Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 1363 232779 157385 2026-06-23T10:03:41Z CommonsDelinker 163 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 232779 wikitext text/x-wiki Házirgi waqıtta [[Birlesken Milletler Shólkemi]] 193 aǵza mámleket hám 2 baqlawshı mámleketten ibarat. [[Vatikan Qala-Mámleketi]] hám [[Palestina Mámleketi]] de xalıq aralıq huqıqıy qatnasıqlardıń subyektleri bolıp esaplanadı hám [[BMSh Bas Assambleyası]]nıń turaqlı baqlawshıları statusına iye, biraq BMSh aǵzaları emes. Onǵa jaqın mámleketshilik dúzilis shın mánide ǵárezsiz bolıp, óz aymaqların ózleri qadaǵalaydı hám basqaradı, biraq ya basqa mámleketler tárepinen tán alınbaǵan, ya jeterli emes sandaǵı bólegi tárepinen tán alınǵan (mısalı, BMShǵa kiriw ushın mámleketshilik dúzilisti shólkemge aǵza mámleketlerdiń 2/3 bólegi tán alıwı talap etiledi). == BMShǵa aǵza mámleketler == {| class="wikitable" |- ! № ! Bayraq ! Mámleket ! Mámlekettiń tolıq atı |- |1. |[[Fayl:Flag of Australia.svg|border|60px]] |[[Avstraliya]] |Avstraliya Awqamı |- |2. |[[Fayl:Flag of Austria.svg|border|60px]] |[[Avstriya]] |Avstriya Respublikası |- |3. |[[Fayl:Flag of the United States.svg|border|60px]] |[[AQSh]] |Amerika Qurama Shtatları |- |4. |[[Fayl:Flag of Albania.svg|border|60px]] |[[Albaniya]] |Albaniya Respublikası |- |5. |[[Fayl:Flag of Algeria.svg|border|60px]] |[[Aljir]] |Aljir Xalıq Demokratiyalıq Respublikası |- |6. |[[Fayl:Flag of Andorra.svg|border|60px]] |[[Andorra]] |Andorra Knyazligi |- |7. |[[Fayl:Flag of Angola.svg|border|60px]] |[[Angola]] |Angola Respublikası |- |8. |[[Fayl:Flag of Antigua and Barbuda.svg|border|60px]] |[[Antigua hám Barbuda]] |Antigua hám Barbuda |- |9. |[[Fayl:Flag of Argentina.svg|border|60px]] |[[Argentina]] |Argentina Respublikası |- |10. |[[Fayl:Flag of North Macedonia.svg|border|60px]] |[[Arqa Makedoniya]] |Arqa Makedoniya Respublikası |- |11. |[[Fayl:Flag of North Korea.svg|border|60px]] |[[Arqa Koreya]] |Koreya Xalıq Demokratiyalıq Respublikası |- |12. |[[Fayl:Flag of Armenia.svg|border|60px]] |[[Armeniya]] |Armeniya Respublikası |- |13. |[[Fayl:Flag of the Taliban.svg|border|60px]] |[[Awǵanstan]] |Awǵanstan Islam Ámirligi |- |14. |[[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|border|60px]] |[[Ázerbayjan]] |Ázerbayjan Respublikası |- |15. |[[Fayl:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|60px]] |[[BAÁ]] |Birlesken Arab Ámirlikleri |- |16. |[[Fayl:Flag of the Bahamas.svg|border|60px]] |[[Bagama Atawları]] |Bagama Atawları Birlespesi |- |17. |[[Fayl:Flag of Bahrain.svg|border|60px]] |[[Baxreyn]] |Baxreyn Korolligi |- |18. |[[Fayl:Flag of Bangladesh.svg|border|60px]] |[[Bangladesh]] |Bangladesh Xalıq Respublikası |- |19. |[[Fayl:Flag of Barbados.svg|border|60px]] |[[Barbados]] |Barbados |- |20. |[[Fayl:Flag of Belgium (civil).svg|border|60px]] |[[Belgiya]] |Belgiya Korolligi |- |21. |[[Fayl:Flag of Belize.svg|border|60px]] |[[Beliz]] |Beliz |- |22. |[[Fayl:Flag of Belarus.svg|border|60px]] |[[Belorussiya]] |Belarus Respublikası |- |23. |[[Fayl:Flag of Benin.svg|border|60px]] |[[Benin]] |Benin Respublikası |- |24. |[[Fayl:Flag of Bulgaria.svg|border|60px]] |[[Bolgariya]] |Bolgariya Respublikası |- |25. |[[Fayl:Bandera de Bolivia (Estado).svg|border|60px]] |[[Boliviya]] |Kópmilletli Boliviya Mámleketi |- |26. |[[Fayl:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|60px]] |[[Bosniya hám Gercegovina]] |Bosniya hám Gercegovina |- |27. |[[Fayl:Flag of Botswana.svg|border|60px]] |[[Botsvana]] |Botsvana Respublikası |- |28. |[[Fayl:Flag of Brazil.svg|border|60px]] |[[Braziliya]] |Braziliya Federativlik Respublikası |- |29. |[[Fayl:Flag of Brunei.svg|border|60px]] |[[Bruney]] |Bruney-Darussalam Sultanlıǵı |- |30. |[[Fayl:Flag of Burkina Faso.svg|border|60px]] |[[Burkina-Faso]] |Burkino-Faso |- |31. |[[Fayl:Flag of Burundi.svg|border|60px]] |[[Burundi]] |Burundi Respublikası |- |32. |[[Fayl:Flag of Bhutan.svg|border|60px]] |[[Butan]] |Butan Korolligi |- |33. |[[Fayl:Flag of Denmark.svg|border|60px]] |[[Daniya]] |Daniya Korolligi |- |34. |[[Fayl:Flag of Djibouti.svg|border|60px]] |[[Djibuti]] |Djibuti Respublikası |- |35. |[[Fayl:Flag of Dominica.svg|border|60px]] |[[Dominika]] |Dominika Birlespesi |- |36. |[[Fayl:Flag of the Dominican Republic.svg|border|60px]] |[[Dominikana]] |Dominikan Respublikası |- |37. |[[Fayl:Flag of Ethiopia.svg|border|60px]] |[[Efiopiya]] |Efiopiya Federativlik Demokratiyalıq Respublikası |- |38. |[[Fayl:Flag of Ecuador.svg|border|60px]] |[[Ekvador]] |Ekvador Respublikası |- |39. |[[Fayl:Flag of Equatorial Guinea.svg|border|60px]] |[[Ekvatorlıq Gvineya]] |Ekvatorlıq Gvineya Respublikası |- |40. |[[Fayl:Flag of Eritrea.svg|border|60px]] |[[Eritreya]] |Eritreya Mámleketi |- |41. |[[Fayl:Flag of Estonia.svg|border|60px]] |[[Estoniya]] |Estoniya Respublikası |- |42. |[[Fayl:Flag of Eswatini.svg|border|60px]] |[[Esvatini]] |Esvatini Korolligi |- |43. |[[Fayl:Flag of Fiji.svg|border|60px]] |[[Fidji]] |Fidji Respublikası |- |44. |[[Fayl:Flag of the Philippines.svg|border|60px]] |[[Filippin]] |Filippin Respublikası |- |45. |[[Fayl:Flag of Finland.svg|border|60px]] |[[Finlyandiya]] |Finlyandiya Respublikası |- |46. |[[Fayl:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|border|60px]] |[[Franciya]] |Franciya Respublikası |- |47. |[[Fayl:Flag of Gabon.svg|border|60px]] |[[Gabon]] |Gabon Respublikası |- |48. |[[Fayl:Flag of Haiti.svg|border|60px]] |[[Gaiti]] |Gaiti Respublikası |- |49. |[[Fayl:Flag of The Gambia.svg|border|60px]] |[[Gambiya]] |Gambiya Respublikası |- |50. |[[Fayl:Flag of Ghana.svg|border|60px]] |[[Gana]] |Gana Respublikası |- |51. |[[Fayl:Flag of Guyana.svg|border|60px]] |[[Gayana]] |Gayana Kooperativlik Respublikası |- |52. |[[Fayl:Flag of Germany.svg|border|60px]] |[[Germaniya]] |Germaniya Federativlik Respublikası |- |53. |[[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|border|60px]] |[[Gonduras]] |Gonduras Respublikası |- |54. |[[Fayl:Flag of Grenada.svg|border|60px]] |[[Grenada]] |Grenada |- |55. |[[Fayl:Flag of Greece.svg|border|60px]] |[[Greciya]] |Greciya Respublikası |- |56. |[[Fayl:Flag of Georgia.svg|border|60px]] |[[Gruziya]] |Gruziya |- |57. |[[Fayl:Flag of Guatemala.svg|border|60px]] |[[Gvatemala]] |Gvatemala Respublikası |- |58. |[[Fayl:Flag of Guinea.svg|border|60px]] |[[Gvineya]] |Gvineya Respublikası |- |59. |[[Fayl:Flag of Guinea-Bissau.svg|border|60px]] |[[Gvineya-Bisau]] |Gvineya-Bisau Respublikası |- |60. |[[Fayl:Flag of India.svg|border|60px]] |[[Hindistan]] |Hindistan Respublikası |- |61. |[[Fayl:Flag of Croatia.svg|border|60px]] |[[Xorvatiya]] |Xorvatiya Respublikası |- |62. |[[Fayl:Flag of Indonesia.svg|border|60px]] |[[Indoneziya]] |Indoneziya Respublikası |- |63. |[[Fayl:Flag of Jordan.svg|border|60px]] |[[Iordaniya]] |Iordaniya Xashimit Korolligi |- |64. |[[Fayl:Flag of Iran.svg|border|60px]] |[[Iran]] |Iran Islam Respublikası |- |65. |[[Fayl:Flag of Iraq.svg|border|60px]] |[[Iraq]] |Iraq Respublikası |- |66. |[[Fayl:Flag of Ireland.svg|border|60px]] |[[Irlandiya]] |Irlandiya Respublikası |- |67. |[[Fayl:Flag of Iceland.svg|border|60px]] |[[Islandiya]] |Islandiya |- |68. |[[Fayl:Flag of Spain.svg|border|60px]] |[[Ispaniya]] |Ispaniya Korolligi |- |69. |[[Fayl:Flag of Italy.svg|border|60px]] |[[Italiya]] |Italiya Respublikası |- |70. |[[Fayl:Flag of Israel.svg|border|60px]] |[[Izrail]] |Izrail Mámleketi |- |71. |[[Fayl:Flag of New Zealand.svg|border|60px]] |[[Jańa Zelandiya]] |Jańa Zelandiya |- |72. |[[Fayl:Flag of Cape Verde.svg|border|60px]] |[[Kabo-Verde]] |Kabo-Verde Respublikası |- |73. |[[Fayl:Flag of Cambodia.svg|border|60px]] |[[Kambodja]] |Kambodja Korolligi |- |74. |[[Fayl:Flag of Cameroon.svg|border|60px]] |[[Kamerun]] |Kamerun Respublikası |- |75. |[[Fayl:Flag of Canada.svg|border|60px]] |[[Kanada]] |Kanada |- |76. |[[Fayl:Flag of Kenya.svg|border|60px]] |[[Keniya]] |Keniya Respublikası |- |77. |[[Fayl:Flag of Cyprus.svg|border|60px]] |[[Kipr]] |Kipr Respublikası |- |78. |[[Fayl:Flag of Kiribati.svg|border|60px]] |[[Kiribati]] |Kiribati Respublikası |- |79. |[[Fayl:Flag of Colombia.svg|border|60px]] |[[Kolumbiya]] |Kolumbiya Respublikası |- |80. |[[Fayl:Flag of the Comoros.svg|border|60px]] |[[Komor Atawları]] |Komor Atawları Awqamı |- |81. |[[Fayl:Flag of the Republic of the Congo.svg|border|60px]] |[[Kongo (mámleket)|Kongo]] |Kongo Respublikası |- |82. |[[Fayl:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|border|60px]] |[[Kongo DR]] |Kongo Demokratiyalıq Respublikası |- |83. |[[Fayl:Flag of Costa Rica (state).svg|border|60px]] |[[Kosta-Rika]] |Kosta-Rika Respublikası |- |84. |[[Fayl:Flag of Côte d'Ivoire.svg|border|60px]] |[[Kot-dIvuar]] |Kot-dIvuar Respublikası |- |85. |[[Fayl:Flag of Cuba.svg|border|60px]] |[[Kuba]] |Kuba Respublikası |- |86. |[[Fayl:Flag of Kuwait.svg|border|60px]] |[[Kuveyt]] |Kuveyt Mámleketi |- |87. |[[Fayl:Flag of South Africa.svg|border|60px]] |[[QAR (mámleket)|QAR]] |Qubla Afrika Respublikası |- |88. |[[Fayl:Flag of Qatar.svg|border|60px]] |[[Qatar]] |Qatar Mámleketi |- |89. |[[Fayl:Flag of Kazakhstan.svg|border|60px]] |[[Qazaqstan]] |Qazaqstan Respublikası |- |90. |[[Fayl:Flag of Kyrgyzstan.svg|border|60px]] |[[Qırǵızstan]] |Qırǵız Respublikası |- |91. |[[Fayl:Flag of the People's Republic of China.svg|border|60px]] |[[Qıtay]] |Qıtay Xalıq Respublikası |- |92. |[[Fayl:Flag of South Korea.svg|border|60px]] |[[Qubla Koreya]] |Koreya Respublikası |- |93. |[[Fayl:Flag of South Sudan.svg|border|60px]] |[[Qubla Sudan]] |Qubla Sudan Respublikası |- |94. |[[Fayl:Flag of Laos.svg|border|60px]] |[[Laos]] |Laos Xalıq Demokratiyalıq Respublikası |- |95. |[[Fayl:Flag of Latvia.svg|border|60px]] |[[Latviya]] |Latviya Respublikası |- |96. |[[Fayl:Flag of Lesotho.svg|border|60px]] |[[Lesoto]] |Lesoto Korolligi |- |97. |[[Fayl:Flag of Liberia.svg|border|60px]] |[[Liberiya]] |Liberiya Respublikası |- |98. |[[Fayl:Flag of Liechtenstein.svg|border|60px]] |[[Lixtenshteyn]] |Lixtenshteyn Knyazligi |- |99. |[[Fayl:Flag of Lithuania.svg|border|60px]] |[[Litva]] |Litva Respublikası |- |100. |[[Fayl:Flag of Lebanon.svg|border|60px]] |[[Livan]] |Livan Respublikası |- |101. |[[Fayl:Flag of Libya.svg|border|60px]] |[[Liviya]] |Liviya Mámleketi |- |102. |[[Fayl:Flag of Luxembourg.svg|border|60px]] |[[Lyuksemburg]] |Lyuksemburg Ullı Gercogligi |- |103. |[[Fayl:Flag of Madagascar.svg|border|60px]] |[[Madagaskar]] |Madagaskar Respublikası |- |104. |[[Fayl:Flag of Malawi.svg|border|60px]] |[[Malavi]] |Malavi Respublikası |- |105. |[[Fayl:Flag of Malaysia.svg|border|60px]] |[[Malayziya]] |Malayziya |- |106. |[[Fayl:Flag of Maldives.svg|border|60px]] |[[Maldiv]] |Maldiv Respublikası |- |107. |[[Fayl:Flag of Mali.svg|border|60px]] |[[Mali]] |Mali Respublikası |- |108. |[[Fayl:Flag of Malta.svg|border|60px]] |[[Malta]] |Malta Respublikası |- |109. |[[Fayl:Flag of Morocco.svg|border|60px]] |[[Marokko]] |Marokko Korolligi |- |110. |[[Fayl:Flag of the Marshall Islands.svg|border|60px]] |[[Marshall Atawları]] |Marshall Atawları Respublikası |- |111. |[[Fayl:Flag of Mauritius.svg|border|60px]] |[[Mavrikiy]] |Mavrikiy Respublikası |- |112. |[[Fayl:Flag of Mauritania.svg|border|60px]] |[[Mavritaniya]] |Mavritaniya Islam Respublikası |- |113. |[[Fayl:Flag of Mexico.svg|border|60px]] |[[Meksika]] |Meksika Qurama Shtatları |- |114. |[[Fayl:Flag of Egypt.svg|border|60px]] |[[Mısır]] |Mısır Arab Respublikası |- |115. |[[Fayl:Flag of the Federated States of Micronesia.svg|border|60px]] |[[Mikroneziya (mámleket)|Mikroneziya]] |Mikroneziya Federativlik Shtatları |- |116. |[[Fayl:Flag of Moldova.svg|border|60px]] |[[Moldaviya]] |Moldova Respublikası |- |117. |[[Fayl:Flag of Monaco.svg|border|60px]] |[[Monako]] |Monako Knyazligi |- |118. |[[Fayl:Flag_of_Mongolia.svg|border|60px]] |[[Mongoliya]] |Mongoliya |- |119. |[[Fayl:Flag of Mozambique.svg|border|60px]] |[[Mozambik]] |Mozambik Respublikası |- |120. |[[Fayl:Flag of Myanmar.svg|border|60px]] |[[Myanma]] |Myanma Awqamı Respublikası |- |121. |[[Fayl:Flag of Namibia.svg|border|60px]] |[[Namibiya]] |Namibiya Respublikası |- |122. |[[Fayl:Flag of Nauru.svg|border|60px]] |[[Nauru]] |Nauru Respublikası |- |123. |[[Fayl:Flag of Nepal.svg|border|60px]] |[[Nepal]] |Nepal Federativlik Demokratiyalıq Respublikası |- |124. |[[Fayl:Flag of the Netherlands.svg|border|60px]] |[[Niderlandiya]] |Niderlandiya Korolligi |- |125. |[[Fayl:Flag of Niger.svg|border|60px]] |[[Niger]] |Niger Respublikası |- |126. |[[Fayl:Flag of Nigeria.svg|border|60px]] |[[Nigeriya]] |Nigeriya Federativlik Respublikası |- |127. |[[Fayl:Flag of Nicaragua.svg|border|60px]] |[[Nikaragua]] |Nikaragua Respublikası |- |128. |[[Fayl:Flag of Norway.svg|border|60px]] |[[Norvegiya]] |Norvegiya Korolligi |- |129. |[[Fayl:Flag of the Central African Republic.svg|border|60px]] |[[OAR]] |Oraylıq Afrika Respublikası |- |130. |[[Fayl:Flag of Oman.svg|border|60px]] |[[Oman]] |Oman Sultanlıǵı |- |131. |[[Fayl:Flag of Uzbekistan.svg|border|60px]] |[[Ózbekstan]] |Ózbekstan Respublikası |- |132. |[[Fayl:Flag of Pakistan.svg|border|60px]] |[[Pakistan]] |Pakistan Islam Respublikası |- |133. |[[Fayl:Flag of Palau.svg|border|60px]] |[[Palau]] |Palau Respublikası |- |134. |[[Fayl:Flag of Panama.svg|border|60px]] |[[Panama]] |Panama Respublikası |- |135. |[[Fayl:Flag of Papua New Guinea.svg|border|60px]] |[[Papua-Jańa Gvineya]] |Papua-Jańa Gvineya Ǵárezsiz Mámleketi |- |136. |[[Fayl:Flag of Paraguay.svg|border|60px]] |[[Paragvay]] |Paragvay Respublikası |- |137. |[[Fayl:War flag of Peru.svg|border|60px]] |[[Peru]] |Peru Respublikası |- |138. |[[Fayl:Flag of Poland.svg|border|60px]] |[[Polsha]] |Polsha Respublikası |- |139. |[[Fayl:Flag of Portugal.svg|border|60px]] |[[Portugaliya]] |Portugal Respublikası |- |140. |[[Fayl:Flag of Russia.svg|border|60px]] |[[Rossiya]] |Rossiya Federaciyası |- |141. |[[Fayl:Flag of Rwanda.svg|border|60px]] |[[Ruanda]] |Ruanda Respublikası |- |142. |[[Fayl:Flag of Romania.svg|border|60px]] |[[Rumıniya]] |Rumıniya |- |143. |[[Fayl:Flag of El Salvador.svg|border|60px]] |[[Salvador]] |El-Salvador Respublikası |- |144. |[[Fayl:Flag of Samoa.svg|border|60px]] |[[Samoa]] |Samoa Ǵárezsiz Mámleketi |- |145. |[[Fayl:Flag of San Marino.svg|border|60px]] |[[San-Marino]] |San-Marino Respublikası |- |146. |[[Fayl:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|border|60px]] |[[San-Tome hám Prinsipi]] |San-Tome hám Prinsipi Demokratiyalıq Respublikası |- |147. |[[Fayl:Flag of Saudi Arabia.svg|border|60px]] |[[Saudiya Arabstanı]] |Saudiya Arabstanı Korolligi |- |148. |[[Fayl:Flag of Senegal.svg|border|60px]] |[[Senegal]] |Senegal Respublikası |- |149. |[[Fayl:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|border|60px]] |[[Sent-Kits hám Nevis]] |Sent-Kits hám Nevis Federaciyası |- |150. |[[Fayl:Flag of Saint Lucia.svg|border|60px]] |[[Sent-Lyusiya]] |Sent-Lyusiya |- |151. |[[Fayl:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|border|60px]] |[[Sent-Vinsent hám Grenadinler]] |Sent-Vinsent hám Grenadinler |- |152. |[[Fayl:Flag of Serbia.svg|border|60px]] |[[Serbiya]] |Serbiya Respublikası |- |153. |[[Fayl:Flag of Seychelles.svg|border|60px]] |[[Seyshel Atawları]] |Seyshel Atawları Respublikası |- |154. |[[Fayl:Flag of Singapore.svg|border|60px]] |[[Singapur]] |Singapur Respublikası |- |155. |[[Fayl:Flag of the United Arab Republic (1958–1971).svg|border|60px]] |[[Siriya]] |Siriya Arab Respublikası |- |156. |[[Fayl:Flag of Slovakia.svg|border|60px]] |[[Slovakiya]] |Slovakiya Respublikası |- |157. |[[Fayl:Flag of Slovenia.svg|border|60px]] |[[Sloveniya]] |Sloveniya Respublikası |- |158. |[[Fayl:Flag of the Solomon Islands.svg|border|60px]] |[[Solomon Atawları]] |Solomon Atawları |- |159. |[[Fayl:Flag of Somalia.svg|border|60px]] |[[Somali]] |Somali Federativlik Respublikası |- |160. |[[Fayl:Flag of Sudan.svg|border|60px]] |[[Sudan]] |Sudan Respublikası |- |161. |[[Fayl:Flag of Suriname.svg|border|60px]] |[[Surinam]] |Surinam Respublikası |- |162. |[[Fayl:Flag of Sierra Leone.svg|border|60px]] |[[Syerra-Leone]] |Syerra-Leone Respublikası |- |163. |[[Fayl:Flag of Thailand.svg|border|60px]] |[[Tailand]] |Tailand Korolligi |- |164. |[[Fayl:Flag of Tanzania.svg|border|60px]] |[[Tanzaniya]] |Birlesken Tanzaniya Respublikası |- |165. |[[Fayl:Flag of Tajikistan.svg|border|60px]] |[[Tájikstan]] |Tájikstan Respublikası |- |166. |[[Fayl:Flag of Togo (3-2).svg|border|60px]] |[[Togo]] |Togolez Respublikası |- |167. |[[Fayl:Flag of Tonga.svg|border|60px]] |[[Tonga]] |Tongo Korolligi |- |168. |[[Fayl:Flag of Trinidad and Tobago.svg|border|60px]] |[[Trinidad hám Tobago]] |Trinidad hám Tobago Respublikası |- |169. |[[Fayl:Flag of Tunisia.svg|border|60px]] |[[Tunis]] |Tunis Respublikası |- |170. |[[Fayl:Flag of Tuvalu.svg|border|60px]] |[[Tuvalu]] |Tuvalu |- |171. |[[Fayl:Flag of Turkey.svg|border|60px]] |[[Túrkiya]] |Túrkiya Respublikası |- |172. |[[Fayl:Flag of Turkmenistan.svg|border|60px]] |[[Túrkmenstan]] |Túrkmenstan |- |173. |[[Fayl:Flag of Uganda.svg|border|60px]] |[[Uganda]] |Uganda Respublikası |- |174. |[[Fayl:Flag of Ukraine.svg|border|60px]] |[[Ukraina]] |Ukraina |- |175. |[[Fayl:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|border|60px]] |[[Ullı Britaniya]] |Ullı Britaniya hám Arqa Irlandiya Birlesken Korolligi |- |176. |[[Fayl:Flag of Uruguay.svg|border|60px]] |[[Urugvay]] |Urugvay Shıǵıs Respublikası |- |177. |[[Fayl:Flag of Vanuatu.svg|border|60px]] |[[Vanuatu]] |Vanuatu Respublikası |- |178. |[[Fayl:Flag of Venezuela.svg|border|60px]] |[[Venesuela]] |Venesuela Bolivarianlıq Respublikası |- |179. |[[Fayl:Flag of Hungary.svg|border|60px]] |[[Vengriya]] |Vengriya |- |180. |[[Fayl:Flag of Vietnam.svg|border|60px]] |[[Vyetnam]] |Vyetnam Socialistlik Respublikası |- |181. |[[Fayl:Flag of Jamaica.svg|border|60px]] |[[Yamayka]] |Yamayka |- |182. |[[Fayl:Flag of Japan.svg|border|60px]] |[[Yaponiya]] |Yaponiya Mámleketi |- |183. |[[Fayl:Flag of Yemen.svg|border|60px]] |[[Yemen]] |Yemen Respublikası |- |184. |[[Fayl:Flag of Zambia.svg|border|60px]] |[[Zambiya]] |Zambiya Respublikası |- |185. |[[Fayl:Flag of Zimbabwe.svg|border|60px]] |[[Zimbabve]] |Zimbabve Respublikası |- |186. |[[Fayl:Flag of East Timor.svg|border|60px]] |[[Shıǵıs Timor]] |Shıǵıs Timor Demokratiyalıq Respublikası |- |187. |[[Fayl:Flag of Sri Lanka.svg|border|60px]] |[[Shri-Lanka]] |Shri-Lanka Demokratiyalıq Socialistlik Respublikası |- |188. |[[Fayl:Flag of Switzerland (Pantone).svg|border|60px]] |[[Shveycariya]] |Shveycariya Konfederaciyası |- |189. |[[Fayl:Flag of Sweden.svg|border|60px]] |[[Shveciya]] |Shveciya Korolligi |- |190. |[[Fayl:Flag of Chad.svg|border|60px]] |[[Chad]] |Chad Respublikası |- |191. |[[Fayl:Flag of Montenegro.svg|border|60px]] |[[Chernogoriya]] |Chernogoriya |- |192. |[[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|border|60px]] |[[Chexiya]] |Chexiya Respublikası |- |193. |[[Fayl:Flag of Chile.svg|border|60px]] |[[Chili]] |Chili Respublikası |- |} == BMShnıń turaqlı baqlawshıları == {| class="wikitable" |- ! № ! Bayraq ! Mámleket ! Mámlekettiń tolıq atı ! BMShda baqlawshı statusın alǵan sáne |- |1 |[[Fayl:Flag of the Vatican City - 2001 version.svg|border|60px]] |[[Vatikan]] |Vatikan Qala-Mámleketi |1964-jıl |- |2 |[[Fayl:Flag of Palestine.svg|border|60px]] |[[Palestina]] |Palestina Mámleketi |29-noyabr 2012-jıl |} == Avtonomiyalıq mámleketler == Avtonomiyalıq mámleket — basqa mámleket quramında bolǵan, biraq sonıń menen birge mámleketshilikke tán qásiyetlerge iye bolǵan huqıqıy birlik. Bunday mámleketler óziniń konstituciyası, bayraǵı, gerbi, nızam hújjetleri, aymaǵı, joqarı mámleketlik shólkemleri, belgili dárejede byudjet hám salıq ǵárezsizligine iye, biraq, ol basqa úlken mámleket quramında dúzilgenligi sebepli óz pul sistemasına, armiyasına, sırtqı siyasiy hám sırtqı ekonomikalıq qatnasıqlarda tolıq ǵárezsizlikke iye bolmaydı. {| class="wikitable" |- ! № ! Bayraq ! Mámleket ! Mámlekettiń tolıq atı |- |1. |[[Fayl:Flag of Adygea.svg|border|60px]] |[[Adıgeya]] |Adıgeya Respublikası |- |2. |[[Fayl:Flag of Adjara.svg|border|60px]] |[[Ajariya]] |Ajariya avtonomiyalıq Respublikası |- |3. |[[Fayl:Flag of Bashkortostan.svg|border|60px]] |[[Bashqurtstan]] |Bashqurtstan Respublikası |- |4. |[[Fayl:Flag of Buryatia.svg|border|60px]] |[[Buryatiya]] |Buryatiya Respublikası |- |5. |[[Fayl:Flag of Gagauzia.svg|border|60px]] |[[Gagauziya]] |Gagauziya Avtonomiyalıq Aymaqlıq Birligi |- |6. |[[Fayl:Flag of Dagestan.svg|border|60px]] |[[Daǵıstan]] |Daǵıstan Respublikası |- |7. |[[Fayl:Flag of Ingushetia.svg|border|60px]] |[[Ingushetiya]] |Ingushetiya Respublikası |- |8. |[[Fayl:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|border|60px]] |[[Qabarda-Balqariya]] |Qabarda-Balqariya Respublikası |- |9. |[[Fayl:Flag of Karelia.svg|border|60px]] |[[Kareliya]] |Kareliya Respublikası |- |10. |[[Fayl:Flag of Komi.svg|border|60px]] |[[Komi]] |Komi Respublikası |- |11. |[[Fayl:Flag of Mari El.svg|border|60px]] |[[Mariy El]] |Mariy El Respublikası |- |12. |[[Fayl:Flag of Mordovia.svg|border|60px]] |[[Mordoviya]] |Mordoviya Respublikası |- |13. |[[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|border|60px]] |[[Naxichevan]] |Naxichevan Avtonomiyalıq Respublikası |- |14. |[[Fayl:Flag of Kalmykia.svg|border|60px]] |[[Qalmaqstan]] |Qalmaqstan Respublikası |- |15. |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|border|60px]] |[[Qaraqalpaqstan]] |Qaraqalpaqstan Respublikası |- |16. |[[Fayl:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|border|60px]] |[[Qarashay-Sherkesiya]] |Qarashay-Sherkes Respublikası |- |17. |[[Fayl:Flag of Crimea.svg|border|60px]] |[[Qırım Avtonomiyalıq Respublikası|Qırım]] |Qırım Avtonomiyalıq Respublikası |- |18. |[[Fayl:Flag of Sakha.svg|border|60px]] |[[Saxa]] |Saxa Respublikası |- |19. |[[Fayl:Flag of Tatarstan.svg|border|60px]] |[[Tatarstan]] |Tatarstan Respublikası |- |20. |[[Fayl:Flag of Tuva.svg|border|60px]] |[[Tiva|Tuva]] |Tuva Respublikası |- |21. |[[Fayl:Flag of Udmurtia.svg|border|60px]] |[[Udmurtiya]] |Udmurtiya Respublikası |- |22. |[[Fayl:Flag of Khakassia.svg|border|60px]] |[[Xakasiya]] |Xakasiya Respublikası |- |23. |[[Fayl:Flag of the Chechen Republic.svg|border|60px]] |[[Sheshenstan]] |Sheshenstan Respublikası |- |24. |[[Fayl:Flag of Chuvashia.svg|border|60px]] |[[Chuvashstan]] |Chuvashstan Respublikası |- |25. |[[Fayl:Flag of North Ossetia.svg|border|60px]] |[[Arqa Osetiya]] |Arqa Osetiya — Alaniya Respublikası |- |} * [[Altay Respublikası]] * [[Amerika Samoası]] * [[Amerika Virdjiniya Atawları]] * [[Angliya]] * [[Antarktida]] * [[Arqa Kipr Túrk Respublikası]] * [[Arqa Mariana Atawları]] * [[Aruba]] * [[Batıs Saxara]] * [[Bermud]] * [[Hind okeanındaǵı Britan aymaqları]] * [[Britan Virginiya Atawları]] * [[Buve Atawları]] * [[Djersi]] * [[Farer Atawları]] * [[Folklend atawları]] * [[Francuz Gvineyası]] * [[Francuz Polineziyası]] * [[Francuz Qubla hám Antarktikalıq aymaqları]] * [[Gernsi]] * [[Gibraltar]] * [[Gonkong]] * [[Grenlandiya]] * [[Guam]] * [[Gvadelupa]] * [[Ishki Kishi Atawlar (AQSh)]] * [[Jańa Kaledoniya]] * [[Kaymanov Atawları]] * [[Kokoslı Atawları]] * [[Kosovo]] * [[Kuka Atawları]] * [[Makao]] * [[Martinika]] * [[Mayotta]] * [[Men Atawı]] * [[Montserrat]] * [[Niderland Antiliya atawları]] * [[Niue]] * [[Norfolk]] * [[Panama]] * [[Pitkern]] * [[Puerto-Riko]] * [[Qubla Osetiya]] * [[Quyashlı Elen Atawları]] * [[Reyunyon]] * [[Rojdestvo Atawları]] * [[Sen-Per hám Mikelon]] * [[Shıǵıs Túrkistan]] * [[Shpicbergen hám Yan-Mayen]] * [[Solomonov Atawları]] * [[Somalilend]] * [[Tayvan]] * [[Tibet]] * [[Tokelau]] * [[Túslik Georgiya hám Túslik Sandvishev Atawları]] * [[Tyorks hám Kaykos]] * [[Uollis hám Futuna]] * [[Uels]] * [[Xerd hám Makdonald]] * [[Zengibar]] [[Kategoriya:Mámleketler|*]] htmvl6ch98g8v9vz5pp0skd7h1pztw0 0 1815 232781 197854 2026-06-23T10:40:29Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 232781 wikitext text/x-wiki {{Jazıwshı infoqutısı|atı=Gabriel García Márquez [[Fayl:Nobel prize medal.svg|20px]]|súwret=Gabriel Garcia Marquez.jpg|ádebiy laqabı=''Gabo''|tuwılǵan jeri=[[Aracataca]], [[Magdalena]], [[Kolumbiya]]|qaytıs bolǵan jeri=[[Meksika]]|qolı=Gabriel Marquez Signature.png|sıylıqları=[[Ádebiyat boyınsha Nobel sıylıǵı]] ([[1982]])|birinshi kitabı=«La Hojarasca» ([[1955]]/roman)|oqıǵan jeri=Kolumbiya Milliy universiteti (Universidad Nacional de Colombia - UNAL)|dóretiwshilik jılları=[[1955]]-[[2014]]|dóretiwshilik túri=[[proza]]|ómirlik joldası=Mercedes Barcha Pardo|ákesi=Gabriel Eligio García|Anası=Luisa Santiaga Márquez|perzentleri=[[Rodrigo Garcia]], Gonzalo Garcia, Indira Cato|baǵdarı=[[Magiyalıq realizm]]|súwret táriypi=2002-jıl Markez}} '''Gabriel José de la Concordia García+ Márquez''' y￦q(6 mart, 1927) [[Latın Amerika]]sında '''Gabo''' laqabına iye [[Kolumbiya]]lı jazıwshı, dramaturg hám jurnalist. Ol 20-ásirdiń eń kórnekli jazıwshılarınan biri dep esaplanıp, 1982-jılı [[Nobel sıylıǵı]]n alıwǵa miyassar bolǵan. Ol [[jurnalistika]] menen shuǵıllanıw ushın universitettegi yuridika fakultetindegi oqıwın taslap ketken. 1958-jılı [[Mercedes Barcha]]ǵa úylengen, olardıń Rodrigo hám Gonsalo degen balaları bar. Ol jurnalist retinde kóplegen qısqa gúrrińler hám basqa ádebiy shıǵarmalardı jazǵan, biraq onıń ''[[Júz jıllıq jalǵızlıq]]'' (1967) hám ''[[Xolera waqtındaǵı muhabbat]]'' (1985) romanları oǵan dúnya júzlik dańq alıp keldi. Óziniń shıǵarmalarında Márquez [[sıyqırlı realizm]] ádebiy stilinen kóp qollanǵan, hám bul stildiń basqalardan ózgesheligi ápiwayı hám real jaǵdaylarda sıyqırlılıq elementlerinen paydalanıwı bolǵan. == Derekler == {{Derekler}} {{Qáteler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Ádebiyat boyınsha Nobel sıylıǵı laureatları]] fcz7wrkmywybray9u8r59zus6ocrxlg 0 4558 232711 232689 2026-06-22T12:19:46Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Poemaları */ 232711 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik. Men ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmeyin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúrsinip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek». Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] 8cwl6smqtu1kpsctur7bgswbeor92ew 232712 232711 2026-06-22T12:23:03Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Poemaları */ 232712 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek«». Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] 890218lfver11ajc46oza0caf19fqea 232713 232712 2026-06-22T12:24:11Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Poemaları */ 232713 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] sfg9o3kebbv0plyb3l8dm4c5ku7znhq 232714 232713 2026-06-22T12:27:29Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Poemaları */ 232714 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] t8103yfvhwpec395nxul3o7y3cogvbr 232715 232714 2026-06-22T12:30:02Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Poemaları */ 232715 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] nvrcpmx5obum3yvm0n3ico7484pmn3g 232716 232715 2026-06-22T12:40:49Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Poemaları */ 232716 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] bgap8z7dexbzuah1hxw3goyeiqf1x1p 232717 232716 2026-06-22T12:45:01Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Poemaları */ 232717 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy - ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] 88hyugx24y2b80i5gzlor6bhq21wzeq 232718 232717 2026-06-22T12:46:32Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Qosıq úzindisi */ 232718 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] j2uk4d72ngyhg3l5gawwld3kovsvgwt 232720 232718 2026-06-22T12:49:42Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Qosıq úzindisi */ 232720 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] k0eipfvfiuk3zx9j1rb5xtmkjxw26oo 232724 232720 2026-06-22T13:20:30Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Qosıq úzindisi */ 232724 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. === Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi === Ol Almatı qalasında qaytıs boldı. Tiykarǵı qosıq toplamların («Mavr», «Dárya-júrek», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń») óziniń tiri waqtında baspadan shıǵardı. Ómirden óter aldında «Rekviem» atlı tolǵaw-qosıǵın jazdı. Shıǵarmaları ózbek, qırǵız hám basqa tillerge awdarılǵan. Shayırdıń ádebiy miyrasın úyreniwde 3 kandidatlıq dissertaciya qorǵalıp, K.Seytova «Muqaǵaliydiń poeziyalıq miyrası» (1991), K.Hamidullaev «Muqaǵaliydiń shayırlıq sheberligi» (1993), til biliminde Z.Qazanbaeva «M.Makatayev lirikasınıń grammatikalıq ózgeshelikleri» (1999), dóretiwshiligi haqqında 700 ge shamalas miynet (maqala, eske túsiriw-esse, roman, poema, qosıq hám t.b.) jazılǵan. Muqaǵaliydiń óliminen soń Qazaqstan Jazıwshılar awqamı Muqaǵaliydiń atındaǵı ádebiy sıylıq shólkemlestirdi (1985), oǵan Qazaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı (1999), «Ásir shayırı» ataǵı berildi. 60 jıllıq yubileyi aldınan shayırdıń tuwılǵan jerinde muzeyi ashıldı. Almatıda shayır atında mektep, kóshe hám sol kóshe boyında Muqaǵaliyge arnalǵan estelik bar. Muqaǵaliy qosıqlarına N.Tilendiev, Sh.Qaldayakov, I.Jaqanov, A. Qorazbaev, T.Raximov, M.Rustemov, T.Muxamedjanov, A.Tinaliev, B.Oralulı, T.Dosımov hám basqa sazendeler qosıq jazǵan. 1985-jılı Qazaqstan Jazıwshılar awqamınıń baslaması menen eń jaqsı ádebiy shıǵarma avtorlarına M.Maqataev atındaǵı sıylıq tayınlandı. 2008-jılı bolsa M.Maqataev atındaǵı jańa sıylıq shólkemlestirildi. 2000-jılı Maqatayevtıń «Amanat» toplamı Qazaqstannıń mámleketlik sıylıǵına miyasar boldı. 2006-jılı Muqaǵaliy Maqataev atındaǵı Xalıqaralıq jámiyetlik fond dúzildi. Bul qor baslıǵı – Baqıtgúl (Muqaǵaliydiń kelini) Aydarova. Muqaǵaliy Maqataevtıń 80 jıllıǵı hám 90 jıllıǵı mámleketlik hám xalıqaralıq dárejede belgilendi. Usı bayram múnásibeti menen «Aqın, tuwılǵan kúniń menen!» degen qosıqtı Ashqarov Álimjan shayırǵa baǵıshlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] 3363q8fuhaskfx9mtyx9q67ua3rxivf 232725 232724 2026-06-22T13:21:04Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Qosıq úzindisi */ 232725 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. === Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi === Ol Almatı qalasında qaytıs boldı. Tiykarǵı qosıq toplamların («Mavr», «Dárya-júrek», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń») óziniń tiri waqtında baspadan shıǵardı. Ómirden óter aldında «Rekviem» atlı tolǵaw-qosıǵın jazdı. Shıǵarmaları ózbek, qırǵız hám basqa tillerge awdarılǵan. Shayırdıń ádebiy miyrasın úyreniwde 3 kandidatlıq dissertaciya qorǵalıp, K.Seytova «Muqaǵaliydiń poeziyalıq miyrası» (1991), K.Hamidullaev «Muqaǵaliydiń shayırlıq sheberligi» (1993), til biliminde Z.Qazanbaeva «M.Makatayev lirikasınıń grammatikalıq ózgeshelikleri» (1999), dóretiwshiligi haqqında 700 ge shamalas miynet (maqala, eske túsiriw-esse, roman, poema, qosıq hám t.b.) jazılǵan. Muqaǵaliydiń óliminen soń Qazaqstan Jazıwshılar awqamı Muqaǵaliydiń atındaǵı ádebiy sıylıq shólkemlestirdi (1985), oǵan Qazaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı (1999), «Ásir shayırı» ataǵı berildi. 60 jıllıq yubileyi aldınan shayırdıń tuwılǵan jerinde muzeyi ashıldı. Almatıda shayır atında mektep, kóshe hám sol kóshe boyında Muqaǵaliyge arnalǵan estelik bar. Muqaǵaliy qosıqlarına N.Tilendiev, Sh.Qaldayakov, I.Jaqanov, A. Qorazbaev, T.Raximov, M.Rustemov, T.Muxamedjanov, A.Tinaliev, B.Oralulı, T.Dosımov hám basqa sazendeler qosıq jazǵan. 1985-jılı Qazaqstan Jazıwshılar awqamınıń baslaması menen eń jaqsı ádebiy shıǵarma avtorlarına M.Maqataev atındaǵı sıylıq tayınlandı. 2008-jılı bolsa M.Maqataev atındaǵı jańa sıylıq shólkemlestirildi. 2000-jılı Maqatayevtıń «Amanat» toplamı Qazaqstannıń mámleketlik sıylıǵına miyasar boldı. 2006-jılı Muqaǵaliy Maqataev atındaǵı Xalıqaralıq jámiyetlik fond dúzildi. Bul qor baslıǵı – Baqıtgúl (Muqaǵaliydiń kelini) Aydarova. Muqaǵaliy Maqataevtıń 80 jıllıǵı hám 90 jıllıǵı mámleketlik hám xalıqaralıq dárejede belgilendi. Usı bayram múnásibeti menen «Aqın, tuwılǵan kúniń menen!» degen qosıqtı Ashqarov Álimjan shayırǵa baǵıshlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] ekp2yu5vcpa48kx95vx4wp54zs83xlc 232726 232725 2026-06-22T13:24:04Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi */ 232726 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. === Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi === Ol Almatı qalasında qaytıs boldı. Tiykarǵı qosıq toplamların («Mavr», «Dárya-júrek», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń») óziniń tiri waqtında baspadan shıǵardı. Ómirden óter aldında «Rekviem» atlı tolǵaw-qosıǵın jazdı. Shıǵarmaları ózbek, qırǵız hám basqa tillerge awdarılǵan. Shayırdıń ádebiy miyrasın úyreniwde 3 kandidatlıq dissertaciya qorǵalıp, K.Seytova «Muqaǵaliydiń poeziyalıq miyrası» (1991), K.Hamidullaev «Muqaǵaliydiń shayırlıq sheberligi» (1993), til biliminde Z.Qazanbaeva «M.Makatayev lirikasınıń grammatikalıq ózgeshelikleri» (1999), dóretiwshiligi haqqında 700 ge shamalas miynet (maqala, eske túsiriw-esse, roman, poema, qosıq hám t.b.) jazılǵan. Muqaǵaliydiń óliminen soń Qazaqstan Jazıwshılar awqamı Muqaǵaliydiń atındaǵı ádebiy sıylıq shólkemlestirdi (1985), oǵan Qazaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı (1999), «Ásir shayırı» ataǵı berildi. 60 jıllıq yubileyi aldınan shayırdıń tuwılǵan jerinde muzeyi ashıldı. Almatıda shayır atında mektep, kóshe hám sol kóshe boyında Muqaǵaliyge arnalǵan estelik bar. Muqaǵaliy qosıqlarına N.Tilendiev, Sh.Qaldayakov, I.Jaqanov, A. Qorazbaev, T.Raximov, M.Rustemov, T.Muxamedjanov, A.Tinaliev, B.Oralulı, T.Dosımov hám basqa sazendeler qosıq jazǵan. 1985-jılı Qazaqstan Jazıwshılar awqamınıń baslaması menen eń jaqsı ádebiy shıǵarma avtorlarına M.Maqataev atındaǵı sıylıq tayınlandı. 2008-jılı bolsa M.Maqataev atındaǵı jańa sıylıq shólkemlestirildi. 2000-jılı Maqataevtıń «Amanat» toplamı Qazaqstannıń mámleketlik sıylıǵına miyasar boldı. 2006-jılı Muqaǵaliy Maqataev atındaǵı Xalıqaralıq jámiyetlik fond dúzildi. Bul qor baslıǵı – Baqıtgúl (Muqaǵaliydiń kelini) Aydarova. Muqaǵaliy Maqataevtıń 80 jıllıǵı hám 90 jıllıǵı mámleketlik hám xalıqaralıq dárejede belgilendi. Usı bayram múnásibeti menen «Aqın, tuwılǵan kúniń menen!» degen qosıqtı Ashqarov Álimjan shayırǵa baǵıshlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] st05th6ule5fpbqi64zsr9b3523s07w 232729 232726 2026-06-22T13:25:25Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi */ 232729 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan. Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken». Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı. Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi. === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. === Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi === Ol Almatı qalasında qaytıs boldı. Tiykarǵı qosıq toplamların («Mavr», «Dárya-júrek», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń») óziniń tiri waqtında baspadan shıǵardı. Ómirden óter aldında «Rekviem» atlı tolǵaw-qosıǵın jazdı. Shıǵarmaları ózbek, qırǵız hám basqa tillerge awdarılǵan. Shayırdıń ádebiy miyrasın úyreniwde 3 kandidatlıq dissertaciya qorǵalıp, K.Seytova «Muqaǵaliydiń poeziyalıq miyrası» (1991), K.Hamidullaev «Muqaǵaliydiń shayırlıq sheberligi» (1993), til biliminde Z.Qazanbaeva «M.Makatayev lirikasınıń grammatikalıq ózgeshelikleri» (1999), dóretiwshiligi haqqında 700 ge shamalas miynet (maqala, eske túsiriw-esse, roman, poema, qosıq hám t.b.) jazılǵan. Muqaǵaliydiń óliminen soń Qazaqstan Jazıwshılar awqamı Muqaǵaliydiń atındaǵı ádebiy sıylıq shólkemlestirdi (1985), oǵan Qazaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı (1999), «Ásir shayırı» ataǵı berildi. 60 jıllıq yubileyi aldınan shayırdıń tuwılǵan jerinde muzeyi ashıldı. Almatıda shayır atında mektep, kóshe hám sol kóshe boyında Muqaǵaliyge arnalǵan estelik bar. Muqaǵaliy qosıqlarına N.Tilendiev, Sh.Qaldayakov, I.Jaqanov, A. Qorazbaev, T.Raximov, M.Rustemov, T.Muxamedjanov, A.Tinaliev, B.Oralulı, T.Dosımov hám basqa sazendeler qosıq jazǵan. 1985-jılı Qazaqstan Jazıwshılar awqamınıń baslaması menen eń jaqsı ádebiy shıǵarma avtorlarına M.Maqataev atındaǵı sıylıq tayınlandı. 2008-jılı bolsa M.Maqataev atındaǵı jańa sıylıq shólkemlestirildi. 2000-jılı Maqataevtıń «Amanat» toplamı Qazaqstannıń mámleketlik sıylıǵına miyasar boldı. 2006-jılı Muqaǵaliy Maqataev atındaǵı Xalıqaralıq jámiyetlik fond dúzildi. Bul qor baslıǵı – Baqıtgúl (Muqaǵaliydiń kelini) Aydarova. Muqaǵaliy Maqataevtıń 80 jıllıǵı hám 90 jıllıǵı mámleketlik hám xalıqaralıq dárejede belgilendi. Usı bayram múnásibeti menen «Aqın, tuwılǵan kúniń menen!» degen qosıqtı Ashqarov Álimjan shayırǵa baǵıshlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] 54l4rlvsdmli95r1gc8p1ahkritlyj7 232735 232729 2026-06-22T13:32:41Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 232735 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |atı=Muqaǵaliy Maqataev |súwret=KZMakataev.jpg }} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan.<ref>{{кітап|авторы=Алмабеков Т.|бөлімі=Албан ата энциклопедиялық шежіре.|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=|шынайы атауы=|сілтеме=https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=Алматы|баспасы=|жыл=2003|томы=|беттері=|барлық беті=1352|сериясы=|isbn=9965-00-838-8|тиражы=}}</ref> Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken».<ref>«Алаш айнасы» республикалық қоғамдық-саяси күнделікті газет, http://alashainasy.kz/interested/26110/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201184605/http://alashainasy.kz/interested/26110/ |date=2014-02-01 }}</ref> Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı.<ref name="ReferenceA">"Аңыз адам" журналы, №3, 15 ақпан 2011</ref> Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. === Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi === Ol Almatı qalasında qaytıs boldı. Tiykarǵı qosıq toplamların («Mavr», «Dárya-júrek», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń») óziniń tiri waqtında baspadan shıǵardı. Ómirden óter aldında «Rekviem» atlı tolǵaw-qosıǵın jazdı. Shıǵarmaları ózbek, qırǵız hám basqa tillerge awdarılǵan. Shayırdıń ádebiy miyrasın úyreniwde 3 kandidatlıq dissertaciya qorǵalıp, K.Seytova «Muqaǵaliydiń poeziyalıq miyrası» (1991), K.Hamidullaev «Muqaǵaliydiń shayırlıq sheberligi» (1993), til biliminde Z.Qazanbaeva «M.Makatayev lirikasınıń grammatikalıq ózgeshelikleri» (1999), dóretiwshiligi haqqında 700 ge shamalas miynet (maqala, eske túsiriw-esse, roman, poema, qosıq hám t.b.) jazılǵan. Muqaǵaliydiń óliminen soń Qazaqstan Jazıwshılar awqamı Muqaǵaliydiń atındaǵı ádebiy sıylıq shólkemlestirdi (1985), oǵan Qazaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı (1999), «Ásir shayırı» ataǵı berildi. 60 jıllıq yubileyi aldınan shayırdıń tuwılǵan jerinde muzeyi ashıldı. Almatıda shayır atında mektep, kóshe hám sol kóshe boyında Muqaǵaliyge arnalǵan estelik bar. Muqaǵaliy qosıqlarına N.Tilendiev, Sh.Qaldayakov, I.Jaqanov, A. Qorazbaev, T.Raximov, M.Rustemov, T.Muxamedjanov, A.Tinaliev, B.Oralulı, T.Dosımov hám basqa sazendeler qosıq jazǵan. 1985-jılı Qazaqstan Jazıwshılar awqamınıń baslaması menen eń jaqsı ádebiy shıǵarma avtorlarına M.Maqataev atındaǵı sıylıq tayınlandı. 2008-jılı bolsa M.Maqataev atındaǵı jańa sıylıq shólkemlestirildi. 2000-jılı Maqataevtıń «Amanat» toplamı Qazaqstannıń mámleketlik sıylıǵına miyasar boldı.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 2006-jılı Muqaǵaliy Maqataev atındaǵı Xalıqaralıq jámiyetlik fond dúzildi. Bul qor baslıǵı – Baqıtgúl (Muqaǵaliydiń kelini) Aydarova. Muqaǵaliy Maqataevtıń 80 jıllıǵı hám 90 jıllıǵı mámleketlik hám xalıqaralıq dárejede belgilendi. Usı bayram múnásibeti menen «Aqın, tuwılǵan kúniń menen!» degen qosıqtı Ashqarov Álimjan shayırǵa baǵıshlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] 9h01vq47ytr4ggh6q7pigt1k6qf7dbb 232777 232735 2026-06-23T09:38:20Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 232777 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı|atı=Muqaǵaliy Maqataev|negizgi atı=|súwret=Мұқағали Мақатаев.jpg|súwret eni=|súwret táriypi=|tuwılǵandaǵı atı=|dóretiwshilik túri=|dóretiwshilik jılları=|tuwılǵan sánesi=09.02.1931|tuwılǵan jeri=Almatı wálayatı, Narınkól rayonı, Shalkóde awılı|Puqaralıǵı=Qazaqstan SSR|qaytıs bolǵan sánesi=27.03.1976|qaytıs bolǵan jeri=Almatı, Qazaqstan SSR, SSSR|ómirlik joldası=|ákesi=|anası=|perzentleri=|bilimi=|sıylıqları=|ataqları=|sayt=|qolı=}} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan.<ref>{{кітап|авторы=Алмабеков Т.|бөлімі=Албан ата энциклопедиялық шежіре.|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=|шынайы атауы=|сілтеме=https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=Алматы|баспасы=|жыл=2003|томы=|беттері=|барлық беті=1352|сериясы=|isbn=9965-00-838-8|тиражы=}}</ref> Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken».<ref>«Алаш айнасы» республикалық қоғамдық-саяси күнделікті газет, http://alashainasy.kz/interested/26110/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201184605/http://alashainasy.kz/interested/26110/ |date=2014-02-01 }}</ref> Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı.<ref name="ReferenceA">"Аңыз адам" журналы, №3, 15 ақпан 2011</ref> Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. === Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi === Ol Almatı qalasında qaytıs boldı. Tiykarǵı qosıq toplamların («Mavr», «Dárya-júrek», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń») óziniń tiri waqtında baspadan shıǵardı. Ómirden óter aldında «Rekviem» atlı tolǵaw-qosıǵın jazdı. Shıǵarmaları ózbek, qırǵız hám basqa tillerge awdarılǵan. Shayırdıń ádebiy miyrasın úyreniwde 3 kandidatlıq dissertaciya qorǵalıp, K.Seytova «Muqaǵaliydiń poeziyalıq miyrası» (1991), K.Hamidullaev «Muqaǵaliydiń shayırlıq sheberligi» (1993), til biliminde Z.Qazanbaeva «M.Makatayev lirikasınıń grammatikalıq ózgeshelikleri» (1999), dóretiwshiligi haqqında 700 ge shamalas miynet (maqala, eske túsiriw-esse, roman, poema, qosıq hám t.b.) jazılǵan. Muqaǵaliydiń óliminen soń Qazaqstan Jazıwshılar awqamı Muqaǵaliydiń atındaǵı ádebiy sıylıq shólkemlestirdi (1985), oǵan Qazaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı (1999), «Ásir shayırı» ataǵı berildi. 60 jıllıq yubileyi aldınan shayırdıń tuwılǵan jerinde muzeyi ashıldı. Almatıda shayır atında mektep, kóshe hám sol kóshe boyında Muqaǵaliyge arnalǵan estelik bar. Muqaǵaliy qosıqlarına N.Tilendiev, Sh.Qaldayakov, I.Jaqanov, A. Qorazbaev, T.Raximov, M.Rustemov, T.Muxamedjanov, A.Tinaliev, B.Oralulı, T.Dosımov hám basqa sazendeler qosıq jazǵan. 1985-jılı Qazaqstan Jazıwshılar awqamınıń baslaması menen eń jaqsı ádebiy shıǵarma avtorlarına M.Maqataev atındaǵı sıylıq tayınlandı. 2008-jılı bolsa M.Maqataev atındaǵı jańa sıylıq shólkemlestirildi. 2000-jılı Maqataevtıń «Amanat» toplamı Qazaqstannıń mámleketlik sıylıǵına miyasar boldı.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 2006-jılı Muqaǵaliy Maqataev atındaǵı Xalıqaralıq jámiyetlik fond dúzildi. Bul qor baslıǵı – Baqıtgúl (Muqaǵaliydiń kelini) Aydarova. Muqaǵaliy Maqataevtıń 80 jıllıǵı hám 90 jıllıǵı mámleketlik hám xalıqaralıq dárejede belgilendi. Usı bayram múnásibeti menen «Aqın, tuwılǵan kúniń menen!» degen qosıqtı Ashqarov Álimjan shayırǵa baǵıshlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] ke6kogz9wko118lyq8nmcqsmp7ywrv4 232778 232777 2026-06-23T09:50:10Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 232778 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı|atı=Muqaǵaliy Maqataev|negizgi atı=|súwret=KZMakataev.jpg|súwret eni=|súwret táriypi=|tuwılǵandaǵı atı=|dóretiwshilik túri=|dóretiwshilik jılları=|tuwılǵan sánesi=09.02.1931|tuwılǵan jeri=Almatı wálayatı, Narınkól rayonı, Shalkóde awılı|Puqaralıǵı=Qazaqstan SSR|qaytıs bolǵan sánesi=27.03.1976|qaytıs bolǵan jeri=Almatı, Qazaqstan SSR, SSSR|ómirlik joldası=|ákesi=|anası=|perzentleri=|bilimi=|sıylıqları=|ataqları=|sayt=|qolı=}} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan.<ref>{{кітап|авторы=Алмабеков Т.|бөлімі=Албан ата энциклопедиялық шежіре.|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=|шынайы атауы=|сілтеме=https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=Алматы|баспасы=|жыл=2003|томы=|беттері=|барлық беті=1352|сериясы=|isbn=9965-00-838-8|тиражы=}}</ref> Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken».<ref>«Алаш айнасы» республикалық қоғамдық-саяси күнделікті газет, http://alashainasy.kz/interested/26110/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201184605/http://alashainasy.kz/interested/26110/ |date=2014-02-01 }}</ref> Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı.<ref name="ReferenceA">"Аңыз адам" журналы, №3, 15 ақпан 2011</ref> Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. === Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi === Ol Almatı qalasında qaytıs boldı. Tiykarǵı qosıq toplamların («Mavr», «Dárya-júrek», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń») óziniń tiri waqtında baspadan shıǵardı. Ómirden óter aldında «Rekviem» atlı tolǵaw-qosıǵın jazdı. Shıǵarmaları ózbek, qırǵız hám basqa tillerge awdarılǵan. Shayırdıń ádebiy miyrasın úyreniwde 3 kandidatlıq dissertaciya qorǵalıp, K.Seytova «Muqaǵaliydiń poeziyalıq miyrası» (1991), K.Hamidullaev «Muqaǵaliydiń shayırlıq sheberligi» (1993), til biliminde Z.Qazanbaeva «M.Makatayev lirikasınıń grammatikalıq ózgeshelikleri» (1999), dóretiwshiligi haqqında 700 ge shamalas miynet (maqala, eske túsiriw-esse, roman, poema, qosıq hám t.b.) jazılǵan. Muqaǵaliydiń óliminen soń Qazaqstan Jazıwshılar awqamı Muqaǵaliydiń atındaǵı ádebiy sıylıq shólkemlestirdi (1985), oǵan Qazaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı (1999), «Ásir shayırı» ataǵı berildi. 60 jıllıq yubileyi aldınan shayırdıń tuwılǵan jerinde muzeyi ashıldı. Almatıda shayır atında mektep, kóshe hám sol kóshe boyında Muqaǵaliyge arnalǵan estelik bar. Muqaǵaliy qosıqlarına N.Tilendiev, Sh.Qaldayakov, I.Jaqanov, A. Qorazbaev, T.Raximov, M.Rustemov, T.Muxamedjanov, A.Tinaliev, B.Oralulı, T.Dosımov hám basqa sazendeler qosıq jazǵan. 1985-jılı Qazaqstan Jazıwshılar awqamınıń baslaması menen eń jaqsı ádebiy shıǵarma avtorlarına M.Maqataev atındaǵı sıylıq tayınlandı. 2008-jılı bolsa M.Maqataev atındaǵı jańa sıylıq shólkemlestirildi. 2000-jılı Maqataevtıń «Amanat» toplamı Qazaqstannıń mámleketlik sıylıǵına miyasar boldı.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 2006-jılı Muqaǵaliy Maqataev atındaǵı Xalıqaralıq jámiyetlik fond dúzildi. Bul qor baslıǵı – Baqıtgúl (Muqaǵaliydiń kelini) Aydarova. Muqaǵaliy Maqataevtıń 80 jıllıǵı hám 90 jıllıǵı mámleketlik hám xalıqaralıq dárejede belgilendi. Usı bayram múnásibeti menen «Aqın, tuwılǵan kúniń menen!» degen qosıqtı Ashqarov Álimjan shayırǵa baǵıshlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] 0h1yhosh6xedys5clo6zsi5ve1b3nj3 232782 232778 2026-06-23T11:37:37Z InternetArchiveBot 9299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 232782 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı|atı=Muqaǵaliy Maqataev|negizgi atı=|súwret=KZMakataev.jpg|súwret eni=|súwret táriypi=|tuwılǵandaǵı atı=|dóretiwshilik túri=|dóretiwshilik jılları=|tuwılǵan sánesi=09.02.1931|tuwılǵan jeri=Almatı wálayatı, Narınkól rayonı, Shalkóde awılı|Puqaralıǵı=Qazaqstan SSR|qaytıs bolǵan sánesi=27.03.1976|qaytıs bolǵan jeri=Almatı, Qazaqstan SSR, SSSR|ómirlik joldası=|ákesi=|anası=|perzentleri=|bilimi=|sıylıqları=|ataqları=|sayt=|qolı=}} '''Muqaǵaliy Maqataev''' ({{lang|kk|{{Audio-nohelp|kk-Mukaghali-Makatayev.ogg|Мұқағали Мақатаев}}}}; [[1931|1931-jıl]] [[9-fevral]] — [[1976|1976-jıl]] [[27-mart]]) — [[qazaqstan]]lı ataqlı [[shayır]], [[jazıwshı]] hám dilmash. == Ómirbayanı == Muqaǵaliy Maqataev 1931-jıldıń 9-fevralda Almatı wálayatı házirgi Raimbek (burınǵı Narınqol rayonı) rayonınıń Qarasaz awılında dúnyaǵa kelgen. Ol Ullı júz Alban taypasınıń Shoǵan abız urpaqları – Aljan ruwınan shıqqan.<ref>{{кітап|авторы=Алмабеков Т.|бөлімі=Албан ата энциклопедиялық шежіре.|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=|шынайы атауы=|сілтеме=https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=Алматы|баспасы=|жыл=2003|томы=|беттері=|барлық беті=1352|сериясы=|isbn=9965-00-838-8|тиражы=}}</ref> Shayırdıń tuwılǵan kúni haqqında eki túrli maǵlıwmat bar. Rásmiy hújjetlerege bola shayırdıń tuwılǵan kúni 9-fevralda. Onıń anası Naǵimanıń sózinshe: «Muqaǵaliyim 1931-jılı mart ayınıń 8-inde dúnyaga keldi. Jańlısıwım mumkin emes. Sebebi balam mınaw dúnya esigin ashqannan biraz waqıt keyin Nawrız bayramı toylandı, nawrız góje pisiremiz dep kútip otırǵanbız». Muqaǵaliy Maqatayev atındaǵı ádebiy sıylıqtıń laureatı Orazaqın Asqar shayırdıń ekinshi tuwılǵan kúnine baylanıslı tómendegi sózd1i aytadı: «Al hújjet boyınsha Muqaǵaliy 9-fevral da dúnyaǵa kelgen. Bul gúwalıqtı shayır es bilgen gezinde sol waqıttaǵı saylaw mapazına baylanıslı ózi jazdırıp alǵan eken».<ref>«Алаш айнасы» республикалық қоғамдық-саяси күнделікті газет, https://web.archive.org/web/20140201184605/http://alashainasy.kz/interested/26110/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201184605/http://alashainasy.kz/interested/26110/ |date=2014-02-01 }}</ref> Azan aytılıp qoyılǵan atı – Muxammedqalı.