu Indhonésia}} ==Deleng uga== * [[Donya Melayu]] * [[Omah Melayu]] ==Cathetan suku== {{Reflist}} ==Pranala njaba== * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.] * {{en icon}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Pranala mati|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{stub}} {{DEFAULTSORT:Melayu}} [[Kategori:Melayu|*]] [[Kategori:Suku bangsa ing Malaysia]] [[Kategori:Suku bangsa ing Indonesia]] [[Kategori:Golongan ètnik ing Indonésia]] [[Kategori:Golongan ètnik ing Malaysia]] {{Featured article}} {{Authority control}} ox9fp8j718obka5bzyqut0pgpyayqpj 1756256 1756239 2026-09-09T11:21:41Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756256 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = <br/>Wong Melayu<br/>''Orang Melayu''<br/>أورڠ ملايو | image = [[Gambar:Siti Nurhaliza - KLIFF 08.jpg|57px|Siti Nurhaliza]] [[Gambar:Mahathir 2007.jpg|57px|Mahathir Mohammad]] [[Gambar:Muszaphar shukor.jpg|57px|Sheikh Muszaphar Shukor]]<br/>[[Gambar:Amir Hamzah portrait edit.jpg|51px|Amir Hamzah]] [[Gambar:Raja Ali Haji.jpg|57px|Raja Ali Haji]] [[Gambar:Hamzah Haz.jpg|57px|Hamzah Haz]]<br/>[[Gambar:Siti Nordiana interviewed by MeleTOP.jpg|70px|Siti Nordiana]] | caption = Sakarepe: [[Siti Nurhaliza]] • [[Mahathir Mohammad]] • [[Sheikh Muszaphar Shukor]]<br/> Kaloro: [[Amir Hamzah]] • [[Raja Ali Haji]] • [[Hamzah Haz]]<br/> Katelu: [[Siti Nordiana]] | poptime = {{circa}} '''40.000.000 jiwane''' <!-- sum of numbers from each region below --> | region1 = <span style="font-size:105%;">'''Pedunung mayoritas'''</span> | region6 = '''{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]''' | pop6 = 20.749.378 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} | region7 = '''{{flagicon|Brunei}} [[Brunéi Darussalam]]''' | pop7 = 501.902 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref7 = {{lower|<ref name="CIA (B)>"{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region8 = <span style="font-size:105%;">'''Pedunung minoritas'''</span> | pop8 = | ref8 = | region9 = '''{{flagicon|Indonesia}} [[Indonésia]]''' | pop9 = 8.789.585 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref9 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} | region10 = '''{{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]''' | pop10 = 5.354.475 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref10 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref><ref>{{harvnb|World Directory of Minorities and Indigenous Peoples|2005}}</ref>}} | region11 = '''{{flagicon|Singapura}} [[Singapura]]''' | pop11 = 1.003.449 <small>(2010 prakiraan)</small> | ref11 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} | region12 = '''{{flagicon|Philippines}} [[Pilipina]]''' | pop12 = 2.000.000 | ref12 = | region13 = '''{{flagicon|Liga Arab}} [[Nagara-nagara Arab]]''' | pop13 = ~50.000 | ref13 = <ref>{{Cite web|url=http://www.utusan.com.my/rencana/agama/jejak-melayu-di-bumi-anbiya-1.437075|title=Jejak Melayu di bumi anbiya|work=Utusan Online |access-date=2 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002357/http://www.utusan.com.my/rencana/agama/jejak-melayu-di-bumi-anbiya-1.437075|archive-date=15 Sèptèmber 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ww1.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0126&pub=Kosmo&sec=Rencana_Utama&pg=ru_02.htm|title=Jabal Ajyad perkampungan komuniti Melayu di Mekah|work=Kosmo Online |access-date=2 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915001838/http://ww1.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0126&pub=Kosmo&sec=Rencana_Utama&pg=ru_02.htm|archive-date=15 Sèptèmber 2018}}</ref> | languages = [[Basa Malayu]], [[Basa Indhonésia]], [[Basa Thai]], [[Basa Arab]], [[Basa Inggris]], lan [[Basa Tamil]] | religions = [[Islam]] | related = [[Wong Acèh|Acèh]], [[Wong Banjar|Banjar]], [[Wong Minangkêbo|Minang]], [[Wong Kerinci|Kerinci]], [[Wong Tidung|Tidung]], [[Wong Laut|Laut]], [[Wong Betawi|Betawi]] }} [[Gambar:Malay couple.jpg|thumb|300px|Pasangan Melayu nganggo sandhangan tradhisional sawisé upacara ''akad nikah''. Penganten kakung nganggo ''baju melayu'' nganggo ''songkok'' lan ''[[songkèt]]'', dene penganten putri nganggo ''baju kurung'' nganggo ''tudong''.]] [[Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Kleurenlitho getiteld Jong gehuwde Maleische vrouw TMnr 5795-34.jpg|thumb|300px|Wadon Melayu ing Kutai diidentifikasi kanthi bentuk bun sing khas (litografi dening C. F. Kelley adhedhasar gambar dening Carl Book, [[1887]])]] '''Wong Melayu''' ({{lang-ms|'''Melayu'''}}; [[Aksara Jawi|Jawi]]: ملايو) minangka klompok suku bangsa [[Austronésia]] utamané ing Semenanjung Malaya, ing saindenging [[Sumatra]], kidul [[Thailand]], pesisir kidul [[Burma]], pulo [[Singapura]], [[Borneo]] pesisir kalebu [[Brunei]], [[Kalimantan Kulon]], [[Kalimantan Wétan]] lan [[Sarawak]] lan [[Sabah]] pesisir, [[Pilipina]] sisih kulon lan sisih kidul, lan pulo-pulo cilik sing ana ing antarané lokasi kasebut — sacara koléktif dikenal minangka "Dunia Melayu". Lokasi iki saiki dadi bagéan saka negara-negara modern [[Malaysia]], [[Indhonésia]], [[Singapura]], [[Brunei]], [[Burma]], [[Thailand]], lan [[Filipina]]. Malah, akéh komunitas [[Minangkabau]], [[Mandailing]], lan [[Dayak]] sing pindhah menyang pesisir wétan [[Sumatra]] lan pesisir kulon [[Kalimantan]], ngaku wong Melayu. Saliyané ing Nusantara, wong Melayu uga ang ing [[Sri Lanka]], [[Kapuloan Cocos (Keeling)]] ''(Cocos Malays)'', lan [[Afrika Kidul]] ''(Cape Malays)''. Ana maneka warna basa, budaya, seni, lan sosial sing cukup akeh ing antarane akeh subkelompok Melayu, utamane amarga atusan taun imigrasi lan asimilasi macem-macem etnis lan suku regional ing Asia Tenggara Maritim. Sacara historis, populasi Melayu utamane keturunan saka suku [[kulawarga basa Austronésia|Austronésia]] lan [[kulawarga basa Austroasiatika|Austroasia]] sing nganggo [[basa Malayu]] sadurunge sing ngedegake sawetara negara lan kerajaan dagang maritim kuna, utamane [[Brunéi Darussalam|Brunéi]], [[Kedah]], Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, [[Kerajaan Melayu|Melayu]], lan [[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]].{{sfn|Milner|2010|pp=24, 33}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7 & 60}} Tekane Kesultanan Malaka ing abad kaping 15 micu revolusi gedhe ing sejarah Melayu, sing penting banget dumunung ing warisan politik lan budaya sing jembar. Tandha-tandha definitif umum saka kemelayuan — agama Islam, basa lan tradhisi Melayu — dianggep wis diproklamasikake ing jaman iki, sing ndadékaké etnogenesis wong Melayu minangka klompok etnoreligius utama ing wilayah kasebut. Ing sastra, arsitektur, tradhisi kuliner, sandhangan tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri, lan tradhisi kraton, Malaka netepake standar sing ditiru dening kesultanan Melayu sabanjure. Jaman keemasan kesultanan Melayu ing Semenanjung Malaya, Sumatra Wétan, lan Pesisir Kalimantan nyumurupi akèh pedunungé, mliginé saka manéka warna komunitas suku kaya ta [[Wong Batak|Batak]], [[Dayak]], Wong Asli, lan [[Wong Laut]], sing tundhuk marang Islamisasi lan Invasi Melayu. Sajrone sejarah, istilah "Melayu" wis ditambahi menyang klompok etnis liyane ing "[[Donya Melayu]]"; panggunaan iki saiki umume diwatesi ing Malaysia lan Singapura, ing ngendi keturunan liyane saka klompok etnis iki diarani Anak Dagang ("pedagang") lan umume asale saka [[Indhonésia]] kayata [[wong Acèh]], [[Wong Banjar|Banjar]], [[Wong Bugis|Bugis]], [[Wong Mandailing|Mandailing]], [[Wong Minangkêbo|Minangkêbo]] lan [[Wong Jawa|Jawa]]. == Etimologi == [[Barkas:Candi Muaro Jambi dengan langit biru.jpg|thumb|[[Kompleks Candhi Muaro Jambi]] ing [[Jambi]], sacara historis ana hubungane karo [[Kerajaan Melayu]] pra-Islam. Wong Melayu-Sriwijaya dikenal mbangun sistem bangunan sing rumit ing ibukutha, kutha-kutha gedhe, lan pusat kutha sing penting.]] [[Barkas:Bukit Seguntang Tombs.jpg|thumb|Bukit Seguntang ing [[Kutha Palémbang|Palémbang]]. Miturut ''[[Sejarah Melayu]]'', bukit iki nyathet munculé Sang Sapurba, leluhur legendaris kanggo macem-macem kulawarga kerajaan Melayu ing [[Sumatra]], [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]], lan [[Kalimantan]].]] Literatur epik ''[[Sulalatus Salatin|Sajarah Melayu]]'' nggandhengake asal-usul etimologis "Melayu" karo kali cilik sing jenenge Sungai Melayu ('kali Melayu') ing [[Sumatra]], [[Indhonésia]]. Epik kasebut salah nyebutake yen kali kasebut mili menyang [[Kali Musi]] ing [[Kutha Palémbang|Palémbang]], dene sejatine mili menyang Kali Batang Hari ing [[Jambi]].