Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kaa">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kaawiki</dbname>
    <base>https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Arnawlı</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talqılaw</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Paydalanıwshı</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Paydalanıwshı talqılawı</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talqılawı</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl talqılawı</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talqılawı</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Úlgi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Úlgi talqılawı</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Járdem</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Járdem talqılawı</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriya talqılawı</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal talqılawı</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul talqılawı</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23879</id>
    <revision>
      <id>229898</id>
      <parentid>229836</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T12:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>229898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8249" sha1="fgev3yjjuekj7id71iui3noyafnmcpx" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23533}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4883}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 4 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4397}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 5 || [[User:Bekan88|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bekan88&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4129}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2547}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 9 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 10 || [[User:Rabiga Shabatova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rabiga Shabatova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 11 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 12 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 13 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 14 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:918}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 16 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 17 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 18 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 19 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 20 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 21 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 23 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 24 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 25 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 26 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 27 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
|-
| 28 || [[User:Begdullaman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begdullaman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}}
|-
| 29 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurlibek Urgenichbaev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}}
|-
| 31 || [[User:Qareken Balasi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qareken Balasi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}}
|-
| 32 || [[User:BEGJIGIT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BEGJIGIT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}}
|-
| 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Saxibjamal Esemuratova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}}
|-
| 34 || [[User:Pirnazarova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pirnazarova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}}
|-
| 35 || [[User:Holder|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Holder&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}}
|-
| 36 || [[User:Miracle0302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Miracle0302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}}
|-
| 37 || [[User:Begjigit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begjigit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}}
|-
| 38 || [[User:Kmoksy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmoksy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}}
|-
| 39 || [[User:AbzalM|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AbzalM&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}}
|-
| 40 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 41 || [[User:NurkaArzay|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurkaArzay&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}}
|-
| 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gúlxan Medetbekovna&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}}
|-
| 43 || [[User:Bakhit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bakhit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}}
|-
| 44 || [[User:Melek jurnalist|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Melek jurnalist&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}}
|-
| 45 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 46 || [[User:Jannazarova Sh|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jannazarova Sh&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}}
|-
| 47 || [[User:Jámiy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jámiy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}}
|-
| 48 || [[User:İmmortalance|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;İmmortalance&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}}
|-
| 49 || [[User:Romaine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Romaine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}}
|-
| 50 || [[User:Kagansky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kagansky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
{{/end}}</text>
      <sha1>fgev3yjjuekj7id71iui3noyafnmcpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Senegallı siyasatshılar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>24982</id>
    <revision>
      <id>229904</id>
      <parentid>119218</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T14:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Mámleketler boyınsha siyasatshılar|Mámleketler boyınsha siyasatshılar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="aschhu6nhgp94o2wwmzejfv83upe1c8" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Senegalda siyasat|*]]
[[Kategoriya:Afrikalı siyasatshılar]]
[[Kategoriya:Mámleketler boyınsha siyasatshılar]]</text>
      <sha1>aschhu6nhgp94o2wwmzejfv83upe1c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha botlar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>26380</id>
    <revision>
      <id>229900</id>
      <parentid>229838</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T12:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>229900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6277" sha1="9b0e9od3nu230n42z3bpnbdy4b1ssnj" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:86597}}]]
|-
| 2 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]]
|-
| 3 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3277}}]]
|-
| 4 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]]
|-
| 5 || [[User:EmausBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;EmausBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]]
|-
| 6 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]]
|-
| 7 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]]
|-
| 8 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1539}}]]
|-
| 9 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]]
|-
| 10 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]]
|-
| 11 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]]
|-
| 12 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 13 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1001}}]]
|-
| 14 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]]
|-
| 15 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]]
|-
| 16 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]]
|-
| 17 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]]
|-
| 18 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]]
|-
| 19 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]]
|-
| 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:544}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]]
|-
| 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:380}}]]
|-
| 23 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]]
|-
| 24 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 25 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]]
|-
| 26 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]]
|-
| 27 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]]
|-
| 28 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]]
|-
| 29 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 30 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 31 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]]
|-
| 32 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]]
|-
| 33 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]]
|-
| 34 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]]
|-
| 35 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]]
|-
| 36 || [[User:BOTijo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BOTijo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]]
|-
| 37 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]]
|-
| 38 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]]
|-
| 39 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]]
|-
| 40 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]]
|-
| 42 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]]
|-
| 43 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]]
|-
| 44 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]]
|-
| 45 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]]
|-
| 46 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]]
|-
| 47 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 48 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]]
|-
| 49 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>9b0e9od3nu230n42z3bpnbdy4b1ssnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi (botlar menen birge)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>27432</id>
    <revision>
      <id>229899</id>
      <parentid>229837</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T12:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>229899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7903" sha1="dg1lqr29izc1909pnfwi5e3eloapt8b" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:86597}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23533}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4883}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 5 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 6 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4397}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 7 || [[User:Bekan88|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bekan88&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4129}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 9 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 10 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3277}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}}
|-
| 11 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 12 || [[User:EmausBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;EmausBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2547}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 14 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 15 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 16 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 17 || [[User:Rabiga Shabatova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rabiga Shabatova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 18 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 19 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1539}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 20 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 21 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 22 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 23 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 24 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 25 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 26 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 27 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1001}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:918}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 29 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 30 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 31 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 32 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 33 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 34 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 35 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 36 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 37 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 38 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 39 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:544}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 40 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 41 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 43 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 44 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 45 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 46 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 47 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:380}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 48 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 49 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
|-
| 50 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] || {{Permissions|TjBot}}
{{/end}}</text>
      <sha1>dg1lqr29izc1909pnfwi5e3eloapt8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zheng He</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35990</id>
    <revision>
      <id>229931</id>
      <parentid>215719</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Qıtaylıq sayaxatshıları|Qıtaylıq sayaxatshıları]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7914" sha1="aby4bm7llrjwiywo3vt3now8fx3zu7q" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Zheng He|portret=2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|táriypi=Statue from a modern monument to Zheng He at the [[Stadthuys]] museum in [[Malacca City]], Malaysia|asl ismi={{langn|zh|鄭和}}|tuwılǵan waqtındaǵı atı=Ma He|tuwılǵan sánesi=1371{{sfn|Dreyer|2007|p=11}}|tuwılǵan jeri=[[Kunming]], Yunnan, [[Ming dynastiyası]]|qaytıs bolǵan sánesi=1433 yáki 1435|kásibi=Evnux, admiral, diplomat, sayaxatshı, byurokrat}}

'''Zheng He''' (sonday-aq romanshalasqan Cheng Ho; 1371-1433/1435) - [[Ming dinastiyası]]nıń dáslepki dáwirindegi qıtaylı sayaxatshı, admiral, diplomat hám eunux bolıp&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.britannica.com/biography/Zheng-He| bet = Zheng He| baspaxana = Britannica| qaralǵan sáne = 2025-jıl 25-aprel }}&lt;/ref&gt;, kóbinese Qıtay táriyxındaǵı eń ullı admiral esaplanadı. Ol musılman shańaraǵında Ma He atı menen tuwılıp, keyinirek imperator Yobgle tárepinen berilgen Zheng familiyasın qabıl etken. 1402-1424-jıllar{{Sfn|Dreyer|2007|pp=22–23}}).

1405 hám 1433-jıllar aralıǵında Zheng He imperator Yongle hám onıń miyrasxorı Syuande (húkimranlıq jılları 1425–1435) imperatorınıń tapsırması menen [[Aziya]] boylap jeti gáziyne sayaxatına basshılıq etken. Ańızlarǵa muwapıq, Zhengniń eń úlken kemeleri hár qanday aǵash kemelerden derlik eki ese uzın bolıp, tórt palubada júzlegen teńizshilerdi alıp júrgen. Tansen Sen tárepinen atap ótilgenindey, qúdiretli Ming áskeriy-teńiz flotı Hind okeanına jańa militarizmdi alıp kelgen. Sonday-aq, ol [[Qıtay]]dan [[Afrika|Afrikanıń]] suaxili jaǵalawlarına shekem sozılǵan mámleket basqarıwındaǵı sawda tarmaqların xoshametledi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Sen|first1=Tansen|title=The impact of Zheng He's expedition on Indian Ocean|journal=Bulletin of SOAS|date=2016|volume=79|issue=3|pages=609-636|doi=10.1017/S0041977X16001038|url=https://www.jstor.org/stable/26358031}}&lt;/ref&gt;.

1402-jılı ótmishtegi [[:en:Jianwen_Emperor|Jianwen]] imperatorın qulatqan [[:en:Jingnan_campaign|Jingnan]]&lt;nowiki/&gt;atlanısında járdem bergen imperatordıń súyiklisi bolǵan Zheng He Min imperiyası ierarxiyasınıń joqarı basqıshına kóterilip, qubla paytaxt [[:en:Nanjing|Nanjing]]niń sárkardası wazıypasın atqaradı.

== Ómiri ==
Zheng He Yunnan, Kunming, Kunyang, sol waqıtta Arqa Yuan dinastiyasına sadıq bolǵan Lian knyazlıǵı basqarıwındaǵı musılman (Xui) shańaraǵında tuwılǵan. Onıń úlken aǵası hám tórt qarındası bolǵan. Liujiagang hám Changle jazıwları teńizshiler hám teńiz sayaxatshılarınıń qáwenderi [[:en:Mazu_(goddess)|Tianfei]]ge sadıqlıǵı súygen húkimdarına isenim bolǵanın kórsetedi. Bul qudaydıń ǵáziyne flotındaǵı oraylıq rolin sáwlelendiredi{{Sfn|Dreyer|2007|pp=148, 150|loc=&quot;The inscriptions [...] devotion to Tianfei, the goddess of seafarers, had become the dominant strand in his eclectic religious heritage.&quot;}}. &quot;XV ásir baslarında &quot;Batıs okean&quot; (Hind okeanı) ǵa ámelge asırılgan ullı ekspediciyalardıń basshısı, musılman áwliye sárdarı Zheng He óziniń sayaxatlarına shıqqanda, Quday hayaldıń qáwenderligine, sonday-aq, Quanzhou qalasınıń joqarısındaǵı Lingshan tóbesindegi musılman áwliyelerinin qábirlerine barıp, olardan qorǵaw soraǵan&quot;.

Zheng He [[Monǵol imperiyası]] basqarıwında xızmet etip, Yuan dinastiyasınıń dáslepki dáwirinde Yunnan wákili bolǵan Sayyid Ajjal Shamsuddin Umardıń aqlıǵı bolǵan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Shih-Shan Henry|last=Tsai|title=Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle|publisher=University of Washington Press|year=2002|isbn=978-0-295-98124-6|page=38}} ({{Google books|aU5hBMxNgWQC|restricted online copy|page=38}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Chunjiang|last1=Fu|first2=Choo Yen|last2=Foo|first3=Yaw Hoong|last3=Siew|title=The great explorer Cheng Ho. Ambassador of peace.|publisher=Asiapac|year=2005|isbn=978-9-812-29410-4|pages=7–8}} ({{Google books|VxJDSA80YcsC|restricted online copy|page=8}})&lt;/ref&gt;. Onıń úlken atası Bayan Yunnandaǵı monǵol garnizonında bolıwı múmkin{{sfn|Mills|1970|p=5}}. Zheng Heniń atası hajji, ákesi bolsa qıtaylasqan Ma familiyası hám hajji ataǵına iye bolǵan, bul bolsa olardıń Mekke ziyaratına barǵanlıǵınan derek beredi.

1382-jıldıń gúzinde Min armiyası Yunnanǵa bastırıp kirgen hám basıp alǵan. Ol waqıtta monǵol shaxzadası, Lyan knyazı Basalavarmi húkimdarlıq etken{{sfn|Dreyer|2007|p=12}}. 1381-jılı Zheng Heniń ákesi Ma Hajji Min áskerleri hám monǵol áskerleri ortasındaǵı sawashta qaytıs boladı{{sfn|Levathes|1996|p=62}}. Dreyerdiń aytıwınsha, Zheng Heniń ákesi 39 jasında Minlerdiń basıp alıwına qarsılıq kórsetiw waqtında qaytıs bolǵan. Levathestiń aytıwına qaraǵanda, Chjen Heniń ákesi 37 jasında qaytıs bolǵan, biraq onıń Monǵol armiyasına járdem berip atırǵanı yamasa házir ǵana urıs hújimine ushıraǵanı anıq emes{{sfn|Dreyer|2007|p=12}}{{sfn|Levathes|1996|p=62}}. Úlken ulı Wenming ákesin Kunmingtiń sırtına jerledi{{sfn|Levathes|1996|p=62}}. Zheng He admiral sıpatında 1405-jıldıń 1-iyunında Duanwu bayramında salt-dástúrler ministri Li Zhigang tárepinen ákesiniń húrmetine oyıp jazılǵan epitafiya jazılǵan edi{{sfn|Levathes|1996|pp=62–63}}.
[[Fayl:KangnidoMap.jpg|nobaý|Kangnido kartası (1402) Zhengniń sayaxatlarınan aldın payda bolǵan. Onıń Shıǵıs Aziyanıń kóp bólegi boyınsha tolıq geografiyalıq maǵlıwmatlarǵa hám Eski dúnyanıń qalǵan bólegi boyınsha ortasha maǵlıwmatlarǵa iye bolǵanlıǵınan derek beredi.]]
[[Fayl:FraMauro1420Ship.png|nobaý|1420-jılda Atlantika okeanına sayaxat etken júk tasıwshı kemeniń Fra Mauro kartasınıń detalı. Teksttiń ústinde de korabl súwretlengen.]]
[[Fayl:《鄭和歸來》。_藝術家弗拉基米爾·科索夫_2018.jpg|alt=Treasury ship.Zheng He.|nobaý|Zheng He flotınıń xudojnik tárepinen súwretleniwi.]]
[[Fayl:Gall_Trilingual_Inscription.jpg|nobaý|Galle úsh tilli jazıwı, Zheng He tárepinen Shri-Lankada 1409-jılda qaldırılǵan.]]

== Gallereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Zheng_He's_tomb,_Nanjing.jpg|Nankindegi Zheng He qábiri.
Fayl:Museum_in_honour_of_Zheng_He_in_Nanjing.jpeg|Zheng He esteligi muzeyi, Nankin.
Fayl:Zheng_He_Gallery_in_Malacca.JPG|Admiral Cheng Ho galereyası Malakkada.
Fayl:Admiral_Zhenghe.jpg|Zheng Heniń [[:en:Quanzhou_Maritime_Museum|Quanzhou]] teńiz muzeyindegi mumnan islengen háykeli.
&lt;/gallery&gt;

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==

* {{Cite book|last=Chan|first=Hok-lam|title=The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1|year=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-24332-2|chapter=The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435}}
* {{Cite book|first=Ming-Yang|last=Su|year=2005|title=Seven epic voyages of Zheng He in Ming China, 1405–1433: facts, fiction and fabrication|location=Torrance, CA|publisher=self-published}}
* {{Web deregi | url = http://chinaheritagenewsletter.org/articles.php?searchterm=002_zhenghe.inc&amp;issue=002| bet = Shipping News: Zheng He's Sexcentenary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20050623222048/http://chinaheritagenewsletter.org/articles.php?searchterm=002_zhenghe.inc&amp;issue=002| arxivsáne = 2005-jıl 23-iyun | sáne = June 2005 | jumıs = China Heritage Newsletter| baspaxana = China Heritage Project of The Australian National University}}
* {{Jurnal deregi |last=Viviano |first=Frank |date=July 2005 |title=China's Great Armada |magazine=National Geographic |volume=208 |issue=1 |pages=28–53}}
[[Kategoriya:Imperator Yongle]]
[[Kategoriya:Yunnanlı ilimpazlar]]
[[Kategoriya:Kunming xalıqları]]
[[Kategoriya:Qıtaydıń teńiz táriyxı]]
[[Kategoriya:Qubla Aziya sayaxatshıları]]</text>
      <sha1>aby4bm7llrjwiywo3vt3now8fx3zu7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229932</id>
      <parentid>229931</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Qıtaylı sayaxatshılar|Qıtaylı sayaxatshılar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7954" sha1="fcqyetb3ysrdeuhuunrf181ziet8tnq" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Zheng He|portret=2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|táriypi=Statue from a modern monument to Zheng He at the [[Stadthuys]] museum in [[Malacca City]], Malaysia|asl ismi={{langn|zh|鄭和}}|tuwılǵan waqtındaǵı atı=Ma He|tuwılǵan sánesi=1371{{sfn|Dreyer|2007|p=11}}|tuwılǵan jeri=[[Kunming]], Yunnan, [[Ming dynastiyası]]|qaytıs bolǵan sánesi=1433 yáki 1435|kásibi=Evnux, admiral, diplomat, sayaxatshı, byurokrat}}

'''Zheng He''' (sonday-aq romanshalasqan Cheng Ho; 1371-1433/1435) - [[Ming dinastiyası]]nıń dáslepki dáwirindegi qıtaylı sayaxatshı, admiral, diplomat hám eunux bolıp&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.britannica.com/biography/Zheng-He| bet = Zheng He| baspaxana = Britannica| qaralǵan sáne = 2025-jıl 25-aprel }}&lt;/ref&gt;, kóbinese Qıtay táriyxındaǵı eń ullı admiral esaplanadı. Ol musılman shańaraǵında Ma He atı menen tuwılıp, keyinirek imperator Yobgle tárepinen berilgen Zheng familiyasın qabıl etken. 1402-1424-jıllar{{Sfn|Dreyer|2007|pp=22–23}}).

1405 hám 1433-jıllar aralıǵında Zheng He imperator Yongle hám onıń miyrasxorı Syuande (húkimranlıq jılları 1425–1435) imperatorınıń tapsırması menen [[Aziya]] boylap jeti gáziyne sayaxatına basshılıq etken. Ańızlarǵa muwapıq, Zhengniń eń úlken kemeleri hár qanday aǵash kemelerden derlik eki ese uzın bolıp, tórt palubada júzlegen teńizshilerdi alıp júrgen. Tansen Sen tárepinen atap ótilgenindey, qúdiretli Ming áskeriy-teńiz flotı Hind okeanına jańa militarizmdi alıp kelgen. Sonday-aq, ol [[Qıtay]]dan [[Afrika|Afrikanıń]] suaxili jaǵalawlarına shekem sozılǵan mámleket basqarıwındaǵı sawda tarmaqların xoshametledi&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Sen|first1=Tansen|title=The impact of Zheng He's expedition on Indian Ocean|journal=Bulletin of SOAS|date=2016|volume=79|issue=3|pages=609-636|doi=10.1017/S0041977X16001038|url=https://www.jstor.org/stable/26358031}}&lt;/ref&gt;.

1402-jılı ótmishtegi [[:en:Jianwen_Emperor|Jianwen]] imperatorın qulatqan [[:en:Jingnan_campaign|Jingnan]]&lt;nowiki/&gt;atlanısında járdem bergen imperatordıń súyiklisi bolǵan Zheng He Min imperiyası ierarxiyasınıń joqarı basqıshına kóterilip, qubla paytaxt [[:en:Nanjing|Nanjing]]niń sárkardası wazıypasın atqaradı.

== Ómiri ==
Zheng He Yunnan, Kunming, Kunyang, sol waqıtta Arqa Yuan dinastiyasına sadıq bolǵan Lian knyazlıǵı basqarıwındaǵı musılman (Xui) shańaraǵında tuwılǵan. Onıń úlken aǵası hám tórt qarındası bolǵan. Liujiagang hám Changle jazıwları teńizshiler hám teńiz sayaxatshılarınıń qáwenderi [[:en:Mazu_(goddess)|Tianfei]]ge sadıqlıǵı súygen húkimdarına isenim bolǵanın kórsetedi. Bul qudaydıń ǵáziyne flotındaǵı oraylıq rolin sáwlelendiredi{{Sfn|Dreyer|2007|pp=148, 150|loc=&quot;The inscriptions [...] devotion to Tianfei, the goddess of seafarers, had become the dominant strand in his eclectic religious heritage.&quot;}}. &quot;XV ásir baslarında &quot;Batıs okean&quot; (Hind okeanı) ǵa ámelge asırılgan ullı ekspediciyalardıń basshısı, musılman áwliye sárdarı Zheng He óziniń sayaxatlarına shıqqanda, Quday hayaldıń qáwenderligine, sonday-aq, Quanzhou qalasınıń joqarısındaǵı Lingshan tóbesindegi musılman áwliyelerinin qábirlerine barıp, olardan qorǵaw soraǵan&quot;.

Zheng He [[Monǵol imperiyası]] basqarıwında xızmet etip, Yuan dinastiyasınıń dáslepki dáwirinde Yunnan wákili bolǵan Sayyid Ajjal Shamsuddin Umardıń aqlıǵı bolǵan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Shih-Shan Henry|last=Tsai|title=Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle|publisher=University of Washington Press|year=2002|isbn=978-0-295-98124-6|page=38}} ({{Google books|aU5hBMxNgWQC|restricted online copy|page=38}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Chunjiang|last1=Fu|first2=Choo Yen|last2=Foo|first3=Yaw Hoong|last3=Siew|title=The great explorer Cheng Ho. Ambassador of peace.|publisher=Asiapac|year=2005|isbn=978-9-812-29410-4|pages=7–8}} ({{Google books|VxJDSA80YcsC|restricted online copy|page=8}})&lt;/ref&gt;. Onıń úlken atası Bayan Yunnandaǵı monǵol garnizonında bolıwı múmkin{{sfn|Mills|1970|p=5}}. Zheng Heniń atası hajji, ákesi bolsa qıtaylasqan Ma familiyası hám hajji ataǵına iye bolǵan, bul bolsa olardıń Mekke ziyaratına barǵanlıǵınan derek beredi.

1382-jıldıń gúzinde Min armiyası Yunnanǵa bastırıp kirgen hám basıp alǵan. Ol waqıtta monǵol shaxzadası, Lyan knyazı Basalavarmi húkimdarlıq etken{{sfn|Dreyer|2007|p=12}}. 1381-jılı Zheng Heniń ákesi Ma Hajji Min áskerleri hám monǵol áskerleri ortasındaǵı sawashta qaytıs boladı{{sfn|Levathes|1996|p=62}}. Dreyerdiń aytıwınsha, Zheng Heniń ákesi 39 jasında Minlerdiń basıp alıwına qarsılıq kórsetiw waqtında qaytıs bolǵan. Levathestiń aytıwına qaraǵanda, Chjen Heniń ákesi 37 jasında qaytıs bolǵan, biraq onıń Monǵol armiyasına járdem berip atırǵanı yamasa házir ǵana urıs hújimine ushıraǵanı anıq emes{{sfn|Dreyer|2007|p=12}}{{sfn|Levathes|1996|p=62}}. Úlken ulı Wenming ákesin Kunmingtiń sırtına jerledi{{sfn|Levathes|1996|p=62}}. Zheng He admiral sıpatında 1405-jıldıń 1-iyunında Duanwu bayramında salt-dástúrler ministri Li Zhigang tárepinen ákesiniń húrmetine oyıp jazılǵan epitafiya jazılǵan edi{{sfn|Levathes|1996|pp=62–63}}.
[[Fayl:KangnidoMap.jpg|nobaý|Kangnido kartası (1402) Zhengniń sayaxatlarınan aldın payda bolǵan. Onıń Shıǵıs Aziyanıń kóp bólegi boyınsha tolıq geografiyalıq maǵlıwmatlarǵa hám Eski dúnyanıń qalǵan bólegi boyınsha ortasha maǵlıwmatlarǵa iye bolǵanlıǵınan derek beredi.]]
[[Fayl:FraMauro1420Ship.png|nobaý|1420-jılda Atlantika okeanına sayaxat etken júk tasıwshı kemeniń Fra Mauro kartasınıń detalı. Teksttiń ústinde de korabl súwretlengen.]]
[[Fayl:《鄭和歸來》。_藝術家弗拉基米爾·科索夫_2018.jpg|alt=Treasury ship.Zheng He.|nobaý|Zheng He flotınıń xudojnik tárepinen súwretleniwi.]]
[[Fayl:Gall_Trilingual_Inscription.jpg|nobaý|Galle úsh tilli jazıwı, Zheng He tárepinen Shri-Lankada 1409-jılda qaldırılǵan.]]

== Gallereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Zheng_He's_tomb,_Nanjing.jpg|Nankindegi Zheng He qábiri.
Fayl:Museum_in_honour_of_Zheng_He_in_Nanjing.jpeg|Zheng He esteligi muzeyi, Nankin.
Fayl:Zheng_He_Gallery_in_Malacca.JPG|Admiral Cheng Ho galereyası Malakkada.
Fayl:Admiral_Zhenghe.jpg|Zheng Heniń [[:en:Quanzhou_Maritime_Museum|Quanzhou]] teńiz muzeyindegi mumnan islengen háykeli.
&lt;/gallery&gt;

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==

* {{Cite book|last=Chan|first=Hok-lam|title=The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1|year=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-24332-2|chapter=The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435}}
* {{Cite book|first=Ming-Yang|last=Su|year=2005|title=Seven epic voyages of Zheng He in Ming China, 1405–1433: facts, fiction and fabrication|location=Torrance, CA|publisher=self-published}}
* {{Web deregi | url = http://chinaheritagenewsletter.org/articles.php?searchterm=002_zhenghe.inc&amp;issue=002| bet = Shipping News: Zheng He's Sexcentenary| arxivurl = https://web.archive.org/web/20050623222048/http://chinaheritagenewsletter.org/articles.php?searchterm=002_zhenghe.inc&amp;issue=002| arxivsáne = 2005-jıl 23-iyun | sáne = June 2005 | jumıs = China Heritage Newsletter| baspaxana = China Heritage Project of The Australian National University}}
* {{Jurnal deregi |last=Viviano |first=Frank |date=July 2005 |title=China's Great Armada |magazine=National Geographic |volume=208 |issue=1 |pages=28–53}}
[[Kategoriya:Imperator Yongle]]
[[Kategoriya:Yunnanlı ilimpazlar]]
[[Kategoriya:Kunming xalıqları]]
[[Kategoriya:Qıtaydıń teńiz táriyxı]]
[[Kategoriya:Qubla Aziya sayaxatshıları]]
[[Kategoriya:Qıtaylı sayaxatshılar]]</text>
      <sha1>fcqyetb3ysrdeuhuunrf181ziet8tnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walt Disney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36209</id>
    <revision>
      <id>229923</id>
      <parentid>215730</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Walt Disney|Walt Disney]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15718" sha1="ai32c129ewtbizetradby245yhwl4fh" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|atı=Walt Disney
|portret=Walt Disney 1946 (cropped2).JPG
|táriypi=Disney in 1946
|tuwılǵan sánesi=
|tuwılǵan jeri=[[Chikago]], Illinois, [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]]
|qaytıs bolǵan sánesi=
|qaytıs bolǵan jeri=Burbank, [[Kaliforniya shtatı|Kaliforniya]], [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]]
| kásibi={{Flatlist|* Animator
* kino prodyuser
* dublyaj aktyorı
* isbilermen}}
|ómirlik joldası={{marriage|[[Lillian Bounds]]|1925}}
|balaları=2, Diana
|sıylıqları={{Plainlist|
* 26 [[Akademiya sıylıqları]]
*3 [[«Altın globus» sıylıǵı]]
* 1 [[Emmi sıylıǵı]]}}
|qolı=Walt Disney 1942 signature.svg
}}
'''Walter Elias Disney''' (/ˈdɪzni/ DIZ-nee; [[1901|1901-jıl]] [[5-dekabr]]{{Snd}}[[1966|1966-jıl]] [[15-dekabr]]) — amerikalı [[Animator|animator]], [[Kinoprodyuser|kinoprodyuser]], dublyaj aktyorı, [[Isbilermen|isbilermen]]. [[Amerika]] animaciya sanaatınıń pionerleri bolıp, multfilmler islep shıǵarıwda bir qansha ózgerisler kirgizgen. Kinoprodyuser sıpatında bir adam tárepinen alınǵan eń kóp Akademiya sıylıqları (22) hám nominaciyaları (59) boyınsha rekordqa iye. Ol basqa da sıylıqlar qatarında eki «Altın globus» arnawlı jetiskenlikler sıylıǵı hám «Emmi» sıylıǵı menen sıylıqlanǵan. Onıń bir neshe filmleri Kongress kitapxanası tárepinen Milliy kino reestrine kirgizilip, Amerika kino institutı tárepinen eń ullı filmler qatarına kirgizilgen.

1901-jılı [[Chikago]]da tuwılıp, tiykarınan Missouri shtatında ósken Disney súwret salıwǵa erte qızıqqan. Bala waqtında súwretlew óneri sabaqlarına qatnap, 18 jasında kommerciyalıq illyustrator sıpatında jumısqa kirgen. 1920-jıllardıń basında Kaliforniyaǵa kóship kelip, aǵası Roy menen Disney Brothers Studio (házirgi Walt Disney Company) n shólkemlestirgen. Ub Iwerks penen 1928-jılı Mikki Maus qaharmanın islep shıqqan. Onıń birinshi joqarı belgili tabısı; ol da dáslepki jıllarda óziniń jaratılıwı ushın dawıs beredi. Studiya úlkeygen sayın sinxronlastırılgan ses, tolıq reńli úsh polosalı Technicolor, uzın metrajlı multfilmler hám kameralardaģı texnikalıq islenbelerdi kirgizip, jáne de qáweterli bolip ketken. «Qar appaq hám jeti gnom» (1937), «Pinokkio,» «Fantaziya» (ekewi de 1940), «Dumbo» (1941) hám «Bembi» (1942) sıyaqlı filmlerde kóringen nátiyjeler animaciyalıq filmniń rawajlanıwın dawam ettiredi. Ekinshi jáhán urısınan keyin jańa animaciyalıq hám janlı filmler, sonıń ishinde, «Zolushka» (1950), «Uyqılawshı gózzal» (1959) hám «Meri Poppins» (1964) filmleri jaratıladı.

1950-jıllarda Disney tematikalıq parkler industriyasın keńeytip, 1955-jıl iyulde Kaliforniyanıń Anaxaym qalasında Disneylendti ashqan. Joybardı qarjılandırıw ushın Walt Disney's Disneyland hám The Mickey Mouse Club sıyaqlı televizion baǵdarlamalardı diversifikaciyaladı. Sonday-aq, 1959-jılı Moskva yarmarkasın, 1960-jılı qısqı Olimpiada oyınların hám 1964-jılı [[Nyu-York]]taǵı Jáhán yarmarkasın shólkemlestiriwdi rejelestiriwde qatnasqan. 1965-jılı jáne bir tematikalıq park Disney Worldti rawajlandırıwdı baslap, onıń júregi jańa tiptegi qala «Erteńgi kúnniń tájiriybe prototipleri jámááti» (EPCOT) bolıwı kerek edi. Disney pútkil ómiri dawamında temeki shegiwshi bolıp, 1966-jılı park yaki EPCOT joybarı juwmaqlanıwdan aldın ókpe rak keselliginen qaytıs boladı.

Disney tartınshaq, ózin-ózi mensinbeytuǵın hám jeke turǵanda ózine isenbeytuǵın adam bolǵan, biraq jıllı hám ashıq kewil adamdı qabıl etedi. Ol ózi menen birge islesken adamlarǵa joqarı talaplar qoyatuǵın hám joqarı úmitler qoyatuǵın bolǵan. Onı rasist yamasa antisemit dep ayıplawlar bolgan bolsa da, olardı onı tanıwshılardıń kópshiligi qarsı qoyadı.Disneydiń táriyxtanıwı watansúyiwshilik qádriyatlarınıń tasıwshısı sıpatında kóriwden tartıp, Amerika mádeniy imperializmınıń wákili bolıwına shekem bolǵan túrli kózqaraslardı óz ishine alǵan. XX ásirdiń eń abıraylı mádeniyat ǵayratkerlerinen biri sıpatında kópshilikke tanılǵan Disney animaciya táriyxında hám [[Amerika Qurama Shtatları]] mádeniyat táriyxında áhmiyetli orınǵa iye bolıp qalmaqta. Ol jerde milliy mádeniyat belgisi sıpatında tán alınadı. Onıń kino jumısları kórsetiliwi hám ekranlastırılıwı dawam etpekte. Disney tematikalıq parkleri dúnya boylap kólemi, sanı jaǵınan onıń kompaniyası dúnyadaǵı eń iri ǵalaba xabar quralları hám kewilashar konglomeratlardan birine aylandı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Walt_Disney_Birthplace_Exterior_Hermosa_Chicago_Illinois.jpg|alt=Pale yellow wooden house with brown trim surrounded by white picket fence|solğa|nobaý|Disneydiń balalıq úyi.]]
Disney 1901-jılı 5-dekabrde Tripp-avenyu 1249-jayda, [[Chikago|Chikagonıń]] Germosa máhállesinde tuwılǵan. Elias Disney ([[Kanada]] provinciyasında tuwılǵan, ata-anası angliya-irlandiyalı) nemis hám inglis milletine tiyisli amerikalı Floranıń (Kall) tórtinshi balası bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.youtube.com/watch?v=Hhck3vPjR2A| bet = Walt Disney's Canadian Connection, 1963| sáne = 1963 | qaralǵan sáne = 2026-jıl 4-fevral | jumıs = YouTube}}&lt;/ref&gt;. Walttan tısqarı Elias hám Floradan Gerbert, Raymond hám Roy degen ulları tuwılǵan. Erli-zayıplılar 1903-jıldıń dekabrinde besinshi perzenti Ruthtı kóredi{{sfn|Barrier|2007|pp=9–10}}. 1906-jılı Disney tórt jasqa tolǵanda, shańaraǵı menen Missuri shtatınıń Marcelin qalasındaǵı fermer xojalıǵına kóship ótedi. Marcelinde Disney súwret salıwǵa qızıǵıwshılıǵın payda etip, oǵan pensiyadaǵı shıpakerdiń atın salıw ushın haqı tólegen{{Sfn|Gabler|2006|pp=9–10, 15}}. Elias «Reasonǵa múrájáát» gazetasınıń jazılıwshısı bolıp, Disney bolsa Rayan Walkerdiń birinshi betindegi multfilmlerin kóshirip, súwret salıw menen shuǵıllanatuǵın bolǵan{{sfn|Barrier|2007|p=13}}. Sonday-aq, akvarel hám qálemler menen islew qábiletine iye bola basladı. Ol Atchison, Topeka hám Santa-Fe temir jolı janında jasap, poezdlardı jaqsı kórip qaladı{{sfn|Broggie|2006|pp=33–35}}. Kishkene qarındası Ruth penen bir waqıtta 1909-jıldıń aqırında Marcelindegi Park mektebinde mektepke baradı{{sfn|Barrier|2007|p=16}}. Disney shańaraǵı jámáát shirkewiniń belsendi aǵzaları bolǵan&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=41e-Ru0wRkEC&amp;q=Congregational|isbn=9780679757474|title=Walt Disney: The Triumph of the American Imagination|year=2007|publisher=Vintage Books}}&lt;/ref&gt;. Keyinirek Disney óziniń [[Marselin]]degi balalıǵın ómiriniń eń baxıtlı hám eń qáliplesiwshi dáwirlerinen biri dep sıpatlap, keleshektegi bir neshe joybarları ushın qaladan ilham aladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://edition.cnn.com/travel/article/marceline-missouri-lost-disney-park| bet = Marceline, Missouri — Walt Disney's lost town| familiya = Bordsen| at = John| sáne = 2023-jıl 5-aprel | qaralǵan sáne = 2025-jıl 22-oktyabr | jumıs = CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://d23.com/the-magic-of-marceline/| bet = The Magic of Marceline| sáne = 2012-jıl 18-yanvar | qaralǵan sáne = 2025-jıl 22-oktyabr | jumıs = D23}}&lt;/ref&gt;.

1911-jılı Disneyler Missouri shtatınıń Kansas-City qalasına kóshedi{{sfn|Finch|1999|p=10}}. Ol jerde Disney Benton grammatika mektebinde oqıp, teatr ıqlasbentleri shańaraǵınan shıqqan oqıwshısı  Walter Pfeiffer menen ushırasadı. Onı [[:en:Vaudeville|vaudeville]] hám kinematografiya dúnyası menen tanıstıradı. Kóp ótpey Disney úyine qaraǵanda, Pfeifferler úyinde kóbirek waqıt ótkeredi{{sfn|Krasniewicz|2010|p=13}}. Elias «The Kansas City Star» hám «Kansas City Times» ushın gazeta jetkerip beriw marshrutın satıp aladı. Disney hám onıń inisi Roy hár kúni azanǵı saat 4:30 da «Tayms» gazetasın mektepke shekem jetkerip beriw ushın oyanıp, mektepten keyingi keshki «Star» ushın raundtı tákirarlaydı. Keste sharshatatuǵın bolıp, Disney kóbinese klasta uyqılap qalǵannan keyin jaman bahalar aladı. Biraq, óziniń qaǵaz baǵdarın altı jıldan aslam dawam ettiredi{{sfn|Barrier|2007|pp=18–19}}. Kansas-City kórkem-óner institutında shembi kúnleri oqıw kurslarına qatnasıp, multfilm islep shıǵarıw boyınsha sırtqı kursda oqıydı.

1917-jılı Elias [[Chikago]]daǵı jele islep shıǵarıwshı O-Zell kompaniyasınıń akciyaların satıp alıp, shańaraǵı menen Chikagoga qaytıp keledi{{sfn|Gabler|2006|p=30}}. Disney MakKinli orta mektebine oqıwǵa kirip, mektep gazetasınıń karikatura ustası boladı. Birinshi jer júzilik urıs haqqında patriotlıq súwretler saladı{{sfn|Finch|1999|p=12}};  Chikago súwretlew óneri akademiyasında da túngi kurslarda oqıǵan{{sfn|Mosley|1990|p=39}}.

1918-jıldıń ortalarında nemeclerge qarsı gúresiw ushın [[Amerika Qurama Shtatları]] armiyasına qosılıwǵa háreket etip,  júdá jas dep qaytarıladı. Tuwılǵanlıǵı haqqındaǵı gúwalıqta óziniń tuwılǵan kúnin ótirik kórsetkennen keyin, 1918-jıldıń sentyabrinde tez járdem mashinasınıń aydawshısı sıpatında [[Qızıl Krest]]ke qosıladı. [[Franciya|Franciyaǵa]] jiberiledi, biraq pitimnen keyin noyabr ayında jetip keledi{{sfn|Gabler|2006|pp=36–38}}. Ol bezek ushın tez járdem mashinasınıń qaptalına multfilmler sızadı hám óziniń ayırım jumısların Stars and Stripes armiya gazetasında basıp shıǵaradı.

== Ólimi ==
[[Fayl:Walt_Disney_Grave.JPG|thumb|150px|Forest Lawn, Glendeyldegi Walt Disney qábiri.]]
Disney birinshi jer júzilik urıstan beri shegiwshi bolǵan. Ol filtrli sigaretalardan paydalanbastan, jaslıǵında trubka shegetuǵın edi. 1966-jılı noyabr ayınıń basında oǵan ókpe rak keselligi anıqlanıp, kobalt terapiyası menen emlenedi. Emlew nátiyjeli bolǵanına isenip, jumısqa qaytqan. Biraq, 30-noyabr kúni ózin jaman sezip, tez járdem menen úyinen Sankt-Peterburgqa alıp ketiledi. Jozef emlewxanasında 15-dekabr kúni 65 jasında rak keselliginen qan aylanıwınıń buzılıwınan qaytıs boladı{{sfn|Gabler|2006|pp=626–31}}&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.latimes.com/local/obituaries/archives/la-me-walt-disney-19661216-story.html| bet = Wizard of Fantasy Walt Disney Dies| familiya = Trimborn| at = Harry| sáne = 1966-jıl 16-dekabr | til = en-US| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-noyabr | jumıs = [[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/theguardian/2011/dec/16/from-the-archive-walt-disney-dies-1966| bet = The death of Walt Disney — folk hero| familiya = Cooke| at = Alistair| sáne = 2011-jıl 16-dekabr | til = en-GB| qaralǵan sáne = 2024-jıl 3-noyabr | jumıs = [[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.nytimes.com/1966/12/16/archives/walt-disney-65-dies-on-coast-founded-an-empire-on-a-mouse-walt.html| bet = Walt Disney, 65, Dies on Coast| sáne = 1966-jıl 16-dekabr | til = en| jumıs = [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;. Eki kún ótkennen keyin onıń denesi órtep jiberilip, kúli Kaliforniyanıń Glendeyl qalasındaǵı Forest Lawn Memorial Parkke jerlenedi{{Sfn|Mosley|1990|p=298}}.

1967-jılı «Jungli kitabı» hám «Eń baxıtlı millioner» filmleriniń shıǵarılıwı Disney qatnasqan kórkem filmler sanın 81 ge jetkeredi. 1968-jılı «Vinni Pux hám Blusteriy kúni» filmi shıǵarılǵanda, Disneydiń óliminen keyin berilgen «Qısqa tema (multfilm)» kategoriyası boyınsha Akademiya sıylıǵına sazawar boladı{{sfn|Dobson|2009|p=220}}. Disney óliminen keyin onıń studiyaları janlı háreketli filmlerdi ónimli túrde islep shigarıwdı dawam ettirip, olardıń animaciyalıq filmleriniń sapası bolsa tómenlewge jol qoyılǵan. 1980-jıllardıń aqırında bul tendenciya «The New York Times» gazetası tárepinen «Disney Renessansı» sıpatında súwretlengen «Kishkene suw perisi» (1989) filmi menen baslanadı. Disney studiyaları tabıslı kino, televidenie hám saxna oyın-zawıqların islep shıǵarıwda dawam etpekte.

Disney kompaniyasınıń EPCOT futuristlik qalası boyınsha rejeleri ámelge aspadı. Disney qaytıs bolǵannan keyin onıń aǵası Roy Disney kompaniyaların tolıq qadaǵalawǵa alıw ushın pensiyaǵa shıǵıwın keshiktiredi. Ol joybardıń baǵdarın qalashadan attrakcionǵa ótkeredi. 1971-jılǵı ashılıw saltanatında Roy «Walt Disney World»ti óz aǵasına arnadı. «Walt Disney World» 1982-jılı «Epcot Center» orayı ashılıwı menen keńeyedi; Walt Disneydiń funkcional qala haqqındaǵı kózqarası ornına turaqlı jáhán yarmarkasına uqsas park payda bolǵan. 2009-jılı [[San-Francisko]] qalasında Disney qızı Diana hám onıń balası Walter E.D.Miller tárepinen islengen Walt Disney shańaraqlıq muzeyi ashıladı. Disneydiń ómiri hám xızmet jolına baylanıslı mıńlaǵan eksponatlar, sonıń ishinde, alǵan kóplegen sıylıqlar kórgizbege qoyılǵan. 2014-jılı dúnya boylap Disney tematikalıq parklerine 134 millionǵa jaqın adam kelgen.

== Galereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:DisneySchiphol1951.jpg|solğa|nobaý|Disney shańaraǵı Sxipxol aeroportında (1951)
Fayl:Disney1968.jpg|alt=A portrait of Disney with cartoon representations of different nationalities on a 6 cent US stamp|nobaý|6 centlik AQSH pochta markasında hár túrli milletlerdiń multfilm súwretleri menen Disneydiń portreti, 1968-jıl.
Fayl:Walt_Disney_Receives_Presidential_Medal_of_Freedom_1964.jpg|nobaý|276x276 nükte|Disney 1964-jılı Prezident Lyndon B. Johnsonnan Prezidentlik azatlıq medalın aladı.
Fayl:Walt_Disney_envelope_ca._1921.jpg|nobaý|Walt Disney konvertinde avtoportret, ~ 1921-jıl.
Fayl:Steamboat_Willie_(1928)_by_Walt_Disney.webm|thumbtime=0:26|nobaý|&quot;''[[:en:Steamboat_Willie|Willie]]'' paroxod» (1928) filminde Mikki Maustıń birinshi kóriniwi.
Fayl:Walt_Disney_with_film_roll_and_Mickey_Mouse_on_his_right_arm,_year_1935.jpg|nobaý|243x243 nükte|1935-jılı Disney kinolenta hám oń qolında Mikki Maus penen
Fayl:Disney_drawing_goofy.jpg|solğa|nobaý|Disney Argentinada bir topar qızlar ushın Goofy súwretin salıw, 1941-jıl.
Fayl:WaltDisneyplansDisneylandDec1954.jpg|nobaý|Disney Disneylandtıń rejelerin 1954-jılı dekabrde Orange okruginıń hámeldarlarına kórsetedi.
Fayl:Walt_Disney_and_Dr._Wernher_von_Braun_-_GPN-2000-000060.jpg|solğa|nobaý|Disney 1954-jılda [[:en:Wernher_von_Braun|Wernher]] fon Braun menen.
Fayl:Walt_Disney_with_Company_at_Press_Conference.jpg|nobaý|244x244 nükte|Disney (shepte) aǵası Roy O. Disney (ońda) hám keyin Florida gubernatori W. Haydon Burns (orayda) menen 1965-jıl 15-noyabrde Disney World dúzilgenligin járiyaladı.
&lt;/gallery&gt;

== Qosımsha qarań ==
* Masaichi Nagata — Yaponiyanıń Daiei Film kinokompaniyası prezidenti, onıń Disney menen baylanısı Disney prodakciyalarınıń tarqalıwına hám «Bembi,» «Japoniyada toǵayda ómir» filmleriniń basıp shıǵarılıwına, Nara Dreamland qurılısına hám basqalarǵa tásir kórsetken&lt;ref&gt;Isao Ogawa ([[:ja:小川功 (経営学者)|jp]]), June 2015, [https://cir.nii.ac.jp/crid/1050282677716756736?lang=en The Study of Fictitiousness in Theme Parks : True-False Discussion of Nara Dream Land from a Tourism-Sociological Viewpoint], The Hikone ronso, vol.404, pp.64-79, [[Shiga University]]&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:1966-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Chikagolı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Missourili jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Missourili scenaristler]]</text>
      <sha1>ai32c129ewtbizetradby245yhwl4fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingmar Bergman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36214</id>
    <revision>
      <id>229921</id>
      <parentid>215731</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Ingmar Bergman|Ingmar Bergman]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13761" sha1="2b7v0z27h5s80n3rh1imtbqstoq5olg" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|atı=Ingmar Bergman
|portret=Ingmar Bergman (1966).jpg
|táriypi=Bergman in 1966
|tuwılǵan waqtındaǵı atı=Ernst Ingmar Bergman
|tuwılǵan sánesi=
|tuwılǵan jeri=[[Uppsala]], Sweden
|qaytıs bolǵan sánesi=
|qaytıs bolǵan jeri=[[Fårö]], Sweden
|kásibi={{hlist|direktor|scenarist}}
|iskerlik jılları=1944–2005
|ómirlik joldası={{unbulleted list|{{marriage|[[Else Fisher]]|1943|1945|end=div}}|{{marriage|Ellen Lundström|1945|1950|end=div}}|{{marriage|[[Gun Bergman|Gun Grut]]|1951|1959|end=div}}|{{marriage|[[Käbi Laretei]]|1959|1969|end=div}} |{{marriage|Ingrid von Rosen|1971|1995|end=died}}}}
|balaları=9, [[Linn Ullmann|Linn]], [[Eva Bergman|Eva]], [[Mats Bergman|Mats]], [[Anna Bergman|Anna]] hám [[Daniel Bergman|Daniel]]
|ákesi=[[Erik Bergman (Lutheran minister)|Erik Bergman]]
|sıylıqları=
|qolı=Ingmar Bergman Signature.png
}}
'''Ernst Ingmar Bergman''' ([[1918|1918-jıl]] [[14-iyul]] — [[2007|2007-jıl]] [[30-iyul]]) — [[Shved tili|shved]] kino hám teatr rejissyorı hám scenariy jazıwshısı. [[Kinematografiya]] táriyxındaǵı eń ullı hám áhmiyetli kinodóretiwshilerden biri, ásirese, [[Evropa]] kino sanaatınıń da, [[Shveciya]] kinosınıń da úlken ǵayratkeri sıpatında kózge taslanadı. Onıń filmleri &quot;psixika hám jan aldında turǵan kóplegen gúreslerge tereń jeke meditaciyalar&quot; sıpatında táriyplengen&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Rothstein, Mervyn|date=30 July 2007|title=Ingmar Bergman, Master Director, Dies at 89}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Tuohy, Andy|title=A-Z Great Film Directors|date=3 September 2015|publisher=Octopus|isbn=9781844038558}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Gallagher, John|title=Film Directors on Directing|date=1 January 1989|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780275932725}}&lt;/ref&gt;.

«Sight &amp; Sound's Greatest Films of All Time» jurnalınıń 2012-jılǵı basılımına kirgizilgen. Sonday-aq, jurnal tárepinen 2002-jılı dúzilgen «Barlıq dáwirlerdiń eń ullı rejissyorları» diziminde 8-orındı iyeledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics| bet = Critics' top 100| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics| arxivsáne = 2016-jıl 7-fevral | qaralǵan sáne = 2023-jıl 11-mart | url-status = dead| jumıs = British Film Institute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html| bet = BFI &amp;#124; Sight &amp; Sound &amp;#124; Top Ten Poll 2002 – The Directors' Top Ten Directors| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181013231353/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html| arxivsáne = 2018-jıl 13-oktyabr | sáne = 2018-jıl 13-oktyabr | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Jáne de belgili shıǵarmaları qatarına pıshıq untaǵı hám temir talshıqlar (1953), ''[[:en:Sawdust_and_Tinsel|Sawdust and Tinsel]]'' (1953), ''[[:en:A_Lesson_in_Love_(1954_film)|A Lesson in Love]]'' (1954), ''[[:en:Smiles_of_a_Summer_Night|Smiles of a Summer Night]]'' (1955), ''[[:en:The_Virgin_Spring|The Virgin Spring]]'' (1960), ''[[:en:Through_a_Glass_Darkly_(film)|Through a Glass Darkly]]'' (1961), ''[[:en:Winter_Light|Winter Light]]'' hám ''[[:en:The_Silence_(1963_film)|The Silence]]'' (ekewi de 1963), Rejissordıń urıstıń sońǵı jeke kózqarası dep atalǵan ''[[:en:Shame_(1968_film)|Shame]]'' (1968)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Web deregi | url = https://www.loa.org/books/348-the-age-of-movies-selected-writings-of-pauline-kael-paperback/| bet = The Age of Movies: Selected Writings of Pauline Kael (paperback)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20250619130530/https://www.loa.org/books/348-the-age-of-movies-selected-writings-of-pauline-kael-paperback/| arxivsáne = 2025-jıl 19-iyun | til = en-US| qaralǵan sáne = 2025-jıl 6-oktyabr | jumıs = Library of America| url-status = live}}&lt;/ref&gt;, ''[[:en:Cries_and_Whispers|Cries and Whispers]]'' (1972), ''[[:en:Scenes_from_a_Marriage|Scenes from a Marriage]]'' (1973) hám ''[[:en:Autumn_Sonata|Autumn Sonata]]'' (1978) kiredi. Onıń filmleri xalıqaralıq tán alıwǵa alıp kelip, onıń karyerası dawamında Akademiya sıylıǵınıń jeńimpazları hám nominaciyaların, sonıń ishinde, onıń jeke Irving G. Thalberg estelik sıylıǵın, [[shved tili]] boyınsha eń jaqsı shet tili filmine qabıl etilgen úsh tańlaw jeńisin qolǵa kirgizedi.

Bergman 60 tan aslam film hám hújjetli filmlerge rejissyorlıq etip, olardıń kópshiligine ózi de jazǵan. Onıń kópshilik filmleri [[Shveciya|Shveciyada]] súwretke alınıp, 1961-jıldan baslap kópshilik filmleri Qarjo atawında súwretke alınǵan. Ol óziniń operatorları Gunnar Fisher hám Sven Nikvist penen dóretiwshilik birge islesiwdi jolǵa qoyǵan. Bergman, sonday-aq, Stokgolmdaǵı [[Shveciya|Shveciyanıń]] Korollik drama teatrı hám [[Myunxen]]degi [[Germaniya]] rezidenciya teatrınıń jetekshi direktorı lawazımlarında islegen. 170 ten aslam piesalarǵa rejissyorlıq etken. Onıń aktyorlar toparı arasında Harriet Andersson, Bibi Andersson, Liv Ullmann, [[:en:Gunnar_Björnstrand|Gunnar Björnstrand]], [[:en:Erland_Josephson|Erland Josephson]], [[:en:Ingrid_Thulin|Ingrid Thulin]], [[:en:Gunnel_Lindblom|Gunnel Lindblom]] hám [[:en:Max_von_Sydow|Max von Sydow]]&lt;nowiki/&gt;lar bar edi.

== Ómiri ==
Ernst Ingmar Bergman 1918-jılı 14-iyulde Uppsala qalasında tuwılǵan. Ol miyirbiyke Karin hám lyuteran wáziri (hám keyin [[Shveciya]] koroli kapellanı) Erik Bergmannıń balası. Onıń anası vallon milletinen edi{{sfn|Gado|1986|p=374}}. Bergmanlar shańaraǵı tiykarınan Järvso qalasınan bolǵan. Ákesi tárepinen Bergman [[Fin tili|fin]], [[Nemec tili|nemis]] hám [[Shved tili|shved]] milletine tiyisli dvoryan Brems, Ehrenskiyeld hám Shtokenstrem ruwxanıy shańaraqlarınıń áwladı edi. Onıń ákesi de shved Riddarhusetinde tanıstırılǵan Flach (aqsúyekler shańaraǵı) hám de Frese nemis dvoryan shańaraqlarınan tuwılǵan. Bergmannıń ákesi tárepinen kempir apası hám anası tárepinen atası tuwısqan bolıp, onıń ata-anası tuwısqan tuwısqan bolǵan. Anası tárepinen XVII ásirde [[Gollandiya|Gollandiyadan]] [[Shveciya|Shveciyaǵa]] ketken gollandiyalı sawdager Pol Kalvagenniń áwladı; Poldiń golland-shved zayıbı Mariya van der Xagen saray xudojnigi Laurens van der Plastıń áwladı. Bergmannıń anası da dvoryanlar Tigerschiold hám Vaynxols, sonday-aq, Bure [sv] shańaraǵınıń áwladı edi.
[[Fayl:Ingmar_86135a.jpg|solğa|nobaý|Bergman, jas waqtı]]
[[Fayl:Ingmar_Bergman_Smultronstallet.jpg|nobaý|Bergman, 1957-jıl]]
[[Fayl:Bergman_Sjostrom_1957.jpg|solğa|nobaý| Bergman hám Viktor [[:en:Victor_Sjöström|Sjöström]] Wild qulıpnayları toplamında (1957)]]
[[Fayl:Ingmar_Bergman_&amp;_Sven_Nykvist.jpg|nobaý|Bergman óziniń uzaq jıllıq operatorı Sven Nıkvist penen &quot;Ayna arqalı qaranǵı&quot; (1960) filmin islep shıǵarıw waqtında.]]

=== Ólimi ===
[[Fayl:Grave_of_Ingmar_Bergman,_may_2008.jpg|nobaý|Bergman hám onıń sońǵı hayalı Ingridtiń qábiri.]]
Bergman 2003-jıldıń dekabrinde kino dóretiwshiliginen shıǵadı. 2006-jıldıń oktyabrinde jambasına operaciya islenip, qıyınshılıq penen tiklenip atırǵan edi. 89 jasında uyqlap atırǵanda qaytıs boladı&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6952992.stm|title=Bergman was buried in a quiet ceremony|date=18 August 2007|work=BBC News|access-date=5 January 2010|location=London|archive-date=13 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213053606/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6952992.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;; onıń denesi 2007-jıldıń 30-iyul kúni Qarore atawındaǵı úyinen tabıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.wtopnews.com/index.php?nid=114&amp;sid=1204057| bet = Film Great Ingmar Bergman Dies at 89| arxivurl = https://web.archive.org/web/20070926211403/http://www.wtopnews.com/index.php?nid=114&amp;sid=1204057| arxivsáne = 2007-jıl 26-sentyabr | sáne = 2007-jıl 30-iyul | qaralǵan sáne = 2007-jıl 30-iyul | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Sol kúni jáne bir belgili ekzistencialist kinorejissyor Mikelanjelo Antonioni qaytıs bolǵan. Jerlew 2007-jıl 18-avgustta Färö shirkewinde jeke ótkerilgen. Onıń ushın qattı jasırın túrde Fyoryo shirkewiniń sharbaǵınan orın tayarlap qoyılǵan edi. Ol Fyoryo atawında jerlengen bolsa da, onıń atı hám tuwılǵan sánesi óliminen bir neshe jıl aldın Norrtalje munitsipalitetindegi Roslagsbro shirkew qábirstanındaǵı qábirde hayalınıń atı menen jazılǵan.

* ''Four Screenplays: Smiles of a Summer Night, The Seventh Seal, Wild Strawberries, and The Magician'' (1969) [scenariyler]
* ''Three Films: Through a Glass Darkly, Winter Light, and The Silence'' (1970) [scenariyler]
* ''Persona and Shame: the Screenplays of Ingmar Bergman'' (1972) [scenariyler]
* ''Four Stories: The Touch, Cries and Whispers, The Hour of the Wolf, and The Passion of Anna'' (1976) [scenariyler]
* ''From the Life of the Marionettes'' (1980) [scenariyler]
* ''Fanny and Alexander'' (1982) [scenariyler]
* ''The Marriage Scenarios: Scenes from a Marriage, Face to Face, and Autumn Sonata'' (1983) [scenariyler]
* ''The Magic Lantern: An Autobiography'' (1987) [kórkem ádebiyat]
* ''The Best Intentions'' (1991) [roman]
* ''Sunday's Children'' (1993) [roman]
* ''Private Confessions'' (1996) [roman]
* ''Images: My Life in Film'' (2017) [kórkem ádebiyat](originally published as ''Bilder'' (Norstedts Förlag, Stockholm, 1990)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.ingmarbergman.se/en/production/images-my-life-film| bet = Images: My Life in Film| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240319135131/https://www.ingmarbergman.se/en/production/images-my-life-film| arxivsáne = 2024-jıl 19-mart | til = en| jumıs = Ingmar Bergman official site| qaralǵan sáne = 2024-jıl 19-mart }}&lt;/ref&gt;)

[[Fayl:Ingmar_Bergman_and_Ingrid_Thulin_-Tystnaden.jpg|nobaý|Bergman hám aktrisa Ingrid Thulin &quot;Tınıshlıq&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında, 1963-jıl.]]
[[Fayl:Filmstaden.jpg|nobaý|Bergmannıń kóplegen ishki saxnaları Stokgolm arqasındaǵı Filmstaden studiyalarında súwretke alındı.]]
[[Fayl:Kabi-Laretei-Ingmar-Bergman.jpg|nobaý|Bergman tórtinshi hayalı eston koncert pianinoshısı [[:en:Käbi_Laretei|Käbi Laretei]]&lt;nowiki/&gt;menen.]]

* 1943-jıl 25-mart — 1945-jıl, Else Fisherge (1918-jıl 1-mart — 2006-jıl 3-mart), xoreograf hám ayaq oyınshı (ajırasqan). Balaları: Lena Bergman, aktrisa, 1943-jılı tuwılǵan.  
*1945-jıl 22-iyul — 1950-jıl Ellen Lundstremge (1919-jıl 23-aprel — 2007-jıl 6-mart), xoreograf hám kinorejissyor (ajırasqan). Balaları:  Eva Bergman, kinorejissyor, 1945-jılı tuwılǵan.  Jan Bergman, kinorejissyor (1946-2000).  egizekler Mats hám Anna Bergman 1948-jılı tuwılǵan, aktyor hám kinorejissyor.  1951—1959-jılları Gun Grut (1916-1971) jurnalist (ajırasqan). Balaları:  Ingmar Bergman-kishi, aviakompaniya kapitanı, 1951-jılı tuwılǵan.  
*1959—1969-jıllar — Kebi Lareteyge (1922-jıl 14-iyul — 2014-jıl 31-oktyabr), koncert pianinoshısı (ajrasqan) 
Balalar:  Daniel Bergman, kinorejissyor, 1962-jılı tuwılǵan.  
*1971-jıl 11-noyabr — 1995-jıl 20-may Ingrid fon Rozen (qızlıq atı Karlebo, 1930-jıl 17-yanvar — 1995-jıl 20-may). Balaları:  Mariya fon Rozen, avtor, 1959-jılı tuwılǵan.

[[Fayl:Ullmann-Bergman-1968.jpeg|nobaý|Bergman norvegiyalı aktrisa Liv Ullmann menen 1968-jılda. 1966-jılı erli-zayıplılar Linn Ulman ismli qızlı boladı.]]

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
* ''Bergman on Bergman: Interviews with Ingmar Bergman.'' By Stig Björkman, Torsten Manns, and Jonas Sima; translated by Paul Britten Austin. Simon &amp; Schuster, New York. Swedish edition copyright 1970; English translation 1973.
* ''Filmmakers on filmmaking: the American Film Institute seminars on motion pictures and television'' (edited by Joseph McBride). Boston, Houghton Mifflin Co., 1983.
* {{Cite book|title=Images: My Life in Film|url=https://books.google.com/books?id=012bcQAACAAJ|publisher=Arcade Publishing}}[https://archive.org/download/ImagesMyLifeInFilm/Images,%20My%20life%20in%20film.pdf PDF]
* {{Cite book|title=Ingmar Bergman: An enduring legacy|url=https://www.manchesterhive.com/display/9789198557718/9789198557718.xml|publisher=Lund University Press}}
* {{Cite book|title=Ingmar Bergman: A Reference Guide|publisher=Amsterdam University Press}}
* ''[[iarchive:TheMagicLantern-BiographyOfIngmarBergman|The Magic Lantern]]'', Ingmar Bergman. Translated by Joan Tate New York, Viking Press, 1988,  
* ''[http://www.berghahnbooks.com/title.php?rowtag=OrrDemons The Demons of Modernity: Ingmar Bergman and European Cinema]'', John Orr, Berghahn Books, 2014.
* {{Cite book|title=The Passion of Ingmar Bergman|url=https://books.google.com/books?id=myqJ3XwjA1UC|publisher=Duke University Press}}
* {{Cite book|title=Ingmar Bergman: Magician and Prophet|url=https://books.google.com/books?id=JbR_2spW0b4C|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP}}
* {{Cite book|title=Ingmar Bergman's Persona|url=https://books.google.com/books?id=CR8JsHbnkS0C|publisher=Cambridge University Press}}
* {{Cite book|title=Ingmar Bergman: Interviews|url=https://books.google.com/books?id=p8mNh8b_PMkC|publisher=Univ. Press of Mississippi}}
* Van Belle, Jono, Fernando Ramos Arenas, and María Paz Peirano, eds. ''Ingmar Bergman Out of Focus: Film Cultures and International Reception''. Berghahn Books, 2025.

[[Kategoriya:2007-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1918-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Shved scenaristleri]]
[[Kategoriya:Shved film rejissyorları]]</text>
      <sha1>2b7v0z27h5s80n3rh1imtbqstoq5olg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sergey Eyzenshteyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36783</id>
    <revision>
      <id>229917</id>
      <parentid>215902</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Evrey rus kino xalqı|Evrey rus kino xalqı]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15778" sha1="32p6889qxqwf7bs7qnlf41ckb3c09w2" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|portret=Sergei Eisenstein 03.jpg
|táriypi=Eisenstein {{circa}} 1920s
|asl ismi=Сергей Эйзенштейн
|tuwılǵan jeri=[[Riga]], Rossiya imperiyası
|kásibi={{hlist|[[kinorejissyor]]|[[scenarist]]|[[kinodóretiwshi]]|[[kinoteorist]]}}
|iskerlik jılları=1923–1946
|qaytıs bolǵan jeri=Moskva, Sovet awqamı
|ómirlik joldası={{marriage|Pera Atasheva|1934}}
|sıylıqları=[[Stalin sıylıǵı]] {{small|(1941, 1946)}}
}}
'''Sergey Mixaylovich Eyzenshteyn''' ([[1898|1898-jıl]] [[22-yanvar]] — [[1948|1948-jıl]] [[11-fevral]]) — sovet [[Kinorejissyor|kinorejissyorı]], [[Scenarist|scenarist]], kinodóretiwshi hám kinoteoristi. Ol barlıq dáwirlerdiń eń ullı kinoshılarınan biri esaplanıp, montaj teoriyası hám ámeliyatında pioner boldı&lt;ref&gt;{{cite book|last=Rollberg|first=Peter|title=Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema|publisher=[[Rowman &amp; Littlefield]]|location=US|year=2009|pages=204–210|isbn=978-0-8108-6072-8}}&lt;/ref&gt;. Ásirese, «Strike» (1925), «Battleship Potemkin» (1925) hám «October» (1928) sessiz filmleri, sonday-aq, Aleksandr Nevskiy (1938) hám Ivan Grozniy (1945-1958) táriyxıy dástanları menen belgili. «Sight and Sound» jurnalı óziniń on jıllıq sorawnamasında onıń «Battleship Potemkin» atlı filmin barlıq waqıtlardıń 54-eń ullı filmi dep atadı&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/greatest-films-all-time| bet = The Greatest Films of All Time| til = en| jumıs = BFI| qaralǵan sáne = 2025-jıl 20-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Ómiri ==
[[Fayl:Mikhail-einsenstein-0713-01.jpg|oñğa|nobaý|Jas Eyzenshteyn ata-anası Mixail hám Yuliya Eyzenshteyn menen.]]
Sergey Eyzenshteyn 1898-jılı 22-yanvarda [[Riga]] qalasında, [[Rossiya imperiyası|Rossiya imperiyasınıń]] [[Livoniya]] guberniyasında (házirgi [[Latviya]]) orta klass shańaraǵında tuwılǵan&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|last=Mitry|first=Jean|encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]]|title=Sergey Eisenstein – Soviet film director|url=https://www.britannica.com/biography/Sergey-Eisenstein|date=7 February 2020|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529223017/https://www.britannica.com/biography/Sergey-Eisenstein|archive-date=29 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.moscovery.com/sergei-eisenstein/| bet = Sergei Eisenstein – Russian film director and film theorist. Biography and interesting facts| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210724135312/https://www.moscovery.com/sergei-eisenstein/| arxivsáne = 2021-jıl 24-iyul | sáne = 2017-jıl 22-iyul | qaralǵan sáne = 2018-jıl 9-noyabr | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Onıń shańaraǵı ómiriniń dáslepki jıllarında tez-tez kóship turıp, Eyzenshteynniń pútkil ómiri dawamında dawam etken. Onıń ákesi, arxitektor Mixail Osipovich Eyzenshteyn Kiev guberniyasında tuwılıp, ákesi Osip yahudiy sawdager, anası shved bolǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.alefmagazine.com/pub4754.html| bet = Зашифрованное зодчество Риги| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190430042426/http://www.alefmagazine.com/pub4754.html| arxivsáne = 2019-jıl 30-aprel | jumıs = АЛЕФ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.aktuell.ru/russland/kultur/michail_eisenstein_zum_90_todestag_des_architekten_772.html| bet = Russland-Aktuell - Michail Eisenstein| jumıs = www.aktuell.ru| qaralǵan sáne = 2025-jıl 11-iyun }}&lt;/ref&gt;.

Sergey Eyzenshteynniń ákesi rus pravoslav shirkewine ótken, anası Yuliya Ivanovna Konetskaya bolsa rus pravoslav shańaraǵınan&lt;ref&gt;{{harvnb|Эйзенштейн|1968}}  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120901194510/http://lib.ru/CINEMA/kinolit/EJZENSHTEJN/s_avtobiografiya.txt|date=1 September 2012}}.&lt;/ref&gt;. Ol bay sawdagerdiń qızı bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Bordwell|1993|p=1}}.&lt;/ref&gt;. Yuliya 1905-jılǵı rus revolyuciyası jılında Sergeydi ózi menen birge alıp, Sankt-Peterburgqa ketip, Rigadan shıqtı&lt;ref&gt;{{harvnb|Seton|1952|p=19}}.&lt;/ref&gt;. Onıń balası geyde ákesin kóriw ushın keletuǵın bolǵan, 1910-jıllarda olarǵa qosıladı&lt;ref&gt;{{harvnb|Seton|1952|p=20}}.&lt;/ref&gt;. Sońınan ajırasıw júz berip, Yuliya shańaraǵın taslap Franciyada jasawǵa ketti&lt;ref&gt;{{harvnb|Seton|1952|p=22}}.&lt;/ref&gt;. Eyzenshteyn pravoslav xristian sıpatında tárbiyalanǵan, biraq keyin ala ateistke aylanǵan&lt;ref&gt;{{cite book|last=LaValley|first=Al|title=Eisenstein at 100|url=https://archive.org/details/eisensteinat100r0000unse|quote=As a committed Marxist, Eisenstein outwardly turned his back on his Orthodox upbringing, and took pains in his memoirs to stress his atheism.|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=2001|page=[https://archive.org/details/eisensteinat100r0000unse/page/70 70]|isbn=9780813529714}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Eisenstein|first=Sergei|editor-last=Taylor|editor-first=Richard|title=Beyond the stars: the memoirs of Sergei Eisenstein, Volume 5|quote=My atheism is like that of [[Anatole France]] -- inseparable from adoration of the visible forms of a cult.|publisher=BFI Publishing|year=1996|page=414|isbn=9780851704609}}&lt;/ref&gt;. Balalıǵında Eyzenshteynge tásir kórsetken filmler qatarında birinshi hayal kinorejissyor Elis Gay-Blasheniń «Feminizm aqıbetleri» (1906) filmi de bar bolǵan.

== Bilimlendiriw ==
[[Petrograd]] qurılıs injenerleri institutında Eyzenshteyn ákesiniń kásibi bolǵan arxitektura hám injenerlikti úyrenedi&lt;ref&gt;{{harvnb|Seton|1952|p=28}}.&lt;/ref&gt;. 1918-jılı mektepti taslap, [[Rossiya]] puqaralar urısında qatnasıw ushın Qızıl Armiyaǵa qosılǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Seton|1952|pp=34–35}}.&lt;/ref&gt;. Biraq, ákesi Mixail qarsı tárepti qollap-quwatlaydı. Bul bolsheviklerge qarsı kúshler jeńilgennen keyin ákesin Germaniyaga, Sergeydi bolsa Petrograd, Vologda hám Dvinskke alıp keledi&lt;ref&gt;{{harvnb|Seton|1952|p=35}}.&lt;/ref&gt;.

1920-jılı Sergey Oktyabr revolyuciyasın úgit-násiyatlawda tabısqa eriskennen keyin Minsktegi komandirlik lawazımına ótkeriledi. Usı waqıtta Kabuki teatrı menen tanısqan hám yapon tilin úyrengen. 300 ge jaqın kanji belgilerin úyrenip, bul onıń súwretlew rawajlanıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{harvnb|Эйзенштейн|1968}}  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120901194906/http://lib.ru/CINEMA/kinolit/EJZENSHTEJN/s_kak_ya_stal_rezhisserom.txt|date=1 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Seton|1952|p=37}}.&lt;/ref&gt;.

== Jeke ómiri ==
[[Fayl:Eisenstein-homoerotic-drawings.jpg|nobaý|Eyzenshteyn tárepinen islengen gomoerotikalıq eskizlar.]]
Eyzenshteynniń gomoseksuallıǵı haqqında pikir-talaslar bolıp, Eyzenshteynniń gomoseksuallıǵın kórsetiwshi film Rossiyada qıyınshılıqlarǵa dus keledi&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|last=Gray|first=Carmen|date=30 March 2015|title=Greenaway offends Russia with film about Soviet director's gay affair|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/30/peter-greenaway-sergei-eisenstein-in-guanajuato|access-date=9 July 2020|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{Cite news|last=McNabb|first=Geoffrey|date=9 February 2015|title=Film claiming director Sergei Eisenstein had gay love affair shunned|language=en|work=The Independent|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/film-claiming-director-sergei-eisenstein-had-gay-love-affair-shunned-in-russia-10034767.html|access-date=9 July 2020}}&lt;/ref&gt;.

Onıń zamanlaslarınıń derlik hámmesi Eyzenshteyn gey bolǵan dep esaplaǵan. Aleksandrov 1925-jılı bergen intervyusında Eyzenshteynniń polyak jurnalisti Vatslav Solskiyge: «Meni qızlar qızıqtırmaydı» degenin hám wahahalap kúlip jibergenin, sońınan tez toqtaǵanın hám qısınǵanınan qızarıp ketkenin kórgen. Solskiy bul waqıyanı eske alıp, «Tek keyinirek, Moskvada hámme biletuǵın nárselerdi bilgenimde ǵana Aleksandrovtıń ersi minez-kulki tusinikli boldı» dep jazǵan edi&lt;ref name=&quot;McSmith&quot;&gt;{{cite book|last1=McSmith|first1=Andy|title=Fear and the Muse Kept Watch, The Russian Masters – from Akhmatova and Pasternak to Shostakovich and Eisenstein – Under Stalin|date=2015|publisher=The New Press|location=New York|isbn=978-1-59558-056-6|pages=160–61}}&lt;/ref&gt;. Eyzenshteynniń pornografiyalıq súwretleri bajıxana xızmetkerleri tárepinen tabılǵannan keyin Upton Sinkler de usınday juwmaqqa keledi. Keyinirek Mari Setonǵa bılay degen: &quot;Onıń barlıq sherikleri trotskiyshiler hám barlıq gomoslar bolǵan... Bunday erkekler bir-birine jabısıp ketedi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Seton|1952|p=515}}.&lt;/ref&gt;.

Gomoseksualizm jáne jınayıy huqıqbuzarlıqqa aylanǵanınan jeti ay ótkennen keyin, Eyzenshteyn kinorejissyor hám ssenariy jazıwshı Pera Atashevaǵa úylenedi (Pera Atasheva, Perla Moiseevna Atasheva, perl Moiseevna Fogelman; 1900-1965-jıl 24-sentyabr)&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bordwell|1993|p=33}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://www.kinopoisk.ru/name/1424357/| bet = Pera Atasheva| til = ru| qaralǵan sáne = 2018-jıl 22-yanvar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.net-film.ru/film-56207/| bet = СЮЖЕТ МОГИЛА СЕРГЕЯ ЭЙЗЕНШТЕЙНА, ВОЗЛОЖЕНИЕ ЦВЕТОВ. (1998)| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160809095512/http://www.net-film.ru/film-56207/| arxivsáne = 2016-jıl 9-avgust | qaralǵan sáne = 2016-jıl 17-iyun | url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Aleksandrov sol jılı Orlovaǵa úylendi.