<ref name="ReferenceA">"Аңыз адам" журналы, №3, 15 ақпан 2011</ref> Ákesi ápiwayı diyqan, kolxozda suwshı, bolıp islegen. Muqaǵaliy shańaraqtıń tuńǵıshı bolǵan, onnan keyin bir qız hám úsh ul tuwılǵan. Shayırdıń qarındası hám birinshi inisi erte qaytıs bolǵan. Sońǵılarınıń atları – Toqtarbay hám Kórpesh. Qazaq xalıq dástúrine bola shańaraqtıń birinshi balası ata-ájesinen tárbiya alıwı kerek, sonıń ushın Muqaǵaliy kempir apası Tıyınnıń qolında ósip, anasın jeńgesindey qabıl etedi. Balalıǵı urıs penen birge ótkeni ushın shayır táǵdirdiń ashshı dámin erte tatadı («Neńdi saǵınaman, balalıǵım»?). Muqaǵaliydiń ákesi 1941-jılı Kaliningrad frontında qaytıs boladı. * 1948-1949-jılları S.Kirov atındaǵı Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetiniń studenti; * 1948-jılı oqıwın taslap, Shibut awılında awıllıq keńestiń xatkeri; * 1949-jılı báhárde ómirlik joldası Lashın menen shańaraq quradı; * 1949-jılı «Sovet shegarası» gazetası shayırdıń «Qırman basında», «Qoyshı bala – Akitay» qosıqların basıp shıǵardı; * 1950-jılı Almatıdaǵı Shet tiller institutınıń nemis tili fakultetine oqıwǵa kirip, kóp uzamay turmıs sharayatı sebepli oqıwdı toqtatadı; * 1954-jılı Qarasazdıń baslawısh mektebinde rus tili muǵallimi etip tayınlanadı, sol jılı shayırdıń úsh qosıǵı «Ádebiyat hám kórkem óner» jurnalında járiyalanadı; * 1957-jılı – Respublikalıq radioda diktor wazıypasın atqaradı; * 1960-1962-jılları «Sovet shegarası» gazetasında bólim baslıǵı; * 1963-1965-jılları «Mádeniyat hám turmıs» jurnalında isleydi; Muqaǵaliy 1962-jılı [[Almatı]]ǵa kóship kelip, ádebiy ortalıqqa jaqınnan aralasa baslaydı. Almatı Shet tilleri institutınıń nemis tili, Qazaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetlerinde hám Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jáhán ádebiyatı institutında bilim aladı. Bunnan soń «Sociallıq Qazaqstan» (házirgi «Egemen Qazaqstan») gazetasınıń (1962-1963-jıllar), «Mádeniyat hám turmıs» (házirgi «Parasat» (jurnal)) (1963-1965-jıllar), «Juldız» (1965-1972-jıllar) jurnallarınıń redakciyasında, [[Qazaqstan Jazıwshılar awqamı]]nda (1972-1973-jıllar) xızmet etedi. Almatıdaǵı qazaq ádebiyatı hám kórkem óneriniń qaymaqları jámlengen ortalıqta ótkerilgen qısqa jıllar ishinde shayır óziniń ayrıqsha hawazı, kórkem óneriniń tákirarlanbas talantın kórsetip, jemisli miynet etti. «Ilich» (1964), «Armıssızlar doslar?» (1966), «Qarlıǵashım keldiń be?», «Mavr» (1970), «Aqquwlar uyqılaǵanda» (1973), «Shuwayım meniń» (1975) atlı qosıq toplamların tiri gezinde basıp shıǵarıwǵa úlgerdi. Muqaǵaliy poeziyasınıń deregi, ilxam tayanıshı tuwılǵan eli, ósken jeri, Watan táǵdiri, zaman tınısı, zamanlaslarınıń arzıw-niyetleri. Bulardıń barlıǵın Muqaǵaliy jas talantqa tán tákirarlanbas sheberlik penen, Táńiritaalanıń tańlayınan tógilgendey poeziyalıq múnásip únleslik penen, hár bir júrek penen til tabısatuǵın sırlı hám haqıyqıy sezim menen, haqıyqıy [[poeziya]]ǵa tán súwretli obrazlar menen sáwlelendirip, ólmes kórkem óner dárejesinde júzege keltirgen. ==Poeziyadaǵı dáslepki qádemleri== Shayırdıń dáslepki qosıqları «Qırman basında», «Qoyshı bala» – Akitay rayonındaǵı «Sovet shegarası» gazetasında járiyalanǵan (1949). «Inimniń oyı», «Sheber» qosıqları «Jaslıq jırı» atlı toplamǵa kirdi (1951). Birinshi bolıp Muqaǵaliy talantın bahalaǵan Á.Tájibaev: «Ózińnen de jigerli, otlıraq jas óspirim jetiskende, maqtanbasqa bola ma?!» degen edi («Qazaq ádebiyatı»,18.3.1960). === Shıǵarmaları hám awdarmaları === Muqaǵaliydiń «Qarlıǵashım, keldiń be?», «Dárya júrek» (1972-jılı), «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń» (1975-jılı), «Soǵadı júrek», «Sholpan», «Júrek jırlaydı», «Ómir-dárya», «Ómir-dástan» hám t.b. qosıq toplamları, sonday-aq, «Xosh, muhabbat!» (1988-jılı) atlı prozalıq kitabı da bar. Bir qansha qosıqlarına nama jazılǵan. Ózin awdarma jaǵınan da sınap kórgen Muqaǵaliy Danteniń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» degen bólimin (1971jılı), Shekspirdiń «Sonetler»in (1970-jılı), Uolt Uitmenniń qosıqların (1969-jılı) qazaq tiline awdarmalaydı. Shayırdıń tiri gezinde 3 awdarma kitabı U.Uitmenniń «Shóp japıraqları» (1969); «Uilyam Shekspirdiń sonetleri» (1970); [[Dante Aliger]]diń «Qudiretli komediyası»nıń «Dozaq» bólimi (1971), 8 qosıqlar toplamı «Ilich» (1964), «Xosh bolıń, doslar» (1966), «Qarlıǵashım, keldin be?» (1968), «Mavr» (1970), «Dárya-júrek» (1972), «Aqquwlar uyıqlaǵanda» (1974), «Shuayım meniń» (1975), Ómirdastan«» (1976) sıyaqlı shıǵarmaları basıp shıǵarıldı. U. Uitmen, U. Shekspir, N. Tixonov, R. Berns, F. Ansari, A. Akopyan, A. Isaakyan, E. Evtushenko, F. Morgunniń bir neshe qosıqların awdarmalaǵan. YU.A. Aleksandrov, M.M. Kurgancev awdarǵan shayır qosıqları «Jan shaqırıwı» atı menen [[rus]] tilinde basılıp shıqtı. === Poemaları === Muqaǵaliydiń «Ilich», «Aq qayıń qosıǵı», «Aru-ana», «Mavr», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Qıranlaslar, xosh bolıńlar», «Chili-shuwaǵım meniń», «Shegarada», «Bolshevikler», «Ómirdastan», «Árman,» «Sholpan», «Dosıma xat», «Altay-Atırau», «Watanım, saǵan aytaman», «Rayımbek! Rayımbek!», «Qashqın», «Jer ústinen reportaj», «Mocart. Jan azası» atlı poema-tolǵawları bar. 650 den aslam lirikalıq qosıqlarında insan ómiriniń mánisi, gózzallıq hám sulıwlıq, tazalıq, mártlik, watansúyiwshilik, tuwılǵan jer haqqında tereń tolǵanǵan. Shayır ómiriniń sońǵı dáwirinde jazǵan «Mocart. Jan azası» rekviyemi filosofiyalıq mazmunı, psixologiyalıq ózgeshe shıǵarma. «Tabıt hawazı», «Xalıq hawazı», «Jesirler hawazı», «Besik jırı» dep atalǵan 4 bólimnen ibarat dóretpeniń hár bir bóliminde birese tabıt, birese jesir-Ana, birese jer-besik atınan ómir hám ólim haqqında filosofiyalıq pikirler bildirilgen. Shayır [[Mocart]] táǵdirin tilge alıp, ómir haqqında óz janınıń optimistik ruwxın, hár bir insannıń júrek tórindegi árman-jırın jetkeredi. Shayır qaysı temada jazsa da jalǵan sezim, jıltıraq sózge mehir qumar emes, ol haqqında: «Men jırlamaymın, Sırlasamın. Sırı bir zamandaspen muńdasamın. Kógendep jır qosaǵın, Kelmeydi jır jasaǵım» yamasa «Tipti-de men emesti«Men» degenim... Ózgeniń jan-sırın uǵıw ushın, Ózimdi zerttegendi jón kóremin» deydi. Muqaǵaliy dóretiwshiliginiń tiykarı «óz-ózin» úyreniwden ibarat. Muqaǵaliydiń meditativ lirikasındaǵı lirik Men — ózin-ózi izlegen, ómir hám ólim, insan hám jámiyet, álemnen úylesimlilik izlep, tınımsız izleniwdegi oyshıl Men. Muqaǵaliydiń shıǵarmalarında filosofiyalıq tereńlik, insannıń psixologiyalıq jan kúygisin súwretlew, [[meditaciya]] basım. «Ómirdastan» toplamlı tolǵawında jesir jeńgey (Dáriyǵa) obrazı arqalı tıldaǵı xalıq turmısı hám adamgershilik, puqaralıq, hadallıq, ar-namıs, ruwx hám náps arasındaǵı tınımsız gúres psixologiyalıq keskinlik arqalı sheberlik penen jetkerip berilgen. Muqaǵaliydiń sheberligi ózi turmıstan kórgen-bilgenlerin kewil eleginen ótkerip tereń jetkeriwinde. Iyman, islam dini haqqında «YA, Jaratqan Alla», «Satqan emen», «Din-ilimniń anası», «YA, Alla», «Pútkil dúnya musılmanlarına xa»t, «Adam qaydan jaralǵan», «Júrek arzası», «Kún battı, mine, kesh kirdi», «Ne kerek, usı, adamǵa» hám t.b. qosıqlar jazǵan. «Satqan emen, satpaytuǵın dinimdi men», «Muhammedtiń úmmeti-musılmanman», «Shaytannıń da, gúnasız perishteniń de, Pal hám záhárin tallamay ishtim ne ushın. Perishteniń qayǵısın bólispedim, Shaytan menen bolsada kelispedim» sıyaqlı qosıq qatarlarında insan tábiyatına tán tartıs, bendeniń jan sırındaǵı sırlı soqlıǵısıwlar sáwlelengen. Ol ásirese tawdı, qazaq awılın kóp jırlaydı «(Tawda óstim», «Taw bir ańız», t.b.). «Ólmesin dep bergen tawdı maǵan, Men gúrsinsem, gúńirenip taw jılaǵan.» Ol qazaq qosıǵın mazmunı, forması jaǵınan túrlendirdi. «Qazaqtıń qara qosıǵı qúdiretim, onda bir qorqınıshlı sır bar esitilmegen» deydi shayır. Muqaǵaliy dástúriy shayır, ol qosıqqa intonaciya, inversiya, mazmun jaǵınan jańalıq kirgizdi. Muqaǵaliydiń poeziyası milliy xarakteri, minezi menen ajıralıp turadı: «Suw sorasam, sút bergen, ayran bergen, Qartayıp qalıpsań-aw, qayran jeńgem». Shayır qosıqqa ayrıqsha muqaddes dep qarap, Muzaǵa sıyınǵan: «О, Муза, маған алыс сөреңді бер, ұайыптан кел де, мені демеп жібер». Muqaǵaliy adam janınıń dialektikasına tereń kirip, onıń turmısın shın mánisinde súwretleydi («Japıraq júrek–jas qayıń»). Ol «Haqıyqıy shayır dáslep oyshıl, filosof bolıwı kerek. Poeziyada filosof bolıw ózin qorshaǵan dúnyanı ańlaw, hár bir nárseniń mánisin biliw, aqırına shekem «adam janınıń injeneri bolıp qalıw» degendi tutadı (Kúndelik, 10.2.1976). Shayırdıń sheberligi ómirden ózin, ózinen ómirdi kóre biliwinde. «Meniń jazǵanlarımnıń barlıǵı tek ǵana bir pútin poema. Adamnıń ómiri hám ólimi, qayǵısı hám quwanıshı haqqında poema», deydi shayır. Muqaǵaliydiń adamzat ómiri hám dúnya sırların jırlaǵan lirikası qazaq ádebiyatına salmaqlı miyras bolıp kirdi. Muqaǵaliy tek ǵana poeziya janrında emes, al proza, drama, kritika tarawında da qálem terbetken. Jazıwshınıń «Xosh, muhabbat» (1988) toplamına hár qıylı jıllarda jazılǵan «Qulpıtas», «Marusyanıń tawı», «Ózgermegen», «Áje», gúrrińleri, «Qos qarlıǵash», «Jıl qusları» povestleri hám «Xosh, muhabbat» pyesası, bir neshe kritikalıq shıǵarmaları kirgen. «Ruwx hám sezim», «Sezim shaqmaǵı», «1969-jılǵı qazaq poeziyası» atlı ádebiy kritikalıq shıǵarmalarında O.Suleymenov, M.Alimbaev, Q.Mırzaliev, J.Najimedenov, S.Mawlenov hám basqalardıń shıǵarmaların tallap, kórkem óner, poeziya haqqında pikir júrgizedi.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Qosıq úzindisi === Muqaǵaliy — ózinen aldınǵı qosıq toqıw hám poeziya dóretiwshiligindegi qazaq xalqınıń milliy mektepleri hám dástúrlerin jalǵastırıp ǵana qoymastan, onı hár tárepleme rawajlandırǵan, tereńlestirgen, qazaq poeziyasın jańa shıńlarǵa kótergen, jańa keńisliklerge alıp shıqqan jigirmalanshı ásirdiń sanawlı ǵayratkerleriniń biri, shayırdıń óz sózi menen aytqanda: <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em; width:35%"> «...''Ақынмын деп қалай мен айта аламын,''<br> ''Халқымның өз айтқанын қайталадым.''<br> ''Күпі киген қазақтың қара өлеңін,''<br> ''Шекпен жауып өзіне қайтарамын,'' —<br> ''деген ерен жырдың жаратушысы, Ұлы тұлға, Ұлы ақын.''<br> ''Поэзия!''<br> ''Менімен егіз бе едің''<br> ''Сен мені сезесің бе, неге іздедім?''<br> ''Алауыртқан таңдардан сені іздедім,''<br> ''Қарауытқан таулардан сені іздедім.''<br> ''Сені іздедім кездескен адамдардан,''<br> ''Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан.''<br> ''Шырақтардан, оттардан, жалаулардан''<br> ''Сені іздедім жоғалған замандардан...''<br> ''... Сені іздедім.''<br> ''Ӏздеймін тағат бар ма?''<br> ''Сені маған егіз ғып жаратқан ба?''» </blockquote> Bul qosıq qatarların oqıǵanda alıp qosıqtıń jaratılısın, jańa qırın hám ózgesheligin tanıǵanday sezinesiz... Shayır óziniń qısqa ómirinde ózine ózi isengen. Hújdanı taza, kewli pák, júregi otlı, ruwxı bálent qosıqları hám kórkem dástanları sol isenimniń jemisi. Shayır jańa ásir dárwazasın erkin ashıp, jańa mıń jıllıq aydınına shıǵıp atır. === Shayırdıń zatı ólse de, atı ólmeydi === Ol Almatı qalasında qaytıs boldı. Tiykarǵı qosıq toplamların («Mavr», «Dárya-júrek», «Aqquwlar uyıqlaǵanda», «Shuwayım meniń») óziniń tiri waqtında baspadan shıǵardı. Ómirden óter aldında «Rekviem» atlı tolǵaw-qosıǵın jazdı. Shıǵarmaları ózbek, qırǵız hám basqa tillerge awdarılǵan. Shayırdıń ádebiy miyrasın úyreniwde 3 kandidatlıq dissertaciya qorǵalıp, K.Seytova «Muqaǵaliydiń poeziyalıq miyrası» (1991), K.Hamidullaev «Muqaǵaliydiń shayırlıq sheberligi» (1993), til biliminde Z.Qazanbaeva «M.Makatayev lirikasınıń grammatikalıq ózgeshelikleri» (1999), dóretiwshiligi haqqında 700 ge shamalas miynet (maqala, eske túsiriw-esse, roman, poema, qosıq hám t.b.) jazılǵan. Muqaǵaliydiń óliminen soń Qazaqstan Jazıwshılar awqamı Muqaǵaliydiń atındaǵı ádebiy sıylıq shólkemlestirdi (1985), oǵan Qazaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı (1999), «Ásir shayırı» ataǵı berildi. 60 jıllıq yubileyi aldınan shayırdıń tuwılǵan jerinde muzeyi ashıldı. Almatıda shayır atında mektep, kóshe hám sol kóshe boyında Muqaǵaliyge arnalǵan estelik bar. Muqaǵaliy qosıqlarına N.Tilendiev, Sh.Qaldayakov, I.Jaqanov, A. Qorazbaev, T.Raximov, M.Rustemov, T.Muxamedjanov, A.Tinaliev, B.Oralulı, T.Dosımov hám basqa sazendeler qosıq jazǵan. 1985-jılı Qazaqstan Jazıwshılar awqamınıń baslaması menen eń jaqsı ádebiy shıǵarma avtorlarına M.Maqataev atındaǵı sıylıq tayınlandı. 2008-jılı bolsa M.Maqataev atındaǵı jańa sıylıq shólkemlestirildi. 2000-jılı Maqataevtıń «Amanat» toplamı Qazaqstannıń mámleketlik sıylıǵına miyasar boldı.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 2006-jılı Muqaǵaliy Maqataev atındaǵı Xalıqaralıq jámiyetlik fond dúzildi. Bul qor baslıǵı – Baqıtgúl (Muqaǵaliydiń kelini) Aydarova. Muqaǵaliy Maqataevtıń 80 jıllıǵı hám 90 jıllıǵı mámleketlik hám xalıqaralıq dárejede belgilendi. Usı bayram múnásibeti menen «Aqın, tuwılǵan kúniń menen!» degen qosıqtı Ashqarov Álimjan shayırǵa baǵıshlaǵan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1232 Мұқағали Мақатаев] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] saytında * [https://stan.kz/kazak-poyeziyasynyn-simvoly-mukagali-m/ Qazaq poeziyasınıń tımsalı Muqaǵaliy Maqatayevtiń ómir bayanı] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] [[Kategoriya:Qazaq shayırları]] rddd5meeyimke0mpqqcpfvot8huz5bc 0 5930 232776 163851 2026-06-23T07:07:45Z Kvazimodo 10433 232776 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Luka Modrić | image = Ofrenda de la Liga y la Champions-57-L.Millán (52109310843) (Luka Modrić).jpg | caption = Modrić in 2022 | full_name = Luka Modrić<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Croatia |publisher=FIFA |page=7 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | birth_date = | birth_place = [[Zadar]], SR Croatia, SFR Yugoslavia | height = 1.72 m<ref name="Real Profile">{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/football/squad/luka-modric |title=Player Profile |publisher=Real Madrid CF |access-date=18 November 2017 |archive-date=24 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171124114931/http://www.realmadrid.com/en/football/squad/luka-modric |url-status=live }}</ref> | position = [[Midfielder#Central midfielder|Central midfielder]] | currentclub = [[AC Milan]] | clubnumber = 14 | youthyears1 = 1996–2000 | youthclubs1 = [[NK Zadar|Zadar]] | youthyears2 = 2000–2003 | youthclubs2 = [[GNK Dinamo Zagreb Academy|Dinamo Zagreb]] | years1 = 2003–2008 | clubs1 = [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] | caps1 = 94 | goals1 = 26 | years2 = 2003–2004 | clubs2 = → [[HŠK Zrinjski Mostar|Zrinjski Mostar]] (loan) | caps2 = 25 | goals2 = 8 | years3 = 2004–2005 | clubs3 = → [[NK Inter Zaprešić|Inter Zaprešić]] (loan) | caps3 = 18 | goals3 = 4 | years4 = 2008–2012 | clubs4 = [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | caps4 = 127 | goals4 = 13 | years5 = 2012–2025 | clubs5 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps5 = 394 | goals5 = 30 | years6 = 2025– | clubs6 = [[AC Milan]] | caps6 = 34 | goals6 = 2 | nationalyears1 = 2001 | nationalyears2 = 2001 | nationalyears3 = 2003 | nationalyears4 = 2003–2004 | nationalyears5 = 2004–2005 | nationalyears6 = 2006– | nationalteam1 = [[Croatia national under-15 football team|Croatia U15]] | nationalteam2 = [[Croatia national under-17 football team|Croatia U17]] | nationalteam3 = [[Croatia national under-18 football team|Croatia U18]] | nationalteam4 = [[Croatia national under-19 football team|Croatia U19]] | nationalteam5 = [[Croatia national under-21 football team|Croatia U21]] | nationalteam6 = [[Croatia national football team|Croatia]] | nationalcaps1 = 2 | nationalcaps2 = 2 | nationalcaps3 = 7 | nationalcaps4 = 11 | nationalcaps5 = 15 | nationalcaps6 = [[List of men's footballers with 100 or more international caps|199]] | nationalgoals1 = 0 | nationalgoals2 = 0 | nationalgoals3 = 0 | nationalgoals4 = 1 | nationalgoals5 = 2 | nationalgoals6 = 29 | club-update = 21:50, 24 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:10, 17 June 2026 (UTC) | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{Medal|Country|{{fb|CRO}}}} {{Medal|Comp|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|RU|[[2018 FIFA World Cup|2018 Russia]]|}} {{Medal|Third|[[2022 FIFA World Cup|2022 Qatar]]|}} {{Medal|Comp|[[UEFA Nations League]]}} {{Medal|RU|[[2023 UEFA Nations League Finals|2023 Netherlands]]|}} | module = }} [[Fayl:¡Modric y James repasan la previa del Clásico! 01.jpg|230px|nobaý|oñğa|Luka Modrić (2020)]] '''Luka Modrić''' ([[1985|1985-jıl]] [[9-sentyabr]]) — [[Xorvatiya|xorvatiya]]lı juldız [[futbolshı]]. == Derekler == {{Derekler}} {{bio-stub}} [[Kategoriya:Alfavit boyınsha futbolshılar]] lbrdgmplupy1wre6ghao23xloh9ghh4 10 9984 232780 230551 2026-06-23T10:06:08Z CommonsDelinker 163 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 232780 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|bayraqlastırıw/bayraq</noinclude>}}} | alias = Peru | flag alias = War flag of Peru.svg | flag alias-1825 = Flag of Peru (1825–1950).svg | flag alias-1822 = Flag of Peru (1822–1825).svg | flag alias-1822-mar = Flag of Peru (1822).svg | flag alias-1820 = Flag of Peru (1821-1822).svg | flag alias-ÁTK = War flag of Peru.svg | flag alias-armiya = State flag of Peru.svg | flag alias-sawda = Flag of Peru.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1825 | var2 = 1822 | var3 = 1822-mar | var4 = 1820 | var5 = ÁTK | var6 = armiya | var7 = sawda </noinclude> | redir1 = PER | ólshem = {{{ólshem|}}} }} hma5oioke16qlpduem8ds283ngrq6zx 0 16235 232719 224729 2026-06-22T12:48:51Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 232719 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı | súwret = 1992_Uzbekistan_stamp.jpg }} [[Nadira]] (laqabı; atı Mahlarayim) (1792, [[Ándijan]] — 1842, Qóqan) — ózbek shayırasi, ilimparvari hám mámleket ǵayratkeri. Kámila" hám " Maknuna" laqapları menen de qosıqlar jazǵan. Ákesi [[Ándijan]] hákimi Rahmanqulbiy — ózbeklerdiń mıń qáwiminen, [[Ferǵana]] húkimdarı Alımxandiń dayısı. Alımxan úkesi Umarxanǵa [[Marǵilan]] hákimligin beredi jáne onı 1807-jılda Nadiraǵa úylentiradi. Nadira sol shańaraqta qosıq jazıwdı shınıǵıw etedi, shayıra Uvaysiy menen tanısadı, onı muǵallıma retinde sarayǵa usınıs etedi. Nadiranıń turmıs joldasi Ámir Umarxan da Amiriy laqabında dóretiwshilik etken. 1810 -jılda ájaǵası Alımxan ornına taxtqa shıqqan Umarxan menen Qóqanǵa keledi. 1822-jıl Umarxandıń fojeali óliminen keyin balası Mádalixan menen birge Qóqan xanliǵin basqaradi. Medrese, meshit, karvansaraylar qurdiradi. Ílım ahlina jetekshilik, mútájlarǵa qáwenderlik etedi. 1842-jıl [[Buxara ámirligi]] húkimdarı Ámir Nasrulla tárepinen qatl etiledi<ref>https://uz.wikipedia.org/wiki/O%CA%BBzbekiston_milliy_ensiklopediyasi</ref>. == Dóretiwshiligi == Nadiranıń miyrasları bir neshe toplamlarınıń qóljazbalari arqalı jetip kelgen. Ózbekshe qosıqlarında Kámila hám parsıda Maknuna laqapları menen de dóretpeler jaratqan. Onıń 10000 qosıqtıń bir qatarına jaqın shıǵarması jetip kelgen. Ǵazal, rubayı, fard sıyaqlı kóplegen janrlardan paydalanǵan. Qosıqlarında [[Nawayı]], Fuzuliy, Bedil dástúrlerin dawam ettirgen. Nadira ǵazallarinde ayralıq, tınıshsızlanıwları shın júrekten bayanlangan. Nadira turmısı hám dóretiwshiligin úyreniw óz dáwirinenaq baslanǵan. Hakimxan Tóreniń «Muntaxabut-tavorix», Avazmuhammed Attardiń «Tuhvatut-tavorix», Ishoqxan Tóreniń «Tariyxı Ferǵana», Mushrifdiń «Ansobus-salotin hám tavorixi xavoqin» sıyaqlı tariyxıy dóretpelerde, Uvaysiydiń «Voqeoti Muhammadalixon», Nadir Uzlattıń «Haft gulshan» atlı dástanlarında Nadiranıń iqtidari, iskerligi boyınsha qımbatlı maǵlıwmatlar aytılǵan<ref>http://kitabam.com/cr/nadira-mahlarayim/</ref>. == Mámleket basqariliwi == 1822-jılda Umarxan opat etip, onıń balası, 14 jaslı Muhammad Alixan (Mádalixan) taxtga kóterildi. Biraq, mámleketti tiykarlanıp, Nadiranıń ózi idara etdi. Ol mádeniyat hám kórkem ónerdi rawajlandırıwǵa umtildi. Nadiranıń zamanlası qazı Abdunabi Xotifdiń tamamlanbay qalǵan Waqıyaband [[Dástan|dástaninda]] Nadiranıń turmısı jáne social iskerligi isenimli dáliller menen kórsetip berilgen: " Dóretpe jazıwdan maqsetim Nadiranıń aqıllı, sezgir, ılım hám sózdiń qadrina jetetuǵın oyshıl hayal ekenligin kórsetiw bolıp tabıladı... Umarxan opatınan keyin bul minez-qulıqtıń tazalıǵı sadafiniń ın-jusi kúndi hásiret-u ayralıq menen ótiwin nashukurlik dep bildi. Ol gúlistan sıyaqlı Chahorchaman baǵına barıp, [[Ferǵana]], [[Tashkent]], Xojand, Ándijan hám basqa qalalardan fazıllar, ilimpazlar, háttetler, zergerlerdi óz xızmetine shaqırtirib keldi". Nadira bir neshe kitaplardı kóshirtirdi hám shayırlardı jańa-jańa dóretpeler jazıwǵa tashviq etdi. Shayıra toplamlardıń shıraylı jazılıwı, muqabasınıń bezeliwin ózi shaxsan názerden keshirip turǵan. Ol jaqsı islegen xatkerlerge altın qálem, gúmis qálem salatuǵın ıdıs berip, olardı " Zarrin qálem" lik hámeline kótergen. Nadira bazar hám sawda qatarları, meshit hám medreseler, karvansaraylar qurılısına itibar bergen. Góristani kalandaǵi Medresesi Shelpek, Taqagarlik sawda qatarlarındaǵı Mahlarayim medresesin jay ettirgen. [[Buxara ámirligi]] húkimdarı Ámir Nasrulla 1842-jılda Qóqondi iyelep, Mádalixondi, úkesi Sultan Mahmudxandi, 14 jasar balası Muhammad Aminxandi hám Nadiranı ólimge húkim etedi. == Ádebiy miyrasi == Nadiranıń kórkem ádebiyatqa baylanıslı miyrasları óz ideologik-kórkem áhemiyeti kózqarasınan eski poeziyanıń gózzal úlgilerinen bolıp tabıladı. Onıń tolıq bolmaǵan ózbekshe toplamı Ózbekstan pánler akademiyası Sharqshunaslıq institutı fondinda saqlanadı. Toplamǵa Nadiranıń 109 (yamasa 1704 qosıqtıń bir qatarı ) ǵázali kiritilgen. Nadiranıń ozi jazǵan muqabada ómirbayanına tiyisli birpara zárúrli maǵlıwmatlar berilgen. 19-asirde kóshirilgen, házirgi Ózbekstan pánler akademiyası Tariyx muzeyi arxivında saqlanıp atırǵan toplamda Nadiranıń " Kámila" laqabı menen jazǵan 19 (328 qosıqtıń bir qatarı ) ǵázali bar ekenligi anıqlanǵan. 1962-jılda Namanganda shayıraniń jetilisken toplamı tabildi. Ózbekstan pánler akademiyası [[Alisher Nawayı]] atındaǵı mámleketlik ádebiyat muzeyinde saqlanıp atırǵan bul toplam shayıraniń miyrasların tolıq qamtıp alǵan, dew múmkin. Toplamda shayıraniń " Nadira" laqabı menen jazǵan 180 qosıqı jıynaǵan (usılardan 136 si ózbek tilinde, 44 tasi tájik tilinde). Atap aytqanda, 11 muhammas, 2 qosıq, 1 musamman, 1 tarji'band, 1 quramband hám 1 ayralıqnama da bar. Ózbekstan pánler akademiyası Shaqshunasliq institutı fondinda Nadiranıń " Maknuna" laqabı menen jazılǵan, 333 ǵázalden ibarat bir toplamı bar. Búgingi kúnde biz Nadiranıń ózbek hám parsı -tájik tillerinde jaratqan 10 mıń qosıqtıń bir qatarına jaqın lirik miyraslarına iyemiz<ref>https://uz.wikipedia.org/wiki/BBzbekiston_milliy_ensiklopediyasi</ref>. == Qosıqları == Nadira poeziyasınıń tiykarın lirika quraydı. Nadira muhabbat, sadıqlıq hám opa kuyshisi bolıp tabıladı. Ol gózzallıq hám sadıqlıqtı, Shıǵıs hayal-qızlarınıń ruwxıy azapları, pıǵanların namaǵa saladi. Shayıra ózin ıshq áynasi dep atar eken, bul aynada insandıń turmısqa úmit penen qarawı, iygilikli tilekleri hám ármanı sawlelengen. Ol muhabbat Alla tárepinen insanlar kewiline salınǵan máńgi jaqtı ekenligin namalaydi: Muhabbatsız kisi adam emesdur, Er adamsan, muhabbat iqtiyar et! Nadiranıń muhabbat túsinigi tereń social mazmun kásip etedi. Muhabbat jeke sezimler sheńberinen joqarı kóterilip, adamiyliqti tereń aqıl etiw quralına aylantırıladı. Nadira insandıń eń joqarı pazıyleti opalılıqta dep biledi. Shayıraniń parsı-tájik tilindegi «Mebosh» radifli ǵázalinde opa teması keń sheńberde qálemge alınadı. Shayıra saqıylıq, taqat, qánaat, ar-namıs, uyat sıyaqlı hislerdi bilim, yaǵnıy Quday vaslina erisiwdi jaqınlastırıwshı mánziller retinde belgilengen, adam áne sol dańqlı hislardi óz ruhina jetilisken sińirip alıwı jáne onı turaqlıqadamlik menen kewil ganjinasinda saqlawin obrazlı etip suwretleydi. Adamzat sol sipatlardi joǵaltar eken, ol júzekilik jolına kirip ketedi<ref>https://uz.wikipedia.org/wiki/BBzbekiston_milliy_ensiklopediyasi</ref>. Nadira óz ijadinda dúnyawiylıq penen bir qatarda sufizmdiń naqshbandiy baǵdarına tiykarlanǵan bir pútinlik arqalı insandıń jámiyet hám tábiyatqa munesebetinde, ilahiy muhabbat jolındaǵı psixik dúnyasın da júdá gózzal hám janlı qosıqtıń bir qatarlarinda ańlatpalap beredi. Nadira qosıqlarında islam sezimi, sufizm tálimi hám turmıs filosofiyasın tereń aqıl etken halda turmısqa hámme waqıt umitbaxsh názer menen qaraydı hám odan jaqsılıq urıwın izleydı. Nadira sarayda jasasa da, ózin ruwxıy tárepten baxıtlı esaplay almas edi. Sol sebepli de ol ǵázallarinen birinde: " Meni saltanat masnadida kórip, gúman etpeń ayshu faraǵat penen", deydi. Nadira ilimpazlar, shayırlar, ásirese, shayıralardi óz qorǵanıwına alǵan. Shayıra óz toplamlarınıń " hamnishin alıma afifalar, fazıla hamsuhbat sharıfalardiń máslahátları hám ǵayratlarına góre jıynaǵanin" ózbekshe toplamına jazǵan sózbasinda belgilep ótedi. Nadira eski poeziyanıń ámeldegi hámme janrlarinda qálem terbetdi. Onıń ózbekshe, farsısha hám tájikshe ǵazallari aruzdiń túrli salmaqlarında 5, 7, 9, 13, hátte 18 baytlı kólemde jaratılǵan. Shayıra ǵázelleriniń tiykarǵı bólegi 7—9 baytlı bolıp tabıladı. Nadira eski ádebiyat dástúrlerin qunt hám ıqlas menen dawam ettirgen. [[Nawayı]], Fuzuliy, Bedil ǵázellerine muhammaslar baylanıstırǵan. Nadira óz ǵázellerinde kóbirek " mukar-rar" (sózdiń tákirarlanıp keliwi) hám " qos mukarrar" usıllarınan paydalanǵan. Dóretpelerinde talmeh, metafora, tash-beh, istiora,tazod, intoq sıyaqlı kórkem qurallardi uqıp menen qollanǵan<ref>https://uz.wikipedia.org/wiki/BBzbekiston_milliy_ensiklopediyasi</ref>. == Derekler: == {{Derekler}} [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] t5ks26gkepumj27q2zy6janwsydgx7y 0 19926 232759 232704 2026-06-22T14:28:58Z Bekan88 11311 232759 wikitext text/x-wiki '''Syu Ellen Yuing''' ''([[Inglis tili|ingl]]. Sue Ellen Ewing)'' − oydan shıǵarılǵan qaharman hám [[CBS]] kanalınıń [[Dallas (teleserial)|Dallas]] teleserialındaǵı baslı hayallarınıń biri. Syu Ellen rolin [[Linda Grey]] atlı aktrisa oynadı hám serialǵa 1978-jılı 2-aprelde birinshi ret kórsetilgen pilotlıq epizodınan baslap shıǵarıldı. [[Dallas (teleserial)|Dallas serialı]] [[Dallas]] qalasındaǵı ([[Texas]] shtatı) bay Yuing shańaraǵınıń sınaqlarınan keyin boldı, ol [[J. R. Yuing|Djey Ar Yuing]] Syu Ellenge úylendi. [[Linda Grey]] Syu Ellendi Dallastıń on ekinshi máwsimine shekem oynadı, onıń qaharmanı 1989-jılǵı «Real Life» epizodında [[J. R. Yuing|Dj.R.]]-nı jeńgennen keyin Texastı taslap ketedi, Linda Grey 1991-jılǵı «Konndrum» seriyasınıń finalına hám onnan keyingi Dallas telefilmlerine (1996-jılı Dj.R. Qaytıp keledi hám 1998-jılı «Yuinglar urısı») qayttı. Ol 2014-jılǵa shekem sozılǵan Dallastıń 2012-jıldaǵı dawamı seriyasınıń rolin qaytaladı. Syu Ellenniń 2-máwsimdegi syujetlik tarmaǵı qaharmannıń alkogol menen gúresine hám onıń kúyewi arasındaǵı jamanlasqan qarım-qatnasına arnalǵan. Máwsimniń sońǵı epizodı [[J. R. Yuing|Djey Ar Yuing]] hám Djon Ros Yuing III penen qarım-qatnası bárqulla úylesimli bolmasa da, bul onıń ulıwma mineziniń zárúr aspekti. Serial rawajlanıp atırǵanda, Syu Ellen jeke qaharman retinde payda boldı. Aktrisa óziniń qaharmanınıń minezi tuwralı bılay dedi: «Men onıń qızıq bolǵanın heshqashan qálemedim. Ol aldın heshqashan jalıqtırmadı - ol qızıqsız baslandı, biraq meniń oyımsha, bul keyin unamlı boldı, óytkeni adamlar onnan qızıqlı boladı dep kútedi». Keyinirek Grey Syu Ellendi “1980-jıllardaǵı televizordaǵı eń qızıqlı qaharmannıń biri. Ol «Úmitsiz úy jumısındaǵı hayal» boldı. Ol barlıq qızlarǵa jol kórsetti” dep táriyipledi<ref name="Mirror">{{Cite news|title=Linda Gray on the Return of ''Dallas''|url=https://www.mirror.co.uk/3am/tv-film-news/linda-gray-on-the-return-of-dallas-and-her-best-84922|work=[[Daily Mirror|Mirror]]|date=2011-10-12|access-date=February 15, 2012}}</ref>. Syu Ellen retindegi roli ushın Grey 1981-jılı «Dramalıq serialdaǵı ayrıqsha aktrisa» nominaciyasında "Primetime Emmi" sıylıǵına usınıldı. ([[Miss Elli Yuing]] rolin oynaǵan [[Barbara Bel Geddes]] te sol jılı Dallas ushın usı nominaciyaǵa usınılǵan edi)<ref name="Linda Gray.com">{{Cite news|title=Linda Gray Official Website: Biography|url=http://www.lindagray.com/biography.html|work=[[Linda Gray]].com|publisher=The Staff of Linda Gray.com|access-date=March 25, 2012}}</ref>. [[Linda Grey]] sonıń menen qatar 1980 hám 1981-jılları «Teleserialdaǵı aktrisanıń ayrıqsha oyını − drama» nominaciyasında «<nowiki/>[[Altın Globus|Altın globus]]<nowiki/>» sıylıǵına usınıldı<ref name="Linda Gray A&N">{{Cite news|title=Linda Gray- Awards and Nominations|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-awards-and-nominations/linda-gray.2/|work=MSN.com|publisher=[[MSN]]|access-date=March 25, 2012}}</ref>. 