<ref>{{Cite journal |last=Reid |first=Anthony |date=Oktober 2001 |title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=3 |pages=295–313|doi=10.1017/S0022463401000157 |pmid=19192500 }}</ref>{{rp|298}} Istilah iki dianggep asale saka tembung Melayu ''melaju'', gabungan saka awalan verbal 'me' lan tembung oyot 'laju', sing tegese "nyepetake", digunakake kanggo njlentrehake arus kali sing deres lan cepet.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} === Minangka jeneng panggonan (toponim) === Sadurungé abad kaping 15, istilah "Melayu" lan varian sing mèmper katon ditrapaké minangka toponim lawas kanggo wilayah [[Selat Malaka]] sacara umum.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dvipa", diterangake ing bab 48, Vayu Purana minangka salah sawijining provinsi ing segara wétan sing kebak emas lan perak. Sawetara sarjana nyamakake istilah iki karo [[Sumatra]],{{sfn|Deka|2007|p=57}} nanging sawetara sarjana India percaya yen istilah kasebut kudune nuduhake Semenanjung Melayu sing pagunungan, dene Sumatra luwih tepat digandhengake karo Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – lokasi ing Semenanjung Emas, saka karya [[Claudius Ptolemaeus|Ptolemy]], Geographia.{{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – kasebut déning Yijing, sawijining biksu Buddha Tionghoa saka [[Wangsa Tang|Dinasti Tang]] sing ngunjungi Asia Tenggara ing taun 688–695. Miturut Yijing, karajan ''Mo-Lo-Yu'' dumunung ing jarak 15 dina lelayaran saka Bogha (Palembang), ibukutha Sribhoga ([[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]]). Butuh layar 15 dina kanggo tekan Ka-Cha ([[Kedah]]) saka Mo-lo-yu; mula, bisa diarani yen Mo-Lo-Yu bakal dumunung ing tengah-tengah antarane rong panggonan kasebut.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Ana téori populer sing nggandhèngaké ''Mo-Lo-Yu'' karo [[Kompleks Candhi Muaro Jambi|Jambi]] ing Sumatra,{{sfn|Melayu Online|2005}} nanging lokasi geografis Jambi kontradiksi karo katrangané Yi Jing babagan "layar setengah dalan antara ''Ka-Cha'' (Kedah) lan ''Bogha'' (Palembang)". Ing jaman [[Wangsa Yuan|Dinasti Yuan]] (1271–1368) lan [[Wangsa Ming|Dinasti Ming]] (1368–1644), tembung ''Ma-La-Yu'' kerep disebut ing teks-teks sejarah Tiongkok – kanthi owah-owahan ejaan amarga rentang wektu antarane dinasti – kanggo nyebutake sawijining bangsa ing cedhak segara kidul. Antarane istilah-istilah sing digunakake yaiku "Bôk-lá-yù", "Mók-là-yū" (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — dilacak saka sumber tinulis saka bhikkhu [[Xuanzang]]) lan Wú-laī-yû (無来由). * '''''Malaiyur''''' – kasebut ing prasasti Tanjore. Iki digambarake minangka kerajaan sing nduweni "gunung sing kuwat minangka benteng" sing tiba menyang penjajah Chola nalika kampanye Rajendra Chola I ing abad kaping 11. Bisa uga ana ing Sumatra, antarane Pannai lan Sriwijaya ([[Kutha Palémbang|Palémbang]]),<ref>{{Cite book |title=Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |editor-last1=Kulke |editor-first1=Hermann |location=Singapore |editor-last2=Kesavapany |editor-first2=K. |editor-last3=Sakhuja |editor-first3=Vijay}}</ref>{{rp|77–78, 170}} bisa uga ana ing situs arkeologi [[Kabupatèn Muaro Jambi|Muaro Jambi]].<ref name=":6">{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-558-3|author1-link=John N. Miksic}}</ref>{{rp|405}} * '''''Malai''''' – sing kasebut déning ahli géografi Arab abad kaping 12 [[Al-Idrisi|Muhammad al-Idrisi]] ing Tabula Rogeriana, pulo iki njlèntrèhaké semenanjung Malaya minangka pulo sing dawa lan nyebut Malai, wewatesan karo Qmer (Khmer) lan dunungé 12 dina layar saka Sanf (Champa).<ref>[https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands]. Singapore Bicentennial Office. November 2019.</ref><ref>Gerini, G. E., & Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). [https://books.google.com.my/books?id=FKYcAAAAMAAJ&vq=malai&pg=PA535#v=onepage&q=malai&f=false Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs)]. Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.</ref> * '''''Bhūmi Mālayu''''' – (secara harfiah "Tanah Malayu"), transkripsi saka [[Prasasti Padang Roco]] taun 1286 M dening Slamet Muljana.{{sfn|Muljana|1981|p=223}} Istilah iki ana gandheng cenenge karo kerajaan Dharmasraya. * '''''Ma-li-yu-er''''' – kasebut ing babad [[Wangsa Yuan]], nuduhake sawijining bangsa ing Semenanjung Melayu sing ngadhepi ekspansi Kerajaan Sukhothai menyang kidul, nalika jaman pamrentahan Ram Khamhaeng.<ref>{{cite web |title=Chronicle of Mongol Yuan |website=guoxue.com |language=zh |url=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |access-date=5 Fèbruari 2026 |archive-date=27 Agustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827214255/http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |url-status=live }}</ref> Kronik kasebut nyatakake: "''..Ana rasa sengit antarane Siam lan Ma-li-yu-er nganti loro-lorone padha mateni siji lan sijine ...''". Kanggo nanggepi tumindake Sukhothai, utusan Tiongkok menyang kraton Ram Khamhaeng ing taun 1295 nggawa dekrit kekaisaran: "Tetepna janjimu lan aja nindakake piala marang Ma-li-yu-er".{{sfn|Hall|1981|p=190}} * '''''Malauir''''' – kasebut ing cathetan [[Marco Polo]] minangka kerajaan sing dumunung ing Semenanjung Melayu,{{sfn|Cordier|2009|p=105}}{{sfn|Wright|2004|pp=364–365}} bisa uga padha karo sing kasebut ing kronik Yuan. * '''''Malayapura''''' – (sacara harfiah "kutha Malaya" utawa "bètèng Malaya"), sing ditulis ing [[prasasti Amoghapasa]] sing ditulis taun 1347 Masehi. Istilah iki digunakake dening [[Adityawarman]] kanggo nyebut Dharmasraya. Saran liyané kalebu tembung [[basa Jawa|Jawa]] ''mlayu'' (minangka kriya: mlayu, partisip: buronan), utawa istilah Melayu ''melaju'' (nyepetake kanthi ajeg), sing nuduhake mobilitas dhuwur lan sifat migrasi wong-wongé. De Barros (1552) nyebutake yen [[Paraméswara|Iskandar Shah]] menehi jeneng ''Malaios'' (wong Melayu) kaya ngono amarga bapakne diusir saka negarane. Albuquerque nerangake yen [[Paraméswara|Parameswara]] mlayu (''malayo'') saka kerajaan Palembang menyang Malaka.{{sfn|Crawfurd|1856|p=[https://archive.org/details/adescriptivedic00crawgoog/page/n254/mode/2up 244]}} === Minangka jeneng ètnis (etnonim) === {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Wong Melayu ing Malaka | caption1 = Cat banyu Portugis wong Malaya ing Malaka, kira-kira taun 1540, ditampilake ing Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Pasangan Melayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Melayu, saka ''Reise nach Batavia'', antarane taun 1669 lan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari Joget | caption3 = Tari Joget saka Kesultanan Malaka; akeh aspek budaya Melayu sing asale saka kraton Malaka }} Tembung "Melayu" minangka etnonim, kanggo ngrujuk marang kluster etnologis sing béda banget, dianggep wis dadi populer sajrone integrasi Kesultanan Malaka minangka kakuwatan regional ing abad kaping 15. Iki digunakake kanggo nglaporake babagan keberpihakan sosial wong Malaka tinimbang wong manca ing wilayah sing padha, utamane [[wong Jawa]] lan [[Thai]].{{sfn|Barnard|2004|p=4}} Iki dibuktèkaké saka dhaptar tembung Melayu awal abad kaping 16 déning Antonio Pigafetta sing gabung karo pelayaran Magellan, sing ngrujuk babagan kepriyé frasa ''chiara Malaiu'' ('cara Melayu') digunakaké ing maritim [[Asia Kidul-wétan]], kanggo nyebut ''al parlare de Malaea'' ([[basa Italia]] kanggo "ngomong babagan Malaka").{{sfn|Milner|2010|pp=22}} Sastra Melayu klasik nggambarake wong Melayu kanthi makna sing luwih sempit tinimbang interpretasi modern. ''Hikayat Hang Tuah'' (kira-kira taun 1700, manuskrip kira-kira taun 1849) mung nyebutake wong Melayu minangka subjek Kesultanan Malaka; [[Brunéi Darussalam|Brunéi]], nalika semana, ora dianggep minangka wong Melayu. ''Hikayat Patani'' (manuskrip: 1876) contoné, ora nyebut Patani lan Brunéi minangka [[basa Malayu]], istilah kuwi mung digunakaké kanggo [[Johor]]. Kedah boten kalebet basa Melayu ing babad Kedah/Hikayat Merong Mahawangsa (kira-kira 1821). ''Hikayat Aceh'' (kira-kira taun 1625, manuskrip kira-kira taun 1675) nggandhengake etnis Melayu karo Johor, nanging mesthi ora karo Aceh utawa Deli.