Eyzenshteyn óziniń gomoseksuallıǵın jaqın dostı Mari Setonǵa biykarladı: «Meni gomoseksual dep aytkanlar nadurıs. Men bunı hesh qashan sezgen emespen hám sezbeymen de. Eger men gomoseksual bolsam, bunı tikkeley aytar edim. Biraq, barlıq gáp sonda, mende, máselen, Balzak yamasa Zolya sıyaqlı intellektuallıq ólshemde geypara qos jınıslılıq tendenciya bolıwına qaramastan, men hesh qashan, hátteki Grishaǵa da gomoseksual qushtarlıqtı bastan keshirgen emespen»&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://aif.ru/culture/person/intellektualnaya_orientaciya_zakadrovaya_zhizn_sergeya_eyzenshteyna| bet = &quot;Intellectual Orientation&quot;. Sergey Eisenstein's offscreen life| avtor = Юрьев| at = Сергей| sáne = 2018-jıl 22-yanvar | til = ru| jumıs = aif.ru| baspaxana = [[Argumenty i Facty]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 19-avgust }}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Fayl:Sadanji_Ichikawa_II_and_Sergei_Eisenstein.jpg|nobaý|Yapon kabuki aktyori Sadanji Ichikava II menen, Moskva, 1928-jıl.
Fayl:Eisenstein_Tisse_Aleksandrov_Disney.webp|nobaý|Aleksandrov, Eyzenshteyn, Walt Disney hám Tisse, 1930-jıl iyun.
Fayl:Russische_regisseur_bezoekt_ons_land.ogv|nobaý|250x250 nükte|Sergey Eyzenshteyn 1930-jılı Rotterdam qalasına baradı.
Fayl:Sergei_Eisenstein_02.jpg|oñğa|nobaý|Eyzenshteyn, 1939-jıl.
&lt;/gallery&gt;

== Ólimi ==
Eyzenshteyn 1946-jılı 2-fevralda júrek xurujın bastan keshirip, kelesi jıldıń kóp bólegin tikleniw menen ótkeredi. Ol 1948-jılı 11-fevralda 50 jasında ekinshi júrek xurujınan qaytıs bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Neuberger|2003|p=23}}.&lt;/ref&gt;. Onıń denesi 13-fevralda krematsiya etilgeninen aldın Kino xızmetkerleri zalında jatır edi hám kúli [[Moskva|Moskvadaǵı]] Novodevichy qoyımshılıǵına jerlengen&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = http://www.historytoday.com/richard-cavendish/death-sergei-eisenstein| bet = The Death of Sergei Eisenstein| arxivurl = https://web.archive.org/web/20151011085026/http://www.historytoday.com/richard-cavendish/death-sergei-eisenstein| arxivsáne = 2015-jıl 11-oktyabr | avtor = Cavendish| at = Richard| qaralǵan sáne = 2014-jıl 24-mart }}&lt;/ref&gt;.

== Sıylıqları ==

=== Tásir etiw ===
2023-jılı xudojnik Uilyam Kentrij Los-Anjelestegi «The Broad» muzeyindegi jeke kórgizbesine Eyzenshteynniń súwretin kirgizdi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://lamag.com/art/with-a-show-at-the-broad-artist-william-kentridge-talks-hollywood| bet = 15 Minutes With Visionary Artist William Kentridge| arxivurl = https://web.archive.org/web/20231231213853/https://lamag.com/art/with-a-show-at-the-broad-artist-william-kentridge-talks-hollywood| arxivsáne = 2023-jıl 31-dekabr | avtor = Amadour| sáne = 2022-jıl 7-dekabr | til = en| jumıs = LAmag – Culture, Food, Fashion, News &amp; Los Angeles| qaralǵan sáne = 2023-jıl 31-dekabr }}&lt;/ref&gt;.

=== Sıylıq ===
2018-jıl 22-yanvarda [[Google]] óziniń 120 jıllıǵın Google Doodle menen belgiledi&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://doodles.google/doodle/sergei-eisensteins-120th-birthday/| bet = Sergei Eisenstein's 120th Birthday| sáne = 2024-jıl 27-fevral | jumıs = Google}}&lt;/ref&gt;.

=== Tamamlanbaǵan filmleri ===
* 1932 ''Да здравствует Мексика!'' (''¡Que viva México!'', reconstructed in 1979)
* 1937 ''Бежин луг'' (''Bezhin Meadow'', reconstructed in the 1960s using storyboards and a new soundtrack)

=== Basqa jumısları ===
* 1929 «Frauennot — Frauenglück» («Women's Misery — Women's Happiness», also known as «Misery and Fortune of Woman») (Switzerland)&lt;ref&gt;{{Web deregi | url = https://bampfa.org/event/misery-and-fortune-women-0| bet = Misery and Fortune of Women {{!}} BAMPFA| sáne = 2018-jıl 18-yanvar | jumıs = bampfa.org| qaralǵan sáne = 2023-jıl 12-yanvar }}&lt;/ref&gt; — Eisenstein worked as supervisor

== Bibliografiya ==
* Selected articles in: {{Citation |title=The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939 |year=1994 |editor-last=Christie |editor-first=Ian |place=New York, NY |publisher=Routledge |isbn=0-415-05298-X |editor2-last=Taylor |editor2-first=Richard}}&lt;cite class=&quot;citation cs2&quot; id=&quot;CITEREFChristieTaylor1994&quot;&gt;(1994), ''The Film Factory: Russian and Soviet Cinema in Documents, 1896–1939'', New York, NY: Routledge, ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;0-415-05298-X&lt;/bdi&gt;&lt;/cite&gt;.
* {{Citation |last=Eisenstein |first=Sergei |title=Film Form: Essays in Film Theory |year=1949 |place=New York |publisher=Hartcourt}}; translated by Jay Leyda.
* Eisenstein, Sergei (1942), ''The Film Sense'', New York: Hartcourt; translated by Jay Leyda.
* Eisenstein, Sergei (1959), ''Notes of a film director'', Foreign Languages Pub. House; translated by X. Danko  [[iarchive:notesoffilmdirec00eise|''Online version'']]
* {{Citation |last=Eisenstein |first=Sergei |title=Que Viva Mexico! |year=1972 |place=New York |publisher=Arno |isbn=978-0-405-03916-4}}.
* Eisenstein, Sergei (1994), ''Towards a Theory of Montage'', British Film Institute.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
* [http://www.moma.org/learn/resources/archives/EAD/Eisensteinf Sergei Mikhailovich Eisenstein Collection] is housed at the Museum of Modern Art Museum Archives.
* Sergei Eisenstein Scrapbook of photographs and manuscripts [ca. 1900]-1930 (2 volumes) is house at the Museum of Modern Art Museum Archives.
* Sergei Eisenstein Correspondence with Theodore Dreiser, 1931–1941 (9 letters), is housed at the Rare Book and Manuscript Library at the University of Pennsylvania.

=== Maqalalar ===
* [http://sensesofcinema.com/2017/great-directors/sergei-eisenstein/ Sergei Eisenstein in Senses of Cinema]
* Sergei Eisenstein at IMDb
* [http://revolutionarydemocracy.org/rdv3n2/ivant.htm Discussion with Stalin regarding ''Ivan the Terrible'']
* [https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0123.html Sergei Eisenstein Is Dead In Moscow]; ''New York Times''
* [https://web.archive.org/web/20150102210648/http://hwj.oxfordjournals.org/content/78/1/157.full Sergei Eisenstein and the Haitian Revolution] by Charles Forsdick and Christian Hogsbjerg, History Workshop Journal, 78 (2014).
* [https://artsandculture.google.com/exhibit/YgKC3Cneu0iiKg Sergei Eisenstein on Google Arts and Culture]

[[Kategoriya:1948-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1898-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Rus geyleri]]</text>
      <sha1>32p6889qxqwf7bs7qnlf41ckb3c09w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Federico Fellini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36784</id>
    <revision>
      <id>229913</id>
      <parentid>215903</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Italyalı film direktorlar|Italyalı film direktorlar]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10833" sha1="h102qoheegkal201o4h2m3anp5cjn1r" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|atı=Federico Fellini
|portret=Federico Fellini NYWTS 2.jpg
|táriypi=Fellini in 1965
|tuwılǵan jeri=[[Rimini]], [[Italiya]]
|qaytıs bolǵan jeri=Rim, Italiya|kásibi={{hlist|kinorejissyor |scenarist}}
|iskerlik jılları=1945–1993
|ómirlik joldası={{marriage|[[Giulietta Masina]]|1943}}
}}
'''Federico Fellini''' ([[1920|1920-jıl]] [[20-yanvar]] — [[1993|1993-jıl]] [[31-oktyabr]]) — [[italiya]]lı [[kinorejissyor]] hám scenariy jazıwshısı. Ózine tán usılı menen belgili bolıp, bul usılda fantastikalıq hám barokko obrazları jergiliklilik penen aralasıp ketedi. Barlıq zamanlardaǵı eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınǵan. Onıń filmleri «Cahiers du Cinéma» hám «Sight &amp; Sound» sıyaqlı kritikalıq sorawlarda joqarı orınlardı iyelegen.

Fellinidiń eń belgili filmleri qatarına ''I Vitelloni'' (1953), ''La Strada'' (1954), ''Nights of Cabiria'' (1957), ''La Dolce Vita'' (1960), ''8½'' (1963), ''Juliet of the Spirits'' (1965), ''Fellini Satyricon'' (1969), ''Roma'' (1972), ''Amarcord'' (1973) hám ''Fellini's Casanova'' (1976) sıyaqlı filmler kiredi..

Fellini óz karyerası dawamında 17 Akademiya sıylıǵına usınıs etilgen bolıp, tórtewinde «Eń jaqsı shet tilindegi film» nominaciyasında jeńimpaz bolǵan (rekord). [[Los Angeles|Los-Anjeles]] qalasında bolıp ótken 65-Oskar sıylıǵında ómirlik jetiskenligi ushın húrmetli statuetkaǵa iye bolǵan. Sonday-aq, Fellini 1960-jılı «Dolce Vita» filmi ushın «&lt;nowiki/&gt;[[Palme d'Or]]&lt;nowiki/&gt;»nı, 1963 hám 1987-jılları [[Moskva]] xalıqaralıq kinofestivalında eki márte, 1985-jılı 42-Venetsiya xalıqaralıq kinofestivalında «Golden Lion»di qolǵa kirgizgen. «Sight &amp; Sound» jurnalınıń 2002-jıldaǵı barlıq waqıtlardıń eń ullı rejissyorları diziminde Fellini rejissyorlar sorawnamasında 2-orındı hám sınshılar sorawnamasında 7-orındı iyeledi.

== Ómiri ==
Fellini 1920-jılı 20-yanvarda Adriatika teńizindegi kishkene Rimini qalasında orta klass ata-anasında tuwılǵan. 25-yanvarda San Nikolo shirkewinde Federiko Domeniko Marsello Fellini dep ataladı&lt;ref name=&quot;autuori&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ilponte.com/ma-la-casa-mia-ndove/| bet = Ma la casa mia n'dov'è?| familiya = Autuori| at = Beppe| sáne = 2017-jıl 30-oktyabr | til = it-IT| jumıs = Il Ponte}}&lt;/ref&gt;. Onıń ákesi Urbano Fellini (1894-1956) gambettolalı romanyon diyqanlar hám mayda jer iyeleri shańaraǵında tuwılıp, 1915-jılı Pantanella makaron zavodında nanbayshi shákirt sıpatında [[Rim|Rimge]] kóshken. Anası Ida Barbiani (1896-1984) rim sawdagerleriniń burjua katolik shańaraǵınan shıqqan. Shańaraǵınıń qattı narazılıǵına qaramastan, 1917-jılı Urbano menen qashıp ketip, Gambettola qalasındaǵı ata-anasınıń úyinde jasaǵan{{sfn|Alpert|1988|p=16}}. 1918-jılı puqaralıq neke dúzilip, bir jıldan keyin Rimdegi Santa Mariya Maggiore qalasında diniy máresim bolip ótti.

Erli-zayıplılar [[Rimini]] qalasına ornalasıp, ol jerde Urbano kóshpeli satıwshı hám kótere satıwshı boladı. Fellini eki tuwısqanı Rikkardo (1921-1991), RAI televideniesiniń hújjetli rejissyori hám Mariya Maddalena (tuw. Fabbri; 1929-2002-jıllar).

1924-jılı Fellini baslawısh mektepti [[Rimini]] qalasındaǵı San-Vinchenso monaxları basqaratuǵın institutta basladı, keyin eki jıldan soń Karlo Tonini mámleketlik mektebinde oqıydı. Dıqqatlı oqıwshı bolıp, bos waqıtların súwret salıw, quwırshaq shouların saxnalastırıw hám Winsor Makkey, Jorj MakManus hám Frederik Burr Opperdiń dástúriy Amerika multfilmlerin kóbeytiwshi «Corriere dei Piccoli» balalar jurnalın oqıw menen ótkeredi. (Opperdiń «Baxıtlı xuligan» filmi Fellinin 1954-jıldaǵı «Strada» filmindegi Gelsomina ushın vizual ilxam berer edi; Makkeydiń «Kishkene Nemo» filmi onıń 1980-jılǵı «Hayal-qızlar qalası» filmine tikkeley tásir kórsetedi). Gvido Brinoneniń birinshi kórgen filmi Maciste all'inferno (1925, Maciste in Hell) onıń pútkil karerası dawamında Dante hám kino menen baylanıslı táreplerdi belgilep beredi{{Sfn|Burke|Waller|2003|p=5-13}}.

1929-jılı Ginnasio Giulio Chezarege oqıwǵa kirip, keyin ala Rimini advokatı Luidji Titta Benzi menen doslasadı (hám Amarkordta jas Tittanıń modeli (1973)). Mussolini Italiyasında Fellini hám Rikkardo er adamlar ushın májbúriy fashist jaslar toparı bolǵan «Avangardista»ǵa aǵza boladı. Ol ata-anası menen birinshi márte Rimge 1933-jılı, transatlantikalıq okean layneri SS Rex (Amarkordta kórsetilgen) dáslepki saparı jılı bardı. «La Dolce Vita» (1960) shıǵarmasınıń aqırındaǵı plyajda tabılǵan teńiz haywanınıń tiykarın 1934-jıldaǵı dawıl waqtında [[Rimini]] plyajında qoyılǵan úlken balıq quraydı.

&lt;gallery&gt;
Fayl:Federico_Fellini.jpg|nobaý|1950-jıllarda Federiko Fellini.
Fayl:Fellini_masina_delpoggio_lattuada_1952.jpg|nobaý|Fellini, Masina, Karla del Poggio hám Alberto Lattuada, 1952-jıl.
Fayl:Cinecittà_-_Teatro_5.jpg|Cinecittà — Teatro 5, Fellinidiń súyikli studiyası&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.cinecittastudios.it/en/events/special-events/teatro-5|bet=Our flexible giant.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130921054032/http://www.cinecittastudios.it/en/events/special-events/teatro-5|arxivsáne=21 September 2013|baspaxana=Cinecittà Studios|qaralǵan sáne=20 September 2013}}&lt;/ref&gt;
Fayl:Federico_Fellini_56.jpg|Fellini «Kabiriya túnleri» filmin súwretke alıw waqtında, 1956-jıl.
Fayl:Federico_Fellini_in_the_Seventies.jpg|nobaý|Federico Fellini
Fayl:Sandro_Pertini_David_Donatello.jpg|Italiya prezidenti Sandro Pertini 1985-jılı Fellini tárepinen «David di Donatello» sıylıǵın alıwı.
Fayl:Fellini_Mastroianni_1990_Venice_Film_Festival_02_(cropped).jpg|Fellini Veneciya xalıqaralıq kinofestivalında Marsello Mastroyanidi «Golden Lioná sıylıǵı menen sıylıqlaydı.
Fayl:Fellini_plaque,_Via_Veneto.jpg|Via Veneto, Rimdaǵı Felliniǵa arnalǵan kórinis: «Veneto arqalı La Dolce Vita» — SPQR ushın saxna jaratqan Federiko Felliniǵa, 1995-jıl 20-yanvar
&lt;/gallery&gt;

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite book |title=Giulietta Masina: attrice e sposa di Federico Fellini |last=Angelucci |first=Gianfranco |publisher=Edizioni Sabinae |year=2014 |isbn=978-88-98623-11-2 |location=Rom, Centro Sperimentale di Cinematografia |ref=none}}
* {{cite book |title=Federico Fellini: La dolce vita: cronaca di una passione |last=Arpa |first=Angelo |date=2010 |publisher=Sabinae |isbn=978-88-96105-56-6 |edition=1. |location=Rome |ref=none}}
* {{cite book |title=L'enigma di un genio: Capire il linguaggio di Federico Fellini |last=Ashough |first=Jamshid |date=2016 |publisher=Zona Franca EDizioni |isbn=978-88-905139-4-7 |location=Pescara |ref=none}}
* {{cite book |title=BiblioFellini: monografie, soggetti e sceneggiature, saggi in volume |last1=Bertozzi |first1=Marco |last2=Ricci |first2=Giuseppe |last3=Casavecchia |first3=Simone |date=2002 |publisher=Scuola nazionale di cinema |location=Rome |language=it |ref=none}}
* {{cite book |title=Fellini: An Intimate Portrait |last=Betti |first=Liliana |date=1979 |publisher=Little, Brown |isbn=978-0-316-09230-2 |edition=1st Eng. language |location=Boston |ref=none}}
* {{cite book |title=Federico Fellini: Leone d'Oro, Venezia 1985 |last=Cinfarani |first=Carmine |publisher=Anica |location=Rome |ref=none}}
* {{cite book |last=Fellini |first=Federico |url=https://books.google.com/books?id=HghoAAAAMAAJ |title=Fellini on Fellini |date=1976 |publisher=Methuen |isbn=978-0-413-33640-8 |translator-last=Quigly |translator-first=Isabel |ref=none}}
* {{cite book |title=The Book of Dreams |last=Fellini |first=Federico. |date=2008 |publisher=Rizzoli International |isbn=978-0-8478-3135-7 |location=New York |ref=none}}
* {{cite book |title=Making a Film |last=Fellini |first=Federico |date=2015 |publisher=Contra Mundum Press |isbn=978-1-940625-09-6 |location=New York, NY |translator-last=Calvino |translator-first=Italo |translator-last2=White |translator-first2=Christopher Burton |translator-last3=Betti |translator-first3=Liliana |ref=none}}
* {{cite book |title=I disegni di Fellini |last1=Fellini |first1=Federico |last2=Santi |first2=Pier Marco De |date=1982 |publisher=Laterza |language=it |ref=none}}
* {{cite book |last1=Kezich |first1=Tullio |editor1-last=Boarini |editor1-first=Vittorio |title=Federico Fellini: The Films |date=2010 |publisher=Rizzoli |location=New York |isbn=978-0847832699}}
* {{cite book |title=Trip to Tulum: from a script for a film idea |last1=Manara |first1=Milo |author1-link=Milo Manara |last2=Fellini |first2=Federico |date=1990 |publisher=Catalán Communications |isbn=978-0-87416-123-6 |translator-last=Gaudiano |translator-first=Stefano |translator-last2=Bell |translator-first2=Elizabeth |ref=none}}
* {{cite book |title=Fellini |last=Merlino |first=Benito |date=2007 |publisher=Gallimard |isbn=978-2-07-033508-4 |location=Paris |ref=none}}
* {{cite book |title=Political Fellini: Journey to the End of Italy |last=Minuz |first=Andrea |date=2015 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78238-819-7 |edition=English-language |location=New York |translator-last=Perryman |translator-first=Marcus |ref=none}}
* {{cite book |title=Fellini: Costumes and Fashion |last1=Panicelli |first1=Ida |last2=Mafai |first2=Giulia |last3=Delli Colli |first3=Laura |last4=Mazza |first4=Samuele |date=1996 |publisher=Charta |isbn=978-88-86158-82-4 |edition=1st English |location=Milan |ref=none}}
* {{cite book |last=Pettigrew |first=Damian |title=I'm a born liar: a fellini lexicon |date=2003 |publisher=Harry N. Abrams |isbn=0-8109-4617-3 |location=New York |ref=none}}
* {{cite book |title=Fellini Lexicon |last=Rohdie |first=Sam |date=2002 |publisher=BFI |isbn=978-0-85170-934-5 |location=London |ref=none}}
* {{cite book |title=L'Italia di Fellini |last=Scolari |first=Giovanni |date=2008 |publisher=Sabinae |isbn=978-88-96105-01-6 |edition=1st |location=Rome |ref=none}}
* {{cite book |title=Federico Fellini |last=Tornabuoni |first=Lietta |date=1995 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-1878-5 |location=New York |ref=none}}
* {{cite book |title=Milking the Moon: A Southerner's Story of Life on This Planet |last=Walter |first=Eugene |date=2001 |publisher=Crown Publishers |isbn=978-0-609-60594-3 |edition=1st |location=New York |url-access=registration |url=https://archive.org/details/milkingmoonsouth00walt |ref=none}}
{{div col end}}

[[Kategoriya:1993-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1920-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Syurrealistli kinodóretiwshiler]]
[[Kategoriya:Televizion kommerciyalıq rejissyorlar]]
[[Kategoriya:Italiyalı satirikler]]</text>
      <sha1>h102qoheegkal201o4h2m3anp5cjn1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229914</id>
      <parentid>229913</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Italiyalı film direktorlar|Italiyalı film direktorlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10876" sha1="bsjhmqgxz1tiodmmvq5g5xfqx7635js" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|atı=Federico Fellini
|portret=Federico Fellini NYWTS 2.jpg
|táriypi=Fellini in 1965
|tuwılǵan jeri=[[Rimini]], [[Italiya]]
|qaytıs bolǵan jeri=Rim, Italiya|kásibi={{hlist|kinorejissyor |scenarist}}
|iskerlik jılları=1945–1993
|ómirlik joldası={{marriage|[[Giulietta Masina]]|1943}}
}}
'''Federico Fellini''' ([[1920|1920-jıl]] [[20-yanvar]] — [[1993|1993-jıl]] [[31-oktyabr]]) — [[italiya]]lı [[kinorejissyor]] hám scenariy jazıwshısı. Ózine tán usılı menen belgili bolıp, bul usılda fantastikalıq hám barokko obrazları jergiliklilik penen aralasıp ketedi. Barlıq zamanlardaǵı eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınǵan. Onıń filmleri «Cahiers du Cinéma» hám «Sight &amp; Sound» sıyaqlı kritikalıq sorawlarda joqarı orınlardı iyelegen.

Fellinidiń eń belgili filmleri qatarına ''I Vitelloni'' (1953), ''La Strada'' (1954), ''Nights of Cabiria'' (1957), ''La Dolce Vita'' (1960), ''8½'' (1963), ''Juliet of the Spirits'' (1965), ''Fellini Satyricon'' (1969), ''Roma'' (1972), ''Amarcord'' (1973) hám ''Fellini's Casanova'' (1976) sıyaqlı filmler kiredi..

Fellini óz karyerası dawamında 17 Akademiya sıylıǵına usınıs etilgen bolıp, tórtewinde «Eń jaqsı shet tilindegi film» nominaciyasında jeńimpaz bolǵan (rekord). [[Los Angeles|Los-Anjeles]] qalasında bolıp ótken 65-Oskar sıylıǵında ómirlik jetiskenligi ushın húrmetli statuetkaǵa iye bolǵan. Sonday-aq, Fellini 1960-jılı «Dolce Vita» filmi ushın «&lt;nowiki/&gt;[[Palme d'Or]]&lt;nowiki/&gt;»nı, 1963 hám 1987-jılları [[Moskva]] xalıqaralıq kinofestivalında eki márte, 1985-jılı 42-Venetsiya xalıqaralıq kinofestivalında «Golden Lion»di qolǵa kirgizgen. «Sight &amp; Sound» jurnalınıń 2002-jıldaǵı barlıq waqıtlardıń eń ullı rejissyorları diziminde Fellini rejissyorlar sorawnamasında 2-orındı hám sınshılar sorawnamasında 7-orındı iyeledi.

== Ómiri ==
Fellini 1920-jılı 20-yanvarda Adriatika teńizindegi kishkene Rimini qalasında orta klass ata-anasında tuwılǵan. 25-yanvarda San Nikolo shirkewinde Federiko Domeniko Marsello Fellini dep ataladı&lt;ref name=&quot;autuori&quot;&gt;{{Web deregi | url = http://www.ilponte.com/ma-la-casa-mia-ndove/| bet = Ma la casa mia n'dov'è?| familiya = Autuori| at = Beppe| sáne = 2017-jıl 30-oktyabr | til = it-IT| jumıs = Il Ponte}}&lt;/ref&gt;. Onıń ákesi Urbano Fellini (1894-1956) gambettolalı romanyon diyqanlar hám mayda jer iyeleri shańaraǵında tuwılıp, 1915-jılı Pantanella makaron zavodında nanbayshi shákirt sıpatında [[Rim|Rimge]] kóshken. Anası Ida Barbiani (1896-1984) rim sawdagerleriniń burjua katolik shańaraǵınan shıqqan. Shańaraǵınıń qattı narazılıǵına qaramastan, 1917-jılı Urbano menen qashıp ketip, Gambettola qalasındaǵı ata-anasınıń úyinde jasaǵan{{sfn|Alpert|1988|p=16}}. 1918-jılı puqaralıq neke dúzilip, bir jıldan keyin Rimdegi Santa Mariya Maggiore qalasında diniy máresim bolip ótti.

Erli-zayıplılar [[Rimini]] qalasına ornalasıp, ol jerde Urbano kóshpeli satıwshı hám kótere satıwshı boladı. Fellini eki tuwısqanı Rikkardo (1921-1991), RAI televideniesiniń hújjetli rejissyori hám Mariya Maddalena (tuw. Fabbri; 1929-2002-jıllar).

1924-jılı Fellini baslawısh mektepti [[Rimini]] qalasındaǵı San-Vinchenso monaxları basqaratuǵın institutta basladı, keyin eki jıldan soń Karlo Tonini mámleketlik mektebinde oqıydı. Dıqqatlı oqıwshı bolıp, bos waqıtların súwret salıw, quwırshaq shouların saxnalastırıw hám Winsor Makkey, Jorj MakManus hám Frederik Burr Opperdiń dástúriy Amerika multfilmlerin kóbeytiwshi «Corriere dei Piccoli» balalar jurnalın oqıw menen ótkeredi. (Opperdiń «Baxıtlı xuligan» filmi Fellinin 1954-jıldaǵı «Strada» filmindegi Gelsomina ushın vizual ilxam berer edi; Makkeydiń «Kishkene Nemo» filmi onıń 1980-jılǵı «Hayal-qızlar qalası» filmine tikkeley tásir kórsetedi). Gvido Brinoneniń birinshi kórgen filmi Maciste all'inferno (1925, Maciste in Hell) onıń pútkil karerası dawamında Dante hám kino menen baylanıslı táreplerdi belgilep beredi{{Sfn|Burke|Waller|2003|p=5-13}}.

1929-jılı Ginnasio Giulio Chezarege oqıwǵa kirip, keyin ala Rimini advokatı Luidji Titta Benzi menen doslasadı (hám Amarkordta jas Tittanıń modeli (1973)). Mussolini Italiyasında Fellini hám Rikkardo er adamlar ushın májbúriy fashist jaslar toparı bolǵan «Avangardista»ǵa aǵza boladı. Ol ata-anası menen birinshi márte Rimge 1933-jılı, transatlantikalıq okean layneri SS Rex (Amarkordta kórsetilgen) dáslepki saparı jılı bardı. «La Dolce Vita» (1960) shıǵarmasınıń aqırındaǵı plyajda tabılǵan teńiz haywanınıń tiykarın 1934-jıldaǵı dawıl waqtında [[Rimini]] plyajında qoyılǵan úlken balıq quraydı.

&lt;gallery&gt;
Fayl:Federico_Fellini.jpg|nobaý|1950-jıllarda Federiko Fellini.
Fayl:Fellini_masina_delpoggio_lattuada_1952.jpg|nobaý|Fellini, Masina, Karla del Poggio hám Alberto Lattuada, 1952-jıl.
Fayl:Cinecittà_-_Teatro_5.jpg|Cinecittà — Teatro 5, Fellinidiń súyikli studiyası&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.cinecittastudios.it/en/events/special-events/teatro-5|bet=Our flexible giant.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130921054032/http://www.cinecittastudios.it/en/events/special-events/teatro-5|arxivsáne=21 September 2013|baspaxana=Cinecittà Studios|qaralǵan sáne=20 September 2013}}&lt;/ref&gt;
Fayl:Federico_Fellini_56.jpg|Fellini «Kabiriya túnleri» filmin súwretke alıw waqtında, 1956-jıl.
Fayl:Federico_Fellini_in_the_Seventies.jpg|nobaý|Federico Fellini
Fayl:Sandro_Pertini_David_Donatello.jpg|Italiya prezidenti Sandro Pertini 1985-jılı Fellini tárepinen «David di Donatello» sıylıǵın alıwı.
Fayl:Fellini_Mastroianni_1990_Venice_Film_Festival_02_(cropped).jpg|Fellini Veneciya xalıqaralıq kinofestivalında Marsello Mastroyanidi «Golden Lioná sıylıǵı menen sıylıqlaydı.
Fayl:Fellini_plaque,_Via_Veneto.jpg|Via Veneto, Rimdaǵı Felliniǵa arnalǵan kórinis: «Veneto arqalı La Dolce Vita» — SPQR ushın saxna jaratqan Federiko Felliniǵa, 1995-jıl 20-yanvar
&lt;/gallery&gt;

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
{{div col|colwidth=45em}}
* {{cite book |title=Giulietta Masina: attrice e sposa di Federico Fellini |last=Angelucci |first=Gianfranco |publisher=Edizioni Sabinae |year=2014 |isbn=978-88-98623-11-2 |location=Rom, Centro Sperimentale di Cinematografia |ref=none}}
* {{cite book |title=Federico Fellini: La dolce vita: cronaca di una passione |last=Arpa |first=Angelo |date=2010 |publisher=Sabinae |isbn=978-88-96105-56-6 |edition=1. |location=Rome |ref=none}}
* {{cite book |title=L'enigma di un genio: Capire il linguaggio di Federico Fellini |last=Ashough |first=Jamshid |date=2016 |publisher=Zona Franca EDizioni |isbn=978-88-905139-4-7 |location=Pescara |ref=none}}
* {{cite book |title=BiblioFellini: monografie, soggetti e sceneggiature, saggi in volume |last1=Bertozzi |first1=Marco |last2=Ricci |first2=Giuseppe |last3=Casavecchia |first3=Simone |date=2002 |publisher=Scuola nazionale di cinema |location=Rome |language=it |ref=none}}
* {{cite book |title=Fellini: An Intimate Portrait |last=Betti |first=Liliana |date=1979 |publisher=Little, Brown |isbn=978-0-316-09230-2 |edition=1st Eng. language |location=Boston |ref=none}}
* {{cite book |title=Federico Fellini: Leone d'Oro, Venezia 1985 |last=Cinfarani |first=Carmine |publisher=Anica |location=Rome |ref=none}}
* {{cite book |last=Fellini |first=Federico |url=https://books.google.com/books?id=HghoAAAAMAAJ |title=Fellini on Fellini |date=1976 |publisher=Methuen |isbn=978-0-413-33640-8 |translator-last=Quigly |translator-first=Isabel |ref=none}}
* {{cite book |title=The Book of Dreams |last=Fellini |first=Federico. |date=2008 |publisher=Rizzoli International |isbn=978-0-8478-3135-7 |location=New York |ref=none}}
* {{cite book |title=Making a Film |last=Fellini |first=Federico |date=2015 |publisher=Contra Mundum Press |isbn=978-1-940625-09-6 |location=New York, NY |translator-last=Calvino |translator-first=Italo |translator-last2=White |translator-first2=Christopher Burton |translator-last3=Betti |translator-first3=Liliana |ref=none}}
* {{cite book |title=I disegni di Fellini |last1=Fellini |first1=Federico |last2=Santi |first2=Pier Marco De |date=1982 |publisher=Laterza |language=it |ref=none}}
* {{cite book |last1=Kezich |first1=Tullio |editor1-last=Boarini |editor1-first=Vittorio |title=Federico Fellini: The Films |date=2010 |publisher=Rizzoli |location=New York |isbn=978-0847832699}}
* {{cite book |title=Trip to Tulum: from a script for a film idea |last1=Manara |first1=Milo |author1-link=Milo Manara |last2=Fellini |first2=Federico |date=1990 |publisher=Catalán Communications |isbn=978-0-87416-123-6 |translator-last=Gaudiano |translator-first=Stefano |translator-last2=Bell |translator-first2=Elizabeth |ref=none}}
* {{cite book |title=Fellini |last=Merlino |first=Benito |date=2007 |publisher=Gallimard |isbn=978-2-07-033508-4 |location=Paris |ref=none}}
* {{cite book |title=Political Fellini: Journey to the End of Italy |last=Minuz |first=Andrea |date=2015 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78238-819-7 |edition=English-language |location=New York |translator-last=Perryman |translator-first=Marcus |ref=none}}
* {{cite book |title=Fellini: Costumes and Fashion |last1=Panicelli |first1=Ida |last2=Mafai |first2=Giulia |last3=Delli Colli |first3=Laura |last4=Mazza |first4=Samuele |date=1996 |publisher=Charta |isbn=978-88-86158-82-4 |edition=1st English |location=Milan |ref=none}}
* {{cite book |last=Pettigrew |first=Damian |title=I'm a born liar: a fellini lexicon |date=2003 |publisher=Harry N. Abrams |isbn=0-8109-4617-3 |location=New York |ref=none}}
* {{cite book |title=Fellini Lexicon |last=Rohdie |first=Sam |date=2002 |publisher=BFI |isbn=978-0-85170-934-5 |location=London |ref=none}}
* {{cite book |title=L'Italia di Fellini |last=Scolari |first=Giovanni |date=2008 |publisher=Sabinae |isbn=978-88-96105-01-6 |edition=1st |location=Rome |ref=none}}
* {{cite book |title=Federico Fellini |last=Tornabuoni |first=Lietta |date=1995 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-1878-5 |location=New York |ref=none}}
* {{cite book |title=Milking the Moon: A Southerner's Story of Life on This Planet |last=Walter |first=Eugene |date=2001 |publisher=Crown Publishers |isbn=978-0-609-60594-3 |edition=1st |location=New York |url-access=registration |url=https://archive.org/details/milkingmoonsouth00walt |ref=none}}
{{div col end}}

[[Kategoriya:1993-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1920-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Syurrealistli kinodóretiwshiler]]
[[Kategoriya:Televizion kommerciyalıq rejissyorlar]]
[[Kategoriya:Italiyalı satirikler]]
[[Kategoriya:Italiyalı film direktorlar]]</text>
      <sha1>bsjhmqgxz1tiodmmvq5g5xfqx7635js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alfred Hitchcock</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38161</id>
    <revision>
      <id>229901</id>
      <parentid>216051</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T14:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <origin>229901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22393" sha1="f9y0xbpvdom8i1ap26rsmnb4sztfqpm" xml:space="preserve">'''Sir Alfred Joseph Hitchcock''' (1899-jıl 13-avgust – 1980-jıl 29-aprel) – inglis kinorejissyori. Ol kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı tulǵalardan biri sıpatında tán alınadı. Óziniń alpıs jıllıq miynet jolında 50 den aslam kórkem filmlerge rejissyorlıq etti, olardıń kópshiligi búgingi kúnde de kóp tamasha etiledi hám úyreniledi. &quot;'''Master of Suspense'''&quot; atı menen tanılǵan Hitchcock óziniń kóplegen intervyuları, kópshilik filmlerinde epizodik kórinisleri hám Alfred Hitchcock prezentaciyaları (1955-65) televiziyalıq antologiyasın basqarıwı hám islep shıǵarıwı sebepli óziniń hár qanday aktyorları sıyaqlı belgili boldı. Basqa da sıylıqlar qatarında onıń filmleri &quot;Oskar&quot; sıylıǵınıń 46 nominaciyasın, sonıń ishinde, altı jeńisti qolǵa kirgizdi, biraq bes nominaciyaǵa qaramastan, ol &quot;Eń jaqsı rejissyor&quot; sıylıǵın qolǵa kirgizbedi.

Hitchcock dáslep texnikalıq xızmetker hám kopirayter sıpatında tayarlanıp, 1919-jılı kino industriyasına titul kartası dizayneri sıpatında kirip keledi. Onıń rejissyorlıq dáslepki filmi &quot;''[[The_Pleasure_Garden_(1925_film)|The Pleasure Garden]]''&quot; (1926) inglis-german sessiz filmi bolǵan. Onıń birinshi tabıslı filmi &quot;The Lodger: A Story of the London Fog&quot; (1927) triller janrın qáliplestiriwge járdem berdi, &quot;Blackmail&quot; (1929) bolsa Britaniyanıń birinshi &quot;talkie&quot;si boladı&lt;ref name=&quot;Blackmail&quot;&gt;{{Web deregi| url =http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|bet=Blackmail (1929)|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171231082847/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|arxivsáne= 2017-jıl 31-dekabr |baspaxana=British Film Institute|qaralǵan sáne= 2018-jıl 1-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Onıń &quot;''[[The_39_Steps_(1935_film)|The 39 Steps]]''&quot; (1935) hám &quot;''[[The_Lady_Vanishes|The Lady Vanishes]]''&quot; (1938) trillerleri XX ásirdiń eń ullı britansha filmleri qatarına kiredi. 1939-jılǵa kelip ol xalıqaralıq tán alınıwǵa erisip, prodyuser [[David_O._Selznick|David O. Selznick]] onı Gollivudqa kóshiwge kóndirgen. Sonnan keyin Rebecca (1940), &quot;''[[Foreign_Correspondent_(film)|Foreign Correspondent]]''&quot; (1940), &quot;''[[Suspicion_(1941_film)|Suspicion]]''&quot; (1941), &quot;''[[Shadow_of_a_Doubt|Shadow of a Doubt]]''&quot; (1943) hám &quot;''[[Notorious_(1946_film)|Notorious]]''&quot; (1946) sıyaqlı bir qatar tabıslı filmler islenedi. Rebecca &quot;Eń jaqsı film&quot; ushın Akademiya sıylıǵın qolǵa kirgizip, Hitchcock bolsa eń jaqsı rejissyor sıpatında kórsetiledi&lt;ref name=&quot;Rebecca&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941| bet =The 13th Academy Awards, 1941| arxivurl =https://web.archive.org/web/20120303110034/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/13th-winners.html| arxivsáne = 2012-jıl 3-mart | baspaxana =Academy of Motion Picture Arts and Sciences| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-dekabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, &quot;''[[Lifeboat_(1944_film)|Lifeboat]]''&quot; (1944), &quot;''[[Spellbound_(1945_film)|Spellbound]]''&quot; (1945), &quot;''[[Rear_Window|Rear Window]]''&quot; (1954) hám &quot;''[[Psycho_(1960_film)|Psycho]]''&quot; (1960) filmleri ushın &quot;Oskar&quot; nominaciyaların alǵan&lt;ref name=&quot;AFI top 100&quot;&gt;{{Web deregi| url =https://www.afi.com/100Years/movies10.aspx|bet=AFI's 100 Greatest American Films of All Time|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190519213359/http://afi.com/100years/movies10.aspx|arxivsáne= 2019-jıl 19-may |baspaxana=American Film Institute|qaralǵan sáne= 2018-jıl 8-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Hitchcocktıń basqa da belgili filmleri qatarına Rope (1948), Strangers on a Train (1951), Dial M for Murder (1954), To Catch a Thief (1955), The Trouble with Harry (1955), Vertigo (1958), North by Northwest (1959), The Birds (1963), Marnie (1964) hám Frenzy (1972) sıyaqlı filmler kiredi. Hitchcock Gollivudtıń eń iri juldızları menen sonıń ishinde, [[Cary_Grant|Cary Grant]] penen tórt, [[James_Stewart|James Stewart]] penen tórt, Ingrid Bergman menen úsh hám [[Grace_Kelly|Grace Kelly]] menen úsh izbe-iz bir qatar filmler islegen. Hitchcock 1955-jılı Amerika puqarası boladı.

2012-jılı Hitchcocktıń Stewart atlı psixologiyalıq trilleri &quot;Vertigo&quot; Orson [[Orson_Welles|Welles]]&lt;nowiki/&gt;tıń &quot;Citizen Kane&quot; (1941) filmi Britaniya kino institutınıń júzlegen kinotanqıshılarınıń pútkil dúnya boyınsha sorawı tiykarında islengen eń úlken filmi sıpatında ornınan alıp shıqqan. 2021-jıldan baslap onıń toǵız filmi Amerika Qurama Shtatları Milliy kino reestrinde saqlanıwı ushın tańlanǵan bolıp, sonıń ishinde, onıń jeke súyikli filmi &quot;Shadow of a Doubt&quot; (1943) bolǵan. Ol 1971-jılı BAFTA stipendiyasın, 1979-jılı AFI ómirlik jetiskenligi sıylıǵın alǵan hám 1980-jıl 29-aprelde qaytıs bolıwınan tórt ay burın sol jıldıń dekabr ayında ricarlıqqa erisken&lt;ref name=&quot;Todd30April1980&quot;&gt;{{Jurnal deregi |last=McCarthy |first=Todd |date=30 April 1980 |title=Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes at Bel-Air Home |url=https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |url-status=live |magazine=Variety |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213010210/https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |archive-date=13 December 2017 |access-date=12 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Ómiri ==
Alfred Joseph Hitchcock 1899-jılı 13-avgustta ata-anasınıń Leytonstoundaǵı 517 High Road jaylasqan, sol waqıttaǵı Esseks qalasınıń (házirgi London Waltham Forest bóliminiń bir bólegi) bóliminde jaylasqan kók shópler dúkanınıń ústindegi kvartirada tuwılǵan. Ol palızshı hám qus baǵıwshı William Edgar Hitchcock (1862-1914) hám Emma Janeniń (1863-1942) balası bolǵan. Shańaraqta &quot;qatı tártipli ortalıq húkim súretuǵın edi&lt;ref&gt;{{cite ODNB|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31239|title=Hitchcock, Sir Alfred Joseph (1899–1980), film director|accessdate=2 July 2024|doi=10.1093/ref:odnb/3123}}&lt;/ref&gt;&quot;. Onıń William John (1888-1943) atlı úlken aǵası hám &quot;Nellie&quot; laqabın qollanatuǵın Ellen Kathleen (1892-1979) atlı ajapası bolǵan. Onıń ata-anası inglis hám irlandiyalı Rim katolikleri edi{{Sfn|Adair|2002|pp=11–12}}&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|bet=St. Patrick's Day 2005: The Master of Suspense|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180215023358/https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|arxivsáne= 2018-jıl 15-fevral |sáne= 2011-jıl 17-fevral |jumıs=Irish Echo|qaralǵan sáne= 2018-jıl 14-fevral }}&lt;/ref&gt;. Onıń ata-babası sıyaqlı ovosh egiwshi bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Taylor|1996|pp=21–22}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=14–15}}&lt;/ref&gt;. Ol jerde úlken shańaraq, sonıń ishinde, tuwısqanı Djon Xichkok, onıń Putni qalasındaǵı Kampion-roudtaǵı bes bólmeli Viktoriya dáwirindegi jayı, xızmetkeri, aspazı, shofyorı hám baǵmanı bar edi. Hár jazda onıń dayısı shańaraǵı ushın Kentiń [[Cliftonville|Cliftonville]] qalasındaǵı teńiz boyındaǵı jaydı kireyge alatuǵın edi. Hitchcock aytıwınsha, ol birinshi márte sol jerde turistler menen jergilikli adamlar arasındaǵı ayırmashılıqlardı sezip, klasslıq sanasına iye bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|McGilligan|2003|p=6}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Site_of_517_High_Road_Leytonstone_London_E11_3EE_(Birthplace_of_Alfred_Hitchcock).jpg|solğa|nobaý|Hitchcocktıń tuwılǵan qalası Leytonstone, 517 High Road jayındaǵı benzin stanciyası; 527-533 (ońda)&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Glanvill|first1=Natalie|title=Mateusz Odrobny speaks of pride after working on Hitchcock mural|url=http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|work=East London and West Essex Guardian|date=28 May 2014|access-date=5 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063930/http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|archive-date=6 January 2018}}&lt;/ref&gt; ]]
Hitchcock ózin jaqsı tárbiyalı bala dep sıpatlap (ákesi onı &quot;kóksheksiz kishkene qozı&quot; dep ataǵan) heshqashan oyınshı joldası bolǵanın esley almaytuǵının ayttı{{sfn|Truffaut|1983|p=25}}. Onıń intervyu alıwshılar ushın eń jaqsı kóretuǵın waqıyalarınıń biri bes jasında ákesi onı xat penen jergilikli policiya uchastkasına jibergeni haqqında edi; policiyashı xattı kórip shıqtı da, onı bir neshe minut kameraǵa qamap qoyıp, bılay dedi: &quot;Bizler buzıq balalardı usınday etemiz&quot;. Ol 1973-jılı Tom Snayderge &quot;nızam menen baylanıslı hár qanday nárseden qorıqqanı&quot;n hám eger parkovka bileti alınǵan jaǵdayda mashinanı aydawdan da bas tartatuǵının ayttı. Ol altı jasında shańaraq Limexausqa kóship kelip, Salmon Lanedegi 130 hám 175-jaylardaǵı eki dukandı ijaraga aladı&lt;ref name=&quot;McG2003p13&quot;&gt;{{harvnb|McGilligan|2003|p=13}}&lt;/ref&gt;. Hitchcock óziniń birinshi mektebi - Terektegi Xaura úy monastırında oqıp, bul mektepke 1907-jılı 7 jasında kirgen. Ómirbayanshı Patrik MakGilligannıń jazıwınsha, ol Xaura úyinde kóbi menen eki jıl turǵan. Sonday-aq, monastır mektebinde, Iysannıń sadıq sahabaları tárepinen basqarılatuǵın &quot;mırzalardıń qızları hám kishkene balalar ushın&quot; Wode Street mektebinde oqıdı. Keyin ol óz úyine jaqın jerdegi baslawısh mektepte oqıp, Battersi qalasındaǵı Salesian kolledjinde qısqa waqıt pansionda oqıǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Taylor|1996|p=29}}; {{harvnb|McGilligan|2003|p=18}}&lt;/ref&gt;.

Hitchcock on bir jasında shańaraq jáne Stepneyge kóship, 1910-jılı 5-oktyabrde Stamford-Xilldegi áziz Ignatius kolledjine intizamlılıǵı menen abırayǵa erisken iezuit grammatika mektebine jiberiledi&lt;ref&gt;{{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=23}}&lt;/ref&gt;. Dene jazası sıpatında ruwxanıylar gutta-pershadan jasalǵan hám &quot;ferula&quot; dep atalatuǵın tegis, qattı, prujinalı ásbaptan paydalanadı; jaza hár dayım kúnniń aqırında bolǵan, sonıń ushın balalar jazaǵa jazılǵan bolsa, jazanı kútip, sabaqlarda otırıwı kerek edi. Keyinirek usı jerde qorqıw sezimin payda etkenin aytqan&lt;ref&gt;{{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}; {{harvnb|Fallaci|1963}}&lt;/ref&gt;. Mekteptegi dápterinde onıń tuwılǵan jılı 1899-jıl emes, al 1900-jıl dep jazılǵan; biografi Donald Spoto on jasar bala sıpatında atay oqıwǵa kirgizilgenin aytadı, sebebi ol mektepte oqıwdan bir jıl artta bolǵan{{sfn|Spoto|1999|pp=23–24}}. Biograf Gene Adair Xichkoktı &quot;ortasha yamasa ortasha oqıwshı&quot; dep esaplasa da{{sfn|Adair|2002|p=15}}, Hitchcock &quot;ádette klastıń joqarı bólimindegi tórt yamasa bes oqıwshınıń arasında edi&quot; dedi{{sfn|Truffaut|1983|p=26}}; birinshi jıldıń aqırında onıń latın, inglis, francuz hám diniy bilimlendiriwdegi jumısı atap ótildi&lt;ref&gt;{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}&lt;/ref&gt;. Ol Peter Bogdanovichke: &quot;Izuitler maǵan shólkemlestiriw, qadaǵalaw hám belgili dárejede analizdi úyretti&quot; dedi{{sfn|Adair|2002|p=15}}.

Hitchcocktıń súyikli páni geografiya bolıp, kartalar hám poezdlar, tramvaylar hám avtobuslardıń kesteleri menen qızıqsınadı; John Russell Taylordıń aytıwınsha, ol Orient Expresstegi barlıq bándirgilerdi aytıp bere alǵan{{sfn|Taylor|1996|p=31}}. Ol London tramvaylarına ayrıqsha qızıǵıwshılıq bildirgen. Onıń filmleriniń basım kópshiligi temir jol yamasa tramvay saxnaların, sonıń ishinde, ''[[The_Lady_Vanishes|&quot;The Lady Vanishes]]''&quot;, &quot;Strangers on a Train&quot; hám &quot;Number Seventeen&quot; sıyaqlılardı óz ishine aladı. Klapperbordta saxnanıń nomeri hám dubllar sanı kórsetiledi, Hitchcock bolsa kóbinese klapperbordtaǵı eki cifrdı alıp, London tramvayı marshrutlarınıń atların sıbırlaydı. Máselen, klapper taxtada &quot;23-saxna; Vudford, Xempsted, - dep sıbırlaydı ol, - Vudford 23-joldıń tramvayı, Xempsted bolsa 3-joldıń aqırı&lt;ref&gt;Patrick McGilligan, 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://writebetter.io/examples/film+rail/extended/| bet =How to use &quot;film rail&quot; in a sentence – WriteBetter| arxivurl =https://web.archive.org/web/20211107064550/https://writebetter.io/examples/film+rail/extended/| arxivsáne = 2021-jıl 7-noyabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 7-noyabr }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Hitch_Gets_Hitched.jpg|nobaý|Hitchcock hám Reville toy kúni, Brompton shıǵıp sóylewi, 1926-jıl 2-dekabr]]
[[Fayl:The_39_Steps_Still.jpg|solğa|nobaý|[[Madeleine_Carroll|Madeleine Carroll]] (&quot;&lt;nowiki&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Blonde_stereotype#Typology&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Blonde stereotype&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;435&quot;&gt;Hitchcock blonde&lt;/a&gt;&lt;/nowiki&gt;&quot; arxetipi) hám Robert Donat &quot;&lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/The_39_Steps_(1935_film)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;The 39 Steps (1935 film)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;437&quot;&gt;The 39 Steps&lt;/a&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;&quot; (1935) filminde.]]
[[Fayl:The-Lady-Vanishes-1938.jpg|nobaý|[[Margaret_Lockwood|Margaret Lockwood]] (ortada) hám [[Michael_Redgrave|Michael Redgrave]] (on tárepte) &quot;''[[The_Lady_Vanishes|The Lady Vanishes]]''&quot; (1938) filminiń reklama súwretinde.]]
[[Fayl:Rebecca_(1940)_-_Trailer.webm|nobaý|''Rebecca'' ushın treyler (1940)]]
[[Fayl:Cary_Grant_Joan_Fontaine_Suspicion.jpg|solğa|nobaý|[[Cary_Grant|Cary Grant]] hám [[Joan_Fontaine|Joan Fontaine]] &quot;''[[Suspicion_(1941_film)|Suspicion]]''&quot; filminde (1941)]]
[[File:Shadow_of_a_Doubt_(1943)_-_Trailer.webm|alt=''[[Shadow of a Doubt]]'' trailer depicting [[Joseph Cotten]] and [[Teresa Wright]]|nobaý|''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) trailer with [[Joseph Cotten]] and [[Teresa Wright]]]]
[[Fayl:Spellbound-1945.jpg|solğa|nobaý|Gregory Peck hám Ingrid Bergman &quot;''[[Spellbound_(1945_film)|Spellbound]]''&quot; (1945) filminde]]
[[File:Ropetrailer2.jpg|alt=A typical scene from ''[[Rope (film)|Rope]]'' showing [[James Stewart]]|nobaý|A typical shot from ''[[Rope (film)|Rope]]'' (1948) with [[James Stewart]] turning his back to the fixed camera]]
[[Fayl:Rearwindow_trailer_2.jpg|alt= Still image from the film Read Window featuring Stewart and Kelly|solğa|nobaý|[[James_Stewart|James Stewart]] hám [[Grace_Kelly|Grace Kelly]] &quot;''[[Rear_Window|Rear Window]]''&quot; filminde (1954).]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_and_family_circa_1955.JPG|nobaý|Hitchcockstıń qızı, kúyewi hám aqlıqları menen, c. 1955-1956-jıllar.]]
[[Fayl:Vertigo_1958_trailer_Kim_Novak_at_Golden_Gate_Bridge_Fort_Point.jpg|alt=Still image from the film Vertigo|nobaý|Kim Novak Vertigoda Altın dárwaza kópiri janında (1958)]]
[[File:Hitchcock_Leigh_Psycho.jpg|alt= Photo of Alfred Hitchcock &amp; Janet Leigh from the 1960 film ''Psycho''|nobaý|Hitchcock shooting the shower scene of ''Psycho'' (1960)]]
[[Fayl:The_Birds_trailer_(1963).webm|solğa|nobaý|&quot;''[[The_Birds_(film)|The Birds]]''&quot; filminiń treyleri (1963), onda Hitchcock adamzattıń &quot;biziń párli doslarımızǵa&quot; múnásibetin talqılaydı.]]
[[Fayl:Marnie_(1964)_trailer.webm|nobaý|''Marnie ushın treyler'' (1964)]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_and_Karen_Black.jpg|solğa|nobaý|Hitchcock Karen Black penen Family Plot ushın press-yunket waqtında (1976)]]
[[Fayl:Leytonstone_tube_station_-_Hitchcock_Gallery-_Hitchcock_The_Director_(geograph_4081878).jpg|nobaý|''Hitchcock London metrosındaǵı rejissyor mozaikası'']]
[[Fayl:Vertigo_1958_trailer_embrace.jpg|solğa|nobaý|Vertigoda Kim Novak hám James  (1958)]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_on_the_set_of_North_By_Northwest.jpg|alt= Image of Hitchcock pictured under Mount Rushmore during the filming of North by Northwest|solğa|nobaý|Rushmore tawındaǵı Hitchcock Arqa-batıs qublasında súwretke alıw procesi (1959)]]

=== Arxivler ===
Alfred Hitchcock toplamı Kaliforniyanıń Gollivud qalasındaǵı Akademiya kino arxivinde saqlanbaqta. Oǵan úy filmleri, shanshıw (1929) hám Frenzi (1972) súwretlew maydanında túsirilgen 16 mm film hám Hitchcocktıń eń dáslepki reńli súwretleri kiredi. Akademiyanıń kino arxivi onıń kóplegen úy filmlerin saqlap qalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=hitchcock&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|bet=Preserved Projects|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211003133142/https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=hitchcock&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|arxivsáne= 2021-jıl 3-oktyabr |jumıs=Academy Film Archive|qaralǵan sáne= 2020-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 1984-jılı Pat Xichkok ákesiniń qaǵazların akademiyanıń Margaret Xerrik kitapxanasına sawǵa etken&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/singmonitor19841128-1.1.19|bet=Hitchcock Treasure|sáne= 1984-jıl 28-noyabr |jumıs=Singapore Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.oscars.org/film-archive/collections/alfred-hitchcock-collection|bet=Alfred Hitchcock Collection|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160702002920/http://oscars.org/film-archive/collections/alfred-hitchcock-collection|arxivsáne= 2016-jıl 2-iyul |sáne= 2014-jıl 5-sentyabr |jumıs=Academy Film Archive|qaralǵan sáne= 2016-jıl 30-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ostindaǵı (Texas shtatı) Garri Ransom gumanitar ilimler izertlew orayında jaylasqan Devid O. Selznik hám Ernest Lemannıń kollekciyalarında Hitchcocktıń &quot;''The Paradine Case''&quot; &quot;Rebecca,&quot; &quot;Sellbound,&quot; &quot;North by Northwest&quot; hám &quot;Family Plot&quot; filmlerin tayarlaw boyınsha jumısları menen baylanıslı materiallar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.hrc.utexas.edu/collections/film|bet=Film|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170810024043/http://www.hrc.utexas.edu/collections/film/|arxivsáne= 2017-jıl 10-avgust |baspaxana=Harry Ransom Center, University of Texas at Austin|qaralǵan sáne= 2017-jıl 17-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== Derekler ===
{{Derekler|25em|refs=&lt;ref name=&quot;influential&quot;&gt;Sources include:
* {{web deregi | url =https://www.brentonfilm.com/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-british-years-in-print | bet =Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The British Years in Print | baspaxana =Brenton Film | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-sentyabr | sáne = 2019-jıl 13-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220106124812/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-british-years-in-print | arxivsáne = 2022-jıl 6-yanvar |url-status=live }}
* {{web deregi |last1=Ursell|first1=Joe| bet =The Phenomenal Influence and Legacy of Alfred Hitchcock| url =https://www.intofilm.org/news-and-views/articles/hitchcock-feature|website=Into Film| sáne = 2016-jıl 10-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714164650/https://www.intofilm.org/news-and-views/articles/hitchcock-feature|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Deb|first1=Sandipan| bet =The audience as a piano: the strange case of Alfred Hitchcock| url =https://www.livemint.com/opinion/columns/opinion-the-audience-as-a-piano-the-strange-case-of-alfred-hitchcock-1566141463913.html|website=Mint| sáne = 2019-jıl 18-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714165311/https://www.livemint.com/opinion/columns/opinion-the-audience-as-a-piano-the-strange-case-of-alfred-hitchcock-1566141463913.html|url-status=live}}
* {{web deregi | bet ='Like Bach in music': Alfred Hitchcock's towering influence| url =https://www.dw.com/en/like-bach-in-music-alfred-hitchcocks-towering-influence/a-49997613|website=DW| sáne = 2019-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714173419/https://www.dw.com/en/like-bach-in-music-alfred-hitchcocks-towering-influence/a-49997613|url-status=live}}
* {{web deregi | bet =How Alfred Hitchcock changed cinema forever| url =https://faroutmagazine.co.uk/how-alfred-hitchcock-changed-cinema-forever/|website=Far Out| sáne = 2019-jıl 29-aprel | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210715100438/https://faroutmagazine.co.uk/how-alfred-hitchcock-changed-cinema-forever/|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Calvin|first1=Thomas| bet =Hitchcock Legacy As Potent as Ever| url =https://www.nytimes.com/1992/12/27/nyregion/hitchcock-legacy-as-potent-as-ever.html|website=[[The New York Times]]| sáne = 1992-jıl 27-dekabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 4-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211004044523/https://www.nytimes.com/1992/12/27/nyregion/hitchcock-legacy-as-potent-as-ever.html|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Ebert|first1=Roger| bet =Hitchcock is still on top of film world| url =https://www.rogerebert.com/roger-ebert/hitchcock-is-still-on-top-of-film-world|website=[[Roger Ebert]]| sáne = 1999-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210715103143/https://www.rogerebert.com/roger-ebert/hitchcock-is-still-on-top-of-film-world|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

== Qosımsha oqıw ushın ==

* [http://www.screenonline.org.uk/tours/hitch/tour1.html Hitchcock's Style] – BFI Screenonline
* [https://books.google.com/books?id=90EEAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 Alfred Hitchcock: England's Biggest and Best Director Goes to Hollywood] – ''Life'', 20 November 1939, p.&amp;nbsp;33-43
* [http://www.mediafire.com/view/m857g46yyn4mz3o/.png Alfred Hitchcock Now Says Actors Are Children, Not Cattle] – ''The Boston Globe'', 1 June 1958, p. A-11
* [http://www.mediafire.com/view/y88zwog15ltx92n/.jpg 'Twas Alfred Hitchcock Week in London] – ''Variety'', 17 August 1966, p.&amp;nbsp;16
* McArthur, Colin, &quot;The Critics Who Knew Too Little: Hitchcock and the Absent Class Paradigm&quot;, in ''Film Studies'' no. 2, (2000), pp. 15 - 28,  

=== Kitaplar ===
 
[[Kategoriya:1980-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Webarxiv úlgisi wayback siltemeleri]]
[[Kategoriya:Dawıssız film scenariy avtorları]]
[[Kategoriya:Nemis tilindegi film rejissyorları]]
[[Kategoriya:XX ásirdegi amerikalı erkek jazıwshılar]]
[[Kategoriya:1899-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>f9y0xbpvdom8i1ap26rsmnb4sztfqpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229907</id>
      <parentid>229901</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T14:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <origin>229907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22369" sha1="56magl1lt9xtm4el38ofd7cgmzq95b2" xml:space="preserve">'''Sir Alfred Joseph Hitchcock''' (1899-jıl 13-avgust – 1980-jıl 29-aprel) – inglis kinorejissyori. Ol kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı tulǵalardan biri sıpatında tán alınadı. Óziniń alpıs jıllıq miynet jolında 50 den aslam kórkem filmlerge rejissyorlıq etti, olardıń kópshiligi búgingi kúnde de kóp tamasha etiledi hám úyreniledi. &quot;'''Master of Suspense'''&quot; atı menen tanılǵan Hitchcock óziniń kóplegen intervyuları, kópshilik filmlerinde epizodik kórinisleri hám Alfred Hitchcock prezentaciyaları (1955-65) televiziyalıq antologiyasın basqarıwı hám islep shıǵarıwı sebepli óziniń hár qanday aktyorları sıyaqlı belgili boldı. Basqa da sıylıqlar qatarında onıń filmleri &quot;Oskar&quot; sıylıǵınıń 46 nominaciyasın, sonıń ishinde, altı jeńisti qolǵa kirgizdi, biraq bes nominaciyaǵa qaramastan, ol &quot;Eń jaqsı rejissyor&quot; sıylıǵın qolǵa kirgizbedi.

Hitchcock dáslep texnikalıq xızmetker hám kopirayter sıpatında tayarlanıp, 1919-jılı kino industriyasına titul kartası dizayneri sıpatında kirip keledi. Onıń rejissyorlıq dáslepki filmi &quot;''[[The_Pleasure_Garden_(1925_film)|The Pleasure Garden]]''&quot; (1926) inglis-german sessiz filmi bolǵan. Onıń birinshi tabıslı filmi &quot;The Lodger: A Story of the London Fog&quot; (1927) triller janrın qáliplestiriwge járdem berdi, &quot;Blackmail&quot; (1929) bolsa Britaniyanıń birinshi &quot;talkie&quot;si boladı&lt;ref name=&quot;Blackmail&quot;&gt;{{Web deregi| url =http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|bet=Blackmail (1929)|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171231082847/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|arxivsáne= 2017-jıl 31-dekabr |baspaxana=British Film Institute|qaralǵan sáne= 2018-jıl 1-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Onıń &quot;''[[The_39_Steps_(1935_film)|The 39 Steps]]''&quot; (1935) hám &quot;''[[The_Lady_Vanishes|The Lady Vanishes]]''&quot; (1938) trillerleri XX ásirdiń eń ullı britansha filmleri qatarına kiredi. 1939-jılǵa kelip ol xalıqaralıq tán alınıwǵa erisip, prodyuser [[David_O._Selznick|David O. Selznick]] onı Gollivudqa kóshiwge kóndirgen. Sonnan keyin Rebecca (1940), &quot;''[[Foreign_Correspondent_(film)|Foreign Correspondent]]''&quot; (1940), &quot;''[[Suspicion_(1941_film)|Suspicion]]''&quot; (1941), &quot;''[[Shadow_of_a_Doubt|Shadow of a Doubt]]''&quot; (1943) hám &quot;''[[Notorious_(1946_film)|Notorious]]''&quot; (1946) sıyaqlı bir qatar tabıslı filmler islenedi. Rebecca &quot;Eń jaqsı film&quot; ushın Akademiya sıylıǵın qolǵa kirgizip, Hitchcock bolsa eń jaqsı rejissyor sıpatında kórsetiledi&lt;ref name=&quot;Rebecca&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941| bet =The 13th Academy Awards, 1941| arxivurl =https://web.archive.org/web/20120303110034/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/13th-winners.html| arxivsáne = 2012-jıl 3-mart | baspaxana =Academy of Motion Picture Arts and Sciences| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-dekabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, &quot;''[[Lifeboat_(1944_film)|Lifeboat]]''&quot; (1944), &quot;''[[Spellbound_(1945_film)|Spellbound]]''&quot; (1945), &quot;''[[Rear_Window|Rear Window]]''&quot; (1954) hám &quot;''[[Psycho_(1960_film)|Psycho]]''&quot; (1960) filmleri ushın &quot;Oskar&quot; nominaciyaların alǵan&lt;ref name=&quot;AFI top 100&quot;&gt;{{Web deregi| url =https://www.afi.com/100Years/movies10.aspx|bet=AFI's 100 Greatest American Films of All Time|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190519213359/http://afi.com/100years/movies10.aspx|arxivsáne= 2019-jıl 19-may |baspaxana=American Film Institute|qaralǵan sáne= 2018-jıl 8-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Hitchcocktıń basqa da belgili filmleri qatarına Rope (1948), Strangers on a Train (1951), Dial M for Murder (1954), To Catch a Thief (1955), The Trouble with Harry (1955), Vertigo (1958), North by Northwest (1959), The Birds (1963), Marnie (1964) hám Frenzy (1972) sıyaqlı filmler kiredi. Hitchcock Gollivudtıń eń iri juldızları menen sonıń ishinde, [[Cary_Grant|Cary Grant]] penen tórt, [[James_Stewart|James Stewart]] penen tórt, Ingrid Bergman menen úsh hám [[Grace_Kelly|Grace Kelly]] menen úsh izbe-iz bir qatar filmler islegen. Hitchcock 1955-jılı Amerika puqarası boladı.

2012-jılı Hitchcocktıń Stewart atlı psixologiyalıq trilleri &quot;Vertigo&quot; Orson [[Orson_Welles|Welles]]&lt;nowiki/&gt;tıń &quot;Citizen Kane&quot; (1941) filmi Britaniya kino institutınıń júzlegen kinotanqıshılarınıń pútkil dúnya boyınsha sorawı tiykarında islengen eń úlken filmi sıpatında ornınan alıp shıqqan. 2021-jıldan baslap onıń toǵız filmi Amerika Qurama Shtatları Milliy kino reestrinde saqlanıwı ushın tańlanǵan bolıp, sonıń ishinde, onıń jeke súyikli filmi &quot;Shadow of a Doubt&quot; (1943) bolǵan. Ol 1971-jılı BAFTA stipendiyasın, 1979-jılı AFI ómirlik jetiskenligi sıylıǵın alǵan hám 1980-jıl 29-aprelde qaytıs bolıwınan tórt ay burın sol jıldıń dekabr ayında ricarlıqqa erisken&lt;ref name=&quot;Todd30April1980&quot;&gt;{{Jurnal deregi |last=McCarthy |first=Todd |date=30 April 1980 |title=Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes at Bel-Air Home |url=https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |url-status=live |magazine=Variety |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213010210/https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |archive-date=13 December 2017 |access-date=12 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Ómiri ==
Alfred Joseph Hitchcock 1899-jılı 13-avgustta ata-anasınıń Leytonstoundaǵı 517 High Road jaylasqan, sol waqıttaǵı Esseks qalasınıń (házirgi London Waltham Forest bóliminiń bir bólegi) bóliminde jaylasqan kók shópler dúkanınıń ústindegi kvartirada tuwılǵan. Ol palızshı hám qus baǵıwshı William Edgar Hitchcock (1862-1914) hám Emma Janeniń (1863-1942) balası bolǵan. Shańaraqta &quot;qatı tártipli ortalıq húkim súretuǵın edi&lt;ref&gt;{{cite ODNB|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31239|title=Hitchcock, Sir Alfred Joseph (1899–1980), film director|accessdate=2 July 2024|doi=10.1093/ref:odnb/3123}}&lt;/ref&gt;&quot;. Onıń William John (1888-1943) atlı úlken aǵası hám &quot;Nellie&quot; laqabın qollanatuǵın Ellen Kathleen (1892-1979) atlı ajapası bolǵan. Onıń ata-anası inglis hám irlandiyalı Rim katolikleri edi{{Sfn|Adair|2002|pp=11–12}}&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|bet=St. Patrick's Day 2005: The Master of Suspense|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180215023358/https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|arxivsáne= 2018-jıl 15-fevral |sáne= 2011-jıl 17-fevral |jumıs=Irish Echo|qaralǵan sáne= 2018-jıl 14-fevral }}&lt;/ref&gt;. Onıń ata-babası sıyaqlı ovosh egiwshi bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Taylor|1996|pp=21–22}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=14–15}}&lt;/ref&gt;. Ol jerde úlken shańaraq, sonıń ishinde, tuwısqanı Djon Xichkok, onıń Putni qalasındaǵı Kampion-roudtaǵı bes bólmeli Viktoriya dáwirindegi jayı, xızmetkeri, aspazı, shofyorı hám baǵmanı bar edi. Hár jazda onıń dayısı shańaraǵı ushın Kentiń [[Cliftonville|Cliftonville]] qalasındaǵı teńiz boyındaǵı jaydı kireyge alatuǵın edi. Hitchcock aytıwınsha, ol birinshi márte sol jerde turistler menen jergilikli adamlar arasındaǵı ayırmashılıqlardı sezip, klasslıq sanasına iye bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|McGilligan|2003|p=6}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Site_of_517_High_Road_Leytonstone_London_E11_3EE_(Birthplace_of_Alfred_Hitchcock).jpg|solğa|nobaý|Hitchcocktıń tuwılǵan qalası Leytonstone, 517 High Road jayındaǵı benzin stanciyası; 527-533 (ońda)&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Glanvill|first1=Natalie|title=Mateusz Odrobny speaks of pride after working on Hitchcock mural|url=http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|work=East London and West Essex Guardian|date=28 May 2014|access-date=5 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063930/http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|archive-date=6 January 2018}}&lt;/ref&gt; ]]
Hitchcock ózin jaqsı tárbiyalı bala dep sıpatlap (ákesi onı &quot;kóksheksiz kishkene qozı&quot; dep ataǵan) heshqashan oyınshı joldası bolǵanın esley almaytuǵının ayttı{{sfn|Truffaut|1983|p=25}}. Onıń intervyu alıwshılar ushın eń jaqsı kóretuǵın waqıyalarınıń biri bes jasında ákesi onı xat penen jergilikli policiya uchastkasına jibergeni haqqında edi; policiyashı xattı kórip shıqtı da, onı bir neshe minut kameraǵa qamap qoyıp, bılay dedi: &quot;Bizler buzıq balalardı usınday etemiz&quot;. Ol 1973-jılı Tom Snayderge &quot;nızam menen baylanıslı hár qanday nárseden qorıqqanı&quot;n hám eger parkovka bileti alınǵan jaǵdayda mashinanı aydawdan da bas tartatuǵının ayttı. Ol altı jasında shańaraq Limexausqa kóship kelip, Salmon Lanedegi 130 hám 175-jaylardaǵı eki dukandı ijaraga aladı&lt;ref name=&quot;McG2003p13&quot;&gt;{{harvnb|McGilligan|2003|p=13}}&lt;/ref&gt;. Hitchcock óziniń birinshi mektebi - Terektegi Xaura úy monastırında oqıp, bul mektepke 1907-jılı 7 jasında kirgen. Ómirbayanshı Patrik MakGilligannıń jazıwınsha, ol Xaura úyinde kóbi menen eki jıl turǵan. Sonday-aq, monastır mektebinde, Iysannıń sadıq sahabaları tárepinen basqarılatuǵın &quot;mırzalardıń qızları hám kishkene balalar ushın&quot; Wode Street mektebinde oqıdı. Keyin ol óz úyine jaqın jerdegi baslawısh mektepte oqıp, Battersi qalasındaǵı Salesian kolledjinde qısqa waqıt pansionda oqıǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Taylor|1996|p=29}}; {{harvnb|McGilligan|2003|p=18}}&lt;/ref&gt;.

Hitchcock on bir jasında shańaraq jáne Stepneyge kóship, 1910-jılı 5-oktyabrde Stamford-Xilldegi áziz Ignatius kolledjine intizamlılıǵı menen abırayǵa erisken iezuit grammatika mektebine jiberiledi&lt;ref&gt;{{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=23}}&lt;/ref&gt;. Dene jazası sıpatında ruwxanıylar gutta-pershadan jasalǵan hám &quot;ferula&quot; dep atalatuǵın tegis, qattı, prujinalı ásbaptan paydalanadı; jaza hár dayım kúnniń aqırında bolǵan, sonıń ushın balalar jazaǵa jazılǵan bolsa, jazanı kútip, sabaqlarda otırıwı kerek edi. Keyinirek usı jerde qorqıw sezimin payda etkenin aytqan&lt;ref&gt;{{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}; {{harvnb|Fallaci|1963}}&lt;/ref&gt;. Mekteptegi dápterinde onıń tuwılǵan jılı 1899-jıl emes, al 1900-jıl dep jazılǵan; biografi Donald Spoto on jasar bala sıpatında atay oqıwǵa kirgizilgenin aytadı, sebebi ol mektepte oqıwdan bir jıl artta bolǵan{{sfn|Spoto|1999|pp=23–24}}. Biograf Gene Adair Xichkoktı &quot;ortasha yamasa ortasha oqıwshı&quot; dep esaplasa da{{sfn|Adair|2002|p=15}}, Hitchcock &quot;ádette klastıń joqarı bólimindegi tórt yamasa bes oqıwshınıń arasında edi&quot; dedi{{sfn|Truffaut|1983|p=26}}; birinshi jıldıń aqırında onıń latın, inglis, francuz hám diniy bilimlendiriwdegi jumısı atap ótildi&lt;ref&gt;{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}&lt;/ref&gt;. Ol Peter Bogdanovichke: &quot;Izuitler maǵan shólkemlestiriw, qadaǵalaw hám belgili dárejede analizdi úyretti&quot; dedi{{sfn|Adair|2002|p=15}}.