2010-jılı TNT (Warner Bros. Television kompaniyasınıń jetekshisi, serialdıń házirgi avtorlıq huqıq iyeleri) jańa, jańalanǵan Dallas seriyasın shıǵaratuǵının xabarladı<ref name="People.com" /> Bul dáslepki seriyanıń dawamı boldı hám tiykarınan Syu Ellen menen Djey Ar Yuingniń ulı Djon Ross Yuing III hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen [[Pem Yuing|Pamelanıń]] ulı Kristofer Yuingniń átirapında boldı, degen menen dáslepki seriyanıń hár túrli juldızları olardıń rollerin qaytaladı.<ref name="People.com">{{Web deregi | url = http://www.people.com/people/article/0,,20463058,00.html| bet = Will You Watch the New Dallas Reboot?| sáne = 2011-jıl 2-fevral | jumıs = [[People (magazine)|People]]| baspaxana = [[Time Warner]]| qaralǵan sáne = 2011-jıl 4-fevral }}</ref>. Grey jańa seriyaǵa qaytıwına kelisti hám taǵı da Syu Ellen rolin qabılladı<ref name="AH">{{Web deregi | url = http://www.accesshollywood.com/linda-gray-saddles-up-for-dallas-return-jesse-metcalfe-joins-cast-as-bobbys-son_article_43620| bet = Linda Gray Saddles Up For 'Dallas' Return| sáne = 2011-jıl 2-fevral | baspaxana = [[Access Hollywood]].com| qaralǵan sáne = 2011-jıl 4-fevral }}</ref>. == Xarakterdi sáwlelendiriw hám rawajlandırıw == === Kasting hám dóretiwshilik === [[Linda Grey|Grey]] dáslebinde Dallas ushın kastingnen ótkende, Syu Ellenniń roli tek fonlıq qaharman edi. Aktrisa bul rol «tek seyil etiw» bolǵanın hám rásmiy tıńlawdıń keregi joq ekenin aytadı<ref name="UD">{{Cite news|title=Give Her the Simple Life|work=The Staff of [[TV Guide]]|publisher=[[TV Guide (Canada)]]| sáne =1979-11-24|location=Canada}}</ref>. Haqıyqatında, Grey telefon arqalı ekspromt tıńlawǵa májbúr boldı, óytkeni roldi sınaw ushın basqa aktyorlerdi tartıw zárúr dep esaplanbadı<ref name="UD" /> degen menen aktrisa keyinirek Nyuxarttaǵı miymanxana iyesi Meri Frenn de qaharmandı oynaytuǵınlıǵın ayttı.<ref name="Gray TV G">{{Cite news|title=Bottoms Up, Linda Gray!|work=Ileane Rudolph and Ben Katner|publisher=[[TV Guide]]|date=2004-11-05|location=United States}}</ref>, Prodyuserler saxnalıq kóriniske kasting ótkerdi. TV-Guid-ke bergen intervyude Grey: “Ol [Frann] rolge iye boldı. Viktoriya Prinsipal qara shashlı boldı, men de, Meri aqquba edi, hám [prodyusserler] bul [vizual] kontrasttı qáleydi. Biraq kasting-direktorı olar aqırı: «Yaqshı, biz onı oqıymız» degenge shekem olardı renjitti.”<ref name="Gray TV G" /> Serial tolıq máwsimge alınǵan soń, Grey menen kásiples aktyor Stiv Kanali (Rey Krebbs) ekewi de baslı rollerge almastırıldı. Serial segiz máwsim dawam etkennen keyin, Grey serial prodyuserlerinen er adamlar Daffi menen Xagmannıń shártnamaları sıyaqlı rejissyorlıq etiwge ruqsat beriw ushın shártnamanı ózgertiwdi soraǵanda qıyınshılıqqa ushıradı. Ótinish dáslebinde prodyuserlerdiń aktrisanı serialdan shıǵarıwǵa ákeldi, biraq keyinirek bul sheshim Dallas juldızı [[Larri Hegmen]] Greydi qayta jumısqa qabıllamaǵansha serialdı taslayman dep qorqıtqanda keri qaytarıldı<ref name="Gray TV G">{{Cite news|title=Bottoms Up, Linda Gray!|work=Ileane Rudolph and Ben Katner|publisher=[[TV Guide]]|date=2004-11-05|url=http://www.tvguide.com/news/dallas-gray-linda-37924.aspx|access-date=2010-08-31|location=United States}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.tvguide.com/news/dallas-gray-linda-37924.aspx "Bottoms Up, Linda Gray!"]. ''Ileane Rudolph and Ben Katner''. United States: [[TV Guide]]. 2004-11-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2010-08-31</span></span>.</cite></ref>. Grey TV Guide-ke bergen intervyude: Prodyuserler: «Biraq sen júdá jaqsı islep atırsań» dep oyladım. Bul er adamnıń serialı bolǵanlıqtan, men aqırı Larrige aytqanımda, ol meniń menen birge keńsege kirip: «Eger ol qaytıp kelmese, men qaytpayman. Men Djey Ar Yuingti Syu Ellensiz oynay almayman. Ol júdá sadıq hám rasın aytsam, júdá aqıllı biznesmen boldı, ol haqıyqatında da serial menen úlken qarım-qatnas ekenin bildi»<ref name="Gray TV G" /> Aktrisa sonday-aq Dazzling Diva.com saytındaǵı Alan Merserge waqıyanı aytıp berdi: “Men olarǵa bunnan artıq aqsha qálemeytuǵınımdı ayttım. Men keyingi eki jıllıq ciklde bir epizodtı basqarǵım keledi. Men olay oylamadım. Men altı epizodtı basqarǵım kelmedi. Negizinen, men segizinshi jıldıń sońında jumıstan shıǵarıldım. Men oǵan qaytıp kelmeytuǵınımdı ayttım, ol: «Ne!?!» Men oǵan: «Olar meni jumıstan shıǵardı, óytkeni men bir epizodtı basqarǵım keledi, eger olardıń ustanımı solay bolsa, men bul jerden ketemen» dedim. Ol hayran bolıp: «Sen barsań men baraman» dedi. Ol bunı búginge shekem biykarlaydı.”<ref name="Gray DD">{{Web deregi | url = http://dazzlingdivas-ladivas.blogspot.com/2011/04/linda-gray-can-do-it-all-interview-alan.html| bet = Linda Gray can do it all!| sáne = 2011-jıl 24-aprel | jumıs = Alan Mercer| baspaxana = Dazzling Divas.com| qaralǵan sáne = 2010-jıl 31-avgust }}</ref> Grey serialdan 12-máwsimde ketkenge deyin tiykarǵı aktyorlıq topardıń aǵzası bolıp qaldı<ref name="Gray Leaving">{{Web deregi | bet = Sue Ellen Leaving Southfork| sáne = 1989-jıl 22-fevral | jumıs = [[The Milwaukee Journal]]| baspaxana = [[Journal Communications]]}}</ref>. Onıń ketiwi kútpegen jaǵday boldı, biraq onıń publicisti serialda on bir jıl ótkennen keyin ol basqa nárseler menen shuǵıllanǵısı keletuǵının ayttı.<ref name="Gray Leaving" /> 2010-jılı TNT (Warner Bros. Television kompaniyasınıń jetekshisi, serialdıń házirgi avtorlıq huqıq iyeleri) Dallastıń dawamın shıǵaratuǵının járiyaladı. Jańa serial tiykarınan Syu Ellen menen Djey Ar-nıń ulı Djon Ross Yuing III hám [[Bobbi Yuing|Bobbi Yuyingniń]] asırap alǵan ulı Kristofer Yuingniń átirapında boldı, degen menen dáslepki seriyanıń túrli juldızları olardıń rollerin qaytaladı<ref name="People.com">{{Web deregi | url = http://www.people.com/people/article/0,,20463058,00.html| bet = Will You Watch the New Dallas Reboot?| sáne = 2011-jıl 2-fevral | jumıs = [[People (magazine)|People]]| baspaxana = [[Time Warner]]| qaralǵan sáne = 2011-jıl 4-fevral }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.people.com/people/article/0,,20463058,00.html "Will You Watch the New Dallas Reboot?"]. ''[[People (magazine)|People]]''. [[Time Warner]]. 2011-02-02<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-02-04</span></span>.</cite></ref>. Grey Syu Ellendi oynaw ushın jańa seriyaǵa qaytıwǵa kelisti<ref name="AH">{{Web deregi | url = http://www.accesshollywood.com/linda-gray-saddles-up-for-dallas-return-jesse-metcalfe-joins-cast-as-bobbys-son_article_43620| bet = Linda Gray Saddles Up For 'Dallas' Return| sáne = 2011-jıl 2-fevral | baspaxana = [[Access Hollywood]].com| qaralǵan sáne = 2011-jıl 4-fevral }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.accesshollywood.com/linda-gray-saddles-up-for-dallas-return-jesse-metcalfe-joins-cast-as-bobbys-son_article_43620 "Linda Gray Saddles Up For 'Dallas' Return"]. [[Access Hollywood]].com. 2011-02-02<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-02-04</span></span>.</cite></ref>. === Xarakteristika === [[Fayl:SueEllenEwing.JPG|solğa|nobaý|175x175 nükte|Linda Grey seriyanıń besinshi máwsiminde Syu Ellen rolin oynadı.]] 1979-jılı Grey TV Guide (Kanada) jurnalisti menen sóylesip, bılay dedi: “Dáslebinde olar bul bólim menen ne islew kerekligin bilmedi. Syu Ellenniń qatarları «Kóbirek kofe, qaraǵım?» hám «basım awırıp atır». Viktoriya Principal hám [[Patrik Daffi]] jaqsı adam edi<ref name="UD">{{Cite news|title=Give Her the Simple Life|work=The Staff of [[TV Guide]]|publisher=[[TV Guide (Canada)]]| sáne =1979-11-24|location=Canada}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">"Give Her the Simple Life". ''The Staff of [[TV Guide]]''. Canada: [[TV Guide (Canada)]]. 1979-11-24.</cite></ref> Degen menen, Dallas bes epizodlı miniserialınan keyin tolıq máwsim ushın alınǵannan keyin Grey bas rolge kóterildi. Keyin aktrisanıń aytıwınsha, ekrandaǵı kúyewi [[Larri Hegmen]] serial baslanıwında onıń shıǵıwlarınan birin sınǵa alǵan hám onı «qorqınıshlı» dep ataǵan, keyin ol bunı biykarladı. Serial dawamında Syu Ellen kóbinese serialdıń tiykarǵı antagonisti bolǵan kúyewi Djey Ar Yuingnanan emocional zorlıq-zombılıq penen zinaqorlıqqtı kórdi<ref name="First Housewife">{{Cite news|title=Gray: I was the very first desperate housewife|publisher=Daily Telegraph|date=2006-07-10|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/3653731/I-was-the-very-first-desperate-housewife.html|access-date=2010-08-31|location=London|first=Jan|last=Moir}}</ref>. Linda Grey Syu Ellendi «1980-jıllardaǵı televizordaǵı eń qızıqlı qaharmanlardıń biri. Ol úmitsiz úy jumısındaǵı hayal boldı. Ol barlıq qızlarǵa jol kórsetti» dep táriyiplegen<ref name="Mirror">{{Cite news|title=Linda Gray on the Return of ''Dallas''|url=https://www.mirror.co.uk/3am/tv-film-news/linda-gray-on-the-return-of-dallas-and-her-best-84922|date=2011-10-12|access-date=February 15, 2012}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.mirror.co.uk/3am/tv-film-news/linda-gray-on-the-return-of-dallas-and-her-best-84922 "Linda Gray on the Return of ''Dallas''"]. ''[[Daily Mirror|Mirror]]''. 2011-10-12<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">February 15,</span> 2012</span>.</cite></ref>. Ol sonday-aq: “Biz qanshelli tabıslı bolǵan sayın, kiyimler sonshelli kórkem hám sánli boldı. Biz 80-jıllardaǵı moda trendlerin ornattıq. Bul iyin japqıshları biraz jabayı bolıp ketti. <ref name="Mirror" /> Aqırında olar esiklerdi úlkenirek etiw kerek boldı” dep qostı. The Telegraph gazetasına bergen sáwbetinde ol: «Bul júdá qızıqlı boldı. Men bul nevrotikalıq, psixotikalıq, alkogolizmdi oynadım. Biraq men onı ele de sekseninshi jıllardaǵı televizordaǵı eń qızıqlı hayal dep aytaman» dedi.<ref name="First Housewife" /> Syu Ellenniń qaharmanı alkogolge ǵárezlilikten ótti, ol ómirinde bir nárse durıs emes bolǵan sayın qaytıp keldi. Grey bul saxnalıq kórinislerdi jaratıwdı ózgeshe unattı. Ol pikir bildirdi,<blockquote> Maǵan más bolǵan saxnalıq kórinisler unadı. Bul adamlarǵa júdá ersi kóriniwi múmkin ekenin bilemen! Men tek jiberip, Syu Ellenniń jaman hám patas versiyasın islewim kerek. Bul «maǵan ruqsat etiń hám kameralardı aylandırıń» degen sıyaqlı boldı. Men ádette eki saatqa sozılatuǵın 20 minut makiyajda bolǵanım esimde. Olar meniń shashıma geldi hám júdá jeńil makiyajdı qoydı, maǵan unadı. Men: «Meni jiberiń ótinish, qayta islemeń, meni jiberiń», - dedim. Ol bılay dep qostı: “Bul men onı óshiriwge tuwra kelgen súykimli, súykimli, súykimli waqıtlardıń biri ǵana boldı. Syu Ellenniń ómirindegi basqa máwritke uqsamaytuǵın shiyki bolǵanın qáledi, ol jerde ol qurban boldı hám ol boldı hámde ol Djey Ar Yuying bir nárse isleydi hám ol háreket etedi, ol bir nárse isleydi yamasa ishedi; ya bul tek «Meni sol qutıdan shıǵarıwǵa ruqsat etiń» degen sıyaqlı edi<ref name="I liked Drunk Scenes">{{Web deregi | url = http://www.digitalspy.com/tv/interviews/a342756/dallas-linda-gray-interview-i-liked-sue-ellens-drunk-scenes.html| bet = 'Dallas' Linda Gray interview: 'I liked Sue Ellen's drunk scenes'| avtor = Catriona Weightman| sáne = 2011-jıl 29-sentyabr | baspaxana = Digital Spy.com}}</ref>. </blockquote> I2011-jılı Digital Spy-ge bergen sáwbetinde Grey óziniń qaharmanınıń tulǵası tuwralı bılay ded:<blockquote>Qızıq, bul onıń más ekenin bildirmeydi. Men onıń menen ne isleytuǵınımız tuwralı kóp oylanıwım kerek edi. Ol házir qayerde bolar edi? Men onıń qayerde bolatuǵının hám Texas hayallarınıń qanday ekenin biliw ushın kóp úy tapsırmasın aldım. Ol ómirinde neni bastan ótkerdi? Ol ne menen shuǵıllandı? Ol ózine neni unatadı? Ol ózine neni unatpaydı? Ol óz ómirine, Djon Rosstıń ómirine, onıń keleshegine qanday tásir etedi? Ol kim?<ref name="I liked Drunk Scenes">{{Web deregi | url = http://www.digitalspy.com/tv/interviews/a342756/dallas-linda-gray-interview-i-liked-sue-ellens-drunk-scenes.html| bet = 'Dallas' Linda Gray interview: 'I liked Sue Ellen's drunk scenes'| avtor = Catriona Weightman| sáne = 2011-jıl 29-sentyabr | baspaxana = Digital Spy.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCatriona_Weightman2011">Catriona Weightman (2011-09-29). [http://www.digitalspy.com/tv/interviews/a342756/dallas-linda-gray-interview-i-liked-sue-ellens-drunk-scenes.html "'Dallas' Linda Gray interview: 'I liked Sue Ellen's drunk scenes'"]. Digital Spy.com.</cite></ref></blockquote> == Minezi == === Original seriyalar === [[Fayl:Linda_Gray.jpg|nobaý|[[Linda Grey]] - Syu Ellendi «1980-jıllardaǵı televizordaǵı eń qızıqlı hayal qaharmanlarınıń biri» dep esaplaytuǵının ayttı.]] 20 jaslı Syu Ellen Shepard 1967-jılı Texas arıwı titulın jeńip alǵanda, ol óziniń keleshektegi kúyewi Dj.R. Yuing penen ([[Larri Hegmen]]) tanısadı, ol tańlawdıń tóreshisi edi. Ushırasıwdan keyin olar 1971-jılı úylendi, biraq bir neshe jıldan keyin olardıń nekeleri jamanlasadı, bul kóbinese [[J. R. Yuing|Dj.R.]]-nıń kóplegen nekeden tıs qarım-qatnasları menen oǵan degen qızıǵıwshılıqtıń artıwına baylanıslı.<ref name="Act of Love" /><ref name="Black Market Baby" /> 1978-jılı jalǵızbaslı Syu Ellen Dj.R.-dıń dushpanı [[Kliff Barns]] penen ([[Ken Kercheval]]) qarım-qatnastı baslaydı. Kóp waqıt ótpey Syu Ellen ózin eki qabat dep esaplaydı hám Klifftiń ákesi ekenine isenedi, óytkeni ol hám Dj.R. kóp jıllar dawamında bala kótermey nekede bolǵan hám usı waqıtqa shekem olardıń nekelik qarım-qatnasları tómen bolǵan.<ref name="Act of Love" /> Syu Ellen Kliffti jaqsı kóretuǵınına isenedi, biraq Dj.R.-dan kete almaydı. Ózin jubatıw ushın ol ekiqabat gezinde qattı ishe baylaydı. Ishindegi balasınıń qáwipsizligine alańlaǵan Dj.R. Syu Ellendi 1979-jılı sanatoriyaǵa jiberdi. Biraq, Syu Ellen ishimlik ishiwdi dawam etedi hám más halında sanatoriyadan qashıp, kólikti urıp aladı. Emlewxanada jatqanda ol Djon Ross Yuing III atlı uldı tuwadı. Ulı tuwılǵannan keyin Syu Ellen qattı depressiyaǵa túsip, balaǵa qızıǵıwshılıq bildirmeydi.<ref name="John Ewing III, Part 2" /> Sonnan keyin ol rodeo kovboyı Dasti Farlou (Djared Martin) menen qarım-qatnastı baslaydı hám psixiatriyalıq emlewge kirisedi. Aqırında ol balası menen baylanısıw ushın kúsh tabadı.<ref name="Rodeo" /> Kliff balanıń ákesi ekenligin dálillew ushın sudqa shaǵımlanǵannan keyin, testler Dj.R.tıń haqıyqıy biologiyalıq ákesi ekenin kórsetedi. Syu Ellen óz gezeginde, Dusty ushın Dj.R.-tan ketiwdi rejelestiredi; degen menen, Dusty samolyot apatında qaza tapqan dep xabarlanadı hám bul xabar Syu Ellendi qaytadan shishaǵa qaytaradı. 1981-jılı Syu Ellen Dastidiń tiri ekenligin, biraq samolyot apatınan keyin qattı mayıp bolǵanın biledi. Usıǵan qaramastan, Syu Ellen oǵan degen súyispenshiligine sadıq bolıp qaladı hám Dj.R.-tı taslap, óz ulın alıp Dastidiń ákesi [[Kleyton Farlou|Kleyton Farlow]] ([[Xovard Kil]]) turatuǵın Southern Cross ranchoǵa kóshedi.<ref name="Lover, Come Back" /> Syu Ellen Dj.R.-tan ajırasadı hám Djon Rosstıń ǵamxorlıǵın qolǵa aladı, biraq Dasti menen qarım-qatnası ol ayaqlarınıń qaytadan islep ketkeninen keyin, rodeo kovboyı retinde ómir qumarlıǵın dawam etiwdi sheshkende juwmaqlanadı. Sonnan keyin Syu Ellen ulı menen Dallasqa qayta kóship, Kliff penen taǵı bir qısqa múddetli romantikaǵa túsedi. Dj.R. bul jaǵdaydı sezgende, ol qızǵanısh sezimin payda etedi hám ulınıń ǵamxorlıǵın qaytarıp alıw ushın Syu Ellendi sudqa beredi hám usı proceste Yuing Oil, shańaraqlıq neft kompaniyasınıń dawıs beretuǵın akciyaların alıw ushın boladı.<ref name="My Father, My Son" /> 1982-jılı Dj.R penen Syu Ellen qayta úylenedi, biraq olardıń baxıtı uzaqqa sozılmadı, óytkeni Dj.R. tez arada qaytıp keledi hám Syu Ellen onı neft magnatı Xolli Xarvup penen (Luis Chiles) tósekte uslaydı. Biraq, Syu Ellen tek atı menen ǵana Dj.R-qa nekede qalıwdı sheshedi, biraq jatatuǵın bólmesinen shıǵıp ketedi.<ref name="Hell Hath No Fury" /> 1983-jılı Syu Ellen ulınıń lageriniń keńesshisi bolǵan kolledj studenti Piter Richards penen (Kristofer Atkins) qarım-qatnasqa túsedi. 1984-jılı Syu Ellen bala kóteredi, biraq ákesi Dj.R yamasa Piter ekenin bilmeydi. Dj.R Syu Ellenniń qarım-qatnası tuwralı bilgende, ol Piterdi jalǵan náshebentlikke baylanıslı ayıp penen qamawǵa alıwdı shólkemlestiredi hám onı Dallastan tolıǵı menen ketiw ushın kúsh kórsetedi. 1986-jılı Syu Ellen ish kiyim firmasında sheriklik úlesin satıp alıw arqalı bizneske kirisedi. Ol Dj.R.-tıń sońǵı iyesi Mendi Uingerdi (Debora Shelton) sátli tartıp, oǵan model retinde, sonnan keyin aktrisa retinde perspektivalı lawazımdı usınadı. Dj.R. Syu Ellen menen Dj.R. qısqasha tatıwlasıwdan lázzat aladı; degen menen, Dj.R.-tıń Kimberli Krayder menen (Li Teylor-Yang) qarım-qatnas etiw arqalı Yuing oil-dı qaytarıp alǵısı keletuǵını olardıń nekeden qalǵanın buzadı. Syu Ellen Dj.R-tan ulıwma ketiwdi sheshedi, biraq ol Djon Rosstı alıp ketip, internatqa jasıradı. Syu Ellen menen onıń jańa ashıǵı Nikolas Pirs (Djek Skaliya) pentxausında Dj.R penen júzbe-júz kelip, Djon Rosstı qayerge jasırǵanın aytıwdı talap etedi. Dj.R penen Nikolastıń arasında jánjel shıǵıp, nátiyjesinde Nikolas balkonǵa ılaqtırıp, óltirildi. Juwap retinde Syu Ellen Dj.R.-tı úsh ret atadı; degen menen ol ómir súredi hám ol da, Dj.R da heshqanday qılmıs islegeni ushın ayıplanbaǵan. 1988-jılı Syu Ellen Dj.R.-tan ekinshi ret ajırasadı. Onnan kek alıwdı uyǵarıp, ol scenarist Don Lokvudtıń (Ien MakSheyn) járdemi menen Dj.R. penen ómiri tuwralı kórkem film túsiriwdi sheshedi.<ref name="Reel Life" /> Kóp uzamay ol Don ekewi romantikalıq qarım-qatnasta boladı hám 1989-jılı Syu Ellen Lokvud penen birge Londonǵa kóship ketedi, biraq Dj.R.-tıń abıroyına nuqsan keltiretuǵın filmdi shıǵaraman dep qorqıtadı. 1991-jılı Dj.R. Syu Ellen menen Don Lokvud turmıs qurǵanın bildi.<ref name="Reel Life" /> Djon Ross, onıń ulı Dj.R., keyinirek Londonǵa oǵan hám Donǵa qosıladı. Syu Ellen serialdıń sońǵı epizodında Dj.R túsinde payda boladı, onda ol óziniń burınǵı muhabbatı Nikolas Pirske úylengen tabıslı aktrisa boldı. 1996-jılı onıń Don menen nekesi qıyınshılıqqa ushıraǵanda, Dj.R kólik apatınan qaytıs bolǵannan keyin Syu Ellen ulı menen Dallasqa qaytadı. Dj.R tiri tabılǵanda, Syu Ellen onıń menen tatıwlasadı<ref name="J.R. Returns" /> Biraq, Dj.R.-tıń óz shańaraǵın manipulyaciya etiw ushın óz ólimin qoldan shólkemlestirilgenin bilgennen keyin, Syu Ellen J.R.-ge qaramastan, [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen Yuing Oil shańaraqlıq kompaniyasında sherikles boladı.<ref name="J.R. Returns">{{Cite news|title=TV WEEKEND; To Recap, J.R. Is Older; Pam's Still Dead|work=The New York Times| sáne =1998-04-24|url=https://www.nytimes.com/1998/04/24/movies/tv-weekend-to-recap-j-r-is-older-pam-s-still-dead.html?scp=5&sq=bobby%20ewing&st=cse|access-date=2010-08-31|first=Anita|last=Gates}}</ref>. 1998-jılı Syu Ellen Yuing Oil kompaniyasınıń bas direktorı boldı. === Dallas (2012 Teleserialı) === Syu Ellen Dallastaǵı kúshli hayalǵa aylandı, tabıslı ǵárejet jıynaw mapazların alıp barıp, ataqlı texaslılar menen baylanıslar ornatadı. Onıń jetiskenligi onı Texas gubernatorlıǵına saylawǵa kandidatın qoyıwǵa alıp keldi, saylaw aldı kampaniyası tárepdarları onı qollawǵa tayar. Biraq bul jetiskenlikke qaramastan, Syu Ellen Djon Rosstı tárbiyalap otırǵan ana retinde islegen qátelikleri ushın qattı ókinedi hám onıń jaǵdayın jaqsılaw ushın hámmesin isleydi. Dj.R.-ni sońǵı jılları birinshi ret kórgende, romantikalıq qátelikler menen nostalgiyanıń qısqa máwriti boladı. Biraq Syu Ellen [[J. R. Yuing|Dj.R.]]-nıń [[Kliff Barns]] qalaǵa qaytıp kelgende ózgerdi degen maǵlıwmatlarınan saq boladı. Sonnan keyin kásiplesi hám geyde Djon Rosstıń súyiklisi Veronika Martinesti balkonnan iyterip jiberip óltirgende, Syu Ellen ólimdi óz-ózine qol jumsaw dep anıqlaw ushın medicinalıq ekspertke para berip, Enniń burınǵı kúyewi Xarris Raylandtan qollaw izleydi. Keyinirek Xarris Syu Ellenniń isenimli jeńisin óz paydasına paydalanıwdı rejelestiredi hám taza keńseni basqarıwdı qáleydi, Syu Ellen Annıń járdemine súyenedi, ol keyinirek Xarristiń óz qılmısların moyınlaǵanı hám onı boysınatuǵın jerge jaylastırǵanı tuwralı jazba aladı. Ekinshi máwsimde Xarris Ennge lentaǵa almastırıw retinde urlanǵan qızı tuwralı informaciyanı usınǵan waqıtta qaytadan ústemlikke iye boladı, Syu Ellen Ennge alǵa júriwdi aytadı. Biraq onıń jasırın paraxorlıǵı saylaw qarsańında payda boladı hám ol saylawda hám onıń fondına on eki donordan ayırıladı. Túrmege túsiw múmkinshiligine hám ulıwma azaplaw menen masqaraǵa ushırap, ol ózine bir stakan sharap quyadı (original seriyada onıń eń jaqsı kóretuǵın awqatı araq boldı). Degen menen, ol onı ishpey turıp, Dj.R menen Djon Ross keledi, Dj.R. onıń járdemi menen jaǵdaydı dúzetiwge wáde berip, onıń kúshli hayal ekenin eske saladı. Olar ketkennen keyin ol sharaptı tógip taslaydı hám onıń ornına Ennen jubatıw izleydi. J.R. shantaj arqalı ayıptı alıp taslawǵa qábiletli hám oǵan alǵıs bildirgennen keyin Syu Ellen onı shayǵa shaqıradı, bul olardıń burınǵı romantikasınıń ushqını qayta janǵan sıyaqlı. Keyinirek ol Djon Rossqa járdemge keledi hám oǵan burınǵı dostı Elena Ramostı kompaniyadan iyterip, jańadan qurılǵan Ewing Energies baqlawın támiyinlewge járdemlesedi. Bobbi, Enn hám Kristoferdiń tilek ótinishlerine qaramastan, ol solay etedi. [[J. R. Yuing|Dj.R]] óltirilgennen keyin, Syu Ellen júrek qayǵısına túsedi hám eske alıw máresiminen keyin qaytadan ishimlikke beriledi. Ol oǵan jazǵan xatın oqıydı hám túnde onıń bólmesinde jalǵız qaladı. Onıń janaza máresiminde ol xattı dawıslap oqıydı, onda Dj.R Syu Ellenge óziniń sheksiz súyispenshiligin járiyalap, onnan basqa imkaniyat soraydı. Júregi jaralanǵan Syu Ellen Dj.R-ǵa degen sheshilmegen sezimin ashıp, eger ol óltirilmese, onıń menen baxıtlı túrde qayta qosılar edim dep málimleydi. Sonnan keyin ol onıń tabıtına qulap, onıń ómiriniń muhabbatı ekenin aytadı. Kóp uzamay, Syu Ellenniń alkogolizmi qaytadan baslanadı hám onıń bul másele menen gúresi úshinshi máwsimdegi qaytalanatuǵın temaǵa aylanadı, bul onıń ulı menen qarım-qatnasına qıyınshılıq keltiredi. Aqırında, ol Dj.R ólimi jaǵdaylarına baylanıslı haqıyqattı biledi hám onıń keselligin hám sońǵı rejelerin jaqsı bilmey qalǵanlıǵınan [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen Bumǵa ashıwlanadı, biraq keyinirek túsinedi. == Jazbalar == * {{Cite book|title=Dallas: The Complete Story of the World's Favorite Prime-Time Soap|author=Curran, Barbara A.|year=2005|publisher=Cumberland House Publishing|isbn=978-1581824728}} == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Kino álemi]] [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] r836e7v49cn6wwyu5v1h0aqayjx49a0 4 23879 232708 232590 2026-06-22T12:01:26Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 232708 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:24197}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|<span style="color:gray">Srajatdin Usnatdinov</span>]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4883}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4397}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 5 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4384}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4179}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2549}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 23 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 24 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 27 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 28 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:336}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 29 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} gl7dhhe3hv0qndhx4nyggh192lpj6pa 0 25393 232768 214784 2026-06-23T00:22:09Z 2600 etc 16202 232768 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em" ! colspan="2" class="fn org" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #E6E6FA"|Google Store |- | colspan="2" style="text-align: center"|[[Fayl:Google_Store_logo_2026.svg|200px]] |- ! Tarawı | Usaqlap satıw |- ! Dúzilgen waqtı | [[2015|2015-jıl]], [[11-mart]] |- ! Dúkanlar sanı | 6 |- ! Ónimleri | Texnologiya |- ! Brendleri | * Pixel * Nest * Chromecast * Fitbit |- ! Iyesi | [[Google]] |- ! Veb-sayt | store.google.com |} '''Google Store''' — bul [[Google]] tárepinen basqarılatuǵın, [[Google Pixel]] qurılmaların, [[Google Nest]] ónimlerin, [[Chromecast]] donglların, [[Fitbit]] qurılmaların hám naushnik, telefon qutıları, zaryadlaw qurılmaları hám [[Kompyuter klaviaturası|klaviaturalar]] sıyaqlı aksessuarlardı satatuǵın [[Kompyuter apparatlıq támiynatı|apparatlıq támiynat]] sawda dúkanı. Ol sonday-aq [[Google Nexus|Nexus]], Daydream, [[Google Stadia|Stadia]] hám Cardboard qurılmaları toqtatılǵanǵa shekem satqan. Google Store Google tárepinen islep shıǵarılǵan yamasa sol kompaniya menen birgelikte islep shıǵarılǵan ónimlerdi satadı. Ol 2015-jıl 11-martta tanıstırıldı hám Googledıń apparatlıq támiynat satıwshısı sıpatında [[Google Play|Google Playdiń]] «Qurılmalar» bólimin almastırdı. Google fizikalıq orınlar menen de tájiriybe ámelge asırdı. 