<ref>{{Cite book |last=Milner |first=Anthony |url=https://books.google.com/books?id=sACaolB0FpkC&q=liberally |title=The Malays |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |isbn=978-1-4443-9166-4 |pages=91–92 |access-date=5 Fèbruari 2026|archive-date=31 Maret 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331160702/https://books.google.com/books?id=sACaolB0FpkC&q=liberally |url-status=live }}</ref><ref>For the dating of the manuscripts, see [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html|date=9 Agustus 2022}}.</ref> == Asal-usul == [[Barkas:Baju Melayu.jpg|thumb|Sekelompok wong lanang saka [[Brunéi Darussalam]] nganggo sandhangan jinis ''Cekak Musang'', dienggo bareng karo [[songkèt]] (kiwa paling adoh) lan ''[[sarung|kain sarung]]''.]] === Modhél Proto-Melayu === Uga dikenal minangka ''Melayu asli'' (wong Melayu asli) utawa ''Melayu purba'' (wong Melayu kuna), wong Proto-Melayu asale saka Austronésia lan dipercaya wis migrasi menyang Kapuloan Melayu sajrone serangkaian migrasi dawa antarane 2500 lan 1500 SM.{{sfn|Ryan|1976|pp=4–5}} Proto-Melayu sing misuwur saiki yaiku Moken, Jakun, Orang Kuala, Temuan lan Orang Kanaq.<ref>{{cite web |title=Orang Asli Population Statistics |publisher=Center for Orang Asli Concerns |url= http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&artID=11432750280711 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110722233738/http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&artID=11432750280711 |archive-date=22 Juli 2011}}</ref> ''The Encyclopedia of Malaysia: Early History'' ({{lang|id|Ensiklopedia Malaysia: Sejarah Awal}}), wis nudingake total telung teori babagan asal-usul wong Melayu: * Teori Yunnan (diterbitake ing taun 1889) – Teori Proto-Melayu sing asale saka Yunnan kira-kira 4.000 nganti 6.000 taun kepungkur. Téori iki didhukung déning R.H Geldern lan timé sing nduwé téori yèn migrasi wong-wong mau kedadeyan saka Kali Mekong menyang [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]]. Bukti liyané sing ndhukung téori iki kalebu piranti watu sing ditemokaké ing Kepulauan Melayu sing analog karo piranti Asia Tengah, sing nuduhaké kamiripan adat istiadat Melayu lan Assam.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Parthipan |first1=Shalini |last2=Mirianti Ishar |first2=Seri |date=2022 |title=Perspective on Ancestral Lineages and Genetic Markers of Malay Population in Peninsular Malaysia |url=http://journalarticle.ukm.my/19571/1/49021-177065-2-PB.pdf |journal=Journal Sains Kesihatan Malaysia |volume=20 |issue=1 |page=86 |via=Journalarticle.ukm.my |access-date=24 Maret 2026 |archive-date=16 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016080144/http://journalarticle.ukm.my/19571/1/49021-177065-2-PB.pdf |url-status=live }}</ref> * Teori New Guinea/Pelaut (diterbitake ing taun 1965) – Migrasi pelaut kanthi katrampilan oseanografi sing kuwat sing lelungan saka pulo siji menyang pulo liyane antarane [[Niu Sélan]] lan [[Madhagaskar]]. Teori kasebut ngaku yen morfologi wong Melayu nalika semana padha karo Negroid.<ref name=":0" /> * Teori [[Républik Cina|Taiwan]] (diterbitake ing taun 1997) – Migrasi sekelompok wong saka Tiongkok Kidul kedadeyan 6.000 taun kepungkur, sawetara pindhah menyang [[Taiwan]] ([[wong pribumi Taiwan|pribumi Taiwan]] saiki minangka keturunane), banjur menyang [[Filipina]] lan mengko menyang [[Kalimantan]] (kurang luwih 4.500 taun kepungkur) ([[Dayak]] saiki lan kelompok liyane). Wong-wong kuna iki uga pisah, ana sing menyang [[Sulawesi]] lan ana sing menyang [[Jawa]], lan [[Sumatra]], sing saiki kabeh nganggo basa-basa sing kalebu kulawarga Basa Austronesia. Migrasi pungkasan kedadeyan ing Semenanjung Malaya kira-kira 3.000 taun kepungkur. Sawijining sub-kelompok saka Kalimantan pindhah menyang Champa ing jaman saiki sing diarani Vietnam Tengah lan Kidul kira-kira 4.500 taun kepungkur. Ana uga jejak migrasi Dong Son lan Hoabinhian saka [[Viètnam]] lan [[Kamboja]]. Kabeh klompok iki nduweni DNA lan asal-usul linguistik sing bisa ditelusuri saka pulo sing saiki diarani Taiwan, lan leluhure wong-wong kuna iki bisa ditelusuri saka Tiongkok kidul.{{sfn|Barnard|2004}} ==== Deutero-Melayu ==== [[Barkas:Women from Palembang in Ikat weave, Wanita di Indonesia p29 (Ministry of Information).jpg|thumb|Wanita saka [[Kutha Palémbang|Palémbang]] nganggo busana tradhisional, sing diarani Baju Kurung sing digawe saka [[Songkèt]]. Klambi iki umume digandhengake karo wanita keturunan Melayu.]] Wong Deutero-Melayu iku wong [[jaman wesi|Jaman Wesi]] sing sebagian turunan saka wong Austronésia sabanjure sing dilengkapi teknik pertanian sing luwih maju lan kawruh anyar babagan logam.{{sfn|Murdock|1969|p=278}}{{sfn|Ooi|2004|p=[https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA495 495]}}{{sfn|Anderbeck|2002}} Para pemukim Deutero-Melayu ora nomaden kaya para leluhure: nanging dheweke manggon lan ngadegake kampung-kampung sing dadi unit utama ing masyarakat. Kampung-kampung iki biasane dumunung ing pinggir kali utawa pesisir lan umume bisa nyukupi pangan lan kabutuhan liyane. Ing pungkasan abad kaping 1 SM, kampung-kampung iki wiwit nindakake perdagangan karo jagad njaba.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=39}} Wong Deutero-Melayu dianggep minangka leluhur langsung saka wong Melayu saiki.{{sfn|TED|1999}} ==== Ekspansi saka modhél Sundaland ==== Téori sing luwih anyar nyatakaké yèn tinimbang dipanggoni déning ekspansi saka daratan, populasi Jaman És ing Semenanjung Malaya, Kapuloan Indhonésia sing cedhak, lan landas kontinèntal sing nalika iku katon (Sundaland) malah berkembang sacara lokal saka pemukim manungsa pisanan lan ngembang menyang daratan. Para pendukung téori iki percaya yèn ekspansi iki mènèhi panjelasan sing luwih irit babagan bukti linguistik, arkeologi, lan antropologis tinimbang modhèl sadurungé, mliginé model Taiwan.{{sfn|Oppenheimer|2006}} Téori iki uga nduwèni dhukungan saka bukti genetik anyar saka Human Genome Organisation sing nuduhaké yèn pedunung utama Asia kedadeyan ing siji migrasi liwat [[Asia Kidul-wétan]]; rute iki dianggep minangka wilayah Melayu modern lan keragaman ing wilayah kasebut berkembang utamane ing panggonan kasebut tanpa mbutuhake migrasi utama saka daratan. Ekspansi kasebut dhewe bisa uga disebabake dening kenaikan permukaan laut ing pungkasan Jaman Es.{{sfn|Abdulla et al.|2009}}{{sfn|Soares, et al.|2008}} Stephen Oppenheimer, pendukung paham iki, luwih lanjut ngajokake teori yen ekspansi bangsa kedadeyan kanthi telung gelombang cepet amarga kenaikan permukaan laut ing pungkasan Jaman Es, lan diaspora iki nyebarake bangsa-bangsa kasebut lan budaya, mitos, lan teknologi sing ana gandhengane ora mung menyang daratan Asia Tenggara, nanging uga nganti India, Timur Tengah, lan Mediterania. Para pengulas nemokake usulan-usulane kanggo pemukiman lan panyebaran asli pantes ditliti luwih lanjut, nanging isih skeptis karo klaim difusionis dheweke.{{sfn|Razak|2012}}{{sfn|Terrell|1999}}{{sfn|Baer|1999}} === Bukti genetik === Wong Melayu iku sawijining klompok ètnis sing manggon ing Asia Kidul-wétan lan Semenanjung Malaya sing nganggo basa Austronésia. Miturut panliten ing taun 2015, wong Melayu saka Semenanjung Malaysia, [[Singapura]], [[Indhonésia]], lan [[Sri Lanka]] nduweni 4 komponen leluhur utama, kalebu Austronésia (17%–62%), Proto-Melayu (15%–31%), Asia Timur (4%–16%) lan Asia Selatan (3%–34%). Nanging komponen pribumi Austronésia lan Asia Tenggara luwih penting kanggo wong Melayu saka Semenanjung Malaysia, Singapura lan Indhonésia tinimbang Asia Wétan lan Asia Kidul. Kosok baline, wong Melayu saka Sri Lanka nduweni udakara 34% keturunan Asia Kidul ing susunan genetik, sing ndadekake dheweke relatif béda.<ref>{{Cite journal |last1=Deng |first1=Lian |last2=Hoh |first2=Boon-Peng |last3=Lu |first3=Dongsheng |last4=Saw |first4=Woei-Yuh |display-authors=3 |date=2015 |title=Dissecting the genetic structure and admixture of four geographical Malay populations |journal=Scientific Reports |volume=5 |doi=10.1038/srep14375 |pmid=26395220 |pmc=4585825 |bibcode=2015NatSR...514375D }}</ref> Panliten ing taun 2021 nyimpulake yen garis keturunan Basal-Asia Timur sing khas (kadhangkala diarani '''East- and Southeast Asian lineage''<nowiki/>' (ESEA)), sing minangka leluhure wong Asia Timur lan Tenggara modern, wong Polinesia, lan wong Siberia, asale saka Daratan Asia Tenggara ing ~50.000 SM, lan berkembang liwat pirang-pirang gelombang migrasi menyang kidul lan lor. Leluhur basal-Asia Wétan, uga leluhur sing ana gandhèngané karo [[kulawarga basa Austroasiatika|Austroasia]], nyebar menyang Asia Kidul-wétan Maritim sadurungé ekspansi Austronésia. Wong-wong sing nganggo basa Austronésia dhewe dikira wis tekan ing [[Taiwan]] lan [[Filipina]] sisih lor antarane 10.000 lan 7.000 SM saka pesisir kidul Tiongkok, lan nyebar saka kana menyang saindenging Asia Tenggara. Para penulis nyimpulake yen ekspansi Austronésia menyang Insular Asia Tenggara lan [[Polinésia]] metu saka Filipina tinimbang Taiwan, lan wong-wong sing nganggo basa Austronesia modern, kayata wong Melayu, umume duwe leluhur saka Basal-Asia Timur paling awal, migran Austroasia saka Asia Tenggara Daratan, lan pelaut sing nganggo basa Austronésia saka Filipina, tanpa akeh campuran saka klompok sadurunge.