Hitchcocktıń súyikli páni geografiya bolıp, kartalar hám poezdlar, tramvaylar hám avtobuslardıń kesteleri menen qızıqsınadı; John Russell Taylordıń aytıwınsha, ol Orient Expresstegi barlıq bándirgilerdi aytıp bere alǵan{{sfn|Taylor|1996|p=31}}. Ol London tramvaylarına ayrıqsha qızıǵıwshılıq bildirgen. Onıń filmleriniń basım kópshiligi temir jol yamasa tramvay saxnaların, sonıń ishinde, ''[[The_Lady_Vanishes|&quot;The Lady Vanishes]]''&quot;, &quot;Strangers on a Train&quot; hám &quot;Number Seventeen&quot; sıyaqlılardı óz ishine aladı. Klapperbordta saxnanıń nomeri hám dubllar sanı kórsetiledi, Hitchcock bolsa kóbinese klapperbordtaǵı eki cifrdı alıp, London tramvayı marshrutlarınıń atların sıbırlaydı. Máselen, klapper taxtada &quot;23-saxna; Vudford, Xempsted, - dep sıbırlaydı ol, - Vudford 23-joldıń tramvayı, Xempsted bolsa 3-joldıń aqırı&lt;ref&gt;Patrick McGilligan, 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://writebetter.io/examples/film+rail/extended/| bet =How to use &quot;film rail&quot; in a sentence – WriteBetter| arxivurl =https://web.archive.org/web/20211107064550/https://writebetter.io/examples/film+rail/extended/| arxivsáne = 2021-jıl 7-noyabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 7-noyabr }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Hitch_Gets_Hitched.jpg|nobaý|Hitchcock hám Reville toy kúni, Brompton shıǵıp sóylewi, 1926-jıl 2-dekabr]]
[[Fayl:The_39_Steps_Still.jpg|solğa|nobaý|[[Madeleine_Carroll|Madeleine Carroll]] (&quot;&lt;nowiki&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Blonde_stereotype#Typology&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Blonde stereotype&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;435&quot;&gt;Hitchcock blonde&lt;/a&gt;&lt;/nowiki&gt;&quot; arxetipi) hám Robert Donat &quot;&lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;&lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/The_39_Steps_(1935_film)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;The 39 Steps (1935 film)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;437&quot;&gt;The 39 Steps&lt;/a&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;&quot; (1935) filminde.]]
[[Fayl:The-Lady-Vanishes-1938.jpg|nobaý|[[Margaret_Lockwood|Margaret Lockwood]] (ortada) hám [[Michael_Redgrave|Michael Redgrave]] (on tárepte) &quot;''[[The_Lady_Vanishes|The Lady Vanishes]]''&quot; (1938) filminiń reklama súwretinde.]]
[[Fayl:Rebecca_(1940)_-_Trailer.webm|nobaý|''Rebecca'' ushın treyler (1940)]]
[[Fayl:Cary_Grant_Joan_Fontaine_Suspicion.jpg|solğa|nobaý|[[Cary_Grant|Cary Grant]] hám [[Joan_Fontaine|Joan Fontaine]] &quot;''[[Suspicion_(1941_film)|Suspicion]]''&quot; filminde (1941)]]
[[File:Shadow_of_a_Doubt_(1943)_-_Trailer.webm|alt=''[[Shadow of a Doubt]]'' trailer depicting [[Joseph Cotten]] and [[Teresa Wright]]|nobaý|''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) trailer with [[Joseph Cotten]] and [[Teresa Wright]]]]
[[Fayl:Spellbound-1945.jpg|solğa|nobaý|Gregory Peck hám Ingrid Bergman &quot;''[[Spellbound_(1945_film)|Spellbound]]''&quot; (1945) filminde]]
[[File:Ropetrailer2.jpg|alt=A typical scene from ''[[Rope (film)|Rope]]'' showing [[James Stewart]]|nobaý|A typical shot from ''[[Rope (film)|Rope]]'' (1948) with [[James Stewart]] turning his back to the fixed camera]]
[[Fayl:Rearwindow_trailer_2.jpg|alt= Still image from the film Read Window featuring Stewart and Kelly|solğa|nobaý|[[James_Stewart|James Stewart]] hám [[Grace_Kelly|Grace Kelly]] &quot;''[[Rear_Window|Rear Window]]''&quot; filminde (1954).]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_and_family_circa_1955.JPG|nobaý|Hitchcockstıń qızı, kúyewi hám aqlıqları menen, c. 1955-1956-jıllar.]]
[[Fayl:Vertigo_1958_trailer_Kim_Novak_at_Golden_Gate_Bridge_Fort_Point.jpg|alt=Still image from the film Vertigo|nobaý|Kim Novak Vertigoda Altın dárwaza kópiri janında (1958)]]
[[File:Hitchcock_Leigh_Psycho.jpg|alt= Photo of Alfred Hitchcock &amp; Janet Leigh from the 1960 film ''Psycho''|nobaý|Hitchcock shooting the shower scene of ''Psycho'' (1960)]]
[[Fayl:The_Birds_trailer_(1963).webm|solğa|nobaý|&quot;''[[The_Birds_(film)|The Birds]]''&quot; filminiń treyleri (1963), onda Hitchcock adamzattıń &quot;biziń párli doslarımızǵa&quot; múnásibetin talqılaydı.]]
[[Fayl:Marnie_(1964)_trailer.webm|nobaý|''Marnie ushın treyler'' (1964)]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_and_Karen_Black.jpg|solğa|nobaý|Hitchcock Karen Black penen Family Plot ushın press-yunket waqtında (1976)]]
[[Fayl:Leytonstone_tube_station_-_Hitchcock_Gallery-_Hitchcock_The_Director_(geograph_4081878).jpg|nobaý|''Hitchcock London metrosındaǵı rejissyor mozaikası'']]
[[Fayl:Vertigo_1958_trailer_embrace.jpg|solğa|nobaý|Vertigoda Kim Novak hám James  (1958)]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_on_the_set_of_North_By_Northwest.jpg|alt= Image of Hitchcock pictured under Mount Rushmore during the filming of North by Northwest|solğa|nobaý|Rushmore tawındaǵı Hitchcock Arqa-batıs qublasında súwretke alıw procesi (1959)]]

=== Arxivler ===
Alfred Hitchcock toplamı Kaliforniyanıń Gollivud qalasındaǵı Akademiya kino arxivinde saqlanbaqta. Oǵan úy filmleri, shanshıw (1929) hám Frenzi (1972) súwretlew maydanında túsirilgen 16 mm film hám Hitchcocktıń eń dáslepki reńli súwretleri kiredi. Akademiyanıń kino arxivi onıń kóplegen úy filmlerin saqlap qalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=hitchcock&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|bet=Preserved Projects|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211003133142/https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=hitchcock&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|arxivsáne= 2021-jıl 3-oktyabr |jumıs=Academy Film Archive|qaralǵan sáne= 2020-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 1984-jılı Pat Xichkok ákesiniń qaǵazların akademiyanıń Margaret Xerrik kitapxanasına sawǵa etken&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/singmonitor19841128-1.1.19|bet=Hitchcock Treasure|sáne= 1984-jıl 28-noyabr |jumıs=Singapore Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.oscars.org/film-archive/collections/alfred-hitchcock-collection|bet=Alfred Hitchcock Collection|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160702002920/http://oscars.org/film-archive/collections/alfred-hitchcock-collection|arxivsáne= 2016-jıl 2-iyul |sáne= 2014-jıl 5-sentyabr |jumıs=Academy Film Archive|qaralǵan sáne= 2016-jıl 30-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ostindaǵı (Texas shtatı) Garri Ransom gumanitar ilimler izertlew orayında jaylasqan Devid O. Selznik hám Ernest Lemannıń kollekciyalarında Hitchcocktıń &quot;''The Paradine Case''&quot; &quot;Rebecca,&quot; &quot;Sellbound,&quot; &quot;North by Northwest&quot; hám &quot;Family Plot&quot; filmlerin tayarlaw boyınsha jumısları menen baylanıslı materiallar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.hrc.utexas.edu/collections/film|bet=Film|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170810024043/http://www.hrc.utexas.edu/collections/film/|arxivsáne= 2017-jıl 10-avgust |baspaxana=Harry Ransom Center, University of Texas at Austin|qaralǵan sáne= 2017-jıl 17-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== Derekler ===
{{Derekler|25em|refs=Sources include:
* {{web deregi | url =https://www.brentonfilm.com/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-british-years-in-print | bet =Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The British Years in Print | baspaxana =Brenton Film | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-sentyabr | sáne = 2019-jıl 13-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220106124812/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-british-years-in-print | arxivsáne = 2022-jıl 6-yanvar |url-status=live }}
* {{web deregi |last1=Ursell|first1=Joe| bet =The Phenomenal Influence and Legacy of Alfred Hitchcock| url =https://www.intofilm.org/news-and-views/articles/hitchcock-feature|website=Into Film| sáne = 2016-jıl 10-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714164650/https://www.intofilm.org/news-and-views/articles/hitchcock-feature|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Deb|first1=Sandipan| bet =The audience as a piano: the strange case of Alfred Hitchcock| url =https://www.livemint.com/opinion/columns/opinion-the-audience-as-a-piano-the-strange-case-of-alfred-hitchcock-1566141463913.html|website=Mint| sáne = 2019-jıl 18-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714165311/https://www.livemint.com/opinion/columns/opinion-the-audience-as-a-piano-the-strange-case-of-alfred-hitchcock-1566141463913.html|url-status=live}}
* {{web deregi | bet ='Like Bach in music': Alfred Hitchcock's towering influence| url =https://www.dw.com/en/like-bach-in-music-alfred-hitchcocks-towering-influence/a-49997613|website=DW| sáne = 2019-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714173419/https://www.dw.com/en/like-bach-in-music-alfred-hitchcocks-towering-influence/a-49997613|url-status=live}}
* {{web deregi | bet =How Alfred Hitchcock changed cinema forever| url =https://faroutmagazine.co.uk/how-alfred-hitchcock-changed-cinema-forever/|website=Far Out| sáne = 2019-jıl 29-aprel | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210715100438/https://faroutmagazine.co.uk/how-alfred-hitchcock-changed-cinema-forever/|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Calvin|first1=Thomas| bet =Hitchcock Legacy As Potent as Ever| url =https://www.nytimes.com/1992/12/27/nyregion/hitchcock-legacy-as-potent-as-ever.html|website=[[The New York Times]]| sáne = 1992-jıl 27-dekabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 4-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211004044523/https://www.nytimes.com/1992/12/27/nyregion/hitchcock-legacy-as-potent-as-ever.html|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Ebert|first1=Roger| bet =Hitchcock is still on top of film world| url =https://www.rogerebert.com/roger-ebert/hitchcock-is-still-on-top-of-film-world|website=[[Roger Ebert]]| sáne = 1999-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210715103143/https://www.rogerebert.com/roger-ebert/hitchcock-is-still-on-top-of-film-world|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

== Qosımsha oqıw ushın ==

* [http://www.screenonline.org.uk/tours/hitch/tour1.html Hitchcock's Style] – BFI Screenonline
* [https://books.google.com/books?id=90EEAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 Alfred Hitchcock: England's Biggest and Best Director Goes to Hollywood] – ''Life'', 20 November 1939, p.&amp;nbsp;33-43
* [http://www.mediafire.com/view/m857g46yyn4mz3o/.png Alfred Hitchcock Now Says Actors Are Children, Not Cattle] – ''The Boston Globe'', 1 June 1958, p. A-11
* [http://www.mediafire.com/view/y88zwog15ltx92n/.jpg 'Twas Alfred Hitchcock Week in London] – ''Variety'', 17 August 1966, p.&amp;nbsp;16
* McArthur, Colin, &quot;The Critics Who Knew Too Little: Hitchcock and the Absent Class Paradigm&quot;, in ''Film Studies'' no. 2, (2000), pp. 15 - 28,  

=== Kitaplar ===
 
[[Kategoriya:1980-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Webarxiv úlgisi wayback siltemeleri]]
[[Kategoriya:Dawıssız film scenariy avtorları]]
[[Kategoriya:Nemis tilindegi film rejissyorları]]
[[Kategoriya:XX ásirdegi amerikalı erkek jazıwshılar]]
[[Kategoriya:1899-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>56magl1lt9xtm4el38ofd7cgmzq95b2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229908</id>
      <parentid>229907</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <origin>229908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21961" sha1="qsp462kkv414w332dprvtucips86k20" xml:space="preserve">'''Sir Alfred Joseph Hitchcock''' (1899-jıl 13-avgust – 1980-jıl 29-aprel) – inglis kinorejissyori. Ol kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı tulǵalardan biri sıpatında tán alınadı. Óziniń alpıs jıllıq miynet jolında 50 den aslam kórkem filmlerge rejissyorlıq etti, olardıń kópshiligi búgingi kúnde de kóp tamasha etiledi hám úyreniledi. &quot;'''Master of Suspense'''&quot; atı menen tanılǵan Hitchcock óziniń kóplegen intervyuları, kópshilik filmlerinde epizodik kórinisleri hám Alfred Hitchcock prezentaciyaları (1955-65) televiziyalıq antologiyasın basqarıwı hám islep shıǵarıwı sebepli óziniń hár qanday aktyorları sıyaqlı belgili boldı. Basqa da sıylıqlar qatarında onıń filmleri &quot;Oskar&quot; sıylıǵınıń 46 nominaciyasın, sonıń ishinde, altı jeńisti qolǵa kirgizdi, biraq bes nominaciyaǵa qaramastan, ol &quot;Eń jaqsı rejissyor&quot; sıylıǵın qolǵa kirgizbedi.

Hitchcock dáslep texnikalıq xızmetker hám kopirayter sıpatında tayarlanıp, 1919-jılı kino industriyasına titul kartası dizayneri sıpatında kirip keledi. Onıń rejissyorlıq dáslepki filmi &quot;''[[The_Pleasure_Garden_(1925_film)|The Pleasure Garden]]''&quot; (1926) inglis-german sessiz filmi bolǵan. Onıń birinshi tabıslı filmi &quot;The Lodger: A Story of the London Fog&quot; (1927) triller janrın qáliplestiriwge járdem berdi, &quot;Blackmail&quot; (1929) bolsa Britaniyanıń birinshi &quot;talkie&quot;si boladı&lt;ref name=&quot;Blackmail&quot;&gt;{{Web deregi| url =http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|bet=Blackmail (1929)|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171231082847/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|arxivsáne= 2017-jıl 31-dekabr |baspaxana=British Film Institute|qaralǵan sáne= 2018-jıl 1-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Onıń &quot;''[[The_39_Steps_(1935_film)|The 39 Steps]]''&quot; (1935) hám &quot;''[[The_Lady_Vanishes|The Lady Vanishes]]''&quot; (1938) trillerleri XX ásirdiń eń ullı britansha filmleri qatarına kiredi. 1939-jılǵa kelip ol xalıqaralıq tán alınıwǵa erisip, prodyuser [[David_O._Selznick|David O. Selznick]] onı Gollivudqa kóshiwge kóndirgen. Sonnan keyin Rebecca (1940), &quot;''[[Foreign_Correspondent_(film)|Foreign Correspondent]]''&quot; (1940), &quot;''[[Suspicion_(1941_film)|Suspicion]]''&quot; (1941), &quot;''[[Shadow_of_a_Doubt|Shadow of a Doubt]]''&quot; (1943) hám &quot;''[[Notorious_(1946_film)|Notorious]]''&quot; (1946) sıyaqlı bir qatar tabıslı filmler islenedi. Rebecca &quot;Eń jaqsı film&quot; ushın Akademiya sıylıǵın qolǵa kirgizip, Hitchcock bolsa eń jaqsı rejissyor sıpatında kórsetiledi&lt;ref name=&quot;Rebecca&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941| bet =The 13th Academy Awards, 1941| arxivurl =https://web.archive.org/web/20120303110034/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/13th-winners.html| arxivsáne = 2012-jıl 3-mart | baspaxana =Academy of Motion Picture Arts and Sciences| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-dekabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, &quot;''[[Lifeboat_(1944_film)|Lifeboat]]''&quot; (1944), &quot;''[[Spellbound_(1945_film)|Spellbound]]''&quot; (1945), &quot;''[[Rear_Window|Rear Window]]''&quot; (1954) hám &quot;''[[Psycho_(1960_film)|Psycho]]''&quot; (1960) filmleri ushın &quot;Oskar&quot; nominaciyaların alǵan&lt;ref name=&quot;AFI top 100&quot;&gt;{{Web deregi| url =https://www.afi.com/100Years/movies10.aspx|bet=AFI's 100 Greatest American Films of All Time|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190519213359/http://afi.com/100years/movies10.aspx|arxivsáne= 2019-jıl 19-may |baspaxana=American Film Institute|qaralǵan sáne= 2018-jıl 8-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Hitchcocktıń basqa da belgili filmleri qatarına Rope (1948), Strangers on a Train (1951), Dial M for Murder (1954), To Catch a Thief (1955), The Trouble with Harry (1955), Vertigo (1958), North by Northwest (1959), The Birds (1963), Marnie (1964) hám Frenzy (1972) sıyaqlı filmler kiredi. Hitchcock Gollivudtıń eń iri juldızları menen sonıń ishinde, [[Cary_Grant|Cary Grant]] penen tórt, [[James_Stewart|James Stewart]] penen tórt, Ingrid Bergman menen úsh hám [[Grace_Kelly|Grace Kelly]] menen úsh izbe-iz bir qatar filmler islegen. Hitchcock 1955-jılı Amerika puqarası boladı.

2012-jılı Hitchcocktıń Stewart atlı psixologiyalıq trilleri &quot;Vertigo&quot; Orson [[Orson_Welles|Welles]]&lt;nowiki/&gt;tıń &quot;Citizen Kane&quot; (1941) filmi Britaniya kino institutınıń júzlegen kinotanqıshılarınıń pútkil dúnya boyınsha sorawı tiykarında islengen eń úlken filmi sıpatında ornınan alıp shıqqan. 2021-jıldan baslap onıń toǵız filmi Amerika Qurama Shtatları Milliy kino reestrinde saqlanıwı ushın tańlanǵan bolıp, sonıń ishinde, onıń jeke súyikli filmi &quot;Shadow of a Doubt&quot; (1943) bolǵan. Ol 1971-jılı BAFTA stipendiyasın, 1979-jılı AFI ómirlik jetiskenligi sıylıǵın alǵan hám 1980-jıl 29-aprelde qaytıs bolıwınan tórt ay burın sol jıldıń dekabr ayında ricarlıqqa erisken&lt;ref name=&quot;Todd30April1980&quot;&gt;{{Jurnal deregi |last=McCarthy |first=Todd |date=30 April 1980 |title=Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes at Bel-Air Home |url=https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |url-status=live |magazine=Variety |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213010210/https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |archive-date=13 December 2017 |access-date=12 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Ómiri ==
Alfred Joseph Hitchcock 1899-jılı 13-avgustta ata-anasınıń Leytonstoundaǵı 517 High Road jaylasqan, sol waqıttaǵı Esseks qalasınıń (házirgi London Waltham Forest bóliminiń bir bólegi) bóliminde jaylasqan kók shópler dúkanınıń ústindegi kvartirada tuwılǵan. Ol palızshı hám qus baǵıwshı William Edgar Hitchcock (1862-1914) hám Emma Janeniń (1863-1942) balası bolǵan. Shańaraqta &quot;qatı tártipli ortalıq húkim súretuǵın edi&lt;ref&gt;{{cite ODNB|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31239|title=Hitchcock, Sir Alfred Joseph (1899–1980), film director|accessdate=2 July 2024|doi=10.1093/ref:odnb/3123}}&lt;/ref&gt;&quot;. Onıń William John (1888-1943) atlı úlken aǵası hám &quot;Nellie&quot; laqabın qollanatuǵın Ellen Kathleen (1892-1979) atlı ajapası bolǵan. Onıń ata-anası inglis hám irlandiyalı Rim katolikleri edi{{Sfn|Adair|2002|pp=11–12}}&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|bet=St. Patrick's Day 2005: The Master of Suspense|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180215023358/https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|arxivsáne= 2018-jıl 15-fevral |sáne= 2011-jıl 17-fevral |jumıs=Irish Echo|qaralǵan sáne= 2018-jıl 14-fevral }}&lt;/ref&gt;. Onıń ata-babası sıyaqlı ovosh egiwshi bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Taylor|1996|pp=21–22}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=14–15}}&lt;/ref&gt;. Ol jerde úlken shańaraq, sonıń ishinde, tuwısqanı Djon Xichkok, onıń Putni qalasındaǵı Kampion-roudtaǵı bes bólmeli Viktoriya dáwirindegi jayı, xızmetkeri, aspazı, shofyorı hám baǵmanı bar edi. Hár jazda onıń dayısı shańaraǵı ushın Kentiń [[Cliftonville|Cliftonville]] qalasındaǵı teńiz boyındaǵı jaydı kireyge alatuǵın edi. Hitchcock aytıwınsha, ol birinshi márte sol jerde turistler menen jergilikli adamlar arasındaǵı ayırmashılıqlardı sezip, klasslıq sanasına iye bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|McGilligan|2003|p=6}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Site_of_517_High_Road_Leytonstone_London_E11_3EE_(Birthplace_of_Alfred_Hitchcock).jpg|solğa|nobaý|Hitchcocktıń tuwılǵan qalası Leytonstone, 517 High Road jayındaǵı benzin stanciyası; 527-533 (ońda)&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Glanvill|first1=Natalie|title=Mateusz Odrobny speaks of pride after working on Hitchcock mural|url=http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|work=East London and West Essex Guardian|date=28 May 2014|access-date=5 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063930/http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|archive-date=6 January 2018}}&lt;/ref&gt; ]]
Hitchcock ózin jaqsı tárbiyalı bala dep sıpatlap (ákesi onı &quot;kóksheksiz kishkene qozı&quot; dep ataǵan) heshqashan oyınshı joldası bolǵanın esley almaytuǵının ayttı{{sfn|Truffaut|1983|p=25}}. Onıń intervyu alıwshılar ushın eń jaqsı kóretuǵın waqıyalarınıń biri bes jasında ákesi onı xat penen jergilikli policiya uchastkasına jibergeni haqqında edi; policiyashı xattı kórip shıqtı da, onı bir neshe minut kameraǵa qamap qoyıp, bılay dedi: &quot;Bizler buzıq balalardı usınday etemiz&quot;. Ol 1973-jılı Tom Snayderge &quot;nızam menen baylanıslı hár qanday nárseden qorıqqanı&quot;n hám eger parkovka bileti alınǵan jaǵdayda mashinanı aydawdan da bas tartatuǵının ayttı. Ol altı jasında shańaraq Limexausqa kóship kelip, Salmon Lanedegi 130 hám 175-jaylardaǵı eki dukandı ijaraga aladı&lt;ref name=&quot;McG2003p13&quot;&gt;{{harvnb|McGilligan|2003|p=13}}&lt;/ref&gt;. Hitchcock óziniń birinshi mektebi - Terektegi Xaura úy monastırında oqıp, bul mektepke 1907-jılı 7 jasında kirgen. Ómirbayanshı Patrik MakGilligannıń jazıwınsha, ol Xaura úyinde kóbi menen eki jıl turǵan. Sonday-aq, monastır mektebinde, Iysannıń sadıq sahabaları tárepinen basqarılatuǵın &quot;mırzalardıń qızları hám kishkene balalar ushın&quot; Wode Street mektebinde oqıdı. Keyin ol óz úyine jaqın jerdegi baslawısh mektepte oqıp, Battersi qalasındaǵı Salesian kolledjinde qısqa waqıt pansionda oqıǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Taylor|1996|p=29}}; {{harvnb|McGilligan|2003|p=18}}&lt;/ref&gt;.

Hitchcock on bir jasında shańaraq jáne Stepneyge kóship, 1910-jılı 5-oktyabrde Stamford-Xilldegi áziz Ignatius kolledjine intizamlılıǵı menen abırayǵa erisken iezuit grammatika mektebine jiberiledi&lt;ref&gt;{{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=23}}&lt;/ref&gt;. Dene jazası sıpatında ruwxanıylar gutta-pershadan jasalǵan hám &quot;ferula&quot; dep atalatuǵın tegis, qattı, prujinalı ásbaptan paydalanadı; jaza hár dayım kúnniń aqırında bolǵan, sonıń ushın balalar jazaǵa jazılǵan bolsa, jazanı kútip, sabaqlarda otırıwı kerek edi. Keyinirek usı jerde qorqıw sezimin payda etkenin aytqan&lt;ref&gt;{{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}; {{harvnb|Fallaci|1963}}&lt;/ref&gt;. Mekteptegi dápterinde onıń tuwılǵan jılı 1899-jıl emes, al 1900-jıl dep jazılǵan; biografi Donald Spoto on jasar bala sıpatında atay oqıwǵa kirgizilgenin aytadı, sebebi ol mektepte oqıwdan bir jıl artta bolǵan{{sfn|Spoto|1999|pp=23–24}}. Biograf Gene Adair Xichkoktı &quot;ortasha yamasa ortasha oqıwshı&quot; dep esaplasa da{{sfn|Adair|2002|p=15}}, Hitchcock &quot;ádette klastıń joqarı bólimindegi tórt yamasa bes oqıwshınıń arasında edi&quot; dedi{{sfn|Truffaut|1983|p=26}}; birinshi jıldıń aqırında onıń latın, inglis, francuz hám diniy bilimlendiriwdegi jumısı atap ótildi&lt;ref&gt;{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}&lt;/ref&gt;. Ol Peter Bogdanovichke: &quot;Izuitler maǵan shólkemlestiriw, qadaǵalaw hám belgili dárejede analizdi úyretti&quot; dedi{{sfn|Adair|2002|p=15}}.

Hitchcocktıń súyikli páni geografiya bolıp, kartalar hám poezdlar, tramvaylar hám avtobuslardıń kesteleri menen qızıqsınadı; John Russell Taylordıń aytıwınsha, ol Orient Expresstegi barlıq bándirgilerdi aytıp bere alǵan{{sfn|Taylor|1996|p=31}}. Ol London tramvaylarına ayrıqsha qızıǵıwshılıq bildirgen. Onıń filmleriniń basım kópshiligi temir jol yamasa tramvay saxnaların, sonıń ishinde, ''[[The_Lady_Vanishes|&quot;The Lady Vanishes]]''&quot;, &quot;Strangers on a Train&quot; hám &quot;Number Seventeen&quot; sıyaqlılardı óz ishine aladı. Klapperbordta saxnanıń nomeri hám dubllar sanı kórsetiledi, Hitchcock bolsa kóbinese klapperbordtaǵı eki cifrdı alıp, London tramvayı marshrutlarınıń atların sıbırlaydı. Máselen, klapper taxtada &quot;23-saxna; Vudford, Xempsted, - dep sıbırlaydı ol, - Vudford 23-joldıń tramvayı, Xempsted bolsa 3-joldıń aqırı&lt;ref&gt;Patrick McGilligan, 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://writebetter.io/examples/film+rail/extended/| bet =How to use &quot;film rail&quot; in a sentence – WriteBetter| arxivurl =https://web.archive.org/web/20211107064550/https://writebetter.io/examples/film+rail/extended/| arxivsáne = 2021-jıl 7-noyabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 7-noyabr }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Hitch_Gets_Hitched.jpg|nobaý|Hitchcock hám Reville toy kúni, Brompton shıǵıp sóylewi, 1926-jıl 2-dekabr]]
[[Fayl:The_39_Steps_Still.jpg|solğa|nobaý|[[Madeleine_Carroll|Madeleine Carroll]] (The 39 Steps (1935) filminde.]]
[[Fayl:The-Lady-Vanishes-1938.jpg|nobaý|[[Margaret_Lockwood|Margaret Lockwood]] (ortada) hám [[Michael_Redgrave|Michael Redgrave]] (on tárepte) &quot;''[[The_Lady_Vanishes|The Lady Vanishes]]''&quot; (1938) filminiń reklama súwretinde.]]
[[Fayl:Rebecca_(1940)_-_Trailer.webm|nobaý|''Rebecca'' ushın treyler (1940)]]
[[Fayl:Cary_Grant_Joan_Fontaine_Suspicion.jpg|solğa|nobaý|[[Cary_Grant|Cary Grant]] hám [[Joan_Fontaine|Joan Fontaine]] &quot;''[[Suspicion_(1941_film)|Suspicion]]''&quot; filminde (1941)]]
[[File:Shadow_of_a_Doubt_(1943)_-_Trailer.webm|alt=''[[Shadow of a Doubt]]'' trailer depicting [[Joseph Cotten]] and [[Teresa Wright]]|nobaý|''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) trailer with [[Joseph Cotten]] and [[Teresa Wright]]]]
[[Fayl:Spellbound-1945.jpg|solğa|nobaý|Gregory Peck hám Ingrid Bergman &quot;''[[Spellbound_(1945_film)|Spellbound]]''&quot; (1945) filminde]]
[[File:Ropetrailer2.jpg|alt=A typical scene from ''[[Rope (film)|Rope]]'' showing [[James Stewart]]|nobaý|A typical shot from ''[[Rope (film)|Rope]]'' (1948) with [[James Stewart]] turning his back to the fixed camera]]
[[Fayl:Rearwindow_trailer_2.jpg|alt= Still image from the film Read Window featuring Stewart and Kelly|solğa|nobaý|[[James_Stewart|James Stewart]] hám [[Grace_Kelly|Grace Kelly]] &quot;''[[Rear_Window|Rear Window]]''&quot; filminde (1954).]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_and_family_circa_1955.JPG|nobaý|Hitchcockstıń qızı, kúyewi hám aqlıqları menen, c. 1955-1956-jıllar.]]
[[Fayl:Vertigo_1958_trailer_Kim_Novak_at_Golden_Gate_Bridge_Fort_Point.jpg|alt=Still image from the film Vertigo|nobaý|Kim Novak Vertigoda Altın dárwaza kópiri janında (1958)]]
[[File:Hitchcock_Leigh_Psycho.jpg|alt= Photo of Alfred Hitchcock &amp; Janet Leigh from the 1960 film ''Psycho''|nobaý|Hitchcock shooting the shower scene of ''Psycho'' (1960)]]
[[Fayl:The_Birds_trailer_(1963).webm|solğa|nobaý|&quot;''[[The_Birds_(film)|The Birds]]''&quot; filminiń treyleri (1963), onda Hitchcock adamzattıń &quot;biziń párli doslarımızǵa&quot; múnásibetin talqılaydı.]]
[[Fayl:Marnie_(1964)_trailer.webm|nobaý|''Marnie ushın treyler'' (1964)]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_and_Karen_Black.jpg|solğa|nobaý|Hitchcock Karen Black penen Family Plot ushın press-yunket waqtında (1976)]]
[[Fayl:Leytonstone_tube_station_-_Hitchcock_Gallery-_Hitchcock_The_Director_(geograph_4081878).jpg|nobaý|''Hitchcock London metrosındaǵı rejissyor mozaikası'']]
[[Fayl:Vertigo_1958_trailer_embrace.jpg|solğa|nobaý|Vertigoda Kim Novak hám James  (1958)]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_on_the_set_of_North_By_Northwest.jpg|alt= Image of Hitchcock pictured under Mount Rushmore during the filming of North by Northwest|solğa|nobaý|Rushmore tawındaǵı Hitchcock Arqa-batıs qublasında súwretke alıw procesi (1959)]]

=== Arxivler ===
Alfred Hitchcock toplamı Kaliforniyanıń Gollivud qalasındaǵı Akademiya kino arxivinde saqlanbaqta. Oǵan úy filmleri, shanshıw (1929) hám Frenzi (1972) súwretlew maydanında túsirilgen 16 mm film hám Hitchcocktıń eń dáslepki reńli súwretleri kiredi. Akademiyanıń kino arxivi onıń kóplegen úy filmlerin saqlap qalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=hitchcock&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|bet=Preserved Projects|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211003133142/https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=hitchcock&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|arxivsáne= 2021-jıl 3-oktyabr |jumıs=Academy Film Archive|qaralǵan sáne= 2020-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 1984-jılı Pat Xichkok ákesiniń qaǵazların akademiyanıń Margaret Xerrik kitapxanasına sawǵa etken&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/singmonitor19841128-1.1.19|bet=Hitchcock Treasure|sáne= 1984-jıl 28-noyabr |jumıs=Singapore Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.oscars.org/film-archive/collections/alfred-hitchcock-collection|bet=Alfred Hitchcock Collection|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160702002920/http://oscars.org/film-archive/collections/alfred-hitchcock-collection|arxivsáne= 2016-jıl 2-iyul |sáne= 2014-jıl 5-sentyabr |jumıs=Academy Film Archive|qaralǵan sáne= 2016-jıl 30-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ostindaǵı (Texas shtatı) Garri Ransom gumanitar ilimler izertlew orayında jaylasqan Devid O. Selznik hám Ernest Lemannıń kollekciyalarında Hitchcocktıń &quot;''The Paradine Case''&quot; &quot;Rebecca,&quot; &quot;Sellbound,&quot; &quot;North by Northwest&quot; hám &quot;Family Plot&quot; filmlerin tayarlaw boyınsha jumısları menen baylanıslı materiallar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.hrc.utexas.edu/collections/film|bet=Film|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170810024043/http://www.hrc.utexas.edu/collections/film/|arxivsáne= 2017-jıl 10-avgust |baspaxana=Harry Ransom Center, University of Texas at Austin|qaralǵan sáne= 2017-jıl 17-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== Derekler ===
{{Derekler|25em|refs=Sources include:
* {{web deregi | url =https://www.brentonfilm.com/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-british-years-in-print | bet =Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The British Years in Print | baspaxana =Brenton Film | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-sentyabr | sáne = 2019-jıl 13-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220106124812/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-british-years-in-print | arxivsáne = 2022-jıl 6-yanvar |url-status=live }}
* {{web deregi |last1=Ursell|first1=Joe| bet =The Phenomenal Influence and Legacy of Alfred Hitchcock| url =https://www.intofilm.org/news-and-views/articles/hitchcock-feature|website=Into Film| sáne = 2016-jıl 10-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714164650/https://www.intofilm.org/news-and-views/articles/hitchcock-feature|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Deb|first1=Sandipan| bet =The audience as a piano: the strange case of Alfred Hitchcock| url =https://www.livemint.com/opinion/columns/opinion-the-audience-as-a-piano-the-strange-case-of-alfred-hitchcock-1566141463913.html|website=Mint| sáne = 2019-jıl 18-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714165311/https://www.livemint.com/opinion/columns/opinion-the-audience-as-a-piano-the-strange-case-of-alfred-hitchcock-1566141463913.html|url-status=live}}
* {{web deregi | bet ='Like Bach in music': Alfred Hitchcock's towering influence| url =https://www.dw.com/en/like-bach-in-music-alfred-hitchcocks-towering-influence/a-49997613|website=DW| sáne = 2019-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714173419/https://www.dw.com/en/like-bach-in-music-alfred-hitchcocks-towering-influence/a-49997613|url-status=live}}
* {{web deregi | bet =How Alfred Hitchcock changed cinema forever| url =https://faroutmagazine.co.uk/how-alfred-hitchcock-changed-cinema-forever/|website=Far Out| sáne = 2019-jıl 29-aprel | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210715100438/https://faroutmagazine.co.uk/how-alfred-hitchcock-changed-cinema-forever/|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Calvin|first1=Thomas| bet =Hitchcock Legacy As Potent as Ever| url =https://www.nytimes.com/1992/12/27/nyregion/hitchcock-legacy-as-potent-as-ever.html|website=[[The New York Times]]| sáne = 1992-jıl 27-dekabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 4-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211004044523/https://www.nytimes.com/1992/12/27/nyregion/hitchcock-legacy-as-potent-as-ever.html|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Ebert|first1=Roger| bet =Hitchcock is still on top of film world| url =https://www.rogerebert.com/roger-ebert/hitchcock-is-still-on-top-of-film-world|website=[[Roger Ebert]]| sáne = 1999-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210715103143/https://www.rogerebert.com/roger-ebert/hitchcock-is-still-on-top-of-film-world|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

== Qosımsha oqıw ushın ==

* [http://www.screenonline.org.uk/tours/hitch/tour1.html Hitchcock's Style] – BFI Screenonline
* [https://books.google.com/books?id=90EEAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 Alfred Hitchcock: England's Biggest and Best Director Goes to Hollywood] – ''Life'', 20 November 1939, p.&amp;nbsp;33-43
* [http://www.mediafire.com/view/m857g46yyn4mz3o/.png Alfred Hitchcock Now Says Actors Are Children, Not Cattle] – ''The Boston Globe'', 1 June 1958, p. A-11
* [http://www.mediafire.com/view/y88zwog15ltx92n/.jpg 'Twas Alfred Hitchcock Week in London] – ''Variety'', 17 August 1966, p.&amp;nbsp;16
* McArthur, Colin, &quot;The Critics Who Knew Too Little: Hitchcock and the Absent Class Paradigm&quot;, in ''Film Studies'' no. 2, (2000), pp. 15 - 28,  

=== Kitaplar ===
 
[[Kategoriya:1980-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Webarxiv úlgisi wayback siltemeleri]]
[[Kategoriya:Dawıssız film scenariy avtorları]]
[[Kategoriya:Nemis tilindegi film rejissyorları]]
[[Kategoriya:XX ásirdegi amerikalı erkek jazıwshılar]]
[[Kategoriya:1899-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>qsp462kkv414w332dprvtucips86k20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229937</id>
      <parentid>229908</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <origin>229937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22356" sha1="fboks93y8sl0osfaj32v95ub30nbh4e" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|atı=Alfred Hitchcock
|portret=Alfred Hitchcock NYWTS.jpg
|táriypi=
|tuwılǵan sánesi= 1899-jıl 13-avgust
|tuwılǵan jeri=[[London]], [[Angliya]]
|qaytıs bolǵan sánesi=1980-jıl 29-aprel
|qaytıs bolǵan jeri=[[Los Angeles]], [[AQSH]]
| kásibi={{Flatlist|* kino rejissyor
* kino prodyuser
* scenarist
}}
|ómirlik joldası=
|balaları= 
|sıylıqları=
|qolı=
}}
'''Sir Alfred Joseph Hitchcock''' (1899-jıl 13-avgust – 1980-jıl 29-aprel) – inglis kinorejissyori. Ol kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı tulǵalardan biri sıpatında tán alınadı. Óziniń alpıs jıllıq miynet jolında 50 den aslam kórkem filmlerge rejissyorlıq etti, olardıń kópshiligi búgingi kúnde de kóp tamasha etiledi hám úyreniledi. &quot;'''Master of Suspense'''&quot; atı menen tanılǵan Hitchcock óziniń kóplegen intervyuları, kópshilik filmlerinde epizodik kórinisleri hám Alfred Hitchcock prezentaciyaları (1955-65) televiziyalıq antologiyasın basqarıwı hám islep shıǵarıwı sebepli óziniń hár qanday aktyorları sıyaqlı belgili boldı. Basqa da sıylıqlar qatarında onıń filmleri &quot;Oskar&quot; sıylıǵınıń 46 nominaciyasın, sonıń ishinde, altı jeńisti qolǵa kirgizdi, biraq bes nominaciyaǵa qaramastan, ol &quot;Eń jaqsı rejissyor&quot; sıylıǵın qolǵa kirgizbedi.

Hitchcock dáslep texnikalıq xızmetker hám kopirayter sıpatında tayarlanıp, 1919-jılı kino industriyasına titul kartası dizayneri sıpatında kirip keledi. Onıń rejissyorlıq dáslepki filmi &quot;''[[The_Pleasure_Garden_(1925_film)|The Pleasure Garden]]''&quot; (1926) inglis-german sessiz filmi bolǵan. Onıń birinshi tabıslı filmi &quot;The Lodger: A Story of the London Fog&quot; (1927) triller janrın qáliplestiriwge járdem berdi, &quot;Blackmail&quot; (1929) bolsa Britaniyanıń birinshi &quot;talkie&quot;si boladı&lt;ref name=&quot;Blackmail&quot;&gt;{{Web deregi| url =http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|bet=Blackmail (1929)|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171231082847/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a55273b|arxivsáne= 2017-jıl 31-dekabr |baspaxana=British Film Institute|qaralǵan sáne= 2018-jıl 1-yanvar }}&lt;/ref&gt;. Onıń &quot;''[[The_39_Steps_(1935_film)|The 39 Steps]]''&quot; (1935) hám &quot;''[[The_Lady_Vanishes|The Lady Vanishes]]''&quot; (1938) trillerleri XX ásirdiń eń ullı britansha filmleri qatarına kiredi. 1939-jılǵa kelip ol xalıqaralıq tán alınıwǵa erisip, prodyuser [[David_O._Selznick|David O. Selznick]] onı Gollivudqa kóshiwge kóndirgen. Sonnan keyin Rebecca (1940), &quot;''[[Foreign_Correspondent_(film)|Foreign Correspondent]]''&quot; (1940), &quot;''[[Suspicion_(1941_film)|Suspicion]]''&quot; (1941), &quot;''[[Shadow_of_a_Doubt|Shadow of a Doubt]]''&quot; (1943) hám &quot;''[[Notorious_(1946_film)|Notorious]]''&quot; (1946) sıyaqlı bir qatar tabıslı filmler islenedi. Rebecca &quot;Eń jaqsı film&quot; ushın Akademiya sıylıǵın qolǵa kirgizip, Hitchcock bolsa eń jaqsı rejissyor sıpatında kórsetiledi&lt;ref name=&quot;Rebecca&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1941| bet =The 13th Academy Awards, 1941| arxivurl =https://web.archive.org/web/20120303110034/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/13th-winners.html| arxivsáne = 2012-jıl 3-mart | baspaxana =Academy of Motion Picture Arts and Sciences| qaralǵan sáne = 2017-jıl 30-dekabr |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Sonday-aq, &quot;''[[Lifeboat_(1944_film)|Lifeboat]]''&quot; (1944), &quot;''[[Spellbound_(1945_film)|Spellbound]]''&quot; (1945), &quot;''[[Rear_Window|Rear Window]]''&quot; (1954) hám &quot;''[[Psycho_(1960_film)|Psycho]]''&quot; (1960) filmleri ushın &quot;Oskar&quot; nominaciyaların alǵan&lt;ref name=&quot;AFI top 100&quot;&gt;{{Web deregi| url =https://www.afi.com/100Years/movies10.aspx|bet=AFI's 100 Greatest American Films of All Time|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190519213359/http://afi.com/100years/movies10.aspx|arxivsáne= 2019-jıl 19-may |baspaxana=American Film Institute|qaralǵan sáne= 2018-jıl 8-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

Hitchcocktıń basqa da belgili filmleri qatarına Rope (1948), Strangers on a Train (1951), Dial M for Murder (1954), To Catch a Thief (1955), The Trouble with Harry (1955), Vertigo (1958), North by Northwest (1959), The Birds (1963), Marnie (1964) hám Frenzy (1972) sıyaqlı filmler kiredi. Hitchcock Gollivudtıń eń iri juldızları menen sonıń ishinde, [[Cary_Grant|Cary Grant]] penen tórt, [[James_Stewart|James Stewart]] penen tórt, Ingrid Bergman menen úsh hám [[Grace_Kelly|Grace Kelly]] menen úsh izbe-iz bir qatar filmler islegen. Hitchcock 1955-jılı Amerika puqarası boladı.

2012-jılı Hitchcocktıń Stewart atlı psixologiyalıq trilleri &quot;Vertigo&quot; Orson [[Orson_Welles|Welles]]&lt;nowiki/&gt;tıń &quot;Citizen Kane&quot; (1941) filmi Britaniya kino institutınıń júzlegen kinotanqıshılarınıń pútkil dúnya boyınsha sorawı tiykarında islengen eń úlken filmi sıpatında ornınan alıp shıqqan. 2021-jıldan baslap onıń toǵız filmi Amerika Qurama Shtatları Milliy kino reestrinde saqlanıwı ushın tańlanǵan bolıp, sonıń ishinde, onıń jeke súyikli filmi &quot;Shadow of a Doubt&quot; (1943) bolǵan. Ol 1971-jılı BAFTA stipendiyasın, 1979-jılı AFI ómirlik jetiskenligi sıylıǵın alǵan hám 1980-jıl 29-aprelde qaytıs bolıwınan tórt ay burın sol jıldıń dekabr ayında ricarlıqqa erisken&lt;ref name=&quot;Todd30April1980&quot;&gt;{{Jurnal deregi |last=McCarthy |first=Todd |date=30 April 1980 |title=Alfred Hitchcock Dies Of Natural Causes at Bel-Air Home |url=https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |url-status=live |magazine=Variety |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213010210/https://variety.com/1980/film/news/alfred-hitchcock-dies-of-natural-causes-at-bel-air-home-1201344342/ |archive-date=13 December 2017 |access-date=12 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Ómiri ==
Alfred Joseph Hitchcock 1899-jılı 13-avgustta ata-anasınıń Leytonstoundaǵı 517 High Road jaylasqan, sol waqıttaǵı Esseks qalasınıń (házirgi London Waltham Forest bóliminiń bir bólegi) bóliminde jaylasqan kók shópler dúkanınıń ústindegi kvartirada tuwılǵan. Ol palızshı hám qus baǵıwshı William Edgar Hitchcock (1862-1914) hám Emma Janeniń (1863-1942) balası bolǵan. Shańaraqta &quot;qatı tártipli ortalıq húkim súretuǵın edi&lt;ref&gt;{{cite ODNB|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31239|title=Hitchcock, Sir Alfred Joseph (1899–1980), film director|accessdate=2 July 2024|doi=10.1093/ref:odnb/3123}}&lt;/ref&gt;&quot;. Onıń William John (1888-1943) atlı úlken aǵası hám &quot;Nellie&quot; laqabın qollanatuǵın Ellen Kathleen (1892-1979) atlı ajapası bolǵan. Onıń ata-anası inglis hám irlandiyalı Rim katolikleri edi{{Sfn|Adair|2002|pp=11–12}}&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|bet=St. Patrick's Day 2005: The Master of Suspense|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180215023358/https://www.irishecho.com/2011/02/st-patricks-day-2005-the-master-of-suspense-2/|arxivsáne= 2018-jıl 15-fevral |sáne= 2011-jıl 17-fevral |jumıs=Irish Echo|qaralǵan sáne= 2018-jıl 14-fevral }}&lt;/ref&gt;. Onıń ata-babası sıyaqlı ovosh egiwshi bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Taylor|1996|pp=21–22}}; {{harvnb|Spoto|1999|pp=14–15}}&lt;/ref&gt;. Ol jerde úlken shańaraq, sonıń ishinde, tuwısqanı Djon Xichkok, onıń Putni qalasındaǵı Kampion-roudtaǵı bes bólmeli Viktoriya dáwirindegi jayı, xızmetkeri, aspazı, shofyorı hám baǵmanı bar edi. Hár jazda onıń dayısı shańaraǵı ushın Kentiń [[Cliftonville|Cliftonville]] qalasındaǵı teńiz boyındaǵı jaydı kireyge alatuǵın edi. Hitchcock aytıwınsha, ol birinshi márte sol jerde turistler menen jergilikli adamlar arasındaǵı ayırmashılıqlardı sezip, klasslıq sanasına iye bolǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|McGilligan|2003|p=6}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Site_of_517_High_Road_Leytonstone_London_E11_3EE_(Birthplace_of_Alfred_Hitchcock).jpg|solğa|nobaý|Hitchcocktıń tuwılǵan qalası Leytonstone, 517 High Road jayındaǵı benzin stanciyası; 527-533 (ońda)&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Glanvill|first1=Natalie|title=Mateusz Odrobny speaks of pride after working on Hitchcock mural|url=http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|work=East London and West Essex Guardian|date=28 May 2014|access-date=5 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063930/http://www.guardian-series.co.uk/news/11240741.Hitchcock_mural_a__real_honour__says_painter/|archive-date=6 January 2018}}&lt;/ref&gt; ]]
Hitchcock ózin jaqsı tárbiyalı bala dep sıpatlap (ákesi onı &quot;kóksheksiz kishkene qozı&quot; dep ataǵan) heshqashan oyınshı joldası bolǵanın esley almaytuǵının ayttı{{sfn|Truffaut|1983|p=25}}. Onıń intervyu alıwshılar ushın eń jaqsı kóretuǵın waqıyalarınıń biri bes jasında ákesi onı xat penen jergilikli policiya uchastkasına jibergeni haqqında edi; policiyashı xattı kórip shıqtı da, onı bir neshe minut kameraǵa qamap qoyıp, bılay dedi: &quot;Bizler buzıq balalardı usınday etemiz&quot;. Ol 1973-jılı Tom Snayderge &quot;nızam menen baylanıslı hár qanday nárseden qorıqqanı&quot;n hám eger parkovka bileti alınǵan jaǵdayda mashinanı aydawdan da bas tartatuǵının ayttı. Ol altı jasında shańaraq Limexausqa kóship kelip, Salmon Lanedegi 130 hám 175-jaylardaǵı eki dukandı ijaraga aladı&lt;ref name=&quot;McG2003p13&quot;&gt;{{harvnb|McGilligan|2003|p=13}}&lt;/ref&gt;. Hitchcock óziniń birinshi mektebi - Terektegi Xaura úy monastırında oqıp, bul mektepke 1907-jılı 7 jasında kirgen. Ómirbayanshı Patrik MakGilligannıń jazıwınsha, ol Xaura úyinde kóbi menen eki jıl turǵan. Sonday-aq, monastır mektebinde, Iysannıń sadıq sahabaları tárepinen basqarılatuǵın &quot;mırzalardıń qızları hám kishkene balalar ushın&quot; Wode Street mektebinde oqıdı. Keyin ol óz úyine jaqın jerdegi baslawısh mektepte oqıp, Battersi qalasındaǵı Salesian kolledjinde qısqa waqıt pansionda oqıǵan&lt;ref&gt;{{harvnb|Taylor|1996|p=29}}; {{harvnb|McGilligan|2003|p=18}}&lt;/ref&gt;.

Hitchcock on bir jasında shańaraq jáne Stepneyge kóship, 1910-jılı 5-oktyabrde Stamford-Xilldegi áziz Ignatius kolledjine intizamlılıǵı menen abırayǵa erisken iezuit grammatika mektebine jiberiledi&lt;ref&gt;{{harvnb|Truffaut|1983|p=25}}; {{harvnb|Spoto|1999|p=23}}&lt;/ref&gt;. Dene jazası sıpatında ruwxanıylar gutta-pershadan jasalǵan hám &quot;ferula&quot; dep atalatuǵın tegis, qattı, prujinalı ásbaptan paydalanadı; jaza hár dayım kúnniń aqırında bolǵan, sonıń ushın balalar jazaǵa jazılǵan bolsa, jazanı kútip, sabaqlarda otırıwı kerek edi. Keyinirek usı jerde qorqıw sezimin payda etkenin aytqan&lt;ref&gt;{{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}; {{harvnb|Fallaci|1963}}&lt;/ref&gt;. Mekteptegi dápterinde onıń tuwılǵan jılı 1899-jıl emes, al 1900-jıl dep jazılǵan; biografi Donald Spoto on jasar bala sıpatında atay oqıwǵa kirgizilgenin aytadı, sebebi ol mektepte oqıwdan bir jıl artta bolǵan{{sfn|Spoto|1999|pp=23–24}}. Biograf Gene Adair Xichkoktı &quot;ortasha yamasa ortasha oqıwshı&quot; dep esaplasa da{{sfn|Adair|2002|p=15}}, Hitchcock &quot;ádette klastıń joqarı bólimindegi tórt yamasa bes oqıwshınıń arasında edi&quot; dedi{{sfn|Truffaut|1983|p=26}}; birinshi jıldıń aqırında onıń latın, inglis, francuz hám diniy bilimlendiriwdegi jumısı atap ótildi&lt;ref&gt;{{harvnb|Adair|2002|p=15}}; {{harvnb|Truffaut|1983|p=26}}&lt;/ref&gt;. Ol Peter Bogdanovichke: &quot;Izuitler maǵan shólkemlestiriw, qadaǵalaw hám belgili dárejede analizdi úyretti&quot; dedi{{sfn|Adair|2002|p=15}}.

Hitchcocktıń súyikli páni geografiya bolıp, kartalar hám poezdlar, tramvaylar hám avtobuslardıń kesteleri menen qızıqsınadı; John Russell Taylordıń aytıwınsha, ol Orient Expresstegi barlıq bándirgilerdi aytıp bere alǵan{{sfn|Taylor|1996|p=31}}. Ol London tramvaylarına ayrıqsha qızıǵıwshılıq bildirgen. Onıń filmleriniń basım kópshiligi temir jol yamasa tramvay saxnaların, sonıń ishinde, ''[[The_Lady_Vanishes|&quot;The Lady Vanishes]]''&quot;, &quot;Strangers on a Train&quot; hám &quot;Number Seventeen&quot; sıyaqlılardı óz ishine aladı. Klapperbordta saxnanıń nomeri hám dubllar sanı kórsetiledi, Hitchcock bolsa kóbinese klapperbordtaǵı eki cifrdı alıp, London tramvayı marshrutlarınıń atların sıbırlaydı. Máselen, klapper taxtada &quot;23-saxna; Vudford, Xempsted, - dep sıbırlaydı ol, - Vudford 23-joldıń tramvayı, Xempsted bolsa 3-joldıń aqırı&lt;ref&gt;Patrick McGilligan, 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://writebetter.io/examples/film+rail/extended/| bet =How to use &quot;film rail&quot; in a sentence – WriteBetter| arxivurl =https://web.archive.org/web/20211107064550/https://writebetter.io/examples/film+rail/extended/| arxivsáne = 2021-jıl 7-noyabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 7-noyabr }}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Hitch_Gets_Hitched.jpg|nobaý|Hitchcock hám Reville toy kúni, Brompton shıǵıp sóylewi, 1926-jıl 2-dekabr]]
[[Fayl:The_39_Steps_Still.jpg|solğa|nobaý|[[Madeleine_Carroll|Madeleine Carroll]] (The 39 Steps (1935) filminde.]]
[[Fayl:The-Lady-Vanishes-1938.jpg|nobaý|[[Margaret_Lockwood|Margaret Lockwood]] (ortada) hám [[Michael_Redgrave|Michael Redgrave]] (on tárepte) &quot;''[[The_Lady_Vanishes|The Lady Vanishes]]''&quot; (1938) filminiń reklama súwretinde.]]
[[Fayl:Rebecca_(1940)_-_Trailer.webm|nobaý|''Rebecca'' ushın treyler (1940)]]
[[Fayl:Cary_Grant_Joan_Fontaine_Suspicion.jpg|solğa|nobaý|[[Cary_Grant|Cary Grant]] hám [[Joan_Fontaine|Joan Fontaine]] &quot;''[[Suspicion_(1941_film)|Suspicion]]''&quot; filminde (1941)]]
[[File:Shadow_of_a_Doubt_(1943)_-_Trailer.webm|alt=''[[Shadow of a Doubt]]'' trailer depicting [[Joseph Cotten]] and [[Teresa Wright]]|nobaý|''[[Shadow of a Doubt]]'' (1943) trailer with [[Joseph Cotten]] and [[Teresa Wright]]]]
[[Fayl:Spellbound-1945.jpg|solğa|nobaý|Gregory Peck hám Ingrid Bergman &quot;''[[Spellbound_(1945_film)|Spellbound]]''&quot; (1945) filminde]]
[[File:Ropetrailer2.jpg|alt=A typical scene from ''[[Rope (film)|Rope]]'' showing [[James Stewart]]|nobaý|A typical shot from ''[[Rope (film)|Rope]]'' (1948) with [[James Stewart]] turning his back to the fixed camera]]
[[Fayl:Rearwindow_trailer_2.jpg|alt= Still image from the film Read Window featuring Stewart and Kelly|solğa|nobaý|[[James_Stewart|James Stewart]] hám [[Grace_Kelly|Grace Kelly]] &quot;''[[Rear_Window|Rear Window]]''&quot; filminde (1954).]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_and_family_circa_1955.JPG|nobaý|Hitchcockstıń qızı, kúyewi hám aqlıqları menen, c. 1955-1956-jıllar.]]
[[Fayl:Vertigo_1958_trailer_Kim_Novak_at_Golden_Gate_Bridge_Fort_Point.jpg|alt=Still image from the film Vertigo|nobaý|Kim Novak Vertigoda Altın dárwaza kópiri janında (1958)]]
[[File:Hitchcock_Leigh_Psycho.jpg|alt= Photo of Alfred Hitchcock &amp; Janet Leigh from the 1960 film ''Psycho''|nobaý|Hitchcock shooting the shower scene of ''Psycho'' (1960)]]
[[Fayl:The_Birds_trailer_(1963).webm|solğa|nobaý|&quot;''[[The_Birds_(film)|The Birds]]''&quot; filminiń treyleri (1963), onda Hitchcock adamzattıń &quot;biziń párli doslarımızǵa&quot; múnásibetin talqılaydı.]]
[[Fayl:Marnie_(1964)_trailer.webm|nobaý|''Marnie ushın treyler'' (1964)]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_and_Karen_Black.jpg|solğa|nobaý|Hitchcock Karen Black penen Family Plot ushın press-yunket waqtında (1976)]]
[[Fayl:Leytonstone_tube_station_-_Hitchcock_Gallery-_Hitchcock_The_Director_(geograph_4081878).jpg|nobaý|''Hitchcock London metrosındaǵı rejissyor mozaikası'']]
[[Fayl:Vertigo_1958_trailer_embrace.jpg|solğa|nobaý|Vertigoda Kim Novak hám James  (1958)]]
[[Fayl:Alfred_Hitchcock_on_the_set_of_North_By_Northwest.jpg|alt= Image of Hitchcock pictured under Mount Rushmore during the filming of North by Northwest|solğa|nobaý|Rushmore tawındaǵı Hitchcock Arqa-batıs qublasında súwretke alıw procesi (1959)]]

=== Arxivler ===
Alfred Hitchcock toplamı Kaliforniyanıń Gollivud qalasındaǵı Akademiya kino arxivinde saqlanbaqta. Oǵan úy filmleri, shanshıw (1929) hám Frenzi (1972) súwretlew maydanında túsirilgen 16 mm film hám Hitchcocktıń eń dáslepki reńli súwretleri kiredi. Akademiyanıń kino arxivi onıń kóplegen úy filmlerin saqlap qalǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=hitchcock&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|bet=Preserved Projects|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211003133142/https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=hitchcock&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|arxivsáne= 2021-jıl 3-oktyabr |jumıs=Academy Film Archive|qaralǵan sáne= 2020-jıl 18-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. 1984-jılı Pat Xichkok ákesiniń qaǵazların akademiyanıń Margaret Xerrik kitapxanasına sawǵa etken&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/singmonitor19841128-1.1.19|bet=Hitchcock Treasure|sáne= 1984-jıl 28-noyabr |jumıs=Singapore Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.oscars.org/film-archive/collections/alfred-hitchcock-collection|bet=Alfred Hitchcock Collection|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160702002920/http://oscars.org/film-archive/collections/alfred-hitchcock-collection|arxivsáne= 2016-jıl 2-iyul |sáne= 2014-jıl 5-sentyabr |jumıs=Academy Film Archive|qaralǵan sáne= 2016-jıl 30-iyun }}&lt;/ref&gt;. Ostindaǵı (Texas shtatı) Garri Ransom gumanitar ilimler izertlew orayında jaylasqan Devid O. Selznik hám Ernest Lemannıń kollekciyalarında Hitchcocktıń &quot;''The Paradine Case''&quot; &quot;Rebecca,&quot; &quot;Sellbound,&quot; &quot;North by Northwest&quot; hám &quot;Family Plot&quot; filmlerin tayarlaw boyınsha jumısları menen baylanıslı materiallar bar&lt;ref&gt;{{Web deregi| url =http://www.hrc.utexas.edu/collections/film|bet=Film|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170810024043/http://www.hrc.utexas.edu/collections/film/|arxivsáne= 2017-jıl 10-avgust |baspaxana=Harry Ransom Center, University of Texas at Austin|qaralǵan sáne= 2017-jıl 17-avgust }}&lt;/ref&gt;.

=== Derekler ===
{{Derekler|25em|refs=Sources include:
* {{web deregi | url =https://www.brentonfilm.com/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-british-years-in-print | bet =Alfred Hitchcock Collectors' Guide: The British Years in Print | baspaxana =Brenton Film | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-sentyabr | sáne = 2019-jıl 13-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20220106124812/https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-british-years-in-print | arxivsáne = 2022-jıl 6-yanvar |url-status=live }}
* {{web deregi |last1=Ursell|first1=Joe| bet =The Phenomenal Influence and Legacy of Alfred Hitchcock| url =https://www.intofilm.org/news-and-views/articles/hitchcock-feature|website=Into Film| sáne = 2016-jıl 10-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714164650/https://www.intofilm.org/news-and-views/articles/hitchcock-feature|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Deb|first1=Sandipan| bet =The audience as a piano: the strange case of Alfred Hitchcock| url =https://www.livemint.com/opinion/columns/opinion-the-audience-as-a-piano-the-strange-case-of-alfred-hitchcock-1566141463913.html|website=Mint| sáne = 2019-jıl 18-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714165311/https://www.livemint.com/opinion/columns/opinion-the-audience-as-a-piano-the-strange-case-of-alfred-hitchcock-1566141463913.html|url-status=live}}
* {{web deregi | bet ='Like Bach in music': Alfred Hitchcock's towering influence| url =https://www.dw.com/en/like-bach-in-music-alfred-hitchcocks-towering-influence/a-49997613|website=DW| sáne = 2019-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210714173419/https://www.dw.com/en/like-bach-in-music-alfred-hitchcocks-towering-influence/a-49997613|url-status=live}}
* {{web deregi | bet =How Alfred Hitchcock changed cinema forever| url =https://faroutmagazine.co.uk/how-alfred-hitchcock-changed-cinema-forever/|website=Far Out| sáne = 2019-jıl 29-aprel | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210715100438/https://faroutmagazine.co.uk/how-alfred-hitchcock-changed-cinema-forever/|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Calvin|first1=Thomas| bet =Hitchcock Legacy As Potent as Ever| url =https://www.nytimes.com/1992/12/27/nyregion/hitchcock-legacy-as-potent-as-ever.html|website=[[The New York Times]]| sáne = 1992-jıl 27-dekabr | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 4-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20211004044523/https://www.nytimes.com/1992/12/27/nyregion/hitchcock-legacy-as-potent-as-ever.html|url-status=live}}
* {{web deregi |last1=Ebert|first1=Roger| bet =Hitchcock is still on top of film world| url =https://www.rogerebert.com/roger-ebert/hitchcock-is-still-on-top-of-film-world|website=[[Roger Ebert]]| sáne = 1999-jıl 13-avgust | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivsáne = 2021-jıl 15-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210715103143/https://www.rogerebert.com/roger-ebert/hitchcock-is-still-on-top-of-film-world|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

== Qosımsha oqıw ushın ==

* [http://www.screenonline.org.uk/tours/hitch/tour1.html Hitchcock's Style] – BFI Screenonline
* [https://books.google.com/books?id=90EEAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 Alfred Hitchcock: England's Biggest and Best Director Goes to Hollywood] – ''Life'', 20 November 1939, p.&amp;nbsp;33-43
* [http://www.mediafire.com/view/m857g46yyn4mz3o/.png Alfred Hitchcock Now Says Actors Are Children, Not Cattle] – ''The Boston Globe'', 1 June 1958, p. A-11
* [http://www.mediafire.com/view/y88zwog15ltx92n/.jpg 'Twas Alfred Hitchcock Week in London] – ''Variety'', 17 August 1966, p.&amp;nbsp;16
* McArthur, Colin, &quot;The Critics Who Knew Too Little: Hitchcock and the Absent Class Paradigm&quot;, in ''Film Studies'' no. 2, (2000), pp. 15 - 28,  

=== Kitaplar ===
 
[[Kategoriya:1980-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Webarxiv úlgisi wayback siltemeleri]]
[[Kategoriya:Dawıssız film scenariy avtorları]]
[[Kategoriya:Nemis tilindegi film rejissyorları]]
[[Kategoriya:XX ásirdegi amerikalı erkek jazıwshılar]]
[[Kategoriya:1899-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>fboks93y8sl0osfaj32v95ub30nbh4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026-jıl mayda qaytıs bolǵanlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40997</id>
    <revision>
      <id>229987</id>
      <parentid>229864</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>/* 30 */ [[K. P. Dhanapalan]]</comment>
      <origin>229987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6576" sha1="hefhap93cthjd2fswyu4kqea05a5m6t" xml:space="preserve">===31===

=== 30 ===
* [[K. P. Dhanapalan]], 76, hindistanlı siyasatshı, [[Lok Sabha|MP]] (2009–2014)&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kp-dhanapalan-senior-congress-leader-and-former-mp-passes-away/article71040189.ece K.P. Dhanapalan, senior Congress leader and former Kerala MP, passes away]&lt;/ref&gt;.

=== 29 ===
* [[Sidney Moko Mead|Sir Hirini Moko Mead]], 99, jańa zelandiyalı [[Maoriler|maori]] antropolog hám tariyxshısı&lt;ref&gt;[https://www.rnz.co.nz/news/national/596767/maori-leader-and-academic-sir-hirini-moko-mead-has-died Māori leader and academic Sir Hirini Moko Mead has died]&lt;/ref&gt;.

=== 28 ===
* [[Bashir Badr]], 91, hindistanlı shayır&lt;ref&gt;[https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91]&lt;/ref&gt;.

===27===

=== 26 ===
* [[Samuel Yin]], 75, tayvanlı isbilermen, [[Tang sıylıǵı]]nıń tiykarın salıwshı&lt;ref&gt;[https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2026/05/26/2003858007 Ruentex chair, Tang Prize founder Samuel Yin dies at 75]&lt;/ref&gt;.
* [[Abdillah Toha]], 84, indoneziyalı siyasatshı, [[Wákiller Palatası (Indoneziya)|MP]] (2004–2009)&lt;ref&gt;[https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260526143650-20-1362549/pendiri-pan-abdillah-toha-meninggal-dunia Pendiri PAN Abdillah Toha Meninggal Dunia] {{in lang|id}}&lt;/ref&gt;.

===25===

=== 24 ===
* [[Beverly Afaglo]], 42, ganalı aktrisa (''[[The Game (film, 2010)|The Game]]'', ''[[A Northern Affair]]'', ''[[Sidechic Gang]]'')&lt;ref&gt;[https://www.mynewsgh.com/actress-beverly-afaglo-dead/ Actress Beverly Afaglo dead]&lt;/ref&gt;.
* [[Samuel Tak Lee]], 87, gongkonglı kóshpes múlk baǵdarlamashısı&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/business/2026/05/24/west-ends-billionaire-hong-kong-landlord-dies/ West End’s billionaire Hong Kong landlord dies] {{paywall}}&lt;/ref&gt; (usı sánede qaytıs bolǵanı málim boldı).
* [[Eugene Cussons]], 46–47, qubla afrikalı primatolog, [[Chimp Eden]] direktorı, paramotordan qulaw&lt;ref&gt;[https://www.sapeople.com/news/conservation-hero-eugene-cussons-dies-after-a-paramotor-crash/ Conservation hero Eugene Cussons dies after a paramotor crash]&lt;/ref&gt;.

=== 23 ===

===22===

=== 21 ===
* [[Rafe Pomerance]], 79, amerikalı ekolog, ókpe ragı&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2026/05/21/rafe-pomerance-who-helped-sound-alarm-climate-change-dies-79/ Rafe Pomerance, who helped sound the alarm on climate change, dies at 79] {{paywall}}&lt;/ref&gt;.

=== 20 ===
* [[Taoufik Cheikhrouhou]], 81, tunisli siyasatshı&lt;ref&gt;[https://businessnews.com.tn/2026/05/20/deces-de-lancien-ministre-taoufik-cheikhrouhou/1402464/ Décès de l'ancien ministre Taoufik Cheikhrouhou] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt; (usı sánede qaytıs bolǵanı málim boldı).
* [[Diane Carlson Evans]], 79, amerikalı armiya miyribiykesi, rak&lt;ref&gt;[https://www.legion.org/information-center/news/honor/2026/may/vietnam-war-combat-nurse-leader-in-honoring-women-veterans-passes Vietnam War combat nurse, leader in honoring women veterans passes]&lt;/ref&gt;.
* [[József Csapó]], 88, rumıniyalı siyasatshı, [[Deputatlar Palatası (Rumıniya)|deputat]] (1990–1992), [[Rumıniya Senatı|senator]] (1992–2000)&lt;ref&gt;[https://www.ehir.ro/elhunyt-csapo-i-jozsef-volt-rmdsz-szenator/ Elhunyt Csapó I. József, volt RMDSZ-szenátor] {{in lang|hu}}&lt;/ref&gt;.

===19===

=== 18 ===

=== 17 ===

=== 16 ===

=== 15 ===

=== 14 ===

=== 13 ===

=== 12 ===

=== 11 ===

=== 10 ===

=== 9 ===

=== 8 ===

=== 7 ===

=== 6 ===
* [[Rayko Kasagich]], 83, bosniyalı serb siyasatshısı, [[Serb Respublikası premyer-ministri dizimi|Serb Respublikası premyer-ministri]] (1995–1996)&lt;ref&gt;[https://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=644633 Преминуо Рајко Касагић, бивши премијер Републике Српске] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;.

=== 5 ===

=== 4 ===

=== 3 ===
* [[Babulal Bairwa]], 72, hindistanlı siyasatshı, [[Radjasthan nızam shıǵarıwshı jıynalısı|Rajasthan MLA]] (1980–1990, 2008–2013, 2018–2023)&lt;ref&gt;[https://www.devdiscourse.com/article/politics/3894804-veteran-congress-leader-babulal-bairwa-passes-away-at-73 Veteran Congress Leader Babulal Bairwa Passes Away at 73]&lt;/ref&gt;.
* [[Branko Marušič]], 88, sloveniyalı tariyxshı&lt;ref&gt;[https://www.primorski.eu/goriska/odsel-je-branko-marusic-kronist-goriske-AB2175705 Odšel je Branko Marušič, »kronist« Goriške] {{in lang|sl}}&lt;/ref&gt; (usı sánede qaytıs bolǵanı málim boldı).
* [[Gary Lydon]], 61, irlandiyalı aktyor (''[[The Banshees of Inisherin]]'', ''[[The Clinic (TV series)|The Clinic]]'', ''[[War Horse (film)|War Horse]]'')&lt;ref&gt;[https://www.independent.ie/entertainment/movies/shock-at-sudden-death-of-banshees-of-inisherin-star-and-ifta-winner-gary-lydon-61/a1269917913.html Shock at sudden death of Banshees of Inisherin star and IFTA winner Gary Lydon (61)]&lt;/ref&gt; (usı sánede qaytıs bolǵanı málim boldı).

=== 2 ===
* [[Chet Dobis]], 83, amerikalı siyasatshı, [[Indiana wákiller palatası]]nıń aǵzası (1970–2012)&lt;ref&gt;[https://nwitimes.com/news/state-regional/government-politics/article_7859947d-8f65-4aa6-b2d1-efddd0620f7a.html Longtime Region lawmaker dies — 'They don't make guys like Chet Dobis anymore'] {{paywall}}&lt;/ref&gt;.
* [[Moslem Uddin]], 87, bangladeshli siyasatshı, [[Jatiya Sangsad|MP]] (1986–2024)&lt;ref&gt;[https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/former-five-time-mp-moslem-uddin-dies-88-4165871 Former five-time MP Moslem Uddin dies at 88]&lt;/ref&gt;.
* [[Yaya Ceesay]], 88–89, gambiyalı siyasatshı, [[Gambiya Wákiller palatası|MP]] (1960–1994)&lt;ref&gt;[https://thepoint.gm/africa/gambia/headlines/ppp-mourns-veteran-politician-alhagie-yaya-ceesay PPP mourns veteran politician Alhagie Yaya Ceesay]&lt;/ref&gt;.

=== 1 ===
* [[Injigúl Saburova]], 63, qaraqalpaq sazendesi, baqsı hám pedagog.
* [[Man Phatnothai]], 85, tailandlı siyasatshı, [[Tailand premyer-ministriniń orınbasarı]] (2008)&lt;ref&gt;[https://www.naewna.com/politic/961885 สิ้น มั่น พัธโนทัย อดีตรองนายกฯและรัฐมนตรีหลายสมัย สิริอายุ 85 ปี] {{in lang|th}}&lt;/ref&gt;.
* [[Csaba Takács]], 71, vengriyalı-rumıniyalı siyasatshı, [[Deputatlar Palatası (Rumıniya)|deputat]] (1990–1994)&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2026/05/02/takacs-csaba-rmdsz-meghalt/ Meghalt Takács Csaba, az RMDSZ volt ügyvezető elnöke] {{in lang|hu}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{2026-jılı qaytıs bolǵanlar}}

[[Kategoriya:2026-jılı qaytıs bolǵanlar dizimi]]
[[Kategoriya:2026-jılı may]]</text>
      <sha1>hefhap93cthjd2fswyu4kqea05a5m6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229989</id>
      <parentid>229987</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 30 */ [[Josefina Molina]]</comment>
      <origin>229989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6829" sha1="6259e8kl606y62ljikvkuqdwdw68yc3" xml:space="preserve">===31===

=== 30 ===
* [[K. P. Dhanapalan]], 76, hindistanlı siyasatshı, [[Lok Sabha|MP]] (2009–2014)&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kp-dhanapalan-senior-congress-leader-and-former-mp-passes-away/article71040189.ece K.P. Dhanapalan, senior Congress leader and former Kerala MP, passes away]&lt;/ref&gt;.
* [[Josefina Molina]], 89, ispaniyalı film direktorı, prodyusser&lt;ref&gt;[https://www.academiadecine.com/2026/05/30/fallece-josefina-molina-revolucionaria-directora-de-cine/ Fallece Josefina Molina, revolucionaria directora de cine] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;.

=== 29 ===
* [[Sidney Moko Mead|Sir Hirini Moko Mead]], 99, jańa zelandiyalı [[Maoriler|maori]] antropolog hám tariyxshısı&lt;ref&gt;[https://www.rnz.co.nz/news/national/596767/maori-leader-and-academic-sir-hirini-moko-mead-has-died Māori leader and academic Sir Hirini Moko Mead has died]&lt;/ref&gt;.

=== 28 ===
* [[Bashir Badr]], 91, hindistanlı shayır&lt;ref&gt;[https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91]&lt;/ref&gt;.

===27===

=== 26 ===
* [[Samuel Yin]], 75, tayvanlı isbilermen, [[Tang sıylıǵı]]nıń tiykarın salıwshı&lt;ref&gt;[https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2026/05/26/2003858007 Ruentex chair, Tang Prize founder Samuel Yin dies at 75]&lt;/ref&gt;.
* [[Abdillah Toha]], 84, indoneziyalı siyasatshı, [[Wákiller Palatası (Indoneziya)|MP]] (2004–2009)&lt;ref&gt;[https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260526143650-20-1362549/pendiri-pan-abdillah-toha-meninggal-dunia Pendiri PAN Abdillah Toha Meninggal Dunia] {{in lang|id}}&lt;/ref&gt;.

===25===

=== 24 ===
* [[Beverly Afaglo]], 42, ganalı aktrisa (''[[The Game (film, 2010)|The Game]]'', ''[[A Northern Affair]]'', ''[[Sidechic Gang]]'')&lt;ref&gt;[https://www.mynewsgh.com/actress-beverly-afaglo-dead/ Actress Beverly Afaglo dead]&lt;/ref&gt;.
* [[Samuel Tak Lee]], 87, gongkonglı kóshpes múlk baǵdarlamashısı&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/business/2026/05/24/west-ends-billionaire-hong-kong-landlord-dies/ West End’s billionaire Hong Kong landlord dies] {{paywall}}&lt;/ref&gt; (usı sánede qaytıs bolǵanı málim boldı).
* [[Eugene Cussons]], 46–47, qubla afrikalı primatolog, [[Chimp Eden]] direktorı, paramotordan qulaw&lt;ref&gt;[https://www.sapeople.com/news/conservation-hero-eugene-cussons-dies-after-a-paramotor-crash/ Conservation hero Eugene Cussons dies after a paramotor crash]&lt;/ref&gt;.