2016-jıl oktyabr ayında ol [[Nyu-York]] qalası jaqınında járiyalanǵan apparatlıq támiynat ónimlerin kórsetiw ushın pop-ap dúkan ashtı, hám kelesi ayda ol [[Kanada|Kanadadaǵı]] ayırım Best Buy dúkanlarında «Google Shops» dep atalatuǵın dúkan ishindegi dúkan orınların ashtı. 2021-jılı Google Nyu-York qalasındaǵı Chelsi Market kampusınıń bir bólegi sıpatında fizikalıq Google Store ashatuǵının járiyaladı, ol 17-iyunda ashıldı. == Jaylasqan orınları == === Onlayn === Internette Google Store, Google Play veb-saytındaǵı «Qurılmalar» bólimin almastırdı<ref>{{Web deregi | url = https://googleblog.blogspot.no/2015/03/meet-updated-chromebook-pixel-and-new.html| bet = Meet the updated Chromebook Pixel and the new Google Store| avtor = Bowers| at = Andrew| sáne = 2015-jıl 11-mart | jumıs = Official Google Blog| baspaxana = [[Google]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-yanvar }}</ref>. === Pop-ap dúkanlar === ==== London ==== 2015-jıldıń mart ayında Google [[London|Londonnıń]] Tottenham Court Road kóshesinde jaylasqan Britaniyalı elektr tovarları satıwshısı Currys filialınıń ishinde dúkan-ishindegi-dúkan ashtı. Ol keyin jabıldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.cityam.com/inside-google-s-first-london-shop/| bet = Google Shop London in pictures: Inside the search giant's first ever physical shop on Tottenham Court Road| avtor = Barber| at = Lynsey| sáne = 2015-jıl 11-mart | jumıs = [[City A.M.]]}}</ref>. ==== Waqıtsha kórsetiw zalı ==== [[Fayl:Made_By_Google_(00359).jpg|nobaý|Nyu-York qalasındaǵı Made by Google waqıtsha kórsetiw zalınıń ishki kórinisi]] 2016-jıldıń oktyabr ayında Google Nyu-York qalasınıń SoHo rayonında Made by Google atlı waqıtsha kórsetiw zalın ashtı. Bul keńislik kompaniyanıń jaqında islep shıqqan apparatlıq támiynat ónimlerin, sonıń ishinde Pixel smartfonın, Google Home aqıllı dinamigin hám Daydream View virtual reallıq garniturasın kóriw múmkinshiligin berdi<ref>{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2016/10/20/13346950/google-pop-up-shop-new-york-city-pixel-daydream-vr| bet = Google's New York City pop-up shop is now open| avtor = Lee| at = Dami| sáne = 2016-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[The Verge]]| baspaxana = [[Vox Media]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-yanvar }}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://nordic.businessinsider.com/google-nyc-store-photos-2016-10| bet = We toured Google's new pop-up store in New York City - here's what it's like| avtor = Gilbert| at = Ben| sáne = 2016-jıl 19-oktyabr | jumıs = [[Business Insider]]| baspaxana = [[Axel Springer SE]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-yanvar }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/10/20/made-by-google/| bet = A trip to Google's New York City Pop-Up Shop| avtor = Heater| at = Brian| sáne = 2016-jıl 20-oktyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-yanvar }}</ref>. ==== Best Buy ==== 2016-jıldıń noyabr ayında Google óziniń apparatlıq támiynat ónimlerin kórsetetuǵın «Google Shop» atlı dúkan-ishindegi-dúkandı ashtı. Kanadadaǵı tańlanǵan Best Buy orınlarında jaylasqan Google Shops, Googleǵa «iri hám sadıq premium mobil qurılma paydalanıwshılar bazasın qurıwda gilt bolǵan hám burınǵı Nexus baǵdarlamasında bolmaǵan» usaqlap satıw qatnasıwın beredi. Dúkanlar «ayqın Google» stilinde bolıp, vizual estetikası «jeńil aǵash teksturası hám kúlreń tawar jarqın reńlerdiń ráńbáreń belgileri menen birge» qollanılǵan, sonday-aq «turıw ornı sheklengen jaǵdayda jıynalatuǵın, biraq kerek bolǵanda, mısalı, kishi oqıwshılar toparın otırǵıshlar menen jaylastıra alatuǵın arnawlı islengen modulli mebel» bar. TechCrunchqa bergen pikirinde Googledıń usaqlap satıw marketingi direktorı Janell Fisher: «Bizge adamlardıń kelip, ashıp, oynap hám kewil kóteriwi, hám bunıń texnologiya menen bolıwı unaydı. Sonlıqtan biz hár qıylı qızıqlı tájiriybelerdi qosıwǵa háreket ettik, olardıń ayırımları ónim hám onıń ózgesheliklerin tikkeley kórsetedi, al ayırımları kóbirek izertlew hám kewil kóteriwge baǵdarlanǵan» dedi. Hárbir Google Shop «ózi jaylasqan qalaǵa sáykes arnawlı cifrlı mazmunǵa iye bolıwı múmkin»<ref>{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2016/11/18/inside-google-shop-where-google-is-reinventing-how-it-sells-devices/| bet = Inside Google Shop, where Google is reinventing how it sells devices| avtor = Etherington| at = Darrell| sáne = 2016-jıl 18-noyabr | jumıs = [[TechCrunch]]| baspaxana = [[AOL]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-yanvar }}</ref>. === Fizikalıq dúkan === ==== Chelsea Market ==== 2021-jıldıń may ayında Google Nyu-York qalasındaǵı Chelsea Market kampusında, Nyu-Yorktegi keńseleriniń janında fizikalıq usaqlap satıw dúkanın ashatuǵının járiyaladı<ref>{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/2021/5/20/22445472/google-first-physical-retail-store-chelsea-nyc-summer-2021| bet = Google is opening its first physical retail store this summer in NYC| avtor = Gartenberg| at = Chaim| sáne = 2021-jıl 20-may | til = en| jumıs = The Verge| qaralǵan sáne = 2021-jıl 20-may }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://9to5google.com/2021/06/14/google-store-chelsea/| bet = Google Store Chelsea opens on Thursday, June 17| avtor = Li| at = Abner| sáne = 2021-jıl 14-iyun | til = en-US| jumıs = [[9to5Google]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 14-iyun }}</ref>. [[Apple Store|Apple Storeǵa]] uqsas, Google Store Chelsea Googledıń apparatlıq támiynat ónimlerin, sonıń ishinde Pixel, Nest, Chromecast, Fitbit hám Pixelbook qurılmaların<ref>{{Web deregi | url = https://blog.google/products/devices-services/google-store-nyc/| bet = Welcome to the new Google Store in NYC| sáne = 2021-jıl 20-may | til = en-us| jumıs = Google| qaralǵan sáne = 2021-jıl 20-may }}</ref>, [[Google Stadia]] hám [[Google Fi Wireless]] sıyaqlı jazılıw xızmetlerin, Google Translate hám [[Google Duo]]<ref>{{Web deregi | url = https://9to5google.com/2021/06/16/first-google-store/| bet = Here's a tour of the first Google Store in New York City| avtor = Li| at = Abner| sáne = 2021-jıl 16-iyun | til = en-US| jumıs = [[9to5Google]]| qaralǵan sáne = 2021-jıl 17-iyun }}</ref>, sıyaqlı programmalıq támiynat ónimlerin, sonday-aq eksklyuziv tovarlardı kórsetedi<ref>{{Web deregi | url = https://www.engadget.com/google-store-nyc-chelsea-open-tour-140001787.html| bet = Google's first retail store is a space to sell, fix and show off its products| til = en-US| jumıs = Engadget| qaralǵan sáne = 2021-jıl 17-iyun }}</ref>. Ol 2021-jıldıń 17-iyun kúni ashıldı. ==== Uilyamsberg, Bruklin ==== 2022-jıl may ayında Google 2022-jılǵı Google I/O tiykarǵı bayanatında ekinshi fizikalıq Google Storenıń Uilyamsberg, Bruklinde ashılatuǵının járiyaladı<ref>{{Web deregi | url = https://techcrunch.com/2022/05/11/google-second-physical-store-williamsburg-brooklyn/| bet = Google is opening its second physical store in Williamsburg, Brooklyn| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220511190258/https://techcrunch.com/2022/05/11/google-second-physical-store-williamsburg-brooklyn/| arxivsáne = 2022-jıl 11-may | avtor = Malik| at = Aisha| sáne = 2022-jıl 11-may | jumıs = [[TechCrunch]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 14-may }}</ref>. Ol 2022-jıl 16-iyunda ashıldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.androidcentral.com/phones/google-store-williamsburg-brooklyn| bet = Google's second physical store opens its doors in Williamsburg, Brooklyn| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220616172936/https://www.androidcentral.com/phones/google-store-williamsburg-brooklyn| arxivsáne = 2022-jıl 16-iyun | avtor = Sarangapurkar| at = Vishnu| sáne = | jumıs = [[Android Central]]| qaralǵan sáne = 2022-jıl 20-iyun }}</ref>. ==== Google Visitor Experience ==== 2023-jıl sentyabrda Google úshinshi fizikalıq Google Storenıń Mauntin-Vyu, Kaliforniyadaǵı Googleplextiń janındaǵı jańa Google Visitor Experience keliwshiler orayında ashılatuǵının járiyaladı, bul Batıs jaǵalawdaǵı birinshi Google Store boldı. Dúkan keliwshiler orayı menen birge 2023-jıl 12-oktyabrde ashıldı<ref>{{Web deregi | url = https://9to5google.com/2023/09/07/google-visitor-experience/| bet = 'Google Visitor Experience' opening in Mountain View with Store, cafe, and more| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230908004951/https://9to5google.com/2023/09/07/google-visitor-experience/| arxivsáne = 2023-jıl 8-sentyabr | avtor = Li| at = Abner| sáne = 2023-jıl 7-sentyabr | jumıs = [[9to5Google]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 8-sentyabr }}</ref>. ===== Nyuberi kóshesi ===== Boston, Massachusets shtatındaǵı 153 Nyuberi kóshesinde jaylasqan tórtinshi fizikalıq Google Store rásmiy túrde 2024-jılı ashıldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.boston.com/news/local-news/2023/11/05/boston-is-getting-a-google-store-one-of-a-handful-in-the-u-s/| bet = Boston is getting a Google store, one of a handful in the U.S.| avtor = Egan| at = Gwen| til = en-US| jumıs = www.boston.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 8-noyabr }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://store.google.com/us/magazine/locations?hl=en-US| bet = Shop at the new Google Store.| til = en-US| jumıs = Google Store| qaralǵan sáne = 2024-jıl 21-iyun }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.google.com/maps/place/Google+Store+Newbury+Street/@42.3509172,-71.081087,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x89e37b01d6a0d257:0xff2abbb5870861ed!8m2!3d42.3509133!4d-71.0785067!16s/g/11y39j3jzt?entry=tts| bet = Google Store Newbury Street · 153 Newbury St, Boston, MA 02116| til = en| jumıs = Google Store Newbury Street · 153 Newbury St, Boston, MA 02116| qaralǵan sáne = 2024-jıl 21-iyun }}</ref>. ===== Chikago aymaǵı ===== Besinshi fizikalıq Google Store 2024-jıl 1-noyabrde qala sırtındaǵı Ouk-Bruktaǵı Oukbruk orayında ashıldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.nbcchicago.com/news/local/first-physical-google-store-in-midwest-opens-at-suburban-mall/3590359/| bet = First physical Google store in Midwest opens at suburban mall| til = en-US| jumıs = NBC Chicago| qaralǵan sáne = 2024-jıl 2-noyabr }}</ref>. == Sıylıqları == Google Store 2016-jılı «Tutınıwshı elektronikası» kategoriyasında Webby sıylıǵın aldı<ref>{{Web deregi | url = http://webbyawards.com/winners/2016/websites/general-website/consumer-electronics/google-store/| bet = Google Store| baspaxana = [[Webby Award]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 31-yanvar }}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Google xızmetleri]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ olv85yni2h3u6cm44kiyanenk4g3wcd 4 26380 232710 232592 2026-06-22T12:01:28Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 232710 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:88185}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3486}}]] |- | 4 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|<span style="color:gray">EmausBot</span>]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] |- | 6 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 7 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 8 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1561}}]] |- | 9 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 10 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 11 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 12 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1072}}]] |- | 13 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 14 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:547}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:386}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] {{/end}} cz2ojo99w4qco3g6p4c7161yjvr9v0w 4 27432 232709 232591 2026-06-22T12:01:27Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 232709 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:88185}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:24197}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|<span style="color:gray">Srajatdin Usnatdinov</span>]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4883}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 6 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4397}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 7 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4384}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4179}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3486}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 10 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 11 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 12 || [[User:EmausBot|<span style="color:gray">EmausBot</span>]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2549}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 16 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 17 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 18 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1561}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 19 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 20 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 21 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 22 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 23 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 24 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 25 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 26 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1072}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 27 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 29 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 39 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:547}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 40 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 43 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 44 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 45 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:386}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 48 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 49 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 50 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] || {{Permissions|TjBot}} {{/end}} c7qvtjs5hyzaa3zc1r95ka0yqrn3ltx 0 31049 232733 232687 2026-06-22T13:30:55Z Bekan88 11311 232733 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em; text-align: left; font-size: 90%;" ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #CCCCFF;" | Dallas |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[fayl:Dallas.svg|250px]] |- | colspan="2" style="text-align: center;" |[[fayl:SouthForkFront.jpg|220px]] |- | colspan="2" style="text-align: center;" | Yuingler shańaraǵınıń úyi [[Sautfork ranchosı]] |- ! Dóretiwshi | [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] |- ! Scenariy avtorları | Scenaristler dizimi |- ! Rejissyorları | Rejissyorlar dizimi |- ! Bas rollerde |[[Barbara Bel Geddes|Barbara Bel Geddes<br />]] [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]<br /> [[Patrik Daffi]]<br /> [[Larri Hegmen]]<br /> [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]]<br /> [[Sharlin Tilton]]<br /> [[Linda Grey]]<br /> [[Stiv Kanali]]<br /> [[Ken Kercheval]]<br /> [[Syuzan Xovard]]<br /> [[Xovard Kil]]<br /> [[Priscilla Presli|Priscilla Bole Presli]]<br /> [[Donna Rid]]<br /> [[Dek Rembo]]<br /> [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]]<br /> [[Djordj Kennedi]]<br /> [[Keti Podevell]]<br /> [[Kimberli Foster (aktrisa)|Kimberli Foster]]<br /> [[Sasha Mitchell]]<br /> [[Lesli-Enn Daun]]<br /> [[Barbara Stok]] |- ! Kompozitor | [[Djerrold Immel]] |- ! Shıǵarılǵan mámleket | [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] |- ! Tili | [[Inglis tili]] |- ! Máwsimler sanı | 14 |- ! Epizodlar sanı | 357 (epizodlar dizimi) |- ! Atqarıwshı prodyuserler |[[Filip Kapis]] (1–9-máwsimler)<br/> [[Li Rich]] (1–3-máwsimler)<br /> [[Leonard Kacman]] (10–14-máwsimler)<br /> Larri Hegmen (12–14-máwsimler) |- ! Prodyuserler |[[Leonard Kacman]] (1–8-máwsimler)<br/> Djeyms X. Braun (9-máwsim)<br /> Devid Polsen (10–11-máwsimler)<br /> Xovard Lakin (12-máwsim)<br /> Kliff Fenneman (13–14-máwsimler) |- ! Dawamlılıǵı | 47–50 minut |- ! Óndiriwshi kompaniyalar |Lorimar Productions (1–9-máwsimler) Lorimar-Telepictures (10–11-máwsimler)<br/> Lorimar Television (12–14-máwsimler) |- ! Telekanal | [[CBS]] |- ! Efirge shıǵıw waqtı | 2-aprel, 1978 – 3-may, 1991 |- ! Baylanıslı joybarlar |Dallas: Dáslepki jıllar<br/> Dallas: J.R.-nıń qaytıwı<br /> Dallas: Yuingler urısı<br /> Dallas (2012-jılǵı serial)<br /> Nots Lending |} '''Dallas''' — 1978-jıl 2-aprelden 1991-jıl 3-mayǵa shekem [[CBS]] telekanalında kórsetilgen amerikalı [[praym-taym]] serial. Serial waqıyaları ǵárezsiz neft kompaniyası «Yuing Oyl» hám sharwashılıq penen shuǵıllanatuǵın [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosına]] iyelik etetuǵın bay hám óz-ara dushpan bolǵan [[Texas|Texaslı]] Yuingler shańaraǵı haqqında. Dáslep serial dushpan shańaraqlardan shıqqan [[Bobbi Yuing]] hám [[Pem Yuing|Pem Yuingtiń]] nekesine tiykarlanǵan. Serial rawajlanǵan sayın, Bobbidiń ájaǵası, neft magnatı [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] serialdıń eń ataqlı qaharmanına aylandı, onıń hiyleleri hám qara biznesi serialdıń tiykarǵı belgisine aylandı<ref name="NYTimes19900415">{{Cite news|last=Jacobs|first=David|title=TV VIEW; When the Rich And the Powerful Were Riding High|url=https://www.nytimes.com/1990/04/15/arts/tv-view-when-the-rich-and-the-powerful-were-riding-high.html|work=[[The New York Times]]|date=April 15, 1990|access-date=August 31, 2010}}</ref>. 1991-jıl 3-mayda serial juwmaqlanǵanda, J. R. barlıq epizodlarda qatnasqan jalǵız personaj boldı. Serial óziniń intrigalı juwmaqları, ásirese «J.R.-nı kim attı?» sıyaqlı sırlı waqıyaları menen belgili. 1980-jılǵı «Kim isledi?» epizodı ele de [[Praym-taym|praym-taymda]] kórsetilgen eń joqarı reytingli telekórsetiwler arasında ekinshi orında turadı<ref>{{Cite book|last=Hyatt|first=Wesley|title=Television's Top 100|url=https://mcfarlandbooks.com/product/televisions-top-100/|publisher=McFarland|location=US|year=2012|pages=169|isbn=978-0-7864-4891-3}}</ref>. Sonday-aq, serialda «Tús máwsimi» de boldı, onda 9-máwsimniń barlıq waqıyaları Pamela Yuingtiń túsi ekenligi anıqlandı. 14 máwsimnen soń, 1991-jılı serialdıń «Jumbaq» dep atalǵan juwmaqlawshı epizodı efirge shıqtı. Serialdıń aktyorlıq quramı júdá kúshli bolıp, onda [[Larri Hegmen]] ashkoz, hiyleker neft magnatı [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolinde, saxna hám kino aktrisası [[Barbara Bel Geddes]] shańaraq anası [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] rolinde, al batıs filmleri aktyorı [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] Yuingler shańaraǵınıń baslıǵı Djok rolinde oynaǵan. Bul onıń 1981-jılı qaytıs bolıwınan aldınǵı sońǵı roli edi. Serial tórt «Emmi» sıylıǵın jeńip aldı, sonıń ishinde 1980-jılı Bel Geddes «Drama janrındaǵı eń jaqsı hayal rol» sıylıǵına iye boldı. Óziniń 357 epizodı menen «Dallas» Amerika televideniesi tariyxındaǵı eń uzaq dawam etken bir saatlıq [[praym-taym]] dramalarınıń biri bolıp qalmaqta. Sonday-aq, 1979-jılı «Dallas» tiykarında «Nots Lending» atlı sıńar serialı da dóretildi. Ol da 14 máwsim dawam etip, barlıǵı 344 epizodtan ibarat boldı. 2007-jılı «Dallas» serialı «Time» jurnalınıń «Barlıq dáwirlerdiń eń jaqsı 100 teleshouı» dizimine kirgizildi<ref>{{Jurnal deregi |last=Poniewozik |first=James |author-link=James Poniewozik |date=September 6, 2007 |title=The 100 Best TV Shows of All-Time |url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1651341_1659192_1652529,00.html |url-status=dead |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002233122/http://www.time.com/time/specials/2007/completelist/0,,1651341,00.html |archive-date=October 2, 2011 |access-date=March 4, 2010}}</ref>. Serialdıń finalındaǵı intriga keyinirek túsirilgen eki filmniń birinshisi — «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» filminde sheshildi. Ekinshisi, «Dallas: Yuingler urısı», 1998-jılı efirge shıqtı. Sonnan keyin, 2004-jılı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» atlı retrospektiv arnawlı baǵdarlama kórsetildi. 2010-jılı TNT telekanalı eki birigiw filminiń waqıyaların esapqa almay, «Dallas» serialınıń jańa, zamanagóy dawamın túsiriwge buyırtpa bergenin járiyaladı<ref name="tvsquad.com">{{Web deregi | url = http://www.tvsquad.com/2010/09/08/tnt-tbs-order-4-pilots-including-dallas-update/?icid=main%7Chtmlws-main-n%7Cdl2%7Csec3_lnk3%7C169395| bet = Jordan, Chris. "TNT, TBS Order 4 Pilots, Including 'Dallas' Update" ''TV Squad''; September 8, 2010| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180705063109/http://www.tvsquad.com/2010/09/08/tnt-tbs-order-4-pilots-including-dallas-update/?icid=main%7Chtmlws-main-n%7Cdl2%7Csec3_lnk3%7C169395| arxivsáne = 2018-jıl 5-iyul | qaralǵan sáne = 2010-jıl 10-sentyabr }}</ref>. Yuingler shańaraǵınıń tariyxın dawam ettirgen bul jańa serialdıń premyerası TNT kanalında 2012-jıldıń 13-iyunında ótkerildi hám úsh máwsim dawam etip, 2014-jıldıń 22-sentyabrinde juwmaqlandı. == Dáslepki ideya == «Dallas» dáslep 1978-jılı 2-aprelde [[CBS]] telekanalında bes bólimli mini-serial retinde kórsetildi. Mini-serial serialdıń baslanǵısh seriyası retinde islengen bolsa da, ol efirge shıqqan waqıtta prodyuserler de, telekanal da onıń bes epizodtan keyin dawam etiwine úmitlenbedi hám onı keńeytiwdi jobalastırmaǵan. Ol tómen reytingleri menen belgili bolǵan ekshembi kúni keshki waqıtta kórsetildi. Biraq, mini-serial jetkilikli dárejede ataqlı bolıp shıqtı hám 1978-jıl 23-sentyabrden 1991-jıl 3-mayǵa shekem 13 tolıq máwsim dawamında kórsetilgen turaqlı serialǵa aylandı. Dáslep mini-serial esaplanǵan bes baslanǵısh epizodı házir 1-máwsim dep ataladı, usılayınsha ulıwma on tórt máwsimdi quraydı. Serial baylıq, seks, intriga, daw hám biylik ushın gúreslerdi súwretlewi menen belgili. Serial dawamında tiykarǵı syujet Yuingler hám Barnslar shańaraqları arasındaǵı uzaq waqıttan berli dawam etip kiyatırǵan básekileslikke tiykarlanǵan. Bul básekileslik birinshi epizodta Barnslardıń qızı [[Pem Yuing|Pamela]] ([[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]]) Yuinglerdiń kishi ulı [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]) menen qashıp ketkende shiyelenedi. Serial waqıyaları tiykarınan [[Texas]] shtatınıń [[Dallas]] qalasında hám [[Sautfork ranchosı]] jaylasqan oydan shıǵarılǵan Breddok okruginde júz beredi. [[Fayl:SouthForkFront.jpg|solğa|nobaý|[[Sautfork ranchosı]], Yuingler shańaraǵınıń úyi]] Waqıyalardıń baslanıw tariyxı mınaday edi: 1930-jıllarda neft izlewshi Djon Ross «Djok» Yuing ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) óziniń burınǵı sherigi Uillard «Digger» Barnstı (Devid Ueyn/Kinen Uinn) aldaǵan hám onıń «Yuing Oyl» kompaniyasındaǵı úlesin tartıp alǵan, keyin Diggerdiń jalǵız muhabbatı Eleonora «<nowiki/>[[Miss Elli Yuing|Miss Elli]]<nowiki/>» Sautvortqa ([[Barbara Bel Geddes]]/[[Donna Rid]]) úylengen. Djoktan ayırmashılıǵı, Miss Elli jerge hám malǵa degen súyispenshiligi mol, fermerlerdiń áwladınan shıqqan. Olar úylengennen keyin, Sautvort shańaraǵınıń [[Sautfork ranchosı]] Yuinglerdiń úyine aylandı. Bul jerde Djok hám Miss Elli úsh uldı tárbiyalap ósirdi: [[J. R. Yuing|J.R.]] ([[Larri Hegmen]]), Geri (Devid Ekroyd/Ted Sheklford) hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]). Aldınǵı «Miss Texas» gózzallıq tańlawınıń jeńimpazı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepardqa]] ([[Linda Grey]]) baxıtsız túrde úylengen insapsız [[J. R. Yuing|J.R.]], ózinde joq bolǵan moral hám hadallıqqa iye [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen jiyi tartısıp júrdi. Ortanshı ulı Geri Sautvortlarǵa tán qásiyetlerdi kórsetkeni ushın [[Miss Elli Yuing|Miss Ellidiń]] súyikli  ulı boldı; biraq, Geri balalıǵınan baslap Djok hám J.R. menen kelise almaytuǵın edi hám shańaraqtıń «hálsizi» dep esaplanǵan. 17 jasta, Geri jasırın túrde 15 jasar oficiant qız Valen Klementske (Joan Van Ark) úylenedi. Olardan Yuinglerdiń birinshi aqlıǵı — kishkene hám jigerli [[Lyusi Yuing|Lyusi]] ([[Sharlin Tilton]]) tuwıladı. Sonnan keyin ol Sautforkqa ornalasıw ushın qaytıp keledi. Djok Valendi qabıl etip, Geridiń jańa shańaraǵın qollap-quwatlasa da, J.R. oǵan sátsiz biznes kelisimlerin usınıp, Geridi alkogolizmge beriliwge májbúrledi. Bul bolsa onıń Sautforktan qashıwına sebep boldı. Geri ketkennen keyin, J.R. Valendi rancho hám shtattan ketkenge shekem quwdaladı. Nátiyjede Lyusi ata-ájesiniń qolında ósti. Serialdıń birinshi epizodlarında jasóspirim [[Lyusi Yuing|Lyusi]] [[Sautfork ranchosı|rancho]] basqarıwshısı Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]]) penen uyqılap atırǵanı kórsetiledi. Keyinirek, 4-máwsimde Reydiń [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzlik urısı]] waqtında Djoktıń nekeden tıs qarım-qatnasınan tuwılǵan nızamsız ulı, yaǵnıy Lyusidiń ájaǵası ekeni anıqlanadı. Óziniń kishi, bir tárepleme rolinen narazı bolǵan Kanali serialdan ketiwdi oylaǵan; Rey obrazına tereńlik qosıw ushın, Hegmen onıń Deviske uqsaslıǵın atap ótip, scenaristlerge Reydi [[J. R. Yuing|J.R.]], Geri hám Bobbige ógey aǵa bolatuǵın syujet jaratıwdı usınıs etken. Kanali Dina Shordıń kórsetiwinde aytqanınday, Rey hám onıń jiyeni Lyusidiń arasındaǵı bir-biri menen ushırasqan epizodlar «úmit etemen, umıtıladı». Rey burın [[Pem Yuing|Pamela]] menen qısqa múddetli qarım-qatnasta bolǵan, biraq ol Bobbige qattı ashıq bolǵan hám serialdıń dáslepki epizodı olardıń ekewiniń [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosına]] jańa kelin-kúyew bolıp kelip, pútkil shańaraqtı tańqaldırıwı menen baslanadı. Barnslar shańaraǵın jekkóretuǵın J.R., Pemniń Sautforkta jasaǵanına narazı boldı hám onıń [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen bolǵan nekesin buzıwǵa turaqlı háreket etti. Sol waqıtta, Diggerdiń Yuinglerge degen jekkóriwshiligin miyras etip alǵan Pemniń ájaǵası Kliff ([[Ken Kercheval]]) J.R.