<ref>{{Cite journal |last1=Larena |first1=Maximilian |last2=Sanchez-Quinto |first2=Federico |last3=Sjödin |first3=Per |last4=McKenna |first4=James |last5=Ebeo |first5=Carlo |last6=Reyes |first6=Rebecca |last7=Casel |first7=Ophelia |last8=Huang |first8=Jin-Yuan |last9=Hagada |first9=Kim Pullupul |last10=Guilay |first10=Dennis |last11=Reyes |first11=Jennelyn |date=30 Maret 2021 |title=Multiple migrations to the Philippines during the last 50,000 years |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=118 |issue=13 |doi=10.1073/pnas.2026132118 |issn=0027-8424 |pmc=8020671 |pmid=33753512|bibcode=2021PNAS..11826132L |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Yang |first=Melinda A. |date=6 Januari 2022 |title=A genetic history of migration, diversification, and admixture in Asia |url=http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html |journal=Human Population Genetics and Genomics |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=1–32 |doi=10.47248/hpgg2202010001 |issn=2770-5005 |doi-access=free |access-date=25 Maret 2026 |archive-date=16 Mèi 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516110501/http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html |url-status=live }}</ref> ==Budaya== === Agama === [[Barkas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien ing [[Brunéi Darussalam]] ing wayah wengi [[Ramadhan]]. Karajan sugih iki nganut Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Melayu'') minangka filosofi nasional wiwit kamardikane ing taun 1984.]] Komunitas Melayu wiwitan umumé [[animisme|animis]], percaya marang anané ''semangat'' (roh) ing saben bab.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Kira-kira nalika wiwitan jaman umum, agama [[Hindhu]] lan [[Buda]] dikenalake dening para pedagang Asia Kidul menyang Kepulauan Melayu, ing ngendi agama kasebut berkembang nganti abad kaping 13, sadurunge tekane Islam sing digawa dening para pedagang Muslim Arab, Asia Kidul, lan Tiongkok. Ing abad kaping 15, Islam saka sekte [[Sunni]] ortodoks ngrembaka ing jagad Melayu ing jaman Kesultanan Malaka. Beda karo agama [[Hindhu|Hindu]], sing mung ngowahi masyarakat Melayu awal kanthi dangkal, [[Islam]] bisa diarani wis terintegrasi kanthi lengkap menyang urip saben dinane penduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Wiwit jaman iki, wong Melayu dianggep minangka kelompok etnoreligius lan sacara tradhisional nduweni identifikasi sing cedhak karo Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} lan wiwit kuwi dheweke ora ngganti agama.<ref name="Syed" /> Identitas iki kuwat banget nganti diarani dadi Muslim yaiku ''masuk Melayu'' (mlebu keMelayuan).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Sanajan mangkono, kapercayan-kapercayan sadurungé sing duwé oyot sing luwih jero, tetep nglawan kutukan Islam - lan pancen mistisisme [[Sufisme]] wis gegandhèngan ing antarane wong Melayu, karo roh-roh saka jagad animisme sadurungé lan sawetara unsur Hindhu.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Sawisé taun 1970-an, kebangkitan Islam (uga diarani re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) ing saindenging jagad Muslim, akèh tradhisi sing dianggep nglanggar ajaran Islam lan ngandhut unsur syirik ditinggalaké déning wong Melayu ing Malaysia, déné ing antarane wong Melayu ing Indhonésia, tradhisi kasebut ora dianggep takhayul lan ngandhut unsur syirik. Ing antarane tradhisi kasebut yaiku festival ''mandi'' safar (adus [[Safar]]), festival [[adus]] kanggo nggayuh kasucian spiritual, sing bisa dideleng fitur-fitur sing padha karo sawetara ing Durga Puja ing India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Akèh-akèhé saka ètnis Melayu modern sing penganut Islam [[Sunni]]<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=2 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Oktober 2012}}</ref> lan riyaya Melayu sing paling penting yaiku sing asalé saka Islam - ''[[Idul Fitri|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Idul Adha|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Muharram|Awal Muharram]]'', lan ''[[Mulud (pahargyan)|Maulidur Rasul]]''. Wong Melayu sing metu saka Islam ing Malaysia lan Brunéi dianggep murtad. Nanging, ana sawetara etnis Melayu sing manggon ing njaba negara-negara kasebut uga wis nganut agama liya kanthi sah miturut hukum. === Arsitèktur === {{See also|Omah Melayu}} [[Gambar:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Omah tradhisional Melayu ing [[Kedah]], dihias nganggo panel ukiran khas [[Jasirah Malaka|Semenanjung Melayu]] sisih lor.]] [[Omah Melayu]] nuduhake papan panggonan vernakular wong Melayu, sawijining klompok etno-linguistik sing manggon ing [[Sumatra]], pesisir [[Kalimantan]], lan [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]]. Wangun arsitèktur tradhisional, kaya ta atap sing cocog karo gaya tropis lan proporsi sing harmonis kanthi unsur dekoratif dianggep isih nduweni nilai budaya sing gedhe dening akeh wong ing wilayah kasebut. Nanging, bangunan-bangunan iki mbutuhake perawatan sing signifikan dibandhingake karo konstruksi modern; kayata tantangan kanggo njaga bahan utama, kayu, saka efek bosok cuaca tropis uga serangan [[rayap]]. Katrampilan konstruksi vernakular iki saya ilang amarga [[Malaysia]] nerusake proses industrialisasi, dene ing [[Indhonésia]] omah-omah tradhisional kaya ngono isih lestari ing wilayah pedesaan. Senajan transformasi urban ing [[Singapura]] wis ngilangi meh kabeh wilayah urban Melayu, sawetara omah sing nampilake arsitèktur vernakular iki isih lestari, utamane ana ing pulo lepas pantai Pulau Ubin.{{Citation needed|date=Dhésèmber 2022}} Upaya kanggo [[arsitèktur Indonésia|nglestarikake gaya arsitektur asli]] [[Pratélan pulo ing Indonésia|kepulauan Indonesia]] wis ditindakake liwat dokumentasi lan replika kreasi ing paviliun [[panagaraning Indhonésiyah|provinsi]] ing [[Taman Mini Indonésia Indah]], [[Jakarta]]. ===Basa=== [[Barkas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|[[Prasasti Kedukan Bukit]] ditulis nganggo [[aksara Pallawa]]. Wis ana wiwit taun 683, iki minangka salah sawijining artefak tulisan Melayu paling tuwa sing isih ana.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Aksara Gundhil}} [[Basa Malayu]] iku salah siji basa sing paling misuwur ing donya, mligine saka kulawarga basa Austronésia. Varian lan dialek [[basa Melayu]] digunakake minangka basa resmi ing [[Brunéi Darussalam]], [[Indhonésia]], [[Malaysia]], lan [[Singapura]]. Basa iki uga dicaturaké ing [[Thai]]land kidul, [[Kapuloan Cocos (Keeling)|Kapuloan Cocos]], [[Pulo Natal]], lan [[Sri Lanka]]. Basa iki dicaturaké déning kurang luwih 33 yuta wong ing sakubengé Kapuloan Melayu lan digunakaké minangka basa kapindho déning kurang luwih 220 yuta wong.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Wangun basa Malayu paling tuwa asale saka basa Proto-Malayu-Polinésia sing dituturake dening para pemukim Austronésia paling awal ing [[Asia Kidul-wétan]]. Wangun iki banjur berkembang dadi basa Malayu Kuna nalika budaya lan agama India wiwit nembus wilayah kasebut. Basa Melayu Kuna ngandhut sawetara istilah sing isih ana nganti saiki, nanging tetep ora bisa dimangerteni dening penutur modern, dene basa modern wis umume bisa dikenali ing basa Melayu Klasik tulisan, sing bentuk paling tuwa wiwit taun 1303 Masehi.