=== 23 ===

===22===

=== 21 ===
* [[Rafe Pomerance]], 79, amerikalı ekolog, ókpe ragı&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2026/05/21/rafe-pomerance-who-helped-sound-alarm-climate-change-dies-79/ Rafe Pomerance, who helped sound the alarm on climate change, dies at 79] {{paywall}}&lt;/ref&gt;.

=== 20 ===
* [[Taoufik Cheikhrouhou]], 81, tunisli siyasatshı&lt;ref&gt;[https://businessnews.com.tn/2026/05/20/deces-de-lancien-ministre-taoufik-cheikhrouhou/1402464/ Décès de l'ancien ministre Taoufik Cheikhrouhou] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt; (usı sánede qaytıs bolǵanı málim boldı).
* [[Diane Carlson Evans]], 79, amerikalı armiya miyribiykesi, rak&lt;ref&gt;[https://www.legion.org/information-center/news/honor/2026/may/vietnam-war-combat-nurse-leader-in-honoring-women-veterans-passes Vietnam War combat nurse, leader in honoring women veterans passes]&lt;/ref&gt;.
* [[József Csapó]], 88, rumıniyalı siyasatshı, [[Deputatlar Palatası (Rumıniya)|deputat]] (1990–1992), [[Rumıniya Senatı|senator]] (1992–2000)&lt;ref&gt;[https://www.ehir.ro/elhunyt-csapo-i-jozsef-volt-rmdsz-szenator/ Elhunyt Csapó I. József, volt RMDSZ-szenátor] {{in lang|hu}}&lt;/ref&gt;.

===19===

=== 18 ===

=== 17 ===

=== 16 ===

=== 15 ===

=== 14 ===

=== 13 ===

=== 12 ===

=== 11 ===

=== 10 ===

=== 9 ===

=== 8 ===

=== 7 ===

=== 6 ===
* [[Rayko Kasagich]], 83, bosniyalı serb siyasatshısı, [[Serb Respublikası premyer-ministri dizimi|Serb Respublikası premyer-ministri]] (1995–1996)&lt;ref&gt;[https://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=644633 Преминуо Рајко Касагић, бивши премијер Републике Српске] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;.

=== 5 ===

=== 4 ===

=== 3 ===
* [[Babulal Bairwa]], 72, hindistanlı siyasatshı, [[Radjasthan nızam shıǵarıwshı jıynalısı|Rajasthan MLA]] (1980–1990, 2008–2013, 2018–2023)&lt;ref&gt;[https://www.devdiscourse.com/article/politics/3894804-veteran-congress-leader-babulal-bairwa-passes-away-at-73 Veteran Congress Leader Babulal Bairwa Passes Away at 73]&lt;/ref&gt;.
* [[Branko Marušič]], 88, sloveniyalı tariyxshı&lt;ref&gt;[https://www.primorski.eu/goriska/odsel-je-branko-marusic-kronist-goriske-AB2175705 Odšel je Branko Marušič, »kronist« Goriške] {{in lang|sl}}&lt;/ref&gt; (usı sánede qaytıs bolǵanı málim boldı).
* [[Gary Lydon]], 61, irlandiyalı aktyor (''[[The Banshees of Inisherin]]'', ''[[The Clinic (TV series)|The Clinic]]'', ''[[War Horse (film)|War Horse]]'')&lt;ref&gt;[https://www.independent.ie/entertainment/movies/shock-at-sudden-death-of-banshees-of-inisherin-star-and-ifta-winner-gary-lydon-61/a1269917913.html Shock at sudden death of Banshees of Inisherin star and IFTA winner Gary Lydon (61)]&lt;/ref&gt; (usı sánede qaytıs bolǵanı málim boldı).

=== 2 ===
* [[Chet Dobis]], 83, amerikalı siyasatshı, [[Indiana wákiller palatası]]nıń aǵzası (1970–2012)&lt;ref&gt;[https://nwitimes.com/news/state-regional/government-politics/article_7859947d-8f65-4aa6-b2d1-efddd0620f7a.html Longtime Region lawmaker dies — 'They don't make guys like Chet Dobis anymore'] {{paywall}}&lt;/ref&gt;.
* [[Moslem Uddin]], 87, bangladeshli siyasatshı, [[Jatiya Sangsad|MP]] (1986–2024)&lt;ref&gt;[https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/former-five-time-mp-moslem-uddin-dies-88-4165871 Former five-time MP Moslem Uddin dies at 88]&lt;/ref&gt;.
* [[Yaya Ceesay]], 88–89, gambiyalı siyasatshı, [[Gambiya Wákiller palatası|MP]] (1960–1994)&lt;ref&gt;[https://thepoint.gm/africa/gambia/headlines/ppp-mourns-veteran-politician-alhagie-yaya-ceesay PPP mourns veteran politician Alhagie Yaya Ceesay]&lt;/ref&gt;.

=== 1 ===
* [[Injigúl Saburova]], 63, qaraqalpaq sazendesi, baqsı hám pedagog.
* [[Man Phatnothai]], 85, tailandlı siyasatshı, [[Tailand premyer-ministriniń orınbasarı]] (2008)&lt;ref&gt;[https://www.naewna.com/politic/961885 สิ้น มั่น พัธโนทัย อดีตรองนายกฯและรัฐมนตรีหลายสมัย สิริอายุ 85 ปี] {{in lang|th}}&lt;/ref&gt;.
* [[Csaba Takács]], 71, vengriyalı-rumıniyalı siyasatshı, [[Deputatlar Palatası (Rumıniya)|deputat]] (1990–1994)&lt;ref&gt;[https://24.hu/belfold/2026/05/02/takacs-csaba-rmdsz-meghalt/ Meghalt Takács Csaba, az RMDSZ volt ügyvezető elnöke] {{in lang|hu}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{2026-jılı qaytıs bolǵanlar}}

[[Kategoriya:2026-jılı qaytıs bolǵanlar dizimi]]
[[Kategoriya:2026-jılı may]]</text>
      <sha1>6259e8kl606y62ljikvkuqdwdw68yc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bashir Badr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41415</id>
    <revision>
      <id>229975</id>
      <parentid>229855</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T21:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>229975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5910" sha1="9t1zaly31cajikwzfp0dguhippq44yl" xml:space="preserve">{{Jazıwshı infoqutısı
|atı                     = Bashir Badr&lt;br&gt;بشیر بدر
|súwret                  = 
|súwret eni              = 200px
|súwret táriypi          = 
|laqabı                  = 
|tuwılǵan waqtındaǵı atı = Sayid Muhammad Bashir
|tuwılǵan sánesi         = 
|tuwılǵan jeri           = [[Fayzabad]], Agra hám Oudh birlesken wálayatları, Britaniyalıq Hindstan (házirgi Bukiya, Xansvar qası, Ambedkar Nagar, Uttar-Pradesh, Hindstan)
|qaytıs bolǵan sánesi    = 
|qaytıs bolǵan jeri      = [[Bhopal]], Madhya-Pradesh, Hindstan
|puqaralıǵı              = Hindstan
|kásibi                  = shayır
|bilimi                  = MA, PhD
|pitkergen jeri          = [[Aligarh musılman universiteti]]
|jılları                 = 
|janrı                   = [[ǵázzel]]
|teması                  = [[muhabbat]], [[filosofiya]]
|aǵımı                   = 
|ómirlik joldası         = Raxat Badr
|tuwısqanları            = [[Nusrat Badr]] (ulı)
|qolı                    = 
|sayt                    = {{URL|www.bashirbadr.com}}
}}
'''Bashir Badr''' (urdu: بشیر بدر; tuwılǵan waqtındaǵı atı: '''Sayid Muhammad Bashir'''; [[1935|1935-jıl]] [[15-fevral]] — [[2026|2026-jıl]] [[28-may]]) — hindstanlı shayır. Ol [[Aligarh musılman universiteti]]nde urdu tilinen sabaq bergen&lt;ref name=&quot;siasat.com&quot;&gt;{{web deregi | url =https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/| bet =Bashir Badr: A forgotten legend| sáne = 2018-jıl 25-fevral }}&lt;/ref&gt;. Ol, tiykarınan, [[urdu tili]]nde, ásirese, [[ǵázzel]] janrında jazǵan. Sonday-aq, ol 1972-jılı [[Shimla kelisimi]] dáwirinde [[Hindstan bóliniwi]]ne arnalǵan «Dushmani Jam Kar Karo» atlı qosıq qatarın jazǵan.

Badrdiń baspa etilmegen kóplegen ádebiy miynetleri, sonıń ishinde anıq bolmaǵan san-sanaqsız qosıqları [[1987-jılǵı Meerut kóterilisi]] waqtında joǵalǵan, keyinirek ol [[Bhopal]], [[Madhya Pradesh]] qalasına kóship ótken&lt;ref name=&quot;nationalheraldindia.com&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity| bet =Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity| at =Ashutosh| familiya =Sharma| sáne = 2020-jıl 15-fevral |website=National Herald}}&lt;/ref&gt;.

== Jaslıǵı hám bilimi ==
Badr 1935-jılı 15-fevralda [[Agra hám Oudh birlesken wálayatları]]nda (házirgi [[Hanswar]] qasında, [[Ambedkar Nagar]], [[Uttar-Pradesh]], Hindstan) tuwılǵan. Baslawısh mektepti tamamlaǵannan soń, ol [[Aligarh musılman universiteti]]ne oqıwǵa kirip, sol jerde bakalavr, magistr hám doktorlıq (PhD) dárejelerin alǵan. Keyinirek sol universitette lektor bolıp islegen. Ol, sonday-aq, [[Meerut kolledji]]nde on jeti jıldan artıq xızmet etken.

1987-jılǵı Meerut kóterilisinde úyi hám kitapları saqlanǵan múlki zıyan kórgennen soń, ol Bhopal qalasına mángilikke kóship ótken&lt;ref name=&quot;siasat.com&quot;/&gt;.

== Karerası ==
Badr jeti jasınan baslap qosıq jaza baslaǵan. Ol ''«Ikai»'', ''«Kulliyate Bashir Badr»'', ''«Aamad»'', ''«Image»'', ''«Aahat»'' atlı ǵázzeller toplamın hám [[Devanagari]] jazıwındaǵı ''«Ujale Apni Yadon Ke»'' atlı ǵázzeller toplamın baspa ettirgen. Karerası dawamında ol [[ádebiy sın]]ǵa arnalǵan ''«Azadi Ke Bad Urdu Ghazal Ka Tanqidi Mutala»'' (Ǵárezsizlikten keyingi urdu ǵázeliniń sın pikirli izertlewi») hám ''«Biswin Sadi Mein Ghazal»'' («XX ásirdegi ǵázzel») atlı eki kitap jazǵan&lt;ref name=&quot;siasat.com&quot;/&gt;.

Ol, sonday-aq, [[Bihar Urdu akademiyası]]nda baslıq bolıp xızmet etken&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile| bet =Bashir Badr - Profile &amp; Biography}}&lt;/ref&gt;.

== Siyasiy tásiri ==
Onıń qosıq qatarları hindstanlı siyasatshılarǵa tásir kórsetkeni seziledi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07| bet =When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today| sáne = 2018-jıl 7-fevral }}&lt;/ref&gt; hám waqtı menen [[Hindstan parlamenti]]nde Hindstan bas ministri [[Narendra Modi]] hám [[2014-jılǵı Hindstan ulıwma saylawları]]nda Kongress partiyasınan bas wázir kandidatı [[Rahul Gandhi]] sıyaqlı basshılar tárepinen keltirilgen. 1972-jılı onıń qosıq qatarın [[Zulfikar Ali Bhutto]] da qollanǵan&lt;ref name=&quot;nationalheraldindia.com&quot;/&gt;.

== Ómiriniń sońǵı jılları hám ólimi ==
Badr keyinirek demenciya (ań-sezimniń páseyiwi) keselliginen azap shekken hám sol sebepli ol óziniń poeziya aqshamları jılların esten shıǵarıp jibergen dep esaplanadı.

Badr 2026-jılı 28-mayda [[Bhopal]] qalasında 91 jasında qaytıs boldı&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
* {{IMDb name|10931379}}
* [http://www.bashirbadr.com Rásmiy saytı]
* [https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile Bashir Badr] — [[Rekhta (website)|Rekhta]] saytında

{{Sırtqı siltemeler}}

{{DEFAULTSORT:Badr, Bashir}}
[[Kategoriya:1935-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:2026-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Bhopallı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Faizabadlı shaxslar]]
[[Kategoriya:Ayodhyalı shaxslar]]
[[Kategoriya:Urdu tilindegi hindstanlı shayırlar]]
[[Kategoriya:Sahitya Akademi sıylıǵı iyeleri (urdu tili)]]
[[Kategoriya:Aligarh musılman universiteti pitkeriwshileri]]
[[Kategoriya:XX ásir hindstanlı shayırlar]]
[[Kategoriya:XXI ásir hindstanlı shayırlar]]</text>
      <sha1>9t1zaly31cajikwzfp0dguhippq44yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shimla kelisimi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41416</id>
    <revision>
      <id>229976</id>
      <parentid>229854</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T21:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>229976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="ksn2rydrj2cge83zae0pnn5p4htqv3e" xml:space="preserve">'''Shimla kelisimi''' ({{lang-en|Simla Agreement yamasa Shimla Agreement}}) — 1972-jılı 2-iyulda [[Hindstan]] hám [[Pakistan]] ortasında [[Ximachal-Pradesh]] shtatınıń paytaxtı [[Shimla]] qalasında qol qoyılǵan eki tárepleme [[tınıshlıq kelisimi]] hám [[ramzalıq kelisim]] bolıp tabıladı&lt;ref name=MEA_site&gt;{{web deregi | bet =Simla Agreement| url =http://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/5541/Simla+Agreement|work=Bilateral/Multilateral Documents| baspaxana =Ministry of External Affairs, Government of India| qaralǵan sáne = 2020-jıl 20-iyul }}&lt;/ref&gt;. Bul kelisim [[Pakistan]]nıń [[1971-jılǵı Hindstan-Pakistan urısı]]ndaǵı jeńilisinen soń dúzilgen. Urıs Hindstannıń [[Shıǵıs Pakistan]]daǵı [[Bangladesh azatlıq urısı]]na, [[Mukti-Baxini]] tárepinen [[Pakistan Qurallı kúshleri]]ne qarsı aralasqanınan soń baslanǵan edi&lt;ref name=ZEE&gt;{{cite news |url=https://zeenews.india.com/india/what-is-shimla-agreement-2221323.html |title=What is Shimla Agreement |work=Zee News |author=Tanweer Azam |date=23 July 2019}}&lt;/ref&gt;.

Kelisimniń rásmiy maqseti, eki mámlekettiń «hátteki, olardıń qatnaslarına zıyan jetkergen konfliktten hám qarama-qarsılıqlardan bas tartıwı» ushın jollar izlew, sonday-aq, [[Hindstan-Pakistan qatnasları]]n bunnan bılay da normallasırıw boyınsha etiliwi kerek bolǵan qádemlerdi belgilaw hám olardıń keleshektegi óz-ara qatnasların basqarıwshı principterdi islep shıǵıw bolıp tabıladı&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/751253 |title=A leaf from history: Simla Agreement, at last |newspaper=Dawn (newspaper) |date=23 September 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IBN_40&gt;{{cite news |title=Indo-Pak Shimla Agreement: 40 years later |url=http://ibnlive.in.com/news/indopak-shimla-agreement-40-years-later/268913-3.html |work=IBN Live |date=2 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130927205707/http://ibnlive.in.com/news/indopak-shimla-agreement-40-years-later/268913-3.html |archive-date=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Deli kelisimi ==
{{Main|Deli kelisimi}}
Urıs hám puqaralıq tutqınların qaytarıw haqqındaǵı Deli kelisimi — joqarıda atap ótilgen mámleketler ortasındaǵı 1973-jıl 28-avgustta qol qoyılǵan úsh tárepleme kelisim. Kelisimge [[Bangladesh]] húkimetiniń Sırtqı isler ministri [[Kamal Hossain]], [[Hindstan]]nıń Sırtqı isler ministri [[Sardar Swaran Singh]] hám [[Pakistan]] húkimetiniń Qorǵanıw hám sırtqı isler boyınsha mámleketlik ministri [[Aziz Ahmed]] qol qoyǵan&lt;ref name=&quot;CuttsRefugees2000&quot;&gt;{{cite book |author1=Mark Cutts |author2=Office of the United Nations High Commissioner for Refugees |title=The State of the World's Refugees, 2000: Fifty Years of Humanitarian Action |url=https://books.google.com/books?id=54Oe1WTfBfAC&amp;pg=PA73 |year=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-924104-0 |pages=73–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh2009&quot;&gt;{{cite book |author=Sukhwant Singh |title=India's Wars Since Independence |url=https://books.google.com/books?id=j1VawuyUS-cC&amp;pg=PA538 |date=19 July 2009 |publisher=Lancer Publishers |isbn=978-1-935501-13-8 |pages=538–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Delhi_agreement1974&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.virtualbangladesh.com/history/tri.html | bet =The text of the Tripartite agreement at Delhi | baspaxana =Virtualbangladesh | qaralǵan sáne = 2020-jıl 20-iyul | avtor =The office of the Foreign Minister, Government of Bangladesh | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120514224550/http://virtualbangladesh.com/history/tri.html | arxivsáne = 2012-jıl 14-may |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
{{wikisourcepar2|Simla Treaty}}
* [http://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/5541/Simla+Agreement Shimla kelisiminiń rásmiy hújjeti]

[[Kategoriya:1972-jılda Hindstan]]
[[Kategoriya:1972-jılda Pakistan]]
[[Kategoriya:1974-jılda Hindstan]]
[[Kategoriya:1974-jılda Pakistan]]
[[Kategoriya:Zulfikar Ali Bhutto húkimeti]]
[[Kategoriya:Hindstan-Pakistan qatnasları]]
[[Kategoriya:Hindstan-Pakistan kelisimleri]]
[[Kategoriya:Kashmir kóterilisi boyınsha diplomatiya]]
[[Kategoriya:Shimla tariyxı]]
[[Kategoriya:1972-jılı dúzilgen kelisimler]]
[[Kategoriya:1974-jılı dúzilgen kelisimler]]
[[Kategoriya:Aymaqlıq ózgerisler menen baylanıslı kelisimler]]
[[Kategoriya:Hindstannıń xalıqaralıq kelisimleri]]
[[Kategoriya:Pakistannıń xalıqaralıq kelisimleri]]</text>
      <sha1>ksn2rydrj2cge83zae0pnn5p4htqv3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Dawıssız film scenariy avtorları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41429</id>
    <revision>
      <id>229902</id>
      <timestamp>2026-05-29T14:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Dawıssız film scenariy avtorları]]»</comment>
      <origin>229902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="l86xf1uthrb1ajq02vbyig3ns442rqv" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Dawıssız film scenariy avtorları]]</text>
      <sha1>l86xf1uthrb1ajq02vbyig3ns442rqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Nemis tilindegi film rejissyorları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41430</id>
    <revision>
      <id>229903</id>
      <timestamp>2026-05-29T14:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Nemis tilindegi film rejissyorları]]»</comment>
      <origin>229903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="idttv6jigx32v4n3l1k9e1d0z5wxe6e" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Nemis tilindegi film rejissyorları]]</text>
      <sha1>idttv6jigx32v4n3l1k9e1d0z5wxe6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:XX ásirdegi amerikalı erkek jazıwshılar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41431</id>
    <revision>
      <id>229905</id>
      <timestamp>2026-05-29T14:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:XX ásirdegi amerikalı erkek jazıwshılar]]»</comment>
      <origin>229905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="6rcik802afap07lahdw4q0et29406jy" xml:space="preserve">[[Kategoriya:XX ásirdegi amerikalı erkek jazıwshılar]]</text>
      <sha1>6rcik802afap07lahdw4q0et29406jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:1899-jılı tuwılǵanlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41432</id>
    <revision>
      <id>229906</id>
      <timestamp>2026-05-29T14:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:1899-jılı tuwılǵanlar]]»</comment>
      <origin>229906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="kshceryejmqotgp9e9199jh7ovcoq35" xml:space="preserve">[[Kategoriya:1899-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>kshceryejmqotgp9e9199jh7ovcoq35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229956</id>
      <parentid>229906</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4" xml:space="preserve">{{Birthyr}}</text>
      <sha1>08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:1920-jılı tuwılǵanlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41433</id>
    <revision>
      <id>229909</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:1920-jılı tuwılǵanlar]]»</comment>
      <origin>229909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="1iqypbelakmo4rdsdvk7nd2drfcw5rf" xml:space="preserve">[[Kategoriya:1920-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>1iqypbelakmo4rdsdvk7nd2drfcw5rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229955</id>
      <parentid>229909</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4" xml:space="preserve">{{Birthyr}}</text>
      <sha1>08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Syurrealistli kinodóretiwshiler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41434</id>
    <revision>
      <id>229910</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Syurrealistli kinodóretiwshiler]]»</comment>
      <origin>229910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="jit1whopa1c5junk9czb4sir0u75ine" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Syurrealistli kinodóretiwshiler]]</text>
      <sha1>jit1whopa1c5junk9czb4sir0u75ine</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Televizion kommerciyalıq rejissyorlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41435</id>
    <revision>
      <id>229911</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Televizion kommerciyalıq rejissyorlar]]»</comment>
      <origin>229911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="holapoy4049sq723jyxub2lez6b22i4" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Televizion kommerciyalıq rejissyorlar]]</text>
      <sha1>holapoy4049sq723jyxub2lez6b22i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Italiyalı satirikler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41436</id>
    <revision>
      <id>229912</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Italiyalı satirikler]]»</comment>
      <origin>229912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="8m6f0h6io6dgf4tefqv5vh7d6ckzlgx" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Italiyalı satirikler]]</text>
      <sha1>8m6f0h6io6dgf4tefqv5vh7d6ckzlgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Italiyalı film direktorlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41437</id>
    <revision>
      <id>229915</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Italiyalı film direktorlar]]»</comment>
      <origin>229915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="3ha8qjtypfb4ve6q9eab1bod8hqyb6v" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Italiyalı film direktorlar]]</text>
      <sha1>3ha8qjtypfb4ve6q9eab1bod8hqyb6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:1898-jılı tuwılǵanlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41438</id>
    <revision>
      <id>229916</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:1898-jılı tuwılǵanlar]]»</comment>
      <origin>229916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="k7dprcwujcjiohpqfqjbcbdyn4un7t1" xml:space="preserve">[[Kategoriya:1898-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>k7dprcwujcjiohpqfqjbcbdyn4un7t1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229954</id>
      <parentid>229916</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4" xml:space="preserve">{{Birthyr}}</text>
      <sha1>08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Rus geyleri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41439</id>
    <revision>
      <id>229918</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Rus geyleri]]»</comment>
      <origin>229918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="8p87bms4ihreh4pk3322rmh32n65vw0" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Rus geyleri]]</text>
      <sha1>8p87bms4ihreh4pk3322rmh32n65vw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Shved scenaristleri</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41440</id>
    <revision>
      <id>229919</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Shved scenaristleri]]»</comment>
      <origin>229919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="60o0yrvpdkabbzouvly8yny5rcwbcs4" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Shved scenaristleri]]</text>
      <sha1>60o0yrvpdkabbzouvly8yny5rcwbcs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Shved film rejissyorları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41441</id>
    <revision>
      <id>229920</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Shved film rejissyorları]]»</comment>
      <origin>229920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="kk94j57pjfeuofqyfi5h9olk656933l" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Shved film rejissyorları]]</text>
      <sha1>kk94j57pjfeuofqyfi5h9olk656933l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:1901-jılı tuwılǵanlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41442</id>
    <revision>
      <id>229922</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:1901-jılı tuwılǵanlar]]»</comment>
      <origin>229922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="gzmuq71k3vfwvncg0fgfos7kz3q5z8o" xml:space="preserve">[[Kategoriya:1901-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>gzmuq71k3vfwvncg0fgfos7kz3q5z8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229953</id>
      <parentid>229922</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4" xml:space="preserve">{{Birthyr}}</text>
      <sha1>08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Chikagolı jazıwshılar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41443</id>
    <revision>
      <id>229924</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Chikagolı jazıwshılar]]»</comment>
      <origin>229924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="p2laavbisjfws4e99ldc34wahgtfmlx" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Chikagolı jazıwshılar]]</text>
      <sha1>p2laavbisjfws4e99ldc34wahgtfmlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Missourili jazıwshılar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41444</id>
    <revision>
      <id>229925</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Missourili jazıwshılar]]»</comment>
      <origin>229925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="kao7z322wcp96khes8rv8r7osrqrimu" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Missourili jazıwshılar]]</text>
      <sha1>kao7z322wcp96khes8rv8r7osrqrimu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Missourili scenaristler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41445</id>
    <revision>
      <id>229926</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Missourili scenaristler]]»</comment>
      <origin>229926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="qx6wh7mrrk5ogtwv7cwbmxy0x0wklz5" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Missourili scenaristler]]</text>
      <sha1>qx6wh7mrrk5ogtwv7cwbmxy0x0wklz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Imperator Yongle</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41446</id>
    <revision>
      <id>229927</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Imperator Yongle]]»</comment>
      <origin>229927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="bvqv7itzireba7y2u5diaakqn2pzucn" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Imperator Yongle]]</text>
      <sha1>bvqv7itzireba7y2u5diaakqn2pzucn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Yunnanlı ilimpazlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41447</id>
    <revision>
      <id>229928</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Yunnanlı ilimpazlar]]»</comment>
      <origin>229928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="sdyjdnz0kisfu9dncu9685kieltctuu" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Yunnanlı ilimpazlar]]</text>
      <sha1>sdyjdnz0kisfu9dncu9685kieltctuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Kunming xalıqları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41448</id>
    <revision>
      <id>229929</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kunming xalıqları]]»</comment>
      <origin>229929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="2ik1wjmpvrk8u4riw8ts2z0x2dvv8ud" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Kunming xalıqları]]</text>
      <sha1>2ik1wjmpvrk8u4riw8ts2z0x2dvv8ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Qıtaydıń teńiz táriyxı</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41449</id>
    <revision>
      <id>229930</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qıtaydıń teńiz táriyxı]]»</comment>
      <origin>229930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="ebpnv8ohgdqats99a5uv56fpqkcmmg2" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Qıtaydıń teńiz táriyxı]]</text>
      <sha1>ebpnv8ohgdqats99a5uv56fpqkcmmg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Qıtaylı sayaxatshılar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41450</id>
    <revision>
      <id>229933</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qıtaylı sayaxatshılar]]»</comment>
      <origin>229933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="nc4u5msrxcijfnlh4xlou7pvr6118jm" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Qıtaylı sayaxatshılar]]</text>
      <sha1>nc4u5msrxcijfnlh4xlou7pvr6118jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Qubla Aziya sayaxatshıları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41451</id>
    <revision>
      <id>229934</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qubla Aziya sayaxatshıları]]»</comment>
      <origin>229934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="fohumrqq5po6dvj83p8avtit2zoxdfe" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Qubla Aziya sayaxatshıları]]</text>
      <sha1>fohumrqq5po6dvj83p8avtit2zoxdfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:1254-jılı tuwılǵanlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41452</id>
    <revision>
      <id>229935</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:1254-jılı tuwılǵanlar]]»</comment>
      <origin>229935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="gwbub231o59n4ysx3z18gnhkxgw3jmi" xml:space="preserve">[[Kategoriya:1254-jılı tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>gwbub231o59n4ysx3z18gnhkxgw3jmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229952</id>
      <parentid>229935</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4" xml:space="preserve">{{Birthyr}}</text>
      <sha1>08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:1324-jılı qaytıs bolǵanlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41453</id>
    <revision>
      <id>229936</id>
      <timestamp>2026-05-29T15:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:1324-jılı qaytıs bolǵanlar]]»</comment>
      <origin>229936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="fsg5dgikwfgn2ftpa7exeei4xomohak" xml:space="preserve">[[Kategoriya:1324-jılı qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>fsg5dgikwfgn2ftpa7exeei4xomohak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229951</id>
      <parentid>229936</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4" xml:space="preserve">{{Birthyr}}</text>
      <sha1>08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stanley Kubrick</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41454</id>
    <revision>
      <id>229938</id>
      <timestamp>2026-05-29T17:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1355768355|Stanley Kubrick]]» betinen awdarılıp jaratıldı</comment>
      <origin>229938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26509" sha1="4a2bji8cfow0k0tmfwmiwu1gr7hw7aw" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi={{Birth date|1928|7|26}}|tuwılǵan jeri=New York City&lt;!--Do not link according to [[MOS:GEOLINK]]--&gt;, U.S.|qaytıs bolǵan sánesi={{Death date and age|1999|3|7|1928|7|26}}|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, England|kásibi={{Hlist|Film director|producer|writer|photographer}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, including [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) was an Amerikalı kinorejissyor hám súwretshi. Jańa Gollivud dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick Nyu-York qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri Gollivud filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik Angliyaǵa kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń Angliyadaǵı dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino tariyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, Ullı Britaniyada shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, Altın Globes yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan Grimmlerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli kinoteatrlarda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. [1] 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Súwretshiliktegi karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa Nyu-York qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı  Portugaliyaǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta Amerikanıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]&lt;nowiki/&gt;ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. [1] Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubriktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi.&quot;[1] Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. [1] Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim - onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick Look kompaniyasındaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi[1]. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı[1]. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı. [1]{{Sfn|Duncan|2003|p=28}} ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı.''.{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. [1] Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń evreylerden bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. [1] Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi Evropadan jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. [1] Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken.

Kubrick Ingmar Bergmannıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

Amerika jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı. [1] Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám improvizaciya imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. [1] Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan.&quot;[1]

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı. [1] Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken kinematograf John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, kameranıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası Toba Metzge úylenedi. Erli-zayıplılar Grinvich awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri Ruth Sobotka menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap Nyu-York qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde Gollivudqa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: Anya Renata hám Vivian Vanessa. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar Nyu-York qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane Nyu-York kórkem óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick Britaniyanı óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi Gollivud sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen Nyu-York qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi. [1]
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]
[[Kategoriya:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>4a2bji8cfow0k0tmfwmiwu1gr7hw7aw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229939</id>
      <parentid>229938</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T17:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <origin>229939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30696" sha1="hznjxaf5tnbtrgvmnqmm2wvc8torgez" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi=1928-jıl 26-iyul|tuwılǵan jeri=New York qalası, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=1999-jıl 7-mart|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, Angliya|kásibi={{Hlist|Film direktor|prodyuser|jazıwshı|fotograf}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) — Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]] hám fotograf. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick [[Nyu-York]] qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri [[Gollivud]] filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik [[Angliya|Angliyaǵa]] kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń [[Angliya|Angliyadaǵı]] dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino táriyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, [[Ullı Britaniya]]da shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, [[Altın Globus]] yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan [[Grimm]]lerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi&lt;ref&gt;Bernstein, Jeremy, ''[http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game How about a little game?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621113200/http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game |date=June 21, 2017 }}'', New Yorker, November 12, 1966, republished on June 18, 2017, among a ''selection of stories from The New Yorker's archive''&lt;/ref&gt;. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli [[kinoteatr]]larda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Eydie Gorme, Voice of Sophisticated Pop, Dies at 84 |url=https://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |accessdate=August 12, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 12, 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812131304/http://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |archivedate=August 12, 2013}}&lt;/ref&gt;. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Súwretshiliktegi karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa [[Nyu-York]] qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |title=2: Dollar Exchange Rate from 1940 |publisher=Miketodd.net |access-date=August 24, 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151213020252/http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |archivedate=December 13, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı [[Portugaliya]]ǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta [[Amerika]]nıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubricktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi&quot; Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim — onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick [[Look kompaniyası]]ndaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |title=Unmade Stanley Kubrick: Aryan Papers |work=Empire |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213135846/http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |archivedate=December 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı{{Sfn|Duncan|2003|p=28}}. ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń [[Evrey|evreylerden]] bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi [[Evropa|Evropadan]] jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041 |title=Kubrick letter |website=www.ingmarbergman.se |language=sv |accessdate=August 20, 2018 |archivedate=December 27, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Kubrick [[Ingmar Bergman]]nıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[Amerika]] jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı&lt;ref name=Rose&gt;{{cite web |url=http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |title=An hour about the life and work of filmmaker Stanley Kubrick |publisher=Video interview with Charlie Rose, Christiane Kubrick, Martin Scorsese and Jan Harlan |date=June 15, 2001 |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220024522/http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |archivedate=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám [[Improvizaciya|improvizaciya]]
imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan&quot;.

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sampson, Mike |url=http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |title=Must Watch: Kubrick and the Art of the One-Point Perspective |work=Screen Crush |date=August 30, 2012 |accessdate=December 30, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101031717/http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |archivedate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken [[Kinematograf|kinematograf]] John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, [[Kamera|kamera]]nıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası [[Toba Metz]]ge úylenedi. Erli-zayıplılar [[Grinvich]] awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri [[Ruth Sobotka]] menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap [[Nyu-York]] qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde [[Gollivud]]qa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: [[Anya Renata]] hám [[Vivian Vanessa]]. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar [[Nyu-York]] qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane [[Nyu-York]] kórkem-óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick [[Britaniya|Britaniyanı]] óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi [[Gollivud]] sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen [[Nyu-York]] qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi&lt;ref name=&quot;Modine2&quot;&gt;{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app |title='Full Metal Jacket' at 25: Matthew Modine tries to answer, 'What was Stanley like?' |work=Entertainment Weekly |date=August 7, 2012 |accessdate=August 11, 2014 |last=Labrecque |first=Jeff |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908110411/http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app/ |archivedate=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]
[[Kategoriya:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>hznjxaf5tnbtrgvmnqmm2wvc8torgez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229940</id>
      <parentid>229939</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T17:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:Pages with unreviewed translations|Pages with unreviewed translations]]» kategoriyası alıp taslandı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30646" sha1="r9deb03fiuxp514trjvtgenrzawg6h1" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi=1928-jıl 26-iyul|tuwılǵan jeri=New York qalası, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=1999-jıl 7-mart|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, Angliya|kásibi={{Hlist|Film direktor|prodyuser|jazıwshı|fotograf}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) — Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]] hám fotograf. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick [[Nyu-York]] qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri [[Gollivud]] filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik [[Angliya|Angliyaǵa]] kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń [[Angliya|Angliyadaǵı]] dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino táriyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, [[Ullı Britaniya]]da shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, [[Altın Globus]] yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan [[Grimm]]lerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi&lt;ref&gt;Bernstein, Jeremy, ''[http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game How about a little game?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621113200/http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game |date=June 21, 2017 }}'', New Yorker, November 12, 1966, republished on June 18, 2017, among a ''selection of stories from The New Yorker's archive''&lt;/ref&gt;. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli [[kinoteatr]]larda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Eydie Gorme, Voice of Sophisticated Pop, Dies at 84 |url=https://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |accessdate=August 12, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 12, 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812131304/http://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |archivedate=August 12, 2013}}&lt;/ref&gt;. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Súwretshiliktegi karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa [[Nyu-York]] qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |title=2: Dollar Exchange Rate from 1940 |publisher=Miketodd.net |access-date=August 24, 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151213020252/http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |archivedate=December 13, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı [[Portugaliya]]ǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta [[Amerika]]nıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubricktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi&quot; Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim — onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick [[Look kompaniyası]]ndaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |title=Unmade Stanley Kubrick: Aryan Papers |work=Empire |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213135846/http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |archivedate=December 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı{{Sfn|Duncan|2003|p=28}}. ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń [[Evrey|evreylerden]] bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi [[Evropa|Evropadan]] jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041 |title=Kubrick letter |website=www.ingmarbergman.se |language=sv |accessdate=August 20, 2018 |archivedate=December 27, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Kubrick [[Ingmar Bergman]]nıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[Amerika]] jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı&lt;ref name=Rose&gt;{{cite web |url=http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |title=An hour about the life and work of filmmaker Stanley Kubrick |publisher=Video interview with Charlie Rose, Christiane Kubrick, Martin Scorsese and Jan Harlan |date=June 15, 2001 |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220024522/http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |archivedate=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám [[Improvizaciya|improvizaciya]]
imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan&quot;.

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sampson, Mike |url=http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |title=Must Watch: Kubrick and the Art of the One-Point Perspective |work=Screen Crush |date=August 30, 2012 |accessdate=December 30, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101031717/http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |archivedate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken [[Kinematograf|kinematograf]] John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, [[Kamera|kamera]]nıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası [[Toba Metz]]ge úylenedi. Erli-zayıplılar [[Grinvich]] awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri [[Ruth Sobotka]] menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap [[Nyu-York]] qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde [[Gollivud]]qa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: [[Anya Renata]] hám [[Vivian Vanessa]]. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar [[Nyu-York]] qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane [[Nyu-York]] kórkem-óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick [[Britaniya|Britaniyanı]] óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi [[Gollivud]] sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen [[Nyu-York]] qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi&lt;ref name=&quot;Modine2&quot;&gt;{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app |title='Full Metal Jacket' at 25: Matthew Modine tries to answer, 'What was Stanley like?' |work=Entertainment Weekly |date=August 7, 2012 |accessdate=August 11, 2014 |last=Labrecque |first=Jeff |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908110411/http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app/ |archivedate=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]</text>
      <sha1>r9deb03fiuxp514trjvtgenrzawg6h1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229941</id>
      <parentid>229940</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T17:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar|1928-jıl tuwılǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30685" sha1="6bpv6wccso1wxyoyxxo0z9es0zu5i1l" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi=1928-jıl 26-iyul|tuwılǵan jeri=New York qalası, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=1999-jıl 7-mart|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, Angliya|kásibi={{Hlist|Film direktor|prodyuser|jazıwshı|fotograf}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) — Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]] hám fotograf. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick [[Nyu-York]] qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri [[Gollivud]] filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik [[Angliya|Angliyaǵa]] kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń [[Angliya|Angliyadaǵı]] dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino táriyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, [[Ullı Britaniya]]da shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, [[Altın Globus]] yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan [[Grimm]]lerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi&lt;ref&gt;Bernstein, Jeremy, ''[http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game How about a little game?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621113200/http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game |date=June 21, 2017 }}'', New Yorker, November 12, 1966, republished on June 18, 2017, among a ''selection of stories from The New Yorker's archive''&lt;/ref&gt;. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli [[kinoteatr]]larda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Eydie Gorme, Voice of Sophisticated Pop, Dies at 84 |url=https://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |accessdate=August 12, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 12, 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812131304/http://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |archivedate=August 12, 2013}}&lt;/ref&gt;. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Súwretshiliktegi karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa [[Nyu-York]] qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |title=2: Dollar Exchange Rate from 1940 |publisher=Miketodd.net |access-date=August 24, 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151213020252/http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |archivedate=December 13, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı [[Portugaliya]]ǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta [[Amerika]]nıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubricktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi&quot; Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim — onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick [[Look kompaniyası]]ndaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |title=Unmade Stanley Kubrick: Aryan Papers |work=Empire |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213135846/http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |archivedate=December 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı{{Sfn|Duncan|2003|p=28}}. ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń [[Evrey|evreylerden]] bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi [[Evropa|Evropadan]] jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041 |title=Kubrick letter |website=www.ingmarbergman.se |language=sv |accessdate=August 20, 2018 |archivedate=December 27, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Kubrick [[Ingmar Bergman]]nıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[Amerika]] jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı&lt;ref name=Rose&gt;{{cite web |url=http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |title=An hour about the life and work of filmmaker Stanley Kubrick |publisher=Video interview with Charlie Rose, Christiane Kubrick, Martin Scorsese and Jan Harlan |date=June 15, 2001 |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220024522/http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |archivedate=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám [[Improvizaciya|improvizaciya]]
imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan&quot;.

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sampson, Mike |url=http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |title=Must Watch: Kubrick and the Art of the One-Point Perspective |work=Screen Crush |date=August 30, 2012 |accessdate=December 30, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101031717/http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |archivedate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken [[Kinematograf|kinematograf]] John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, [[Kamera|kamera]]nıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası [[Toba Metz]]ge úylenedi. Erli-zayıplılar [[Grinvich]] awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri [[Ruth Sobotka]] menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap [[Nyu-York]] qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde [[Gollivud]]qa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: [[Anya Renata]] hám [[Vivian Vanessa]]. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar [[Nyu-York]] qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane [[Nyu-York]] kórkem-óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick [[Britaniya|Britaniyanı]] óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi [[Gollivud]] sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen [[Nyu-York]] qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi&lt;ref name=&quot;Modine2&quot;&gt;{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app |title='Full Metal Jacket' at 25: Matthew Modine tries to answer, 'What was Stanley like?' |work=Entertainment Weekly |date=August 7, 2012 |accessdate=August 11, 2014 |last=Labrecque |first=Jeff |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908110411/http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app/ |archivedate=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]
[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>6bpv6wccso1wxyoyxxo0z9es0zu5i1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229942</id>
      <parentid>229941</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T17:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:26-iyulde tuwılǵanlar|26-iyulde tuwılǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30724" sha1="i3j7l9r95nf742exvg3ktgxn2x89xll" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi=1928-jıl 26-iyul|tuwılǵan jeri=New York qalası, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=1999-jıl 7-mart|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, Angliya|kásibi={{Hlist|Film direktor|prodyuser|jazıwshı|fotograf}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) — Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]] hám fotograf. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick [[Nyu-York]] qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri [[Gollivud]] filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik [[Angliya|Angliyaǵa]] kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń [[Angliya|Angliyadaǵı]] dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino táriyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, [[Ullı Britaniya]]da shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, [[Altın Globus]] yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan [[Grimm]]lerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi&lt;ref&gt;Bernstein, Jeremy, ''[http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game How about a little game?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621113200/http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game |date=June 21, 2017 }}'', New Yorker, November 12, 1966, republished on June 18, 2017, among a ''selection of stories from The New Yorker's archive''&lt;/ref&gt;. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli [[kinoteatr]]larda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Eydie Gorme, Voice of Sophisticated Pop, Dies at 84 |url=https://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |accessdate=August 12, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 12, 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812131304/http://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |archivedate=August 12, 2013}}&lt;/ref&gt;. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Súwretshiliktegi karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa [[Nyu-York]] qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |title=2: Dollar Exchange Rate from 1940 |publisher=Miketodd.net |access-date=August 24, 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151213020252/http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |archivedate=December 13, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı [[Portugaliya]]ǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta [[Amerika]]nıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubricktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi&quot; Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim — onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick [[Look kompaniyası]]ndaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |title=Unmade Stanley Kubrick: Aryan Papers |work=Empire |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213135846/http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |archivedate=December 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı{{Sfn|Duncan|2003|p=28}}. ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń [[Evrey|evreylerden]] bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi [[Evropa|Evropadan]] jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041 |title=Kubrick letter |website=www.ingmarbergman.se |language=sv |accessdate=August 20, 2018 |archivedate=December 27, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Kubrick [[Ingmar Bergman]]nıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[Amerika]] jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı&lt;ref name=Rose&gt;{{cite web |url=http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |title=An hour about the life and work of filmmaker Stanley Kubrick |publisher=Video interview with Charlie Rose, Christiane Kubrick, Martin Scorsese and Jan Harlan |date=June 15, 2001 |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220024522/http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |archivedate=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám [[Improvizaciya|improvizaciya]]
imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan&quot;.

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sampson, Mike |url=http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |title=Must Watch: Kubrick and the Art of the One-Point Perspective |work=Screen Crush |date=August 30, 2012 |accessdate=December 30, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101031717/http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |archivedate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken [[Kinematograf|kinematograf]] John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, [[Kamera|kamera]]nıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası [[Toba Metz]]ge úylenedi. Erli-zayıplılar [[Grinvich]] awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri [[Ruth Sobotka]] menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap [[Nyu-York]] qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde [[Gollivud]]qa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: [[Anya Renata]] hám [[Vivian Vanessa]]. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar [[Nyu-York]] qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane [[Nyu-York]] kórkem-óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick [[Britaniya|Britaniyanı]] óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi [[Gollivud]] sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen [[Nyu-York]] qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi&lt;ref name=&quot;Modine2&quot;&gt;{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app |title='Full Metal Jacket' at 25: Matthew Modine tries to answer, 'What was Stanley like?' |work=Entertainment Weekly |date=August 7, 2012 |accessdate=August 11, 2014 |last=Labrecque |first=Jeff |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908110411/http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app/ |archivedate=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]
[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:26-iyulde tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>i3j7l9r95nf742exvg3ktgxn2x89xll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229943</id>
      <parentid>229942</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T17:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:7-martta qaytıs bolǵanlar|7-martta qaytıs bolǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30767" sha1="o989vqeyt3doac31dfsavt518ij1yx5" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi=1928-jıl 26-iyul|tuwılǵan jeri=New York qalası, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=1999-jıl 7-mart|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, Angliya|kásibi={{Hlist|Film direktor|prodyuser|jazıwshı|fotograf}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) — Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]] hám fotograf. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick [[Nyu-York]] qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri [[Gollivud]] filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik [[Angliya|Angliyaǵa]] kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń [[Angliya|Angliyadaǵı]] dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino táriyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, [[Ullı Britaniya]]da shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, [[Altın Globus]] yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan [[Grimm]]lerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi&lt;ref&gt;Bernstein, Jeremy, ''[http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game How about a little game?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621113200/http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game |date=June 21, 2017 }}'', New Yorker, November 12, 1966, republished on June 18, 2017, among a ''selection of stories from The New Yorker's archive''&lt;/ref&gt;. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli [[kinoteatr]]larda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Eydie Gorme, Voice of Sophisticated Pop, Dies at 84 |url=https://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |accessdate=August 12, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 12, 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812131304/http://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |archivedate=August 12, 2013}}&lt;/ref&gt;. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Súwretshiliktegi karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa [[Nyu-York]] qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |title=2: Dollar Exchange Rate from 1940 |publisher=Miketodd.net |access-date=August 24, 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151213020252/http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |archivedate=December 13, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı [[Portugaliya]]ǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta [[Amerika]]nıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubricktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi&quot; Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim — onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick [[Look kompaniyası]]ndaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |title=Unmade Stanley Kubrick: Aryan Papers |work=Empire |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213135846/http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |archivedate=December 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı{{Sfn|Duncan|2003|p=28}}. ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń [[Evrey|evreylerden]] bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi [[Evropa|Evropadan]] jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041 |title=Kubrick letter |website=www.ingmarbergman.se |language=sv |accessdate=August 20, 2018 |archivedate=December 27, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Kubrick [[Ingmar Bergman]]nıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[Amerika]] jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı&lt;ref name=Rose&gt;{{cite web |url=http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |title=An hour about the life and work of filmmaker Stanley Kubrick |publisher=Video interview with Charlie Rose, Christiane Kubrick, Martin Scorsese and Jan Harlan |date=June 15, 2001 |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220024522/http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |archivedate=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám [[Improvizaciya|improvizaciya]]
imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan&quot;.

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sampson, Mike |url=http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |title=Must Watch: Kubrick and the Art of the One-Point Perspective |work=Screen Crush |date=August 30, 2012 |accessdate=December 30, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101031717/http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |archivedate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken [[Kinematograf|kinematograf]] John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, [[Kamera|kamera]]nıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası [[Toba Metz]]ge úylenedi. Erli-zayıplılar [[Grinvich]] awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri [[Ruth Sobotka]] menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap [[Nyu-York]] qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde [[Gollivud]]qa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: [[Anya Renata]] hám [[Vivian Vanessa]]. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar [[Nyu-York]] qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane [[Nyu-York]] kórkem-óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick [[Britaniya|Britaniyanı]] óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi [[Gollivud]] sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen [[Nyu-York]] qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi&lt;ref name=&quot;Modine2&quot;&gt;{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app |title='Full Metal Jacket' at 25: Matthew Modine tries to answer, 'What was Stanley like?' |work=Entertainment Weekly |date=August 7, 2012 |accessdate=August 11, 2014 |last=Labrecque |first=Jeff |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908110411/http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app/ |archivedate=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]
[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:26-iyulde tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:7-martta qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>o989vqeyt3doac31dfsavt518ij1yx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229946</id>
      <parentid>229943</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T17:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>/* Súwretshiliktegi karyerası */</comment>
      <origin>229946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30768" sha1="3nfh1m6hsx4yy6vlwfk3zwli8e5qgan" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi=1928-jıl 26-iyul|tuwılǵan jeri=New York qalası, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=1999-jıl 7-mart|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, Angliya|kásibi={{Hlist|Film direktor|prodyuser|jazıwshı|fotograf}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) — Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]] hám fotograf. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick [[Nyu-York]] qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri [[Gollivud]] filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik [[Angliya|Angliyaǵa]] kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń [[Angliya|Angliyadaǵı]] dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino táriyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, [[Ullı Britaniya]]da shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, [[Altın Globus]] yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan [[Grimm]]lerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi&lt;ref&gt;Bernstein, Jeremy, ''[http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game How about a little game?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621113200/http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game |date=June 21, 2017 }}'', New Yorker, November 12, 1966, republished on June 18, 2017, among a ''selection of stories from The New Yorker's archive''&lt;/ref&gt;. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli [[kinoteatr]]larda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Eydie Gorme, Voice of Sophisticated Pop, Dies at 84 |url=https://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |accessdate=August 12, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 12, 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812131304/http://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |archivedate=August 12, 2013}}&lt;/ref&gt;. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Fotograflıqtaǵı karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa [[Nyu-York]] qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |title=2: Dollar Exchange Rate from 1940 |publisher=Miketodd.net |access-date=August 24, 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151213020252/http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |archivedate=December 13, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı [[Portugaliya]]ǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta [[Amerika]]nıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubricktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi&quot; Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim — onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick [[Look kompaniyası]]ndaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |title=Unmade Stanley Kubrick: Aryan Papers |work=Empire |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213135846/http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |archivedate=December 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı{{Sfn|Duncan|2003|p=28}}. ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń [[Evrey|evreylerden]] bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi [[Evropa|Evropadan]] jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041 |title=Kubrick letter |website=www.ingmarbergman.se |language=sv |accessdate=August 20, 2018 |archivedate=December 27, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Kubrick [[Ingmar Bergman]]nıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[Amerika]] jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı&lt;ref name=Rose&gt;{{cite web |url=http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |title=An hour about the life and work of filmmaker Stanley Kubrick |publisher=Video interview with Charlie Rose, Christiane Kubrick, Martin Scorsese and Jan Harlan |date=June 15, 2001 |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220024522/http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |archivedate=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám [[Improvizaciya|improvizaciya]]
imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan&quot;.

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sampson, Mike |url=http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |title=Must Watch: Kubrick and the Art of the One-Point Perspective |work=Screen Crush |date=August 30, 2012 |accessdate=December 30, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101031717/http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |archivedate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken [[Kinematograf|kinematograf]] John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, [[Kamera|kamera]]nıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası [[Toba Metz]]ge úylenedi. Erli-zayıplılar [[Grinvich]] awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri [[Ruth Sobotka]] menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap [[Nyu-York]] qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde [[Gollivud]]qa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: [[Anya Renata]] hám [[Vivian Vanessa]]. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar [[Nyu-York]] qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane [[Nyu-York]] kórkem-óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick [[Britaniya|Britaniyanı]] óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi [[Gollivud]] sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen [[Nyu-York]] qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi&lt;ref name=&quot;Modine2&quot;&gt;{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app |title='Full Metal Jacket' at 25: Matthew Modine tries to answer, 'What was Stanley like?' |work=Entertainment Weekly |date=August 7, 2012 |accessdate=August 11, 2014 |last=Labrecque |first=Jeff |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908110411/http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app/ |archivedate=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]
[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:26-iyulde tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:7-martta qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>3nfh1m6hsx4yy6vlwfk3zwli8e5qgan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229947</id>
      <parentid>229946</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:26-iyulde tuwılǵanlar|26-iyulde tuwılǵanlar]]» kategoriyası alıp taslandı; «[[Kategoriya:26-iyulda tuwılǵanlar|26-iyulda tuwılǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30768" sha1="ndvmbgxof8u46dkleu1k5hc9k3j8mdi" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi=1928-jıl 26-iyul|tuwılǵan jeri=New York qalası, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=1999-jıl 7-mart|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, Angliya|kásibi={{Hlist|Film direktor|prodyuser|jazıwshı|fotograf}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) — Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]] hám fotograf. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick [[Nyu-York]] qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri [[Gollivud]] filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik [[Angliya|Angliyaǵa]] kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń [[Angliya|Angliyadaǵı]] dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino táriyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, [[Ullı Britaniya]]da shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, [[Altın Globus]] yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan [[Grimm]]lerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi&lt;ref&gt;Bernstein, Jeremy, ''[http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game How about a little game?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621113200/http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game |date=June 21, 2017 }}'', New Yorker, November 12, 1966, republished on June 18, 2017, among a ''selection of stories from The New Yorker's archive''&lt;/ref&gt;. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli [[kinoteatr]]larda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Eydie Gorme, Voice of Sophisticated Pop, Dies at 84 |url=https://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |accessdate=August 12, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 12, 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812131304/http://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |archivedate=August 12, 2013}}&lt;/ref&gt;. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Fotograflıqtaǵı karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa [[Nyu-York]] qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |title=2: Dollar Exchange Rate from 1940 |publisher=Miketodd.net |access-date=August 24, 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151213020252/http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |archivedate=December 13, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı [[Portugaliya]]ǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta [[Amerika]]nıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubricktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi&quot; Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim — onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick [[Look kompaniyası]]ndaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |title=Unmade Stanley Kubrick: Aryan Papers |work=Empire |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213135846/http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |archivedate=December 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı{{Sfn|Duncan|2003|p=28}}. ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń [[Evrey|evreylerden]] bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi [[Evropa|Evropadan]] jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041 |title=Kubrick letter |website=www.ingmarbergman.se |language=sv |accessdate=August 20, 2018 |archivedate=December 27, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Kubrick [[Ingmar Bergman]]nıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[Amerika]] jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı&lt;ref name=Rose&gt;{{cite web |url=http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |title=An hour about the life and work of filmmaker Stanley Kubrick |publisher=Video interview with Charlie Rose, Christiane Kubrick, Martin Scorsese and Jan Harlan |date=June 15, 2001 |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220024522/http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |archivedate=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám [[Improvizaciya|improvizaciya]]
imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan&quot;.

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sampson, Mike |url=http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |title=Must Watch: Kubrick and the Art of the One-Point Perspective |work=Screen Crush |date=August 30, 2012 |accessdate=December 30, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101031717/http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |archivedate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken [[Kinematograf|kinematograf]] John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, [[Kamera|kamera]]nıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası [[Toba Metz]]ge úylenedi. Erli-zayıplılar [[Grinvich]] awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri [[Ruth Sobotka]] menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap [[Nyu-York]] qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde [[Gollivud]]qa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: [[Anya Renata]] hám [[Vivian Vanessa]]. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar [[Nyu-York]] qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane [[Nyu-York]] kórkem-óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick [[Britaniya|Britaniyanı]] óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi [[Gollivud]] sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen [[Nyu-York]] qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi&lt;ref name=&quot;Modine2&quot;&gt;{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app |title='Full Metal Jacket' at 25: Matthew Modine tries to answer, 'What was Stanley like?' |work=Entertainment Weekly |date=August 7, 2012 |accessdate=August 11, 2014 |last=Labrecque |first=Jeff |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908110411/http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app/ |archivedate=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]
[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:26-iyulda tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:7-martta qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>ndvmbgxof8u46dkleu1k5hc9k3j8mdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229949</id>
      <parentid>229947</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar|1928-jıl tuwılǵanlar]]» kategoriyası alıp taslandı; «[[Kategoriya:1928-jılı tuwılǵanlar|1928-jılı tuwılǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30770" sha1="hg6wy3y4jamm2vdazzcf6pl75t4m3iu" xml:space="preserve">
{{Shaxs infoqutısı|atı=Stanley Kubrick|súwret=Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|táriypi=Kubrick in 1963|tuwılǵan sánesi=1928-jıl 26-iyul|tuwılǵan jeri=New York qalası, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=1999-jıl 7-mart|qaytıs bolǵan jeri=[[Childwickbury]], Hertfordshire, Angliya|kásibi={{Hlist|Film direktor|prodyuser|jazıwshı|fotograf}}|ómirlik joldası={{Ubl|Toba Metz|[[Ruth Sobotka]]|[[Christiane Harlan]]}}|balaları=2, [[Vivian Kubrick|Vivian]]|qolı=Stanley Kubrick Signature.svg}}'''Stanley Kubrick''' (1928-jıl 26-iyul – 1999-jıl 7-mart) — Amerikalı [[Kinorejissyor|kinorejissyor]] hám fotograf. Jańa [[Gollivud]] dáwiriniń kórnekli adamı Kubrick eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Onıń filmleri bir qatar janrlardı qamtıp alǵan hám detallarǵa itibarı, innovaciyalıq kinematografiyası, keń kólemli dekorativ dizaynı hám qarańǵı yumorı menen tanılǵan.

Kubrick [[Nyu-York]] qalasında tuwılıp, 1940-jıllardıń aqırı hám 1950-jıllardıń basında Look jurnalında súwretshi bolıp islegen. Ol 1956-jılı óziniń dáslepki iri [[Gollivud]] filmin &quot;The Killing&quot; dep atalıwshı filmdi súwretke alǵan. Bunnan keyin onıń Kirk Duglas penen eki birge islesken jumısı boldı: urısqa qarsı &quot;Paths of Glory&quot; (1957) filmi hám &quot;Spartacus&quot; (1960) táriyxıy eposı. 1961-jılı Kubrik [[Angliya|Angliyaǵa]] kelip ornalasadı. 1978-jılı ómirlik joldası Christiane menen birge Childwickbury manorında óz úyin jarattı hám bul jer onıń jumıs ornına aylanadı. Ol óziniń spektakllerin jazıw, izertlew, redaktorlaw hám basqarıwdı oraylastıradı. Bul oǵan óz filmlerin derlik tolıq kórkemlik qadaǵalawǵa alıw imkaniyatın berip, onda iri Gollivud studiyalarınıń finanslıq qollap-quwatlawı siyrek ushırasatuǵın abzallıq boldı. Onıń [[Angliya|Angliyadaǵı]] dáslepki islep shıǵarıwları Peter Sellers penen eki film: &quot;Lolita&quot; komediya-draması (1962) hám &quot;Doktor Strenjlov&quot; (Dr. Strangelove) suwıq urıs satirası (1964) boldı.

Óziniń film islep shıǵarıwınıń kópshilik táreplerin tikkeley qadaǵalawdı óz qolına alǵan perfekcionist Kubrick jazıw, montajlaw, reńlerdi klassifikaciyalaw, reklama hám kórgizbe boyınsha sheberlikti qáliplestiredi. Ol óziniń filmlerin izertlewde hám saxnalastırıwdaǵı mashaqatlı itibarı menen belgili bolǵan. Sonday-aq, tez-tez bir túrdegi kórinisti bir neshe onlaǵan ret súwretke alıwdı sorap, kóbinese aktyorlardı albıratıp, renjitetuǵın edi. Kuricktiń kóplegen filmleri jańa kinematografiya tiykarın jaratıp, házirgi waqıtta áhmiyetli orınlar esaplanadı. Onıń 2001-jıl: &quot;A Space Odyssey&quot; (1968) ilimiy-fantastikalıq epopeyasındaǵı ilimiy realizm hám innovaciyalıq arnawlı effektler kino táriyxında birinshisi boldı; film onıń jalǵız Akademiyalıq sıylıǵına (eń jaqsı vizual effektler ushın) ie boldı hám islengen eń ullı filmlerden biri bolıp esaplanadı.

Kubricktiń kóplegen filmleri tartıslı bolıwına qaramastan, dáslep shıǵarılıwı menen hár qıylı bahalarǵa iye boldı. Ásirese, &quot;A Clockwork orange&quot; (1971) filmi dıqqat-itibarǵa layıq bolǵan. Baspasózdegi jaǵdaydan keyin, [[Ullı Britaniya]]da shıǵarılıwın toqtatqan bolsa da, olardıń kópshiligi Akademiya, [[Altın Globus]] yamasa BAFTA sıylıqlarına usınıs etilgen hám sın kózqarastan qayta bahalanǵan. &quot;The Shining&quot; (1980) qorqınıshlı filmi menen Vetnam urısı haqqındaǵı &quot;Full Metal Jacket&quot; (1987) filmi ushın áhmiyetli bolǵan stabillestirilgen hám suyıqlıqtı baqlaw ushın Steadicam texnologiyasınan paydalanǵan birinshi rejissyorlardan biri boldı. Ol óziniń shańaraǵı hám aqırǵı &quot;eyes Wide Shut&quot; (1999) filminiń juldızları ushın kórgizbe ótkergennen bir neshe kún ótkennen soń, 70 jasında qaytıs boldı.

== Ómiri ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1944–45_senior_portrait).jpg|alt=Black-and-white headshot of a young man with a short clean-cut hairstyle wearing a suit jacket and tie|nobaý|Kubricktiń úlken mektep jasındaǵı portreti, 16 jas, ~ 1944-1945-jıllar.]]
Stanley Kubrick 1928-jılı 26-iyulde Nyu-York qalasınıń Manhetten rayonındaǵı Lying-In emlewxanasında tuwılǵan&lt;ref name=&quot;jewishheritage&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|bet=The Secret Jewish History of Stanley Kubrick|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043158/https://forward.com/culture/345528/the-secret-jewish-history-of-stanley-kubrick/|arxivsáne=December 27, 2020|jumıs=Forward|baspaxana=|qaralǵan sáne=May 27, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ol Jack yamasa Jacques atı menen tanılǵan Jacob Leonard Kubrick hám onıń Gert atı menen tanılǵan hayalı Sadie Gertrude Kubricktiń eki perzentiniń birinshisi bolǵan. Onıń qarındası Barbara 1934-jılı tuwılǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=15}}. Onıń ata-anası evreylik saltanat penen turmıs qurǵan{{sfn|LoBrutto|1999|p=6}}, biraq Kubrick diniy tárbiyalanbaǵan. Ákesi gomeopatiyalıq shıpaker bolıp, Batıs Bronks standartları boyınsha shańaraq ádewir bay edi.

Qarındası tuwılǵannan keyin kóp uzamay Kubrick Bronkstaǵı 3-sanlı mámleket mektebinde oqıy basladı hám 1938-jıldıń iyun ayında 90-sanlı mámleket mektebine kóshedi. Onıń IQ kórsetkishi ortasha kórsetkishten joqarı bolǵan, biraq qatnasıwı tómen edi. Ol jaslıǵınan ádebiyatqa qızıǵıwshılıq kórsetip, grek, rim ápsanaları hám tuwısqan [[Grimm]]lerdiń erteklerin oqıwdı basladı. Kubrick 12 jasında ákesi Jack oǵan shaxmat oynawdı úyretti. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları shaxmat federaciyasınıń aǵzası bolıp, shaxmat oǵan &quot;sabır-taqat hám tártipti&quot; rawajlandırıwǵa járdem bergenin túsindirdi&lt;ref&gt;Bernstein, Jeremy, ''[http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game How about a little game?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621113200/http://www.newyorker.com/magazine/1966/11/12/how-about-a-little-game |date=June 21, 2017 }}'', New Yorker, November 12, 1966, republished on June 18, 2017, among a ''selection of stories from The New Yorker's archive''&lt;/ref&gt;. Kubrick 13 jasqa tolǵanda ákesi oǵan Graflex kamerasın satıp alıp beredi, bul onıń still-fotografiyaǵa qızıǵıwshılıǵın qáliplestiredi. Ol óziniń fotografiyaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵı menen ortaqlasqan Marvin Traub ismli qońsısı menen dos boladı. Traub óziniń qarańǵı bólmesine iye edi, ol hám jas Kubrick kóp waqıtların fotosúwretlerdi úyreniw hám ximiyalıq zatlardı tamasha etiw menen ótkeretuǵın bolǵan. Ekewi súwretke túsiriw ushın qızıqlı temalar izlep kóshelerdi aralap, jergilikli [[kinoteatr]]larda waqıt ótkeredi. Frilancer fotograf Weegee (Artur Fellig) Kubricktiń fotograf sıpatında rawajlanıwına úlken tásir kórsetken. Keyinirek Kubrick Felligti doktor Strangelove (1964) ushın arnawlı súwretler fotografı sıpatında jumısqa aladı. [1] Kubrik jas óspirimlik dáwirinde djazǵa da qızıqqan hám qısqa waqıtta barabanshı sıpatında karyerasın basıp kórgen. [1]

1941-jıldan 1945-jılǵa shekem William Howard Taft orta mektebinde oqıǵan&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Eydie Gorme, Voice of Sophisticated Pop, Dies at 84 |url=https://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |accessdate=August 12, 2013 |newspaper=The New York Times |date=August 12, 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812131304/http://www.nytimes.com/2013/08/12/arts/music/eydie-gorme-blame-it-on-the-bossa-nova-singer-dies-at-84.html |archivedate=August 12, 2013}}&lt;/ref&gt;. Mekteptiń fotografiya klubına qosılıp, olardıń jurnalında mektep waqıyaların súwretke aladı. Ol ortasha oqıwshı edi. Kishipeyil hám tartınshaq Kubrick filmler kóriw ushın kóbinese mektepti taslap ketetuǵın bolǵan. 1945-jılı mektepti pitkeredi, biraq onıń tómen bahaları Ekinshi jer júzilik urıstan qaytqan áskerlerden kolledjge kiriw talabı menen birgelikte joqarı bilim alıwǵa bolǵan hár qanday úmitti joq etedi. Keyinirek Kubrick, mektepler kritikalıq pikirlew hám oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵın kúsheytiwde nátiyjesiz, dep tastıyıqlaydı. Ákesi balasınıń Stanley uqıplı dep bilgen hám mekteptegi jetiskenliklerge erise almaǵanınan qapa boladı. Sonday-aq, Jack Stanleydi úyindegi shańaraq kitapxanasınan oqıwǵa shaqıradı, al Stanleyge fotosúwretke túsiwdi qatań qızıǵıwshılıq sıpatında alıp barıwǵa ruxsat beredi.

== Fotograflıqtaǵı karyerası ==
[[Fayl:Stanley_Kubrick_(1949_portrait_by_Phillip_Harrington_-_cropped).jpg|solğa|nobaý|Kubricktiń Londondaǵı Sadler's Wells teatrındaǵı fotoapparat penen portreti, 1949-jıl.]]
Kubrick orta mektepte oqıp júrgeninde mekteptiń rásmiy fotografı etip saylanǵan. 1940-jıllardıń ortalarında kolledjlerdegi kúndizgi sessiya sabaqlarına kire almaǵanlıǵı sebepli qısqa waqıtqa [[Nyu-York]] qalalıq kolledjindegi keshki sabaqlarǵa qatnasqan. Aqır-aqıbetinde, 1945-jıldıń 26-iyuninde basıp shıǵarılǵan Look jurnalına fotoseriyasın sattı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |title=2: Dollar Exchange Rate from 1940 |publisher=Miketodd.net |access-date=August 24, 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151213020252/http://www.miketodd.net/encyc/dollhist-graph.htm |archivedate=December 13, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick óz dáramatın Vashington Square Park hám Manhetten shaxmat klublarında &quot;sherekler ushın&quot; shaxmat oynap arttıradı.

1946-jılı Look kompaniyasında fotografiya shákirti, keyin ala tolıq stavkadaǵı fotograf boladı. Kubrick tez arada fotosúwretlerde waqıya aytıwı menen belgili boladı. 1948-jılı [[Portugaliya]]ǵa sayaxat shıǵarmasın hújjetlestiriw ushın jiberilip, sol jıldıń aqırında Florida shtatınıń Sarasota qalasındaǵı Ringling Bros. hám Barnum &amp; Bailey cirkin basıp shıǵaradı.
[[Fayl:Chicago—City_of_Contrasts_(1949_photograph_by_Stanley_Kubrick).jpg|nobaý|Kubrick tárepinen Look jurnalı ushın alınǵan Chikago kóshesi kórinisiniń súwreti, 1949-jıl, Mámleket/Kól stanciyasınan]]
Boks ıqlasbenti bolǵan Kubrick jurnal ushın boks bellesiwlerin súwretke ala baslaydı. Onıń eń dáslepki &quot;Prizefighter&quot; filmi 1949-jıl 18-yanvarda basıp shıǵarılıp, boks bellesiwi hám oǵan shekem bolǵan waqıyalardı súwretke alǵan. Onda amerikalı ortasha salmaqtaǵı Walter Cartier qatnasqan. 1949-jıl 2-aprelde &quot;Chicago-City of Extremes&quot; fotoocherkin &quot;Look&quot; jurnalında basıp shıǵarıp, onda súwretler menen atmosfera jaratıw boyınsha óziniń dáslepki talantın kórsetken. Kubrickke kóplegen jaz sazendelerin súwretke túsiriw tapsırılǵan.

Kubrick 1948-jılı 28-mayda óziniń orta mekteptegi súyiklisi Toba Metzge úylenedi. Olar Grinvich awılınıń arqasındaǵı Batıs 16-kóshe, 36-jayda jasaytuǵın bolǵan. Ol francuz rejissyori [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]tıń filmleri Kubricktiń vizual usılına tásir kórsetip, rejissyor Elia Qazannan ilhamlanǵan. Óziniń aktyorları menen &quot;káramat kórsetiw&quot; qábileti menen sol waqıtta [[Amerika]]nıń &quot;eń jaqsı rejissyori&quot; dep atalǵan. Dosları Kubricktiń kino kórsetiw ónerine berilip ketkenin seze basladı - bir dostı David Vaughan Kubrick kinoteatrda film tınısh bolǵanda onı sın kózqarastan kórip shıǵatuģının hám adamlar sóylese baslaǵanda óz qaǵazın oqıwģa qaytıwın baqlaǵan. Ol, ásirese, Sergey Eyzenshteyn hám Look jurnalınıń fotografiyalıq texnikalıq direktorı Artur Rotshteynnen ilhamlanǵan.

== Kinodaǵı karyerası ==
Kubrick kinoǵa bolǵan muhabbatın mekteptegi dostı Aleksandr Singer menen bólisti. &quot;The March of Time&quot; kinoxronikalıq film islep shıǵarıw kompaniyasınıń ofislerinde islegen Singer arqalı Kubrick durıs qısqa metrajlı film islep shıǵarıw 40 000 dollar turıwı múmkinligin bilip aladı. Ol Singerdiń xoshameti menen bir neshe qısqa hújjetli filmler islep shıqqan.

Kubrick bir jıl aldın Look jurnalına súwretke túsirgen hám jazǵan boksshı [[:en:Walter_Cartier|Walter Cartier]] haqqında qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵıwǵa qarar etedi. Ol ijaraǵa fotoapparat alıp, 16 minutlıq &quot;Day of the Fight&quot; atlı aq-qara hújjetli filmdi islep shıqqan. Kubrick onı qarjılandırıw ushın pullardı óz betinshe tabadı. [[:en:Montgomery_Clift|Montgomery Clift]]ten aytıp beriwin sorawdı oylap kórgen, biraq CBS jańalıqlarınıń veteranı Duglas Edvardsqa toqtaydı. Pol Dunkannıń sózlerine qaraǵanda, film &quot;birinshi film ushın ájayıp islengen&quot; Cartier hám onıń aǵası kameraǵa qaray júrip atırǵan saxnanı súwretke alıw ushın artqa qaray izlew kórinisinen paydalanǵan. Keyin Kubricktiń xarakterli kamera háreketlerinen birine aylanǵan qurılma bolǵan{{Sfn|Duncan|2003|p=25}}. Walterdiń inisi hám basqarıwshısı Vincent Cartier keyinirek bılay dep oylagan: &quot;Stanley júdá shıdamlı, sezimsiz, biraq kúshli, qıyalıy pikirlerge iye fantaziyalı tiptegi adam bolǵan. Ol áste-aqırın, tartınshaqlıq penen húrmetke erisedi. Neni qálese, sen sonı orınladıń, ol seni ózine qaratıp aldı. Stanley menen islegen hár qanday adam Stanley qálegen nárseni isleydi&quot; Singerdiń dostı Jerald Frid tárepinen partitura qosılǵannan soń, Kubrick onı islep shıǵıw ushın 3900 dollar jumsadı hám RKO-Pathege 4000 dollarǵa sattı, bul kompaniya sol waqıtta qısqa metrajlı film ushın tólegen eń kóp muǵdar bolǵan. Kubrick kino dóretiwshiligindegi birinshi háreketin qımbatlı dep ataydı, keyin ala &quot;kinodaǵı eń jaqsı bilim — onı islep shıǵıw&quot; dep járiyalaydı.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;Bul dáslepki tabıstan ruwxlanıp, Kubrick [[Look kompaniyası]]ndaǵı jumısın bosap, Nyu-York qalasındaǵı professional kinorejissyorlardıń aldına barıp, kino dóretiwshiliginiń texnikalıq táreplerin úyrenedi. Usı dáwirde ózi kórgen jaman filmler sanı sebepli kinorejissyor bolıwǵa isenim berilgenin aytıp, &quot;Men filmler haqqında jaman nárseni bilmeymen, biraq men bunnan da jaqsı film isley alatuǵınımdı bilemen&quot; dep atap ótedi. Ol óziniń 11 shirkewin zıyarat etiw ushın jılına 12 000 milge jaqın sayaxat etetuǵın húrmetli Fred Shtadtmyuller haqqında &quot;''Flying Padre''&quot; (1951) filmin isley baslaydı&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |title=Unmade Stanley Kubrick: Aryan Papers |work=Empire |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213135846/http://www.empireonline.com/features/unmade-stanley-kubrick/6.asp |archivedate=December 13, 2013}}&lt;/ref&gt;. Filmdegi asxana saxnası ushın Kubrick teńizshiler jámáátiniń turmısın ornatıw ushın dolli súwretin tańlaydı; bunday súwret keyin ala imza texnikasına aylanadı{{Sfn|Duncan|2003|p=28}}. ''&quot;Day of the Fight&quot;, &quot;Flying Padre&quot; hám &quot;The Seafarers constitute&quot; Kubriktiń saqlanıp qalǵan birden-bir hújjetli shıǵarmaların quraydı, ayırım tariyxshılar onıń basqa shıǵarmaların jaratqan dep esaplaydı{{Sfn|Thuss|2002|p=110}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Fear_and_Desire_(1952,_original_version).webm|thumbtime=7|nobaý|''Fear and Desire'' (1953)]]
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Paths_of_Glory_(1957_publicity_photo).jpg|solğa|nobaý|Kubrick 1957-jılı &quot;Dańq jolları&quot; filmin súwretke alıw waqtında]]
[[Fayl:Kubrick_&amp;_Curtis_on_the_set_of_Spartacus_(1960_publicity_photo).jpg|nobaý|Kubrick hám Tony Curtis 1960-jılı &quot;Spartak&quot;tıń qurılıs maydanında.]]
 