-nıń nekege qarsılıǵına qosılıp, ákesiniń ósh alıw jolın dawam etti. Máwsimlerdiń kópshiligi reytingti kóteretuǵın intrigalı juwmaqlar menen tamamlandı,<ref>{{Cite news|last=Meisler|first=Andy|title=Television; When J.R. Was Shot The Cliffhanger Was Born|url=https://www.nytimes.com/1995/05/07/arts/television-when-j-r-was-shot-the-cliffhanger-was-born.html|work=The New York Times|date=May 7, 1995|access-date=August 31, 2010}}</ref> olardıń eń belgili bolǵanı 3-máwsimniń «Bólingen úy» atlı finalı boldı. Bul final tariyxıy «J.R.-nı kim attı?» syujetin baslap berdi hám «TV Guide» jurnalınıń «Barlıq waqıtlardıń eń jaqsı 100 tele-epizodı» diziminde 69-orındı iyeledi<ref name="TVGuide100Episodes">{{Cite news|title=TV's Top 100 Episodes of All Time|work=[[TV Guide]]|date=June 15, 2009}}</ref>. Basqa máwsim finallarındaǵı intrigalar qatarına Sautfork basseynindegi belgisiz hayaldıń óli denesi (4-máwsim); órtengen úy (6-máwsim); Bobbidiń ólimi (8-máwsim) hám onıń keyingi qayta tiriliwi (9-máwsim); hám de J.R.-nıń ózin-ózi óltirgen bolıp kóriniwi (14-máwsim) kiredi. == Aktyorlar hám qaharmanlar == === Tiykarǵı quram === [[File:DallasCast.jpg|oñğa|nobaý|Yuinglerdiń dáslepki shańaraǵı. Shepten ońǵa qaray: Rey Krebbs, [[Bobbi Yuing|Bobbi]], [[Pem Yuing|Pamela]], [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]], [[Djok Yuing|Djok]], [[Lyusi Yuing|Lyusi]], [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]].]] Dáslepki bes epizodlı mini-serial (1-máwsim) ushın altı aktyor bas rollerde kórsetildi: [[Barbara Bel Geddes]] shańaraqtıń anası [[Miss Elli Yuing]] rolinde, onıń shańaraǵı Sautforktıń dáslepki iyeleri bolǵan; [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] onıń kúyewi [[Djok Yuing]] rolinde, «Yuing Oyl» kompaniyasınıń tiykarshısı hám Yuingler shańaraǵınıń baslıǵı; [[Patrik Daffi]] olardıń kishi ulı [[Bobbi Yuing|Bobbi]] rolinde; [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]] [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuing]] rolinde, qarsılas Barnslar shańaraǵınıń qızı, onı Bobbi birinshi epizodta óziniń hayalı retinde úyge alıp keledi; [[Larri Hegmen]] [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolinde, eń úlken ulı, ol jańa kelinine qattı qarsılıq bildiredi; hám [[Sharlin Tilton]] [[Lyusi Yuing|Lyusi]] rolinde, Bobbi, J.R. hám Reydiń jasóspirim jiyeni, ol Bobbi hám Reydi jaqsı kóredi, biraq J.R.-nı «haqıyqıy Yuingler» tárepinen tárbiyalansın dep ata-anasınan ayırǵanı ushın jekkóredi. 1-máwsim dawamında epizodlardıń kópshiliginde kórsetilgenine qaramastan, bas roller qatarına kirmegenler: [[Linda Grey]] [[J. R. Yuing|J.R.-nıń]] uzaq waqıt azap shekken, maskúnem hayalı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] rolinde; [[Stiv Kanali]] Pemniń burınǵı jigiti Rey Krebbs, [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosınıń]] jumısshısı, keyinirek Djoktıń nızamsız ulı bolıp shıǵadı; hám [[Ken Kercheval]] Pemniń ájaǵası [[Kliff Barns]], J.R.-nıń baslı qarsılası rolinde. Grey hám Kanali 2-máwsimniń birinshi epizodınan baslap, al Kercheval 3-máwsimniń birinshi epizodınan baslap turaqlı quramǵa qosıldı. Devid Ueyn Uillard «Digger» Barns roline mirát etilgen juldız retinde kórsetildi. Serialdıń keyingi bólimlerinde, dáslepki aktyorlar serialdan ketken sayın birneshe jańa qaharmanlar qosıldı: 5-máwsim ushın, 2-máwsimnen berli mirát etilgen juldız retinde qatnasqannan keyin, [[Syuzan Xovard]] tiykarǵı quramǵa siyasatshı hám Texastıń burınǵı gubernatorınıń jesiri [[Donna Kalver Krebbs]] rolinde qosıldı. Ol Reydiń birinshi hayalı hám onıń qızı Margarettiń anası boldı. 8-máwsimde [[Xovard Kil]] 4-máwsimnen berli bay, geyde ashıwshaq fermer Kleyton Farlou—Djoktıń óliminen keyin [[Miss Elli Yuing|Miss Ellidiń]] kúyewi—rolinde qatnasqannan soń juldızlar quramına kóterildi, al [[Priscilla Presli|Priscilla Bole Presli]] Bobbidiń jas waqtındaǵı muhabbatı Djenna Ueyd rolinde oynadı. Djenna Bobbidiń jalǵız biologiyalıq balası Lukastı tuwadı hám aqırında Reydiń ekinshi hayalı boladı. Djenna rolin 7-máwsimde Presli turaqlı túrde iyelegenine shekem, burın 2-máwsimniń bir epizodında Morgan Feyrchayld, hám 3-máwsimniń eki epizodında Fransin Teker oynaǵan edi. Sonday-aq, 8-máwsim dawamında [[Donna Rid]] tiykarǵı quramǵa qosılıp, kelesi jılı [[Barbara Bel Geddes]] qaytıp kelgenge shekem Miss Elli rolin waqıtsha oynadı. 8-máwsimniń aqırınan baslap turaqlı túrde kórsetilgennen keyin, atalas aǵası [[Djek Yuing]] rolin atqarǵan [[Dek Rembo]] 10-máwsim ushın turaqlı quramǵa kóterildi. Biraq, ol onınshı máwsimniń ortasında serialdan shıǵarıldı. Djektiń ájapası Djeymi Yuing (Djenili Xarrison) 8-máwsimde payda boldı. Djektiń burınǵı hayalı [[Eypril Stivens Yuing]] (rolin [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]] oynaǵan) 12-máwsimde tiykarǵı qaharman dárejesine kóterilgenge shekem, dáslep 10 hám 11-máwsimlerde kórindi. Dáslep hiyleker qaharman bolǵan Eypril aqırında Bobbidiń Pem menen ajırasqanınan keyin onıń ekinshi hayalı boldı. 13-máwsimde tiykarǵı quramǵa birneshe jańa aktyorlar qosıldı: [[Oskar sıylıǵı|«Oskar» sıylıǵınıń]] iyesi [[Djordj Kennedi]] Reydiń ranchosın satıp alatuǵın hám aqırında «Yuing Oyl»dıń básekilesi «VestStar»dıń baslıǵı bolatuǵın Karter MakKey rolinde; [[Keti Podevell]] jas hám ápiwayı Kelli Xarper Yuing, [[J. R. Yuing|J.R.]]-nıń ekinshi hayalı rolinde, ol jalǵan zorlaw ayıplawlarınan qutılıw ushın oǵan úylengen; [[Sasha Mitchell]] J.R.-nıń nızamsız tuńǵısh ulı [[Djeyms Bomont]] rolinde; [[Kimberli Foster (aktrisa)|Kimberli Foster]] Eyprildiń hiyleker qarındası Mishel Stivens rolinde, ol Djeymske de, [[Kliff Barns|Kliff Barnsqa]] da turmısqa shıǵadı; hám aqırında [[Lesli-Enn Daun]] PR (jámáátshilik penen baylanıslar) qánigesi Stefani Rodjers rolinde. Kennedi hám Podevell 12-máwsim dawamında turaqlı túrde kórsetilgen bolsa da, Mitchell, Foster hám Daunnıń qaharmanları turaqlı quramǵa qosılǵanda serialǵa jańadan kelgen edi. Aqırında, 14- hám sońǵı máwsim ushın, 13-máwsimniń sońǵı epizodlarında miyman aktrisa bolıp qatnasqannan keyin, [[Barbara Stok]] aktyorlar quramına Klifftiń nekeslesken qızı [[Liz Adams]] rolinde qosıldı. === Qosımsha quram === [[File:Dallas_Barnes.jpg|oñğa|nobaý|Barns-Ventvort shańaraǵı. Saat tili boyınsha joqarı oń jaqtan baslap: [[Kliff Barns]], [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuing]], Rebekka Barns Ventvort hám Ketrin Ventvort.]] 14 jıllıq kórsetiliwi dawamında «Dallas» serialında birneshe aktyorlar qosımsha rollerdi oynadı. Eń ataqlıları: * Devid Ueyn (1–2-máwsimler) hám Kinan Vinn (3-máwsim) Uillard «Digger» Barns rolinde, maskúnem neft izlewshi, Klifftiń ákesi, Pemniń nızamlı ákesi hám Djoktıń qas dushpanı; * Kollin Kemp (2-máwsim) hám Meri Krosbi (3–4 hám 14-máwsimler) [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] hiyleker qarındası Kristin Shepard rolinde, ol [[J. R. Yuing|J.R.]] menen oynas boladı hám «J.R.-nı kim attı?» syujetinde onı atqan adam ekenligi anıqlanadı; * Djared Martin (3–6, 8–9, hám 14-máwsimler) Syu Ellenniń kovboy súyiklisi hám Kleytonnıń asırap alǵan ulı, Stiven «Dasti» Farlou rolinde; * Uilyam Smiters (4–5 hám 8–12-máwsimler) Djeremi Vendell rolinde, jawız «VestStar Oyl» jetekshisi, ol «Yuing Oyl»dı basıp alıwǵa háreket etedi; * Li Makkloski (4–5, 8 hám 12-máwsimler) medicina studenti Mitch Kuper rolinde, [[Lyusi Yuing|Lyusidiń]] waqıtsha kúyewi; * Odri Lenders (4–8 hám 12–13-máwsimler) Mitchtiń qarındası Afton Kuper rolinde, qosıqshı bolıwdı árman etetuǵın hám Klifftiń kóp jıllıq súyiklisi; * Priscilla Poynter (4–6-máwsimler) Rebekka Barns Ventvort rolinde, Pem hám Klifftiń ajırasıp ketken anası; * Morgan Brittani (5–8 hám 11-máwsimler) Rebekkanıń qızı Ketrin Ventvort rolinde, Pem hám Klifftiń psixikalıq hákisligi bar ógey qarındası, ol Bobbige ǵaybana ashıq boladı; * Djon Bek (6–7 hám 9-máwsimler) Mark Greyson rolinde, [[Pem Yuing|Pemniń]] [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen birinshi ret ajırasqannan keyin onıń súyiklisi hám keyinirek bolajaq kúyewi; * «AQSH arıwı» tańlawınıń jeńimpazı Debora Shelton (8–10-máwsimler) model Mendi Vinger rolinde, [[Kliff Barns|Kliff Barnstıń]] qızı; J.R.-nıń kóp jıllıq oynası; * Djenili Xarrison (8–10-máwsimler) Djeymi Yuing Barns rolinde, Djektiń qarındası, ol aqırında [[Kliff Barns]] penen sátsiz neke quradı; * Endryu Stivens (11–12-máwsimler) Keysi Denolt rolinde, J.R. ushın jumıs isleytuǵın jas pánt beriwshi, ol [[Lyusi Yuing|Lyusi]] hám Eyprildiń aqshaların alıw ushın olar menen romantikalıq qarım-qatnasta boladı: * Li Teylor-Yang (11–12-máwsimler) Kimberli Krayder rolinde, «VestStar» neft kompaniyası basshısınıń hayalı, onı J.R. óz biznes imperiyasın keńeytiw ushın romantikalıq qarım-qatnas isleydi; * Ien MakSheyn (12-máwsim) Don Lokvud rolinde, [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] ekinshi kúyewine aylanǵan angliyalı kino prodyuser; * Geyl Xannikatt (12–14-máwsimler) Vanessa Bomont rolinde, Djeymstiń anası hám J.R.-nıń súyiklisi, keyinirek waqıtsha onıń nekeslesken qızı. Uzaq waqıt dawamında qatnasqan balalar obrazları: J.R. hám Syu Ellenniń ulı Djon Ross Yuing III (4–6-máwsimlerde Tayler Benks, al 7–14-máwsimlerde Omri Kac oynaǵan); Bobbi hám Pemniń asırap alǵan ulı Kristofer Yuing (6–8-máwsimlerde Erik Farlou, al 9–14-máwsimlerde Djoshua Xarris oynaǵan), hám Djennanıń qızı Sharlotta «Charli» Ueyd (Sheyleyn Makkol, 7–11-máwsimler, sonday-aq 2-máwsimniń bir epizodında Lori Linn Mayers oynaǵan). Yuingler shańaraǵınıń eń jiyi kórinetuǵın isbilermen sherikleri arasında neft karteli aǵzaları Djordan Li (Don Starr, 2–14-máwsimler), Marili Stoun (Fern Ficdjerald, 2–13-máwsimler) hám Endi Bredli (Pol Sorensen, 2–10-máwsimler); Djoktıń jaqsı dostı Marvin «Pank» Anderson (Morgan Vudvard, 4–11-máwsimler) hám onıń hayalı Mevis (Elis Xirson, 6–7 hám 10–11-máwsimler); hám gúmanlı investiciyalıq bankir Von Liland (Dennis Patrik, 3, 5, hám 7–8-máwsimler) bar. Yuinglerdiń basqa da burınnan kiyatırǵan tanısları: Dallas policiya departamentiniń detektivi Garri MakSvin, ol J.R.-nıń policiyadaǵı xabarshısı bolıp xızmet etedi (Djeyms Braun, 2–12-máwsimler); shańaraq advokatı Xarv Smitfild (Djordj O. Petri, 3–14-máwsimler); hám Donnanıń ógey ulı, AQSH senatorı Deyv Kalver (Tom Fuchello, 3–6, 8, 10–11, hám 13–14-máwsimler). Sonday-aq, kóplegen epizodlarda birneshe fon qaharmanlar da kórinedi, sonıń ishinde Bobbidiń xatkerleri Konni Bresher (1-máwsimde Donna Bullok, 2-máwsimde Enn Ford hám Nensi Blayer, hám 2–4-máwsimlerde Djanna Maykls oynaǵan) hám Fillis Uopner (Debora Tranelli, 4–14-máwsimler); J.R.-nıń xatkerleri Luella Kereuey Li (Meg Gallexer, 2–4-máwsimler) hám Slay Lavgren (Debora Rennard, 5–14-máwsimler); Klifftiń xatkeri Djeki Dugan (Sherril Linn Rettino, 2–5 hám 7–14-máwsimler); «Yuing Oyl» qabıllawxanasınıń xızmetkeri Kendall Chepmen (Danon Simpson, 6–14-máwsimler); Sautfork xızmetshisi Tereza (Rozanna Kristiansen, 6–14-máwsimler); hám «Neft Baronları Klubı»nıń xızmetkerleri Dora Mey (Pet Kolbert, 7–14-máwsimler), Kessi (Enn S. Lukas, 5–10-máwsimler), hám Debbi (Debora Mari Teylor, 11–14-máwsimler). Keńnen ataqlı qosımsha aktrisa Tina Luiza birinshi eki máwsim dawamında J.R.-nıń xatkeri Djuli Greydi oynaǵan, keyinirek onıń qaharmanı óltiriledi. === Tiykarǵı quramnan ketkenler === Serial juwmaqlanǵanda, serialdıń dáslepki qaharmanlarınan tek úshewi ([[J. R. Yuing|J.R.]], [[Bobbi Yuing|Bobbi]] hám [[Kliff Barns|Kliff]]) Dallasta qaldı, al qalǵanları qaytıs boldı yamasa qaladan ketken edi. [[Djok Yuing]] serialdan ketken birinshi tiykarǵı qaharman boldı. Djok 5-máwsim dawamında Qubla Amerikada sırlı vertolyot apatında ekran sırtında qaytıs boldı. Djok rolin oynaǵan aktyor [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] 1981-jılı 4-máwsimniń túsiriliwi tamamlanǵannan keyin kóp ótpey qaytıs bolǵan edi. 8-máwsimniń finalında [[Bobbi Yuing|Bobbi Yuingtiń]] ólimi hám onıń keyingi máwsim dawamında qatnaspaǵanlıǵı 10-máwsimniń basında Pamelanıń túsi dep túsindirildi, usılayınsha 9-máwsim dawamında bolǵan waqıyalardıń hámmesi biykar etildi. [[Patrik Daffi]] basqa múmkinshiliklerdi paydalanıw ushın serialdan ketken edi, biraq reytinglerdiń tómenlewi sebepli, onı «Lorimar» prodyuserlik kompaniyası hám de serial juldızı [[Larri Hegmen]] serialǵa qaytıwǵa kóndirdi<ref name="Dreamzone">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/dreamzonefaq.htm| bet = Dallas TV series Dream season official dallas website| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140620055752/http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/dreamzonefaq.htm| arxivsáne = 2014-jıl 20-iyun | avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. [[Djek Yuing]] sayaxatların dawam etiw hám [[J. R. Yuing|J.R.]]-dan qutılıw ushın 10-máwsimniń ortasında Dallastan ketti hám máwsimniń aqırında eki epizodqa sońǵı ret qaytıp keldi. Aktyor [[Dek Rembo|Dek Rembonıń]] ne ushın Dallastan shıǵarılǵanınıń rásmiy sebebi bolmasa da, Rembonıń ózi keyinirek bunıń sebeplerin óziniń ádetleri yamasa [[Larri Hegmen]] menen kelispewshilikleri dep esaplaytuǵının ayttı. Rembonıń aytıwınsha, bul kelispewshilikler onıń serialdaǵı sońǵı máwsiminde (10-máwsim) ásirese kúsheygen. Dallastan aldın Rembo hám Hegmen 1970-jıllardıń aqırında «Ádillik qılıshı» filminde birge islesken. Hegmen keyinirek Rembonıń Dallastan shıǵarılıwına baylanısı bar ekenligin biykarlaǵan. [[Pem Yuing|Pamela]] 1987-jılı 10-máwsimniń finalında mashinasın neft tasıytuǵın tankerge aydap barıp, dúgisiw nátiyjesinde júz bergen jarılısta qattı kúyip qaldı. 11-máwsim dawamında, onıń ógey qarındası Ketrin emlewxana átirapında kórsetilgennen keyin Pem joǵalıp ketti. Pem óziniń fizikalıq jaqtan mayıp kórinisin Bobbi hám Kristoferge kórsetkisi kelmegenlikten, olardı taslap ketken bolıp kórinedi. Viktoriya Prinsipal 10-máwsimniń finalınan keyin Dallasqa hesh qashan qaytpaǵan bolsa da, Prinsipalǵa uqsaytuǵın Margaret Maykls 12-máwsimniń birinshi epizodında Pem rolin oynadı. Onıń sırtqı kórinisindegi ózgeristi túsindiretuǵın plastikalıq operaciyadan keyin, Pemniń ólim aldındaǵı kesellikke ushıraǵanı anıqlandı, biraq bunı tek ózi hám onıń shıpakeri biledi. Usı epizodtan keyin Pem hesh qashan kórsetilmedi. Is haqı boyınsha kelisimge kele almaǵanlıqtan hám óz biznesin baslawǵa bolǵan qálewi sebepli,<ref name="Curran">{{Cite book|title=25 Years of Dallas|last=Curran|first=Barbara A.|date=2004|publisher=Virtualbookworm.com|isbn=1-58939-583-2|pages=250–251}}</ref> 10-máwsimniń finalınan keyin showǵa qaytpaw Prinsipaldıń óziniń sheshimi boldı. Byudjettiń qısqartılıwı basqa da uzaq múddetli aktyorlardıń jumıstan bosatılıwına alıp keldi. Pamelanıń ketiwinen basqa, Rey hám Donna 10-máwsimniń aqırında ajırastı. Donna Vashingtongqa kóship ketti, ol jerde keyinirek senator Endryu Daulingke (miyman aktyor Djim MakMallan) turmısqa shıqtı hám olar birge Reydiń qızı Margaretti tárbiyaladı. Aktrisa [[Syuzan Xovard]] 1987-jılı prodyuserlerdiń oǵan onıń qaharmanınıń roli tawsılǵanın aytqanın bildirdi<ref name="ultimatesusan">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/susan2.htm| bet = Dallas Exclusive Interviews| arxivurl = https://web.archive.org/web/20141117013035/http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/susan2.htm| arxivsáne = 2014-jıl 17-noyabr | qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. 11-máwsim juwmaqlanǵanda, Rey óziniń ranchosın Karter MakKeyge sattı hám Djenna hám Lukas penen birge Dallastan Shveycariyaǵa ketti, Charli ol jerge arnawlı mektepte oqıw ushın aldınnan kóship ketken edi. Rey 12-máwsimniń basında bes epizodqa qaytıp keldi. 8-máwsimniń sońında kúyewi Mitch penen birge ketken [[Lyusi Yuing]] 11-máwsimniń sońǵı epizodlarında Sautforkqa qaytıp keldi, biraq eki jıldan keyin Evropaǵa qayta ketti. Eki jaǵdayda da [[Sharlin Tilton|Sharlin Tiltondı]] jumıstan bosatıw dóretiwshilik toparınıń sheshimi boldı, sebebi olar ushın jańa syujetler jaratıw qıyınshılıqlar tuwdırdı. [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] 12-máwsimniń finalında jańa kúyewi, kinorejissyor Don Lokvud (miyman aktyor Ien MakSheyn) penen [[London|Londonǵa]] kóship ketti. [[Linda Grey|Linda Greydiń]] jumıstan bosatılıwı [[Stiv Kanali|Stiv Kanalidiń]] serialdan ketiwine sebep bolǵan byudjet qısqartıwları menen birdey bolsa da, Grey [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] ketiwin ózi hám [[Leonard Kacman]] arasında óz-ara kelisilgen sheshim dep táriyipledi, sebebi qaharman «tolıq sheńberinen de ótip ketken» dep kelisildi<ref name="UltimateLinda">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/lindainterview2.htm| bet = Official Dallas website - exclusive dallas interview Linda Gray| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140628062445/http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/lindainterview2.htm| arxivsáne = 2014-jıl 28-iyun | avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. Stefani Rodjers 13-máwsimniń aqırında Klifftiń PR wákili lawazımınan bosatıldı, bul aktrisa [[Lesli-Enn Daun|Lesli-Enn Daundı]] turaqlı quramınıń eń qısqa múddetli aǵzasına aylandırdı: ol 8 epizodta payda boldı hám 13 epizodtıń baslanǵısh titrlarında kórsetildi. [[Barbara Bel Geddes]] 1983-jılı 15-martta, 6-máwsimdegi sońǵı kórinislerin tamamlaǵannan birneshe kún ótkennen keyin, júregine tórt tamırlı shuntlaw operaciyasın ótkerdi. Sonnan keyin Bel Geddes operaciyadan keyingi dem alıw hám tikleniw dáwiri sebepli 7-máwsimniń birinshi 11 epizodın ótkizip jiberdi. 7-máwsimniń finalınan keyin, Bel Geddes júrek operaciyasınan keyingi dáwirde jumıs kólemi hám is haqı boyınsha kelispewshiliklerden soń Dallastan tolıǵı menen ketti. Keyin [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] rolin 8-máwsim ushın [[Donna Rid]] iyeledi hám Rid 3 jıllıq shártnamaǵa qol qoydı. 9-máwsimniń basında Bel Geddesten qaytıp keliwin soraǵanda, ol kelisti, bul bolsa jámiyetlik qatnaslarında úlken dawǵa alıp keldi hám Ridti qattı ashıwlandırıp, serial prodyuserleri menen sudlasıwına sebep boldı. Aqırında prodyuserler Ridke sudqa shekem 1 million dollar tólep kelisimge keldi. Birneshe aydan soń, 1986-jılı yanvarda Rid kútilmegende asqazan astı bezi ragınan qaytıs boldı. Miss Elli serialda 13-máwsimniń aqırına shekem qaldı, sol waqıtta ol Kleyton menen Dallastan ketti. Olar Uzaq Shıǵıs Aziyanı sayaxat etiwdi, sońınan Evropada Rey hám Djennanıń qasında qonıslawdı sheshti. 1990-jılı Dallastan ketkennen keyin, Bel Geddes aktyorlıq karerasın toqtattı. Serialdıń 14- hám sońǵı máwsimi baslanǵanda, on aktyor turaqlı quram dárejesine iye boldı. Olardıń yarımı serial finalına shekem serialdan ketken bolsa da, olardıń hámmesi jıl dawamında serialdıń baslanǵısh titrlarında kórsetiliwin dawam etti. Kleyton Farlou tórt epizodta payda bolıp, Sautforktı Bobbige tapsırıw sıyaqlı islerdi juwmaqladı; [[Eypril Stivens Yuing]] máwsimniń basında qaytıs boldı, pal ayında onı Xillari Teylor (miyman aktrisa Syuzan Luchchi) urlap ketken; Kelli Xarper Yuing máwsimniń ortasında jańa jigiti hám J.R. menen jańa tuwılǵan ulı menen jańa ómir baslaw ushın ketti; [[Liz Adams]] [[Kliff Barns|Kliff]] penen nekesin buzıp, máwsimniń aqırına jaqın ketti; hám [[Djeyms Bomont]] serial finalınan birneshe epizod aldın jańadan tabılǵan kishkentay ulı Djimmi hám Djimmiydiń anası Debra Linn (miyman aktrisa Debora Taker) menen shıǵıs jaǵalawında jańa ómir baslaw ushın serialdan ketti. Serial juwmaqlanǵanda, Karter MakKey burınǵıday qúdiretli bolıp, «VestStar» kompaniyasında qaldı; Mishel Stivens Djeyms penen birge jasawǵa úmit etip MakKeyden satıp alǵan ranchoda jalǵız, júregi jaralanıp qorlandı; [[Kliff Barns]] aqırında «Yuing Oyl»dıń jalǵız iyesine aylandı; al endi Sautforktıń iyesi bolǵan [[Bobbi Yuing]] [[Eypril Stivens Yuing|Eyprildiń]] óliminen keyin aqırı ózin tınıshlandıra aldı. Biraq, «Yuing Oyl»dı da, Sautforktı da joǵaltqan, sonday-aq ulları tárepinen taslap ketilgen J.R. tolıq streste edi; serial onıń ózin óltirgeni yamasa óltirmegeni haqqındaǵı belgisiz soraw menen juwmaqlandı. == Óndiris == === 1–8-máwsimler === 1956-jılǵı «Gigant» filmi Dallas serialına ilham bergen dep esaplanadı. Eki óndiris te XX ásirdiń ortasınan aqırına shekem Texas shtatındaǵı bay neftshiler menen sharwalar arasındaǵı gúresti súwretleydi. Sońıń menen bir qatarda, eki óndiriste de [[J. R. Yuing|«J.R.»]] dep atalǵan bas qaharman bar<ref>Gary M. Cramer, "'Giant': A giant book about a giant film", ''[[The Philadelphia Inquirer]]'', May 3, 2018.</ref>. Serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobstıń]] sherigi Maykl Filerman showdıń atın «Dallas» dep qoyıwdı usınıs etti. Djeykobs bul qala haqqında Kennedidiń óltiriliwi hám «Dallas Kowboyz» komandasınan basqa hesh nárse bilmeytuǵın edi; tek shtatqa barıp, túsiriw jumıslarına tayarlanǵannan keyin ǵana ol showdıń atın «Xyuston» dep qoyıw kerek ekenin túsindi, sebebi ol jerde neft sanaatı ádewir áhmiyetli, al Dallasta bolsa bank hám qamsızlandırıw tarawları rawajlanǵan<ref name="marshall201810">{{Cite magazine |last=Marshall |first=Max |date=September 19, 2018 |title='Dallas' at 40: The Inside Story Behind the Show That Changed Texas Forever |url=https://www.texasmonthly.com/the-culture/dallas-at-40-the-inside-story-behind-the-show-that-changed-texas-forever/ |magazine=[[Texas Monthly]] |language=en-US |access-date=September 21, 2018}}</ref>. Ol dáslepki bes bólimli mini-serialdıń (1-máwsim) birinshi hám sońǵı epizodların jazdı, al qalǵan úsh epizodtı Artur Bernard Lyuis, Kamilla Marketta hám Virdjiniya Oldridj jazdı. Oldridj serialǵa qaytıp kelmegen hám Marketta 4-máwsimde ketken bolsa da, Lyuis «Dallas»tıń eń abıroylı scenaristleriniń birine aylandı. [[Leonard Kacman]] 1-máwsimde prodyuser retinde qatnastı, al 2-máwsimde onıń tásiri kúsheydi, sebebi ol epizodlardı jazıwdı hám rejissyorlıq etiwdi basladı. Serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] 2-máwsimniń aqırında atqarıwshı scenariy máslahátshisi lawazımınan ketti, sebebi ol «Nots Lendiń» óndirisine dıqqatın qarattı. «Dallas»tıń birinshi 3 máwsimindegi atqarıwshı prodyuserleri [[Filip Kapis]] hám [[Li Rich]] boldı. Showdıń birinshi 8 máwsimi dawamında «Dallas»tıń óndiris toparı tiykarınan ózgerissiz qaldı (tiykarǵı ózgeris 3-máwsimnen keyin Richtiń ketiwi boldı). [[Li Rich]] ketkennen keyin, [[Filip Kapis]] jalǵız atqarıwshı prodyuser, Leonard Kacman prodyuser hám showdıń basqarıwshısı, Kliff Fenneman prodyuserdiń járdemshisi, al Artur Bernard Lyuis atqarıwshı scenariy redaktorı/baqlawshı prodyuser lawazımların iyeledi. Hám, 25 scenarist scenariyler menen úles qosqan bolsa da, Kacman, Lyuis hám Devid Polsen úshligi usı birinshi segiz máwsim dawamında epizodlardıń derlik úshten ekisin jazdı. Polsen serialǵa 4-máwsimde qosıldı hám 6-máwsimde scenariy redaktorı lawazımına kóterildi. Itibarlısı, olardıń úshewi 7- hám 8-máwsimlerde ekewinen basqa barlıq epizodlardı jazǵan. === 9-máwsim === Atqarıwshı prodyuser [[Filip Kapis]] penen prodyuser [[Leonard Kacman]] arasındaǵı dóretiwshilik kelispewshilikler Kacmannıń 8-máwsimniń sońında serialdan ketiwine alıp keldi<ref name="latimes880401">[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-04-01-ca-627-story.html Haithman, Diane. "The Baron of 'Dallas': Producer Reminisces on 10th Anniversary"] ''Los Angeles Times''; April 1, 1988</ref>. Kacman 9-máwsim dawamında show ushın jazıwdı dawam etiwi hám usı máwsimde «dóretiwshilik máslahátshisi» retinde (bul oǵan barlıq scenariylerdiń kóshirmeleri jiberilip, óz pikirin bildiriwi soralǵanın ańlatadı) islegen bolsa da, Kapis jańa óndiris komandasın alıp keliwge sheshim qabılladı: oǵan hám prodyuserdiń járdemshisi Kliff Fennemanǵa prodyuser retinde Djeyms X. Braun hám baqlawshı prodyuser/showranner Piter Dann, atqarıwshı scenariy máslahátshisi Djoel Dj. Feygenbaum, hám scenariy redaktorları Xollas Uayt hám Stefani Garman qosıldı. Degen menen, óndiris shıǵınlarınıń ósiwi<ref name="latimes880401"/> hám reytinglerdiń tómenlewi tuwralı málimleme (onıń durıslıǵı tartıslı bolsa da) «Lorimar» óndiris kompaniyasınıń [[Patrik Daffi]] hám [[Leonard Kacman|Leonard Kacmandı]] da qaytıwǵa kóndiriwge májbúr etti. 9-máwsim juwmaqlanǵanda, Kacman kelesi máwsim ushın showranner retinde qaytıp keliwge kelisti, al máwsim finalında Patrik Daffi ekranda túsinisiz túrde qayta payda boldı<ref>{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/backstage/behind5.htm| bet = Official Dallas website Bobby Ewing returns| avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20140524043841/http://www.ultimatedallas.com/backstage/behind5.htm| arxivsáne = 2014-jıl 24-may | url-status = dead}}</ref>. === 10-máwsim === 10-máwsimniń premyerasınan baslap, syomka komandasında jáne bir úlken ózgeris boldı: [[Leonard Kacman]] showdıń prodyuser tárepine qaytıp qoymay, atqarıwshı prodyuser lawazımına da kóterildi. Xabarlarǵa qaraǵanda, bul oǵan show ústinen «tolıq biylikke» iye bolıw shárti menen berilgen,<ref name="latimes880401"/> al [[Filip Kapis]] hám 9-máwsim xızmetkeriniń kópshiligi óndiristen ketti. Kacman menen birge, Devid Polsen showdıń jańa prodyuseri retinde qaytarıldı, al baqlawshı prodyuser lawazımı jańa kelgen Kelvin Klements-kishige usınıldı, Kliff Fenneman bolsa prodyuserdiń járdemshisi lawazımında qaldı. Prodyuserler menen birge islesiw ushın jańa scenaristler komandası jallandı, sońıń ishinde Kacmannıń ulı Mitchell Ueyn Kacman scenariy redaktorı hám Liya Markus scenariy máslahátshisi retinde boldı. Markus eki jıldan keyin ketti, al qalǵanları showdıń sońında deyin qaldı. Scenariy boyınsha, [[Patrik Daffi|Patrik Daffidiń]] qaytıwı pútkil 9-máwsimdi [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipaldıń]] qaharmanı Pemniń túsi dep túsindirildi, bul Kacmannıń showǵa qatnasıwı minimallasqan dáwirde bolıp ótken waqıyalardı is júzinde tolıǵı menen joq etti. Hátte aktyorlar quramı da óndiris penen siyasiy gúresten zıyan kórdi. [[Larri Hegmen]] ([[J. R. Yuing|J.R.]]) [[Leonard Kacman|Kacmandı]] qollap-quwatlap, Daffidiń qaytıwında úlken rol oynaǵanı aytılsa da, [[Syuzan Xovard]] (Donna), 9-máwsim epizodlarınıń biriniń scenariyin jazǵan, [[Filip Kapis|Filip Kapistiń]] tárepinde bolıp, 9-máwsim waqıyaların biykar etiw ideyasına qarsı shıqtı. Ol 10-máwsim ushın jáne bir epizod jazıwǵa qaytıp kelgen bolsa da, máwsimniń sońında scenarist retinde de, aktyor retinde de serialdan ketti<ref name="latimes880401"/>. === 11–14-máwsimler === Serialdıń sońǵı tórt jılında [[Leonard Kacman]] shouranner bolıp qaldı, oǵan serial juldızı [[Larri Hegmen]] atqarıwshı prodyuser retinde (12-máwsimnen baslap) hám Ken Xorton birlesken atqarıwshı prodyuser retinde (13-máwsimnen baslap) qosıldı. Qadaǵalawshı prodyuser Kelvin Klements kishi 10-máwsimnen keyin serialdan ketti hám onıń ornın 11 hám 12-máwsimlerde qaytıp kelgen Artur Bernard Lyuis iyeledi, ol serialdıń aqırına shekem scenarist bolıp qaldı. Usılayınsha Lyuis [[Leonard Kacman]] hám Devid Polsen menen qayta birlesti. Biraq, Polsen 11-máwsimniń sońında Dallastan ketti (básekiles «Dinastiya» serialına qosılıw ushın), hám onıń prodyuserlik lawazımın dáslep 12-máwsim ushın Xovard Lakin, keyin sońǵı eki jıl dawamında kóp jıllıq járdemshi prodyuser Kliff Fenneman iyeledi. Lakin 13 hám 14-máwsimlerde baqlawshı prodyuser bolıp isledi. Mitchell Ueyn Kacman 12-máwsimnen baslap birlesken prodyuser lawazımına kóterildi, al Frenk Kacman ([[Leonard Kacman|Leonard Kacmannıń]] ekinshi ulı) hám Djon Rettino ([[Leonard Kacman|Leonard Kacmannıń]] kúyew balası) 13 hám 14-máwsimlerde járdemshi prodyuserler bolıp xızmet etti. Sonıń menen bir qatarda, Kacmannıń jeke járdemshisi Luella Li Kereuey sońǵı úsh máwsimde atqarıwshı koordinator retinde kórsetildi. Xızmetkerler quramına qosılǵan sońǵı áhmiyetli adam Liza Seydman boldı, ol sońǵı eki máwsimde atqarıwshı syujet keńesshisi retinde serialǵa qosıldı. === Syomka orınları === Pilot máwsim tolıǵı menen Texas shtatınıń [[Dallas]] qalasında hám Frisko qalasındaǵı Kloys Boks ranchosında túsirildi<ref>[http://www.ultimatedallas.com/news/critic.htm Dallas Critic<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221101754/http://www.ultimatedallas.com/news/critic.htm |date=2014-02-21 }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.friscostyle.com/2020/05/05/346451/box-ranch-a-legend-in-limbo| bet = Box Ranch: A Legend in Limbo &#124; Frisco STYLE Magazine| sáne = 2024-jıl 22-yanvar }}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/southfork2.html| bet = Official Dallas website - locations used in the tv series Dallas| at = David Massey -| familiya = Goldlion| jumıs = www.ultimatedallas.