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Melayu berkembang dadi basa Malayu Klasik liwat mlebune akeh kosakata [[basa Arab|Arab]] lan [[basa Pèrsi|Pèrsi]] kanthi bertahap nalika Islam mlebu ing wilayah kasebut, lan sajrone proses kasebut ana owah-owahan sing signifikan. Wiwitane, basa Melayu Klasik minangka klompok dialek sing maneka warna, sing nggambarake asal-usul kerajaan-kerajaan Melayu ing Asia Kidul-wétan. Salah sawijining dialek iki, sing dikembangake ing tradhisi sastra Kesultanan Malaka ing abad kaping 15, pungkasane dadi dominan. Jaman Malaka ditandhani karo owah-owahan basa Melayu dadi basa Islam, kaya dene basa Arab, Persia, Urdu, lan Swahili. [[Aksara Arab]] sing diadaptasi sing diarani [[aksara Jawi|Jawi]] digunakake kanggo ngganti [[aksara Kawi]], terminologi agama lan budaya Islam diasimilasi kanthi akeh, mbuwang akeh tembung Hindu-Buddha, lan basa Malayu dadi basa pengantar lan panyebaran Islam ing saindenging wilayah [[Asia Kidul-wétan]]. Ing puncak kekuasaan Malaka ing abad kaping 15, basa Malayu Klasik nyebar ngluwihi jagad penutur basa Melayu tradhisional<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> lan ngasilake ''[[basantara|lingua franca]]'' sing diarani ''Bahasa Melayu pasar'' ("Bazaar Melayu") utawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Melayu Endhek"), beda karo ''Bahasa Melayu Tinggi'' ("Melayu Luhur") ing Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Lumrahé, basa Melayu Bazaar iku basa pidgin lan perkembangan sing paling penting yaiku basa pidgin dikreolisasi, sing nggawé sawetara basa anyar kaya ta [[basa Malayu Ambon]], [[basa Malayu Manado|Malayu Manado]], lan [[basa Batawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Para panulis [[Éropa]] ing abad kaping 17 lan 18, kaya ta Tavernier, Thomassin lan Werndly nggambarake basa Malayu minangka "''basa para wong pinter ing kabeh Hindia, kaya [[basa Latin]] ing Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Iki uga sing paling akeh digunakake nalika jaman penjajahan Inggris lan Walanda ing Kepulauan Melayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kosok baline katon ing Hindia Timur Spanyol, ing ngendi latinisasi massal ing kepulauan kasebut sajrone taun-taun kolonial nyebabake kudeta historis basa Malayu ing Filipina. Dialek Kesultanan Johor, penerus langsung Malaka, dadi basa standar ing antarane wong Melayu ing [[Singapura]] lan [[Malaysia]], lan iki dadi dhasar asli kanggo [[basa Indhonésia]] sing wis distandardisasi.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Saliyané basa Malayu standar, sing dikembangaké ing lingkungan Malaka-Johor, ana uga manéka dialek Melayu lokal. Contone, wong [[basa Bangka|Bangka]], Brunéi, [[basa Melayu Jambi|Jambi]], [[basa Malayu Kelantan-Petani|Kelantan]], Kedah, Negeri Sembilan, [[basa Palémbang|Palémbang]], [[Basa Malayu Kelantan-Petani|Pattan]], Sarawak, [[Basa Malayu Trengganu|Terengganu]], lan liya-liyane. Basa Malayu sacara historis ditulis nganggo [[aksara Pallawa]], [[aksara Kawi|Kawi]], lan [[aksara Réncong|Réncong]]. Sawisé tekané Islam, [[aksara Jawi]] sing adhedhasar basa Arab diadopsi lan isih digunakaké nganti saiki minangka salah siji saka rong aksara resmi ing [[Brunéi Darussalam]] lan minangka aksara alternatif ing [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Oktober 2012 }}</ref> Wiwit abad kaping 17, minangka akibat saka penjajahan Inggris lan Walanda, aksara Jawi mboko sithik diganti karo aksara Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=2 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> sing adhedhasar Latin sing pungkasane dadi aksara modern resmi kanggo [[basa Malayu]] ing [[Malaysia]], [[Singapura]], lan [[Indhonésia]], lan aksara resmi ing [[Brunéi Darussalam]]. === Musik === {{Main|Musik Melayu}} [[Musik Melayu]] iku sawijining [[genre musik]] [[lagu dhaèrah|tradhisional]] sing asale lan berkembang ing pesisir wétan [[Sumatra]], [[Kalimantan]], lan [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]].<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> [[Musik]] iki biasane dinyanyekake dening wong-wong saka etnis Melayu lan asring diiringi tarian khas Melayu lokal, contone nawakake tarian ing acara utawa pesta tradhisional, nampani tamu kehormatan, lan ing kegiatan keagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sing menarik saka [[genre musik]] iki yaiku komposisine sing kasusun saka lirik lagu sing ngemot puisi sing diadaptasi karo urip saben dina, katresnan (kaya Dondang Sayang) lan kebak piwulang (pesen moral), kebak swara utawa vokal cengkok khas [[Melayu]], lan aransemen musik sing disusun kanthi rapi. Bebarengan karo perkembangan jaman, musik Melayu uga ngalami owah-owahan gaya musik, contone, musik iki uga ngalami fusi karo [[musik pop]], [[musik rock|rock]], lan [[dangdut]]. Aliran iki bisa ditemokaké ing negara-negara sing ana gandhèngané karo Melayu, kaya ta [[Indhonésia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], lan [[Brunéi Darussalam]]. Ing wiwitan perkembangane, instrumen musik sing digunakake didominasi dening aksi [[rebana]] sing diarani Kompang saka [[Kabupatèn Panaraga|Ponorogo]], petik gambus, gesekan [[piyul]], nabuh akordeon, swara [[gong]], lan tiupan [[serunai]]. Iki dipengaruhi dening [[budaya]] tanah Arab lan [[Éropa]] tradisional. Bebarengan karo perkembangan teknologi, kabeh iki wis diganti karo instrumen musik elektronik awujud keyboard. Nanging, ing kegiatan tartamtu, instrumen musik tradisional isih digunakake kanggo nglestarikake warisan budaya. Ing perkembangane, gerakan iki populer ing taun 80-an lan malah mlebu era "puncak kejayaan" ing taun 90-an. Iki ditandhani karo tambah akeh penyanyi lan [[marchingband|band]] Melayu, lan pendatang anyar sing muncul kanthi lagu-lagu andalan dhewe. === Seni pertunjukan === [[Barkas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pagelaran Joget Gamelan, 1937]] Wong Melayu duwé maneka warna musik lan tari sing minangka gabungan saka macem-macem pengaruh budaya. Genre-genre sing khas wiwit saka tari rakyat Melayu tradhisional kaya ta Mak Yong nganti tari Zapin sing dipengaruhi Arab. Gerakan koreografi uga maneka warna, saka langkah lan melodi sing prasaja ing Dikir barat nganti gerakan sing rumit ing Joget Gamelan. Musik tradhisional Melayu umumé musik perkusi. Maneka warna [[gong]] nyedhiyakake irama kanggo akeh tarian. Ana uga [[drum]] kanthi maneka warna ukuran, wiwit saka ''rebana ubi'' gedhe sing digunakake kanggo nandhani acara penting nganti ''rebana cilik'' (kendhang pigura) sing digunakake minangka iringan kanggo pengajian vokal ing upacara keagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barkas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sakumpulan penari Melayu Siam sing nampilake Mak Yong (kira-kira abad kaping 19). Ing taun 2005, iki diakoni minangka salah sawijining karya agung warisan lisan lan ora nyata manungsa dening [[UNESCO]].]] Musik nobat dadi bagéan saka Regalia Kraton Melayu wiwit tekané Islam ing abad kaping 12 lan mung ditampilaké ing upacara-upacara penting kraton. Orkestrane kalebu instrumen suci lan dihormati banget yaiku ''nehara'' ([[kendang]]), ''gendang'' (kendang sirah loro), ''nafiri'' (trompet), ''[[serunai]]'' (oboe), lan kadhangkala gong kenop lan sepasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pengaruh India kuwat banget ing drama bayangan tradisional sing dikenal minangka [[wayang kulit|Wayang Kulit]], ing ngendi crita-crita saka epik [[Hindhu]]; [[Ramayana]] & [[Mahabharata]] dadi repertoar utama. Ana papat jinis teater wayang sing khas sing bisa ditemokake ing Semenanjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' lan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Sanajan mangkono, seni lan crita ''Wayang Purwa'' lan ''Wayang Siam'' nuduhake pengaruh regional sing nyawiji karo wong Jawa lan Siam, dene ''Wayang Melayu'' lan ''Wayang Gedek'' nyritakake bentuk lan busana Melayu sing luwih asli. Seni pertunjukan Melayu liyane sing kondhang yaiku; Teater ''[[Bangsawan]]'', ''Dondang Sayang'' seneng balada lan tari ''Mak Inang'' saka Kasultanan Malaka, ''Jikey'' lan ''Mek Mulung'' saka [[Kedah]], tari ''Asyik'' lan drama tari ''Menora'' saka Patani lan [[Kelantan]], Tari ''Ulek mayang'' lan ''Rodat'' saka [[Trengganu]], Teater ''Boria'' saka [[pulo Pinang|Penang]], Tari ''Canggung'' saka Perlis, Lagu-lagu narasi ''Mukun'' saka [[Brunéi Darussalam]] lan [[Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> lan [[Gending Sriwijaya]] saka [[Kutha Palémbang|Palémbang]], lan ''Serampang Dua Belas'' saka Serdang.