[[Fayl:Kubrick_on_the_set_of_Dr._Strangelove_(1963_publicity_photo,_SLK.124.32).jpg|nobaý|Kubrick 1963-jılı doktor ''[[:en:Dr._Strangelove|Strangelove]]''tıń islep shıǵarılıwı waqtında]]
[[Fayl:HermanRockingMachinebyFiona.jpg|solğa|nobaý|&quot;A Clockwork Orange&quot; (1971) filmindegi erotika[a m'sal.]]
[[Fayl:William_Hogarth_035.jpg|solğa|nobaý|William Hogarth's The Country Dance (c. 1745) Kubrick Barry Lyndon menen uqsatıwǵa urınǵan ishki saxna túrin súwretleydi.]]
[[Fayl:Ahwahnee_Hotel_-_Great_Lounge.jpg|nobaý|&quot;Ahwahnee&quot; miymanxanasınıń birneshe intererinen &quot;Overlook&quot; miymanxanası toplamları ushın úlgi sipatında paydalanılǵan.]]
[[Fayl:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Director_Steven_Spielberg.jpg|nobaý|[[:en:Steven_Spielberg|Steven Spielberg]] (1994-jılda súwretke túsirilgen), Kubrick oǵan 1995-jılda 2001-jıldaǵı &quot;''A.I. Artificial Intelligence''&quot; filmine rejissyorlıq etiw ushın múrájáát etken.]]
[[Fayl:Script_development_(8649756320).jpg|alt=A script in a binder. It contains dialog between Napoleon and Joseph.|solğa|nobaý|Kubricktiń ámelge asırılmay qalǵan &quot;Napoleon&quot; proekti scenariyi.]]

== Karyeradaǵı tásirler ==
[[Fayl:Eisenstein_Potemkin_2.jpg|alt=A woman with broken glasses and blood running down her face.|nobaý|Kubrick jaslıǵında Sergei Eisensteinniń filmlerine qızıqqan hám &quot;Battleship Potemkin&quot; (1925) (súwret) sıyaqlı filmlerdi kóp kóretuģın bolǵan.]]
{{Blockquote|text=Film súwretke alıw baxtına miyasar bolǵan hár bir adam sonı biledi, biraq bul &quot;War and Peace&quot; atamasın oyın-zawıq parkindegi bamper mashinada jazıp atırǵanǵa uqsas bolıwı múmkin, aqırında durıs jazǵan waqıtta turmısta bul sezimge teń keletuǵın quwanıshlar kóp emes.|author=Stanley Kubrick|source=[[D. W. Griffith Award]]{{Sfn|Duncan|2003|p= 9}}}}
Kubrick jas waqtında Sergei Eisenstein hám Vsevolod Pudovkin sıyaqlı sovet kinematografshılarınıń filmlerine qızıqqan. Kubrick Pudovkinniń &quot;''Film Technique''&quot; atlı tiykarǵı teoriyalıq shıǵarmasın oqıp, onda montajlaw filmdi ózine tán kórkem óner túrine aylandıradı. Sonday-aq, onı ortalıqtı maksimal dárejede manipulyaciyalaw ushın qollanıw kerek bolǵan. Kubrick bul shıǵarmanı kóp jıllar dawamında basqalarǵa usınıs etedi. Thomas Nelson bul kitaptı &quot;Kubricktiń jeke estetikasınıń rawajlanıwına jazılǵan hár qanday bir shıǵarmanıń eń úlken tásiri&quot; dep sıpatlaydı. Kubrick, sonday-aq, Konstantin Stanislavskiydiń ideyaların rejissyorlıq tiykarların túsiniw ushın zárúr dep tapqan.

Kubricktiń shańaraǵı hám kóplegen sınshılar onıń dúnyaǵa kózqarası, filmleriniń ózgesheliklerine onıń [[Evrey|evreylerden]] bolıwına úles qosqan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Ol qaytıs bolǵannan keyin, onıń qızı hám hayalı onıń dinge isenbeytuǵının, biraq &quot;yahudiyligin hesh qanday biykarlamaǵanın&quot; aytqan. Onıń qızı Holocaust, Aryan hújjetleri haqqında film islep shıqpaqshı ekenligin, jıllar dawamında bul baǵdarda izertlewler alıp barǵanlıǵın aytıp ótken. Kubricktiń kópshilik dosları hám dáslepki fotografiya hám kino birge islesiwshileri evreyler bolıp, onıń dáslepki eki nekesi [[Evropa|Evropadan]] jaqında kelgen evrey immigrantlarınıń qızlarına tiyisli edi. Kubricktiń sońǵı jıllarında onıń menen tıǵız islesken britaniyalı kinodramaturg Frederic Raphael &quot;Stenli Kubrickti onıń mentalitetiniń tiykarǵı tárepi sıpatında evreylik penen esaplaspay túsiniwge háreket etiw absurd&quot; ekenligin bildiredi{{Sfn|Raphael|1999|pp=107–108}}. Walkerdiń atap ótiwinshe, Kubrick rejissyor [[:en:Max_Ophüls|Max Ophüls]]&lt;nowiki/&gt;tıń baqlaw hám &quot;suyıq kamera&quot; usıllarınan tásirlengen. Olardıń kóplegen filmlerinde, sonıń ishinde, &quot;''Paths of Glory''&quot; hám &quot;2001: ''A Space Odyssey''&quot; filmlerinde paydalanǵan. Ol bir waqıtları Ophüls' Le Plaisir (1952) súyikli filmi sıpatında atap ótken. Geoffrey Cocks Kubrickke Ophüls'tıń isten shıqqan muhabbat hám jırtqısh erkekler menen bántligi haqqındaǵı waqıyaları da tásir etken dep esaplaydı, Herr bolsa Kubrick G.W.Pabsttan tereń ilhamlanǵanın atap ótedi. LoBruttonıń atap ótiwinshe, Kubrick Welles penen ózin birlestirgen hám bul &quot;Kóp kózqaraslar, ekstremal kózqaraslar hám tereń dıqqat-itibar&quot; menen &quot;''The Killing''&quot; shıǵarmasınıń jaratılıwına tásir etken&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |title=An enigma wrapped in a mystery wrapped in an anorak |author=Curtis, Quentin |year=1996 |work=The Daily Telegraph |location=UK |accessdate=January 21, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195118/http://www.visual-memory.co.uk/amk/doc/0048.html |archivedate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041 |title=Kubrick letter |website=www.ingmarbergman.se |language=sv |accessdate=August 20, 2018 |archivedate=December 27, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Kubrick [[Ingmar Bergman]]nıń dóretiwshiligine húrmet penen qaradı hám onı óziniń jeke xatında bayan etti: &lt;blockquote&gt;Siziń turmıs haqqındaǵı kóz-qaraslarıńız meni tereń tásirlendirdi, hesh bir film meni bunnan bılay da tereń tásirlendirmegen edi. Men oylayman, siz búgingi kúndegi eń ullı kinorejissyorsız [...], keypiyat hám ortalıqtı jaratıwda, atqarıwdıń názikliginde, anıq nárselerden qashıwda, xarakterlewdiń haqıyqatlıǵı hám tolıqlıǵında hesh kimnen teń kele almaysız. Buǵan filmdi tayarlawǵa ketetuǵın barlıq basqa nárselerdi de qosıw kerek; (...) hám men siziń hár bir filmińizdi asıǵıslıq penen kútip qalaman&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|bet=Kubrick letter|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201227043144/https://www.ingmarbergman.se/verk/kubrick-letter/media/22041|arxivsáne=December 27, 2020|til=sv|jumıs=www.ingmarbergman.se|qaralǵan sáne=August 20, 2018}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[Amerika]] jurnalı &quot;Cinema&quot; 1963-jılı Kubrickten óziniń súyikli filmlerin atawdı soraǵanında, óziniń &quot;Top-10&quot; diziminde birinshi bolıp Federiko Fellini &quot;I Vitelloni&quot; filmin kórsetken edi.

== Rejissyorlıq usıllar ==
[[Fayl:HAL_9000.JPG|nobaý|HAL 9000, 2001-jıldaǵı kompyuter: Kosmoslıq Odisseya.]]
Kubricktiń filmleri, ádette, hár qıylı kóz-qaraslardan úyrenilgen ishki gúrestiń kórinislerin óz ishine aladı&lt;ref name=Rose&gt;{{cite web |url=http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |title=An hour about the life and work of filmmaker Stanley Kubrick |publisher=Video interview with Charlie Rose, Christiane Kubrick, Martin Scorsese and Jan Harlan |date=June 15, 2001 |accessdate=August 11, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220024522/http://www.cinephiliabeyond.org/an-hour-about-the-life-and-work-of-filmmaker-stanley-kubrick/ |archivedate=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ol óz filmleriniń mazmunı haqqında óziniń kózqarasların usınıs etpewge hám olardı talqılaw ushın ashıq qaldırmawǵa júdá abaylı bolǵan. 1960-jılı Robert Emmett Ginnaga bergen intervyusinde túsindirgen:&lt;blockquote&gt;Bir súwret tamamlanǵannan keyin, jazıwshı yamasa kinotanıwshınıń: &quot;Sol súwrette ne aytpaqshı bolǵansız?&quot; - degen sorawı maǵan oǵada qıyın boladı. Usı analogiyanı paydalanǵanım ushın men ózimdi artıqmash kórsetpesten, T. S. Eliottıń ózinen &quot;Qoyımsha jer&quot; degen qosıq penen neni názerde tutqanın soraǵan adamǵa ne degenin eske alıwdı jaqsı kóremen. Ol: &quot;Aytqanımdı aytpaqshı edim,&quot; - dedi. Eger basqasha aytıwım múmkin bolǵanda aytatuǵın edim.&lt;/blockquote&gt;
[[Fayl:Production_notes_(8648671917).jpg|solğa|nobaý|Kubriktiń &quot;The Killing&quot; filmindegi postanovkası.]]

=== Saxna kórinislerdi jazıw hám saxnalastırıw ===
[[Fayl:Tunnel_Arancia_Meccancia.jpg|nobaý|A Clockwork Orange (Wandsworth Bridge Roundabout, London) jer astı jolı.]]
Film avtorı Patrik Webster Kubricktiń saxnalardı rawajlandırıw usılların rejissuranıń klassikalıq avtorlıq teoriyasına sáykes keledi, súwretke alıw waqtında aktyorlar menen birge islesiw hám [[Improvizaciya|improvizaciya]]
imkaniyatın beredi, dep esaplaydı. Malcolm McDowell Kubricktiń birge islesiwge itibarın hám onıń McDowellge saxnanı improvizaciyalawǵa ruxsat beriwge tayar ekenligin eske aldı. &quot;Scenariy bar edi hám biz onı baqladıq, biraq ol islemegen waqıtta bunı biletuǵın edi hám biz onıń menen zerikkenimizge shekem sheksiz repeticiya islewimiz kerek edi&quot; dedi. Walkerdiń pikirinshe, Kubrick &quot;óziniń jaqtılandırıwshı fotograflarına ózi qálegen dál effektte kórsetiwge uqıplı bolǵan az sanlı kinorejissyorlardıń biri bolǵan&quot;.

=== Kinematografiya ===
Kubrick kórinislerdi qolaylı túrde súwretke alıwdı óziniń fotosúwretkeri sıpatındaǵı dáslepki jılları menen baylanıstıradı. Ol scenariyge kameralı kórsetpelerdi kemnen-kem kirgizip, kórinis jaratılǵannan keyin usını islewdi maqul kóredi. Sebebi, film súwretke alıwdıń vizuallıq bólegi oǵan eń ańsat túrde túsetuǵın edi. Hátte, qaysı rekvizit hám orınlardan paydalanıw kerekligin sheshiwde de Kubrick detallarǵa ayrıqsha itibar berdi hám múmkinshiligi bolǵanınsha kóbirek fon materialın jıynawǵa háreket etip, rejissyor bul jumıslardı &quot;detektiv&quot;ke uqsatadı&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sampson, Mike |url=http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |title=Must Watch: Kubrick and the Art of the One-Point Perspective |work=Screen Crush |date=August 30, 2012 |accessdate=December 30, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101031717/http://screencrush.com/kubrick-one-point-perspective-mashup/ |archivedate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. Kubrick penen onıń tórt filminde jaqınnan islesken [[Kinematograf|kinematograf]] John Alcott, Kubrick &quot;hámme nársege soraw beredi,&quot; dep atap ótip, film islep shıǵarıwdıń texnikalıq táreplerine, sonıń ishinde, [[Kamera|kamera]]nıń jaylasıwı, saxna quramı, linzanı tańlaw hám hátte ádette kinematografqa qaldırılatuǵın kameradan paydalanıw menen shuǵıllanǵan. Alcott Kubrickti &quot;menin basımnan ótkergen geniallikke eń jaqın adam, onıń barlıq mashqalaları menen isleskenmen&quot; dep esaplaydı.
[[Fayl:Stanley_Kubrick_LACMA_exhibit_-_&quot;A&quot;_Camera.jpg|nobaý|Kubriktiń kamerası, bálkim, Barry Lyndonda paydalanılǵan.]]
[[Fayl:György_Ligeti_(1984).jpg|nobaý|György Ligeti, muzikasınan Kubrick 2001-jılı paydalanǵan'': A Space Odyssey'', ''The Shining'' hám ''Eyes Wide Shut'']]

== Jeke ómiri ==
Kubrick 1948-jılı 29-mayda 19 jasında óziniń orta mekteptegi súyiklisi, karikatura ustası [[Toba Metz]]ge úylenedi. Erli-zayıplılar [[Grinvich]] awılında birge jasap, 1951-jılı ajırasqan. Ol ekinshi hayalı, avstriyalı ayaq oyınshı hám teatr dizayneri [[Ruth Sobotka]] menen 1952-jılı tanısqan. Olar 1952-jıldan baslap [[Nyu-York]] qalasınıń Shıǵıs awılında birge jasap, 1955-jıl yanvarda turmıs quradı. 1955-jıl iyulde [[Gollivud]]qa kóship kelip, ol jerde Kubricktiń &quot;Killers kiss&quot; (1955) filminde balerina sıpatında qısqasha rol oynaydı. Kelesi jılı &quot;The Killing&quot; (1956) filminiń kórkemlik rejissyorı boladı. Olar 1957-jılı ajırasıp ketedi.

1957-jıldıń basında Myunhende &quot;''Paths of Glory''&quot; filmin islep shıǵarıw waqtında Kubrick germaniyalı aktrisa Christiane Xarlan menen ushırastı hám onıń menen romans qıldı. Kubrick 1958-jılı Harlanǵa úylenip, erli-zayıplılar 1999-jılı ólgenge shekem birge boladı. Onıń ógey qızınan basqa olar birgelikte eki qızlı boldı: [[Anya Renata]] hám [[Vivian Vanessa]]. 1959-jılı olar Harlannıń altı jasar qızı Katerina menen Beverli-Xillzdegi 316 South Camden Drive jaylasqan úyge ornalastı. Sonday-aq, olar [[Nyu-York]] qalasında jasap, bul waqıtta Kristiane [[Nyu-York]] kórkem-óner studentleri ligasında kórkem ónerdi úyrenedi. Erli-zayıplılar 1961-jılı Lolita súwretin súwretke alıw ushın Ullı Britaniyaǵa kóship kelip, Kubrick óziniń gezektegi &quot;Doktor Strenjlov&quot; filminde súwretke alıw ushın Piter Sellersti jallaydı. Satıwshılar Ullı Britaniyanı taslap kete almadı, sonıń ushın Kubrick [[Britaniya|Britaniyanı]] óziniń turaqlı úyine aylandırdı. Bul kóshiw Kubrick ushın qolaylı boldı, sebebi [[Gollivud]] sisteması hám onıń reklama mashinasınan qashtı. Ol Christiane menen [[Nyu-York]] qalasında zorlıq-zombılıqtıń kúsheyiwinen qáweterge túsedi&lt;ref name=&quot;Modine2&quot;&gt;{{cite web |url=http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app |title='Full Metal Jacket' at 25: Matthew Modine tries to answer, 'What was Stanley like?' |work=Entertainment Weekly |date=August 7, 2012 |accessdate=August 11, 2014 |last=Labrecque |first=Jeff |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908110411/http://insidemovies.ew.com/2012/08/07/matthew-modine-full-metal-jacket-app/ |archivedate=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Stanley_Kubricks_Gästehaus.jpg|nobaý|Stanley Kubrictıń Borehamvudtaǵı Abbots Mead miyman úyi, ol jerde óziniń eń áhmiyetli filmlerin montajlaǵan.]]
[[Fayl:20050613-007-childwickbury.jpg|nobaý|Kubrick's Childwickbury Manor, Hertfordshire, Angliya]]

== Ólimi ==
1999-jıldıń 7-mart kúni, &quot;''[[:en:Eyes_Wide_Shut|Eyes Wide Shut]]''&quot; filminiń aqırǵı kórinisin óziniń shańaraǵı hám film juldızları ushın kórsetkennen altı kún ótkennen soń, Kubrick 70 jasında uyqısında, Hertfordshire shtatınıń [[:en:Childwickbury|Childwickbury]] qalasındaǵı úyinde júrek xurujınan qaytıs boladı[1]. Onıń jerleniwi sol jerde bes kúnnen keyin, tek ǵana jaqın dosları hám shańaraǵı, jámi 100 ge shamalas adam qatnasıwında ótkeriledi. Ǵalaba xabar quralları kiriw dárwazasınıń sırtında bir milya qashıqlıqta saqlanadı. Ol óziniń súyikli aǵashınıń qasına jerlengen{{Sfn|Kubrick|2002|p=73}}.{{Esletpeler}} 
[[Kategoriya:1999-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Manhattlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Herdfordshirlı jazıwshıla]]
[[Kategoriya:1928-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:26-iyulda tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:7-martta qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>hg6wy3y4jamm2vdazzcf6pl75t4m3iu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:1928-jılı tuwılǵanlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41455</id>
    <revision>
      <id>229944</id>
      <timestamp>2026-05-29T17:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar]]»</comment>
      <origin>229944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="gavwlgwxzc3mpa0s1jpvd4ejcjz2rgl" xml:space="preserve">[[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>gavwlgwxzc3mpa0s1jpvd4ejcjz2rgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229948</id>
      <parentid>229944</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="4woo3ulzly7cdt67hpxzu3yerq8fhwo" xml:space="preserve">{{birthyr}}</text>
      <sha1>4woo3ulzly7cdt67hpxzu3yerq8fhwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229950</id>
      <parentid>229948</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Kategoriya:1928-jıl tuwılǵanlar]] betin [[Kategoriya:1928-jılı tuwılǵanlar]] betine aldınǵı bette baǵdarlawshı silteme qaldırmastan kóshirdi: Qáte atama</comment>
      <origin>229948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="4woo3ulzly7cdt67hpxzu3yerq8fhwo" xml:space="preserve">{{birthyr}}</text>
      <sha1>4woo3ulzly7cdt67hpxzu3yerq8fhwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Potd/2026-05-30</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41457</id>
    <revision>
      <id>229957</id>
      <timestamp>2026-05-29T18:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg»</comment>
      <origin>229957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="ilt3s2jutvtpficmtqkil1u47vu0vka" xml:space="preserve">Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg</text>
      <sha1>ilt3s2jutvtpficmtqkil1u47vu0vka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Succession box</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41458</id>
    <revision>
      <id>229958</id>
      <timestamp>2026-05-29T18:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «&lt;includeonly&gt;|- style=&quot;text-align: center;&quot; | width=&quot;30%&quot; |Oʻtmishdoshi:&lt;br /&gt;'''{{{before|{{{ótmishlesi}}}}}}''' | width=&quot;40%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 110%&quot; |'''{{{title|{{{dizim}}}}}}'''&lt;br /&gt;{{{years|{{{jıllar}}}}}} | width=&quot;30%&quot; |Miyrasxorı:&lt;br /&gt;'''{{{after|{{{miyrasxorı}}}}}}''' &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{hújjet}}  &lt;/noinclude&gt;»</comment>
      <origin>229958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="356" sha1="34zicn4wphyisy7mdgf4tbkzkwnzecy" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| width=&quot;30%&quot; |Oʻtmishdoshi:&lt;br /&gt;'''{{{before|{{{ótmishlesi}}}}}}'''
| width=&quot;40%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 110%&quot; |'''{{{title|{{{dizim}}}}}}'''&lt;br /&gt;{{{years|{{{jıllar}}}}}}
| width=&quot;30%&quot; |Miyrasxorı:&lt;br /&gt;'''{{{after|{{{miyrasxorı}}}}}}'''
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{hújjet}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34zicn4wphyisy7mdgf4tbkzkwnzecy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229959</id>
      <parentid>229958</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qáte dúzetildi</comment>
      <origin>229959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="354" sha1="4tf141c7ysm7rcpt7145ji3l3e6w697" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| width=&quot;30%&quot; |Ótmishlesi:&lt;br /&gt;'''{{{before|{{{ótmishlesi}}}}}}'''
| width=&quot;40%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 110%&quot; |'''{{{title|{{{dizim}}}}}}'''&lt;br /&gt;{{{years|{{{jıllar}}}}}}
| width=&quot;30%&quot; |Miyrasxorı:&lt;br /&gt;'''{{{after|{{{miyrasxorı}}}}}}'''
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{hújjet}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4tf141c7ysm7rcpt7145ji3l3e6w697</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akira Kurosawa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41459</id>
    <revision>
      <id>229960</id>
      <timestamp>2026-05-29T19:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1356287025|Akira Kurosawa]]» betinen awdarılıp jaratıldı</comment>
      <origin>229960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33934" sha1="laqco4e6298whkpm4v7z2gypfj0g3fq" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Akira Kurosawa|súwret=Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|táriypi=Kurosawa, 1953-jıl|negizgi atı={{nobold|黒澤 明}}|tuwılǵan sánesi=1910-jıl 23-mart|tuwılǵan jeri=[[Shinagawa]], Tokio, Yaponiya|qaytıs bolǵan sánesi=1998-jıl 6-sentyabr|qaytıs bolǵan jeri=[[Setagaya]], Tokio, Yaponiya|kásibi={{flatlist|
* Film direktor
* scenariy avtorı
* prodyuser
* redaktor
* súwretshi
}}|iskerlik jılları=1936–1993|ómirlik joldası={{marriage|[[Yōko Yaguchi]]|1945|1985|end=her death}}|balaları=2,  [[Kazuko Kurosawa|Kazuko]]|qolı=Akira Kurosawa Signature.svg}}

Akira Kurosawa (黒澤 明 yáki 黒沢 明, Kurosawa Akira;1910-jıl 23-mart – 1998-jıl 6-sentyabr) - alpıs jıl dawamında 30 kórkem filmge rejissyorlıq etken yapon kinorejissyorı. Batıs kinosınan kúshli tásir kórsetken, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usılı menen kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Ámeliy kinorejissyor sıpatında tanılǵan  rejissyor, jazıwshı, prodyuser hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen qattı shuǵıllanadı.

Súwretshi sıpatında qısqa waqıt islewden soń, Kurosava 1936-jılı yapon kino sanaatına kirip keledi. Kóp jıllar dawamında rejissyor járdemshisi hám scenariy jazıwshısı sıpatında kóplegen filmler ústinde islep, Ekinshi jer júzilik urıs dáwirinde 33 jasında shıqqan &quot;Sanshiro Sugata&quot; (1943) atlı belsendi filmi menen rejissyorlıq debyutini ámelge asıradı. Urıstan keyin Yaponiyadaǵı eń áhmiyetli jas kinorejissyorlardıń biri sıpatında óziniń abıroyın sınshılar tárepinen tán alınǵan &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; (1948) filmi menen tastıyıqladı, onda bas rolde sol waqıtta belgisiz bolǵan aktyor Toshiro Mifune rolin oynadı; keyin eki adam jáne 15 filmde birge islesedi.

''&quot;Rashomon&quot; (1950) premyerası Tokioda bolıp ótip, 1951-jılı Veneciya kinofestivalında &quot;Altın arıslan&quot;dıń tosattan jeńimpazı boladı. Filmniń kommerciyalıq hám kritikalıq tabısı birinshi márte Batıs kino bazarların yapon filmleri ushin ashtı, bul bolsa óz náwbetinde basqa yapon kinematografshılarının xalıqaralıq tán alınıwına alıp keledi. Kurosava 1950-jıllar hám 1960-jıllardıń baslarında jılına shama menen bir filmdi, sonıń ishinde, &quot;Ikiru&quot; (1952), &quot;[[:en:Seven_Samurai|Seven Samurai]]&quot; (1954), [[:en:Throne_of_Blood|&quot;Throne of Blood]] &quot;(1957), [[:en:The_Hidden_Fortress|&quot;The Hidden Fortress]]&quot; (1958), [[:en:Yojimbo|&quot;Yojimbo]]&quot; (1961), [[:en:High_and_Low_(1963_film)|&quot;High and Low&quot;]] (1963) hám &quot;[[:en:Red_Beard|Red Beard]]&quot; (1965) sıyaqlı bir qatar joqarı bahalı hám kóbinese ekranlastırılǵan filmlerdi basqarǵan. Ol 1960-jıllardan keyin ádewir az ónimdarlıqqa iye bol[an, biraq onıń keyingi jumısları, sonıń ishinde, aqırǵı eki filmi Kagemusha (1980) hám Ran (1985) sınshılardıń alǵısın alıwda dawam etedi.''

1990-jılı Kurosava Akademiyanıń Húrmetli sıylıǵın aladı. &quot;AsianWeek&quot; jurnalı hám CNN onı XX ásirde Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan bes insannıń biri sıpatında atap, &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep ataǵan. Onıń karyerası retrospektivalar, kritikalıq izertlewler hám baspa hám video tárizdegi biografiyalardan tısqarı kóplegen tutınıwshı ǵalaba xabar qurallarında kóplegen relizler menen sıylıqlanǵan.

== Ómiri hám karyerası ==
Kurosava 1910-jıl 23-martta&lt;ref&gt;{{Harvnb|San Juan|2018|p=11}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}&lt;ref name=&quot;Hashimoto&quot;&gt;{{Harvb|Hashimoto|p=255}}&lt;/ref&gt; Ebara okrugindegi Oimachi (Tokio prefekturası) [ja] (házirgi Xigashi-Oi [ja] Tokiodaǵı Shinagava palatasında) jerinde tuwılǵan. Biraq, bir waqıtları Akitada tuwılǵanın hám sońınan Tokioǵa náreste waqtında kelgenin aytqan. Onıń anası Shima (1870-1952) Osaka qalasındaǵı sawdager shańaraǵınan; onıń ákesi Isamu (1864-1948) Akita prefekturasındaǵı samuraylar shańaraǵınıń aǵzası bolıp, Armiyanıń dene tárbiyası institutınıń orta mektebiniń direktorı lawazımında islegen{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}{{sfn|Galbraith|2002|p=14}}. Akira ortasha bay shańaraqtıń segizinshi hám eń kishi perzenti bolıp, onıń eki sińlisi tuwılǵan waqıtta ósip úlgergen hám birewi qaytıs bolǵan{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 17&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;.

Fizikalıq shınıǵıwlardı úgit-násiyatlawdan tısqarı, Isamu Batıs dástúrlerine ashıq bolıp, teatr hám kinonı bolsa tárbiyalıq áhmietke iye dep esapladı. Ol baslawısh mektepte oqıp, Keinosuke Uekusa menen jaqın dos bolǵan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=5–7}}&lt;/ref&gt;. Áhmiyetli qáliplestiriwshi tásir bolsa onıń oqıtıwshısı Tachikava mırza bolıp, onıń progressiv bilimlendiriw ámeliyatları onda dáslep súwret salıwǵa muhabbat&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=12–13}}&lt;/ref&gt;, keyin ulıwma bilimlendiriwge qızıǵıwshılıq oyatqan{{sfn|Galbraith|2002|p=16}}.

Kurosavanıń balalıǵındaǵı jáne bir úlken tásiri onıń tórt jas úlken aǵası Heigo (1906-1933) bolǵan. Ullı Kanto jer silkiniwi hám onnan keyingi 1923-jılǵı Kanto qırǵını aqıbetinde Heigo 13 jasar Kurosavanı wayranshılıqtı kóriw ushın alıp ketedi. Kurosava hámme jerge shashılıp atırǵan insan hám xayuanlardıń óliklerine karamawdı qálegeninde, Heigo oǵan bunday etiwdi qadaǵan etip, onıń ornına qorqınıshları menen tikkeley duslasıwǵa shaqıradı. Ayırım sholıwshılar bul waqıya Kurosavanıń keyingi kórkem iskerligine tásir etedi, sebebi ol óz iskerliginde jaǵımsız haqıyqatlıqlar menen qarama-qarsı turıwǵa hám izertlewge ansat tayar edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=51–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Prince|p=302}}&lt;/ref&gt;. Heigo akademik dárejede qábiletli bolǵan, biraq Tokiodaǵı eń aldıńǵı orta mektepte orın ala almaǵannan keyin, ózin shańaraqtıń qalǵan bóliminen ajırata baslaydı. Shet el ádebiyatına bolǵan qızıǵıwshılıǵına itibar qaratıwdı maqul kóredi&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 172&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;. 1920-jıllardıń aqırında Heigo tezlik penen Tokioda shet el filmlerin kórsetetuģın kinoteatrlar ushın benshi (sessiz kino bayanlawshısı) sıpatında ózin tanıtadı. Usı waqıtta súwretshi bolıwdı jobalastırǵan Kurosava Heigo menen birge jasaydı hám ekewi ajıralmas bolıp qaladı{{sfn|Galbraith|2002|p=19}}.
 
[[Fayl:Photo_during_the_shooting_of_The_Men_Who_Tread_on_the_Tiger's_Tail_2,_1945.jpg|oñğa|nobaý|''The Men Who Tread on the Tiger's Tail filmi'', 1945-jıl]]
[[Fayl:Shimura_Takashi.JPG|alt=Publicity still of Shimura cleanly shaven and wearing glasses.|solğa|nobaý|Takashi Shimura &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; filminde nawqas gangsterge járdem beriwshi arnawlı shıpakerdi oynaǵan. Shimura Kurosavanıń 20 dan aslam filmlerinde qatnasqan.]]
[[Fayl:Toshiro_Mifune_1954_Scan10003_160913.jpg|nobaý|Toshiro Mifune, Kurosava filmlerinde tez-tez qatnasıwshı, 1954-jıl]]
[[Fayl:Vasily_Perov_-_Портрет_Ф.М.Достоевского_-_Google_Art_Project.jpg|nobaý|Fyodor Dostoevskiy &quot;''[[:en:The_Idiot|The Idiot]]''&quot; atlı shıǵarmasın jazıp, onı Kurosava 1951-jılı usı atamadaǵı yapon filmine sáwlelendirdi. Vasiliy Perovtıń 1872-jilģi portreti.]]

==== Jumısınıń sonǵı jılları (1987–1998) ====
Kurosawa óziniń kelesi filmi ushın ózi súwretke alǵan temalardan pútkilley basqasha temanı tańladı. Onıń aldınǵı bazı bir kartinalarında (máselen,Drunken Angel hám {{lang|ja-latn|Kagemusha}}) qısqa tús kórinisleri kirgizilgen bolsa da, &quot;Dreams&quot; pútkilley rejissordıń óz túslerine tiykarlanıwı kerek edi. Áhmiyetlisi, Kurosawa 40 jıldan aslamıraq waqıt ishinde birinshi márte tereń jeke joybar ushın scenariydi bir ózi jazǵan edi. Onıń smetalıq byudjeti onnan aldınǵı filmlerden tómen bolsa da, yapon studiyaları onıń shıǵarmalarınan birin qollap-quwatlawdı qálemegen. Sonıń ushın Kurosawa basqa bir belgili amerikalı ıqlasbent Stiven Spilbergke múrájat etip, ol Warner Brosser kompaniyasıń pitken filmge xalıqaralıq huqıqlardı satıp alıwǵa kóndiredi. Bul Kurosawanıń balası Hisaoǵa birgeliktegi prodyuser hám tez arada Kurosawa Production baslıǵı sıpatında Yaponiyada filmdi islep shıǵarıw qárejetlerin qaplaytuǵın kredit boyınsha kelisiwdi ańsatlastıradı. Súwretke alıw procesi segiz aydan aslam waqıt dawam etip, &quot;Dreams&quot; filminiń premyerası 1990-jıldıń may ayında Kannda ádepli, biraq, dúnyanıń basqa jerlerinde súwretke túsiretuǵın reakciyaǵa uqsas, sessiz qabıllaw menen ótkeriledi{{sfn|Galbraith|2002|pp=604-608}}{{sfn|Galbraith|2002|pp=576-583}}. 1990-jılı &quot;Ómirlik jetiskenligi ushın&quot; Akademiya sıylıǵın aladı. Óziniń qabıllaw sózinde &quot;Men azıraq qáweterlenip atırman, sebebi men ele kinonı túsinbeytuǵınımdı sezip atırman&quot; degen&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http://aaspeechesdb.oscars.org/index.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|title=Search Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217234929/http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http%3A%2F%2Faaspeechesdb.oscars.org%2Findex.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|archive-date=February 17, 2010|work=Academy Award Acceptance Speech Database|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=June 12, 2017}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta The Daily Spectrum gazetası xızmetkeri Bob Tomas Kurosawa &quot;kóplegen sınshılar tárepinen eń ullı tiri kinorejissyor&quot; dep esaplanǵanın atap ótken&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oscars 'a fine night for the Irish'|url=https://www.newspapers.com/image/288377867/|access-date=April 19, 2022|work=[[The Spectrum (Utah)|The Daily Spectrum]]|via=[[Newspapers.com]]|date=March 28, 1990|page=14|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steven_Spielberg_Masterclass_Cinémathèque_Française_2_cropped.jpg|nobaý|2012-jılı Francuz kinoteatrında súwretke túsirilgen Steven Spielberg Kurosawanıń bir neshe sońǵı filmlerin islep shıǵarıwdı qarjılandırıwǵa járdem beredi.]]

== Stil, temalar hám usıllar ==
[[Fayl:Making_of_Throne_of_Blood_Scan10020-1.jpg|alt=cast and crew of Throne of Blood|solğa|nobaý|''Throne of Blood'' hám ekipaj 1956-jılda túsirilgen fotosúwret (shepten ońǵa)Shinjin Akiike, Fumio Yanoguchi, Kuichiro Kishida, Samaji Nonagase, Takao Saito, Toshiro Mifune (jipte), Minoru Chiaki, Takashi Shimura, Teruyo Nogami, Yoshirō Muraki, Akira Kurosawa, Hiroshi Nezu, Asakazu Nakai, and Sōjirō Motoki]]
Kurosawa batıs kinosınan kúshli tásirlengen, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usıldı kórsetti; ol jazıwshı, rejissyor, prodyuser hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen shuǵıllandı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|2008|loc=p. 131, reprinted from [[John Powers (film critic)|John Powers]] interview, ''[[L.A. Weekly]]'', 4 April 1986, pp. 45–47}}&lt;/ref&gt;. Ol talantlı ssenariy jazıwshı bolıp, jaqsı filmniń bekkem tiykarı dep esaplaǵan joqarı sapalı ssenariydi támiyinlew ushın filmniń rawajlanıwınan baslap óziniń járdemshi jazıwshıları menen tıǵız islesti. Kóbinese óziniń filmlerin de montaj etken&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=193–194, 197–198}}&lt;/ref&gt;.Onıń tez-tez birge islesiwshilerinen ibarat toparı &quot;Kurosawa-gumi&quot; (黒澤組; Kurosawa toparı) dep atalǵan, sonıń ishinde aktyor Takashi Shimura, kinomotograf Asakazu Nakai, hám prodyusser járdemshisi Teruyo Nogami{{Sfn|Galbraith|2002|pp=10, 41–42, 374–375}} bolǵan.

Kurosawa usılı bir qatar qurallar hám usıllar menen belgilenedi. 1940-1950-jılları óziniń filmlerinde kóbinese &quot;ókshe kesim&quot;nen paydalanadı, bunda kamera kadrlardı baqlaw yamasa erip ketiwden góre bir qatar sáykes sekiriw kesimleri arqalı predmetke qaray yamasa onnan uzaqlasadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.davidbordwell.net/blog/2009/12/08/kurosawas-early-spring/|title=Observations on Film Art: Kurosawa's Early Spring|date=December 8, 2009|access-date=June 12, 2017|type=Blog}}&lt;/ref&gt;.  Jáne bir stilistikalıq ózgeshelik &quot;hárekette kesim&quot; bolıp, ekranda háreketti úzliksiz bir kórinistiń ornına eki yamasa onnan da kóp kórinislerde kórsetedi&lt;ref name=&quot;Mellentalk&quot;&gt;{{Harvnb|Seven Samurai|loc=DVD bonus featurette: ''Seven Samurai: Origins and Influences'', [[Joan Mellen]] commentary}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa menen kúshli túrde identifikaciya etilgen kinematografiyalıq punktuaciyanıń bir túri - sıpırıw, optikalıq printer arqalı jaratılǵan effekt: sızıq yamasa sızıq ekranda háreketlenip, saxnanıń aqırın sıpırıp taslaydı hám keyingisiniń birinshi súwretin kórsetedi. Ótiw qurılması sıpatında ol tuwrı kesiw yamasa eritiwdiń ornın basıwshı sıpatında qollanıladı; onıń jetilisken miynetinde súrtpe Kurosavanıń qolı boladı{{sfn|Galbraith|2002|p=41}}. 

== Miyras hám mádeniy tásiri ==
Kurosawa kóbinese barlıq dáwirlerdiń eń ullı kinorejissyorlarınan biri sıpatında tilge alınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://ew.com/article/1996/04/19/50-greatest-directors-and-their-100-best-movies/|bet=The 50 greatest directors and their 100 best movies|jumıs=entertainment weekly.com April 19, 1996|qaralǵan sáne=October 27, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|bet=BFI – Sight &amp; Sound – Top Ten Poll 2002 Poll – The Critics' Top Ten Directors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110623182355/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|arxivsáne=June 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm2.html|bet=The Greatest Directors Ever by ''Total Film'' Magazine|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140702113557/http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm.html|arxivsáne=July 2, 2014|baspaxana=[[Filmsite.org]]|qaralǵan sáne=April 19, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.moviemaker.com/25-most-influential-directors-of-all-time-scorsese-kubrick-welles/4/|bet=The 25 Most Influential Directors of All Time|sáne=July 7, 2002|jumıs=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.filmsite.org/directors.html|bet=Greatest Film Directors|jumıs=filmsite.org}}&lt;/ref&gt;. 1999-jılı AsianWeek jurnalı hám CNN tárepinen &quot;Ótken 100 jılda Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan [bes] adamnan biri&quot; sıpatında &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep tán alınǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|bet=ASIANOW&amp;nbsp;– Asiaweek&amp;nbsp;– Asian of the Century&amp;nbsp;– Kurosawa Akira&amp;nbsp;– 12/10/99|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110127170813/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|arxivsáne=January 27, 2011|qaralǵan sáne=June 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa rejissyorlar sorawnamasında úshinshi, &quot;Sight &amp; Sound&quot; jurnalınıń 2002-jıldaǵı barlıq waqıtlardıń eń ullı rejissyorları diziminde bolsa, sınshılar sorawnamasında besinshi orındı iyeledi. 2010-jılı Kurosawanıń tuwılǵanına 100 jıl tolıwı múnásibeti menen 2008-jılı AK100 atlı joybar iske túsirildi. AK100 joybarı &quot;keyingi áwlad wákilleri bolǵan jaslardı hám barlıq jerdegi adamlardı Akira Kurosawanıń nurı hám ruwxı, onıń jaratqan ájayıp dúnya menen tanıstırıw&quot;ǵa qaratılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/2008/09/21/ak100-world-tour-website/|bet=AK100 World Tour website|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=September 21, 2008|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Kinodóretiwshiler arasındaǵı abıray ===
[[Fayl:Popiersie_Ingmar_Bergman_ssj_20110627.jpg|oñğa|nobaý|Bul jerde Polshanıń Kelse qalasında jaylasqan byustte kórsetilgen Ingmar Bergman Kurosava dóretiwshiliginiń ıqlasbentleri bolǵan]]
Kóplegen kinodóretiwshiler Kurosawanıń dóretiwshiliginen tásirlengen. Ingmar Bergman óziniń &quot;''[[:en:The_Virgin_Spring|The Virgin Spring]]''&quot; filmin &quot;Kurosawanıń turistlik... jaman imitaciyası&quot; dep atadı hám qosımsha qıladı: &quot;Ol waqıtları meniń yapon kinosına háwesim joqarı dárejede edi. Men ózim de samuray boldım!{{sfn|Sano|1986|p=241}}&quot; Federico Fellini Kurosawanı &quot;kino avtorı bolıwı kerek bolǵan barlıq nárselerdiń eń úlken tiri úlgisi&quot; dep esaplaydı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Fellini|p=49}}&lt;/ref&gt;. [1] Steven Spielberg Kurosawanıń kinematografiyalıq kózqarasın óziniń kózqarasın qáliplestiriw sıpatında keltiredi&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Warren|first1=Adrian|title='Seven Samurai' Spawned a Subgenre All of Its Own, PopMatters|url=https://www.popmatters.com/182639-seven-samurai-2495651387.html|access-date=April 21, 2022|work=[[PopMatters]]|date=June 11, 2014}}&lt;/ref&gt;. 1992-jılı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalında rejissyorlıqtaǵı ómirlik jetiskenligi ushın Akira Kurosawa sıylıǵı menen sıylıqlanǵan Satyajit Rey&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=6&amp;searchfield=Satyajit+Ray|title=Awards and Tributes: Satyajit Ray|work=San Francisco International Film Festival: The First to Fifty|publisher=San Francisco Film Society|access-date=April 8, 2008}}&lt;/ref&gt; Rashomon haqqında aldınıraq:
{{Blockquote|Filmniń maǵan tásiri (birinshi ret 1952-jılı Kalkuttada kórgenimde) elektr tásiri boldı. Men onı izbe-iz úsh mártebe kórdim hám hár saparı kino dóretiwshiliginiń hár bir tárepi boyınsha rejissyordıń húkimdarlıǵın bunshelli dálilleytuǵın hám kózdi qamastıratuǵın basqa film barma eken dep oyladım&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ray|p=180}}&lt;/ref&gt;.}}
Roman Polanski Kurosawanı Fellini hám Orson Welles penen birge eń jaqsı kóretuǵın úsh kinorejissyorlardıń biri dep esaplap, maqtaw ushın &quot;''Seven Samurai''&quot;, &quot;''Throne of Blood''&quot; hám &quot;''The Hidden Fortress''&quot; filmlerin tańladı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Morrison|p=160}}&lt;/ref&gt;. Bernardo Bertolucci Kurosawanıń tásirin áhmiyetli dep esapladı: &quot;Kurosawanıń filmleri hám Fellinidiń lázzetli turmısı meni kino rejissyorı bolıwǵa iytermelegen nárseler edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa: The Last Emperor|loc=Bernardo Bertolucci interview}}&lt;/ref&gt;&quot;. Andrei Tarkovsky Kurosawanı óziniń súyikli filmlerinen biri sıpatında tilge alıp, &quot;''Seven Samurai''&quot;dı óziniń súyikli on filminen biri sıpatında atap ótti&lt;ref name=&quot;Andrei Tarkovsky&quot;&gt;{{cite web|url=http://people.ucalgary.ca/~tstronds/nostalghia.com/TheTopics/Tarkovsky-TopTen.html|title=Tarkovsky's Choice|publisher=Nostalghia.com|access-date=June 10, 2017|last1=Lasica|first1=Tom}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Sidney_Lumet|Sidney Lumet]] Kurosawanı &quot;kino rejissyorlarınıń Betxoveni&quot; dep ataǵan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://studentnewspaper.org/article/lets-talk-about-the-master-an-ode-to-akira-kurosawa|title=Let's Talk About the Master – An Ode to Akira Kurosawa|date=November 10, 2015|website=The Student}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Werner_Herzog|Werner Herzog]] ózi menen tuwısqanlıq sezetuģın kino dóretiwshileri hám súygen filmleri haqqında pikir júrgizedi:
{{Blockquote|Griffit - ásirese, onıń &quot;Birth of a Nation&quot; hám &quot;Broken Blossoms&quot; - [[F. V. Murnau|Murnau]], [[Luis Bunyuel|Buñuel]], Kurosawa hám [[Sergey Eyzenshteyn|Eyzenshteyn]]&lt;nowiki&gt;niń &quot;Ivan Groznıy (1944-jıl film) |Ivan Groznıy]]&quot; atlı shıǵarmaları... Maǵan &lt;/nowiki&gt;[[Karl Teodor Dreyer|Dreyer]]tıń &quot;The Passion of Joan of Arc&quot;, [[Vsevolod Pudovkin|Pudovkin]]’s ’’[[Storm over Asia (1928 film)|Storm Over Asia]]’’ hám [[Aleksandr Dovzhenko|Dovzhenko]]nıń &quot;[[Earth (1930)|Earth]]’’, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]’s [[Ugetsu|’’Ugetsu Monogatari’’]]&quot; filmleri unaydı, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]nıń [[Ugetsu|&quot;Ugetsu monogatari&quot; ]]ı, Satyajit Raydıń &quot; [[Jalsaghar|The Music Room]] &quot; ... Men Kurosawa qalayınsha &quot;Rashomon&quot; sıyaqlı jaqsı bir nárse jaratqanına hayran qalaman; teń salmaqlıq hám aǵıs tolıq, ol keńislikti sonday jaqsı teń salmaqlı túrde paydalanadı. Bul táriyxta islengen eń jaqsı filmlerden biri{{sfn|Cronin|2014|p=}}.}}

=== Kritika ===
[[Fayl:Jacques_Rivette_Dreaming.jpg|solğa|nobaý|Jacques Rivette, Franciyanıń &quot;Jańa tolqını&quot;nıń belgili sınshısı, Mizoguchi dóretiwshiligin Kurosawanıń dóretiwshiligine salıstırǵanda tolıq yapon dárejesinde bahalaǵan.]]
&quot;Ugetsu&quot; (1953) hám &quot;''Sansho the Bailiff''&quot; (1954) teatrlarınıń direktorı Kenji Mizoguchi Kurosawadan on bir jas úlken bolǵan. 1950-jıllardıń ortalarınan keyin Franciyanıń &quot;Jańa tolqın&quot; partiyasınıń ayırım sınshıları Kurosawadan qaraǵanda Mizoguchtı jaqsı kóre basladı. &quot;Jańa tolqın&quot; sınshısı hám kinorejissyor [[:en:Jacques_Rivette|Jacques Rivette]], ásirese, Mizoguchi jumısı bir waqıttıń ózinde tolıq yapon hám shınında universal bolǵan jalǵız yapon rejissyori dep esapladı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|title=Beauty Beneath the Brutality: Japanese Masters Mizoguchi and Ozu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420114732/https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|archive-date=April 20, 2019|last=Thompson|first=Rustin|date=December 1, 1998|access-date=June 7, 2017|website=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;; Kurosawa, kerisinshe, Batıs kinosı hám mádeniyatınan kóbirek tásir kórsetedi dep esaplanadı, bul pikir qarama-qarsılıqqa sebep bolmaqta&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bock|1978|p=35}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa Production kompaniyası ===
2011-jıldıń sentyabr ayında Kurosawanıń kópshilik filmleri hám islep shıǵarılmaǵan scenariylerine remeyk huqıqları Akira Kurosawa 100 Project tárepinen Los-Anjeles qalasındaǵı Splendent kompaniyasına berilgeni haqqında xabar berildi. &quot;Splendent&quot; basshısı Sakiko Yamadanıń aytıwınsha, &quot;zamanagóy kino dóretiwshilerine kino tamashagóyleriniń jańa áwladın bul umıtılmas waqıyalar menen tanıstırıwǵa járdemlesiw&quot;di maqset etken&lt;ref name=&quot;Patterson2011&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

1959-jılı shólkemlestirilgen &quot;Kurosawa Production Co&quot; kompaniyası Kurosawa miyrasınıń kóplegen táreplerin qadaǵalawdı dawam ettirmekte. Kompaniyanıń házirgi basshısı direktordıń balası Hisao Kurosawa bolıp tabıladı. Onıń Amerikadaǵı &quot;Kurosawa Enterprises&quot; kárxanası Los-Anjeles qalasında jaylasqan. Kurosawanıń shıǵarmalarına bolǵan huqıqlar sonda Kurosawa Production hám ol islegen kinostudiyalar, atap aytqanda, Toho tárepinen qolǵa kirgizilgen. Keyin bul huqıqlar Akira Kurosawa 100 joybarına berilgen. 2011-jılı L.A.da jaylasqan Splendent kompaniyasına qayta berilgen&lt;ref name=&quot;Patterson20112&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa Production 2003-jıl dekabr ayında shólkemlestirilgen hám Hisao Kurosawa tárepinen basqarılatuǵın Akira Kurosawa Foundation menen tıǵız birge isleydi. Qor hár jılı qısqa filmler tańlawın shólkemlestiredi hám Kurosavaǵa baylanıslı joybarlardı, sonıń ishinde, rejissyor ushın estelik muzeyin qurıw boyınsha jaqında shkafqa qoyılǵan joybarǵa basshılıq etedi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://akirakurosawa.info/2010/06/05/plans-for-akira-kurosawa-museum-officially-abandoned/|title=Plans for Akira Kurosawa museum officially abandoned|last=Maunula|first=Vili|date=June 5, 2010|publisher=Akira Kurosawa info|access-date=June 7, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Film studiyası ===
1981-jılı Yokogamada Kurosawa kinostudiyası ashılıp, sonnan berli Yaponiyada qosımsha eki orın iske túsirilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|bet=Kurosawa Film Studio|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091105004851/http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|arxivsáne=November 5, 2009|til=ja|baspaxana=Kurosawa Film Studio Co. Ltd.|qaralǵan sáne=June 10, 2017}}&lt;/ref&gt;. Arxiv materiallarınıń úlken toplamı, sonıń ishinde, skanerlengen scenariyler, fotosúwretler hám jańalıqlar haqqındaǵı maqalalar Kurosawa Production menen birgelikte Ryukoku universiteti Sanlı arxivler izertlew orayı tárepinen júrgiziletuǵın yapon menshik saytı Akira Kurosawa Digital Archive arqalı paydalanıwǵa tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.afc.ryukoku.ac.jp/Komon/kurosawa/index.html|bet=bluesky|til=ja|baspaxana=SGI Japan Ltd.|qaralǵan sáne=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

==== Anaheim universiteti Akira Kurosawa kino mektebi. ====
Anaheim universiteti Kurosawa Production hám Kurosawa shańaraǵı menen birgelikte 2009-jıldıń báhárinde Anaheim universiteti Akira Kurosawa kino mektebin shólkemlestiredi. Anaheim universitetiniń Akira Kurosawa kino mektebi dúnyanıń kóplegen eń ullı kino dóretiwshileri tárepinen qollap-quwatlanatuǵın sanlı kinematografiya boyınsha onlayn súwretlew óneri magistrin (MFA) usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|bet=The Anaheim University Akira Kurosawa School of Film – Online MFA in Digital Filmmaking|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140721032348/http://anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|arxivsáne=July 21, 2014|baspaxana=Anaheim University|qaralǵan sáne=September 22, 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa restoran toparı ===
[[Fayl:TeppanyakiKurosawaTsukiji.jpg|nobaý|Teppanyaki Kurosawa restoranı Tsukiji qalasındaǵı kishi kóshede jaylasqan, Tokio.]]
Kurosawa yapon asxanasınıń bilimdanı sıpatında belgili bolǵan. Sonıń ushın Kurosawa shańaraqlıq qorı onıń óliminen keyin 1999-jılı Kurosawa restoranlar toparın shólkemlestirip, Tokio aymaǵında shańaraq atı menen atalǵan tórt restoran ashtı. Nagatacho Kurosawa Shabu-shabu, Teppanyaki Kurosawa Tsukiji, Keyaki Kurosawa Nishi-Azabu, soba, Udon Kurosawa Roppongi. Barlıq tórt orın da Kurosawanıń jaslıq dáwirindegi Meiji dáwirin eske túsiriw hám Kurosawanıń karyerası haqqındaǵı esteliklerdi sáwlelendiriw maqsetinde islengen. 2023-jıl jaǵdayına muwapıq, házirgi waqıtta tek Tsukiji islep tur. Sonday-aq, dúnya boylap bir qatar isbilermenler Akira hám múlkke baylanısı bolmaǵan halda Kurosava húrmetine restoran hám kárxanalar ashqan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lindsay|first=Dennis|title=Kurosawa Restaurant Tokyo|url=https://www.thebetterlivingindex.com/kurosawa-restaurant-tokyo/|date=November 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://9638.net|bet=Kurosawa|jumıs=Kurosawa Restaurant Group|qaralǵan sáne=March 16, 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiya ==
Kurosawanıń shıǵarmalarınıń tolıq dizimi televidenie, teatr hám ádebiyattaǵı jumıslarınan tısqarı onıń filmlerin de óz ishine aladı.

== Hújjetli filmler ==
Kurosawanıń ómiri hám dóretiwshiligine baylanıslı qısqa hám tolıq metrajlı hújjetli filmler onıń dóretiwshilik gúllep-jasnaǵan dáwirinde de, óliminen keyin de kóplep islengen. Francuz video essesi rejissyorı Chris Marker tárepinen &quot;AK&quot; Kurosawa &quot;Ran&quot; ústinde islep atırgan waqıtta súwretke alınǵan; biraq hújjetli film filmniń isleniwinen kóre, Kurosawanıń uzaq, biraq ádepli shaxsına kóbirek itibar qaratadı&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://www.festival-cannes.com/en/films/a-k|bet=A.K.|jumıs=festival-cannes.com|qaralǵan sáne=June 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kehr&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|bet=A.K.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210414100535/https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|arxivsáne=April 14, 2021|avtor=Kehr|at=Dave|sáne=March 7, 1986|baspaxana=Chicago Reader|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawanıń ómiri hám onnan keyin islep shıǵarılǵan shıǵarmaları haqqındaǵı basqa hújjetli filmlerge tómendegiler kiredi:

* ''Kurosawa: The Last Emperor'' (Alex Cox, 1999)
* ''A Message from Akira Kurosawa: For Beautiful Movies'' (Hisao Kurosawa, 2000)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/documentaries-on-akira-kurosawa/|bet=Documentaries on Akira Kurosawa|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=November 16, 2015|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa'' (Adam Low, 2001)&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=WH |title=Kurosawa |url=https://www.timeout.com/london/film/kurosawa |magazine=Time Out |location=London |access-date=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Akira Kurosawa: It Is Wonderful to Create'' (Toho Masterworks, 2002)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot; /&gt;
* ''Akira Kurosawa: The Epic and the Intimate'' (2010)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.oldies.com/product-view/6130FD.html|bet=Ran (Blu-ray)|baspaxana=Oldies.com|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa's Way'' (Catherine Cadou, 2011)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.criterion.com/films/28700-akira-kurosawa-s-dreams|bet=Akira Kurosawa's Dreams|baspaxana=[[The Criterion Collection]]|qaralǵan sáne=June 21, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Life Work of Akira Kurosawa]]'' (Mitsuhiko Kawamura, 2023)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.imdb.com/title/tt31945846/|bet=Life Work of Akira Kurosawa|baspaxana=[[IMDb]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Searching For Kurosawa]]'' (Richard Rowland, 2025)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.instagram.com/p/DJef_2jpjfs/?img_index=2|bet=Searching For Kurosawa|baspaxana=[[Instagram]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sıylıqları ==
Kurosawa húrmetine eki kino sıylıǵı da berilgen. Akira Kurosawanıń rejissyorlıq baǵdarındaǵı ómirlik jetiskenligi ushın sıylıǵı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalı dawamında, Akira Kurosawa sıylıǵı bolsa Tokio xalıqaralıq kinofestivalı dawamında tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=1&amp;searchfield=Akira+Kurosawa+Award&amp;x=16&amp;y=10|bet=Awards &amp; Tributes|baspaxana=San Francisco Film Society|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2008/film/features/mikhalkov-given-kurosawa-award-1117994692/|title=Mikhalkov given Kurosawa Award|access-date=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

Kurosawa, sonday-aq, bir qatar mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵan, sonıń ishinde, 1984-jılı Franciyanıń Húrmet Legionı oficeri hám 1986-jılı Italiya Respublikasınıń Húrmet ordeni ricarı, 1985-jılı óziniń tuwılǵan jeri Yaponiyadan Mádeniyat ordeni menen sıylıqlanǵan birinshi kinorejissyor. Ol qaytıs bolgannan keyin, Kazoku aristokratiyası dárejesindegi dvoryanlıq ataqtıń zamanagóy ekvivalenti bolgan kishi úshinshi sud dárejesi menen tán alınǵan&lt;ref name=&quot;praemium&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.praemiumimperiale.org/ja/laureate/laureates/kuros|bet=黒澤明|jumıs=praemiumimperiale.org}}&lt;/ref&gt;.{{Derekler|group=note}} 

== Qosımsha oqıw ushın ==

* Buchanan, Judith (2005). ''Shakespeare on Film''. Pearson Longman.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-582-43716-4|&lt;bdi&gt;0-582-43716-4&lt;/bdi&gt;]].
* Burch, Nöel (1979). ''[https://quod.lib.umich.edu/c/cjfs/aaq5060.0001.001 To the Distant Observer: Form and Meaning in the Japanese Cinema]''. University of California Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-520-03605-0|&lt;bdi&gt;0-520-03605-0&lt;/bdi&gt;]].
* Cowie, Peter (2010). ''Akira Kurosawa: Master of Cinema''. Rizzoli Publications.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8478-3319-4|&lt;bdi&gt;0-8478-3319-4&lt;/bdi&gt;]].
* Davies, Anthony (1990). ''Filming Shakespeare's Plays: The Adaptations of Laurence Olivier, Orson Welles, Peter Brook and Akira Kurosawa''. Cambridge University Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-521-39913-0|&lt;bdi&gt;0-521-39913-0&lt;/bdi&gt;]].
* Desser, David (1983). ''The Samurai Films of Akira Kurosawa (Studies in Cinema No. 23)''. UMI Research Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8357-1924-3|&lt;bdi&gt;0-8357-1924-3&lt;/bdi&gt;]].
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* Leonard, Kendra Preston (2009). ''Shakespeare, Madness, and Music: Scoring Insanity in Cinematic Adaptations''. Plymouth: The Scarecrow Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8108-6946-2|&lt;bdi&gt;0-8108-6946-2&lt;/bdi&gt;]].
*  
*  
*  
*  
*  
* Sorensen, Lars-Martin (2009). ''Censorship of Japanese Films During the U.S. Occupation of Japan: The Cases of Yasujiro Ozu and Akira Kurosawa''. Edwin Mellen Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7734-4673-7|&lt;bdi&gt;0-7734-4673-7&lt;/bdi&gt;]].
*  
*  
* Wild, Peter. (2014) ''Akira Kurosawa'' Reaktion Books  
[[Kategoriya:1998-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1910-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Tokiolı belsendiler]]
[[Kategoriya:Yakuza film direktorları]]
[[Kategoriya:Samurai film]]
[[Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar]]
[[Kategoriya:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>laqco4e6298whkpm4v7z2gypfj0g3fq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229961</id>
      <parentid>229960</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T19:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <origin>229961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34052" sha1="bzsqjfawwpgy0k7jutvzxc90rxrxk10" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Akira Kurosawa|súwret=Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|táriypi=Kurosawa, 1953-jıl|negizgi atı={{nobold|黒澤 明}}|tuwılǵan sánesi=1910-jıl 23-mart|tuwılǵan jeri=[[Shinagawa]], Tokio, Yaponiya|qaytıs bolǵan sánesi=1998-jıl 6-sentyabr|qaytıs bolǵan jeri=[[Setagaya]], Tokio, Yaponiya|kásibi={{flatlist|
* Film direktor
* scenariy avtorı
* prodyuser
* redaktor
* súwretshi
}}|iskerlik jılları=1936–1993|ómirlik joldası={{marriage|[[Yōko Yaguchi]]|1945|1985|end=her death}}|balaları=2,  [[Kazuko Kurosawa|Kazuko]]|qolı=Akira Kurosawa Signature.svg}}

'''Akira Kurosawa''' (黒澤 明 yáki 黒沢 明, Kurosawa Akira;1910-jıl 23-mart – 1998-jıl 6-sentyabr) — alpıs jıl dawamında 30 kórkem filmge rejissyorlıq etken [[Yaponiya|yapon]] [[Kinorejissyor|kinorejissyorı]]. Batıs kinosınan kúshli tásir kórsetken, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usılı menen kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Ámeliy kinorejissyor sıpatında tanılǵan  rejissyor, jazıwshı, prodyuser hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen qattı shuǵıllanadı.

Súwretshi sıpatında qısqa waqıt islewden soń, Kurosawa 1936-jılı yapon kino sanaatına kirip keledi. Kóp jıllar dawamında rejissyor járdemshisi hám scenariy jazıwshısı sıpatında kóplegen filmler ústinde islep, [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] dáwirinde 33 jasında shıqqan &quot;Sanshiro Sugata&quot; (1943) atlı belsendi filmi menen rejissyorlıq debyutini ámelge asıradı. Urıstan keyin [[Yaponiya]]daǵı eń áhmiyetli jas kinorejissyorlardıń biri sıpatında óziniń abıroyın sınshılar tárepinen tán alınǵan &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; (1948) filmi menen tastıyıqladı, onda bas rolde sol waqıtta belgisiz bolǵan aktyor Toshiro Mifune rolin oynadı; keyin eki adam jáne 15 filmde birge islesedi.

''&quot;Rashomon&quot; (1950) premyerası Tokioda bolıp ótip, 1951-jılı [[Veneciya]] kinofestivalında &quot;Altın arıslan&quot;dıń tosattan jeńimpazı boladı. Filmniń kommerciyalıq hám kritikalıq tabısı birinshi márte Batıs kino bazarların yapon filmleri ushin ashtı, bul bolsa óz náwbetinde basqa yapon kinematografshılarının xalıqaralıq tán alınıwına alıp keledi. Kurosawa 1950-jıllar hám 1960-jıllardıń baslarında jılına shama menen bir filmdi, sonıń ishinde, &quot;Ikiru&quot; (1952), &quot;[[:en:Seven_Samurai|Seven Samurai]]&quot; (1954), [[:en:Throne_of_Blood|&quot;Throne of Blood]] &quot;(1957), [[:en:The_Hidden_Fortress|&quot;The Hidden Fortress]]&quot; (1958), [[:en:Yojimbo|&quot;Yojimbo]]&quot; (1961), [[:en:High_and_Low_(1963_film)|&quot;High and Low&quot;]] (1963) hám &quot;[[:en:Red_Beard|Red Beard]]&quot; (1965) sıyaqlı bir qatar joqarı bahalı hám kóbinese ekranlastırılǵan filmlerdi basqarǵan. Ol 1960-jıllardan keyin ádewir az ónimdarlıqqa iye bol[an, biraq onıń keyingi jumısları, sonıń ishinde, aqırǵı eki filmi Kagemusha (1980) hám Ran (1985) sınshılardıń alǵısın alıwda dawam etedi.''

1990-jılı Kurosawa Akademiyanıń Húrmetli sıylıǵın aladı. &quot;AsianWeek&quot; jurnalı hám CNN onı XX ásirde Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan bes insannıń biri sıpatında atap, &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep ataǵan. Onıń karyerası retrospektivalar, kritikalıq izertlewler hám baspa hám video tárizdegi biografiyalardan tısqarı kóplegen tutınıwshı ǵalaba xabar qurallarında kóplegen relizler menen sıylıqlanǵan.

== Ómiri hám karyerası ==
Kurosawa 1910-jıl 23-martta&lt;ref&gt;{{Harvnb|San Juan|2018|p=11}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}&lt;ref name=&quot;Hashimoto&quot;&gt;{{Harvb|Hashimoto|p=255}}&lt;/ref&gt; Ebara okrugindegi Oimachi (Tokio prefekturası) [ja] (házirgi Xigashi-Oi [ja] Tokiodaǵı Shinagava palatasında) jerinde tuwılǵan. Biraq, bir waqıtları [[Akita|Akitada]] tuwılǵanın hám sońınan Tokioǵa náreste waqtında kelgenin aytqan. Onıń anası Shima (1870-1952) Osaka qalasındaǵı sawdager shańaraǵınan; onıń ákesi Isamu (1864-1948) Akita prefekturasındaǵı samuraylar shańaraǵınıń aǵzası bolıp, Armiyanıń dene tárbiyası institutınıń orta mektebiniń direktorı lawazımında islegen{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}{{sfn|Galbraith|2002|p=14}}. Akira ortasha bay shańaraqtıń segizinshi hám eń kishi perzenti bolıp, onıń eki sińlisi tuwılǵan waqıtta ósip úlgergen hám birewi qaytıs bolǵan{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 17&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;.

Fizikalıq shınıǵıwlardı úgit-násiyatlawdan tısqarı, Isamu Batıs dástúrlerine ashıq bolıp, teatr hám kinonı bolsa tárbiyalıq áhmietke iye dep esapladı. Ol baslawısh mektepte oqıp, Keinosuke Uekusa menen jaqın dos bolǵan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=5–7}}&lt;/ref&gt;. Áhmiyetli qáliplestiriwshi tásir bolsa onıń oqıtıwshısı Tachikava mırza bolıp, onıń progressiv bilimlendiriw ámeliyatları onda dáslep súwret salıwǵa muhabbat&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=12–13}}&lt;/ref&gt;, keyin ulıwma bilimlendiriwge qızıǵıwshılıq oyatqan{{sfn|Galbraith|2002|p=16}}.

Kurosawanıń balalıǵındaǵı jáne bir úlken tásiri onıń tórt jas úlken aǵası Heigo (1906-1933) bolǵan. Ullı Kanto jer silkiniwi hám onnan keyingi 1923-jılǵı Kanto qırǵını aqıbetinde Heigo 13 jasar Kurosawanı wayranshılıqtı kóriw ushın alıp ketedi. Kurosawa hámme jerge shashılıp atırǵan insan hám xayuanlardıń óliklerine karamawdı qálegeninde, Heigo oǵan bunday etiwdi qadaǵan etip, onıń ornına qorqınıshları menen tikkeley duslasıwǵa shaqıradı. Ayırım sholıwshılar bul waqıya Kurosawanıń keyingi kórkem iskerligine tásir etedi, sebebi ol óz iskerliginde jaǵımsız haqıyqatlıqlar menen qarama-qarsı turıwǵa hám izertlewge ansat tayar edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=51–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Prince|p=302}}&lt;/ref&gt;. Heigo akademik dárejede qábiletli bolǵan, biraq [[Tokio|Tokiodaǵı]] eń aldıńǵı orta mektepte orın ala almaǵannan keyin, ózin shańaraqtıń qalǵan bóliminen ajırata baslaydı. Shet el ádebiyatına bolǵan qızıǵıwshılıǵına itibar qaratıwdı maqul kóredi&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 172&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;. 1920-jıllardıń aqırında Heigo tezlik penen [[Tokio|Tokioda]] shet el filmlerin kórsetetuģın kinoteatrlar ushın benshi (sessiz kino bayanlawshısı) sıpatında ózin tanıtadı. Usı waqıtta súwretshi bolıwdı jobalastırǵan Kurosava Heigo menen birge jasaydı hám ekewi ajıralmas bolıp qaladı{{sfn|Galbraith|2002|p=19}}.
 
[[Fayl:Photo_during_the_shooting_of_The_Men_Who_Tread_on_the_Tiger's_Tail_2,_1945.jpg|oñğa|nobaý|''The Men Who Tread on the Tiger's Tail filmi'', 1945-jıl]]
[[Fayl:Shimura_Takashi.JPG|alt=Publicity still of Shimura cleanly shaven and wearing glasses.|solğa|nobaý|Takashi Shimura &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; filminde nawqas gangsterge járdem beriwshi arnawlı shıpakerdi oynaǵan. Shimura Kurosawanıń 20 dan aslam filmlerinde qatnasqan.]]
[[Fayl:Toshiro_Mifune_1954_Scan10003_160913.jpg|nobaý|Toshiro Mifune, Kurosava filmlerinde tez-tez qatnasıwshı, 1954-jıl]]
[[Fayl:Vasily_Perov_-_Портрет_Ф.М.Достоевского_-_Google_Art_Project.jpg|nobaý|Fyodor Dostoevskiy &quot;''[[:en:The_Idiot|The Idiot]]''&quot; atlı shıǵarmasın jazıp, onı Kurosava 1951-jılı usı atamadaǵı yapon filmine sáwlelendirdi. Vasiliy Perovtıń 1872-jilģi portreti.]]

==== Jumısınıń sonǵı jılları (1987–1998) ====
Kurosawa óziniń kelesi filmi ushın ózi súwretke alǵan temalardan pútkilley basqasha temanı tańladı. Onıń aldınǵı bazı bir kartinalarında (máselen,Drunken Angel hám {{lang|ja-latn|Kagemusha}}) qısqa tús kórinisleri kirgizilgen bolsa da, &quot;Dreams&quot; pútkilley rejissordıń óz túslerine tiykarlanıwı kerek edi. Áhmiyetlisi, Kurosawa 40 jıldan aslamıraq waqıt ishinde birinshi márte tereń jeke joybar ushın scenariydi bir ózi jazǵan edi. Onıń smetalıq byudjeti onnan aldınǵı filmlerden tómen bolsa da, yapon studiyaları onıń shıǵarmalarınan birin qollap-quwatlawdı qálemegen. Sonıń ushın Kurosawa basqa bir belgili amerikalı ıqlasbent Stiven Spilbergke múrájat etip, ol Warner Brosser kompaniyasıń pitken filmge xalıqaralıq huqıqlardı satıp alıwǵa kóndiredi. Bul Kurosawanıń balası Hisaoǵa birgeliktegi prodyuser hám tez arada Kurosawa Production baslıǵı sıpatında [[Yaponiya|Yaponiyada]] filmdi islep shıǵarıw qárejetlerin qaplaytuǵın kredit boyınsha kelisiwdi ańsatlastıradı. Súwretke alıw procesi segiz aydan aslam waqıt dawam etip, &quot;Dreams&quot; filminiń premyerası 1990-jıldıń may ayında Kannda ádepli, biraq, dúnyanıń basqa jerlerinde súwretke túsiretuǵın reakciyaǵa uqsas, sessiz qabıllaw menen ótkeriledi{{sfn|Galbraith|2002|pp=604-608}}{{sfn|Galbraith|2002|pp=576-583}}. 1990-jılı &quot;Ómirlik jetiskenligi ushın&quot; Akademiya sıylıǵın aladı. Óziniń qabıllaw sózinde &quot;Men azıraq qáweterlenip atırman, sebebi men ele kinonı túsinbeytuǵınımdı sezip atırman&quot; degen&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http://aaspeechesdb.oscars.org/index.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|title=Search Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217234929/http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http%3A%2F%2Faaspeechesdb.oscars.org%2Findex.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|archive-date=February 17, 2010|work=Academy Award Acceptance Speech Database|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=June 12, 2017}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta The Daily Spectrum gazetası xızmetkeri Bob Tomas Kurosawa &quot;kóplegen sınshılar tárepinen eń ullı tiri kinorejissyor&quot; dep esaplanǵanın atap ótken&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oscars 'a fine night for the Irish'|url=https://www.newspapers.com/image/288377867/|access-date=April 19, 2022|work=[[The Spectrum (Utah)|The Daily Spectrum]]|via=[[Newspapers.com]]|date=March 28, 1990|page=14|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steven_Spielberg_Masterclass_Cinémathèque_Française_2_cropped.jpg|nobaý|2012-jılı Francuz kinoteatrında súwretke túsirilgen Steven Spielberg Kurosawanıń bir neshe sońǵı filmlerin islep shıǵarıwdı qarjılandırıwǵa járdem beredi.]]

== Stil, temalar hám usıllar ==
[[Fayl:Making_of_Throne_of_Blood_Scan10020-1.jpg|alt=cast and crew of Throne of Blood|solğa|nobaý|''Throne of Blood'' hám ekipaj 1956-jılda túsirilgen fotosúwret (shepten ońǵa)Shinjin Akiike, Fumio Yanoguchi, Kuichiro Kishida, Samaji Nonagase, Takao Saito, Toshiro Mifune (jipte), Minoru Chiaki, Takashi Shimura, Teruyo Nogami, Yoshirō Muraki, Akira Kurosawa, Hiroshi Nezu, Asakazu Nakai, and Sōjirō Motoki]]
Kurosawa batıs kinosınan kúshli tásirlengen, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usıldı kórsetti; ol [[jazıwshı]], [[rejissyor]], [[prodyuser]] hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen shuǵıllandı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|2008|loc=p. 131, reprinted from [[John Powers (film critic)|John Powers]] interview, ''[[L.A. Weekly]]'', 4 April 1986, pp. 45–47}}&lt;/ref&gt;. Ol talantlı ssenariy jazıwshı bolıp, jaqsı filmniń bekkem tiykarı dep esaplaǵan joqarı sapalı ssenariydi támiyinlew ushın filmniń rawajlanıwınan baslap óziniń járdemshi jazıwshıları menen tıǵız islesti. Kóbinese óziniń filmlerin de montaj etken&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=193–194, 197–198}}&lt;/ref&gt;.Onıń tez-tez birge islesiwshilerinen ibarat toparı &quot;Kurosawa-gumi&quot; (黒澤組; Kurosawa toparı) dep atalǵan, sonıń ishinde aktyor Takashi Shimura, kinomotograf Asakazu Nakai, hám prodyusser járdemshisi Teruyo Nogami{{Sfn|Galbraith|2002|pp=10, 41–42, 374–375}} bolǵan.