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-fevral | arxivsáne = 2019-jıl 13-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190913011807/http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/southfork2.html| url-status = dead}}</ref>. Keyinirek, serialdıń ishki kórinisleriniń kópshiligi Kaliforniya shtatınıń Kalver-Siti qalasındaǵı MGM studiyalarında túsirildi (bul studiyanı Lorimar 1986-jılı tolıq satıp alǵan), al sırtqı kórinislerdiń bir bólegi Texas shtatınıń Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] hám [[Dallas]] qalasınıń basqa jerlerinde túsirildi. 13-máwsimde óndirislik shıǵınlardıń ósiwi barlıq syomka jumıslarınıń Kaliforniyaǵa kóshiriliwine alıp keldi. Ádette aktyorlar hám túsiriw toparı máwsim baslanıwınan aldın jazda Dallas aymaǵında altı-segiz háptesin sırtqı kórinislerdi túsiriwge jumsap, keyin máwsimniń qalǵan bólegin Los-Andjeles aymaǵında túsiretuǵın edi; berilgen bir máwsimdegi epizodlardıń yarımınan azıraǵınıń sırtqı kórinisleri Dallasta túsirilgen. MGM óziniń pavilyonlarınıń birinde Sautfork ranchosınıń arqa háwlisi menen basseyniniń tolıq ólshemli kóshirmesin qurıp, máwsimniń keyingi bóleginde «sırtqı» kórinislerdi túsiriwge múmkinshilik berdi. === Rejissyorlar === [[Leonard Kacman]] — bul showdıń eń kórnekli rejissyorı bolıp, 1, 9 hám 12-máwsimlerden basqa barlıq máwsimlerdegi epizodlardı túsirgen. Kacmannan keyin, Maykl Pris «Dallas» serialınıń eń kóp epizodın túsirgen rejissyor bolıp, ol 4-máwsimde serialǵa qosılıp, aqırına shekem islegen. Dáslepki mini-serialǵa qosılǵan eki rejissyordıń biri, Robert Dey, keyingi máwsimlerge qaytıp kelmedi, al Irving Dj. Mur 5-máwsimge shekem serialda qaldı, keyin sońǵı úsh máwsimge qaytıp keldi. Serial juldızlarınıń besewi de epizodlardı túsirgen: [[Larri Hegmen]] (3–14-máwsimler), [[Patrik Daffi]] (4–8 hám 10–14-máwsimler), [[Linda Grey]] (9–12-máwsimler), [[Stiv Kanali]] (10–12-máwsimler) hám [[Ken Kercheval]] (13–14-máwsimler). == Epizodlar == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Máwsim ! colspan="2" rowspan="2" |Epizodlar ! colspan="2" |Dáslepki shıǵarılıwı ! rowspan="2" |Reyting ! rowspan="2" |Tamashagóyler (reyting upaylarında) |- !Birinshi shıǵarılıwı !Sońǵı shıǵarılıwı |- ! colspan="1" |1 | colspan="2" |5 | colspan="1" |1978-jıl, 2-aprel |1978-jıl, 30-aprel |42 |19.0 |- ! colspan="1" |2 | colspan="2" |24 | colspan="1" |1978-jıl, 23-sentyabr |1979-jıl, 6-aprel |40 |18.4 |- ! colspan="1" |3 | colspan="2" |25 | colspan="1" |1979-jıl, 21-sentyabr |1980-jıl, 21-mart |6 |19.1 |- ! colspan="1" |4 | colspan="2" |23 | colspan="1" |1980-jıl, 7-noyabr |1981-jıl, 1-may |1 |27.6 |- ! colspan="1" |5 | colspan="2" |26 | colspan="1" |1981-jıl, 9-oktyabr |1982-jıl, 9-aprel |1 |23.2 |- ! colspan="1" |6 | colspan="2" |28 | colspan="1" |1982-jıl, 1-oktyabr |1983-jıl, 6-may |2 |20.5 |- ! colspan="1" |7 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1983-jıl, 30-sentyabr |1984-jıl, 18-may |1 |21.5 |- ! colspan="1" |8 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1984-jıl, 28-sentyabr |1985-jıl, 17-may |2 |20.97 |- ! colspan="1" |9 | colspan="2" |31 | colspan="1" |1985-jıl, 27-sentyabr |1986-jıl, 16-may |6 |18.8 |- ! colspan="1" |10 | colspan="2" |29 | colspan="1" |1986-jıl, 26-sentyabr |1987-jıl, 15-may |11 |18.6 |- ! colspan="1" |11 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1987-jıl, 25-sentyabr |1988-jıl, 13-may |21 |15.2 |- ! colspan="1" |12 | colspan="2" |26 | colspan="1" |1988-jıl, 28-oktyabr |1989-jıl, 19-may |30 |13.9 |- ! colspan="1" |13 | colspan="2" |27 | colspan="1" |1989-jıl, 22-sentyabr |1990-jıl, 11-may |43 |— |- ! colspan="1" |14 | colspan="2" |23 | colspan="1" |1990-jıl, 2-noyabr |1991-jıl, 3-may |61 |— |} == Reytingler == Dallas dáslep turaqlı serial retinde shıqqanda shembi kúni keshte kórsetildi. Bir aydıń ishinde serial ekshembi kúni keshte kórsetilip, máwsimniń ortasına shekem, yaǵnıy juma kúni keshki waqıtta kórsetiletuǵın boldı. Dallas 1991-jılı serial juwmaqlanǵanǵa shekem juma kúnleri efirge shıǵıp, 21:00 hám 22:00 waqıtları arasında kórsetildi. Dallas serialınıń J.R.-nı kim atqanın ashıp bergen «Kim isledi?» epizodı, 1980-jılǵı ataqlı intrigalı waqıya, sol waqıtta eń joqarı ishki reytinglerge iye boldı. 90 millionnan aslam amerikalı tamashagóyler (bul 1980-jıl 21-noyabrdegi AQSH úy xojalıqlarınıń 53%-ten aslamın hám Amerika televideniesi auditoriyasınıń 76%-in quraydı) juwaptı biliw ushın televizorǵa qosıldı. Bul epizod 1967-jılı avgust ayında kórsetilgen «Qashqın» serialınıń sońǵı epizodınıń reyting rekordınan ozıp ketti, biraq «Dallas»tıń rekordı tek 1983-jılı «M*A8*S*H» serialınıń sońǵı epizodı tárepinen jańalandı. Bul epizod J.R.-nı kim atqanın kóriw ushın dúnya júziniń 57-den aslam elindegi 360 millionǵa jaqın tamashagóydi jıynap, xalıqaralıq kólemde eń kóp tamasha etilgen ekinshi amerikalı televidenie epizodına aylandı<ref>{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/stage/2006/nov/14/theatre.pantoseason| bet = Patrick Duffy, Bobby Ewing in Dallas, talks to William Leith| avtor = William Leith| jumıs = The Guardian| sáne = 2006-jıl 14-noyabr | qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. Serialdıń auditoriyası 1980-jılǵı «Kim isledi?» epizodınan keyin turaqlı túrde azayıp barǵanına qaramastan, «Dallas» serialınıń juwmaqlawshı epizodı, «Jumbaq», 1991-jıldıń 3-may kúni saat 21:00-den 23:00-ge shekem 33 million tamashagóy hám 22 úy reytingin jıynap, mámlekettiń eń kóp kórilgen 14-televiziyalıq serial finalı boldı. Onıń básekilesi, «Ańshı» (NBC kanalında), tek 9.8 reytingin jıynay aldı. === Filmler/arnawlı baǵdarlamalar === Sánesi / Ataması / Telekanal / Úy xojalıǵı reytingi / Úles / Tamashagóyler / Waqıt * 1996-jıl 15-noyabr / Dallas: J.R. -nıń qaytıwı / [[CBS]] / 13.4 / 23 / 18.1 / Keshki 9–11 (aldınǵı «Arıslannıń maqtanıshı» baǵdarlaması 6.3 reytingin jıynadı) * 1998-jıl 24-aprel / Dallas: Yuingler urısı / [[CBS]] / 7.8 / 14 (aldınǵı «Jasırın kamera» baǵdarlaması 6.8 reytingin jıynadı) * 2004-jıl 7-noyabr / Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw / [[CBS]] / 8.5 / 14 / 12.7 / Keshki 9:30–11:30 === Kórsetiw translyaciyası tariyxı === ====[[CBS]]==== * 1978-jıl 2–30-aprel: Ekshembi, keshki 10:00 (ET/PT)/9:00 (CT/MT) * 1978-jıl 23-sentyabr – 14-oktyabr: Shembi, keshki 10:00/9:00 * 1978-jıl 15-oktyabr – 1979-jıl 14-yanvar: Ekshembi, keshki 10:00/9:00 * 1979-jıl 26-yanvar – 1981-jıl 27-noyabr: Juma, keshki 10:00/9:00 * 1981-jıl 4-dekabr – 1990-jıl 16-mart: Juma, keshki 9:00/8:00 * 1990-jıl 30-mart – 21-dekabr: Juma, keshki 10:00/9:00 * 1991-jıl 4-yanvar – 3-may: Juma, keshki 9:00/8:00 ==== Sindikaciya ==== 1984-jıldıń gúzinen baslap, Dallas serialı «Lorimar» kompaniyası tárepinen jergilikli stanciyalarǵa tarmaqtan tıs sindikaciya ushın paketlendi; baǵdarlamanı dáslep satıp alǵan stanciyalar arasında Dallas-Fort-Uerttiń ABC filialı, WFAA-TV da boldı. Sindikaciya paketine tek dáslepki 222 epizod (1-den 9-máwsimge shekem) kirdi. Biraq, Dallas jergilikli bazarlarda [[CBS]] kanalında [[Praym-taym|praym-taymdaǵıday]] reyting jetiskenligine erise almadı. 1990-jıllarda show TNT kanalında qısqa múddetke kórsetildi (1992-jıldıń sentyabrinen 1993-jıldıń avgustına shekem, taǵı da tek birinshi toǵız máwsim), sonnan keyin 1996-jıldıń gúzinen baslap TNN kanalında kórsetildi (bul original serialdıń barlıq 357 epizodın efirge bergen birinshi tarmaq boldı, biraq epizodlar waqıt ushın qattı redakciyalanǵan edi), al 2003-jıldan 2008-jılǵa shekem pútkil serial melodrama temalı «SoapNet» kabel telekanalında, dáslepki translyaciya etilgenindey, qısqartılmaǵan hám redakciyalanbay kórsetildi. 2011-jılı 1-yanvarda CMT kanalı serialdı bir kún dawamında efirde kórsetti hám 2012-jılǵı dawamınıń premyerasınan aldın, ayırım epizodlar CMT kanalında hám onıń veb-saytında kórsetildi. 1981-jılı Silvio Berluskonige tiyisli Italiyanıń media konglomeratı «Mediaset» «Dallas» serialın awdarıp, Italiya [[Praym-taym|praym-taymında]] kórsetti hám ol pútkil Italiya boylap ataqlı bolıp ketti<ref name="berlusconi">{{Web deregi | bet = Citizen B: The Legacy of Silvio Berlusconi's TV Empire| baspaxana = Indiewire| avtor = | sáne = 2012-jıl 30-oktyabr | url = https://www.indiewire.com/2012/10/citizen-b-the-legacy-of-silvio-berlusconis-tv-empire-43823/#!}}</ref>. Serial Yaponiyada TV Asahi kanalında kórsetildi, biraq 1982-jıldıń basında onıń reytingleri tómen bolǵanlıqtan, serial keyingi waqıtqa (burın keshki saat 10-da, keyin piyshembi kúnleri keshki saat 11-ge) kóshirildi<ref>{{cite news |last1=Lohr |first1=Steve |title='Dallas' Strikes No Oil on Japanese TV |url=https://www.nytimes.com/1982/02/10/arts/dallas-strikes-no-oil-on-japanese-tv.html |work=[[The New York Times]] |date=February 10, 1982}}</ref>. ==== Ullı Britaniyadaǵı translyaciyalar ==== Ullı Britaniyada Dallas serialın kórsetiw huqıqların BBC satıp aldı hám ol tez arada 20 millionnan aslam tamashagóydi jıynap, reytingler jeńimpazına aylandı. Biraq, 1985-jılı korporaciya toǵızınshı máwsim ushın hár bir epizodına soralǵan 60 000 dollar tólewden bas tarttı. Kelesi máwsimdi alıw ushın distribyutor menen kelisimler alıp barıp atırǵan waqıtta, olardıń kommerciyalıq básekilesi, ITV franshizasınıń iyesi «Thames Television» kútilmegende aralasıp, sol bahanı qabıl etti. BBC bul jaǵdayǵa qattı ashıwlanıp, aǵımdaǵı máwsimdi yarımında toqtattı hám sol jıldıń noyabr ayında «Thames Television»nıń jobalastırǵan kórsetiw waqtı menen bir waqıtta qalǵan epizodlardı kórsetiw menen qorqıttı. Bul baspasózde úlken narazılıqlarǵa sebep boldı hám bul másele boyınsha hátte Parlamentte de soraw berildi<ref>{{cite news|title= TELEVISION; J.r. Would Be Proud Of British Tv's 'Dallas' Brawl |work=Los Angeles Times|date=April 5, 1985|url= https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-04-05-ca-27408-story.html|access-date=January 26, 2019 | first=Howard | last=Rosenberg}}</ref>. BBC bas tartıp, 27-mart kúni aǵımdaǵı máwsimniń translyaciyasın qayta basladı<ref>The Times newspaper, P3, Dallas is back on BBC Next Month, 19 Feb 1985</ref>. Aqırında, basqa kóplegen ITV franshizaları, atap aytqanda «Granada Television» hám «Yorkshire Television»,<ref>Thames TV head called to IBA after 'Dallas' deal P2, Date: 18 Jan 1985</ref> bul kelisimge qanaatlanbadı hám sonlıqtan qadaǵalawshı Ǵárezsiz Translyaciya Basqarmasına (IBA) shaǵım etti. IBA hám basqa ITV franshiza iyeleriniń birneshe aylıq basımınan keyin, «Thames Television» óz jobalarınan bas tarttı hám toǵızınshı máwsimdi zıyanına BBC-ge qaytarıp sattı<ref>{{cite news|title= Thames TV head leaves in dispute over Dallas |work= [[The Times]]|date=July 12, 1985| first=David | last=Hewson}}</ref>. Máseleniń sheshiliwi ushın 1986-jıldıń yanvarına shekem waqıt ketti<ref>The Times . P3 . Dallas to return in March 15 January 1986. Thames Television will pay BBC £300K</ref>. «Dallas» serialı 1991-jılı juwmaqlanǵanǵa shekem BBC1 kanalında kórsetiliwin dawam etti. == Intrigalı juwmaqlar == Dallas óziniń intrigalı juwmaqları menen belgili. Serialdıń kórsetiliwi barısında hár máwsim jıldıń keyingi bólegindegi máwsim premyerası ushın reytinglerdi kóteriw maqsetinde qanday da bir intrigalı juwmaq penen tamamlanatuǵın edi. * '''Mini-serialdıń intrigalı juwmaǵı''': Bul shınında da intrigalı juwmaq bolmasa da, dáslepki «Dallas» mini-serialınıń besinshi epizodınıń sońında [[J. R. Yuing|J.R.]] ([[Larri Hegmen]]) Yuinglerdiń barbekyu keshesinde Diggerdiń (Devid Ueyn) iship alǵanınan keyin, óziniń atalas aǵası Djimmidi (Djeyms Kenning) izlew ushın saraydıń tóbesine kóterilgen Pem (Viktoriya Prinsipal) menen sóylesiw ushın sol jerge baradı. Más bolǵan J.R. onı Bobbige ([[Patrik Daffi]]) ranchodan ketpewin aytıwǵa kóndiriwge háreket etedi. Biraq, ol oǵan aralasıwdı qálemeydi hám J.R.-dan qashıwǵa urınıp atırıp, tóbeden qarnı menen qulap túsedi. Ekiqabat bolǵan Pem tuwılmaǵan balasınan ayırıladı. Keyin, [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] ([[Linda Grey]]) J.R.-dan bul shınında da tosınnan bolǵan ba, yamasa ol Pemniń qasaqana qulawın qálegen be dep soraydı. J.R. «Men olay islemedim» dep juwap beredi. Syu Ellen J.R.-dan Pemniń balasınan ayırılǵanına qayǵırasań ba dep soraǵanda, J.R. oǵan juwap bermeydi, bul sheshimdi tamashagóydiń ózine qaldıradı. * '''2-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellenniń maskúnemlikke beriliwi onı sanatoriyaǵa alıp keldi, ol jerde ol Klifftiń ([[Ken Kercheval]]) balası dep esaplaǵan perzentine ekiqabat edi. Ol sanatoriyadan qashadı, más boladı, sońınan qattı avtomobil apatına ushırap, óziniń hám balasınıń ómirin qáwip astına qoyadı. Shıpakerler Djon Ross Yuing III dep atalǵan balanı tuwdıradı, biraq ol tuwılǵanda júdá kishkene edi hám ele qáwipten qutılmaǵan; Syu Ellen de solay, ol epizod sońında ómir ushın gúresip atır. Uwayım shekken J.R. epizod sońında kóz jasları menen hayalına qarap, onıń «tek jasawı kerek» ekenin aytadı. * '''3-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': [[J. R. Yuing|J.R.]] Texasta kóp adamlardıń ózin jekkóriwine sebepshi boldı: ol bizneste aldaǵan erkekler, qarım-qatnasta aldaǵan hayallar, ashıwlandırǵan shańaraq aǵzaları hám Marili Stoun (Fern Ficdjerald) bar edi, onıń kúyewi ásirese sátsiz biznes kelisiminen keyin ózin-ózi óltirgen edi. Usılardıń hámmesinen keyin, birew J.R.-nıń «Yuing Oyl» keńsesiniń sırtında keshki waqıtta kútip turadı, hám J.R. dawıstı esitip, bul kim dep sorap esikke qaray júrgende, birew onıń qarnına eki ret oq atadı. Bul epizodtıń intrigalı juwmaǵı házirgi kúnde ataqlı bolǵan «J.R.-nı kim attı?» talqılawlarına hám boljawlarına, sonday-aq J.R.-nıń atıwdan aman qalıwı yamasa óltiriliwi haqqındaǵı boljawlarǵa alıp keldi. * '''4-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellen ulı Djon Rosstı Sautforktan jasırın alıp ketiwge urınadı, biraq onı J.R. uslap aladı hám ranchodan quwıp jiberedi. Keyin Pem aralasıp, J.R. joq waqtında Djon Rosstı anasına alıp baradı, bul J.R.-nı qattı ashıwlandıradı. Kristin (Meri Krosbi) qaytıp kelip, J.R.-dan kóbirek aqsha talap etedi, al ol oǵan onı atqanı ushın qılmıslıq juwapkershilikke tartıw ele kesh emes ekenin aytadı. [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen túngi biznes ushırasıwına baratırıp, Kliff Sautfork basseyninde qalqıp júrgen qońır shashlı hayaldıń denesin tabadı. Ol kim ekenin kóriw ushın basseynge sekiredi, al artına qarasa, basseyn ústindegi balkonda turǵan J.R.-nı kóredi. J.R.-nı ayıplı dep esaplaǵan Kliff óziniń qarsılasına: «Ol óldi. Hásseniy» deydi. Dene júzi kórsetilmegen, bul Syu Ellen be, Pem be, Kristin be yamasa basqa birew me degen boljawlarǵa alıp keldi. Bul showdıń eń joqarı reytingli máwsim juwmaqlawshı epizodı boldı. * '''5-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Máwsimniń basında, J.R.-nıń Farloulardıń 5 million barrel shiyki neftin jıynaw arqalı Djon Rosstı qaytarıp alıwǵa májbúrlew jobası, nefttiń bazar bahası tómenlep baslaǵanda, ózine keri tásir etip, Kliff J.R.-nı úlken finanslıq mashqalaǵa ushıratqan edi. Farloulardıń neftin jıynaw ushın, J.R. 200 million dollar kredit alıp, oǵan kepillik retinde «Yuing Oyl»dıń 50 million dollarlıq aktivlerin qoyǵan edi. Kliff, Djordan Li (Don Starr), Endi Bredli (Pol Sorensen) hám Ueyd Lyus (Robert Akerman) penen birge, J.R.-nıń qarızların satıp alıw ushın Von Liland (Dennis Patrik) penen islesip, onı bankrot dep járiyalawdı jobalastırdı. Kliff J.R.-nı jeńip atırǵanday kórinetuǵın bir waqıtta, [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] ([[Barbara Bel Geddes]]) Kleyton ([[Xovard Kil]]) menen kelisim dúzip, «Yuing Oyl»dı bul mashqaladan qutqarıp qaldı. Kelisimge muwapıq, Kleyton neft jıynalǵan waqıttaǵı bahanı tóleytuǵın boldı. Máwsimniń aqırına kelip, J.R. hám Klifftiń jaǵdayları ádewir ózgerdi, sebebi Kliff penen waqıtsha qarım-qatnasta bolǵan Syu Ellen, J.R.-ǵa qaytıp, oǵan qayta turmısqa shıǵıwdı jobalastırdı. Sonıń menen birge, J.R. Kliffke qaqpan qurıp, jalǵan geologiyalıq esabat arqalı Kliffti haqıyqatında qurǵaq bolǵan, biraq neftke bay delingen jerge millionlaǵan dollar investiciya etiwge isendirdi. Keyin Kliffti anası Rebekka Barns Ventvort (Priscilla Poynter) kompaniya qarjıların urlaǵanı ushın «Ventvort Tul & Day» kompaniyasın basqarıwdan bosatıldı. Kliff kóp muǵdarda tabletka iship, ózin-ózi óltiriwge háreket etedi, hám ayıplılıq seziminen qıynalǵan Syu Ellen komada jatqan Klifftiń qasına asıǵadı. J.R. Syu Ellendi bolǵan waqıyaǵa Klifftiń ózinen basqa hesh kim ayıplı emesligine isendiriwge háreket etedi, biraq Syu Ellen onıń menen kelispeydi hám eger Kliff ólse, J.R.-ǵa qayta turmısqa shıǵa alıw-almawın bilmeytuǵının aytadı. Máwsim Klifftiń ómiri qáwipli bolǵan jaǵdayda juwmaqlanadı. * '''6-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Máwsimniń basında Syu Ellen J.R.-nı Xolli Xarvud (Luis Chaylz) penen tósekte kórgennen keyin, más bolıp qaladı. Ol mashinaǵa minedi, al Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]])tiń atalas aǵası Mikki Trotter (Timoti Patrik Myorfi) onı toqtatıwǵa háreket etedi hám olar J.R.-ǵa tiyisli mashinada, Sautforktıń sırtında avtoapatqa ushıraydı. Syu Ellen jeńil kógergen jerlerinen basqa zıyan kórmeydi, biraq Mikki moynınan tómengi jaǵı paralizaciyalanıp, komaǵa túsedi. Máwsimniń sońǵı epizodında Rey ekinshi mashinanıń aydawshısı Uolt Driskoll (Ben Piacca) ekenin anıqlaydı, ol J.R.-ǵa burınǵı bir hiylede járdemlesken edi. Ol sonday-aq Driskolldıń J.R. mashinanı aydap atır dep oylap, sol jıldıń basında J.R. tárepinen qamaqqa alınǵanı ushın ósh alıw maqsetinde apatqa qasaqana sebep bolǵanın biledi. Ashıwlanǵan Rey túnde Sautforkqa kelip, onı kóriwdi kútpegen J.R.-dan juwap talap etedi. J.R. onnan ne bolıp atırǵanın soraydı, al Rey bolǵan waqıya ushın J.R.-nı óltiretuǵının aytadı. J.R. Reyge qaray sham uslaǵısh ılaqtıradı, biraq oǵan tiymeydi hám janıp turǵan shamları bar basqa bir sham qoyǵıshqa tiyedi. Ekewi tóbelesip atırǵanda, shamlar órtti alıstırıp jiberedi hám tútin uyqılap atırǵan Djon Ross hám Syu Ellenniń bólmelerine kire baslaydı. Syu Ellenge sol kúni erterek shıpaker tınıshlandırıwshı dári bergen edi, sonlıqtan ol oyanbaydı. J.R. órtti bayqap, Reyden qutılıwǵa háreket etedi, aqırında onı telefon menen urıp esinen ayıradı hám hayalı menen ulın qutqarıw ushın joqarıǵa juwıradı. Rey ózine kelip, J.R.-nıń artınan juwıradı, biraq tútinge tunshıǵıp qulaydı. J.R. joqarıǵa shıǵıp atırǵanda basına aǵash túsip ketedi hám Sautfork janıp atırǵanda ekewi de esin joǵaltadı. * '''7-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Úshinshi máwsimniń intrigalı juwmaǵın esletetuǵın sırlı bir adam bir kúni túnde «Yuing Oyl» imaratına kiredi. J.R.-nıń keńsesine barıp, tapansha shıǵaradı hám otırǵan orınlıqqa úsh márte atadı. Qurban orınlıqtan jerge qulaǵanda, oq tiygen adam [[Bobbi Yuing]] ekeni kórinedi. * '''8-máwsimniń intrigalı juwmaǵ'''ı: Bir jıldan aslam waqıt Pem menen ajırasqan hám házir Djenna Ueyd (Priskilla Bole Presli) penen úyleniwge kelisken Bobbi, onıń ornına burınǵı hayalına qayta úyleniwdi sheshedi hám Pem oǵan kelisedi. Kelesi kúni tańda, Bobbi Pemniń úyinen shıǵıp baratırǵanda, birew Pemge qaray úlken tezlikte mashina aydap keledi. Bobbi Pemdı soqlıǵısıwdan aldın iyterip jiberedi, biraq ózi mashinadan qutıla almaydı. Mashinanı aydaǵan Ketrin (Morgan Brittani) ekeni hám ol Bobbidi basıp ótkennen keyin mashinası apatqa ushırap ólgeni kórinedi. Bobbi tez járdem menen emlewxanaǵa jetkerilip, [[Pem Yuing|Pem]], Djenna, J.R., [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]], Kleyton, Rey hám Donna ([[Syuzan Xovard]])nıń qasında qaytıs boladı. * '''9-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Jawız isbilermen hayal Andjelika Nero (Barbara Karrera) onı aldaǵanı ushın J.R. hám onıń atalas aǵası Djek ([[Dek Rembo]])ti óltirmekshi boladı, biraq J.R. onı policiya arqalı uslatadı. Tilekke qarsı, Andjelika Djektiń mashinasına bomba qoydırıp qoyǵan edi, onıń ishinde Djeymi (Djenili Xarrison) bar waqıtta jarıladı. Bunı telefonda esitken J.R., Djektiń kvartirasına barıw ushın keńsesinen juwırıp shıǵadı. Ol keńseden shıǵıp baratırǵanda, onı izlep ekinshi liftte Syu Ellen keledi. Ol J.R.-nıń keńsesine kirgen gezde, Andjelika qaldırǵan ekinshi bomba jarılıp, «Yuing Oyl» jaylasqan pútkil qabat jarıladı hám sınıqlar tómendegi kóshege shashıladı. Kórinis keyin Mark Greyson (Djon Bek) menen úylengennen keyingi kúni tósekte jatırǵan Pemge awısadı. Pem oyanıp, dushtan suwdıń aǵıp atırǵan dawısın esitedi. Bul Mark dep oylap, ol dushtıń qapısın ashadı, biraq ol jerde Bobbi Yuingtiń aman-esen turǵanın kóredi. (Onınshı máwsimniń premyerasında Bobbidiń ólimi hám toǵızınshı máwsimniń barlıǵı Pemniń túsi bolıp shıǵadı). * '''10-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Yuingler úlken joǵaltıwǵa ushıraydı, sebebi «Yuing Oyl» J.R.-nıń xalıqaralıq kelispewshilikke alıp kelgen nadurıs isleri ushın AQSH Ádillik Departamenti tárepinen jawıladı. Pem, aqırında bala kótere alatuǵının bilip, shıpaker qabıllawınan Bobbidiń úyine qaytıp kiyatırǵanda, janarmay tasıytuǵın kólikke soqlıǵısadı hám ol jarılıp ketedi. * '''11-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': J.R. hám Nikolas Pirs (Djek Skaliya), Syu Ellenniń jańa jigiti, J.R.-nıń pentxaus miymanxanasındaǵı bólmesinde tóbelesedi. Tóbeles ekewiniń de balkonda bolıwı menen juwmaqlanadı hám Pirs balkondan qulap, qaytıs boladı. Jańa ǵana kórgenine hayran qalǵan Syu Ellen, poldan tapanshanı alıp, J.R.-ǵa úsh márte oq atadı. Sonnan keyin ol telefondı alıp, policiyaǵa eki adamnıń óltirilgeni haqqında xabar bermekshi ekenin aytadı. * '''12-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellen Dallastan máńgige ketiwge tayarlanadı, biraq J.R. ushın sońǵı syurpriz tayarlaǵan: jańa súyiklisi Don Lokvud (Ien Maksheyn) járdeminde Syu Ellen J.R. menen nekeleri haqqında biografiyalıq film islegen (aktyorlar olardı hám basqa Yuinglerdi sáwlelendiredi) hám onı J.R.-ǵa kórsetip, onı hayran qaldırıp, qorqıtadı. Syu Ellen J.R.-ǵa Dallastan ketip atırǵanın, biraq eger ol keleshekte oǵan jáne qarsı shıqsa - yamasa hátte bir kúni jaman keyipte oyansa - filmdi járiyalap, J.R.-nı «pútkil Texastıń kúlkisine» aylandıratuǵının aytıp, aqırında jeńimpaz retinde ketedi. * '''13-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': J.R. Kleytonnıń qarındası Djesika Montfordtı (Aleksis Smit) «VestStar Oyl» kompaniyasındaǵı kópshilik dawısın beriwge kóndiriw ushın qasaqana psixiatriyalıq emlewxanaǵa jatadı, biraq onıń jobası keri nátiyje beredi: Kalli ([[Keti Podevell]]) hám Djeyms ([[Sasha Mitchell]]) onı shıǵarıwdan aldın múlkinen bas tartıw qaǵazına qol qoyıwǵa májbúrleydi. Ol qol qoyǵannan soń, Djeyms J.R.