<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api firedance saka [[Riau]] lan Dikir barat Singapura saka [[Singapura]]. === Seni rupa === [[Barkas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, manuk mitos raksasa sing digawe kanggo parade [[tetak|sunat]] agung pangeran [[Kelantan]].]] Seni ukir kayu minangka bagéyan saka [[seni rupa|seni visual]] Melayu klasik. Wong Melayu sacara tradhisional nghias monumen, prau, senjata, makam, alat musik, lan piranti-piranti kuna kanthi motif flora, kaligrafi, geometri, lan fitur kosmik. Seni iki ditindakake kanthi mbusak sebagian kayu nganggo piranti sing landhep lan ngetutake pola, komposisi, lan urutan tartamtu. Bentuk seni iki, sing dikenal minangka ''ukir'', dianggep minangka tumindak pengabdian para pengrajin marang sing nitahake lan hadiah kanggo sesamane.{{sfn|Said|2005}} Bentuk seni iki utamane disebabake dening akehe kayu ing Kepulauan Melayu lan uga dening katrampilan para pengukir kayu sing ngidini wong Melayu praktik ngukir kayu minangka kerajinan. Latar tropis alami ing ngendi flora lan fauna akeh wis menehi inspirasi kanggo motif kanggo digambarake kanthi bentuk abstrak utawa bergaya ing papan kayu. Kanthi rawuhe Islam, bentuk geometris lan kaligrafi Islam dikenalake ing ukiran kayu. Kayu sing digunakake biasane saka spesies kayu atos tropis sing dikenal awet lan bisa tahan serangan jamur, kumbang sepatu bot listrik, lan rayap.{{sfn|Said|2002}} Omah-omah tradhisional Melayu utawa masjid biasane dihiasi nganggo luwih saka 20 ukiran. Ukiran ing tembok lan panel ngidini angin sirkulasi kanthi efektif mlebu lan metu saka bangunan lan bisa ngidini sinar srengenge madhangi njero struktur kasebut. Ing wektu sing padha, bayangan sing digawe dening panel uga bakal nggawe bayangan adhedhasar motif sing nambah kaendahan ing lantai. Dadi, komponen sing diukir nduweni fungsi fungsional lan estetika. === Sandhangan tradhisional === [[Barkas:Busana Melayu.jpg|thumb|Wong lanang Melayu ing ''busana Melayu'', gaya tradhisional busana Melayu]] Sandhangan lan tekstil tradhisional Melayu wis terus owah wiwit jaman kuna. Sacara historis, wong Melayu kuna dicathet nggabungake maneka warna bahan alami minangka sumber penting kanggo kain, sandhangan, lan sandhangan. Nanging ing jaman biyen, nalika para pedagang awal teka saka wetan lan kulon menyang pelabuhan Kepulauan Melayu, padha bebarengan tuku barang-barang mewah anyar, kalebu katun lan sutra sing apik. Sandhangan kasebut banjur dadi sumber mode Melayu sing dhuwur lan nduweni peran budaya minangka identitas sing ngiket ing Nusantara, utamane ing semenanjung, Sumatra lan wilayah pesisir Kalimantan.{{sfn|Hassan|2016}} Ing budaya Melayu, sandhangan lan tekstil dianggep minangka simbol kaendahan, kekuasaan, lan status. Akeh cathetan ing hikayat Melayu nandheske papan khusus sing dikuwasani tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri tenun tangan Melayu bisa dilacak asal-usule wiwit abad kaping 13 nalika jalur perdagangan wétan berkembang ing jaman Dinasti Song. Sebutan babagan tekstil gawean lokal uga dominasi tenunan ing [[Jasirah Malaka]] digawe ing macem-macem cathetan Tiongkok lan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Antarane tekstil Melayu sing kondhang yaiku [[Songkèt]], [[Bathik]], ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' lan ''Tekad''. Sandhangan Melayu klasik maneka warna ing saben wilayah, nanging sandhangan tradisional sing paling jero ing jaman saiki yaiku Baju Kurung (kanggo wanita) lan Baju Melayu (kanggo pria), sing loro-lorone diakoni minangka sandhangan nasional kanggo [[Malaysia]] lan [[Brunéi Darussalam]], lan uga dienggo dening komunitas Melayu ing [[Indhonésia]], [[Singapura]], [[Filipina]], [[Myanmar]] lan [[Thai]]land. [[Barkas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Bocah-bocah Melayu nganggo klambi adat nalika [[Idul Fitri]]]] Tembung ''Baju Kurung'', sing sacara sastra ditegesi minangka "mbunteli awak" sing nganggo, dirancang adhedhasar prinsip-prinsip Islam babagan kesopanan, wicaksana, lan andhap asor. Praktek iki padha karo doktrin agama Yahudi-Kristen, amarga memamerkan bagian awak sing intim dianggep dilarang ing Islam. Interpretasi kasebut banjur diserap menyang cara berpakaian lan perspektif budaya Melayu, iki bisa dideleng kanthi cetha nalika pamrentahan Mansur Shah saka Malaka ing abad kaping 15, sultan nglarang rakyat Muslim wanita ing ngarep umum supaya ora mung nganggo sarung saka dhadha mudhun. Sajrone jaman biyen, Baju Kurung Melayu ngalami sawetara reinkarnasi sadurunge njupuk wujud kaya saiki. Amarga jembare maneka warna karajan Melayu ing Nuswantara, pola desain Baju Kurung uga bisa dideleng ing wilayah kasebut, kalebu [[Bengkulu]], [[Kedah]], [[Jambi]], Johor-Riau, Pahang lan [[Kutha Palémbang|Palémbang]].{{sfn|Hassan|2016}} Mode Baju Kurung sing cocog kanggo wong lanang diarani "Baju Melayu". Bagean ndhuwur sandhangan digawe kanthi desain geometris sing meh padha karo Baju Kurung lan umume dipasangake karo kain tenun sing dikenal minangka sarung. Pola sarung bisa uga kalebu simbol status perkawinan wong kasebut utawa pangkate ing masyarakat Melayu tradhisional.{{sfn|Hassan|2016}} Sandhangan Melayu klasik umum liyané kanggo wong lanang kalebu ''baju'' (klambi) utawa ''tekua'' (jinis klambi lengen dawa), ''baju rompi'' (rompi), ''kancing'', ''celana'' pendek (celana sikil cilik), [[sarung]] sing dienggo ing pinggul, ''capal'' (sandal), lan ''tanjak'' utawa ''tengkolok'' (tutup sirah); kanggo para bangsawan, ''baju sikap'' utawa ''baju layang'' (jinis jas) lan ''pending'' (gesper sabuk hias) uga sinonim kanggo dienggo minangka sandhangan resmi. Uga lumrah yen ''Pendekar'' (prajurit Melayu) nduweni [[keris]] sing diselipake ing lipatan ngarep sarung. Beda karo Baju Melayu sing isih dienggo mung minangka sandhangan upacara, Baju Kurung dienggo saben dina sajrone setaun dening mayoritas wanita Melayu. Katon pegawai negeri sipil wanita, pekerja profesional, lan mahasiswa nganggo Baju Kurung iku lumrah ing [[Malaysia]] lan [[Brunéi Darussalam]]. ==Sub-ètnis== {{Uga deleng|Wong Melayu Malaysia|Wong Melayu Indhonésia}} ==Deleng uga== * [[Donya Melayu]] * [[Omah Melayu]] ==Cathetan suku== {{Reflist}} ==Pranala njaba== * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Pranala mati|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en icon}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Pranala mati|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{stub}} {{DEFAULTSORT:Melayu}} [[Kategori:Melayu|*]] [[Kategori:Suku bangsa ing Malaysia]] [[Kategori:Suku bangsa ing Indonesia]] [[Kategori:Golongan ètnik ing Indonésia]] [[Kategori:Golongan ètnik ing Malaysia]] {{Featured article}} {{Authority control}} m186nnyyvujq8upcyv4j6v4najy14rn 0 172955 1756243 1649526 2026-09-08T21:03:22Z Amherst99 4966 /* */ 1756243 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|image=File:SemlaFlickr.jpg|caption=Traditional [[Swedish cuisine|Swedish]] semla}}A '''semla,''' '''vastlakukkel,''' '''laskiaispulla''' utawa '''fastlagsbulle / fastelavnsbolle''' punika salah sawijining jinis olahan tradisional muter manis digawe ing macem-macem formulir ing Swèdhen,<ref>{{Cite web|url=https://www.recepten.se/recept/semlor.html|title=Semlor - Recept - Semlebullar|website=recepten.se}}</ref> Finlan, Éstlan, Nurwègen, Dhènemarken, Kapuloan Pharur lan Iceland, gadhah [[Pra-Paskah|nyilihake]] lan utamané Shrove Selasa ing negara paling, Shrove ana ing Dhènemarken, bagean Swèdhen kidul, Èslan lan Kepulauan Pharur utawa Minggu Fastelavn ing Nurwègen. Ing Swèdhen, umume dikenal minangka ''semla'' (jamak: ''semlor'' ), nanging uga dikenal kanthi jeneng ''fettisdagsbulle'' (lit. " ''Lemak tuesday roll'' "). Ing sisih kidul Swèdhen, uga ing Finlan sing nganggo basa Swèdhen, iki dikenal kanthi jeneng ''fastlagsbulle'' (jamak: ''fastlagsbullar'' ; semla ing tangan liya tegese bun gandum polos kanthi butter, diarani "fralla" ing Swèdhen). Ing Éstlan diarani ''vastlakukkel''. Ing Nurwègen lan Dhènemarken diarani ''fastelavnsbolle'' . Ing Èslan, dikenal minangka ''bolla'' lan dadi ing ''bolludagur''. Ing Kapuloan Pharur diarani ''føstulávintsbolli'', lan disedhiyakake ing ''føstulávintsmánadagur''. Semla sing disajikake ing mangkuk susu panas yaiku ''hetvägg'' (lit. " ''Tembok panas'' ").