Kurosawa usılı bir qatar qurallar hám usıllar menen belgilenedi. 1940-1950-jılları óziniń filmlerinde kóbinese &quot;ókshe kesim&quot;nen paydalanadı, bunda kamera kadrlardı baqlaw yamasa erip ketiwden góre bir qatar sáykes sekiriw kesimleri arqalı predmetke qaray yamasa onnan uzaqlasadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.davidbordwell.net/blog/2009/12/08/kurosawas-early-spring/|title=Observations on Film Art: Kurosawa's Early Spring|date=December 8, 2009|access-date=June 12, 2017|type=Blog}}&lt;/ref&gt;.  Jáne bir stilistikalıq ózgeshelik &quot;hárekette kesim&quot; bolıp, ekranda háreketti úzliksiz bir kórinistiń ornına eki yamasa onnan da kóp kórinislerde kórsetedi&lt;ref name=&quot;Mellentalk&quot;&gt;{{Harvnb|Seven Samurai|loc=DVD bonus featurette: ''Seven Samurai: Origins and Influences'', [[Joan Mellen]] commentary}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa menen kúshli túrde identifikaciya etilgen kinematografiyalıq punktuaciyanıń bir túri - sıpırıw, optikalıq printer arqalı jaratılǵan effekt: sızıq yamasa sızıq ekranda háreketlenip, saxnanıń aqırın sıpırıp taslaydı hám keyingisiniń birinshi súwretin kórsetedi. Ótiw qurılması sıpatında ol tuwrı kesiw yamasa eritiwdiń ornın basıwshı sıpatında qollanıladı; onıń jetilisken miynetinde súrtpe Kurosavanıń qolı boladı{{sfn|Galbraith|2002|p=41}}. 

== Miyras hám mádeniy tásiri ==
Kurosawa kóbinese barlıq dáwirlerdiń eń ullı kinorejissyorlarınan biri sıpatında tilge alınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://ew.com/article/1996/04/19/50-greatest-directors-and-their-100-best-movies/|bet=The 50 greatest directors and their 100 best movies|jumıs=entertainment weekly.com April 19, 1996|qaralǵan sáne=October 27, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|bet=BFI – Sight &amp; Sound – Top Ten Poll 2002 Poll – The Critics' Top Ten Directors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110623182355/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|arxivsáne=June 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm2.html|bet=The Greatest Directors Ever by ''Total Film'' Magazine|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140702113557/http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm.html|arxivsáne=July 2, 2014|baspaxana=[[Filmsite.org]]|qaralǵan sáne=April 19, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.moviemaker.com/25-most-influential-directors-of-all-time-scorsese-kubrick-welles/4/|bet=The 25 Most Influential Directors of All Time|sáne=July 7, 2002|jumıs=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.filmsite.org/directors.html|bet=Greatest Film Directors|jumıs=filmsite.org}}&lt;/ref&gt;. 1999-jılı AsianWeek jurnalı hám CNN tárepinen &quot;Ótken 100 jılda Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan [bes] adamnan biri&quot; sıpatında &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep tán alınǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|bet=ASIANOW&amp;nbsp;– Asiaweek&amp;nbsp;– Asian of the Century&amp;nbsp;– Kurosawa Akira&amp;nbsp;– 12/10/99|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110127170813/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|arxivsáne=January 27, 2011|qaralǵan sáne=June 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa rejissyorlar sorawnamasında úshinshi, &quot;Sight &amp; Sound&quot; jurnalınıń 2002-jıldaǵı barlıq waqıtlardıń eń ullı rejissyorları diziminde bolsa, sınshılar sorawnamasında besinshi orındı iyeledi. 2010-jılı Kurosawanıń tuwılǵanına 100 jıl tolıwı múnásibeti menen 2008-jılı AK100 atlı joybar iske túsirildi. AK100 joybarı &quot;keyingi áwlad wákilleri bolǵan jaslardı hám barlıq jerdegi adamlardı Akira Kurosawanıń nurı hám ruwxı, onıń jaratqan ájayıp dúnya menen tanıstırıw&quot;ǵa qaratılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/2008/09/21/ak100-world-tour-website/|bet=AK100 World Tour website|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=September 21, 2008|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Kinodóretiwshiler arasındaǵı abıray ===
[[Fayl:Popiersie_Ingmar_Bergman_ssj_20110627.jpg|oñğa|nobaý|Bul jerde Polshanıń Kelse qalasında jaylasqan byustte kórsetilgen Ingmar Bergman Kurosava dóretiwshiliginiń ıqlasbentleri bolǵan]]
Kóplegen kinodóretiwshiler Kurosawanıń dóretiwshiliginen tásirlengen. [[Ingmar Bergman]] óziniń &quot;''[[:en:The_Virgin_Spring|The Virgin Spring]]''&quot; filmin &quot;Kurosawanıń turistlik... jaman imitaciyası&quot; dep atadı hám qosımsha qıladı: &quot;Ol waqıtları meniń yapon kinosına háwesim joqarı dárejede edi. Men ózim de samuray boldım!{{sfn|Sano|1986|p=241}}&quot; Federico Fellini Kurosawanı &quot;kino avtorı bolıwı kerek bolǵan barlıq nárselerdiń eń úlken tiri úlgisi&quot; dep esaplaydı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Fellini|p=49}}&lt;/ref&gt;. [1] Steven Spielberg Kurosawanıń kinematografiyalıq kózqarasın óziniń kózqarasın qáliplestiriw sıpatında keltiredi&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Warren|first1=Adrian|title='Seven Samurai' Spawned a Subgenre All of Its Own, PopMatters|url=https://www.popmatters.com/182639-seven-samurai-2495651387.html|access-date=April 21, 2022|work=[[PopMatters]]|date=June 11, 2014}}&lt;/ref&gt;. 1992-jılı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalında rejissyorlıqtaǵı ómirlik jetiskenligi ushın Akira Kurosawa sıylıǵı menen sıylıqlanǵan Satyajit Rey&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=6&amp;searchfield=Satyajit+Ray|title=Awards and Tributes: Satyajit Ray|work=San Francisco International Film Festival: The First to Fifty|publisher=San Francisco Film Society|access-date=April 8, 2008}}&lt;/ref&gt; Rashomon haqqında aldınıraq:
{{Blockquote|Filmniń maǵan tásiri (birinshi ret 1952-jılı Kalkuttada kórgenimde) elektr tásiri boldı. Men onı izbe-iz úsh mártebe kórdim hám hár saparı kino dóretiwshiliginiń hár bir tárepi boyınsha rejissyordıń húkimdarlıǵın bunshelli dálilleytuǵın hám kózdi qamastıratuǵın basqa film barma eken dep oyladım&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ray|p=180}}&lt;/ref&gt;.}}
Roman Polanski Kurosawanı Fellini hám Orson Welles penen birge eń jaqsı kóretuǵın úsh kinorejissyorlardıń biri dep esaplap, maqtaw ushın &quot;''Seven Samurai''&quot;, &quot;''Throne of Blood''&quot; hám &quot;''The Hidden Fortress''&quot; filmlerin tańladı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Morrison|p=160}}&lt;/ref&gt;. Bernardo Bertolucci Kurosawanıń tásirin áhmiyetli dep esapladı: &quot;Kurosawanıń filmleri hám Fellinidiń lázzetli turmısı meni kino rejissyorı bolıwǵa iytermelegen nárseler edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa: The Last Emperor|loc=Bernardo Bertolucci interview}}&lt;/ref&gt;&quot;. Andrei Tarkovsky Kurosawanı óziniń súyikli filmlerinen biri sıpatında tilge alıp, &quot;''Seven Samurai''&quot;dı óziniń súyikli on filminen biri sıpatında atap ótti&lt;ref name=&quot;Andrei Tarkovsky&quot;&gt;{{cite web|url=http://people.ucalgary.ca/~tstronds/nostalghia.com/TheTopics/Tarkovsky-TopTen.html|title=Tarkovsky's Choice|publisher=Nostalghia.com|access-date=June 10, 2017|last1=Lasica|first1=Tom}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Sidney_Lumet|Sidney Lumet]] Kurosawanı &quot;kino rejissyorlarınıń Betxoveni&quot; dep ataǵan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://studentnewspaper.org/article/lets-talk-about-the-master-an-ode-to-akira-kurosawa|title=Let's Talk About the Master – An Ode to Akira Kurosawa|date=November 10, 2015|website=The Student}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Werner_Herzog|Werner Herzog]] ózi menen tuwısqanlıq sezetuģın kino dóretiwshileri hám súygen filmleri haqqında pikir júrgizedi:
{{Blockquote|Griffit - ásirese, onıń &quot;Birth of a Nation&quot; hám &quot;Broken Blossoms&quot; - [[F. V. Murnau|Murnau]], [[Luis Bunyuel|Buñuel]], Kurosawa hám [[Sergey Eyzenshteyn|Eyzenshteyn]]&lt;nowiki&gt;niń &quot;Ivan Groznıy (1944-jıl film) |Ivan Groznıy]]&quot; atlı shıǵarmaları... Maǵan &lt;/nowiki&gt;[[Karl Teodor Dreyer|Dreyer]]tıń &quot;The Passion of Joan of Arc&quot;, [[Vsevolod Pudovkin|Pudovkin]]’s ’’[[Storm over Asia (1928 film)|Storm Over Asia]]’’ hám [[Aleksandr Dovzhenko|Dovzhenko]]nıń &quot;[[Earth (1930)|Earth]]’’, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]’s [[Ugetsu|’’Ugetsu Monogatari’’]]&quot; filmleri unaydı, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]nıń [[Ugetsu|&quot;Ugetsu monogatari&quot; ]]ı, Satyajit Raydıń &quot; [[Jalsaghar|The Music Room]] &quot; ... Men Kurosawa qalayınsha &quot;Rashomon&quot; sıyaqlı jaqsı bir nárse jaratqanına hayran qalaman; teń salmaqlıq hám aǵıs tolıq, ol keńislikti sonday jaqsı teń salmaqlı túrde paydalanadı. Bul táriyxta islengen eń jaqsı filmlerden biri{{sfn|Cronin|2014|p=}}.}}

=== Kritika ===
[[Fayl:Jacques_Rivette_Dreaming.jpg|solğa|nobaý|Jacques Rivette, Franciyanıń &quot;Jańa tolqını&quot;nıń belgili sınshısı, Mizoguchi dóretiwshiligin Kurosawanıń dóretiwshiligine salıstırǵanda tolıq yapon dárejesinde bahalaǵan.]]
&quot;Ugetsu&quot; (1953) hám &quot;''Sansho the Bailiff''&quot; (1954) teatrlarınıń direktorı Kenji Mizoguchi Kurosawadan on bir jas úlken bolǵan. 1950-jıllardıń ortalarınan keyin [[Franciya|Franciyanıń]] &quot;Jańa tolqın&quot; partiyasınıń ayırım sınshıları Kurosawadan qaraǵanda Mizoguchtı jaqsı kóre basladı. &quot;Jańa tolqın&quot; sınshısı hám kinorejissyor [[:en:Jacques_Rivette|Jacques Rivette]], ásirese, Mizoguchi jumısı bir waqıttıń ózinde tolıq yapon hám shınında universal bolǵan jalǵız yapon rejissyori dep esapladı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|title=Beauty Beneath the Brutality: Japanese Masters Mizoguchi and Ozu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420114732/https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|archive-date=April 20, 2019|last=Thompson|first=Rustin|date=December 1, 1998|access-date=June 7, 2017|website=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;; Kurosawa, kerisinshe, Batıs kinosı hám mádeniyatınan kóbirek tásir kórsetedi dep esaplanadı, bul pikir qarama-qarsılıqqa sebep bolmaqta&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bock|1978|p=35}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa Production kompaniyası ===
2011-jıldıń sentyabr ayında Kurosawanıń kópshilik filmleri hám islep shıǵarılmaǵan scenariylerine remeyk huqıqları Akira Kurosawa 100 Project tárepinen [[Los-Anjeles]] qalasındaǵı Splendent kompaniyasına berilgeni haqqında xabar berildi. &quot;Splendent&quot; basshısı Sakiko Yamadanıń aytıwınsha, &quot;zamanagóy kino dóretiwshilerine kino tamashagóyleriniń jańa áwladın bul umıtılmas waqıyalar menen tanıstırıwǵa járdemlesiw&quot;di maqset etken&lt;ref name=&quot;Patterson2011&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

1959-jılı shólkemlestirilgen &quot;Kurosawa Production Co&quot; kompaniyası Kurosawa miyrasınıń kóplegen táreplerin qadaǵalawdı dawam ettirmekte. Kompaniyanıń házirgi basshısı direktordıń balası Hisao Kurosawa bolıp tabıladı. Onıń [[Amerika|Amerikadaǵı]] &quot;Kurosawa Enterprises&quot; kárxanası Los-Anjeles qalasında jaylasqan. Kurosawanıń shıǵarmalarına bolǵan huqıqlar sonda Kurosawa Production hám ol islegen kinostudiyalar, atap aytqanda, Toho tárepinen qolǵa kirgizilgen. Keyin bul huqıqlar Akira Kurosawa 100 joybarına berilgen. 2011-jılı L.A.da jaylasqan Splendent kompaniyasına qayta berilgen&lt;ref name=&quot;Patterson20112&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa Production 2003-jıl dekabr ayında shólkemlestirilgen hám Hisao Kurosawa tárepinen basqarılatuǵın Akira Kurosawa Foundation menen tıǵız birge isleydi. Qor hár jılı qısqa filmler tańlawın shólkemlestiredi hám Kurosavaǵa baylanıslı joybarlardı, sonıń ishinde, rejissyor ushın estelik muzeyin qurıw boyınsha jaqında shkafqa qoyılǵan joybarǵa basshılıq etedi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://akirakurosawa.info/2010/06/05/plans-for-akira-kurosawa-museum-officially-abandoned/|title=Plans for Akira Kurosawa museum officially abandoned|last=Maunula|first=Vili|date=June 5, 2010|publisher=Akira Kurosawa info|access-date=June 7, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Film studiyası ===
1981-jılı Yokogamada Kurosawa kinostudiyası ashılıp, sonnan berli [[Yaponiya|Yaponiyada]] qosımsha eki orın iske túsirilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|bet=Kurosawa Film Studio|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091105004851/http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|arxivsáne=November 5, 2009|til=ja|baspaxana=Kurosawa Film Studio Co. Ltd.|qaralǵan sáne=June 10, 2017}}&lt;/ref&gt;. Arxiv materiallarınıń úlken toplamı, sonıń ishinde, skanerlengen scenariyler, fotosúwretler hám jańalıqlar haqqındaǵı maqalalar Kurosawa Production menen birgelikte Ryukoku universiteti Sanlı arxivler izertlew orayı tárepinen júrgiziletuǵın yapon menshik saytı Akira Kurosawa Digital Archive arqalı paydalanıwǵa tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.afc.ryukoku.ac.jp/Komon/kurosawa/index.html|bet=bluesky|til=ja|baspaxana=SGI Japan Ltd.|qaralǵan sáne=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

==== Anaheim universiteti Akira Kurosawa kino mektebi. ====
Anaheim universiteti Kurosawa Production hám Kurosawa shańaraǵı menen birgelikte 2009-jıldıń báhárinde [[Anaheim universiteti]] Akira Kurosawa kino mektebin shólkemlestiredi. Anaheim universitetiniń Akira Kurosawa kino mektebi dúnyanıń kóplegen eń ullı kino dóretiwshileri tárepinen qollap-quwatlanatuǵın sanlı kinematografiya boyınsha onlayn súwretlew óneri magistrin (MFA) usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|bet=The Anaheim University Akira Kurosawa School of Film – Online MFA in Digital Filmmaking|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140721032348/http://anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|arxivsáne=July 21, 2014|baspaxana=Anaheim University|qaralǵan sáne=September 22, 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa restoran toparı ===
[[Fayl:TeppanyakiKurosawaTsukiji.jpg|nobaý|Teppanyaki Kurosawa restoranı Tsukiji qalasındaǵı kishi kóshede jaylasqan, Tokio.]]
Kurosawa yapon asxanasınıń bilimdanı sıpatında belgili bolǵan. Sonıń ushın Kurosawa shańaraqlıq qorı onıń óliminen keyin 1999-jılı Kurosawa restoranlar toparın shólkemlestirip, Tokio aymaǵında shańaraq atı menen atalǵan tórt restoran ashtı. Nagatacho Kurosawa Shabu-shabu, Teppanyaki Kurosawa Tsukiji, Keyaki Kurosawa Nishi-Azabu, soba, Udon Kurosawa Roppongi. Barlıq tórt orın da Kurosawanıń jaslıq dáwirindegi Meiji dáwirin eske túsiriw hám Kurosawanıń karyerası haqqındaǵı esteliklerdi sáwlelendiriw maqsetinde islengen. 2023-jıl jaǵdayına muwapıq, házirgi waqıtta tek Tsukiji islep tur. Sonday-aq, dúnya boylap bir qatar isbilermenler Akira hám múlkke baylanısı bolmaǵan halda Kurosava húrmetine restoran hám kárxanalar ashqan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lindsay|first=Dennis|title=Kurosawa Restaurant Tokyo|url=https://www.thebetterlivingindex.com/kurosawa-restaurant-tokyo/|date=November 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://9638.net|bet=Kurosawa|jumıs=Kurosawa Restaurant Group|qaralǵan sáne=March 16, 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiya ==
Kurosawanıń shıǵarmalarınıń tolıq dizimi televidenie, teatr hám ádebiyattaǵı jumıslarınan tısqarı onıń filmlerin de óz ishine aladı.

== Hújjetli filmler ==
Kurosawanıń ómiri hám dóretiwshiligine baylanıslı qısqa hám tolıq metrajlı hújjetli filmler onıń dóretiwshilik gúllep-jasnaǵan dáwirinde de, óliminen keyin de kóplep islengen. [[Francuzlar|Francuz]] video essesi rejissyorı Chris Marker tárepinen &quot;AK&quot; Kurosawa &quot;Ran&quot; ústinde islep atırgan waqıtta súwretke alınǵan; biraq hújjetli film filmniń isleniwinen kóre, Kurosawanıń uzaq, biraq ádepli shaxsına kóbirek itibar qaratadı&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://www.festival-cannes.com/en/films/a-k|bet=A.K.|jumıs=festival-cannes.com|qaralǵan sáne=June 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kehr&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|bet=A.K.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210414100535/https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|arxivsáne=April 14, 2021|avtor=Kehr|at=Dave|sáne=March 7, 1986|baspaxana=Chicago Reader|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawanıń ómiri hám onnan keyin islep shıǵarılǵan shıǵarmaları haqqındaǵı basqa hújjetli filmlerge tómendegiler kiredi:

* ''Kurosawa: The Last Emperor'' (Alex Cox, 1999)
* ''A Message from Akira Kurosawa: For Beautiful Movies'' (Hisao Kurosawa, 2000)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/documentaries-on-akira-kurosawa/|bet=Documentaries on Akira Kurosawa|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=November 16, 2015|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa'' (Adam Low, 2001)&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=WH |title=Kurosawa |url=https://www.timeout.com/london/film/kurosawa |magazine=Time Out |location=London |access-date=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Akira Kurosawa: It Is Wonderful to Create'' (Toho Masterworks, 2002)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot; /&gt;
* ''Akira Kurosawa: The Epic and the Intimate'' (2010)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.oldies.com/product-view/6130FD.html|bet=Ran (Blu-ray)|baspaxana=Oldies.com|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa's Way'' (Catherine Cadou, 2011)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.criterion.com/films/28700-akira-kurosawa-s-dreams|bet=Akira Kurosawa's Dreams|baspaxana=[[The Criterion Collection]]|qaralǵan sáne=June 21, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Life Work of Akira Kurosawa]]'' (Mitsuhiko Kawamura, 2023)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.imdb.com/title/tt31945846/|bet=Life Work of Akira Kurosawa|baspaxana=[[IMDb]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Searching For Kurosawa]]'' (Richard Rowland, 2025)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.instagram.com/p/DJef_2jpjfs/?img_index=2|bet=Searching For Kurosawa|baspaxana=[[Instagram]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sıylıqları ==
Kurosawa húrmetine eki kino sıylıǵı da berilgen. Akira Kurosawanıń rejissyorlıq baǵdarındaǵı ómirlik jetiskenligi ushın sıylıǵı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalı dawamında, Akira Kurosawa sıylıǵı bolsa Tokio xalıqaralıq kinofestivalı dawamında tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=1&amp;searchfield=Akira+Kurosawa+Award&amp;x=16&amp;y=10|bet=Awards &amp; Tributes|baspaxana=San Francisco Film Society|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2008/film/features/mikhalkov-given-kurosawa-award-1117994692/|title=Mikhalkov given Kurosawa Award|access-date=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

Kurosawa, sonday-aq, bir qatar mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵan, sonıń ishinde, 1984-jılı [[Franciya|Franciyanıń]] Húrmet Legionı oficeri hám 1986-jılı Italiya Respublikasınıń Húrmet ordeni ricarı, 1985-jılı óziniń tuwılǵan jeri Yaponiyadan Mádeniyat ordeni menen sıylıqlanǵan birinshi kinorejissyor. Ol qaytıs bolgannan keyin, Kazoku aristokratiyası dárejesindegi dvoryanlıq ataqtıń zamanagóy ekvivalenti bolgan kishi úshinshi sud dárejesi menen tán alınǵan&lt;ref name=&quot;praemium&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.praemiumimperiale.org/ja/laureate/laureates/kuros|bet=黒澤明|jumıs=praemiumimperiale.org}}&lt;/ref&gt;.{{Derekler|group=note}} 

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
* Buchanan, Judith (2005). ''Shakespeare on Film''. Pearson Longman.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-582-43716-4|&lt;bdi&gt;0-582-43716-4&lt;/bdi&gt;]].
* Burch, Nöel (1979). ''[https://quod.lib.umich.edu/c/cjfs/aaq5060.0001.001 To the Distant Observer: Form and Meaning in the Japanese Cinema]''. University of California Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-520-03605-0|&lt;bdi&gt;0-520-03605-0&lt;/bdi&gt;]].
* Cowie, Peter (2010). ''Akira Kurosawa: Master of Cinema''. Rizzoli Publications.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8478-3319-4|&lt;bdi&gt;0-8478-3319-4&lt;/bdi&gt;]].
* Davies, Anthony (1990). ''Filming Shakespeare's Plays: The Adaptations of Laurence Olivier, Orson Welles, Peter Brook and Akira Kurosawa''. Cambridge University Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-521-39913-0|&lt;bdi&gt;0-521-39913-0&lt;/bdi&gt;]].
* Desser, David (1983). ''The Samurai Films of Akira Kurosawa (Studies in Cinema No. 23)''. UMI Research Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8357-1924-3|&lt;bdi&gt;0-8357-1924-3&lt;/bdi&gt;]].
* Leonard, Kendra Preston (2009). ''Shakespeare, Madness, and Music: Scoring Insanity in Cinematic Adaptations''. Plymouth: The Scarecrow Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8108-6946-2|&lt;bdi&gt;0-8108-6946-2&lt;/bdi&gt;]].
* Sorensen, Lars-Martin (2009). ''Censorship of Japanese Films During the U.S. Occupation of Japan: The Cases of Yasujiro Ozu and Akira Kurosawa''. Edwin Mellen Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7734-4673-7|&lt;bdi&gt;0-7734-4673-7&lt;/bdi&gt;]]. 
* Wild, Peter. (2014) ''Akira Kurosawa'' Reaktion Books  
[[Kategoriya:1998-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1910-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Tokiolı belsendiler]]
[[Kategoriya:Yakuza film direktorları]]
[[Kategoriya:Samurai film]]
[[Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar]]</text>
      <sha1>bzsqjfawwpgy0k7jutvzxc90rxrxk10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229962</id>
      <parentid>229961</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T19:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <origin>229962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33996" sha1="g6gy9676l9v3uewboi78uhngsthe861" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Akira Kurosawa|súwret=Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|táriypi=Kurosawa, 1953-jıl|negizgi atı={{nobold|黒澤 明}}|tuwılǵan sánesi=1910-jıl 23-mart|tuwılǵan jeri=[[Shinagawa]], Tokio, Yaponiya|qaytıs bolǵan sánesi=1998-jıl 6-sentyabr|qaytıs bolǵan jeri=[[Setagaya]], Tokio, Yaponiya|kásibi={{flatlist|
* Film direktor
* scenariy avtorı
* prodyuser
* redaktor
* súwretshi
}}|iskerlik jılları=1936–1993|ómirlik joldası={{marriage|[[Yōko Yaguchi]]|1945|1985|end=her death}}|balaları=2,  [[Kazuko Kurosawa|Kazuko]]|qolı=Akira Kurosawa Signature.svg}}

'''Akira Kurosawa''' (黒澤 明 yáki 黒沢 明, Kurosawa Akira;1910-jıl 23-mart – 1998-jıl 6-sentyabr) — alpıs jıl dawamında 30 kórkem filmge rejissyorlıq etken [[Yaponiya|yapon]] [[Kinorejissyor|kinorejissyorı]]. Batıs kinosınan kúshli tásir kórsetken, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usılı menen kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Ámeliy kinorejissyor sıpatında tanılǵan  rejissyor, jazıwshı, prodyuser hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen qattı shuǵıllanadı.

Súwretshi sıpatında qısqa waqıt islewden soń, Kurosawa 1936-jılı yapon kino sanaatına kirip keledi. Kóp jıllar dawamında rejissyor járdemshisi hám scenariy jazıwshısı sıpatında kóplegen filmler ústinde islep, [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] dáwirinde 33 jasında shıqqan &quot;Sanshiro Sugata&quot; (1943) atlı belsendi filmi menen rejissyorlıq debyutini ámelge asıradı. Urıstan keyin [[Yaponiya]]daǵı eń áhmiyetli jas kinorejissyorlardıń biri sıpatında óziniń abıroyın sınshılar tárepinen tán alınǵan &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; (1948) filmi menen tastıyıqladı, onda bas rolde sol waqıtta belgisiz bolǵan aktyor Toshiro Mifune rolin oynadı; keyin eki adam jáne 15 filmde birge islesedi.

&quot;Rashomon&quot; (1950) premyerası Tokioda bolıp ótip, 1951-jılı [[Veneciya]] kinofestivalında &quot;Altın arıslan&quot;dıń tosattan jeńimpazı boladı. Filmniń kommerciyalıq hám kritikalıq tabısı birinshi márte Batıs kino bazarların yapon filmleri ushin ashtı, bul bolsa óz náwbetinde basqa yapon kinematografshılarının xalıqaralıq tán alınıwına alıp keledi. Kurosawa 1950-jıllar hám 1960-jıllardıń baslarında jılına shama menen bir filmdi, sonıń ishinde, &quot;Ikiru&quot; (1952), &quot;[[:en:Seven_Samurai|Seven Samurai]]&quot; (1954), [[:en:Throne_of_Blood|&quot;Throne of Blood]] &quot;(1957), [[:en:The_Hidden_Fortress|&quot;The Hidden Fortress]]&quot; (1958), [[:en:Yojimbo|&quot;Yojimbo]]&quot; (1961), [[:en:High_and_Low_(1963_film)|&quot;High and Low&quot;]] (1963) hám &quot;[[:en:Red_Beard|Red Beard]]&quot; (1965) sıyaqlı bir qatar joqarı bahalı hám kóbinese ekranlastırılǵan filmlerdi basqarǵan. Ol 1960-jıllardan keyin ádewir az ónimdarlıqqa iye bolǵan, biraq onıń keyingi jumısları, sonıń ishinde, aqırǵı eki filmi Kagemusha (1980) hám Ran (1985) sınshılardıń alǵısın alıwda dawam etedi.

1990-jılı Kurosawa Akademiyanıń Húrmetli sıylıǵın aladı. &quot;AsianWeek&quot; jurnalı hám CNN onı XX ásirde Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan bes insannıń biri sıpatında atap, &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep ataǵan. Onıń karyerası retrospektivalar, kritikalıq izertlewler hám baspa hám video tárizdegi biografiyalardan tısqarı kóplegen tutınıwshı ǵalaba xabar qurallarında kóplegen relizler menen sıylıqlanǵan.

== Ómiri hám karyerası ==
Kurosawa 1910-jıl 23-martta&lt;ref&gt;{{Harvnb|San Juan|2018|p=11}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}} Ebara okrugindegi Oimachi (Tokio prefekturası) [ja] (házirgi Xigashi-Oi [ja] Tokiodaǵı Shinagava palatasında) jerinde tuwılǵan. Biraq, bir waqıtları [[Akita|Akitada]] tuwılǵanın hám sońınan Tokioǵa náreste waqtında kelgenin aytqan. Onıń anası Shima (1870-1952) Osaka qalasındaǵı sawdager shańaraǵınan; onıń ákesi Isamu (1864-1948) Akita prefekturasındaǵı samuraylar shańaraǵınıń aǵzası bolıp, Armiyanıń dene tárbiyası institutınıń orta mektebiniń direktorı lawazımında islegen{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}{{sfn|Galbraith|2002|p=14}}. Akira ortasha bay shańaraqtıń segizinshi hám eń kishi perzenti bolıp, onıń eki sińlisi tuwılǵan waqıtta ósip úlgergen hám birewi qaytıs bolǵan{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 17&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;.

Fizikalıq shınıǵıwlardı úgit-násiyatlawdan tısqarı, Isamu Batıs dástúrlerine ashıq bolıp, teatr hám kinonı bolsa tárbiyalıq áhmietke iye dep esapladı. Ol baslawısh mektepte oqıp, Keinosuke Uekusa menen jaqın dos bolǵan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=5–7}}&lt;/ref&gt;. Áhmiyetli qáliplestiriwshi tásir bolsa onıń oqıtıwshısı Tachikava mırza bolıp, onıń progressiv bilimlendiriw ámeliyatları onda dáslep súwret salıwǵa muhabbat&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=12–13}}&lt;/ref&gt;, keyin ulıwma bilimlendiriwge qızıǵıwshılıq oyatqan{{sfn|Galbraith|2002|p=16}}.

Kurosawanıń balalıǵındaǵı jáne bir úlken tásiri onıń tórt jas úlken aǵası Heigo (1906-1933) bolǵan. Ullı Kanto jer silkiniwi hám onnan keyingi 1923-jılǵı Kanto qırǵını aqıbetinde Heigo 13 jasar Kurosawanı wayranshılıqtı kóriw ushın alıp ketedi. Kurosawa hámme jerge shashılıp atırǵan insan hám xayuanlardıń óliklerine karamawdı qálegeninde, Heigo oǵan bunday etiwdi qadaǵan etip, onıń ornına qorqınıshları menen tikkeley duslasıwǵa shaqıradı. Ayırım sholıwshılar bul waqıya Kurosawanıń keyingi kórkem iskerligine tásir etedi, sebebi ol óz iskerliginde jaǵımsız haqıyqatlıqlar menen qarama-qarsı turıwǵa hám izertlewge ansat tayar edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=51–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Prince|p=302}}&lt;/ref&gt;. Heigo akademik dárejede qábiletli bolǵan, biraq [[Tokio|Tokiodaǵı]] eń aldıńǵı orta mektepte orın ala almaǵannan keyin, ózin shańaraqtıń qalǵan bóliminen ajırata baslaydı. Shet el ádebiyatına bolǵan qızıǵıwshılıǵına itibar qaratıwdı maqul kóredi&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 172&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;. 1920-jıllardıń aqırında Heigo tezlik penen [[Tokio|Tokioda]] shet el filmlerin kórsetetuģın kinoteatrlar ushın benshi (sessiz kino bayanlawshısı) sıpatında ózin tanıtadı. Usı waqıtta súwretshi bolıwdı jobalastırǵan Kurosava Heigo menen birge jasaydı hám ekewi ajıralmas bolıp qaladı{{sfn|Galbraith|2002|p=19}}.
 
[[Fayl:Photo_during_the_shooting_of_The_Men_Who_Tread_on_the_Tiger's_Tail_2,_1945.jpg|oñğa|nobaý|''The Men Who Tread on the Tiger's Tail filmi'', 1945-jıl]]
[[Fayl:Shimura_Takashi.JPG|alt=Publicity still of Shimura cleanly shaven and wearing glasses.|solğa|nobaý|Takashi Shimura &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; filminde nawqas gangsterge járdem beriwshi arnawlı shıpakerdi oynaǵan. Shimura Kurosawanıń 20 dan aslam filmlerinde qatnasqan.]]
[[Fayl:Toshiro_Mifune_1954_Scan10003_160913.jpg|nobaý|Toshiro Mifune, Kurosava filmlerinde tez-tez qatnasıwshı, 1954-jıl]]
[[Fayl:Vasily_Perov_-_Портрет_Ф.М.Достоевского_-_Google_Art_Project.jpg|nobaý|Fyodor Dostoevskiy &quot;''[[:en:The_Idiot|The Idiot]]''&quot; atlı shıǵarmasın jazıp, onı Kurosava 1951-jılı usı atamadaǵı yapon filmine sáwlelendirdi. Vasiliy Perovtıń 1872-jilģi portreti.]]

==== Jumısınıń sonǵı jılları (1987–1998) ====
Kurosawa óziniń kelesi filmi ushın ózi súwretke alǵan temalardan pútkilley basqasha temanı tańladı. Onıń aldınǵı bazı bir kartinalarında (máselen,Drunken Angel hám {{lang|ja-latn|Kagemusha}}) qısqa tús kórinisleri kirgizilgen bolsa da, &quot;Dreams&quot; pútkilley rejissordıń óz túslerine tiykarlanıwı kerek edi. Áhmiyetlisi, Kurosawa 40 jıldan aslamıraq waqıt ishinde birinshi márte tereń jeke joybar ushın scenariydi bir ózi jazǵan edi. Onıń smetalıq byudjeti onnan aldınǵı filmlerden tómen bolsa da, yapon studiyaları onıń shıǵarmalarınan birin qollap-quwatlawdı qálemegen. Sonıń ushın Kurosawa basqa bir belgili amerikalı ıqlasbent Stiven Spilbergke múrájat etip, ol Warner Brosser kompaniyasıń pitken filmge xalıqaralıq huqıqlardı satıp alıwǵa kóndiredi. Bul Kurosawanıń balası Hisaoǵa birgeliktegi prodyuser hám tez arada Kurosawa Production baslıǵı sıpatında [[Yaponiya|Yaponiyada]] filmdi islep shıǵarıw qárejetlerin qaplaytuǵın kredit boyınsha kelisiwdi ańsatlastıradı. Súwretke alıw procesi segiz aydan aslam waqıt dawam etip, &quot;Dreams&quot; filminiń premyerası 1990-jıldıń may ayında Kannda ádepli, biraq, dúnyanıń basqa jerlerinde súwretke túsiretuǵın reakciyaǵa uqsas, sessiz qabıllaw menen ótkeriledi{{sfn|Galbraith|2002|pp=604-608}}{{sfn|Galbraith|2002|pp=576-583}}. 1990-jılı &quot;Ómirlik jetiskenligi ushın&quot; Akademiya sıylıǵın aladı. Óziniń qabıllaw sózinde &quot;Men azıraq qáweterlenip atırman, sebebi men ele kinonı túsinbeytuǵınımdı sezip atırman&quot; degen&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http://aaspeechesdb.oscars.org/index.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|title=Search Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217234929/http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http%3A%2F%2Faaspeechesdb.oscars.org%2Findex.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|archive-date=February 17, 2010|work=Academy Award Acceptance Speech Database|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=June 12, 2017}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta The Daily Spectrum gazetası xızmetkeri Bob Tomas Kurosawa &quot;kóplegen sınshılar tárepinen eń ullı tiri kinorejissyor&quot; dep esaplanǵanın atap ótken&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oscars 'a fine night for the Irish'|url=https://www.newspapers.com/image/288377867/|access-date=April 19, 2022|work=[[The Spectrum (Utah)|The Daily Spectrum]]|via=[[Newspapers.com]]|date=March 28, 1990|page=14|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steven_Spielberg_Masterclass_Cinémathèque_Française_2_cropped.jpg|nobaý|2012-jılı Francuz kinoteatrında súwretke túsirilgen Steven Spielberg Kurosawanıń bir neshe sońǵı filmlerin islep shıǵarıwdı qarjılandırıwǵa járdem beredi.]]

== Stil, temalar hám usıllar ==
[[Fayl:Making_of_Throne_of_Blood_Scan10020-1.jpg|alt=cast and crew of Throne of Blood|solğa|nobaý|''Throne of Blood'' hám ekipaj 1956-jılda túsirilgen fotosúwret (shepten ońǵa)Shinjin Akiike, Fumio Yanoguchi, Kuichiro Kishida, Samaji Nonagase, Takao Saito, Toshiro Mifune (jipte), Minoru Chiaki, Takashi Shimura, Teruyo Nogami, Yoshirō Muraki, Akira Kurosawa, Hiroshi Nezu, Asakazu Nakai, and Sōjirō Motoki]]
Kurosawa batıs kinosınan kúshli tásirlengen, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usıldı kórsetti; ol [[jazıwshı]], [[rejissyor]], [[prodyuser]] hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen shuǵıllandı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|2008|loc=p. 131, reprinted from [[John Powers (film critic)|John Powers]] interview, ''[[L.A. Weekly]]'', 4 April 1986, pp. 45–47}}&lt;/ref&gt;. Ol talantlı ssenariy jazıwshı bolıp, jaqsı filmniń bekkem tiykarı dep esaplaǵan joqarı sapalı ssenariydi támiyinlew ushın filmniń rawajlanıwınan baslap óziniń járdemshi jazıwshıları menen tıǵız islesti. Kóbinese óziniń filmlerin de montaj etken&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=193–194, 197–198}}&lt;/ref&gt;.Onıń tez-tez birge islesiwshilerinen ibarat toparı &quot;Kurosawa-gumi&quot; (黒澤組; Kurosawa toparı) dep atalǵan, sonıń ishinde aktyor Takashi Shimura, kinomotograf Asakazu Nakai, hám prodyusser járdemshisi Teruyo Nogami{{Sfn|Galbraith|2002|pp=10, 41–42, 374–375}} bolǵan.

Kurosawa usılı bir qatar qurallar hám usıllar menen belgilenedi. 1940-1950-jılları óziniń filmlerinde kóbinese &quot;ókshe kesim&quot;nen paydalanadı, bunda kamera kadrlardı baqlaw yamasa erip ketiwden góre bir qatar sáykes sekiriw kesimleri arqalı predmetke qaray yamasa onnan uzaqlasadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.davidbordwell.net/blog/2009/12/08/kurosawas-early-spring/|title=Observations on Film Art: Kurosawa's Early Spring|date=December 8, 2009|access-date=June 12, 2017|type=Blog}}&lt;/ref&gt;.  Jáne bir stilistikalıq ózgeshelik &quot;hárekette kesim&quot; bolıp, ekranda háreketti úzliksiz bir kórinistiń ornına eki yamasa onnan da kóp kórinislerde kórsetedi&lt;ref name=&quot;Mellentalk&quot;&gt;{{Harvnb|Seven Samurai|loc=DVD bonus featurette: ''Seven Samurai: Origins and Influences'', [[Joan Mellen]] commentary}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa menen kúshli túrde identifikaciya etilgen kinematografiyalıq punktuaciyanıń bir túri - sıpırıw, optikalıq printer arqalı jaratılǵan effekt: sızıq yamasa sızıq ekranda háreketlenip, saxnanıń aqırın sıpırıp taslaydı hám keyingisiniń birinshi súwretin kórsetedi. Ótiw qurılması sıpatında ol tuwrı kesiw yamasa eritiwdiń ornın basıwshı sıpatında qollanıladı; onıń jetilisken miynetinde súrtpe Kurosavanıń qolı boladı{{sfn|Galbraith|2002|p=41}}. 

== Miyras hám mádeniy tásiri ==
Kurosawa kóbinese barlıq dáwirlerdiń eń ullı kinorejissyorlarınan biri sıpatında tilge alınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://ew.com/article/1996/04/19/50-greatest-directors-and-their-100-best-movies/|bet=The 50 greatest directors and their 100 best movies|jumıs=entertainment weekly.com April 19, 1996|qaralǵan sáne=October 27, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|bet=BFI – Sight &amp; Sound – Top Ten Poll 2002 Poll – The Critics' Top Ten Directors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110623182355/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|arxivsáne=June 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm2.html|bet=The Greatest Directors Ever by ''Total Film'' Magazine|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140702113557/http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm.html|arxivsáne=July 2, 2014|baspaxana=[[Filmsite.org]]|qaralǵan sáne=April 19, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.moviemaker.com/25-most-influential-directors-of-all-time-scorsese-kubrick-welles/4/|bet=The 25 Most Influential Directors of All Time|sáne=July 7, 2002|jumıs=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.filmsite.org/directors.html|bet=Greatest Film Directors|jumıs=filmsite.org}}&lt;/ref&gt;. 1999-jılı AsianWeek jurnalı hám CNN tárepinen &quot;Ótken 100 jılda Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan [bes] adamnan biri&quot; sıpatında &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep tán alınǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|bet=ASIANOW&amp;nbsp;– Asiaweek&amp;nbsp;– Asian of the Century&amp;nbsp;– Kurosawa Akira&amp;nbsp;– 12/10/99|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110127170813/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|arxivsáne=January 27, 2011|qaralǵan sáne=June 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa rejissyorlar sorawnamasında úshinshi, &quot;Sight &amp; Sound&quot; jurnalınıń 2002-jıldaǵı barlıq waqıtlardıń eń ullı rejissyorları diziminde bolsa, sınshılar sorawnamasında besinshi orındı iyeledi. 2010-jılı Kurosawanıń tuwılǵanına 100 jıl tolıwı múnásibeti menen 2008-jılı AK100 atlı joybar iske túsirildi. AK100 joybarı &quot;keyingi áwlad wákilleri bolǵan jaslardı hám barlıq jerdegi adamlardı Akira Kurosawanıń nurı hám ruwxı, onıń jaratqan ájayıp dúnya menen tanıstırıw&quot;ǵa qaratılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/2008/09/21/ak100-world-tour-website/|bet=AK100 World Tour website|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=September 21, 2008|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Kinodóretiwshiler arasındaǵı abıray ===
[[Fayl:Popiersie_Ingmar_Bergman_ssj_20110627.jpg|oñğa|nobaý|Bul jerde Polshanıń Kelse qalasında jaylasqan byustte kórsetilgen Ingmar Bergman Kurosava dóretiwshiliginiń ıqlasbentleri bolǵan]]
Kóplegen kinodóretiwshiler Kurosawanıń dóretiwshiliginen tásirlengen. [[Ingmar Bergman]] óziniń &quot;''[[:en:The_Virgin_Spring|The Virgin Spring]]''&quot; filmin &quot;Kurosawanıń turistlik... jaman imitaciyası&quot; dep atadı hám qosımsha qıladı: &quot;Ol waqıtları meniń yapon kinosına háwesim joqarı dárejede edi. Men ózim de samuray boldım!{{sfn|Sano|1986|p=241}}&quot; Federico Fellini Kurosawanı &quot;kino avtorı bolıwı kerek bolǵan barlıq nárselerdiń eń úlken tiri úlgisi&quot; dep esaplaydı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Fellini|p=49}}&lt;/ref&gt;. [1] Steven Spielberg Kurosawanıń kinematografiyalıq kózqarasın óziniń kózqarasın qáliplestiriw sıpatında keltiredi&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Warren|first1=Adrian|title='Seven Samurai' Spawned a Subgenre All of Its Own, PopMatters|url=https://www.popmatters.com/182639-seven-samurai-2495651387.html|access-date=April 21, 2022|work=[[PopMatters]]|date=June 11, 2014}}&lt;/ref&gt;. 1992-jılı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalında rejissyorlıqtaǵı ómirlik jetiskenligi ushın Akira Kurosawa sıylıǵı menen sıylıqlanǵan Satyajit Rey&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=6&amp;searchfield=Satyajit+Ray|title=Awards and Tributes: Satyajit Ray|work=San Francisco International Film Festival: The First to Fifty|publisher=San Francisco Film Society|access-date=April 8, 2008}}&lt;/ref&gt; Rashomon haqqında aldınıraq:
{{Blockquote|Filmniń maǵan tásiri (birinshi ret 1952-jılı Kalkuttada kórgenimde) elektr tásiri boldı. Men onı izbe-iz úsh mártebe kórdim hám hár saparı kino dóretiwshiliginiń hár bir tárepi boyınsha rejissyordıń húkimdarlıǵın bunshelli dálilleytuǵın hám kózdi qamastıratuǵın basqa film barma eken dep oyladım&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ray|p=180}}&lt;/ref&gt;.}}
Roman Polanski Kurosawanı Fellini hám Orson Welles penen birge eń jaqsı kóretuǵın úsh kinorejissyorlardıń biri dep esaplap, maqtaw ushın &quot;''Seven Samurai''&quot;, &quot;''Throne of Blood''&quot; hám &quot;''The Hidden Fortress''&quot; filmlerin tańladı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Morrison|p=160}}&lt;/ref&gt;. Bernardo Bertolucci Kurosawanıń tásirin áhmiyetli dep esapladı: &quot;Kurosawanıń filmleri hám Fellinidiń lázzetli turmısı meni kino rejissyorı bolıwǵa iytermelegen nárseler edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa: The Last Emperor|loc=Bernardo Bertolucci interview}}&lt;/ref&gt;&quot;. Andrei Tarkovsky Kurosawanı óziniń súyikli filmlerinen biri sıpatında tilge alıp, &quot;''Seven Samurai''&quot;dı óziniń súyikli on filminen biri sıpatında atap ótti&lt;ref name=&quot;Andrei Tarkovsky&quot;&gt;{{cite web|url=http://people.ucalgary.ca/~tstronds/nostalghia.com/TheTopics/Tarkovsky-TopTen.html|title=Tarkovsky's Choice|publisher=Nostalghia.com|access-date=June 10, 2017|last1=Lasica|first1=Tom}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Sidney_Lumet|Sidney Lumet]] Kurosawanı &quot;kino rejissyorlarınıń Betxoveni&quot; dep ataǵan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://studentnewspaper.org/article/lets-talk-about-the-master-an-ode-to-akira-kurosawa|title=Let's Talk About the Master – An Ode to Akira Kurosawa|date=November 10, 2015|website=The Student}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Werner_Herzog|Werner Herzog]] ózi menen tuwısqanlıq sezetuģın kino dóretiwshileri hám súygen filmleri haqqında pikir júrgizedi:
{{Blockquote|Griffit - ásirese, onıń &quot;Birth of a Nation&quot; hám &quot;Broken Blossoms&quot; - [[F. V. Murnau|Murnau]], [[Luis Bunyuel|Buñuel]], Kurosawa hám [[Sergey Eyzenshteyn|Eyzenshteyn]]&lt;nowiki&gt;niń &quot;Ivan Groznıy (1944-jıl film) |Ivan Groznıy]]&quot; atlı shıǵarmaları... Maǵan &lt;/nowiki&gt;[[Karl Teodor Dreyer|Dreyer]]tıń &quot;The Passion of Joan of Arc&quot;, [[Vsevolod Pudovkin|Pudovkin]]’s ’’[[Storm over Asia (1928 film)|Storm Over Asia]]’’ hám [[Aleksandr Dovzhenko|Dovzhenko]]nıń &quot;[[Earth (1930)|Earth]]’’, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]’s [[Ugetsu|’’Ugetsu Monogatari’’]]&quot; filmleri unaydı, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]nıń [[Ugetsu|&quot;Ugetsu monogatari&quot; ]]ı, Satyajit Raydıń &quot; [[Jalsaghar|The Music Room]] &quot; ... Men Kurosawa qalayınsha &quot;Rashomon&quot; sıyaqlı jaqsı bir nárse jaratqanına hayran qalaman; teń salmaqlıq hám aǵıs tolıq, ol keńislikti sonday jaqsı teń salmaqlı túrde paydalanadı. Bul táriyxta islengen eń jaqsı filmlerden biri{{sfn|Cronin|2014|p=}}.}}

=== Kritika ===
[[Fayl:Jacques_Rivette_Dreaming.jpg|solğa|nobaý|Jacques Rivette, Franciyanıń &quot;Jańa tolqını&quot;nıń belgili sınshısı, Mizoguchi dóretiwshiligin Kurosawanıń dóretiwshiligine salıstırǵanda tolıq yapon dárejesinde bahalaǵan.]]
&quot;Ugetsu&quot; (1953) hám &quot;''Sansho the Bailiff''&quot; (1954) teatrlarınıń direktorı Kenji Mizoguchi Kurosawadan on bir jas úlken bolǵan. 1950-jıllardıń ortalarınan keyin [[Franciya|Franciyanıń]] &quot;Jańa tolqın&quot; partiyasınıń ayırım sınshıları Kurosawadan qaraǵanda Mizoguchtı jaqsı kóre basladı. &quot;Jańa tolqın&quot; sınshısı hám kinorejissyor [[:en:Jacques_Rivette|Jacques Rivette]], ásirese, Mizoguchi jumısı bir waqıttıń ózinde tolıq yapon hám shınında universal bolǵan jalǵız yapon rejissyori dep esapladı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|title=Beauty Beneath the Brutality: Japanese Masters Mizoguchi and Ozu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420114732/https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|archive-date=April 20, 2019|last=Thompson|first=Rustin|date=December 1, 1998|access-date=June 7, 2017|website=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;; Kurosawa, kerisinshe, Batıs kinosı hám mádeniyatınan kóbirek tásir kórsetedi dep esaplanadı, bul pikir qarama-qarsılıqqa sebep bolmaqta&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bock|1978|p=35}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa Production kompaniyası ===
2011-jıldıń sentyabr ayında Kurosawanıń kópshilik filmleri hám islep shıǵarılmaǵan scenariylerine remeyk huqıqları Akira Kurosawa 100 Project tárepinen [[Los-Anjeles]] qalasındaǵı Splendent kompaniyasına berilgeni haqqında xabar berildi. &quot;Splendent&quot; basshısı Sakiko Yamadanıń aytıwınsha, &quot;zamanagóy kino dóretiwshilerine kino tamashagóyleriniń jańa áwladın bul umıtılmas waqıyalar menen tanıstırıwǵa járdemlesiw&quot;di maqset etken&lt;ref name=&quot;Patterson2011&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

1959-jılı shólkemlestirilgen &quot;Kurosawa Production Co&quot; kompaniyası Kurosawa miyrasınıń kóplegen táreplerin qadaǵalawdı dawam ettirmekte. Kompaniyanıń házirgi basshısı direktordıń balası Hisao Kurosawa bolıp tabıladı. Onıń [[Amerika|Amerikadaǵı]] &quot;Kurosawa Enterprises&quot; kárxanası Los-Anjeles qalasında jaylasqan. Kurosawanıń shıǵarmalarına bolǵan huqıqlar sonda Kurosawa Production hám ol islegen kinostudiyalar, atap aytqanda, Toho tárepinen qolǵa kirgizilgen. Keyin bul huqıqlar Akira Kurosawa 100 joybarına berilgen. 2011-jılı L.A.da jaylasqan Splendent kompaniyasına qayta berilgen&lt;ref name=&quot;Patterson20112&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa Production 2003-jıl dekabr ayında shólkemlestirilgen hám Hisao Kurosawa tárepinen basqarılatuǵın Akira Kurosawa Foundation menen tıǵız birge isleydi. Qor hár jılı qısqa filmler tańlawın shólkemlestiredi hám Kurosavaǵa baylanıslı joybarlardı, sonıń ishinde, rejissyor ushın estelik muzeyin qurıw boyınsha jaqında shkafqa qoyılǵan joybarǵa basshılıq etedi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://akirakurosawa.info/2010/06/05/plans-for-akira-kurosawa-museum-officially-abandoned/|title=Plans for Akira Kurosawa museum officially abandoned|last=Maunula|first=Vili|date=June 5, 2010|publisher=Akira Kurosawa info|access-date=June 7, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Film studiyası ===
1981-jılı Yokogamada Kurosawa kinostudiyası ashılıp, sonnan berli [[Yaponiya|Yaponiyada]] qosımsha eki orın iske túsirilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|bet=Kurosawa Film Studio|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091105004851/http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|arxivsáne=November 5, 2009|til=ja|baspaxana=Kurosawa Film Studio Co. Ltd.|qaralǵan sáne=June 10, 2017}}&lt;/ref&gt;. Arxiv materiallarınıń úlken toplamı, sonıń ishinde, skanerlengen scenariyler, fotosúwretler hám jańalıqlar haqqındaǵı maqalalar Kurosawa Production menen birgelikte Ryukoku universiteti Sanlı arxivler izertlew orayı tárepinen júrgiziletuǵın yapon menshik saytı Akira Kurosawa Digital Archive arqalı paydalanıwǵa tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.afc.ryukoku.ac.jp/Komon/kurosawa/index.html|bet=bluesky|til=ja|baspaxana=SGI Japan Ltd.|qaralǵan sáne=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

==== Anaheim universiteti Akira Kurosawa kino mektebi. ====
Anaheim universiteti Kurosawa Production hám Kurosawa shańaraǵı menen birgelikte 2009-jıldıń báhárinde [[Anaheim universiteti]] Akira Kurosawa kino mektebin shólkemlestiredi. Anaheim universitetiniń Akira Kurosawa kino mektebi dúnyanıń kóplegen eń ullı kino dóretiwshileri tárepinen qollap-quwatlanatuǵın sanlı kinematografiya boyınsha onlayn súwretlew óneri magistrin (MFA) usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|bet=The Anaheim University Akira Kurosawa School of Film – Online MFA in Digital Filmmaking|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140721032348/http://anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|arxivsáne=July 21, 2014|baspaxana=Anaheim University|qaralǵan sáne=September 22, 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa restoran toparı ===
[[Fayl:TeppanyakiKurosawaTsukiji.jpg|nobaý|Teppanyaki Kurosawa restoranı Tsukiji qalasındaǵı kishi kóshede jaylasqan, Tokio.]]
Kurosawa yapon asxanasınıń bilimdanı sıpatında belgili bolǵan. Sonıń ushın Kurosawa shańaraqlıq qorı onıń óliminen keyin 1999-jılı Kurosawa restoranlar toparın shólkemlestirip, Tokio aymaǵında shańaraq atı menen atalǵan tórt restoran ashtı. Nagatacho Kurosawa Shabu-shabu, Teppanyaki Kurosawa Tsukiji, Keyaki Kurosawa Nishi-Azabu, soba, Udon Kurosawa Roppongi. Barlıq tórt orın da Kurosawanıń jaslıq dáwirindegi Meiji dáwirin eske túsiriw hám Kurosawanıń karyerası haqqındaǵı esteliklerdi sáwlelendiriw maqsetinde islengen. 2023-jıl jaǵdayına muwapıq, házirgi waqıtta tek Tsukiji islep tur. Sonday-aq, dúnya boylap bir qatar isbilermenler Akira hám múlkke baylanısı bolmaǵan halda Kurosava húrmetine restoran hám kárxanalar ashqan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lindsay|first=Dennis|title=Kurosawa Restaurant Tokyo|url=https://www.thebetterlivingindex.com/kurosawa-restaurant-tokyo/|date=November 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://9638.net|bet=Kurosawa|jumıs=Kurosawa Restaurant Group|qaralǵan sáne=March 16, 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiya ==
Kurosawanıń shıǵarmalarınıń tolıq dizimi televidenie, teatr hám ádebiyattaǵı jumıslarınan tısqarı onıń filmlerin de óz ishine aladı.

== Hújjetli filmler ==
Kurosawanıń ómiri hám dóretiwshiligine baylanıslı qısqa hám tolıq metrajlı hújjetli filmler onıń dóretiwshilik gúllep-jasnaǵan dáwirinde de, óliminen keyin de kóplep islengen. [[Francuzlar|Francuz]] video essesi rejissyorı Chris Marker tárepinen &quot;AK&quot; Kurosawa &quot;Ran&quot; ústinde islep atırgan waqıtta súwretke alınǵan; biraq hújjetli film filmniń isleniwinen kóre, Kurosawanıń uzaq, biraq ádepli shaxsına kóbirek itibar qaratadı&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://www.festival-cannes.com/en/films/a-k|bet=A.K.|jumıs=festival-cannes.com|qaralǵan sáne=June 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kehr&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|bet=A.K.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210414100535/https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|arxivsáne=April 14, 2021|avtor=Kehr|at=Dave|sáne=March 7, 1986|baspaxana=Chicago Reader|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawanıń ómiri hám onnan keyin islep shıǵarılǵan shıǵarmaları haqqındaǵı basqa hújjetli filmlerge tómendegiler kiredi:

* ''Kurosawa: The Last Emperor'' (Alex Cox, 1999)
* ''A Message from Akira Kurosawa: For Beautiful Movies'' (Hisao Kurosawa, 2000)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/documentaries-on-akira-kurosawa/|bet=Documentaries on Akira Kurosawa|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=November 16, 2015|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa'' (Adam Low, 2001)&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=WH |title=Kurosawa |url=https://www.timeout.com/london/film/kurosawa |magazine=Time Out |location=London |access-date=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Akira Kurosawa: It Is Wonderful to Create'' (Toho Masterworks, 2002)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot; /&gt;
* ''Akira Kurosawa: The Epic and the Intimate'' (2010)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.oldies.com/product-view/6130FD.html|bet=Ran (Blu-ray)|baspaxana=Oldies.com|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa's Way'' (Catherine Cadou, 2011)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.criterion.com/films/28700-akira-kurosawa-s-dreams|bet=Akira Kurosawa's Dreams|baspaxana=[[The Criterion Collection]]|qaralǵan sáne=June 21, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Life Work of Akira Kurosawa]]'' (Mitsuhiko Kawamura, 2023)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.imdb.com/title/tt31945846/|bet=Life Work of Akira Kurosawa|baspaxana=[[IMDb]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Searching For Kurosawa]]'' (Richard Rowland, 2025)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.instagram.com/p/DJef_2jpjfs/?img_index=2|bet=Searching For Kurosawa|baspaxana=[[Instagram]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sıylıqları ==
Kurosawa húrmetine eki kino sıylıǵı da berilgen. Akira Kurosawanıń rejissyorlıq baǵdarındaǵı ómirlik jetiskenligi ushın sıylıǵı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalı dawamında, Akira Kurosawa sıylıǵı bolsa Tokio xalıqaralıq kinofestivalı dawamında tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=1&amp;searchfield=Akira+Kurosawa+Award&amp;x=16&amp;y=10|bet=Awards &amp; Tributes|baspaxana=San Francisco Film Society|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2008/film/features/mikhalkov-given-kurosawa-award-1117994692/|title=Mikhalkov given Kurosawa Award|access-date=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

Kurosawa, sonday-aq, bir qatar mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵan, sonıń ishinde, 1984-jılı [[Franciya|Franciyanıń]] Húrmet Legionı oficeri hám 1986-jılı Italiya Respublikasınıń Húrmet ordeni ricarı, 1985-jılı óziniń tuwılǵan jeri Yaponiyadan Mádeniyat ordeni menen sıylıqlanǵan birinshi kinorejissyor. Ol qaytıs bolgannan keyin, Kazoku aristokratiyası dárejesindegi dvoryanlıq ataqtıń zamanagóy ekvivalenti bolgan kishi úshinshi sud dárejesi menen tán alınǵan&lt;ref name=&quot;praemium&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.praemiumimperiale.org/ja/laureate/laureates/kuros|bet=黒澤明|jumıs=praemiumimperiale.org}}&lt;/ref&gt;.{{Derekler|group=note}} 

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
* Buchanan, Judith (2005). ''Shakespeare on Film''. Pearson Longman.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-582-43716-4|&lt;bdi&gt;0-582-43716-4&lt;/bdi&gt;]].
* Burch, Nöel (1979). ''[https://quod.lib.umich.edu/c/cjfs/aaq5060.0001.001 To the Distant Observer: Form and Meaning in the Japanese Cinema]''. University of California Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-520-03605-0|&lt;bdi&gt;0-520-03605-0&lt;/bdi&gt;]].
* Cowie, Peter (2010). ''Akira Kurosawa: Master of Cinema''. Rizzoli Publications.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8478-3319-4|&lt;bdi&gt;0-8478-3319-4&lt;/bdi&gt;]].
* Davies, Anthony (1990). ''Filming Shakespeare's Plays: The Adaptations of Laurence Olivier, Orson Welles, Peter Brook and Akira Kurosawa''. Cambridge University Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-521-39913-0|&lt;bdi&gt;0-521-39913-0&lt;/bdi&gt;]].
* Desser, David (1983). ''The Samurai Films of Akira Kurosawa (Studies in Cinema No. 23)''. UMI Research Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8357-1924-3|&lt;bdi&gt;0-8357-1924-3&lt;/bdi&gt;]].
* Leonard, Kendra Preston (2009). ''Shakespeare, Madness, and Music: Scoring Insanity in Cinematic Adaptations''. Plymouth: The Scarecrow Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8108-6946-2|&lt;bdi&gt;0-8108-6946-2&lt;/bdi&gt;]].
* Sorensen, Lars-Martin (2009). ''Censorship of Japanese Films During the U.S. Occupation of Japan: The Cases of Yasujiro Ozu and Akira Kurosawa''. Edwin Mellen Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7734-4673-7|&lt;bdi&gt;0-7734-4673-7&lt;/bdi&gt;]]. 
* Wild, Peter. (2014) ''Akira Kurosawa'' Reaktion Books  
[[Kategoriya:1998-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1910-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Tokiolı belsendiler]]
[[Kategoriya:Yakuza film direktorları]]
[[Kategoriya:Samurai film]]
[[Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar]]</text>
      <sha1>g6gy9676l9v3uewboi78uhngsthe861</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229968</id>
      <parentid>229962</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T19:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:23-martta tuwılǵanlar|23-martta tuwılǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34035" sha1="5kzq9tkwpewlw01b1iww1ifaypo4x99" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Akira Kurosawa|súwret=Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|táriypi=Kurosawa, 1953-jıl|negizgi atı={{nobold|黒澤 明}}|tuwılǵan sánesi=1910-jıl 23-mart|tuwılǵan jeri=[[Shinagawa]], Tokio, Yaponiya|qaytıs bolǵan sánesi=1998-jıl 6-sentyabr|qaytıs bolǵan jeri=[[Setagaya]], Tokio, Yaponiya|kásibi={{flatlist|
* Film direktor
* scenariy avtorı
* prodyuser
* redaktor
* súwretshi
}}|iskerlik jılları=1936–1993|ómirlik joldası={{marriage|[[Yōko Yaguchi]]|1945|1985|end=her death}}|balaları=2,  [[Kazuko Kurosawa|Kazuko]]|qolı=Akira Kurosawa Signature.svg}}

'''Akira Kurosawa''' (黒澤 明 yáki 黒沢 明, Kurosawa Akira;1910-jıl 23-mart – 1998-jıl 6-sentyabr) — alpıs jıl dawamında 30 kórkem filmge rejissyorlıq etken [[Yaponiya|yapon]] [[Kinorejissyor|kinorejissyorı]]. Batıs kinosınan kúshli tásir kórsetken, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usılı menen kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Ámeliy kinorejissyor sıpatında tanılǵan  rejissyor, jazıwshı, prodyuser hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen qattı shuǵıllanadı.

Súwretshi sıpatında qısqa waqıt islewden soń, Kurosawa 1936-jılı yapon kino sanaatına kirip keledi. Kóp jıllar dawamında rejissyor járdemshisi hám scenariy jazıwshısı sıpatında kóplegen filmler ústinde islep, [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] dáwirinde 33 jasında shıqqan &quot;Sanshiro Sugata&quot; (1943) atlı belsendi filmi menen rejissyorlıq debyutini ámelge asıradı. Urıstan keyin [[Yaponiya]]daǵı eń áhmiyetli jas kinorejissyorlardıń biri sıpatında óziniń abıroyın sınshılar tárepinen tán alınǵan &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; (1948) filmi menen tastıyıqladı, onda bas rolde sol waqıtta belgisiz bolǵan aktyor Toshiro Mifune rolin oynadı; keyin eki adam jáne 15 filmde birge islesedi.

&quot;Rashomon&quot; (1950) premyerası Tokioda bolıp ótip, 1951-jılı [[Veneciya]] kinofestivalında &quot;Altın arıslan&quot;dıń tosattan jeńimpazı boladı. Filmniń kommerciyalıq hám kritikalıq tabısı birinshi márte Batıs kino bazarların yapon filmleri ushin ashtı, bul bolsa óz náwbetinde basqa yapon kinematografshılarının xalıqaralıq tán alınıwına alıp keledi. Kurosawa 1950-jıllar hám 1960-jıllardıń baslarında jılına shama menen bir filmdi, sonıń ishinde, &quot;Ikiru&quot; (1952), &quot;[[:en:Seven_Samurai|Seven Samurai]]&quot; (1954), [[:en:Throne_of_Blood|&quot;Throne of Blood]] &quot;(1957), [[:en:The_Hidden_Fortress|&quot;The Hidden Fortress]]&quot; (1958), [[:en:Yojimbo|&quot;Yojimbo]]&quot; (1961), [[:en:High_and_Low_(1963_film)|&quot;High and Low&quot;]] (1963) hám &quot;[[:en:Red_Beard|Red Beard]]&quot; (1965) sıyaqlı bir qatar joqarı bahalı hám kóbinese ekranlastırılǵan filmlerdi basqarǵan. Ol 1960-jıllardan keyin ádewir az ónimdarlıqqa iye bolǵan, biraq onıń keyingi jumısları, sonıń ishinde, aqırǵı eki filmi Kagemusha (1980) hám Ran (1985) sınshılardıń alǵısın alıwda dawam etedi.

1990-jılı Kurosawa Akademiyanıń Húrmetli sıylıǵın aladı. &quot;AsianWeek&quot; jurnalı hám CNN onı XX ásirde Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan bes insannıń biri sıpatında atap, &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep ataǵan. Onıń karyerası retrospektivalar, kritikalıq izertlewler hám baspa hám video tárizdegi biografiyalardan tısqarı kóplegen tutınıwshı ǵalaba xabar qurallarında kóplegen relizler menen sıylıqlanǵan.

== Ómiri hám karyerası ==
Kurosawa 1910-jıl 23-martta&lt;ref&gt;{{Harvnb|San Juan|2018|p=11}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}} Ebara okrugindegi Oimachi (Tokio prefekturası) [ja] (házirgi Xigashi-Oi [ja] Tokiodaǵı Shinagava palatasında) jerinde tuwılǵan. Biraq, bir waqıtları [[Akita|Akitada]] tuwılǵanın hám sońınan Tokioǵa náreste waqtında kelgenin aytqan. Onıń anası Shima (1870-1952) Osaka qalasındaǵı sawdager shańaraǵınan; onıń ákesi Isamu (1864-1948) Akita prefekturasındaǵı samuraylar shańaraǵınıń aǵzası bolıp, Armiyanıń dene tárbiyası institutınıń orta mektebiniń direktorı lawazımında islegen{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}{{sfn|Galbraith|2002|p=14}}. Akira ortasha bay shańaraqtıń segizinshi hám eń kishi perzenti bolıp, onıń eki sińlisi tuwılǵan waqıtta ósip úlgergen hám birewi qaytıs bolǵan{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 17&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;.

Fizikalıq shınıǵıwlardı úgit-násiyatlawdan tısqarı, Isamu Batıs dástúrlerine ashıq bolıp, teatr hám kinonı bolsa tárbiyalıq áhmietke iye dep esapladı. Ol baslawısh mektepte oqıp, Keinosuke Uekusa menen jaqın dos bolǵan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=5–7}}&lt;/ref&gt;. Áhmiyetli qáliplestiriwshi tásir bolsa onıń oqıtıwshısı Tachikava mırza bolıp, onıń progressiv bilimlendiriw ámeliyatları onda dáslep súwret salıwǵa muhabbat&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=12–13}}&lt;/ref&gt;, keyin ulıwma bilimlendiriwge qızıǵıwshılıq oyatqan{{sfn|Galbraith|2002|p=16}}.

Kurosawanıń balalıǵındaǵı jáne bir úlken tásiri onıń tórt jas úlken aǵası Heigo (1906-1933) bolǵan. Ullı Kanto jer silkiniwi hám onnan keyingi 1923-jılǵı Kanto qırǵını aqıbetinde Heigo 13 jasar Kurosawanı wayranshılıqtı kóriw ushın alıp ketedi. Kurosawa hámme jerge shashılıp atırǵan insan hám xayuanlardıń óliklerine karamawdı qálegeninde, Heigo oǵan bunday etiwdi qadaǵan etip, onıń ornına qorqınıshları menen tikkeley duslasıwǵa shaqıradı. Ayırım sholıwshılar bul waqıya Kurosawanıń keyingi kórkem iskerligine tásir etedi, sebebi ol óz iskerliginde jaǵımsız haqıyqatlıqlar menen qarama-qarsı turıwǵa hám izertlewge ansat tayar edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=51–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Prince|p=302}}&lt;/ref&gt;. Heigo akademik dárejede qábiletli bolǵan, biraq [[Tokio|Tokiodaǵı]] eń aldıńǵı orta mektepte orın ala almaǵannan keyin, ózin shańaraqtıń qalǵan bóliminen ajırata baslaydı. Shet el ádebiyatına bolǵan qızıǵıwshılıǵına itibar qaratıwdı maqul kóredi&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 172&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;. 1920-jıllardıń aqırında Heigo tezlik penen [[Tokio|Tokioda]] shet el filmlerin kórsetetuģın kinoteatrlar ushın benshi (sessiz kino bayanlawshısı) sıpatında ózin tanıtadı. Usı waqıtta súwretshi bolıwdı jobalastırǵan Kurosava Heigo menen birge jasaydı hám ekewi ajıralmas bolıp qaladı{{sfn|Galbraith|2002|p=19}}.
 
[[Fayl:Photo_during_the_shooting_of_The_Men_Who_Tread_on_the_Tiger's_Tail_2,_1945.jpg|oñğa|nobaý|''The Men Who Tread on the Tiger's Tail filmi'', 1945-jıl]]
[[Fayl:Shimura_Takashi.JPG|alt=Publicity still of Shimura cleanly shaven and wearing glasses.|solğa|nobaý|Takashi Shimura &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; filminde nawqas gangsterge járdem beriwshi arnawlı shıpakerdi oynaǵan. Shimura Kurosawanıń 20 dan aslam filmlerinde qatnasqan.]]
[[Fayl:Toshiro_Mifune_1954_Scan10003_160913.jpg|nobaý|Toshiro Mifune, Kurosava filmlerinde tez-tez qatnasıwshı, 1954-jıl]]
[[Fayl:Vasily_Perov_-_Портрет_Ф.М.Достоевского_-_Google_Art_Project.jpg|nobaý|Fyodor Dostoevskiy &quot;''[[:en:The_Idiot|The Idiot]]''&quot; atlı shıǵarmasın jazıp, onı Kurosava 1951-jılı usı atamadaǵı yapon filmine sáwlelendirdi. Vasiliy Perovtıń 1872-jilģi portreti.]]

==== Jumısınıń sonǵı jılları (1987–1998) ====
Kurosawa óziniń kelesi filmi ushın ózi súwretke alǵan temalardan pútkilley basqasha temanı tańladı. Onıń aldınǵı bazı bir kartinalarında (máselen,Drunken Angel hám {{lang|ja-latn|Kagemusha}}) qısqa tús kórinisleri kirgizilgen bolsa da, &quot;Dreams&quot; pútkilley rejissordıń óz túslerine tiykarlanıwı kerek edi. Áhmiyetlisi, Kurosawa 40 jıldan aslamıraq waqıt ishinde birinshi márte tereń jeke joybar ushın scenariydi bir ózi jazǵan edi. Onıń smetalıq byudjeti onnan aldınǵı filmlerden tómen bolsa da, yapon studiyaları onıń shıǵarmalarınan birin qollap-quwatlawdı qálemegen. Sonıń ushın Kurosawa basqa bir belgili amerikalı ıqlasbent Stiven Spilbergke múrájat etip, ol Warner Brosser kompaniyasıń pitken filmge xalıqaralıq huqıqlardı satıp alıwǵa kóndiredi. Bul Kurosawanıń balası Hisaoǵa birgeliktegi prodyuser hám tez arada Kurosawa Production baslıǵı sıpatında [[Yaponiya|Yaponiyada]] filmdi islep shıǵarıw qárejetlerin qaplaytuǵın kredit boyınsha kelisiwdi ańsatlastıradı. Súwretke alıw procesi segiz aydan aslam waqıt dawam etip, &quot;Dreams&quot; filminiń premyerası 1990-jıldıń may ayında Kannda ádepli, biraq, dúnyanıń basqa jerlerinde súwretke túsiretuǵın reakciyaǵa uqsas, sessiz qabıllaw menen ótkeriledi{{sfn|Galbraith|2002|pp=604-608}}{{sfn|Galbraith|2002|pp=576-583}}. 1990-jılı &quot;Ómirlik jetiskenligi ushın&quot; Akademiya sıylıǵın aladı. Óziniń qabıllaw sózinde &quot;Men azıraq qáweterlenip atırman, sebebi men ele kinonı túsinbeytuǵınımdı sezip atırman&quot; degen&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http://aaspeechesdb.oscars.org/index.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|title=Search Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217234929/http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http%3A%2F%2Faaspeechesdb.oscars.org%2Findex.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|archive-date=February 17, 2010|work=Academy Award Acceptance Speech Database|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=June 12, 2017}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta The Daily Spectrum gazetası xızmetkeri Bob Tomas Kurosawa &quot;kóplegen sınshılar tárepinen eń ullı tiri kinorejissyor&quot; dep esaplanǵanın atap ótken&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oscars 'a fine night for the Irish'|url=https://www.newspapers.com/image/288377867/|access-date=April 19, 2022|work=[[The Spectrum (Utah)|The Daily Spectrum]]|via=[[Newspapers.com]]|date=March 28, 1990|page=14|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steven_Spielberg_Masterclass_Cinémathèque_Française_2_cropped.jpg|nobaý|2012-jılı Francuz kinoteatrında súwretke túsirilgen Steven Spielberg Kurosawanıń bir neshe sońǵı filmlerin islep shıǵarıwdı qarjılandırıwǵa járdem beredi.]]