<ref>{{Cite web |url=http://blog.ingredientmatcher.com/recipe-swedish-semlor-fastlagsbullar-hetvagg-sweet-cream-bun-eaten-mardi-gras/ |title=Archive copy |access-date=2020-11-09 |archive-date=2020-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111221753/https://blog.ingredientmatcher.com/recipe-swedish-semlor-fastlagsbullar-hetvagg-sweet-cream-bun-eaten-mardi-gras/ |url-status=dead }}</ref> == Referensi == 8m8jn6vi344pzs27j5rvd49lkrossj0 0 182529 1756241 1646929 2026-09-08T17:27:33Z Amherst99 4966 /* */ 1756241 wikitext text/x-wiki [[Barkas:Kanelbulle.jpg|jmpl| Roti [[Kanelbullar|manis kayu manis]] Swedia karo gula nib remuk]] [[Barkas:Colomba-Pasquale.jpg|jmpl| Kue Paskah Italia [[Colomba di pasqua|Colomba di Pasqua]] kanthi gula nib sing diekstrusi]] '''Gula Nib''' (uga '''gula mutiara''' lan '''gula es''') minangka asil saka [[gula]] putih olahan. Gula iki kasar banget, atos, putih buram, lan ora nyawiji ing suhu sing biasane digunakake kanggo dipanggang. Produk kasebut biasane digawe kanthi ngremuk blok putih, banjur diayak kanggo entuk fragmen kanthi diameter sing diwenehake. Gula uga bisa digawe ing proses [[Ekstrusi panganan|ekstrusi.]]Iki dikenal minangka pärlsocker (gula mutiara) ing Swedia, lan minangka perlesukker ing negara-negara Skandinavia liyane. Ing Finlandia diarani raesokeri ("gula hailstone") utawa arang helmisokeri (uga gula mutiara). Ing [[Nagara-nagara Nordik|negara-negara Nordik]], ''pärlsocker'' digunakake kanthi akeh kanggo [[Pastry|nghias macem-macem jajanan]] lan [[Olahan legi|kue-kue]], [[Kukis|cookie]], utamane ing ndhuwur ''bulle'' Swedia utawa ''[[Roti cardamom|pulla]]'' [[Olahan Finlan|Finlandia]] <ref>{{Cite web|url=http://www.northpole.com/Kitchen/Cookbook/rec0514.html|title=Mrs. Claus' Cookbook - Swedish Pepparkakor|website=www.northpole.com|access-date=2021-02-04}}</ref> [[Bolu|kue]], [[muffin]] <ref>{{Cite web|url=http://www.icakuriren.se/mat-dryck/recept/goda-bananmuffins-med-p%C3%A4rlsocker/|title=Goda bananmuffins med pärlsocker|last=|first=|date=2012-08-01|website=archive.vn|archive-url=https://archive.ph/20120801230136/http://www.icakuriren.se/mat-dryck/recept/goda-bananmuffins-med-p%C3%A4rlsocker/|archive-date=2012-08-01|access-date=2021-02-04|url-status=bot: unknown}}</ref> lan [[Roti bundher|roti]], kayata ''[[kanelbullar]]'' ( [[Kanelbullar|roti kayu manis]] ) lan ''[[Havregrynskugle|chokladbollar]]'' . Ing Prancis, iki asring digunakake ing ''chouquette'' . == Referensi == [[Kategori:Olah-olahan Walanda]] [[Kategori:Gula]] pqcmz807gj6gwlheioyvnija7y2t3q0 0 188697 1756246 1697643 2026-09-09T01:05:31Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756246 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |image = [[Gambar:Chateau, HEC Paris, Jouy-en-Josas, South view 20160501 1.jpg|250px]] |caption = [[Gambar:HEC Paris.svg|250px|HEC Paris]] |name = HEC Paris |motto = The more you know, the more you dare |established = [[1881]] |type = [[Iniversitas swasta|Swasta]] |president = Éloic Peyrache |city = {{City-state|Paris|Île-de-France}} |country = [[Prancis]] |undergrad = |postgrad = |postgrad_label = |faculty = |endowment = |campus = |homepage = [https://www.hec.edu/ www.hec.edu] }} '''HEC Paris''' inggih punika salah satunggalipun universitas swasta ingkang dipunyasa ing taun [[1881]]. Universitas punika sampun gadhah [[4.500]] sarjana lan kathah ingkang saking nagara manca. HEC Paris gadhah peringkat ing edisi [[2022]] déning Financial Times inggih punika dados Universitas Nasional no 1 ingkang saé piyambak.<ref>[https://www.businessbecause.com/news/masters-in-finance/8255/financial-times-master-in-finance-ranking Business Schools In France Dominate Financial Times Master In Finance Ranking]</ref> == Cathetan suku == {{reflist}} == Pranala njaba == * [https://www.hec.edu Situs web resmi HEC Paris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190201015854/http://www.hec.edu/ |date=2019-02-01 }} [[Kategori:Universitas]] [[Kategori:Paris]] {{universitas-stub}} sr41bjowu0jaewu69eo8r3g0yqulfg9 0 196350 1756257 1700817 2026-09-09T11:49:02Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756257 wikitext text/x-wiki {{multiscript|Atletik|ꦄꦠ꧀ꦭꦺꦠꦶꦏ꧀}} [[Gambar:Naisten 400 m aidat.jpg|thumb|[[ꦭꦫꦶꦒꦮꦁ]]꧈ꦱꦭꦃꦱꦠꦸꦗꦶꦤꦶꦱ꧀ꦲꦸꦭꦃꦫꦒꦄꦠ꧀ꦭꦺꦠꦶꦏ꧀꧈]] ꧋'''ꦄꦠ꧀ꦭꦺꦠꦶꦏ꧀'''ꦪꦲꦶꦏꦸꦒꦧꦸꦔꦤ꧀ꦱꦏꦥꦶꦫꦁꦗꦶꦤꦶꦱ꧀[[ꦈꦭꦃꦫꦒ|ꦲꦸꦭꦃꦫꦒ]]ꦏꦁꦫꦕꦏꦺꦧꦶꦱꦢꦶꦏꦼꦭꦺꦴꦩ꧀ꦥꦺꦴꦏꦏꦺꦢꦝꦶ[[ꦩ꧀ꦭꦪꦸ|ꦭꦸꦩꦪꦸ]]꧈[[ꦭꦺꦩ꧀ꦥꦂ]]꧈ꦭꦤ꧀[[ꦭꦺꦴꦩ꧀ꦥꦠ꧀]]꧉ ꧋ꦄꦛ꧀ꦭꦺꦠꦶꦕ꧀ꦱ꧀ꦩꦶꦤꦁꦏꦏꦺꦴꦭꦺꦏ꧀ꦱꦶꦩꦕꦺꦩ꧀ꦩꦕꦺꦩ꧀ꦗꦶꦤꦶꦱ꧀ꦲꦺꦴꦭꦃꦫꦒꦱꦶꦁꦲꦸꦩꦸꦩꦺꦧꦶꦱꦢꦶꦏꦼꦭꦺꦴꦩ꧀ꦥꦺꦴꦏꦏꦺ꧈ꦪꦲꦶꦏꦸꦭꦸꦩꦪꦸ꧈ꦩ꧀ꦭꦸꦩ꧀ꦥꦠ꧀ꦭꦤ꧀ꦩ꧀ꦧꦸꦮꦁ꧉ꦠꦼꦩ꧀ꦧꦸꦁꦄꦠ꧀ꦭꦺꦠꦶꦏ꧀ꦲꦱꦭ꧀ꦱꦏꦧꦱꦪꦸꦤꦤꦶ"ꦄꦛ꧀ꦭꦺꦴꦤ꧀"ꦱꦶꦁꦠꦼꦒꦼꦱꦼ"ꦥꦺꦂꦱꦻꦔꦤ꧀"꧉ꦄꦠ꧀ꦭꦺꦠꦶꦏ꧀ꦩꦶꦤꦁꦏꦱꦭꦃꦱꦮꦶꦗꦶꦤꦶꦁꦎꦭꦃꦲꦒꦱꦶꦁꦢꦶꦥꦺꦂꦠꦤ꧀ꦝꦶꦔꦏꦺꦤꦭꦶꦏꦎꦭꦶꦩ꧀ꦥꦶꦪꦢꦼꦏꦥꦶꦁꦥꦶꦱꦤꦤ꧀ꦢꦶꦲꦤꦏꦏꦺꦲꦶꦁꦠꦲꦸꦤ꧀꧇꧗꧗꧖꧇ꦱꦩ꧈ꦎꦂꦒꦤꦶꦱꦱꦶꦎꦭꦃꦒꦄꦠ꧀ꦭꦺꦠꦶꦏ꧀ꦲꦶꦁꦆꦤ꧀ꦝꦺꦴꦤꦺꦱꦶꦪꦪꦲꦶꦏꦸꦥꦄꦱꦆꦲꦸꦠꦮꦄꦱꦺꦴꦱꦶꦪꦱꦶꦄꦠ꧀ꦭꦺꦠꦶꦏ꧀ꦆꦤ꧀ꦝꦺꦴꦤꦺꦱꦶꦪ <ref>{{Cite web|url=https://www.bobo.my.id/2020/09/mengapa-atletik-disebut-sebagai.html|title=Mengapa atletik disebut sebagai olahraga yang tertua? {{!}} Sejarah Lengkap|website=Bobo Sport|access-date=2020-09-11|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026150747/https://www.bobo.my.id/2020/09/mengapa-atletik-disebut-sebagai.html|url-status=dead}}</ref> ꧋ꦭꦸꦩꦏꦸꦩꦶꦤꦁꦏꦱꦭꦃꦱꦮꦶꦗꦶꦤꦶꦁꦕꦧꦁꦏꦺꦴꦩ꧀ꦥꦼꦠꦶꦱꦶꦄꦠ꧀ꦭꦺꦠꦶꦏ꧀ꦏꦤ꧀ꦛꦶꦧꦭꦥꦤ꧀ꦭꦫꦶ꧈ꦏꦼꦒꦶꦪꦠꦤ꧀ꦭꦫꦶꦉꦭꦪ꧀ꦱꦶꦁꦢꦶꦠꦶꦤ꧀ꦢꦏꦏꦺꦏꦤ꧀ꦛꦶꦕꦫꦒꦤ꧀ꦠꦶ꧈ꦧꦭꦥꦤ꧀ꦭꦸꦩꦪꦸꦱꦸꦱꦸꦭ꧀ꦱꦸꦱꦸꦭ꧀ꦏꦭꦺꦧꦸꦭꦸꦩꦏꦸꦗꦫꦏ꧀ꦱꦶꦁꦲꦢꦺꦴꦃ꧉<ref>{{Cite web|url=https://www.bobo.my.id/2020/09/teknik-dasar-cara-melakukan-lari.html|title=Teknik dasar cara melakukan lari estafet secara lengkap|website=Bobo Sport|access-date=2020-09-11|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030215143/https://www.bobo.my.id/2020/09/teknik-dasar-cara-melakukan-lari.html|url-status=dead}}</ref> [[Kategori:Atletik|*]] [[Kategori:ꦲꦏ꧀ꦱꦫꦗꦮ]] {{ulah raga-stub}} f2izumo2uye6odm166n03771hszv3yl 0 200835 1756244 1756196 2026-09-09T00:36:30Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1756244 wikitext text/x-wiki [[File:Garrett Wang at FedCon 2013.jpg|thumb|Garrett Wang (2013)]] '''Garrett Richard Wang''' (/ˈwɑːŋ/; aksara Cinten: 王以瞻; lair 15 Dhésèmber 1968) iku aktor Amérika Sarékat turunan Taiwan. Dhèwèké kawentar olèhé maragakaké Harry Kim ing ''[[Star Trek: Voyager]].'' == Urip awal == Garrett Wang lair ing [[Riverside, California]], minangka anaké pasangan wong tuwa sing migran Amérika-Taiwan.<ref>[https://medium.com/star-wars-fans-against-trump/why-star-trek-voyager-actor-garrett-wang-more-or-less-left-hollywood-for-a-decade-and-a-half-79a3c4fc3429 Why ‘Star Trek’ Actor Garrett Wang (More or Less) Left Hollywood for a Decade-and-a-Half]</ref> Dhèwèké nduwé sadulur wadon siji.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhCbevrSTJQC&q=%22Garrett+Wang%22|title=Yellow Light: The Flowering of Asian American Arts|last=Ling|first=Amy|publisher=Temple University Press|year=1999|isbn=978-1-56639-817-6|pages=302–303|language=en}}</ref> Nalika tumuwuh, Garrett Wang kerep pindhah-pindhah. Dhèwèké sekolah TK ing [[Indiana]] sadurungé ngalih menyang [[Bermuda]],<ref name=":0" /> then to [[Memphis, Tennessee]],<ref name="latimes.com">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-01-10-ca-1621-story.html|title=Chay Yew Mines Dark Side of Asian Life in 'Porcelain'|date=1993-01-10|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=2019-12-21}}</ref> lan banjur bali manèh menyang [[California]].<ref name=":0" /> == Réferènsi == {{reflist}} == Pranala njaba == {{Commons category|Garrett Wang}} *{{IMDb name|Garrett Wang}} * [http://geekson.com/archives/archiveepisodes/2006/episode111406.htm Wawancara ngenani kariré lan pandelengané ngenani Star Trek (GeeksOn)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027121617/http://geekson.com/archives/archiveepisodes/2006/episode111406.htm |date=2007-10-27 }}: Wawancarané dhéwé wiwit ing 27menit50dhetik {{DEFAULTSORT:Wang, Garrett}} [[Kategori:Lair 1968]] [[Kategori:Wong urip]] [[Kategori:Paraga Star Trek]] rckidlxx3ah4gpgs708r3vfpdwbuy52 0 200842 1756235 2026-09-08T13:09:50Z Imam Bagus Saputra Sarjana Kehutanan 74279 Kaca anyar: ALIH [[Dewan Pertimbangan Agung]] 1756235 wikitext text/x-wiki ALIH [[Dewan Pertimbangan Agung]] mb241bf8msd3b3ssu5nq77wggw6nc49 0 200843 1756236 2026-09-08T13:29:58Z Imam Bagus Saputra Sarjana Kehutanan 74279 Kaca anyar: '''Badan Penyelenggara Jaminan Sosial Kesehatan''' (ingkang dipuncekak dados '''BPJS Kesehatan''') inggih punika badan negara [[Indonesia]] ingkang tanggung jawab langsung dhumateng Presiden. Badan punika gadhah tugas ngelola jaminan kesehatan nasional kangge sadaya penduduk Indonesia—ingkang utaminipun pegawai negeri sipil, pensiunan pegawai negeri, anggota [[Tentara Nasional Indonesia]] (TNI) lan [[Kepolisian Negara Republik Indonesia]] (Polri), veteran, perintis kemerdekaan... 1756236 wikitext text/x-wiki '''Badan Penyelenggara Jaminan Sosial Kesehatan''' (ingkang dipuncekak dados '''BPJS Kesehatan''') inggih punika badan negara [[Indonesia]] ingkang tanggung jawab langsung dhumateng Presiden. Badan punika gadhah tugas ngelola jaminan kesehatan nasional kangge sadaya penduduk Indonesia—ingkang utaminipun pegawai negeri sipil, pensiunan pegawai negeri, anggota [[Tentara Nasional Indonesia]] (TNI) lan [[Kepolisian Negara Republik Indonesia]] (Polri), veteran, perintis kemerdekaan sarta kulawarganipun, badan usaha, lan masyarakat umum. BPJS Kesehatan ngelola program jaminan sosial ing babagan kesehatan, ingkang kalebet salah satunggaling saking gangsal program ing Sistem Jaminan Sosial Nasional (SJSN)—inggih punika Jaminan Kesehatan, Jaminan Kecelakaan Kerja, Jaminan Hari Tua, Jaminan Pensiun, lan Jaminan Kematian—kados ingkang dipuntetepaken ing Undhang-Undhang Nomer 40 Taun [[2004]] babagan Sistem Jaminan Sosial Nasional. BPJS Kesehatan, bebarengan karo BPJS Ketenagakerjaan (sadurungé dikenal minangka Jamsostek), minangka sistem Jaminan Kesehatan Nasional (JKN) terpadu pemerintah; program iki resmi diluncurake tanggal 31 Desember 2013 dening Presiden [[Susilo Bambang Yudhoyono]] ing Istana [[Bogor]]. BPJS Kesehatan mulai beroperasi tanggal [[1 Januari]] [[2014]], dene BPJS Ketenagakerjaan mulai beroperasi tanggal [[1 Juli]] [[2015]]. <ref>{{cite web|url=https://www.merdeka.com/peristiwa/sby-resmi-luncurkan-program-bpjs-kesehatan-di-istana-bogor.html|title=SBY resmi luncurkan program BPJS Kesehatan di Istana Bogor|date=31 Desember 2013|publisher=merdeka.com|accessdate=11 Maret 2024|archive-date=2024-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240311152708/https://www.merdeka.com/peristiwa/sby-resmi-luncurkan-program-bpjs-kesehatan-di-istana-bogor.html|dead-url=no}}</ref> BPJS Kesehatan uga nindakake fungsi tata kelola babagan layanan umum-peran sing sadurunge ditindakake dening BUMN lan sebagian dening lembaga pemerintah. Gabungan fungsi badan usaha lan pemerintah iki kacetha ing status BPJS Kesehatan minangka badan hukum publik sing nindakake fungsi pelayanan publik ing administrasi sistem jaminan sosial nasional. BPJS Kesehatan diadegaké kanthi modal awal saka Anggaran Pendapatan lan Belanja Negara (APBN) lan sabanjuré nduwé aset dhéwé, yaiku aset duwèké BPJS Kesehatan sarta aset dana jaminan sosial sing asalé saka sumber-sumber miturut katemtuan undang-undang. Wilayah kerjané nyakup sakabèhing wewengkon Républik Indonésia, lan lembaga iki nduwé wewenang kanggo makili negara ing sesambungan karo badan-badan internasional. Wewenang iki minangka ciri khas sing mbedakaké BPJS Kesehatan saka badan hukum utawa lembaga negara liyané. Mula, BPJS Kesehatan diklasifikasèkaké minangka Badan Hukum Milik Negara (BHMN), tegesé lembaga iki tanggung jawab marang Présidhèn—minangka kepala pamaréntahan—tumrap pelaksanaan tugas-tugasé. BPJS Kesehatan biyen jenenge Askes (Asuransi Kesehatan) lan dikelola dening PT Askes (Persero); Nanging, miturut UU No. 24 Tahun [[2011]] babagan BPJS, PT Askes transisi dadi BPJS Kesehatan, efektif [[1 Januari]] [[2014]]. == Rujukan == {{Reflist}} [[Kategori:Lembaga Pemerintah Non Departemen]] [[Kategori:Kaséhatan]] fbk8cotfhszvxbk8bw87z75fbrlgzd8 0 200844 1756237 2026-09-08T13:35:05Z Imam Bagus Saputra Sarjana Kehutanan 74279 Kaca anyar: ALIH [[Kapulisèn Negara Republik Indonésia]] 1756237 wikitext text/x-wiki ALIH [[Kapulisèn Negara Republik Indonésia]] klfowvqtsj75xgg4ac66f8v3p307acr 0 200845 1756238 2026-09-08T13:51:31Z Imam Bagus Saputra Sarjana Kehutanan 74279 Kaca anyar: '''Badan Penyelenggara Jaminan Sosial Ketenagakerjaan''' (disingkat '''BPJS Ketenagakerjaan''') minangka badan hukum publik sing tanggung jawab langsung maraíÍííng Presiden [[Republik Indonesia]]; badan iki nyedhiyakake perlindungan kanggo para pekerja kanggo ngurangi risiko sosial-ekonomi tartamtu sing muncul saka hubungan kerja. Minangka badan negara sing makarya ing babagan **jaminan sosial**, BPJS Ketenagakerjaan duwe tanggung jawab kanggo nindakake undang-undang sing an... 1756238 wikitext text/x-wiki '''Badan Penyelenggara Jaminan Sosial Ketenagakerjaan''' (disingkat '''BPJS Ketenagakerjaan''') minangka badan hukum publik sing tanggung jawab langsung maraíÍííng Presiden [[Republik Indonesia]]; badan iki nyedhiyakake perlindungan kanggo para pekerja kanggo ngurangi risiko sosial-ekonomi tartamtu sing muncul saka hubungan kerja. Minangka badan negara sing makarya ing babagan **jaminan sosial**, BPJS Ketenagakerjaan duwe tanggung jawab kanggo nindakake undang-undang sing ana gandhengane karo jaminan sosial **tenaga kerja**. BPJS Ketenagakerjaan sadurunge dikenal minangka Jamsostek (Jaminan Sosial Tenaga Kerja) lan dikelola dening PT Jamsostek (Persero); nanging, miturut Undang-Undang Nomor 24 Taun [[2011]] babagan BPJS, PT Jamsostek ngalami transisi dadi BPJS Ketenagakerjaan, sing efektif wiwit tanggal [[1 Januari]] [[2014]]. == Sejarah == Jamsostek (Jaminan Sosial Tenaga Kerja) minangka lembaga ingkang dipunkelola dening pemerintah, ingkang dipundegaken kanthi tujuan nglindhungi para pekerja sarta njamin kacumponipun kabutuhan dhasar pekerja lan kulawarganipun. Jamsostek dipundegaken ing taun 1995, lan salajengipun, ing taun 2014, PT Jamsostek ngowahi naminipun dados BPJS Ketenagakerjaan. Program perlindungan pekerja gadhah sejarah ingkang panjang, kawiwitan kanthi dipundegakenipun YDJS (Yayasan Dana Jaminan Sosial) adhedhasar PMP No. 48/1952 lan PMP No. 8/1952, ingkang ngatur babagan pambiyantu kanggo skema layanan kesehatan pekerja. Sasampunipun wonten pangrembakan ing babagan kerangka hukum, wujud perlindungan, lan metode pelaksanaan, satunggaling tonggak sejarah wigati dipungayuh ing taun 1977 kanthi medalipun Peraturan Pemerintah (PP) No. 33/1977. Peraturan punika ngwajibaken sedaya pemberi kerja ing sektor swasta lan Badan Usaha Milik Negara (BUMN) supados ndherek program ASTEK (Asuransi Sosial Tenaga Kerja). Ing wekdal ingkang sesarengan, Peraturan Pemerintah No. 34/1977 ugi dipunwedalaken kanggo ngadegaken badan penyelenggara ASTEK, ingkang dipuntepang minangka Perum Astek. Tonggak sejarah wigati sabanjuré yaiku disahké Undhang-Undhang Nomer 3 Taun 1992 babagan Jaminan Sosial Tenaga Kerja (JAMSOSTEK). Sabanjuré, Peraturan Pemerintah Nomer 36/1995 netepaké PT Jamsostek minangka badan penyelenggara program Jaminan Sosial Tenaga Kerja. Program Jamsostek iki nyedhiyakaké perlindungan dhasar kanggo nyukupi kabutuhan minimal para tenaga kerja lan kulawargané kanthi njamin anané aliran penghasilan sing terus-terusan kanggo ngganti penghasilan—ingkang sipatipun sebagian utawi total—ingkang ical amargi risiko sosial. Sabanjuré, ing pungkasan taun 2004, Pemerintah ngesahaké Undhang-Undhang Nomer 40 Taun 2004 babagan Sistem Jaminan Sosial Nasional. Undhang-undhang iki ana gegayutané karo owah-owahan Pasal 34 Ayat 2 UUD 1945, sing saiki unine: "Negara ngembangaké sistem jaminan sosial kanggo sakabèhing warga negara lan mberdayakaké wong-wong sing ringkih lan kurang mampu miturut martabat manungsa." Perlindungan kaya ngono kuwi mènèhi rasa aman marang para tenaga kerja, saéngga dhèwèké bisa luwih fokus kanggo ningkataké motivasi kerja lan produktivitasé. Perusahaan terus ngupayakake supaya kepentingan lan hak-hak miturut undang-undang para tenaga kerja ing Indonesia dadi prioritas utama. Nganti saiki, PT Jamsostek (Persero) nyedhiyakake perlindungan liwat patang program—Jaminan Kecelakaan Kerja (JKK), Jaminan Kematian (JKM), Jaminan Hari Tua (JHT), lan Jaminan Pensiun (JP)—kanggo kabeh tenaga kerja lan kulawargane. Ing taun 2011, Undang-Undang No. 24 Taun 2011 babagan Badan Penyelenggara Jaminan Sosial (BPJS) disahake. Miturut amanat undang-undang kasebut, PT Jamsostek ditetepake kanggo transisi dadi Badan Hukum Publik ing tanggal [[1 Januari]] [[2014]]. PT Jamsostek tetep nindakake tugas ngelola program jaminan sosial tenaga kerja—sing kalebu JKK, JKM, lan JHT—kanthi tambahan Jaminan Pensiun wiwit tanggal [[1 Juli]] [[2015]].<ref>{{Cite web |url=http://www.jamsostek.co.id/content/i.php?mid=2&id=9 |title=Sejarah Jamsostek |access-date=2013-12-31 |archive-date=2014-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140101045706/http://www.jamsostek.co.id/content/i.php?mid=2&id=9 |dead-url=yes }}</ref> Ing taun [[2014]], pemerintah ngluncurake program Jaminan Kesehatan Nasional (JKN) minangka skema jaminan sosial kanggo masyarakat miturut UU No. 24 Tahun [[2011]]; pemerintah ganti jeneng Askes—dikelola PT Askes Indonesia (Persero)—dadi [[BPJS Kesehatan]], lan Jamsostek—dikelola PT Jamsostek (Persero)—dadi BPJS Ketenagakerjaan. == Rujukan == {{Reflist}} [[Kategori:Lembaga Pemerintah Non Departemen]] rgv667jec4pbvwnfojxzm4cce54g421