== Stil, temalar hám usıllar ==
[[Fayl:Making_of_Throne_of_Blood_Scan10020-1.jpg|alt=cast and crew of Throne of Blood|solğa|nobaý|''Throne of Blood'' hám ekipaj 1956-jılda túsirilgen fotosúwret (shepten ońǵa)Shinjin Akiike, Fumio Yanoguchi, Kuichiro Kishida, Samaji Nonagase, Takao Saito, Toshiro Mifune (jipte), Minoru Chiaki, Takashi Shimura, Teruyo Nogami, Yoshirō Muraki, Akira Kurosawa, Hiroshi Nezu, Asakazu Nakai, and Sōjirō Motoki]]
Kurosawa batıs kinosınan kúshli tásirlengen, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usıldı kórsetti; ol [[jazıwshı]], [[rejissyor]], [[prodyuser]] hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen shuǵıllandı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|2008|loc=p. 131, reprinted from [[John Powers (film critic)|John Powers]] interview, ''[[L.A. Weekly]]'', 4 April 1986, pp. 45–47}}&lt;/ref&gt;. Ol talantlı ssenariy jazıwshı bolıp, jaqsı filmniń bekkem tiykarı dep esaplaǵan joqarı sapalı ssenariydi támiyinlew ushın filmniń rawajlanıwınan baslap óziniń járdemshi jazıwshıları menen tıǵız islesti. Kóbinese óziniń filmlerin de montaj etken&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=193–194, 197–198}}&lt;/ref&gt;.Onıń tez-tez birge islesiwshilerinen ibarat toparı &quot;Kurosawa-gumi&quot; (黒澤組; Kurosawa toparı) dep atalǵan, sonıń ishinde aktyor Takashi Shimura, kinomotograf Asakazu Nakai, hám prodyusser járdemshisi Teruyo Nogami{{Sfn|Galbraith|2002|pp=10, 41–42, 374–375}} bolǵan.

Kurosawa usılı bir qatar qurallar hám usıllar menen belgilenedi. 1940-1950-jılları óziniń filmlerinde kóbinese &quot;ókshe kesim&quot;nen paydalanadı, bunda kamera kadrlardı baqlaw yamasa erip ketiwden góre bir qatar sáykes sekiriw kesimleri arqalı predmetke qaray yamasa onnan uzaqlasadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.davidbordwell.net/blog/2009/12/08/kurosawas-early-spring/|title=Observations on Film Art: Kurosawa's Early Spring|date=December 8, 2009|access-date=June 12, 2017|type=Blog}}&lt;/ref&gt;.  Jáne bir stilistikalıq ózgeshelik &quot;hárekette kesim&quot; bolıp, ekranda háreketti úzliksiz bir kórinistiń ornına eki yamasa onnan da kóp kórinislerde kórsetedi&lt;ref name=&quot;Mellentalk&quot;&gt;{{Harvnb|Seven Samurai|loc=DVD bonus featurette: ''Seven Samurai: Origins and Influences'', [[Joan Mellen]] commentary}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa menen kúshli túrde identifikaciya etilgen kinematografiyalıq punktuaciyanıń bir túri - sıpırıw, optikalıq printer arqalı jaratılǵan effekt: sızıq yamasa sızıq ekranda háreketlenip, saxnanıń aqırın sıpırıp taslaydı hám keyingisiniń birinshi súwretin kórsetedi. Ótiw qurılması sıpatında ol tuwrı kesiw yamasa eritiwdiń ornın basıwshı sıpatında qollanıladı; onıń jetilisken miynetinde súrtpe Kurosavanıń qolı boladı{{sfn|Galbraith|2002|p=41}}. 

== Miyras hám mádeniy tásiri ==
Kurosawa kóbinese barlıq dáwirlerdiń eń ullı kinorejissyorlarınan biri sıpatında tilge alınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://ew.com/article/1996/04/19/50-greatest-directors-and-their-100-best-movies/|bet=The 50 greatest directors and their 100 best movies|jumıs=entertainment weekly.com April 19, 1996|qaralǵan sáne=October 27, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|bet=BFI – Sight &amp; Sound – Top Ten Poll 2002 Poll – The Critics' Top Ten Directors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110623182355/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|arxivsáne=June 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm2.html|bet=The Greatest Directors Ever by ''Total Film'' Magazine|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140702113557/http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm.html|arxivsáne=July 2, 2014|baspaxana=[[Filmsite.org]]|qaralǵan sáne=April 19, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.moviemaker.com/25-most-influential-directors-of-all-time-scorsese-kubrick-welles/4/|bet=The 25 Most Influential Directors of All Time|sáne=July 7, 2002|jumıs=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.filmsite.org/directors.html|bet=Greatest Film Directors|jumıs=filmsite.org}}&lt;/ref&gt;. 1999-jılı AsianWeek jurnalı hám CNN tárepinen &quot;Ótken 100 jılda Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan [bes] adamnan biri&quot; sıpatında &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep tán alınǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|bet=ASIANOW&amp;nbsp;– Asiaweek&amp;nbsp;– Asian of the Century&amp;nbsp;– Kurosawa Akira&amp;nbsp;– 12/10/99|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110127170813/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|arxivsáne=January 27, 2011|qaralǵan sáne=June 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa rejissyorlar sorawnamasında úshinshi, &quot;Sight &amp; Sound&quot; jurnalınıń 2002-jıldaǵı barlıq waqıtlardıń eń ullı rejissyorları diziminde bolsa, sınshılar sorawnamasında besinshi orındı iyeledi. 2010-jılı Kurosawanıń tuwılǵanına 100 jıl tolıwı múnásibeti menen 2008-jılı AK100 atlı joybar iske túsirildi. AK100 joybarı &quot;keyingi áwlad wákilleri bolǵan jaslardı hám barlıq jerdegi adamlardı Akira Kurosawanıń nurı hám ruwxı, onıń jaratqan ájayıp dúnya menen tanıstırıw&quot;ǵa qaratılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/2008/09/21/ak100-world-tour-website/|bet=AK100 World Tour website|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=September 21, 2008|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Kinodóretiwshiler arasındaǵı abıray ===
[[Fayl:Popiersie_Ingmar_Bergman_ssj_20110627.jpg|oñğa|nobaý|Bul jerde Polshanıń Kelse qalasında jaylasqan byustte kórsetilgen Ingmar Bergman Kurosava dóretiwshiliginiń ıqlasbentleri bolǵan]]
Kóplegen kinodóretiwshiler Kurosawanıń dóretiwshiliginen tásirlengen. [[Ingmar Bergman]] óziniń &quot;''[[:en:The_Virgin_Spring|The Virgin Spring]]''&quot; filmin &quot;Kurosawanıń turistlik... jaman imitaciyası&quot; dep atadı hám qosımsha qıladı: &quot;Ol waqıtları meniń yapon kinosına háwesim joqarı dárejede edi. Men ózim de samuray boldım!{{sfn|Sano|1986|p=241}}&quot; Federico Fellini Kurosawanı &quot;kino avtorı bolıwı kerek bolǵan barlıq nárselerdiń eń úlken tiri úlgisi&quot; dep esaplaydı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Fellini|p=49}}&lt;/ref&gt;. [1] Steven Spielberg Kurosawanıń kinematografiyalıq kózqarasın óziniń kózqarasın qáliplestiriw sıpatında keltiredi&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Warren|first1=Adrian|title='Seven Samurai' Spawned a Subgenre All of Its Own, PopMatters|url=https://www.popmatters.com/182639-seven-samurai-2495651387.html|access-date=April 21, 2022|work=[[PopMatters]]|date=June 11, 2014}}&lt;/ref&gt;. 1992-jılı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalında rejissyorlıqtaǵı ómirlik jetiskenligi ushın Akira Kurosawa sıylıǵı menen sıylıqlanǵan Satyajit Rey&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=6&amp;searchfield=Satyajit+Ray|title=Awards and Tributes: Satyajit Ray|work=San Francisco International Film Festival: The First to Fifty|publisher=San Francisco Film Society|access-date=April 8, 2008}}&lt;/ref&gt; Rashomon haqqında aldınıraq:
{{Blockquote|Filmniń maǵan tásiri (birinshi ret 1952-jılı Kalkuttada kórgenimde) elektr tásiri boldı. Men onı izbe-iz úsh mártebe kórdim hám hár saparı kino dóretiwshiliginiń hár bir tárepi boyınsha rejissyordıń húkimdarlıǵın bunshelli dálilleytuǵın hám kózdi qamastıratuǵın basqa film barma eken dep oyladım&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ray|p=180}}&lt;/ref&gt;.}}
Roman Polanski Kurosawanı Fellini hám Orson Welles penen birge eń jaqsı kóretuǵın úsh kinorejissyorlardıń biri dep esaplap, maqtaw ushın &quot;''Seven Samurai''&quot;, &quot;''Throne of Blood''&quot; hám &quot;''The Hidden Fortress''&quot; filmlerin tańladı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Morrison|p=160}}&lt;/ref&gt;. Bernardo Bertolucci Kurosawanıń tásirin áhmiyetli dep esapladı: &quot;Kurosawanıń filmleri hám Fellinidiń lázzetli turmısı meni kino rejissyorı bolıwǵa iytermelegen nárseler edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa: The Last Emperor|loc=Bernardo Bertolucci interview}}&lt;/ref&gt;&quot;. Andrei Tarkovsky Kurosawanı óziniń súyikli filmlerinen biri sıpatında tilge alıp, &quot;''Seven Samurai''&quot;dı óziniń súyikli on filminen biri sıpatında atap ótti&lt;ref name=&quot;Andrei Tarkovsky&quot;&gt;{{cite web|url=http://people.ucalgary.ca/~tstronds/nostalghia.com/TheTopics/Tarkovsky-TopTen.html|title=Tarkovsky's Choice|publisher=Nostalghia.com|access-date=June 10, 2017|last1=Lasica|first1=Tom}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Sidney_Lumet|Sidney Lumet]] Kurosawanı &quot;kino rejissyorlarınıń Betxoveni&quot; dep ataǵan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://studentnewspaper.org/article/lets-talk-about-the-master-an-ode-to-akira-kurosawa|title=Let's Talk About the Master – An Ode to Akira Kurosawa|date=November 10, 2015|website=The Student}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Werner_Herzog|Werner Herzog]] ózi menen tuwısqanlıq sezetuģın kino dóretiwshileri hám súygen filmleri haqqında pikir júrgizedi:
{{Blockquote|Griffit - ásirese, onıń &quot;Birth of a Nation&quot; hám &quot;Broken Blossoms&quot; - [[F. V. Murnau|Murnau]], [[Luis Bunyuel|Buñuel]], Kurosawa hám [[Sergey Eyzenshteyn|Eyzenshteyn]]&lt;nowiki&gt;niń &quot;Ivan Groznıy (1944-jıl film) |Ivan Groznıy]]&quot; atlı shıǵarmaları... Maǵan &lt;/nowiki&gt;[[Karl Teodor Dreyer|Dreyer]]tıń &quot;The Passion of Joan of Arc&quot;, [[Vsevolod Pudovkin|Pudovkin]]’s ’’[[Storm over Asia (1928 film)|Storm Over Asia]]’’ hám [[Aleksandr Dovzhenko|Dovzhenko]]nıń &quot;[[Earth (1930)|Earth]]’’, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]’s [[Ugetsu|’’Ugetsu Monogatari’’]]&quot; filmleri unaydı, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]nıń [[Ugetsu|&quot;Ugetsu monogatari&quot; ]]ı, Satyajit Raydıń &quot; [[Jalsaghar|The Music Room]] &quot; ... Men Kurosawa qalayınsha &quot;Rashomon&quot; sıyaqlı jaqsı bir nárse jaratqanına hayran qalaman; teń salmaqlıq hám aǵıs tolıq, ol keńislikti sonday jaqsı teń salmaqlı túrde paydalanadı. Bul táriyxta islengen eń jaqsı filmlerden biri{{sfn|Cronin|2014|p=}}.}}

=== Kritika ===
[[Fayl:Jacques_Rivette_Dreaming.jpg|solğa|nobaý|Jacques Rivette, Franciyanıń &quot;Jańa tolqını&quot;nıń belgili sınshısı, Mizoguchi dóretiwshiligin Kurosawanıń dóretiwshiligine salıstırǵanda tolıq yapon dárejesinde bahalaǵan.]]
&quot;Ugetsu&quot; (1953) hám &quot;''Sansho the Bailiff''&quot; (1954) teatrlarınıń direktorı Kenji Mizoguchi Kurosawadan on bir jas úlken bolǵan. 1950-jıllardıń ortalarınan keyin [[Franciya|Franciyanıń]] &quot;Jańa tolqın&quot; partiyasınıń ayırım sınshıları Kurosawadan qaraǵanda Mizoguchtı jaqsı kóre basladı. &quot;Jańa tolqın&quot; sınshısı hám kinorejissyor [[:en:Jacques_Rivette|Jacques Rivette]], ásirese, Mizoguchi jumısı bir waqıttıń ózinde tolıq yapon hám shınında universal bolǵan jalǵız yapon rejissyori dep esapladı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|title=Beauty Beneath the Brutality: Japanese Masters Mizoguchi and Ozu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420114732/https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|archive-date=April 20, 2019|last=Thompson|first=Rustin|date=December 1, 1998|access-date=June 7, 2017|website=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;; Kurosawa, kerisinshe, Batıs kinosı hám mádeniyatınan kóbirek tásir kórsetedi dep esaplanadı, bul pikir qarama-qarsılıqqa sebep bolmaqta&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bock|1978|p=35}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa Production kompaniyası ===
2011-jıldıń sentyabr ayında Kurosawanıń kópshilik filmleri hám islep shıǵarılmaǵan scenariylerine remeyk huqıqları Akira Kurosawa 100 Project tárepinen [[Los-Anjeles]] qalasındaǵı Splendent kompaniyasına berilgeni haqqında xabar berildi. &quot;Splendent&quot; basshısı Sakiko Yamadanıń aytıwınsha, &quot;zamanagóy kino dóretiwshilerine kino tamashagóyleriniń jańa áwladın bul umıtılmas waqıyalar menen tanıstırıwǵa járdemlesiw&quot;di maqset etken&lt;ref name=&quot;Patterson2011&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

1959-jılı shólkemlestirilgen &quot;Kurosawa Production Co&quot; kompaniyası Kurosawa miyrasınıń kóplegen táreplerin qadaǵalawdı dawam ettirmekte. Kompaniyanıń házirgi basshısı direktordıń balası Hisao Kurosawa bolıp tabıladı. Onıń [[Amerika|Amerikadaǵı]] &quot;Kurosawa Enterprises&quot; kárxanası Los-Anjeles qalasında jaylasqan. Kurosawanıń shıǵarmalarına bolǵan huqıqlar sonda Kurosawa Production hám ol islegen kinostudiyalar, atap aytqanda, Toho tárepinen qolǵa kirgizilgen. Keyin bul huqıqlar Akira Kurosawa 100 joybarına berilgen. 2011-jılı L.A.da jaylasqan Splendent kompaniyasına qayta berilgen&lt;ref name=&quot;Patterson20112&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa Production 2003-jıl dekabr ayında shólkemlestirilgen hám Hisao Kurosawa tárepinen basqarılatuǵın Akira Kurosawa Foundation menen tıǵız birge isleydi. Qor hár jılı qısqa filmler tańlawın shólkemlestiredi hám Kurosavaǵa baylanıslı joybarlardı, sonıń ishinde, rejissyor ushın estelik muzeyin qurıw boyınsha jaqında shkafqa qoyılǵan joybarǵa basshılıq etedi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://akirakurosawa.info/2010/06/05/plans-for-akira-kurosawa-museum-officially-abandoned/|title=Plans for Akira Kurosawa museum officially abandoned|last=Maunula|first=Vili|date=June 5, 2010|publisher=Akira Kurosawa info|access-date=June 7, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Film studiyası ===
1981-jılı Yokogamada Kurosawa kinostudiyası ashılıp, sonnan berli [[Yaponiya|Yaponiyada]] qosımsha eki orın iske túsirilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|bet=Kurosawa Film Studio|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091105004851/http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|arxivsáne=November 5, 2009|til=ja|baspaxana=Kurosawa Film Studio Co. Ltd.|qaralǵan sáne=June 10, 2017}}&lt;/ref&gt;. Arxiv materiallarınıń úlken toplamı, sonıń ishinde, skanerlengen scenariyler, fotosúwretler hám jańalıqlar haqqındaǵı maqalalar Kurosawa Production menen birgelikte Ryukoku universiteti Sanlı arxivler izertlew orayı tárepinen júrgiziletuǵın yapon menshik saytı Akira Kurosawa Digital Archive arqalı paydalanıwǵa tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.afc.ryukoku.ac.jp/Komon/kurosawa/index.html|bet=bluesky|til=ja|baspaxana=SGI Japan Ltd.|qaralǵan sáne=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

==== Anaheim universiteti Akira Kurosawa kino mektebi. ====
Anaheim universiteti Kurosawa Production hám Kurosawa shańaraǵı menen birgelikte 2009-jıldıń báhárinde [[Anaheim universiteti]] Akira Kurosawa kino mektebin shólkemlestiredi. Anaheim universitetiniń Akira Kurosawa kino mektebi dúnyanıń kóplegen eń ullı kino dóretiwshileri tárepinen qollap-quwatlanatuǵın sanlı kinematografiya boyınsha onlayn súwretlew óneri magistrin (MFA) usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|bet=The Anaheim University Akira Kurosawa School of Film – Online MFA in Digital Filmmaking|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140721032348/http://anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|arxivsáne=July 21, 2014|baspaxana=Anaheim University|qaralǵan sáne=September 22, 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa restoran toparı ===
[[Fayl:TeppanyakiKurosawaTsukiji.jpg|nobaý|Teppanyaki Kurosawa restoranı Tsukiji qalasındaǵı kishi kóshede jaylasqan, Tokio.]]
Kurosawa yapon asxanasınıń bilimdanı sıpatında belgili bolǵan. Sonıń ushın Kurosawa shańaraqlıq qorı onıń óliminen keyin 1999-jılı Kurosawa restoranlar toparın shólkemlestirip, Tokio aymaǵında shańaraq atı menen atalǵan tórt restoran ashtı. Nagatacho Kurosawa Shabu-shabu, Teppanyaki Kurosawa Tsukiji, Keyaki Kurosawa Nishi-Azabu, soba, Udon Kurosawa Roppongi. Barlıq tórt orın da Kurosawanıń jaslıq dáwirindegi Meiji dáwirin eske túsiriw hám Kurosawanıń karyerası haqqındaǵı esteliklerdi sáwlelendiriw maqsetinde islengen. 2023-jıl jaǵdayına muwapıq, házirgi waqıtta tek Tsukiji islep tur. Sonday-aq, dúnya boylap bir qatar isbilermenler Akira hám múlkke baylanısı bolmaǵan halda Kurosava húrmetine restoran hám kárxanalar ashqan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lindsay|first=Dennis|title=Kurosawa Restaurant Tokyo|url=https://www.thebetterlivingindex.com/kurosawa-restaurant-tokyo/|date=November 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://9638.net|bet=Kurosawa|jumıs=Kurosawa Restaurant Group|qaralǵan sáne=March 16, 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiya ==
Kurosawanıń shıǵarmalarınıń tolıq dizimi televidenie, teatr hám ádebiyattaǵı jumıslarınan tısqarı onıń filmlerin de óz ishine aladı.

== Hújjetli filmler ==
Kurosawanıń ómiri hám dóretiwshiligine baylanıslı qısqa hám tolıq metrajlı hújjetli filmler onıń dóretiwshilik gúllep-jasnaǵan dáwirinde de, óliminen keyin de kóplep islengen. [[Francuzlar|Francuz]] video essesi rejissyorı Chris Marker tárepinen &quot;AK&quot; Kurosawa &quot;Ran&quot; ústinde islep atırgan waqıtta súwretke alınǵan; biraq hújjetli film filmniń isleniwinen kóre, Kurosawanıń uzaq, biraq ádepli shaxsına kóbirek itibar qaratadı&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://www.festival-cannes.com/en/films/a-k|bet=A.K.|jumıs=festival-cannes.com|qaralǵan sáne=June 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kehr&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|bet=A.K.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210414100535/https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|arxivsáne=April 14, 2021|avtor=Kehr|at=Dave|sáne=March 7, 1986|baspaxana=Chicago Reader|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawanıń ómiri hám onnan keyin islep shıǵarılǵan shıǵarmaları haqqındaǵı basqa hújjetli filmlerge tómendegiler kiredi:

* ''Kurosawa: The Last Emperor'' (Alex Cox, 1999)
* ''A Message from Akira Kurosawa: For Beautiful Movies'' (Hisao Kurosawa, 2000)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/documentaries-on-akira-kurosawa/|bet=Documentaries on Akira Kurosawa|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=November 16, 2015|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa'' (Adam Low, 2001)&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=WH |title=Kurosawa |url=https://www.timeout.com/london/film/kurosawa |magazine=Time Out |location=London |access-date=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Akira Kurosawa: It Is Wonderful to Create'' (Toho Masterworks, 2002)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot; /&gt;
* ''Akira Kurosawa: The Epic and the Intimate'' (2010)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.oldies.com/product-view/6130FD.html|bet=Ran (Blu-ray)|baspaxana=Oldies.com|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa's Way'' (Catherine Cadou, 2011)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.criterion.com/films/28700-akira-kurosawa-s-dreams|bet=Akira Kurosawa's Dreams|baspaxana=[[The Criterion Collection]]|qaralǵan sáne=June 21, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Life Work of Akira Kurosawa]]'' (Mitsuhiko Kawamura, 2023)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.imdb.com/title/tt31945846/|bet=Life Work of Akira Kurosawa|baspaxana=[[IMDb]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Searching For Kurosawa]]'' (Richard Rowland, 2025)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.instagram.com/p/DJef_2jpjfs/?img_index=2|bet=Searching For Kurosawa|baspaxana=[[Instagram]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sıylıqları ==
Kurosawa húrmetine eki kino sıylıǵı da berilgen. Akira Kurosawanıń rejissyorlıq baǵdarındaǵı ómirlik jetiskenligi ushın sıylıǵı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalı dawamında, Akira Kurosawa sıylıǵı bolsa Tokio xalıqaralıq kinofestivalı dawamında tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=1&amp;searchfield=Akira+Kurosawa+Award&amp;x=16&amp;y=10|bet=Awards &amp; Tributes|baspaxana=San Francisco Film Society|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2008/film/features/mikhalkov-given-kurosawa-award-1117994692/|title=Mikhalkov given Kurosawa Award|access-date=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

Kurosawa, sonday-aq, bir qatar mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵan, sonıń ishinde, 1984-jılı [[Franciya|Franciyanıń]] Húrmet Legionı oficeri hám 1986-jılı Italiya Respublikasınıń Húrmet ordeni ricarı, 1985-jılı óziniń tuwılǵan jeri Yaponiyadan Mádeniyat ordeni menen sıylıqlanǵan birinshi kinorejissyor. Ol qaytıs bolgannan keyin, Kazoku aristokratiyası dárejesindegi dvoryanlıq ataqtıń zamanagóy ekvivalenti bolgan kishi úshinshi sud dárejesi menen tán alınǵan&lt;ref name=&quot;praemium&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.praemiumimperiale.org/ja/laureate/laureates/kuros|bet=黒澤明|jumıs=praemiumimperiale.org}}&lt;/ref&gt;.{{Derekler|group=note}} 

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
* Buchanan, Judith (2005). ''Shakespeare on Film''. Pearson Longman.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-582-43716-4|&lt;bdi&gt;0-582-43716-4&lt;/bdi&gt;]].
* Burch, Nöel (1979). ''[https://quod.lib.umich.edu/c/cjfs/aaq5060.0001.001 To the Distant Observer: Form and Meaning in the Japanese Cinema]''. University of California Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-520-03605-0|&lt;bdi&gt;0-520-03605-0&lt;/bdi&gt;]].
* Cowie, Peter (2010). ''Akira Kurosawa: Master of Cinema''. Rizzoli Publications.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8478-3319-4|&lt;bdi&gt;0-8478-3319-4&lt;/bdi&gt;]].
* Davies, Anthony (1990). ''Filming Shakespeare's Plays: The Adaptations of Laurence Olivier, Orson Welles, Peter Brook and Akira Kurosawa''. Cambridge University Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-521-39913-0|&lt;bdi&gt;0-521-39913-0&lt;/bdi&gt;]].
* Desser, David (1983). ''The Samurai Films of Akira Kurosawa (Studies in Cinema No. 23)''. UMI Research Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8357-1924-3|&lt;bdi&gt;0-8357-1924-3&lt;/bdi&gt;]].
* Leonard, Kendra Preston (2009). ''Shakespeare, Madness, and Music: Scoring Insanity in Cinematic Adaptations''. Plymouth: The Scarecrow Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8108-6946-2|&lt;bdi&gt;0-8108-6946-2&lt;/bdi&gt;]].
* Sorensen, Lars-Martin (2009). ''Censorship of Japanese Films During the U.S. Occupation of Japan: The Cases of Yasujiro Ozu and Akira Kurosawa''. Edwin Mellen Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7734-4673-7|&lt;bdi&gt;0-7734-4673-7&lt;/bdi&gt;]]. 
* Wild, Peter. (2014) ''Akira Kurosawa'' Reaktion Books  
[[Kategoriya:1998-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1910-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Tokiolı belsendiler]]
[[Kategoriya:Yakuza film direktorları]]
[[Kategoriya:Samurai film]]
[[Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar]]
[[Kategoriya:23-martta tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>5kzq9tkwpewlw01b1iww1ifaypo4x99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229969</id>
      <parentid>229968</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T19:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Kategoriya:6-sentyabrde qaytıs bolǵanlar|6-sentyabrde qaytıs bolǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen)</comment>
      <origin>229969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34082" sha1="2e0w0doxsghvfr7j7sxpa3z6d3gv0f3" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Akira Kurosawa|súwret=Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|táriypi=Kurosawa, 1953-jıl|negizgi atı={{nobold|黒澤 明}}|tuwılǵan sánesi=1910-jıl 23-mart|tuwılǵan jeri=[[Shinagawa]], Tokio, Yaponiya|qaytıs bolǵan sánesi=1998-jıl 6-sentyabr|qaytıs bolǵan jeri=[[Setagaya]], Tokio, Yaponiya|kásibi={{flatlist|
* Film direktor
* scenariy avtorı
* prodyuser
* redaktor
* súwretshi
}}|iskerlik jılları=1936–1993|ómirlik joldası={{marriage|[[Yōko Yaguchi]]|1945|1985|end=her death}}|balaları=2,  [[Kazuko Kurosawa|Kazuko]]|qolı=Akira Kurosawa Signature.svg}}

'''Akira Kurosawa''' (黒澤 明 yáki 黒沢 明, Kurosawa Akira;1910-jıl 23-mart – 1998-jıl 6-sentyabr) — alpıs jıl dawamında 30 kórkem filmge rejissyorlıq etken [[Yaponiya|yapon]] [[Kinorejissyor|kinorejissyorı]]. Batıs kinosınan kúshli tásir kórsetken, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usılı menen kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Ámeliy kinorejissyor sıpatında tanılǵan  rejissyor, jazıwshı, prodyuser hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen qattı shuǵıllanadı.

Súwretshi sıpatında qısqa waqıt islewden soń, Kurosawa 1936-jılı yapon kino sanaatına kirip keledi. Kóp jıllar dawamında rejissyor járdemshisi hám scenariy jazıwshısı sıpatında kóplegen filmler ústinde islep, [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] dáwirinde 33 jasında shıqqan &quot;Sanshiro Sugata&quot; (1943) atlı belsendi filmi menen rejissyorlıq debyutini ámelge asıradı. Urıstan keyin [[Yaponiya]]daǵı eń áhmiyetli jas kinorejissyorlardıń biri sıpatında óziniń abıroyın sınshılar tárepinen tán alınǵan &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; (1948) filmi menen tastıyıqladı, onda bas rolde sol waqıtta belgisiz bolǵan aktyor Toshiro Mifune rolin oynadı; keyin eki adam jáne 15 filmde birge islesedi.

&quot;Rashomon&quot; (1950) premyerası Tokioda bolıp ótip, 1951-jılı [[Veneciya]] kinofestivalında &quot;Altın arıslan&quot;dıń tosattan jeńimpazı boladı. Filmniń kommerciyalıq hám kritikalıq tabısı birinshi márte Batıs kino bazarların yapon filmleri ushin ashtı, bul bolsa óz náwbetinde basqa yapon kinematografshılarının xalıqaralıq tán alınıwına alıp keledi. Kurosawa 1950-jıllar hám 1960-jıllardıń baslarında jılına shama menen bir filmdi, sonıń ishinde, &quot;Ikiru&quot; (1952), &quot;[[:en:Seven_Samurai|Seven Samurai]]&quot; (1954), [[:en:Throne_of_Blood|&quot;Throne of Blood]] &quot;(1957), [[:en:The_Hidden_Fortress|&quot;The Hidden Fortress]]&quot; (1958), [[:en:Yojimbo|&quot;Yojimbo]]&quot; (1961), [[:en:High_and_Low_(1963_film)|&quot;High and Low&quot;]] (1963) hám &quot;[[:en:Red_Beard|Red Beard]]&quot; (1965) sıyaqlı bir qatar joqarı bahalı hám kóbinese ekranlastırılǵan filmlerdi basqarǵan. Ol 1960-jıllardan keyin ádewir az ónimdarlıqqa iye bolǵan, biraq onıń keyingi jumısları, sonıń ishinde, aqırǵı eki filmi Kagemusha (1980) hám Ran (1985) sınshılardıń alǵısın alıwda dawam etedi.

1990-jılı Kurosawa Akademiyanıń Húrmetli sıylıǵın aladı. &quot;AsianWeek&quot; jurnalı hám CNN onı XX ásirde Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan bes insannıń biri sıpatında atap, &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep ataǵan. Onıń karyerası retrospektivalar, kritikalıq izertlewler hám baspa hám video tárizdegi biografiyalardan tısqarı kóplegen tutınıwshı ǵalaba xabar qurallarında kóplegen relizler menen sıylıqlanǵan.

== Ómiri hám karyerası ==
Kurosawa 1910-jıl 23-martta&lt;ref&gt;{{Harvnb|San Juan|2018|p=11}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}} Ebara okrugindegi Oimachi (Tokio prefekturası) [ja] (házirgi Xigashi-Oi [ja] Tokiodaǵı Shinagava palatasında) jerinde tuwılǵan. Biraq, bir waqıtları [[Akita|Akitada]] tuwılǵanın hám sońınan Tokioǵa náreste waqtında kelgenin aytqan. Onıń anası Shima (1870-1952) Osaka qalasındaǵı sawdager shańaraǵınan; onıń ákesi Isamu (1864-1948) Akita prefekturasındaǵı samuraylar shańaraǵınıń aǵzası bolıp, Armiyanıń dene tárbiyası institutınıń orta mektebiniń direktorı lawazımında islegen{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}{{sfn|Galbraith|2002|p=14}}. Akira ortasha bay shańaraqtıń segizinshi hám eń kishi perzenti bolıp, onıń eki sińlisi tuwılǵan waqıtta ósip úlgergen hám birewi qaytıs bolǵan{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 17&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;.

Fizikalıq shınıǵıwlardı úgit-násiyatlawdan tısqarı, Isamu Batıs dástúrlerine ashıq bolıp, teatr hám kinonı bolsa tárbiyalıq áhmietke iye dep esapladı. Ol baslawısh mektepte oqıp, Keinosuke Uekusa menen jaqın dos bolǵan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=5–7}}&lt;/ref&gt;. Áhmiyetli qáliplestiriwshi tásir bolsa onıń oqıtıwshısı Tachikava mırza bolıp, onıń progressiv bilimlendiriw ámeliyatları onda dáslep súwret salıwǵa muhabbat&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=12–13}}&lt;/ref&gt;, keyin ulıwma bilimlendiriwge qızıǵıwshılıq oyatqan{{sfn|Galbraith|2002|p=16}}.

Kurosawanıń balalıǵındaǵı jáne bir úlken tásiri onıń tórt jas úlken aǵası Heigo (1906-1933) bolǵan. Ullı Kanto jer silkiniwi hám onnan keyingi 1923-jılǵı Kanto qırǵını aqıbetinde Heigo 13 jasar Kurosawanı wayranshılıqtı kóriw ushın alıp ketedi. Kurosawa hámme jerge shashılıp atırǵan insan hám xayuanlardıń óliklerine karamawdı qálegeninde, Heigo oǵan bunday etiwdi qadaǵan etip, onıń ornına qorqınıshları menen tikkeley duslasıwǵa shaqıradı. Ayırım sholıwshılar bul waqıya Kurosawanıń keyingi kórkem iskerligine tásir etedi, sebebi ol óz iskerliginde jaǵımsız haqıyqatlıqlar menen qarama-qarsı turıwǵa hám izertlewge ansat tayar edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=51–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Prince|p=302}}&lt;/ref&gt;. Heigo akademik dárejede qábiletli bolǵan, biraq [[Tokio|Tokiodaǵı]] eń aldıńǵı orta mektepte orın ala almaǵannan keyin, ózin shańaraqtıń qalǵan bóliminen ajırata baslaydı. Shet el ádebiyatına bolǵan qızıǵıwshılıǵına itibar qaratıwdı maqul kóredi&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 172&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;. 1920-jıllardıń aqırında Heigo tezlik penen [[Tokio|Tokioda]] shet el filmlerin kórsetetuģın kinoteatrlar ushın benshi (sessiz kino bayanlawshısı) sıpatında ózin tanıtadı. Usı waqıtta súwretshi bolıwdı jobalastırǵan Kurosava Heigo menen birge jasaydı hám ekewi ajıralmas bolıp qaladı{{sfn|Galbraith|2002|p=19}}.
 
[[Fayl:Photo_during_the_shooting_of_The_Men_Who_Tread_on_the_Tiger's_Tail_2,_1945.jpg|oñğa|nobaý|''The Men Who Tread on the Tiger's Tail filmi'', 1945-jıl]]
[[Fayl:Shimura_Takashi.JPG|alt=Publicity still of Shimura cleanly shaven and wearing glasses.|solğa|nobaý|Takashi Shimura &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; filminde nawqas gangsterge járdem beriwshi arnawlı shıpakerdi oynaǵan. Shimura Kurosawanıń 20 dan aslam filmlerinde qatnasqan.]]
[[Fayl:Toshiro_Mifune_1954_Scan10003_160913.jpg|nobaý|Toshiro Mifune, Kurosava filmlerinde tez-tez qatnasıwshı, 1954-jıl]]
[[Fayl:Vasily_Perov_-_Портрет_Ф.М.Достоевского_-_Google_Art_Project.jpg|nobaý|Fyodor Dostoevskiy &quot;''[[:en:The_Idiot|The Idiot]]''&quot; atlı shıǵarmasın jazıp, onı Kurosava 1951-jılı usı atamadaǵı yapon filmine sáwlelendirdi. Vasiliy Perovtıń 1872-jilģi portreti.]]

==== Jumısınıń sonǵı jılları (1987–1998) ====
Kurosawa óziniń kelesi filmi ushın ózi súwretke alǵan temalardan pútkilley basqasha temanı tańladı. Onıń aldınǵı bazı bir kartinalarında (máselen,Drunken Angel hám {{lang|ja-latn|Kagemusha}}) qısqa tús kórinisleri kirgizilgen bolsa da, &quot;Dreams&quot; pútkilley rejissordıń óz túslerine tiykarlanıwı kerek edi. Áhmiyetlisi, Kurosawa 40 jıldan aslamıraq waqıt ishinde birinshi márte tereń jeke joybar ushın scenariydi bir ózi jazǵan edi. Onıń smetalıq byudjeti onnan aldınǵı filmlerden tómen bolsa da, yapon studiyaları onıń shıǵarmalarınan birin qollap-quwatlawdı qálemegen. Sonıń ushın Kurosawa basqa bir belgili amerikalı ıqlasbent Stiven Spilbergke múrájat etip, ol Warner Brosser kompaniyasıń pitken filmge xalıqaralıq huqıqlardı satıp alıwǵa kóndiredi. Bul Kurosawanıń balası Hisaoǵa birgeliktegi prodyuser hám tez arada Kurosawa Production baslıǵı sıpatında [[Yaponiya|Yaponiyada]] filmdi islep shıǵarıw qárejetlerin qaplaytuǵın kredit boyınsha kelisiwdi ańsatlastıradı. Súwretke alıw procesi segiz aydan aslam waqıt dawam etip, &quot;Dreams&quot; filminiń premyerası 1990-jıldıń may ayında Kannda ádepli, biraq, dúnyanıń basqa jerlerinde súwretke túsiretuǵın reakciyaǵa uqsas, sessiz qabıllaw menen ótkeriledi{{sfn|Galbraith|2002|pp=604-608}}{{sfn|Galbraith|2002|pp=576-583}}. 1990-jılı &quot;Ómirlik jetiskenligi ushın&quot; Akademiya sıylıǵın aladı. Óziniń qabıllaw sózinde &quot;Men azıraq qáweterlenip atırman, sebebi men ele kinonı túsinbeytuǵınımdı sezip atırman&quot; degen&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http://aaspeechesdb.oscars.org/index.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|title=Search Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217234929/http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http%3A%2F%2Faaspeechesdb.oscars.org%2Findex.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|archive-date=February 17, 2010|work=Academy Award Acceptance Speech Database|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=June 12, 2017}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta The Daily Spectrum gazetası xızmetkeri Bob Tomas Kurosawa &quot;kóplegen sınshılar tárepinen eń ullı tiri kinorejissyor&quot; dep esaplanǵanın atap ótken&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oscars 'a fine night for the Irish'|url=https://www.newspapers.com/image/288377867/|access-date=April 19, 2022|work=[[The Spectrum (Utah)|The Daily Spectrum]]|via=[[Newspapers.com]]|date=March 28, 1990|page=14|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steven_Spielberg_Masterclass_Cinémathèque_Française_2_cropped.jpg|nobaý|2012-jılı Francuz kinoteatrında súwretke túsirilgen Steven Spielberg Kurosawanıń bir neshe sońǵı filmlerin islep shıǵarıwdı qarjılandırıwǵa járdem beredi.]]

== Stil, temalar hám usıllar ==
[[Fayl:Making_of_Throne_of_Blood_Scan10020-1.jpg|alt=cast and crew of Throne of Blood|solğa|nobaý|''Throne of Blood'' hám ekipaj 1956-jılda túsirilgen fotosúwret (shepten ońǵa)Shinjin Akiike, Fumio Yanoguchi, Kuichiro Kishida, Samaji Nonagase, Takao Saito, Toshiro Mifune (jipte), Minoru Chiaki, Takashi Shimura, Teruyo Nogami, Yoshirō Muraki, Akira Kurosawa, Hiroshi Nezu, Asakazu Nakai, and Sōjirō Motoki]]
Kurosawa batıs kinosınan kúshli tásirlengen, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usıldı kórsetti; ol [[jazıwshı]], [[rejissyor]], [[prodyuser]] hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen shuǵıllandı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|2008|loc=p. 131, reprinted from [[John Powers (film critic)|John Powers]] interview, ''[[L.A. Weekly]]'', 4 April 1986, pp. 45–47}}&lt;/ref&gt;. Ol talantlı ssenariy jazıwshı bolıp, jaqsı filmniń bekkem tiykarı dep esaplaǵan joqarı sapalı ssenariydi támiyinlew ushın filmniń rawajlanıwınan baslap óziniń járdemshi jazıwshıları menen tıǵız islesti. Kóbinese óziniń filmlerin de montaj etken&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=193–194, 197–198}}&lt;/ref&gt;.Onıń tez-tez birge islesiwshilerinen ibarat toparı &quot;Kurosawa-gumi&quot; (黒澤組; Kurosawa toparı) dep atalǵan, sonıń ishinde aktyor Takashi Shimura, kinomotograf Asakazu Nakai, hám prodyusser járdemshisi Teruyo Nogami{{Sfn|Galbraith|2002|pp=10, 41–42, 374–375}} bolǵan.

Kurosawa usılı bir qatar qurallar hám usıllar menen belgilenedi. 1940-1950-jılları óziniń filmlerinde kóbinese &quot;ókshe kesim&quot;nen paydalanadı, bunda kamera kadrlardı baqlaw yamasa erip ketiwden góre bir qatar sáykes sekiriw kesimleri arqalı predmetke qaray yamasa onnan uzaqlasadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.davidbordwell.net/blog/2009/12/08/kurosawas-early-spring/|title=Observations on Film Art: Kurosawa's Early Spring|date=December 8, 2009|access-date=June 12, 2017|type=Blog}}&lt;/ref&gt;.  Jáne bir stilistikalıq ózgeshelik &quot;hárekette kesim&quot; bolıp, ekranda háreketti úzliksiz bir kórinistiń ornına eki yamasa onnan da kóp kórinislerde kórsetedi&lt;ref name=&quot;Mellentalk&quot;&gt;{{Harvnb|Seven Samurai|loc=DVD bonus featurette: ''Seven Samurai: Origins and Influences'', [[Joan Mellen]] commentary}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa menen kúshli túrde identifikaciya etilgen kinematografiyalıq punktuaciyanıń bir túri - sıpırıw, optikalıq printer arqalı jaratılǵan effekt: sızıq yamasa sızıq ekranda háreketlenip, saxnanıń aqırın sıpırıp taslaydı hám keyingisiniń birinshi súwretin kórsetedi. Ótiw qurılması sıpatında ol tuwrı kesiw yamasa eritiwdiń ornın basıwshı sıpatında qollanıladı; onıń jetilisken miynetinde súrtpe Kurosavanıń qolı boladı{{sfn|Galbraith|2002|p=41}}. 

== Miyras hám mádeniy tásiri ==
Kurosawa kóbinese barlıq dáwirlerdiń eń ullı kinorejissyorlarınan biri sıpatında tilge alınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://ew.com/article/1996/04/19/50-greatest-directors-and-their-100-best-movies/|bet=The 50 greatest directors and their 100 best movies|jumıs=entertainment weekly.com April 19, 1996|qaralǵan sáne=October 27, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|bet=BFI – Sight &amp; Sound – Top Ten Poll 2002 Poll – The Critics' Top Ten Directors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110623182355/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|arxivsáne=June 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm2.html|bet=The Greatest Directors Ever by ''Total Film'' Magazine|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140702113557/http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm.html|arxivsáne=July 2, 2014|baspaxana=[[Filmsite.org]]|qaralǵan sáne=April 19, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.moviemaker.com/25-most-influential-directors-of-all-time-scorsese-kubrick-welles/4/|bet=The 25 Most Influential Directors of All Time|sáne=July 7, 2002|jumıs=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.filmsite.org/directors.html|bet=Greatest Film Directors|jumıs=filmsite.org}}&lt;/ref&gt;. 1999-jılı AsianWeek jurnalı hám CNN tárepinen &quot;Ótken 100 jılda Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan [bes] adamnan biri&quot; sıpatında &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep tán alınǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|bet=ASIANOW&amp;nbsp;– Asiaweek&amp;nbsp;– Asian of the Century&amp;nbsp;– Kurosawa Akira&amp;nbsp;– 12/10/99|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110127170813/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|arxivsáne=January 27, 2011|qaralǵan sáne=June 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa rejissyorlar sorawnamasında úshinshi, &quot;Sight &amp; Sound&quot; jurnalınıń 2002-jıldaǵı barlıq waqıtlardıń eń ullı rejissyorları diziminde bolsa, sınshılar sorawnamasında besinshi orındı iyeledi. 2010-jılı Kurosawanıń tuwılǵanına 100 jıl tolıwı múnásibeti menen 2008-jılı AK100 atlı joybar iske túsirildi. AK100 joybarı &quot;keyingi áwlad wákilleri bolǵan jaslardı hám barlıq jerdegi adamlardı Akira Kurosawanıń nurı hám ruwxı, onıń jaratqan ájayıp dúnya menen tanıstırıw&quot;ǵa qaratılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/2008/09/21/ak100-world-tour-website/|bet=AK100 World Tour website|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=September 21, 2008|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Kinodóretiwshiler arasındaǵı abıray ===
[[Fayl:Popiersie_Ingmar_Bergman_ssj_20110627.jpg|oñğa|nobaý|Bul jerde Polshanıń Kelse qalasında jaylasqan byustte kórsetilgen Ingmar Bergman Kurosava dóretiwshiliginiń ıqlasbentleri bolǵan]]
Kóplegen kinodóretiwshiler Kurosawanıń dóretiwshiliginen tásirlengen. [[Ingmar Bergman]] óziniń &quot;''[[:en:The_Virgin_Spring|The Virgin Spring]]''&quot; filmin &quot;Kurosawanıń turistlik... jaman imitaciyası&quot; dep atadı hám qosımsha qıladı: &quot;Ol waqıtları meniń yapon kinosına háwesim joqarı dárejede edi. Men ózim de samuray boldım!{{sfn|Sano|1986|p=241}}&quot; Federico Fellini Kurosawanı &quot;kino avtorı bolıwı kerek bolǵan barlıq nárselerdiń eń úlken tiri úlgisi&quot; dep esaplaydı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Fellini|p=49}}&lt;/ref&gt;. [1] Steven Spielberg Kurosawanıń kinematografiyalıq kózqarasın óziniń kózqarasın qáliplestiriw sıpatında keltiredi&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Warren|first1=Adrian|title='Seven Samurai' Spawned a Subgenre All of Its Own, PopMatters|url=https://www.popmatters.com/182639-seven-samurai-2495651387.html|access-date=April 21, 2022|work=[[PopMatters]]|date=June 11, 2014}}&lt;/ref&gt;. 1992-jılı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalında rejissyorlıqtaǵı ómirlik jetiskenligi ushın Akira Kurosawa sıylıǵı menen sıylıqlanǵan Satyajit Rey&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=6&amp;searchfield=Satyajit+Ray|title=Awards and Tributes: Satyajit Ray|work=San Francisco International Film Festival: The First to Fifty|publisher=San Francisco Film Society|access-date=April 8, 2008}}&lt;/ref&gt; Rashomon haqqında aldınıraq:
{{Blockquote|Filmniń maǵan tásiri (birinshi ret 1952-jılı Kalkuttada kórgenimde) elektr tásiri boldı. Men onı izbe-iz úsh mártebe kórdim hám hár saparı kino dóretiwshiliginiń hár bir tárepi boyınsha rejissyordıń húkimdarlıǵın bunshelli dálilleytuǵın hám kózdi qamastıratuǵın basqa film barma eken dep oyladım&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ray|p=180}}&lt;/ref&gt;.}}
Roman Polanski Kurosawanı Fellini hám Orson Welles penen birge eń jaqsı kóretuǵın úsh kinorejissyorlardıń biri dep esaplap, maqtaw ushın &quot;''Seven Samurai''&quot;, &quot;''Throne of Blood''&quot; hám &quot;''The Hidden Fortress''&quot; filmlerin tańladı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Morrison|p=160}}&lt;/ref&gt;. Bernardo Bertolucci Kurosawanıń tásirin áhmiyetli dep esapladı: &quot;Kurosawanıń filmleri hám Fellinidiń lázzetli turmısı meni kino rejissyorı bolıwǵa iytermelegen nárseler edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa: The Last Emperor|loc=Bernardo Bertolucci interview}}&lt;/ref&gt;&quot;. Andrei Tarkovsky Kurosawanı óziniń súyikli filmlerinen biri sıpatında tilge alıp, &quot;''Seven Samurai''&quot;dı óziniń súyikli on filminen biri sıpatında atap ótti&lt;ref name=&quot;Andrei Tarkovsky&quot;&gt;{{cite web|url=http://people.ucalgary.ca/~tstronds/nostalghia.com/TheTopics/Tarkovsky-TopTen.html|title=Tarkovsky's Choice|publisher=Nostalghia.com|access-date=June 10, 2017|last1=Lasica|first1=Tom}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Sidney_Lumet|Sidney Lumet]] Kurosawanı &quot;kino rejissyorlarınıń Betxoveni&quot; dep ataǵan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://studentnewspaper.org/article/lets-talk-about-the-master-an-ode-to-akira-kurosawa|title=Let's Talk About the Master – An Ode to Akira Kurosawa|date=November 10, 2015|website=The Student}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Werner_Herzog|Werner Herzog]] ózi menen tuwısqanlıq sezetuģın kino dóretiwshileri hám súygen filmleri haqqında pikir júrgizedi:
{{Blockquote|Griffit - ásirese, onıń &quot;Birth of a Nation&quot; hám &quot;Broken Blossoms&quot; - [[F. V. Murnau|Murnau]], [[Luis Bunyuel|Buñuel]], Kurosawa hám [[Sergey Eyzenshteyn|Eyzenshteyn]]&lt;nowiki&gt;niń &quot;Ivan Groznıy (1944-jıl film) |Ivan Groznıy]]&quot; atlı shıǵarmaları... Maǵan &lt;/nowiki&gt;[[Karl Teodor Dreyer|Dreyer]]tıń &quot;The Passion of Joan of Arc&quot;, [[Vsevolod Pudovkin|Pudovkin]]’s ’’[[Storm over Asia (1928 film)|Storm Over Asia]]’’ hám [[Aleksandr Dovzhenko|Dovzhenko]]nıń &quot;[[Earth (1930)|Earth]]’’, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]’s [[Ugetsu|’’Ugetsu Monogatari’’]]&quot; filmleri unaydı, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]nıń [[Ugetsu|&quot;Ugetsu monogatari&quot; ]]ı, Satyajit Raydıń &quot; [[Jalsaghar|The Music Room]] &quot; ... Men Kurosawa qalayınsha &quot;Rashomon&quot; sıyaqlı jaqsı bir nárse jaratqanına hayran qalaman; teń salmaqlıq hám aǵıs tolıq, ol keńislikti sonday jaqsı teń salmaqlı túrde paydalanadı. Bul táriyxta islengen eń jaqsı filmlerden biri{{sfn|Cronin|2014|p=}}.}}

=== Kritika ===
[[Fayl:Jacques_Rivette_Dreaming.jpg|solğa|nobaý|Jacques Rivette, Franciyanıń &quot;Jańa tolqını&quot;nıń belgili sınshısı, Mizoguchi dóretiwshiligin Kurosawanıń dóretiwshiligine salıstırǵanda tolıq yapon dárejesinde bahalaǵan.]]
&quot;Ugetsu&quot; (1953) hám &quot;''Sansho the Bailiff''&quot; (1954) teatrlarınıń direktorı Kenji Mizoguchi Kurosawadan on bir jas úlken bolǵan. 1950-jıllardıń ortalarınan keyin [[Franciya|Franciyanıń]] &quot;Jańa tolqın&quot; partiyasınıń ayırım sınshıları Kurosawadan qaraǵanda Mizoguchtı jaqsı kóre basladı. &quot;Jańa tolqın&quot; sınshısı hám kinorejissyor [[:en:Jacques_Rivette|Jacques Rivette]], ásirese, Mizoguchi jumısı bir waqıttıń ózinde tolıq yapon hám shınında universal bolǵan jalǵız yapon rejissyori dep esapladı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|title=Beauty Beneath the Brutality: Japanese Masters Mizoguchi and Ozu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420114732/https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|archive-date=April 20, 2019|last=Thompson|first=Rustin|date=December 1, 1998|access-date=June 7, 2017|website=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;; Kurosawa, kerisinshe, Batıs kinosı hám mádeniyatınan kóbirek tásir kórsetedi dep esaplanadı, bul pikir qarama-qarsılıqqa sebep bolmaqta&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bock|1978|p=35}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa Production kompaniyası ===
2011-jıldıń sentyabr ayında Kurosawanıń kópshilik filmleri hám islep shıǵarılmaǵan scenariylerine remeyk huqıqları Akira Kurosawa 100 Project tárepinen [[Los-Anjeles]] qalasındaǵı Splendent kompaniyasına berilgeni haqqında xabar berildi. &quot;Splendent&quot; basshısı Sakiko Yamadanıń aytıwınsha, &quot;zamanagóy kino dóretiwshilerine kino tamashagóyleriniń jańa áwladın bul umıtılmas waqıyalar menen tanıstırıwǵa járdemlesiw&quot;di maqset etken&lt;ref name=&quot;Patterson2011&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

1959-jılı shólkemlestirilgen &quot;Kurosawa Production Co&quot; kompaniyası Kurosawa miyrasınıń kóplegen táreplerin qadaǵalawdı dawam ettirmekte. Kompaniyanıń házirgi basshısı direktordıń balası Hisao Kurosawa bolıp tabıladı. Onıń [[Amerika|Amerikadaǵı]] &quot;Kurosawa Enterprises&quot; kárxanası Los-Anjeles qalasında jaylasqan. Kurosawanıń shıǵarmalarına bolǵan huqıqlar sonda Kurosawa Production hám ol islegen kinostudiyalar, atap aytqanda, Toho tárepinen qolǵa kirgizilgen. Keyin bul huqıqlar Akira Kurosawa 100 joybarına berilgen. 2011-jılı L.A.da jaylasqan Splendent kompaniyasına qayta berilgen&lt;ref name=&quot;Patterson20112&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa Production 2003-jıl dekabr ayında shólkemlestirilgen hám Hisao Kurosawa tárepinen basqarılatuǵın Akira Kurosawa Foundation menen tıǵız birge isleydi. Qor hár jılı qısqa filmler tańlawın shólkemlestiredi hám Kurosavaǵa baylanıslı joybarlardı, sonıń ishinde, rejissyor ushın estelik muzeyin qurıw boyınsha jaqında shkafqa qoyılǵan joybarǵa basshılıq etedi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://akirakurosawa.info/2010/06/05/plans-for-akira-kurosawa-museum-officially-abandoned/|title=Plans for Akira Kurosawa museum officially abandoned|last=Maunula|first=Vili|date=June 5, 2010|publisher=Akira Kurosawa info|access-date=June 7, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Film studiyası ===
1981-jılı Yokogamada Kurosawa kinostudiyası ashılıp, sonnan berli [[Yaponiya|Yaponiyada]] qosımsha eki orın iske túsirilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|bet=Kurosawa Film Studio|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091105004851/http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|arxivsáne=November 5, 2009|til=ja|baspaxana=Kurosawa Film Studio Co. Ltd.|qaralǵan sáne=June 10, 2017}}&lt;/ref&gt;. Arxiv materiallarınıń úlken toplamı, sonıń ishinde, skanerlengen scenariyler, fotosúwretler hám jańalıqlar haqqındaǵı maqalalar Kurosawa Production menen birgelikte Ryukoku universiteti Sanlı arxivler izertlew orayı tárepinen júrgiziletuǵın yapon menshik saytı Akira Kurosawa Digital Archive arqalı paydalanıwǵa tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.afc.ryukoku.ac.jp/Komon/kurosawa/index.html|bet=bluesky|til=ja|baspaxana=SGI Japan Ltd.|qaralǵan sáne=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

==== Anaheim universiteti Akira Kurosawa kino mektebi. ====
Anaheim universiteti Kurosawa Production hám Kurosawa shańaraǵı menen birgelikte 2009-jıldıń báhárinde [[Anaheim universiteti]] Akira Kurosawa kino mektebin shólkemlestiredi. Anaheim universitetiniń Akira Kurosawa kino mektebi dúnyanıń kóplegen eń ullı kino dóretiwshileri tárepinen qollap-quwatlanatuǵın sanlı kinematografiya boyınsha onlayn súwretlew óneri magistrin (MFA) usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|bet=The Anaheim University Akira Kurosawa School of Film – Online MFA in Digital Filmmaking|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140721032348/http://anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|arxivsáne=July 21, 2014|baspaxana=Anaheim University|qaralǵan sáne=September 22, 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa restoran toparı ===
[[Fayl:TeppanyakiKurosawaTsukiji.jpg|nobaý|Teppanyaki Kurosawa restoranı Tsukiji qalasındaǵı kishi kóshede jaylasqan, Tokio.]]
Kurosawa yapon asxanasınıń bilimdanı sıpatında belgili bolǵan. Sonıń ushın Kurosawa shańaraqlıq qorı onıń óliminen keyin 1999-jılı Kurosawa restoranlar toparın shólkemlestirip, Tokio aymaǵında shańaraq atı menen atalǵan tórt restoran ashtı. Nagatacho Kurosawa Shabu-shabu, Teppanyaki Kurosawa Tsukiji, Keyaki Kurosawa Nishi-Azabu, soba, Udon Kurosawa Roppongi. Barlıq tórt orın da Kurosawanıń jaslıq dáwirindegi Meiji dáwirin eske túsiriw hám Kurosawanıń karyerası haqqındaǵı esteliklerdi sáwlelendiriw maqsetinde islengen. 2023-jıl jaǵdayına muwapıq, házirgi waqıtta tek Tsukiji islep tur. Sonday-aq, dúnya boylap bir qatar isbilermenler Akira hám múlkke baylanısı bolmaǵan halda Kurosava húrmetine restoran hám kárxanalar ashqan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lindsay|first=Dennis|title=Kurosawa Restaurant Tokyo|url=https://www.thebetterlivingindex.com/kurosawa-restaurant-tokyo/|date=November 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://9638.net|bet=Kurosawa|jumıs=Kurosawa Restaurant Group|qaralǵan sáne=March 16, 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiya ==
Kurosawanıń shıǵarmalarınıń tolıq dizimi televidenie, teatr hám ádebiyattaǵı jumıslarınan tısqarı onıń filmlerin de óz ishine aladı.

== Hújjetli filmler ==
Kurosawanıń ómiri hám dóretiwshiligine baylanıslı qısqa hám tolıq metrajlı hújjetli filmler onıń dóretiwshilik gúllep-jasnaǵan dáwirinde de, óliminen keyin de kóplep islengen. [[Francuzlar|Francuz]] video essesi rejissyorı Chris Marker tárepinen &quot;AK&quot; Kurosawa &quot;Ran&quot; ústinde islep atırgan waqıtta súwretke alınǵan; biraq hújjetli film filmniń isleniwinen kóre, Kurosawanıń uzaq, biraq ádepli shaxsına kóbirek itibar qaratadı&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://www.festival-cannes.com/en/films/a-k|bet=A.K.|jumıs=festival-cannes.com|qaralǵan sáne=June 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kehr&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|bet=A.K.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210414100535/https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|arxivsáne=April 14, 2021|avtor=Kehr|at=Dave|sáne=March 7, 1986|baspaxana=Chicago Reader|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawanıń ómiri hám onnan keyin islep shıǵarılǵan shıǵarmaları haqqındaǵı basqa hújjetli filmlerge tómendegiler kiredi:

* ''Kurosawa: The Last Emperor'' (Alex Cox, 1999)
* ''A Message from Akira Kurosawa: For Beautiful Movies'' (Hisao Kurosawa, 2000)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/documentaries-on-akira-kurosawa/|bet=Documentaries on Akira Kurosawa|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=November 16, 2015|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa'' (Adam Low, 2001)&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=WH |title=Kurosawa |url=https://www.timeout.com/london/film/kurosawa |magazine=Time Out |location=London |access-date=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Akira Kurosawa: It Is Wonderful to Create'' (Toho Masterworks, 2002)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot; /&gt;
* ''Akira Kurosawa: The Epic and the Intimate'' (2010)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.oldies.com/product-view/6130FD.html|bet=Ran (Blu-ray)|baspaxana=Oldies.com|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa's Way'' (Catherine Cadou, 2011)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.criterion.com/films/28700-akira-kurosawa-s-dreams|bet=Akira Kurosawa's Dreams|baspaxana=[[The Criterion Collection]]|qaralǵan sáne=June 21, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Life Work of Akira Kurosawa]]'' (Mitsuhiko Kawamura, 2023)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.imdb.com/title/tt31945846/|bet=Life Work of Akira Kurosawa|baspaxana=[[IMDb]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Searching For Kurosawa]]'' (Richard Rowland, 2025)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.instagram.com/p/DJef_2jpjfs/?img_index=2|bet=Searching For Kurosawa|baspaxana=[[Instagram]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sıylıqları ==
Kurosawa húrmetine eki kino sıylıǵı da berilgen. Akira Kurosawanıń rejissyorlıq baǵdarındaǵı ómirlik jetiskenligi ushın sıylıǵı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalı dawamında, Akira Kurosawa sıylıǵı bolsa Tokio xalıqaralıq kinofestivalı dawamında tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=1&amp;searchfield=Akira+Kurosawa+Award&amp;x=16&amp;y=10|bet=Awards &amp; Tributes|baspaxana=San Francisco Film Society|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2008/film/features/mikhalkov-given-kurosawa-award-1117994692/|title=Mikhalkov given Kurosawa Award|access-date=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

Kurosawa, sonday-aq, bir qatar mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵan, sonıń ishinde, 1984-jılı [[Franciya|Franciyanıń]] Húrmet Legionı oficeri hám 1986-jılı Italiya Respublikasınıń Húrmet ordeni ricarı, 1985-jılı óziniń tuwılǵan jeri Yaponiyadan Mádeniyat ordeni menen sıylıqlanǵan birinshi kinorejissyor. Ol qaytıs bolgannan keyin, Kazoku aristokratiyası dárejesindegi dvoryanlıq ataqtıń zamanagóy ekvivalenti bolgan kishi úshinshi sud dárejesi menen tán alınǵan&lt;ref name=&quot;praemium&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.praemiumimperiale.org/ja/laureate/laureates/kuros|bet=黒澤明|jumıs=praemiumimperiale.org}}&lt;/ref&gt;.{{Derekler|group=note}} 

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
* Buchanan, Judith (2005). ''Shakespeare on Film''. Pearson Longman.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-582-43716-4|&lt;bdi&gt;0-582-43716-4&lt;/bdi&gt;]].
* Burch, Nöel (1979). ''[https://quod.lib.umich.edu/c/cjfs/aaq5060.0001.001 To the Distant Observer: Form and Meaning in the Japanese Cinema]''. University of California Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-520-03605-0|&lt;bdi&gt;0-520-03605-0&lt;/bdi&gt;]].
* Cowie, Peter (2010). ''Akira Kurosawa: Master of Cinema''. Rizzoli Publications.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8478-3319-4|&lt;bdi&gt;0-8478-3319-4&lt;/bdi&gt;]].
* Davies, Anthony (1990). ''Filming Shakespeare's Plays: The Adaptations of Laurence Olivier, Orson Welles, Peter Brook and Akira Kurosawa''. Cambridge University Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-521-39913-0|&lt;bdi&gt;0-521-39913-0&lt;/bdi&gt;]].
* Desser, David (1983). ''The Samurai Films of Akira Kurosawa (Studies in Cinema No. 23)''. UMI Research Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8357-1924-3|&lt;bdi&gt;0-8357-1924-3&lt;/bdi&gt;]].
* Leonard, Kendra Preston (2009). ''Shakespeare, Madness, and Music: Scoring Insanity in Cinematic Adaptations''. Plymouth: The Scarecrow Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8108-6946-2|&lt;bdi&gt;0-8108-6946-2&lt;/bdi&gt;]].
* Sorensen, Lars-Martin (2009). ''Censorship of Japanese Films During the U.S. Occupation of Japan: The Cases of Yasujiro Ozu and Akira Kurosawa''. Edwin Mellen Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7734-4673-7|&lt;bdi&gt;0-7734-4673-7&lt;/bdi&gt;]]. 
* Wild, Peter. (2014) ''Akira Kurosawa'' Reaktion Books  
[[Kategoriya:1998-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1910-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Tokiolı belsendiler]]
[[Kategoriya:Yakuza film direktorları]]
[[Kategoriya:Samurai film]]
[[Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar]]
[[Kategoriya:23-martta tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:6-sentyabrde qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>2e0w0doxsghvfr7j7sxpa3z6d3gv0f3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229983</id>
      <parentid>229969</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34047" sha1="crtrbkdu163ud3k27prtkeb6nwnngm6" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Akira Kurosawa|súwret=Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|táriypi=Kurosawa, 1953-jıl|negizgi atı={{nobold|黒澤 明}}|tuwılǵan sánesi=
|tuwılǵan jeri=[[Shinagawa]], Tokio, Yaponiya|qaytıs bolǵan sánesi=|qaytıs bolǵan jeri=[[Setagaya]], Tokio, Yaponiya|kásibi={{flatlist|
* Film direktor
* scenariy avtorı
* prodyuser
* redaktor
* súwretshi
}}|iskerlik jılları=1936–1993|ómirlik joldası={{marriage|[[Yōko Yaguchi]]|1945|1985|end=her death}}|balaları=2,  [[Kazuko Kurosawa|Kazuko]]|qolı=Akira Kurosawa Signature.svg}}

'''Akira Kurosawa''' (黒澤 明 yáki 黒沢 明, Kurosawa Akira;1910-jıl 23-mart – 1998-jıl 6-sentyabr) — alpıs jıl dawamında 30 kórkem filmge rejissyorlıq etken [[Yaponiya|yapon]] [[Kinorejissyor|kinorejissyorı]]. Batıs kinosınan kúshli tásir kórsetken, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usılı menen kópshilik tárepinen kino táriyxındaǵı eń ullı hám abıraylı kinodóretiwshilerden biri sıpatında tán alınadı. Ámeliy kinorejissyor sıpatında tanılǵan  rejissyor, jazıwshı, prodyuser hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen qattı shuǵıllanadı.

Súwretshi sıpatında qısqa waqıt islewden soń, Kurosawa 1936-jılı yapon kino sanaatına kirip keledi. Kóp jıllar dawamında rejissyor járdemshisi hám scenariy jazıwshısı sıpatında kóplegen filmler ústinde islep, [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] dáwirinde 33 jasında shıqqan &quot;Sanshiro Sugata&quot; (1943) atlı belsendi filmi menen rejissyorlıq debyutini ámelge asıradı. Urıstan keyin [[Yaponiya]]daǵı eń áhmiyetli jas kinorejissyorlardıń biri sıpatında óziniń abıroyın sınshılar tárepinen tán alınǵan &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; (1948) filmi menen tastıyıqladı, onda bas rolde sol waqıtta belgisiz bolǵan aktyor Toshiro Mifune rolin oynadı; keyin eki adam jáne 15 filmde birge islesedi.

&quot;Rashomon&quot; (1950) premyerası Tokioda bolıp ótip, 1951-jılı [[Veneciya]] kinofestivalında &quot;Altın arıslan&quot;dıń tosattan jeńimpazı boladı. Filmniń kommerciyalıq hám kritikalıq tabısı birinshi márte Batıs kino bazarların yapon filmleri ushin ashtı, bul bolsa óz náwbetinde basqa yapon kinematografshılarının xalıqaralıq tán alınıwına alıp keledi. Kurosawa 1950-jıllar hám 1960-jıllardıń baslarında jılına shama menen bir filmdi, sonıń ishinde, &quot;Ikiru&quot; (1952), &quot;[[:en:Seven_Samurai|Seven Samurai]]&quot; (1954), [[:en:Throne_of_Blood|&quot;Throne of Blood]] &quot;(1957), [[:en:The_Hidden_Fortress|&quot;The Hidden Fortress]]&quot; (1958), [[:en:Yojimbo|&quot;Yojimbo]]&quot; (1961), [[:en:High_and_Low_(1963_film)|&quot;High and Low&quot;]] (1963) hám &quot;[[:en:Red_Beard|Red Beard]]&quot; (1965) sıyaqlı bir qatar joqarı bahalı hám kóbinese ekranlastırılǵan filmlerdi basqarǵan. Ol 1960-jıllardan keyin ádewir az ónimdarlıqqa iye bolǵan, biraq onıń keyingi jumısları, sonıń ishinde, aqırǵı eki filmi Kagemusha (1980) hám Ran (1985) sınshılardıń alǵısın alıwda dawam etedi.

1990-jılı Kurosawa Akademiyanıń Húrmetli sıylıǵın aladı. &quot;AsianWeek&quot; jurnalı hám CNN onı XX ásirde Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan bes insannıń biri sıpatında atap, &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep ataǵan. Onıń karyerası retrospektivalar, kritikalıq izertlewler hám baspa hám video tárizdegi biografiyalardan tısqarı kóplegen tutınıwshı ǵalaba xabar qurallarında kóplegen relizler menen sıylıqlanǵan.

== Ómiri hám karyerası ==
Kurosawa 1910-jıl 23-martta&lt;ref&gt;{{Harvnb|San Juan|2018|p=11}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}} Ebara okrugindegi Oimachi (Tokio prefekturası) [ja] (házirgi Xigashi-Oi [ja] Tokiodaǵı Shinagava palatasında) jerinde tuwılǵan. Biraq, bir waqıtları [[Akita|Akitada]] tuwılǵanın hám sońınan Tokioǵa náreste waqtında kelgenin aytqan. Onıń anası Shima (1870-1952) Osaka qalasındaǵı sawdager shańaraǵınan; onıń ákesi Isamu (1864-1948) Akita prefekturasındaǵı samuraylar shańaraǵınıń aǵzası bolıp, Armiyanıń dene tárbiyası institutınıń orta mektebiniń direktorı lawazımında islegen{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}{{sfn|Galbraith|2002|p=14}}. Akira ortasha bay shańaraqtıń segizinshi hám eń kishi perzenti bolıp, onıń eki sińlisi tuwılǵan waqıtta ósip úlgergen hám birewi qaytıs bolǵan{{sfn|Galbraith|2002|pp=14-15}}&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 17&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;.

Fizikalıq shınıǵıwlardı úgit-násiyatlawdan tısqarı, Isamu Batıs dástúrlerine ashıq bolıp, teatr hám kinonı bolsa tárbiyalıq áhmietke iye dep esapladı. Ol baslawısh mektepte oqıp, Keinosuke Uekusa menen jaqın dos bolǵan&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=5–7}}&lt;/ref&gt;. Áhmiyetli qáliplestiriwshi tásir bolsa onıń oqıtıwshısı Tachikava mırza bolıp, onıń progressiv bilimlendiriw ámeliyatları onda dáslep súwret salıwǵa muhabbat&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=12–13}}&lt;/ref&gt;, keyin ulıwma bilimlendiriwge qızıǵıwshılıq oyatqan{{sfn|Galbraith|2002|p=16}}.

Kurosawanıń balalıǵındaǵı jáne bir úlken tásiri onıń tórt jas úlken aǵası Heigo (1906-1933) bolǵan. Ullı Kanto jer silkiniwi hám onnan keyingi 1923-jılǵı Kanto qırǵını aqıbetinde Heigo 13 jasar Kurosawanı wayranshılıqtı kóriw ushın alıp ketedi. Kurosawa hámme jerge shashılıp atırǵan insan hám xayuanlardıń óliklerine karamawdı qálegeninde, Heigo oǵan bunday etiwdi qadaǵan etip, onıń ornına qorqınıshları menen tikkeley duslasıwǵa shaqıradı. Ayırım sholıwshılar bul waqıya Kurosawanıń keyingi kórkem iskerligine tásir etedi, sebebi ol óz iskerliginde jaǵımsız haqıyqatlıqlar menen qarama-qarsı turıwǵa hám izertlewge ansat tayar edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=51–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Prince|p=302}}&lt;/ref&gt;. Heigo akademik dárejede qábiletli bolǵan, biraq [[Tokio|Tokiodaǵı]] eń aldıńǵı orta mektepte orın ala almaǵannan keyin, ózin shańaraqtıń qalǵan bóliminen ajırata baslaydı. Shet el ádebiyatına bolǵan qızıǵıwshılıǵına itibar qaratıwdı maqul kóredi&lt;ref name=&quot;Kurosawa 1983 172&quot;&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}&lt;/ref&gt;. 1920-jıllardıń aqırında Heigo tezlik penen [[Tokio|Tokioda]] shet el filmlerin kórsetetuģın kinoteatrlar ushın benshi (sessiz kino bayanlawshısı) sıpatında ózin tanıtadı. Usı waqıtta súwretshi bolıwdı jobalastırǵan Kurosava Heigo menen birge jasaydı hám ekewi ajıralmas bolıp qaladı{{sfn|Galbraith|2002|p=19}}.
 
[[Fayl:Photo_during_the_shooting_of_The_Men_Who_Tread_on_the_Tiger's_Tail_2,_1945.jpg|oñğa|nobaý|''The Men Who Tread on the Tiger's Tail filmi'', 1945-jıl]]
[[Fayl:Shimura_Takashi.JPG|alt=Publicity still of Shimura cleanly shaven and wearing glasses.|solğa|nobaý|Takashi Shimura &quot;''[[:en:Drunken_Angel|Drunken Angel]]''&quot; filminde nawqas gangsterge járdem beriwshi arnawlı shıpakerdi oynaǵan. Shimura Kurosawanıń 20 dan aslam filmlerinde qatnasqan.]]
[[Fayl:Toshiro_Mifune_1954_Scan10003_160913.jpg|nobaý|Toshiro Mifune, Kurosava filmlerinde tez-tez qatnasıwshı, 1954-jıl]]
[[Fayl:Vasily_Perov_-_Портрет_Ф.М.Достоевского_-_Google_Art_Project.jpg|nobaý|Fyodor Dostoevskiy &quot;''[[:en:The_Idiot|The Idiot]]''&quot; atlı shıǵarmasın jazıp, onı Kurosava 1951-jılı usı atamadaǵı yapon filmine sáwlelendirdi. Vasiliy Perovtıń 1872-jilģi portreti.]]

==== Jumısınıń sonǵı jılları (1987–1998) ====
Kurosawa óziniń kelesi filmi ushın ózi súwretke alǵan temalardan pútkilley basqasha temanı tańladı. Onıń aldınǵı bazı bir kartinalarında (máselen,Drunken Angel hám {{lang|ja-latn|Kagemusha}}) qısqa tús kórinisleri kirgizilgen bolsa da, &quot;Dreams&quot; pútkilley rejissordıń óz túslerine tiykarlanıwı kerek edi. Áhmiyetlisi, Kurosawa 40 jıldan aslamıraq waqıt ishinde birinshi márte tereń jeke joybar ushın scenariydi bir ózi jazǵan edi. Onıń smetalıq byudjeti onnan aldınǵı filmlerden tómen bolsa da, yapon studiyaları onıń shıǵarmalarınan birin qollap-quwatlawdı qálemegen. Sonıń ushın Kurosawa basqa bir belgili amerikalı ıqlasbent Stiven Spilbergke múrájat etip, ol Warner Brosser kompaniyasıń pitken filmge xalıqaralıq huqıqlardı satıp alıwǵa kóndiredi. Bul Kurosawanıń balası Hisaoǵa birgeliktegi prodyuser hám tez arada Kurosawa Production baslıǵı sıpatında [[Yaponiya|Yaponiyada]] filmdi islep shıǵarıw qárejetlerin qaplaytuǵın kredit boyınsha kelisiwdi ańsatlastıradı. Súwretke alıw procesi segiz aydan aslam waqıt dawam etip, &quot;Dreams&quot; filminiń premyerası 1990-jıldıń may ayında Kannda ádepli, biraq, dúnyanıń basqa jerlerinde súwretke túsiretuǵın reakciyaǵa uqsas, sessiz qabıllaw menen ótkeriledi{{sfn|Galbraith|2002|pp=604-608}}{{sfn|Galbraith|2002|pp=576-583}}. 1990-jılı &quot;Ómirlik jetiskenligi ushın&quot; Akademiya sıylıǵın aladı. Óziniń qabıllaw sózinde &quot;Men azıraq qáweterlenip atırman, sebebi men ele kinonı túsinbeytuǵınımdı sezip atırman&quot; degen&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http://aaspeechesdb.oscars.org/index.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|title=Search Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217234929/http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&amp;TN=AAtrans&amp;RF=WebReportPermaLink&amp;MF=oscarsmsg.ini&amp;NP=255&amp;BU=http%3A%2F%2Faaspeechesdb.oscars.org%2Findex.htm&amp;QY=find+acceptorlink+%3D062-25|archive-date=February 17, 2010|work=Academy Award Acceptance Speech Database|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=June 12, 2017}}&lt;/ref&gt;. Sol waqıtta The Daily Spectrum gazetası xızmetkeri Bob Tomas Kurosawa &quot;kóplegen sınshılar tárepinen eń ullı tiri kinorejissyor&quot; dep esaplanǵanın atap ótken&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oscars 'a fine night for the Irish'|url=https://www.newspapers.com/image/288377867/|access-date=April 19, 2022|work=[[The Spectrum (Utah)|The Daily Spectrum]]|via=[[Newspapers.com]]|date=March 28, 1990|page=14|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Steven_Spielberg_Masterclass_Cinémathèque_Française_2_cropped.jpg|nobaý|2012-jılı Francuz kinoteatrında súwretke túsirilgen Steven Spielberg Kurosawanıń bir neshe sońǵı filmlerin islep shıǵarıwdı qarjılandırıwǵa járdem beredi.]]

== Stil, temalar hám usıllar ==
[[Fayl:Making_of_Throne_of_Blood_Scan10020-1.jpg|alt=cast and crew of Throne of Blood|solğa|nobaý|''Throne of Blood'' hám ekipaj 1956-jılda túsirilgen fotosúwret (shepten ońǵa)Shinjin Akiike, Fumio Yanoguchi, Kuichiro Kishida, Samaji Nonagase, Takao Saito, Toshiro Mifune (jipte), Minoru Chiaki, Takashi Shimura, Teruyo Nogami, Yoshirō Muraki, Akira Kurosawa, Hiroshi Nezu, Asakazu Nakai, and Sōjirō Motoki]]
Kurosawa batıs kinosınan kúshli tásirlengen, biraq onnan ózgeshe bolǵan batıl hám jedel usıldı kórsetti; ol [[jazıwshı]], [[rejissyor]], [[prodyuser]] hám redaktor sıpatında óndiristiń barlıq tárepleri menen shuǵıllandı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|2008|loc=p. 131, reprinted from [[John Powers (film critic)|John Powers]] interview, ''[[L.A. Weekly]]'', 4 April 1986, pp. 45–47}}&lt;/ref&gt;. Ol talantlı ssenariy jazıwshı bolıp, jaqsı filmniń bekkem tiykarı dep esaplaǵan joqarı sapalı ssenariydi támiyinlew ushın filmniń rawajlanıwınan baslap óziniń járdemshi jazıwshıları menen tıǵız islesti. Kóbinese óziniń filmlerin de montaj etken&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=193–194, 197–198}}&lt;/ref&gt;.Onıń tez-tez birge islesiwshilerinen ibarat toparı &quot;Kurosawa-gumi&quot; (黒澤組; Kurosawa toparı) dep atalǵan, sonıń ishinde aktyor Takashi Shimura, kinomotograf Asakazu Nakai, hám prodyusser járdemshisi Teruyo Nogami{{Sfn|Galbraith|2002|pp=10, 41–42, 374–375}} bolǵan.

Kurosawa usılı bir qatar qurallar hám usıllar menen belgilenedi. 1940-1950-jılları óziniń filmlerinde kóbinese &quot;ókshe kesim&quot;nen paydalanadı, bunda kamera kadrlardı baqlaw yamasa erip ketiwden góre bir qatar sáykes sekiriw kesimleri arqalı predmetke qaray yamasa onnan uzaqlasadı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.davidbordwell.net/blog/2009/12/08/kurosawas-early-spring/|title=Observations on Film Art: Kurosawa's Early Spring|date=December 8, 2009|access-date=June 12, 2017|type=Blog}}&lt;/ref&gt;.  Jáne bir stilistikalıq ózgeshelik &quot;hárekette kesim&quot; bolıp, ekranda háreketti úzliksiz bir kórinistiń ornına eki yamasa onnan da kóp kórinislerde kórsetedi&lt;ref name=&quot;Mellentalk&quot;&gt;{{Harvnb|Seven Samurai|loc=DVD bonus featurette: ''Seven Samurai: Origins and Influences'', [[Joan Mellen]] commentary}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa menen kúshli túrde identifikaciya etilgen kinematografiyalıq punktuaciyanıń bir túri - sıpırıw, optikalıq printer arqalı jaratılǵan effekt: sızıq yamasa sızıq ekranda háreketlenip, saxnanıń aqırın sıpırıp taslaydı hám keyingisiniń birinshi súwretin kórsetedi. Ótiw qurılması sıpatında ol tuwrı kesiw yamasa eritiwdiń ornın basıwshı sıpatında qollanıladı; onıń jetilisken miynetinde súrtpe Kurosavanıń qolı boladı{{sfn|Galbraith|2002|p=41}}. 

== Miyras hám mádeniy tásiri ==
Kurosawa kóbinese barlıq dáwirlerdiń eń ullı kinorejissyorlarınan biri sıpatında tilge alınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://ew.com/article/1996/04/19/50-greatest-directors-and-their-100-best-movies/|bet=The 50 greatest directors and their 100 best movies|jumıs=entertainment weekly.com April 19, 1996|qaralǵan sáne=October 27, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|bet=BFI – Sight &amp; Sound – Top Ten Poll 2002 Poll – The Critics' Top Ten Directors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110623182355/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html|arxivsáne=June 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm2.html|bet=The Greatest Directors Ever by ''Total Film'' Magazine|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140702113557/http://www.filmsite.org/greatdirectors-totalfilm.html|arxivsáne=July 2, 2014|baspaxana=[[Filmsite.org]]|qaralǵan sáne=April 19, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.moviemaker.com/25-most-influential-directors-of-all-time-scorsese-kubrick-welles/4/|bet=The 25 Most Influential Directors of All Time|sáne=July 7, 2002|jumıs=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.filmsite.org/directors.html|bet=Greatest Film Directors|jumıs=filmsite.org}}&lt;/ref&gt;. 1999-jılı AsianWeek jurnalı hám CNN tárepinen &quot;Ótken 100 jılda Aziyanıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan [bes] adamnan biri&quot; sıpatında &quot;Kórkem-óner, ádebiyat hám mádeniyat&quot; kategoriyasında &quot;Ásir Aziyası&quot; dep tán alınǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|bet=ASIANOW&amp;nbsp;– Asiaweek&amp;nbsp;– Asian of the Century&amp;nbsp;– Kurosawa Akira&amp;nbsp;– 12/10/99|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110127170813/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|arxivsáne=January 27, 2011|qaralǵan sáne=June 8, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa rejissyorlar sorawnamasında úshinshi, &quot;Sight &amp; Sound&quot; jurnalınıń 2002-jıldaǵı barlıq waqıtlardıń eń ullı rejissyorları diziminde bolsa, sınshılar sorawnamasında besinshi orındı iyeledi. 2010-jılı Kurosawanıń tuwılǵanına 100 jıl tolıwı múnásibeti menen 2008-jılı AK100 atlı joybar iske túsirildi. AK100 joybarı &quot;keyingi áwlad wákilleri bolǵan jaslardı hám barlıq jerdegi adamlardı Akira Kurosawanıń nurı hám ruwxı, onıń jaratqan ájayıp dúnya menen tanıstırıw&quot;ǵa qaratılǵan&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/2008/09/21/ak100-world-tour-website/|bet=AK100 World Tour website|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=September 21, 2008|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Kinodóretiwshiler arasındaǵı abıray ===
[[Fayl:Popiersie_Ingmar_Bergman_ssj_20110627.jpg|oñğa|nobaý|Bul jerde Polshanıń Kelse qalasında jaylasqan byustte kórsetilgen Ingmar Bergman Kurosava dóretiwshiliginiń ıqlasbentleri bolǵan]]
Kóplegen kinodóretiwshiler Kurosawanıń dóretiwshiliginen tásirlengen. [[Ingmar Bergman]] óziniń &quot;''[[:en:The_Virgin_Spring|The Virgin Spring]]''&quot; filmin &quot;Kurosawanıń turistlik... jaman imitaciyası&quot; dep atadı hám qosımsha qıladı: &quot;Ol waqıtları meniń yapon kinosına háwesim joqarı dárejede edi. Men ózim de samuray boldım!{{sfn|Sano|1986|p=241}}&quot; Federico Fellini Kurosawanı &quot;kino avtorı bolıwı kerek bolǵan barlıq nárselerdiń eń úlken tiri úlgisi&quot; dep esaplaydı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Fellini|p=49}}&lt;/ref&gt;. [1] Steven Spielberg Kurosawanıń kinematografiyalıq kózqarasın óziniń kózqarasın qáliplestiriw sıpatında keltiredi&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Warren|first1=Adrian|title='Seven Samurai' Spawned a Subgenre All of Its Own, PopMatters|url=https://www.popmatters.com/182639-seven-samurai-2495651387.html|access-date=April 21, 2022|work=[[PopMatters]]|date=June 11, 2014}}&lt;/ref&gt;. 1992-jılı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalında rejissyorlıqtaǵı ómirlik jetiskenligi ushın Akira Kurosawa sıylıǵı menen sıylıqlanǵan Satyajit Rey&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=6&amp;searchfield=Satyajit+Ray|title=Awards and Tributes: Satyajit Ray|work=San Francisco International Film Festival: The First to Fifty|publisher=San Francisco Film Society|access-date=April 8, 2008}}&lt;/ref&gt; Rashomon haqqında aldınıraq:
{{Blockquote|Filmniń maǵan tásiri (birinshi ret 1952-jılı Kalkuttada kórgenimde) elektr tásiri boldı. Men onı izbe-iz úsh mártebe kórdim hám hár saparı kino dóretiwshiliginiń hár bir tárepi boyınsha rejissyordıń húkimdarlıǵın bunshelli dálilleytuǵın hám kózdi qamastıratuǵın basqa film barma eken dep oyladım&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ray|p=180}}&lt;/ref&gt;.}}
Roman Polanski Kurosawanı Fellini hám Orson Welles penen birge eń jaqsı kóretuǵın úsh kinorejissyorlardıń biri dep esaplap, maqtaw ushın &quot;''Seven Samurai''&quot;, &quot;''Throne of Blood''&quot; hám &quot;''The Hidden Fortress''&quot; filmlerin tańladı&lt;ref&gt;{{Harvnb|Morrison|p=160}}&lt;/ref&gt;. Bernardo Bertolucci Kurosawanıń tásirin áhmiyetli dep esapladı: &quot;Kurosawanıń filmleri hám Fellinidiń lázzetli turmısı meni kino rejissyorı bolıwǵa iytermelegen nárseler edi&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kurosawa: The Last Emperor|loc=Bernardo Bertolucci interview}}&lt;/ref&gt;&quot;. Andrei Tarkovsky Kurosawanı óziniń súyikli filmlerinen biri sıpatında tilge alıp, &quot;''Seven Samurai''&quot;dı óziniń súyikli on filminen biri sıpatında atap ótti&lt;ref name=&quot;Andrei Tarkovsky&quot;&gt;{{cite web|url=http://people.ucalgary.ca/~tstronds/nostalghia.com/TheTopics/Tarkovsky-TopTen.html|title=Tarkovsky's Choice|publisher=Nostalghia.com|access-date=June 10, 2017|last1=Lasica|first1=Tom}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Sidney_Lumet|Sidney Lumet]] Kurosawanı &quot;kino rejissyorlarınıń Betxoveni&quot; dep ataǵan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://studentnewspaper.org/article/lets-talk-about-the-master-an-ode-to-akira-kurosawa|title=Let's Talk About the Master – An Ode to Akira Kurosawa|date=November 10, 2015|website=The Student}}&lt;/ref&gt;. [[:en:Werner_Herzog|Werner Herzog]] ózi menen tuwısqanlıq sezetuģın kino dóretiwshileri hám súygen filmleri haqqında pikir júrgizedi:
{{Blockquote|Griffit - ásirese, onıń &quot;Birth of a Nation&quot; hám &quot;Broken Blossoms&quot; - [[F. V. Murnau|Murnau]], [[Luis Bunyuel|Buñuel]], Kurosawa hám [[Sergey Eyzenshteyn|Eyzenshteyn]]&lt;nowiki&gt;niń &quot;Ivan Groznıy (1944-jıl film) |Ivan Groznıy]]&quot; atlı shıǵarmaları... Maǵan &lt;/nowiki&gt;[[Karl Teodor Dreyer|Dreyer]]tıń &quot;The Passion of Joan of Arc&quot;, [[Vsevolod Pudovkin|Pudovkin]]’s ’’[[Storm over Asia (1928 film)|Storm Over Asia]]’’ hám [[Aleksandr Dovzhenko|Dovzhenko]]nıń &quot;[[Earth (1930)|Earth]]’’, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]’s [[Ugetsu|’’Ugetsu Monogatari’’]]&quot; filmleri unaydı, ... [[Kenji Mizoguchi|Mizoguchi]]nıń [[Ugetsu|&quot;Ugetsu monogatari&quot; ]]ı, Satyajit Raydıń &quot; [[Jalsaghar|The Music Room]] &quot; ... Men Kurosawa qalayınsha &quot;Rashomon&quot; sıyaqlı jaqsı bir nárse jaratqanına hayran qalaman; teń salmaqlıq hám aǵıs tolıq, ol keńislikti sonday jaqsı teń salmaqlı túrde paydalanadı. Bul táriyxta islengen eń jaqsı filmlerden biri{{sfn|Cronin|2014|p=}}.}}

=== Kritika ===
[[Fayl:Jacques_Rivette_Dreaming.jpg|solğa|nobaý|Jacques Rivette, Franciyanıń &quot;Jańa tolqını&quot;nıń belgili sınshısı, Mizoguchi dóretiwshiligin Kurosawanıń dóretiwshiligine salıstırǵanda tolıq yapon dárejesinde bahalaǵan.]]
&quot;Ugetsu&quot; (1953) hám &quot;''Sansho the Bailiff''&quot; (1954) teatrlarınıń direktorı Kenji Mizoguchi Kurosawadan on bir jas úlken bolǵan. 1950-jıllardıń ortalarınan keyin [[Franciya|Franciyanıń]] &quot;Jańa tolqın&quot; partiyasınıń ayırım sınshıları Kurosawadan qaraǵanda Mizoguchtı jaqsı kóre basladı. &quot;Jańa tolqın&quot; sınshısı hám kinorejissyor [[:en:Jacques_Rivette|Jacques Rivette]], ásirese, Mizoguchi jumısı bir waqıttıń ózinde tolıq yapon hám shınında universal bolǵan jalǵız yapon rejissyori dep esapladı&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|title=Beauty Beneath the Brutality: Japanese Masters Mizoguchi and Ozu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420114732/https://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/beauty-beneath-the-brutality-japanese-masters-mizoguchi-and-ozu-3225/|archive-date=April 20, 2019|last=Thompson|first=Rustin|date=December 1, 1998|access-date=June 7, 2017|website=MovieMaker}}&lt;/ref&gt;; Kurosawa, kerisinshe, Batıs kinosı hám mádeniyatınan kóbirek tásir kórsetedi dep esaplanadı, bul pikir qarama-qarsılıqqa sebep bolmaqta&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bock|1978|p=35}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa Production kompaniyası ===
2011-jıldıń sentyabr ayında Kurosawanıń kópshilik filmleri hám islep shıǵarılmaǵan scenariylerine remeyk huqıqları Akira Kurosawa 100 Project tárepinen [[Los-Anjeles]] qalasındaǵı Splendent kompaniyasına berilgeni haqqında xabar berildi. &quot;Splendent&quot; basshısı Sakiko Yamadanıń aytıwınsha, &quot;zamanagóy kino dóretiwshilerine kino tamashagóyleriniń jańa áwladın bul umıtılmas waqıyalar menen tanıstırıwǵa járdemlesiw&quot;di maqset etken&lt;ref name=&quot;Patterson2011&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

1959-jılı shólkemlestirilgen &quot;Kurosawa Production Co&quot; kompaniyası Kurosawa miyrasınıń kóplegen táreplerin qadaǵalawdı dawam ettirmekte. Kompaniyanıń házirgi basshısı direktordıń balası Hisao Kurosawa bolıp tabıladı. Onıń [[Amerika|Amerikadaǵı]] &quot;Kurosawa Enterprises&quot; kárxanası Los-Anjeles qalasında jaylasqan. Kurosawanıń shıǵarmalarına bolǵan huqıqlar sonda Kurosawa Production hám ol islegen kinostudiyalar, atap aytqanda, Toho tárepinen qolǵa kirgizilgen. Keyin bul huqıqlar Akira Kurosawa 100 joybarına berilgen. 2011-jılı L.A.da jaylasqan Splendent kompaniyasına qayta berilgen&lt;ref name=&quot;Patterson20112&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/01/akira-kurosawa-remakes|title=Why Hollywood can't get enough Akira Kurosawa remakes|newspaper=The Guardian|last=Patterson|first=John|date=September 1, 2011|access-date=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;. Kurosawa Production 2003-jıl dekabr ayında shólkemlestirilgen hám Hisao Kurosawa tárepinen basqarılatuǵın Akira Kurosawa Foundation menen tıǵız birge isleydi. Qor hár jılı qısqa filmler tańlawın shólkemlestiredi hám Kurosavaǵa baylanıslı joybarlardı, sonıń ishinde, rejissyor ushın estelik muzeyin qurıw boyınsha jaqında shkafqa qoyılǵan joybarǵa basshılıq etedi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://akirakurosawa.info/2010/06/05/plans-for-akira-kurosawa-museum-officially-abandoned/|title=Plans for Akira Kurosawa museum officially abandoned|last=Maunula|first=Vili|date=June 5, 2010|publisher=Akira Kurosawa info|access-date=June 7, 2017}}&lt;/ref&gt;.

=== Film studiyası ===
1981-jılı Yokogamada Kurosawa kinostudiyası ashılıp, sonnan berli [[Yaponiya|Yaponiyada]] qosımsha eki orın iske túsirilgen&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|bet=Kurosawa Film Studio|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091105004851/http://www.kurosawafilmstudio.com/info.html|arxivsáne=November 5, 2009|til=ja|baspaxana=Kurosawa Film Studio Co. Ltd.|qaralǵan sáne=June 10, 2017}}&lt;/ref&gt;. Arxiv materiallarınıń úlken toplamı, sonıń ishinde, skanerlengen scenariyler, fotosúwretler hám jańalıqlar haqqındaǵı maqalalar Kurosawa Production menen birgelikte Ryukoku universiteti Sanlı arxivler izertlew orayı tárepinen júrgiziletuǵın yapon menshik saytı Akira Kurosawa Digital Archive arqalı paydalanıwǵa tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.afc.ryukoku.ac.jp/Komon/kurosawa/index.html|bet=bluesky|til=ja|baspaxana=SGI Japan Ltd.|qaralǵan sáne=July 2, 2018}}&lt;/ref&gt;.

==== Anaheim universiteti Akira Kurosawa kino mektebi. ====
Anaheim universiteti Kurosawa Production hám Kurosawa shańaraǵı menen birgelikte 2009-jıldıń báhárinde [[Anaheim universiteti]] Akira Kurosawa kino mektebin shólkemlestiredi. Anaheim universitetiniń Akira Kurosawa kino mektebi dúnyanıń kóplegen eń ullı kino dóretiwshileri tárepinen qollap-quwatlanatuǵın sanlı kinematografiya boyınsha onlayn súwretlew óneri magistrin (MFA) usınadı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|bet=The Anaheim University Akira Kurosawa School of Film – Online MFA in Digital Filmmaking|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140721032348/http://anaheim.edu/schools-and-institutes/akira-kurosawa-school-of-film|arxivsáne=July 21, 2014|baspaxana=Anaheim University|qaralǵan sáne=September 22, 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Kurosawa restoran toparı ===
[[Fayl:TeppanyakiKurosawaTsukiji.jpg|nobaý|Teppanyaki Kurosawa restoranı Tsukiji qalasındaǵı kishi kóshede jaylasqan, Tokio.]]
Kurosawa yapon asxanasınıń bilimdanı sıpatında belgili bolǵan. Sonıń ushın Kurosawa shańaraqlıq qorı onıń óliminen keyin 1999-jılı Kurosawa restoranlar toparın shólkemlestirip, Tokio aymaǵında shańaraq atı menen atalǵan tórt restoran ashtı. Nagatacho Kurosawa Shabu-shabu, Teppanyaki Kurosawa Tsukiji, Keyaki Kurosawa Nishi-Azabu, soba, Udon Kurosawa Roppongi. Barlıq tórt orın da Kurosawanıń jaslıq dáwirindegi Meiji dáwirin eske túsiriw hám Kurosawanıń karyerası haqqındaǵı esteliklerdi sáwlelendiriw maqsetinde islengen. 2023-jıl jaǵdayına muwapıq, házirgi waqıtta tek Tsukiji islep tur. Sonday-aq, dúnya boylap bir qatar isbilermenler Akira hám múlkke baylanısı bolmaǵan halda Kurosava húrmetine restoran hám kárxanalar ashqan&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lindsay|first=Dennis|title=Kurosawa Restaurant Tokyo|url=https://www.thebetterlivingindex.com/kurosawa-restaurant-tokyo/|date=November 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://9638.net|bet=Kurosawa|jumıs=Kurosawa Restaurant Group|qaralǵan sáne=March 16, 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiya ==
Kurosawanıń shıǵarmalarınıń tolıq dizimi televidenie, teatr hám ádebiyattaǵı jumıslarınan tısqarı onıń filmlerin de óz ishine aladı.

== Hújjetli filmler ==
Kurosawanıń ómiri hám dóretiwshiligine baylanıslı qısqa hám tolıq metrajlı hújjetli filmler onıń dóretiwshilik gúllep-jasnaǵan dáwirinde de, óliminen keyin de kóplep islengen. [[Francuzlar|Francuz]] video essesi rejissyorı Chris Marker tárepinen &quot;AK&quot; Kurosawa &quot;Ran&quot; ústinde islep atırgan waqıtta súwretke alınǵan; biraq hújjetli film filmniń isleniwinen kóre, Kurosawanıń uzaq, biraq ádepli shaxsına kóbirek itibar qaratadı&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://www.festival-cannes.com/en/films/a-k|bet=A.K.|jumıs=festival-cannes.com|qaralǵan sáne=June 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kehr&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|bet=A.K.|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210414100535/https://www.chicagoreader.com/chicago/ak/Film?oid=1054410|arxivsáne=April 14, 2021|avtor=Kehr|at=Dave|sáne=March 7, 1986|baspaxana=Chicago Reader|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;. Kurosawanıń ómiri hám onnan keyin islep shıǵarılǵan shıǵarmaları haqqındaǵı basqa hújjetli filmlerge tómendegiler kiredi:

* ''Kurosawa: The Last Emperor'' (Alex Cox, 1999)
* ''A Message from Akira Kurosawa: For Beautiful Movies'' (Hisao Kurosawa, 2000)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot;&gt;{{Web deregi|url=http://akirakurosawa.info/documentaries-on-akira-kurosawa/|bet=Documentaries on Akira Kurosawa|avtor=Maunula|at=Vili|sáne=November 16, 2015|baspaxana=Akira Kurosawa info|qaralǵan sáne=June 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa'' (Adam Low, 2001)&lt;ref&gt;{{Jurnal deregi |last=WH |title=Kurosawa |url=https://www.timeout.com/london/film/kurosawa |magazine=Time Out |location=London |access-date=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Akira Kurosawa: It Is Wonderful to Create'' (Toho Masterworks, 2002)&lt;ref name=&quot;akirakurosawa.info documentaries&quot; /&gt;
* ''Akira Kurosawa: The Epic and the Intimate'' (2010)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://www.oldies.com/product-view/6130FD.html|bet=Ran (Blu-ray)|baspaxana=Oldies.com|qaralǵan sáne=June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''Kurosawa's Way'' (Catherine Cadou, 2011)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.criterion.com/films/28700-akira-kurosawa-s-dreams|bet=Akira Kurosawa's Dreams|baspaxana=[[The Criterion Collection]]|qaralǵan sáne=June 21, 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Life Work of Akira Kurosawa]]'' (Mitsuhiko Kawamura, 2023)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.imdb.com/title/tt31945846/|bet=Life Work of Akira Kurosawa|baspaxana=[[IMDb]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Searching For Kurosawa]]'' (Richard Rowland, 2025)&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=https://www.instagram.com/p/DJef_2jpjfs/?img_index=2|bet=Searching For Kurosawa|baspaxana=[[Instagram]]|qaralǵan sáne=June 24, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sıylıqları ==
Kurosawa húrmetine eki kino sıylıǵı da berilgen. Akira Kurosawanıń rejissyorlıq baǵdarındaǵı ómirlik jetiskenligi ushın sıylıǵı San-Francisko xalıqaralıq kinofestivalı dawamında, Akira Kurosawa sıylıǵı bolsa Tokio xalıqaralıq kinofestivalı dawamında tapsırıladı&lt;ref&gt;{{Web deregi|url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=1&amp;searchfield=Akira+Kurosawa+Award&amp;x=16&amp;y=10|bet=Awards &amp; Tributes|baspaxana=San Francisco Film Society|qaralǵan sáne=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2008/film/features/mikhalkov-given-kurosawa-award-1117994692/|title=Mikhalkov given Kurosawa Award|access-date=June 9, 2017}}&lt;/ref&gt;.

Kurosawa, sonday-aq, bir qatar mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵan, sonıń ishinde, 1984-jılı [[Franciya|Franciyanıń]] Húrmet Legionı oficeri hám 1986-jılı Italiya Respublikasınıń Húrmet ordeni ricarı, 1985-jılı óziniń tuwılǵan jeri Yaponiyadan Mádeniyat ordeni menen sıylıqlanǵan birinshi kinorejissyor. Ol qaytıs bolgannan keyin, Kazoku aristokratiyası dárejesindegi dvoryanlıq ataqtıń zamanagóy ekvivalenti bolgan kishi úshinshi sud dárejesi menen tán alınǵan&lt;ref name=&quot;praemium&quot;&gt;{{Web deregi|url=https://www.praemiumimperiale.org/ja/laureate/laureates/kuros|bet=黒澤明|jumıs=praemiumimperiale.org}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Qosımsha oqıw ushın ==
* Buchanan, Judith (2005). ''Shakespeare on Film''. Pearson Longman.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-582-43716-4|&lt;bdi&gt;0-582-43716-4&lt;/bdi&gt;]].
* Burch, Nöel (1979). ''[https://quod.lib.umich.edu/c/cjfs/aaq5060.0001.001 To the Distant Observer: Form and Meaning in the Japanese Cinema]''. University of California Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-520-03605-0|&lt;bdi&gt;0-520-03605-0&lt;/bdi&gt;]].
* Cowie, Peter (2010). ''Akira Kurosawa: Master of Cinema''. Rizzoli Publications.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8478-3319-4|&lt;bdi&gt;0-8478-3319-4&lt;/bdi&gt;]].
* Davies, Anthony (1990). ''Filming Shakespeare's Plays: The Adaptations of Laurence Olivier, Orson Welles, Peter Brook and Akira Kurosawa''. Cambridge University Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-521-39913-0|&lt;bdi&gt;0-521-39913-0&lt;/bdi&gt;]].
* Desser, David (1983). ''The Samurai Films of Akira Kurosawa (Studies in Cinema No. 23)''. UMI Research Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8357-1924-3|&lt;bdi&gt;0-8357-1924-3&lt;/bdi&gt;]].
* Leonard, Kendra Preston (2009). ''Shakespeare, Madness, and Music: Scoring Insanity in Cinematic Adaptations''. Plymouth: The Scarecrow Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-8108-6946-2|&lt;bdi&gt;0-8108-6946-2&lt;/bdi&gt;]].
* Sorensen, Lars-Martin (2009). ''Censorship of Japanese Films During the U.S. Occupation of Japan: The Cases of Yasujiro Ozu and Akira Kurosawa''. Edwin Mellen Press.  &lt;nowiki/&gt;[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-7734-4673-7|&lt;bdi&gt;0-7734-4673-7&lt;/bdi&gt;]]. 
* Wild, Peter. (2014) ''Akira Kurosawa'' Reaktion Books  

{{Sırtqı siltemeler}}

[[Kategoriya:1998-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:1910-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Tokiolı belsendiler]]
[[Kategoriya:Yakuza film direktorları]]
[[Kategoriya:Samurai film]]
[[Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar]]
[[Kategoriya:23-martta tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:6-sentyabrde qaytıs bolǵanlar]]</text>
      <sha1>crtrbkdu163ud3k27prtkeb6nwnngm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41460</id>
    <revision>
      <id>229963</id>
      <timestamp>2026-05-29T19:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar]]»</comment>
      <origin>229963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="ex12e0dl4u2gwi4uc43zrbh1f97g7w8" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Tokiolı jazıwshılar]]</text>
      <sha1>ex12e0dl4u2gwi4uc43zrbh1f97g7w8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Tokiolı belsendiler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41461</id>
    <revision>
      <id>229964</id>
      <timestamp>2026-05-29T19:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Tokiolı belsendiler]]»</comment>
      <origin>229964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="92e3emylkq1acptdx3yu5uuhmfyyx7a" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Tokiolı belsendiler]]</text>
      <sha1>92e3emylkq1acptdx3yu5uuhmfyyx7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Yakuza film direktorları</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41462</id>
    <revision>
      <id>229965</id>
      <timestamp>2026-05-29T19:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Yakuza film direktorları]]»</comment>
      <origin>229965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="lws64v94jk0ghtkptfb2ded6ewaemxi" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Yakuza film direktorları]]</text>
      <sha1>lws64v94jk0ghtkptfb2ded6ewaemxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Samurai film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41463</id>
    <revision>
      <id>229966</id>
      <timestamp>2026-05-29T19:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Samurai film]]»</comment>
      <origin>229966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="ay8j1ur3otpj8gv3nmhkam35j0m4f3o" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Samurai film]]</text>
      <sha1>ay8j1ur3otpj8gv3nmhkam35j0m4f3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41464</id>
    <revision>
      <id>229967</id>
      <timestamp>2026-05-29T19:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabiga Shabatova</username>
        <id>11101</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar]]»</comment>
      <origin>229967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="17i40rhbfymy1phanxpc5y618vcvonf" xml:space="preserve">[[Kategoriya:Yaponiyalı film redaktorlar]]</text>
      <sha1>17i40rhbfymy1phanxpc5y618vcvonf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Motd/2026-05-30</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41465</id>
    <revision>
      <id>229970</id>
      <timestamp>2026-05-29T19:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Majuro Lagoon Part 1 Papa Mau And Makali`i Arrive In Majuro Lagoon.webm»</comment>
      <origin>229970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="10xboh8x6i98l1xhuabsiam2vylrg27" xml:space="preserve">Majuro Lagoon Part 1 Papa Mau And Makali`i Arrive In Majuro Lagoon.webm</text>
      <sha1>10xboh8x6i98l1xhuabsiam2vylrg27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:1337.d4nd135</title>
    <ns>3</ns>
    <id>41466</id>
    <revision>
      <id>229971</id>
      <timestamp>2026-05-29T19:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>229971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5690" sha1="1me4y7mr3x87zgtjjlfci76axkzk0gl" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 19:51, 2026-jıl 29-may (UTC)</text>
      <sha1>1me4y7mr3x87zgtjjlfci76axkzk0gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maqpal Júnisova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41467</id>
    <revision>
      <id>229972</id>
      <timestamp>2026-05-29T20:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:kk:Special:Redirect/revision/3524669|Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]» betinen awdarılıp jaratıldı</comment>
      <origin>229972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6207" sha1="f0i83q47zqensbfst4w3ah01bprlqyh" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Maqpal Júnisova|kásibi=estrada qosıqshısı|iskerlik jılları=1981-házirgi waqıtqa shekem|tuwılǵan sánesi=11.01.1963|tuwılǵan jeri=Qaraǵandı wálayatı Qarqaralı rayonı, Terekti awılı|balaları=Merey Zamanbekqızı|ataqları=Qazaqstan xalıq artisti (1994), Qazaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń iyesi (1999). Xalıqaralıq tańlawlardıń laureatı. II-dárejeli «Barıs» ordeniniń iyesi (2026)|súwret=Makpal_Junisova.jpg}}

'''Maqpal Muhamediyar qızı Júnisova''' (11-yanvar 1963-jıl, [[Qaraǵandı wálayatı]] Qarqaralı rayonı, Terekti awılı) — qazaq estrada qosıqshısı, professor. Qazaqstan xalıq artisti (1994), Qazaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń iyesi (1999). Xalıqaralıq tańlawlardıń laureatı. II-dárejeli «Barıs» ordeniniń iyesi (2026)&lt;ref&gt;https://stan.kz/maqpal-zunisova-ii-darezeli-barys-ordenimen-marapattaldy-434759/&lt;/ref&gt;.

Kóplegen xalıqaralıq tańlawlardıń gran-pri iyesi bolǵan Maqpal Júnisova 22 jasında Qazaqstanǵa miyneti sińgen artist, 31 jasında Qazaqstan xalıq artisti boldı. 1981-jılı [[Dnepr (qala)|Dnepropetrovsk]] qalasında ótkerilgen pútkil awqamlıq tańlawda gran-pri iyesi bolıp, eń jaqsı hayal qosıqshılardıń ayrıqsha onlıǵına kirip, úlken ataqlılıqqa iye boldı.

== Ómirbayanı ==
Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń mádeniy-aǵartıw fakultetin pitkergen (1988), shólkemlestiriwshi-metodist. 1998- jıldan berli - «Qazaqkoncert» Qazaq mámleketlik koncertlik associaciyasınıń solist-vokalisti. Xalıqaralıq «Jiger» festivalınıń laureatı (1983 j.). Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (1985 j. Qırǵızstan). Qazaqstan Respublikasına miyneti sińgen artist (1989). «Aziya dawısı» Xalıqaralıq tańlawınıń 2 márte «Gran-pri» iyesi (1996, 1997 j.) Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi (1998 j.) Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı (1996 j.). I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogikalıq institutınıń professorı (1997 j.).

=== Shańaraǵı ===
2000-jıldan kúyewi - Zamanbek Qalabay ulı Nurqadilov Qazaqstan Respublikasınıń mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratkeri, siyasatshı. Keńes awqamı gezindegi Almatı qalasınıń sońǵı basshısı hám ǵárezsiz Qazaqstandaǵı Almatı qalasınıń birinshi basshısı (1991 - 1994).

Qosıqshınıń anası 13 qursaq kótergeni menen, olardıń 8-i ǵana tiri qaladı. Búgingi kúnde shańaraqta 6 qız, 2 ul. Ákesi ómirden erte qaytıs bolǵan, al anası ulı menen kelininiń qolında. Jaqınlarınıń aytıwınsha, Maqpal Júnisova tórt jasınan baslap bes júz adamǵa arnalǵan klubta qosıq aytıp, saxnanı erkin meńgere baslaǵan. Onıń qosıqshılıǵı toylarda, shadlıqlarda, hár túrli bayramlarda baslanǵan desek te boladı. Mektepte eń jaqsı oqıp, ata-anasın maqtaw qaǵazları menen jiyi quwantqan. Ákesi Muxamediyar ápiwayı sharwa adamı bolsa da, tábiyatınan dana adam. Maqpaldı úshinshi klassta Qaraǵandıdaǵı muzıka mektebine ákeliw kerek degen oy ákesiniń sheshimi bolǵan. Kóp uzamay qosıqshı atalǵan mektepte muzıkalıq bilim alıwı menen birge, orıs tilin meńgere baslaydı&lt;ref&gt;https://sputniknews.kz/spravka/20181127/8238122/makpal-junisova-turaly-ne-bilemiz.html&lt;/ref&gt;.

== Bilimi ==
Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń mádeniy-aǵartıw fakultetin 1988-jılı pitkerdi.

== Sıylıqları ==

* Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (1985 j. Qırǵızstan).
* Xalıqlar Doslıǵı ordeni (Rossiya, 1991)
* Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi (1998 j.)
* Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı (1996 j.).
* I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogika institutınıń professorı (1997 j.).
* Xalıqlar Doslıǵı ordeni (Rossiya, 1998 j.).
* Qazaqstan Respublikasınıń Mámleketlik sıylıǵı (2004)
* «Platinovıy Tarlan» premiyasın aldı (2001 j.)
* Qaraǵandı wálayatınıń húrmetli puqarası (2002 j.).
* «Ǵárezsiz Tarlan» sıylıǵınıń iyesi (2003 j.).
* «Zvezda sozidaniya» ordeni (2004)
* Úrimshi rayonınıń húrmetli puqarası (Mongoliya, 2006 j.)
* «Astana» medalınıń iyesi (2007 j.)
* «Altın Adam» sıylıǵınıń iyesi (2009 j.)
* «Qazaqstan Respublikasınıń gárezsizligine 20 jıl» kókirek belgisiniń iyesi (2011 j.).
* «Altın mikrafon» statuetkası (2014 j.)
* «Saxna xanımı» ataǵı (2014 j.)

== Xronologiyası ==

* 1981 - «Qazaqkoncert» Qazaq mámleketlik koncertlik associaciyasınıń solist-vokalisti.
* 1985 - Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (Qırǵızstan)
* 1996, 1997 j. - «Aziya dawısı» Xalıqaralıq tańlawınıń 2 márte «Gran-pri» iyesi
* 1998 - Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi
* 1996 - Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı
* 1997 - I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogika institutınıń professorı
* 2007 - «Astana» medalınıń iyesi
* 2007 - Estrada artisti nominaciyasında «Qazaqstan hayalı» boldı
* 2011 - «Qazaqstan Respublikasınıń gárezsizligine 20 jıl» kókirek belgisiniń iyesi
* 2011 - Qazaqstanda ótkerilgen VII Qısqı Aziya Oyınlarınıń fakelin alıp júrdi
* 2013 - Qazaqstan Respublikasınıń Xalıq artisti, Mámleketlik sıylıqtıń laureatı Maqpal Júnisovanıń húrmetine «Maqpal» moda úyleri sisteması ashıldı
* 2013 - Germaniya, Mongoliya, Qıtay, Rossiya, Ózbekstan, Franciya, Hindstan mámleketlerindegi koncertlik turne
* 2014 - «Altın mikrofon» statuetkası
* 2014 - «Saxna xanımı» ata ǵı&lt;ref&gt;Кожиров Б. «Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары» 2010 жылы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл.ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==

[[Kategoriya:Alfavit boyınsha shaxslar]]
[[Kategoriya:Wikipedia:Tiri shaxslar biografiyası]]
[[Kategoriya:1963-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:11-yanvarda tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>f0i83q47zqensbfst4w3ah01bprlqyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229973</id>
      <parentid>229972</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T20:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekan88</username>
        <id>11311</id>
      </contributor>
      <origin>229973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6219" sha1="3icl0o2bbzgp88ils1uckaurj3nd3wj" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı|atı=Maqpal Júnisova|kásibi=estrada qosıqshısı|iskerlik jılları=1981-házirgi waqıtqa shekem|tuwılǵan sánesi=11.01.1963|tuwılǵan jeri=Qaraǵandı wálayatı Qarqaralı rayonı, Terekti awılı|balaları=Merey Zamanbekqızı|ataqları=Qazaqstan xalıq artisti (1994), Qazaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń iyesi (1999). Xalıqaralıq tańlawlardıń laureatı. II-dárejeli «Barıs» ordeniniń iyesi (2026)|súwret=Makpal_Junisova.jpg}}

'''Maqpal Muhamediyar qızı Júnisova''' (11-yanvar 1963-jıl, [[Qaraǵandı wálayatı]] Qarqaralı rayonı, Terekti awılı) — qazaq estrada qosıqshısı, professor. Qazaqstan xalıq artisti (1994), Qazaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń iyesi (1999). Xalıqaralıq tańlawlardıń laureatı. II-dárejeli «Barıs» ordeniniń iyesi (2026)&lt;ref&gt;https://stan.kz/maqpal-zunisova-ii-darezeli-barys-ordenimen-marapattaldy-434759/&lt;/ref&gt;.

Kóplegen xalıqaralıq tańlawlardıń gran-pri iyesi bolǵan Maqpal Júnisova 22 jasında Qazaqstanǵa miyneti sińgen artist, 31 jasında Qazaqstan xalıq artisti boldı. 1981-jılı [[Dnepr (qala)|Dnepropetrovsk]] qalasında ótkerilgen pútkil awqamlıq tańlawda gran-pri iyesi bolıp, eń jaqsı hayal qosıqshılardıń ayrıqsha onlıǵına kirip, úlken ataqlılıqqa iye boldı.

== Ómirbayanı ==
Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń mádeniy-aǵartıw fakultetin pitkergen (1988), shólkemlestiriwshi-metodist. 1998- jıldan berli - «Qazaqkoncert» Qazaq mámleketlik koncertlik associaciyasınıń solist-vokalisti. Xalıqaralıq «Jiger» festivalınıń laureatı (1983 j.). Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (1985 j. Qırǵızstan). Qazaqstan Respublikasına miyneti sińgen artist (1989). «Aziya dawısı» Xalıqaralıq tańlawınıń 2 márte «Gran-pri» iyesi (1996, 1997 j.) Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi (1998 j.) Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı (1996 j.). I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogikalıq institutınıń professorı (1997 j.).

=== Shańaraǵı ===
2000-jıldan kúyewi - Zamanbek Qalabay ulı Nurqadilov Qazaqstan Respublikasınıń mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratkeri, siyasatshı. Keńes awqamı gezindegi Almatı qalasınıń sońǵı basshısı hám ǵárezsiz Qazaqstandaǵı Almatı qalasınıń birinshi basshısı (1991 - 1994).

Qosıqshınıń anası 13 qursaq kótergeni menen, olardıń 8-i ǵana tiri qaladı. Búgingi kúnde shańaraqta 6 qız, 2 ul. Ákesi ómirden erte qaytıs bolǵan, al anası ulı menen kelininiń qolında. Jaqınlarınıń aytıwınsha, Maqpal Júnisova tórt jasınan baslap bes júz adamǵa arnalǵan klubta qosıq aytıp, saxnanı erkin meńgere baslaǵan. Onıń qosıqshılıǵı toylarda, shadlıqlarda, hár túrli bayramlarda baslanǵan desek te boladı. Mektepte eń jaqsı oqıp, ata-anasın maqtaw qaǵazları menen jiyi quwantqan. Ákesi Muxamediyar ápiwayı sharwa adamı bolsa da, tábiyatınan dana adam. Maqpaldı úshinshi klassta Qaraǵandıdaǵı muzıka mektebine ákeliw kerek degen oy ákesiniń sheshimi bolǵan. Kóp uzamay qosıqshı atalǵan mektepte muzıkalıq bilim alıwı menen birge, orıs tilin meńgere baslaydı&lt;ref&gt;https://sputniknews.kz/spravka/20181127/8238122/makpal-junisova-turaly-ne-bilemiz.html&lt;/ref&gt;.

== Bilimi ==
Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń mádeniy-aǵartıw fakultetin 1988-jılı pitkerdi.

== Sıylıqları ==

* Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (1985 j. Qırǵızstan).
* Xalıqlar Doslıǵı ordeni (Rossiya, 1991)
* Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi (1998 j.)
* Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı (1996 j.).
* I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogika institutınıń professorı (1997 j.).
* Xalıqlar Doslıǵı ordeni (Rossiya, 1998 j.).
* Qazaqstan Respublikasınıń Mámleketlik sıylıǵı (2004)
* «Platinovıy Tarlan» premiyasın aldı (2001 j.)
* Qaraǵandı wálayatınıń húrmetli puqarası (2002 j.).
* «Ǵárezsiz Tarlan» sıylıǵınıń iyesi (2003 j.).
* «Zvezda sozidaniya» ordeni (2004)
* Úrimshi rayonınıń húrmetli puqarası (Mongoliya, 2006 j.)
* «Astana» medalınıń iyesi (2007 j.)
* «Altın Adam» sıylıǵınıń iyesi (2009 j.)
* «Qazaqstan Respublikasınıń gárezsizligine 20 jıl» kókirek belgisiniń iyesi (2011 j.).
* «Altın mikrafon» statuetkası (2014 j.)
* «Saxna xanımı» ataǵı (2014 j.)

== Xronologiyası ==

* 1981 - «Qazaqkoncert» Qazaq mámleketlik koncertlik associaciyasınıń solist-vokalisti.
* 1985 - Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (Qırǵızstan)
* 1996, 1997 j. - «Aziya dawısı» Xalıqaralıq tańlawınıń 2 márte «Gran-pri» iyesi
* 1998 - Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi
* 1996 - Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı
* 1997 - I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogika institutınıń professorı
* 2007 - «Astana» medalınıń iyesi
* 2007 - Estrada artisti nominaciyasında «Qazaqstan hayalı» boldı
* 2011 - «Qazaqstan Respublikasınıń gárezsizligine 20 jıl» kókirek belgisiniń iyesi
* 2011 - Qazaqstanda ótkerilgen VII Qısqı Aziya Oyınlarınıń fakelin alıp júrdi
* 2013 - Qazaqstan Respublikasınıń Xalıq artisti, Mámleketlik sıylıqtıń laureatı Maqpal Júnisovanıń húrmetine «Maqpal» moda úyleri sisteması ashıldı
* 2013 - Germaniya, Mongoliya, Qıtay, Rossiya, Ózbekstan, Franciya, Hindstan mámleketlerindegi koncertlik turne
* 2014 - «Altın mikrofon» statuetkası
* 2014 - «Saxna xanımı» ata ǵı&lt;ref&gt;Кожиров Б. «Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары» 2010 жылы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл.ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Alfavit boyınsha shaxslar]]
[[Kategoriya:Wikipedia:Tiri shaxslar biografiyası]]
[[Kategoriya:1963-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:11-yanvarda tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>3icl0o2bbzgp88ils1uckaurj3nd3wj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229984</id>
      <parentid>229973</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>229984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6251" sha1="4ctb6krfxudklgb9fh4m4y8bu9tt7fr" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|atı=Maqpal Júnisova
|kásibi=estrada qosıqshısı
|iskerlik jılları=1981-házirgi waqıtqa shekem
|tuwılǵan sánesi=11.01.1963
|tuwılǵan jeri=Qaraǵandı wálayatı Qarqaralı rayonı, Terekti awılı
|balaları=Merey Zamanbekqızı
|ataqları=Qazaqstan xalıq artisti (1994) &lt;br&gt; Qazaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń iyesi (1999) &lt;br&gt; Xalıqaralıq tańlawlardıń laureatı &lt;br&gt; II-dárejeli «Barıs» ordeniniń iyesi (2026)
|súwret=Makpal_Junisova.jpg
}}
'''Maqpal Muhamediyar qızı Júnisova''' ([[1963|1963-jıl]] [[11-yanvar]], [[Qaraǵandı wálayatı]] Qarqaralı rayonı, Terekti awılı) — qazaq estrada qosıqshısı, professor. Qazaqstan xalıq artisti (1994), Qazaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń iyesi (1999). Xalıqaralıq tańlawlardıń laureatı. II-dárejeli «Barıs» ordeniniń iyesi (2026)&lt;ref&gt;https://stan.kz/maqpal-zunisova-ii-darezeli-barys-ordenimen-marapattaldy-434759/&lt;/ref&gt;.

Kóplegen xalıqaralıq tańlawlardıń gran-pri iyesi bolǵan Maqpal Júnisova 22 jasında Qazaqstanǵa miyneti sińgen artist, 31 jasında Qazaqstan xalıq artisti boldı. 1981-jılı [[Dnepr (qala)|Dnepropetrovsk]] qalasında ótkerilgen pútkil awqamlıq tańlawda gran-pri iyesi bolıp, eń jaqsı hayal qosıqshılardıń ayrıqsha onlıǵına kirip, úlken ataqlılıqqa iye boldı.

== Ómirbayanı ==
Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń mádeniy-aǵartıw fakultetin pitkergen (1988), shólkemlestiriwshi-metodist. 1998- jıldan berli - «Qazaqkoncert» Qazaq mámleketlik koncertlik associaciyasınıń solist-vokalisti. Xalıqaralıq «Jiger» festivalınıń laureatı (1983 j.). Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (1985 j. Qırǵızstan). Qazaqstan Respublikasına miyneti sińgen artist (1989). «Aziya dawısı» Xalıqaralıq tańlawınıń 2 márte «Gran-pri» iyesi (1996, 1997 j.) Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi (1998 j.) Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı (1996 j.). I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogikalıq institutınıń professorı (1997 j.).

=== Shańaraǵı ===
2000-jıldan kúyewi - Zamanbek Qalabay ulı Nurqadilov Qazaqstan Respublikasınıń mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratkeri, siyasatshı. Keńes awqamı gezindegi Almatı qalasınıń sońǵı basshısı hám ǵárezsiz Qazaqstandaǵı Almatı qalasınıń birinshi basshısı (1991 - 1994).

Qosıqshınıń anası 13 qursaq kótergeni menen, olardıń 8-i ǵana tiri qaladı. Búgingi kúnde shańaraqta 6 qız, 2 ul. Ákesi ómirden erte qaytıs bolǵan, al anası ulı menen kelininiń qolında. Jaqınlarınıń aytıwınsha, Maqpal Júnisova tórt jasınan baslap bes júz adamǵa arnalǵan klubta qosıq aytıp, saxnanı erkin meńgere baslaǵan. Onıń qosıqshılıǵı toylarda, shadlıqlarda, hár túrli bayramlarda baslanǵan desek te boladı. Mektepte eń jaqsı oqıp, ata-anasın maqtaw qaǵazları menen jiyi quwantqan. Ákesi Muxamediyar ápiwayı sharwa adamı bolsa da, tábiyatınan dana adam. Maqpaldı úshinshi klassta Qaraǵandıdaǵı muzıka mektebine ákeliw kerek degen oy ákesiniń sheshimi bolǵan. Kóp uzamay qosıqshı atalǵan mektepte muzıkalıq bilim alıwı menen birge, orıs tilin meńgere baslaydı&lt;ref&gt;https://sputniknews.kz/spravka/20181127/8238122/makpal-junisova-turaly-ne-bilemiz.html&lt;/ref&gt;.

== Bilimi ==
Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń mádeniy-aǵartıw fakultetin 1988-jılı pitkerdi.

== Sıylıqları ==
* Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (1985 j. Qırǵızstan).
* Xalıqlar Doslıǵı ordeni (Rossiya, 1991)
* Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi (1998 j.)
* Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı (1996 j.).
* I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogika institutınıń professorı (1997 j.).
* Xalıqlar Doslıǵı ordeni (Rossiya, 1998 j.).
* Qazaqstan Respublikasınıń Mámleketlik sıylıǵı (2004)
* «Platinovıy Tarlan» premiyasın aldı (2001 j.)
* Qaraǵandı wálayatınıń húrmetli puqarası (2002 j.).
* «Ǵárezsiz Tarlan» sıylıǵınıń iyesi (2003 j.).
* «Zvezda sozidaniya» ordeni (2004)
* Úrimshi rayonınıń húrmetli puqarası (Mongoliya, 2006 j.)
* «Astana» medalınıń iyesi (2007 j.)
* «Altın Adam» sıylıǵınıń iyesi (2009 j.)
* «Qazaqstan Respublikasınıń gárezsizligine 20 jıl» kókirek belgisiniń iyesi (2011 j.).
* «Altın mikrafon» statuetkası (2014 j.)
* «Saxna xanımı» ataǵı (2014 j.)

== Xronologiyası ==
* 1981 - «Qazaqkoncert» Qazaq mámleketlik koncertlik associaciyasınıń solist-vokalisti.
* 1985 - Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (Qırǵızstan)
* 1996, 1997 j. - «Aziya dawısı» Xalıqaralıq tańlawınıń 2 márte «Gran-pri» iyesi
* 1998 - Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi
* 1996 - Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı
* 1997 - I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogika institutınıń professorı
* 2007 - «Astana» medalınıń iyesi
* 2007 - Estrada artisti nominaciyasında «Qazaqstan hayalı» boldı
* 2011 - «Qazaqstan Respublikasınıń gárezsizligine 20 jıl» kókirek belgisiniń iyesi
* 2011 - Qazaqstanda ótkerilgen VII Qısqı Aziya Oyınlarınıń fakelin alıp júrdi
* 2013 - Qazaqstan Respublikasınıń Xalıq artisti, Mámleketlik sıylıqtıń laureatı Maqpal Júnisovanıń húrmetine «Maqpal» moda úyleri sisteması ashıldı
* 2013 - Germaniya, Mongoliya, Qıtay, Rossiya, Ózbekstan, Franciya, Hindstan mámleketlerindegi koncertlik turne
* 2014 - «Altın mikrofon» statuetkası
* 2014 - «Saxna xanımı» ata ǵı&lt;ref&gt;Кожиров Б. «Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары» 2010 жылы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл.ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Alfavit boyınsha shaxslar]]
[[Kategoriya:Wikipedia:Tiri shaxslar biografiyası]]
[[Kategoriya:1963-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:11-yanvarda tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>4ctb6krfxudklgb9fh4m4y8bu9tt7fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>229985</id>
      <parentid>229984</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kishi dúzetiw, replaced: -  →  —  (18)</comment>
      <origin>229985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6283" sha1="b2cw4fe2fn8394gnzf6kfkxif12xq13" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
|atı=Maqpal Júnisova
|kásibi=estrada qosıqshısı
|iskerlik jılları=1981-házirgi waqıtqa shekem
|tuwılǵan sánesi=11.01.1963
|tuwılǵan jeri=Qaraǵandı wálayatı Qarqaralı rayonı, Terekti awılı
|balaları=Merey Zamanbekqızı
|ataqları=Qazaqstan xalıq artisti (1994) &lt;br&gt; Qazaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń iyesi (1999) &lt;br&gt; Xalıqaralıq tańlawlardıń laureatı &lt;br&gt; II-dárejeli «Barıs» ordeniniń iyesi (2026)
|súwret=Makpal_Junisova.jpg
}}
'''Maqpal Muhamediyar qızı Júnisova''' ([[1963|1963-jıl]] [[11-yanvar]], [[Qaraǵandı wálayatı]] Qarqaralı rayonı, Terekti awılı) — qazaq estrada qosıqshısı, professor. Qazaqstan xalıq artisti (1994), Qazaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń iyesi (1999). Xalıqaralıq tańlawlardıń laureatı. II-dárejeli «Barıs» ordeniniń iyesi (2026)&lt;ref&gt;https://stan.kz/maqpal-zunisova-ii-darezeli-barys-ordenimen-marapattaldy-434759/&lt;/ref&gt;.

Kóplegen xalıqaralıq tańlawlardıń gran-pri iyesi bolǵan Maqpal Júnisova 22 jasında Qazaqstanǵa miyneti sińgen artist, 31 jasında Qazaqstan xalıq artisti boldı. 1981-jılı [[Dnepr (qala)|Dnepropetrovsk]] qalasında ótkerilgen pútkil awqamlıq tańlawda gran-pri iyesi bolıp, eń jaqsı hayal qosıqshılardıń ayrıqsha onlıǵına kirip, úlken ataqlılıqqa iye boldı.

== Ómirbayanı ==
Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń mádeniy-aǵartıw fakultetin pitkergen (1988), shólkemlestiriwshi-metodist. 1998- jıldan berli — «Qazaqkoncert» Qazaq mámleketlik koncertlik associaciyasınıń solist-vokalisti. Xalıqaralıq «Jiger» festivalınıń laureatı (1983 j.). Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (1985 j. Qırǵızstan). Qazaqstan Respublikasına miyneti sińgen artist (1989). «Aziya dawısı» Xalıqaralıq tańlawınıń 2 márte «Gran-pri» iyesi (1996, 1997 j.) Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi (1998 j.) Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı (1996 j.). I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogikalıq institutınıń professorı (1997 j.).

=== Shańaraǵı ===
2000-jıldan kúyewi — Zamanbek Qalabay ulı Nurqadilov Qazaqstan Respublikasınıń mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratkeri, siyasatshı. Keńes awqamı gezindegi Almatı qalasınıń sońǵı basshısı hám ǵárezsiz Qazaqstandaǵı Almatı qalasınıń birinshi basshısı (1991-1994).

Qosıqshınıń anası 13 qursaq kótergeni menen, olardıń 8-i ǵana tiri qaladı. Búgingi kúnde shańaraqta 6 qız, 2 ul. Ákesi ómirden erte qaytıs bolǵan, al anası ulı menen kelininiń qolında. Jaqınlarınıń aytıwınsha, Maqpal Júnisova tórt jasınan baslap bes júz adamǵa arnalǵan klubta qosıq aytıp, saxnanı erkin meńgere baslaǵan. Onıń qosıqshılıǵı toylarda, shadlıqlarda, hár túrli bayramlarda baslanǵan desek te boladı. Mektepte eń jaqsı oqıp, ata-anasın maqtaw qaǵazları menen jiyi quwantqan. Ákesi Muxamediyar ápiwayı sharwa adamı bolsa da, tábiyatınan dana adam. Maqpaldı úshinshi klassta Qaraǵandıdaǵı muzıka mektebine ákeliw kerek degen oy ákesiniń sheshimi bolǵan. Kóp uzamay qosıqshı atalǵan mektepte muzıkalıq bilim alıwı menen birge, orıs tilin meńgere baslaydı&lt;ref&gt;https://sputniknews.kz/spravka/20181127/8238122/makpal-junisova-turaly-ne-bilemiz.html&lt;/ref&gt;.

== Bilimi ==
Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń mádeniy-aǵartıw fakultetin 1988-jılı pitkerdi.

== Sıylıqları ==
* Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (1985 j. Qırǵızstan).
* Xalıqlar Doslıǵı ordeni (Rossiya, 1991)
* Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi (1998 j.)
* Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı (1996 j.).
* I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogika institutınıń professorı (1997 j.).
* Xalıqlar Doslıǵı ordeni (Rossiya, 1998 j.).
* Qazaqstan Respublikasınıń Mámleketlik sıylıǵı (2004)
* «Platinovıy Tarlan» premiyasın aldı (2001 j.)
* Qaraǵandı wálayatınıń húrmetli puqarası (2002 j.).
* «Ǵárezsiz Tarlan» sıylıǵınıń iyesi (2003 j.).
* «Zvezda sozidaniya» ordeni (2004)
* Úrimshi rayonınıń húrmetli puqarası (Mongoliya, 2006 j.)
* «Astana» medalınıń iyesi (2007 j.)
* «Altın Adam» sıylıǵınıń iyesi (2009 j.)
* «Qazaqstan Respublikasınıń gárezsizligine 20 jıl» kókirek belgisiniń iyesi (2011 j.).
* «Altın mikrafon» statuetkası (2014 j.)
* «Saxna xanımı» ataǵı (2014 j.)

== Xronologiyası ==
* 1981 — «Qazaqkoncert» Qazaq mámleketlik koncertlik associaciyasınıń solist-vokalisti.
* 1985 — Xalıqaralıq «J. Maldıbaev atındaǵı sıylıqtıń» iyesi (Qırǵızstan)
* 1996, 1997 j. — «Aziya dawısı» Xalıqaralıq tańlawınıń 2 márte «Gran-pri» iyesi
* 1998 — Qazaqstan Respublikası prezidentiniń jeke sıylıǵınıń iyesi
* 1996 — Ál-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universitetiniń professorı
* 1997 — I. Jansúgirov atındaǵı Qazaq pedagogika institutınıń professorı
* 2007 — «Astana» medalınıń iyesi
* 2007 — Estrada artisti nominaciyasında «Qazaqstan hayalı» boldı
* 2011 — «Qazaqstan Respublikasınıń gárezsizligine 20 jıl» kókirek belgisiniń iyesi
* 2011 — Qazaqstanda ótkerilgen VII Qısqı Aziya Oyınlarınıń fakelin alıp júrdi
* 2013 — Qazaqstan Respublikasınıń Xalıq artisti, Mámleketlik sıylıqtıń laureatı Maqpal Júnisovanıń húrmetine «Maqpal» moda úyleri sisteması ashıldı
* 2013 — Germaniya, Mongoliya, Qıtay, Rossiya, Ózbekstan, Franciya, Hindstan mámleketlerindegi koncertlik turne
* 2014 — «Altın mikrofon» statuetkası
* 2014 — «Saxna xanımı» ata ǵı&lt;ref&gt;Кожиров Б. «Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары» 2010 жылы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Жетісу энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл.ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Alfavit boyınsha shaxslar]]
[[Kategoriya:Wikipedia:Tiri shaxslar biografiyası]]
[[Kategoriya:1963-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:11-yanvarda tuwılǵanlar]]</text>
      <sha1>b2cw4fe2fn8394gnzf6kfkxif12xq13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Tsurajuki</title>
    <ns>3</ns>
    <id>41468</id>
    <revision>
      <id>229974</id>
      <timestamp>2026-05-29T21:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>229974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5690" sha1="8xn5nh0r2fmr7dvbg00dz9dku36axf6" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 21:51, 2026-jıl 29-may (UTC)</text>
      <sha1>8xn5nh0r2fmr7dvbg00dz9dku36axf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Akira Kurosawa</title>
    <ns>1</ns>
    <id>41469</id>
    <revision>
      <id>229977</id>
      <timestamp>2026-05-30T02:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>229977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Maqpal Júnisova</title>
    <ns>1</ns>
    <id>41470</id>
    <revision>
      <id>229978</id>
      <timestamp>2026-05-30T02:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>229978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Sidney Moko Mead</title>
    <ns>1</ns>
    <id>41471</id>
    <revision>
      <id>229979</id>
      <timestamp>2026-05-30T02:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>229979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Stanley Kubrick</title>
    <ns>1</ns>
    <id>41472</id>
    <revision>
      <id>229980</id>
      <timestamp>2026-05-30T02:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>229980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Potd/2026-05-31</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41473</id>
    <revision>
      <id>229981</id>
      <timestamp>2026-05-30T06:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Trinité Grandes Heures Anne de Bretagne.jpg»</comment>
      <origin>229981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="m77i908vck2xwizdrrg0xooy3uzbzxc" xml:space="preserve">Trinité Grandes Heures Anne de Bretagne.jpg</text>
      <sha1>m77i908vck2xwizdrrg0xooy3uzbzxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Motd/2026-05-31</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41474</id>
    <revision>
      <id>229982</id>
      <timestamp>2026-05-30T06:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Okeanos Explorer PR and USVI Dive 8- Psychedelic Medusa-NOAA-1280x720.webm»</comment>
      <origin>229982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="ke4iv84fisy6pk1po8twsorn7i8uqpo" xml:space="preserve">Okeanos Explorer PR and USVI Dive 8- Psychedelic Medusa-NOAA-1280x720.webm</text>
      <sha1>ke4iv84fisy6pk1po8twsorn7i8uqpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>K. P. Dhanapalan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41475</id>
    <revision>
      <id>229986</id>
      <timestamp>2026-05-30T09:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı    = K. P. Dhanapalan | tuwılǵan sánesi      =  | tuwılǵan ornı        = [[Ernakulam]], [[Travankor-Kochin]], [[Hindstan]] | qaytıs bolǵan sánesi =  | qaytıs bolǵan ornı   = [[Paravur]], [[Kerala]], [[Hindstan]] | lawazım              = [[Lok Sabha]] parlament aǵzası | lawazımǵa kirisiw sánesi = 2009 | lawazımnan ketiw sánesi  = 2014 | keyingisi            = [[Innocent (aktyor)|Innocent]] |...»</comment>
      <origin>229986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3822" sha1="my3r9evia8ig72arvzxokvx3qo1gl0h" xml:space="preserve">{{Mámleketlik isker infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı    = K. P. Dhanapalan
| tuwılǵan sánesi      = 
| tuwılǵan ornı        = [[Ernakulam]], [[Travankor-Kochin]], [[Hindstan]]
| qaytıs bolǵan sánesi = 
| qaytıs bolǵan ornı   = [[Paravur]], [[Kerala]], [[Hindstan]]
| lawazım              = [[Lok Sabha]] parlament aǵzası
| lawazımǵa kirisiw sánesi = 2009
| lawazımnan ketiw sánesi  = 2014
| keyingisi            = [[Innocent (aktyor)|Innocent]]
| partiya              = [[Hindstan milliy kongressi]]
| ómirlik joldası      = Sumam Dhanapalan
| balaları             = Brijit, Milash
}}
'''K. P. Dhanapalan''' ([[1950|1950-jıl]] [[14-aprel]] — [[2026|2026-jıl]] [[30-may]]) — [[Ernakulam wálayatı]]nıń [[North Paravur]] qalasınan bolǵan hindstanlı siyasatshı. Ol [[Hindstan]]nıń [[Kerala]] shtatındaǵı [[Chalakudy]] [[Lok Sabha]] saylaw okrugınan saylanǵan [[Parlament aǵzası]] bolǵan. Ol [[Hindstan milliy kongressi]]niń aǵzası edi&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/blnus/08091450.htm|title='No impact of recession on gold business'|date=9 June 2009|newspaper=[[The Hindu Business Line]]|accessdate=23 January 2010}}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Ol Ernakulam boyınsha Rayonlıq kongress komitetiniń prezidenti bolǵan&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/04/05/stories/2006040502990200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060903003629/http://www.hindu.com/2006/04/05/stories/2006040502990200.htm|url-status=dead|archive-date=3 September 2006|title=A Losing Battle For Him|date=5 April 2006|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=23 January 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2002/08/23/stories/2002082302970400.htm|title=DCC suspends three `I' faction members|date=23 August 2002|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=23 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606102933/http://www.hinduonnet.com/2002/08/23/stories/2002082302970400.htm|archive-date=6 June 2011|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;

== Jaslıǵı ==
Ol siyasiy maydanǵa Keralanıń eń úlken studentlik shólkemi [[Kerala studentler awqamı]]nıń belsendisi retinde kirip kelgen. Ol North Paravurdaǵı SN joqarı mektebinde KSUnıń bólim baslıǵı bolǵan hám keyinirek usı shólkemniń Ernakulam rayonlıq xatkeri lawazımına deyin kóterilgen.

Dhanapalan universitetke deyingi kursın Maliankaradaǵı Sree Narayana Mangalam kolledjinde tamamlaǵan hám [[Aluva]]daǵı [[Union Christian College]]de ximiya boyınsha bakalavr (BSC) dárejesin alǵan. Ol, sonday-aq, [[Union Christian College|Union Christian kolledji]] studentler awqamınıń baslıǵı bolǵan.

== Siyasiy karerası ==
Ol [[Ernakulam (rayon)|Ernakulam]] boyınsha [[Hindstan milliy kongressi]] Rayonlıq kongress komitetiniń (DCC) prezidenti, [[AICC]] (Hindstan milliy kongressi ulıwmalıq komiteti) aǵzası, [[KPCC]] (Kerala shtatlıq kongress komiteti) aǵzası, xatkeri hám bas xatkeri bolıp islegen. Ol 15-shaqırıq [[Lok Sabha]]da [[Chalakudy (saylaw okrugı)|Chalakudy]] parlamentlik saylaw okrugınan saylanǵan [[Parlament aǵzası]] edi.

== Derekler ==
{{reflist}}

== Sirtqı siltemeler ==
* [https://web.archive.org/web/20100406031603/http://164.100.47.132/LssNew/Members/Biography.aspx?mpsno=4564 Lok Sabha aǵzası profili: K. P. Dhanapalan]

{{DEFAULTSORT:Dhanapalan, K. P.}}
[[Kategoriya:1950-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:2026-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Hindstan parlamentiniń 2009–2014-jıllardaǵı aǵzaları]]
[[Kategoriya:Keralalı Hindstan milliy kongressi siyasatshıları]]
[[Kategoriya:Keraladan saylanǵan Lok Sabha aǵzaları]]
[[Kategoriya:Trissurlı siyasatshılar]]
[[Kategoriya:Chalakudy xalqı]]
[[Kategoriya:Hindistanlı siyasatshılar]]</text>
      <sha1>my3r9evia8ig72arvzxokvx3qo1gl0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Josefina Molina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41476</id>
    <revision>
      <id>229988</id>
      <timestamp>2026-05-30T09:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Shaxs infoqutısı | qaraqalpaqsha atı    = Josefina Molina | tolıq atı            = Josefina Molina Reig | súwret               = Josefina_Molina.jpg | súwret táriypi       = Molina 2018-jılda | tuwılǵan sánesi      =  | tuwılǵan jeri        = [[Kordova (Ispaniya)|Kordova]], Ispaniya | qaytıs bolǵan sánesi =  | qaytıs bolǵan jeri   = [[Madrid]], Ispaniya | kásibi               = kino rejissyor, scenarist }} '''Josefina Molina Reig''' (1936|19...»</comment>
      <origin>229988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="id3sgl32r30jscc7m0sv5csu7695krm" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı    = Josefina Molina
| tolıq atı            = Josefina Molina Reig
| súwret               = Josefina_Molina.jpg
| súwret táriypi       = Molina 2018-jılda
| tuwılǵan sánesi      = 
| tuwılǵan jeri        = [[Kordova (Ispaniya)|Kordova]], Ispaniya
| qaytıs bolǵan sánesi = 
| qaytıs bolǵan jeri   = [[Madrid]], Ispaniya
| kásibi               = kino rejissyor, scenarist
}}
'''Josefina Molina Reig''' ([[1936|1936-jıl]] [[14-noyabr]] — [[2026|2026-jıl]] [[30-may]]) — ispan kórkem film rejissyorı, scenarist, televidenie prodyuseri hám saxna rejissyorı. Ol Ispaniyadaǵı dáslepki hayal rejissyorlardıń biri bolıp, ''Función de noche'' (1981) hám ''[[Esquilache]]'' (1988) sıyaqlı ataqlı kórkem filmleri, sonday-aq, ''[[Teresa de Jesús]]'' (1984) televiziyalıq serialı menen tanımalı&lt;ref&gt;MCNBiografias.com. «Molina Reig, Josefina (1936–2026). » MCNBiografias.com». www.mcnbiografias.com.&lt;/ref&gt;. ''Esquilache'' filmi [[Berlin xalıqaralıq kinofestivalı|39-Berlin xalıqaralıq kinofestivalı]]na qatnasqan&lt;ref name=&quot;Berlinale&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1989/02_programm_1989/02_Programm_1989.html |title=Berlinale: 1989 Programme |access-date=10 March 2011 |work=berlinale.de}}&lt;/ref&gt;. ''Teresa de Jesús'' serialı birneshe sıylıqlar, atap aytqanda, «Antena de Oro» (1984) hám «TP de Oro» (1985, Eń jaqsı milliy serial) sıylıqların qolǵa kirgizgen&lt;ref name=imdbaward&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0088246/awards &quot;Teresa de Jesús&quot; (1984) filmi ushın IMDB sıylıqları]&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
Josefina Molina 1936-jılı Ispaniyanıń Kordova qalasında orta dárejeli shańaraqta tuwılǵan. Onıń ákesi ayaq kiyim hám dári-dármaq ónimlerin satıw menen shuǵıllanatuǵın kordovalı sawdager bolǵan. Anası bolsa úy xojalıǵı hám balalardı tárbiyalaw menen shuǵıllanatuǵın kataloniyalı hayal edi. Shańaraqlıq biznes jaqsı jolǵa qoyılǵan bolıp, urıstan keyingi ekonomikalıq qıyınshılıqlarǵa qaramastan, ol heshqanday jetispewshilikti kórmegen.

Atası menen anasınıń finanslıq jaqtan turaqlı jaǵdayı arqasında, kishkene Josefina Kordovanıń «Hermanos de la Salle» sıyaqlı abıraylı mekteplerinde oqıw imkaniyatına iye boldı, onda oǵan jazıw hám baslanǵısh matematika sabaqları berildi, keyinirek bolsa orta mektepti «Escolapias de Santa Victoria» mektebinde tamamladı&lt;ref&gt;MCNBiografias.com. «Molina Reig, Josefina (1936–VVVV). » MCNBiografias.com». www.mcnbiografias.com.&lt;/ref&gt;.

Ol 1969-jılı orta mektepti tamamlaǵan hám shańaraǵı sawdagerler qatlamına tiyisli bolǵanı sebepli bakalavriatqa kiriw imkaniyatına iye bolǵan. Sonday etip, Josefina (tiykarınan, anasınıń qatańlıǵı sebepli) ata-anası usınıs etken akademiyalıq tálimnen tolıq paydalanıwǵa qarar etken&lt;ref&gt;MCNBiografias.com. «Molina Reig, Josefina (1936–VVVV). » MCNBiografias.com». www.mcnbiografias.com.&lt;/ref&gt;.

== Sıylıqlar hám nominaciyalar ==
{| class = &quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Jıl
! Sıylıq
! Kategoriya
! Is
! Nátiyje
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1989
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Goya sıylıǵı|Goya sıylıǵı]]
| [[Goya sıylıǵı (eń jaqsı rejissyor)|Eń jaqsı rejissyor]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[Esquilache]]''
|{{nom}}
|-
| [[Goya sıylıǵı (eń jaqsı beyimlesken scenariy)|Eń jaqsı beyimlesken scenariy]]
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1998
| rowspan=&quot;2&quot; | Ispaniya televidenie akademiyasınıń sıylıqları
| Eń jaqsı rejissyorlıq hám/yamasa prodyuserlik
| rowspan=&quot;2&quot; |''Entre naranjos (Apelsin baǵları arasında)''
|{{won}}
|-
| Eń jaqsı kórkem baǵdarlama
|{{nom}}
|-
| 2003
| Ispaniya televidenie akademiyasınıń sıylıqları
| Arnawlı «Toda una vida» (Pútkil ómir)
| -
| {{won}}
|-
| 2011
| [[Goya sıylıǵı|Goya sıylıǵı]]
| [[Arnawlı Goya sıylıǵı|Arnawlı]]
| -
|{{won}}
|-
|}

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
* {{IMDb name|0596712|Josefina Molina}}
* [http://www.josefinamolina.es/ http://www.josefinamolina.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010135300/http://www.josefinamolina.es/ |date=10 October 2017 }} Veb-saytı

{{Húrmetli Goya sıylıǵı}}
{{Sırtqı siltemeler}}

{{DEFAULTSORT:Molina, Josefina}}
[[Kategoriya:1936-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:Andalusiyalı kino rejissyorlar]]
[[Kategoriya:Ispaniyalı hayal kino rejissyorlar]]
[[Kategoriya:Kordovalı (Ispaniya) jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Arnawlı Goya sıylıǵı iyeleri]]
[[Kategoriya:Ispaniyalı hayal scenaristler]]</text>
      <sha1>id3sgl32r30jscc7m0sv5csu7695krm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Throwaway76</title>
    <ns>3</ns>
    <id>41477</id>
    <revision>
      <id>229990</id>
      <timestamp>2026-05-30T09:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>229990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5690" sha1="snr6e2dgijh1yb2swu1wn2tqqzo6jx0" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 09:53, 2026-jıl 30-may (UTC)</text>
      <sha1>snr6e2dgijh1yb2swu1wn2tqqzo6jx0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>