-nıń emlewxanadan shıǵıw qaǵazların jırtıp taslaydı hám onı qashıp shıǵıw múmkinshiligisiz emlewxanada qaldıradı. * '''14-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Aqırında «Yuing Oyl»dı [[Kliff Barns|Kliff Barnsqa]], [[Sautfork ranchosı|Sautforktıń]] basqarıwın Bobbige joǵaltıp, hayalı hám balaları tárepinen taslap ketilgennen keyin, más hám kewilsiz J.R. qolına oqlanǵan tapansha alıp, «hesh qashan tuwılmaǵanımda edi» degen oy menen rancho átirapında jalǵız aylanıp júredi. Keyin, Bobbi Sautforkqa qaytıp kelgende, J.R.-nıń bólmesinen oq dawısı esitiledi. Ol J.R.-nıń bólmesine entigip juwırıp barıp: «O, Qudayım!» deydi hám serial juwmaqlanadı. == Sıńar seriallar, dawamları hám adaptaciyaları == === ''Nots Lending'' === Dallas serialınıń premyerasınan aldın, avtor Djeykobs Ingmar Bergmannıń «Neke saxnaları» filminen ilhamlanıp, nekeniń hár túrli basqıshlarındaǵı tórt erli-zayıplı jup haqqında dramalıq serial ideyasın oylap tapqan edi. Biraq, [[CBS]] «dástanǵa uqsas» showdı qáledi, nátiyjesinde Djeykobs «Dallas»tı dóretti<ref name="KnotsLanding">{{Web deregi | url = http://www.knotslanding.net/about/| bet = About| jumıs = Knots Landing| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>{{r|marshall201810}}. Serial úlken tabısqa eriskende, [[CBS]] Djeykobstıń dáslepki ideyasın qayta kórip shıqtı, bul ideya «Dallas»tıń sıńar serialı «Nots Lending»ke aylandı hám 1979-jıldıń sóńında premyerası boldı. «Nots Lending» serialı [[Lyusi Yuing|Lyusidiń]] ata-anası Geri (Ted Sheklford) hám Valen (Djoan Van Ark)niń 1979-jılı ekinshi nekesinen keyin jańa ómir baslaw ushın Kaliforniyaǵa kóship barǵannan keyingi ómirin sáwlelendirdi. «Nots Lending»niń dáslepki máwsimlerinde birneshe «Dallas» aktyorları ([[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]], [[Sharlin Tilton]] hám Meri Krosbi) jańa serialda miyman retinde qatnastı, al Sheklford hám Van Ark «Dallas»ta anda-sanda kóriniwin dawam etti. Bunnan tısqarı, [[Djok Yuing|Djok Yuingtiń]] násiyatın oqıw sıyaqlı ayırım syujet sızıqları da bir-birine baylanıslı boldı hám waqıyalar eki serialdıń da qaharmanlarına tásir etti. Eki serial arasındaǵı úziliksiz baylanıs 1986-jılı, Dallastıń onınshı máwsiminiń premyerasında Bobbidiń bıltırǵı ólimi tús dep járiyalanǵanda, úzildi. Bobbidiń qaytıs bolıwı «Nots Lending» syujetlerine de aytarlıqtay tásir etken edi: Geri ólgen inisi ushın qayǵırsa, onıń hayalı Ebbi (Donna Mills), birneshe jıl aldın óz inisi Sidden (Don Myurrey) ayırılǵan, oǵan kewil aytıp otırdı. Keyin Ebbi hám Greg Samner (Uilyam Devan) Geridiń qayǵısınan hám Bobbidiń jerlewi ushın Dallasqa barıwınan paydalanıp, «Empayr Velli»de siyasiy jeńiske eristi. Valen de Geriden tuwılǵan ulın ólgen ájaǵasınıń húrmetine «Bobbi» dep atadı. «Dallas» prodyuserlerinen ózgeshe, «Nots Lending» prodyuserleri óz serialın qayta baslawǵa tayar emes edi, bul bolsa prodyuserlerdiń eki show arasındaǵı baylanıstı úziwine alıp keldi. Nátiyjede, basqa kesilispe epizodlar yamasa syujetler bolmadı; Bobbidiń qaytıp keliwi «Nots Lending»de heshqashan aytılmadı, ol haqqında qaytıp aytılmadı da (bir qızıǵı, «Dallas»ta, kerisinshe, Geri tuwralı kóbirek aytılıp, 12-máwsimde Djoan Van Arktıń arxiv kórinisleri paydalanıldı). Degen menen, Sheklford hám Van Ark 1991-jılı Dallastıń «Jumbaq» atlı juwmaqlawshı epizodında óz rollerin qayta oynadı, bul epizodta eger J.R. hesh qashan bolmaǵanda, olardıń qaharmanlarınıń ómirine ne bolatuǵını kórsetildi. === Filmler hám ushırasıwlar === Serialǵa shekemgi waqıyalardı súwretleytuǵın «Dallas: Dáslepki jıllar» atlı arnawlı telefilm 1986-jılı 23-martta, teleserialdıń 9-máwsimi waqtında [[CBS]] telekanalında kórsetildi. Filmde Digger Barns rolinde Devid Grant, [[Djok Yuing]] rolinde Deyl Midkiff, [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] Sautvort Yuing rolinde Molli Xagan, Djeyson Yuing rolinde Devid Uilson hám Aaron Sautvort rolinde Xoyt Ekston oynaǵan, al filmdi [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolindegi [[Larri Hegmen]] tanıstırǵan. Barns-Yuing shańaraqları arasındaǵı dushpanlıqtıń kelip shıǵıwın hám «Yuing Oyl» kompaniyasınıń dúziliwin, sonday-aq 1933-jıldan 1951-jılǵa shekemgi dáwirdi qamtıǵan bul filmniń scenariyin serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] jazǵan. Serial juwmaqlanǵannan birneshe jıl ótkennen keyin [[CBS]] telekanalında efirge shıqqan eki arnawlı birigiw filmi de boldı: «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» (1996), ol serial finalındaǵı sheshilmey qalǵan waqıyanı sheshti; hám 20 jıllıq yubiley filmi «Dallas: Yuingler urısı» (1998). Qaytıp kelgen serial juldızları ([[Patrik Daffi]], [[Larri Hegmen]], [[Linda Grey]], [[Djordj Kennedi]], [[Ken Kercheval]] hám [[Stiv Kanali]]) hám turaqlı aktyorlar (Omri Kac, Odri Lenders, Debora Rennard hám Djordj O. Petri) menen birge, bul eki telefilmde jańa qaharmanlar da tanıstırıldı - ásirese Treysi Skoggins oynaǵan jańa advokat Anita Smitfild. Jas qaharmanlar Kristofer Yuing hám Kliff penen Aftonnıń qızı Pamela Rebekka obrazların Kris Demetral hám Debora Kellner almastırdı. 2003-jıldıń noyabr ayında SOAPnet kanalı «Dallas» epizodların qayta kórsetiw huqıqın alıwı menen baylanıslı «Soap Talk» baǵdarlamasında «Dallas» ushırasıwın efirge shıǵardı. Larri Hegmen, [[Patrik Daffi]], [[Linda Grey]] hám [[Sharlin Tilton]] ushırasıwǵa qatnastı, oǵan ótken epizodlardan úzindiler de kirgizildi. SOAPnet «Dallas» ushırasıwı «Dallas»tıń 1 hám 2-máwsimleriniń DVD jıynaǵınıń arnawlı qosımshalarına kirgizildi. 2004-jıldıń 7-noyabrinde [[CBS]] kanalı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» atlı [[praym-taym]] arnawlı baǵdarlamasın kórsetti, onda juldızlar serialdaǵı jumısları haqqında estelikleri menen bólisken (tosınnan, Kleyton Farlou rolin oynaǵan aktyor [[Xovard Kil]] dál sol kúni qaytıs boldı). 2008-jıldıń 8-noyabrinde Texas shtatınıń Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] Dallas serialınıń 30 jıllıq yubileyine arnalǵan ushırasıw ótkerildi. Oǵan dáslepki aktyorlar quramınan [[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]], [[Linda Grey]], [[Ken Kercheval]], [[Stiv Kanali]] hám [[Sharlin Tilton]] qatnastı; basqa qatnasqan aktyorlar arasında [[Syuzan Xovard]], Odri Lenders, Meri Krosbi hám [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]] boldı. Oydan shıǵarılǵan Yuingler shańaraǵınıń úyiniń aldıńǵı hám arqa háwlisi Dallas aymaǵınan, AQSHtan hám dúnyanıń hár túpkirinen kelgen (1000 dollarǵa shekem tólegen) adamlar menen tolǵan úlken barbekyuge miyman boldı. Olar serialdı eske alıw hám bayramlaw, sonday-aq aktyorlar menen ushırasıw ushın kelgen edi. Ilaj dawamında Kercheval serial sońǵı ret efirge shıqqanınan 17 jıl ótkennen keyin de onıń turaqlı túrde qollap-quwatlanıwınan tańqalǵanın ayttı: «Men túsinbeymen. Bul dawamlılıqtı. Kim biledi?». Linda Grey de serialdaǵı waqtın jaqsı esleydi: «Menińshe, bul ayrıqsha dáwir edi. Bul júz millionlaǵan kanallar, Internet hám basqa da payda bolǵan nárseler joq dáwir edi» dedi. 2017-jıldıń 23-martında [[Dallas]] qalasındaǵı AT&T Atqarıwshılıq Kórkem óner Orayınıń Uinspier Opera Úyinde bir kúnlik «Dallas Retrospektivası: J.R. Ewing Bourbonı [[Linda Grey]] hám [[Patrik Daffi|Patrik Daffidi]] usınadı» atamasındaǵı ilaj ótkerildi. Onda Daffi hám Grey ózleriniń kareraları hám «Dallas»taǵı waqıtları haqqında estelikleri menen bólisken. Bul ilaj mámleket boylap tarqatılǵan [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] Burbon tárepinen qáwenderlik etildi hám «The Dallas Morning News» gazetasınıń sholıwshısı Robert Vilonskiy tárepinen alıp barıldı<ref>[http://www.dallasnews.com/life/people/2017/03/24/tv-ewings-linda-gray-patrick-duffy-get-standing-o-dallas Dallas News: "TV Ewings Linda Gray and Patrick Duffy get a standing O in Dallas"], retrieved March 26, 2017</ref>. 2018-jıldıń 30–31-mart kúnleri Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] hám [[Dallas]] qalasındaǵı Longhorn Ballroomda 40 jıllıq yubileyge arnalǵan ushırasıw ótkerildi. Bayramǵa aktyorlar Patrik Daffi, [[Linda Grey]], [[Sharlin Tilton]] hám [[Stiv Kanali]] qatnastı. Bayram ilajları Sautforkqa sayaxatlar, aktyorlar menen ushırasıw, «Dallas Ápsanaları» kórgizbesindegi «Dallas»qa baylanıslı estelik zatlar toplamı hám tariyxıy Longhorn Ballroomdaǵı kesh penen juwmaqlandı<ref>[https://www.visitdallas.com/about/press-releases/2018/linda-gray-and-patrick-duffy-reunite-to-celebrate-40th-anniversary-of-the-dallas-tv-series.html Linda Gray and Patrick Duffy reunite to celebrate 40th anniversary of the ''Dallas'' TV series], retrieved April 1, 2018</ref>. Serialdıń 45 jıllıq yubileyi húrmetine 2023-jıldıń 13-iyunında Kaliforniya shtatınıń Palm-Springs qalasındaǵı «Oscar's» restoranında jáne bir ushırasıw ótkerildi. Oǵan Patrik Daffi, [[Linda Grey]], [[Stiv Kanali]], [[Sharlin Tilton]], Odri Lenders hám Djoan Van Ark qatnastı. Aktyorlar [[CBS]] moderatorı Sendi Nyuton menen birge «Dallas» jılları, sonday-aq ózleriniń jeke ómiri hám sonnan berli kareraları haqqında sóylesti<ref>[https://people.com/dallas-cast-reunites-palm-springs-photos-exclusive-7511720 The Stars of 'Dallas' Reunite 45 Years After the Show's Debut — See the Photos! (Exclusive)], retrieved June 22, 2023</ref>. === Jańalanǵan serial === 2010-jılı kabel telekanalı TNT «Dallas» serialınıń dawamı ushın pilotlıq epizodqa buyırtpa bergenin járiyaladı. Tayar bolǵan pilot epizodtı kórgennen keyin, TNT 10 epizodtan ibarat tolıq máwsimge buyırtpa berdi. 2012-jıldıń 13-iyunında premyerası bolǵan jańa serial, tiykarınan, [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Bobbi Yuing|Bobbidiń]] ulları, házir er jetken Djon Ross hám Kristofer Yuingke baǵdarlanǵan edi. [[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]] hám [[Linda Grey]] ózleriniń dáslepki rollerin qayta atqarıp, tolıq waqıtlı quramǵa qayttı. Serialdı «Warner Horizon Television» islep shıǵardı, bul «<nowiki/>[[Warner Bros.]]<nowiki/>» kompaniyasınıń sıńar kompaniyası bolıp, «Lorimar Television»dı satıp alıw arqalı «Dallas» franshizası huqıqlarına iyelik etedi hám «Time Warner» quramındaǵı TNT telekanalınıń tuwısqan kompaniyası bolıp tabıladı. Jańa serial eski serialdıń dawamı bolıp, waqıyalar 20 jıllıq úzilisten keyin dawam etedi. Ol 1990-jıllardaǵı «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» yamasa «Dallas: Yuingler urısı» telefilmlerindegi waqıyalardı esapqa almaydı. Onıń ornına biz qaharmanlardı 14-máwsimniń intrigalı juwmaǵınan 20 jıl ótkennen keyingi jaǵdayda kóremiz<ref>Patrick Duffy, [https://web.archive.org/web/20151226073041/http://www.tntdrama.com/shows/dallas.html "Dallas Round Up"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151226073041/http://www.tntdrama.com/shows/dallas.html |date=December 26, 2015 }}, "Dallas Round Up", June 2012</ref>. UltimateDallas.com saytına bergen intervyuda scenarist/prodyuser Sintiya Sidreden jańa «Dallas»tı súwretlep beriwdi soraǵanda, ol bılay dep juwap berdi: «Men dáslepki «Dallas»qa shın mánisinde júdá húrmet penen qarawǵa háreket ettim, sebebi «Dallas»tı jaqsı kóretuǵın adamlardıń [«Trekkiler» sıyaqlı] bul showǵa shın júrekten berilgen ekenligi maǵan anıq boldı hám men bunı aldın túsine almaytuǵın edim, sonlıqtan men ótmishte bolǵan hesh nársege qarsı shıǵıwdı qálemedim. Ekinshi tárepten, bul ótmish edi, jigirma jıl ótti, sonlıqtan men [[Bobbi Yuing]], J.R. hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] qaharmanları arasında durıs teńsalmaqlılıqtı saqladıq dep oylayman. Meniń quramımda jańa aktyorlar da bar, olar Bobbi hám J.R.-nıń balaları Djon Ross hám Kristofer, hám olardıń muhabbat gúrrińleri. Tolıq húrmet hám eski menen jańanıń teńsalmaqlılıǵı.»<ref>Colin Hunter, [https://web.archive.org/web/20120817021700/http://ultimatedallas.com/cynthiacidre/ Interview with Cynthia Cidre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717031922/http://ultimatedallas.com/cynthiacidre/ |date=July 17, 2012 }}, "Official Dallas Website", 2011</ref>. Serialdıń ekinshi máwsiminde J.R. Yuing óltirildi (bul 2012-jıldıń noyabr ayında aktyor Larri Hegmenniń qaytıs bolıwınan keyin boldı), bul máwsimniń qalǵan bólegi dawamında «kim isledi?» degen jańa bir syujet sızıǵın payda etti. Dáslepki serialdıń hár túrli aktyorları onıń ekrandaǵı jerlewine qatnastı. Dáslepki kúshli kórsetkishlerge qaramastan, jańa «Dallas» serialınıń reytingleri úsh máwsim dawamında tómenledi hám TNT onı 2014-jılı toqtattı. === Kitaplar hám basqa media === Serialdıń gúlleniw dáwirinde birneshe jurnallar, kitaplar hám tovarlar islep shıǵarıldı: *1980-jılı Li Reyntri tárepinen jazılǵan dáslepki bes epizodlı mini-serialǵa tiykarlanǵan «Dallas» atlı roman «Dell Publishing» baspası tárepinen basıp shıǵarıldı. * 1980–81-jılları keyingi máwsimlerge tiykarlanǵan jáne úsh roman – «Dallastıń Yuingleri», «Dallastıń er adamları» hám «Dallastıń hayal-qızları» – Bert Xirshfeld tárepinen jazılıp, «Bantam Books» baspası tárepinen basıp shıǵarıldı. * 1980-jılı Robert Massello tárepinen jazılǵan «Dallas shańaraq albomı» «Bantam Books» baspası tárepinen jarıq kórdi. *1980-jılı «Sautvort baylanısı» atlı rásmiy emes jurnal gúrrińi «Phoenix Publications» tárepinen basıp shıǵarılıp, onda Brennigan Sautvorttıń J.R. Yuingti atıwǵa háreketi súwretlengen. *1980-jılı «Dallas: Televiziyalıq rollik oyın» «Simulations Publications, Inc. (SPI)» tárepinen shıǵarıldı. *1981–84-jılları «Los Angeles Times Syndicate» gazetalar ushın Djim Lourens tárepinen jazılǵan hám Ron Xarris, Tomas Uorkentin, Padraik Shigettani, Deril Skelton hám basqalar tárepinen súwretlengen «Dallas» komiksin islep shıǵardı. *1984-jılı «Datasoft» kompaniyası «Tandy Color Computer» hám «Commodore 64» ushın «The Dallas Quest» atlı video oyının shıǵardı. *1985-jılı Robert Tayn tárepinen jazılǵan «Djok Yuingti kim óltirdi?» kitabı «Arrow» baspası tárepinen J.R., Bobbi hám Reydiń ákesiniń ólimin tekseriw boyınsha úlken kim óltirdi jarısınıń bir bólegi retinde shıǵarıldı. *1985-jılı Laura Van Uormerdiń «Dallas: Yuingler shańaraǵınıń tolıq dástanı» «Doubleday» baspası tárepinen shıǵarıldı. *1986-jılı Syuzi Kalterdiń «Dallas haqqında tolıq kitap: Dúnyanıń eń súyikli [[praym-taym]] teleshowınıń perde artında» atlı kitabı «Harry N. Abrams» baspası tárepinen shıǵarıldı. *1986–87-jılları «Pioneer Communications Network» tárepinen qosımsha «Dallas» romanları basıp shıǵarıldı. «Melodramalar & Seriallar» seriyasında 14 kitap boldı: «Muhabbat qorqınıshtı jeńedi», «Qızǵın estelikler», «Muhabbat sınaǵı», «Qumarlıqtıń kúshi», «Qáwipli qálew», «Eki júzlilik», «Tutqın júrek», «Bul qádirli jer», «Quwat oyını», «Jeńimpaz barlıǵın aladı», «Haqıyqat soqqısı», «Sınǵan ármanlar», «Túngi qıshqırıw» hám «Shańaraq sırları». *2004-jılı Barbara A. Karran tárepinen jazılǵan «Dallastıń 25 jılı: Dúnyanıń eń súyikli [[praym-taym]] melodramasınıń tolıq tariyxı» atlı kitap «Cumberland House Publishing» baspası tárepinen shıǵarıldı. Ol hár máwsimniń qısqasha mazmunın, óndiris boyınsha keń kólemli izertlewlerdi hám dáslepki aktyorlar quramınıń kópshiligi menen intervyulardı óz ishine aladı, sonıń menen birge [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipaldıń]] alǵı sózi hám [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobstıń]] kirisiw sózi menen birge berilgen. === Basqalar === 2007-jılı britaniyalı komik Djastin Li Kollinz «Dallas»tıń barlıq juldızların izlep, olardı qayta ushırasıw keshesine jıynawǵa háreket etti. Show 2007-jıldıń 27-mayında Ullı Britaniyanıń «Channel 4» telekanalında «Qaytarıp ákel...» serialınıń bir bólegi retinde kórsetildi. Aktyorlar arasında [[Larri Hegmen]], [[Linda Grey]], [[Patrik Daffi]], [[Ken Kercheval]], [[Sharlin Tilton]], [[Syuzan Xovard]] hám Meri Krosbi qatnastı. 2011-jılǵı intervyuda Sharlin Tilton bul show onıń hám quramnıń eń jaman tájiriybeleriniń biri bolǵanın ayttı. 2011-jıldıń mart ayında Dallastaǵı Texas teatrı hár ekshembi kúni úlken ekranda «Dallas»tıń eki epizodın kórsete basladı; hár háptede 100-den aslam tamashagóy, ayırımları súyikli qaharmanlarınıń kostyumlarında, biypul kórsetiwlerge kelip turdı. Biraq, 2011-jıldıń may ayında «Warner Bros.» kompaniyası ruqsatsız kórsetiwler ushın Texas teatrına qarsı toqtatıw hám bas tartıw haqqında tıyım salıw jibergennen keyin, kórsetiwler kútilmegende toqtatıldı. Kompaniya showdıń islep shıǵarılıwına qatnasqan adamlardıń bul saxnalıq kórinislerden aqsha almaǵanın yamasa payda kórmegenin sebep etip kórsetti<ref>{{cite news |url=http://blogs.dallasobserver.com/mixmaster/2011/05/warner_bros_tells_texas_theatr.php |work=Dallas Observer |title=Warner Bros. Tells Texas Theatre to "Cease And Desist" Dallas Screenings. Now. |date=May 13, 2011 |access-date=April 1, 2012 |archive-date=January 13, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113014625/http://blogs.dallasobserver.com/mixmaster/2011/05/warner_bros_tells_texas_theatr.php |url-status=dead }}</ref>. [[J. R. Yuing|J.R. Yuingtiń]] shlyapası, serialdıń dúnya júzilik kólemde tamashagóylerdi ózine tartıwına járdemlesken onıń «amerikalı» eń kórnekli simvolı, házirgi waqıtta Smitson institutınıń Amerika tariyxı milliy muzeyiniń kollekciyalarında saqlanadı. Serial shveciyalı pop-topar [[ABBA]] nıń 1982-jılǵı «The Day Before You Came» qosıǵınıń tekstinde sóz etilgen: «Menińshe, men kórmegen Dallastıń bir de bir epizodı qalmaǵan shıǵar»<ref>{{cite book |last=Hawks |first=Tony |url=https://books.google.com/books?id=JgUUSlBroOQC&q=%22the+day+before+you+came%22+abba&pg=PA1 |title=One Hit Wonderland |publisher=Ebury Press |year=2007 |isbn=9780091882105 |pages=136–7}}</ref>. Kantri qosıqshısı Xen Uilyams-kishi óziniń hám hayalınıń turmısın [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] turmısı menen salıstırǵan «Bul Dallas emes» atlı qosıǵı menen xit boldı. Serialdıń «J.R.-nı kim attı?» syujeti basqa drama seriallarında, ásirese BBC-diń «IstEnderler» serialında «Fildi kim attı?» Mitchell syujeti menen, al sońǵı waqıtlarda «Lyusi Bildi kim óltirdi?» syujeti menen úlken tásir qaldırdı. 1995-jılı «Simpsonlar» multserialında da «Mister Byornsti kim attı?» syujeti boldı. 2013-jılı «TV Guide» jurnalı «Dallas» serialın óziniń barlıq waqıtlardıń eń jaqsı 60 serialı diziminde 47-orınǵa qoydı<ref>{{Web deregi | url = http://www.tvguide.com/news/tv-guide-magazine-60-best-series-1074962/| bet = TV Guide Magazine's 60 Best Series of All Time| jumıs = TV Guide}}</ref>. «Dallas» serialınan aldın [[Patrik Daffi]] de, [[Larri Hegmen]] de 1974-jılı túsirilgen «Dúbeley» telefilminde oynaǵan, biraq olar hesh qashan bir saxnada kórsetilmegen<ref>[[Hurricane (1974 film)]]</ref>. Britaniyanıń «Spitting Image» satiralıq serialınıń bir epizodında Korollik shańaraǵınıń aǵzaların «Dallas» qaharmanları sıyaqlı etip kórsetetuǵın «Pallas» atlı saxna kórsetilgen. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Kino álemi]] [[Kategoriya:Dallas (teleserial)| ]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ jnuv1ciuuh1w5kk31o99ndtwafcgpr9 232758 232733 2026-06-22T14:28:31Z Bekan88 11311 232758 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em; text-align: left; font-size: 90%;" ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #CCCCFF;" | Dallas |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[fayl:Dallas.svg|250px]] |- | colspan="2" style="text-align: center;" |[[fayl:SouthForkFront.jpg|220px]] |- | colspan="2" style="text-align: center;" | Yuingler shańaraǵınıń úyi [[Sautfork ranchosı]] |- ! Dóretiwshi | [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] |- ! Scenariy avtorları | Scenaristler dizimi |- ! Rejissyorları | Rejissyorlar dizimi |- ! Bas rollerde |[[Barbara Bel Geddes|Barbara Bel Geddes<br />]] [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]<br /> [[Patrik Daffi]]<br /> [[Larri Hegmen]]<br /> [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]]<br /> [[Sharlin Tilton]]<br /> [[Linda Grey]]<br /> [[Stiv Kanali]]<br /> [[Ken Kercheval]]<br /> [[Syuzan Xovard]]<br /> [[Xovard Kil]]<br /> [[Priscilla Presli|Priscilla Bole Presli]]<br /> [[Donna Rid]]<br /> [[Dek Rembo]]<br /> [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]]<br /> [[Djordj Kennedi]]<br /> [[Keti Podevell]]<br /> [[Kimberli Foster (aktrisa)|Kimberli Foster]]<br /> [[Sasha Mitchell]]<br /> [[Lesli-Enn Daun]]<br /> [[Barbara Stok]] |- ! Kompozitor | [[Djerrold Immel]] |- ! Shıǵarılǵan mámleket | [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] |- ! Tili | [[Inglis tili]] |- ! Máwsimler sanı | 14 |- ! Epizodlar sanı | 357 (epizodlar dizimi) |- ! Atqarıwshı prodyuserler |[[Filip Kapis]] (1–9-máwsimler)<br/> [[Li Rich]] (1–3-máwsimler)<br /> [[Leonard Kacman]] (10–14-máwsimler)<br /> Larri Hegmen (12–14-máwsimler) |- ! Prodyuserler |[[Leonard Kacman]] (1–8-máwsimler)<br/> Djeyms X. Braun (9-máwsim)<br /> Devid Polsen (10–11-máwsimler)<br /> Xovard Lakin (12-máwsim)<br /> Kliff Fenneman (13–14-máwsimler) |- ! Dawamlılıǵı | 47–50 minut |- ! Óndiriwshi kompaniyalar |Lorimar Productions (1–9-máwsimler) Lorimar-Telepictures (10–11-máwsimler)<br/> Lorimar Television (12–14-máwsimler) |- ! Telekanal | [[CBS]] |- ! Efirge shıǵıw waqtı | 2-aprel, 1978 – 3-may, 1991 |- ! Baylanıslı joybarlar |Dallas: Dáslepki jıllar<br/> Dallas: J.R.-nıń qaytıwı<br /> Dallas: Yuingler urısı<br /> Dallas (2012-jılǵı serial)<br /> Nots Lending |} '''Dallas''' — 1978-jıl 2-aprelden 1991-jıl 3-mayǵa shekem [[CBS]] telekanalında kórsetilgen amerikalı [[praym-taym]] serial. Serial waqıyaları ǵárezsiz neft kompaniyası «Yuing Oyl» hám sharwashılıq penen shuǵıllanatuǵın [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosına]] iyelik etetuǵın bay hám óz-ara dushpan bolǵan [[Texas|Texaslı]] Yuingler shańaraǵı haqqında. Dáslep serial dushpan shańaraqlardan shıqqan [[Bobbi Yuing]] hám [[Pem Yuing|Pem Yuingtiń]] nekesine tiykarlanǵan. Serial rawajlanǵan sayın, Bobbidiń ájaǵası, neft magnatı [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] serialdıń eń ataqlı qaharmanına aylandı, onıń hiyleleri hám qara biznesi serialdıń tiykarǵı belgisine aylandı<ref name="NYTimes19900415">{{Cite news|last=Jacobs|first=David|title=TV VIEW; When the Rich And the Powerful Were Riding High|url=https://www.nytimes.com/1990/04/15/arts/tv-view-when-the-rich-and-the-powerful-were-riding-high.html|work=[[The New York Times]]|date=April 15, 1990|access-date=August 31, 2010}}</ref>. 1991-jıl 3-mayda serial juwmaqlanǵanda, J. R. barlıq epizodlarda qatnasqan jalǵız personaj boldı. Serial óziniń intrigalı juwmaqları, ásirese «J.R.-nı kim attı?» sıyaqlı sırlı waqıyaları menen belgili. 1980-jılǵı «Kim isledi?» epizodı ele de [[Praym-taym|praym-taymda]] kórsetilgen eń joqarı reytingli telekórsetiwler arasında ekinshi orında turadı<ref>{{Cite book|last=Hyatt|first=Wesley|title=Television's Top 100|url=https://mcfarlandbooks.com/product/televisions-top-100/|publisher=McFarland|location=US|year=2012|pages=169|isbn=978-0-7864-4891-3}}</ref>. Sonday-aq, serialda «Tús máwsimi» de boldı, onda 9-máwsimniń barlıq waqıyaları Pamela Yuingtiń túsi ekenligi anıqlandı. 14 máwsimnen soń, 1991-jılı serialdıń «Jumbaq» dep atalǵan juwmaqlawshı epizodı efirge shıqtı. Serialdıń aktyorlıq quramı júdá kúshli bolıp, onda [[Larri Hegmen]] ashkoz, hiyleker neft magnatı [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolinde, saxna hám kino aktrisası [[Barbara Bel Geddes]] shańaraq anası [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] rolinde, al batıs filmleri aktyorı [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] Yuingler shańaraǵınıń baslıǵı Djok rolinde oynaǵan. Bul onıń 1981-jılı qaytıs bolıwınan aldınǵı sońǵı roli edi. Serial tórt «Emmi» sıylıǵın jeńip aldı, sonıń ishinde 1980-jılı Bel Geddes «Drama janrındaǵı eń jaqsı hayal rol» sıylıǵına iye boldı. Óziniń 357 epizodı menen «Dallas» Amerika televideniesi tariyxındaǵı eń uzaq dawam etken bir saatlıq [[praym-taym]] dramalarınıń biri bolıp qalmaqta. Sonday-aq, 1979-jılı «Dallas» tiykarında «Nots Lending» atlı sıńar serialı da dóretildi. Ol da 14 máwsim dawam etip, barlıǵı 344 epizodtan ibarat boldı. 2007-jılı «Dallas» serialı «Time» jurnalınıń «Barlıq dáwirlerdiń eń jaqsı 100 teleshouı» dizimine kirgizildi<ref>{{Jurnal deregi |last=Poniewozik |first=James |author-link=James Poniewozik |date=September 6, 2007 |title=The 100 Best TV Shows of All-Time |url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1651341_1659192_1652529,00.html |url-status=dead |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002233122/http://www.time.com/time/specials/2007/completelist/0,,1651341,00.html |archive-date=October 2, 2011 |access-date=March 4, 2010}}</ref>. Serialdıń finalındaǵı intriga keyinirek túsirilgen eki filmniń birinshisi — «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» filminde sheshildi. Ekinshisi, «Dallas: Yuingler urısı», 1998-jılı efirge shıqtı. Sonnan keyin, 2004-jılı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» atlı retrospektiv arnawlı baǵdarlama kórsetildi. 2010-jılı TNT telekanalı eki birigiw filminiń waqıyaların esapqa almay, «Dallas» serialınıń jańa, zamanagóy dawamın túsiriwge buyırtpa bergenin járiyaladı<ref name="tvsquad.com">{{Web deregi | url = http://www.tvsquad.com/2010/09/08/tnt-tbs-order-4-pilots-including-dallas-update/?icid=main%7Chtmlws-main-n%7Cdl2%7Csec3_lnk3%7C169395| bet = Jordan, Chris. "TNT, TBS Order 4 Pilots, Including 'Dallas' Update" ''TV Squad''; September 8, 2010| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180705063109/http://www.tvsquad.com/2010/09/08/tnt-tbs-order-4-pilots-including-dallas-update/?icid=main%7Chtmlws-main-n%7Cdl2%7Csec3_lnk3%7C169395| arxivsáne = 2018-jıl 5-iyul | qaralǵan sáne = 2010-jıl 10-sentyabr }}</ref>. Yuingler shańaraǵınıń tariyxın dawam ettirgen bul jańa serialdıń premyerası TNT kanalında 2012-jıldıń 13-iyunında ótkerildi hám úsh máwsim dawam etip, 2014-jıldıń 22-sentyabrinde juwmaqlandı. == Dáslepki ideya == «Dallas» dáslep 1978-jılı 2-aprelde [[CBS]] telekanalında bes bólimli mini-serial retinde kórsetildi. Mini-serial serialdıń baslanǵısh seriyası retinde islengen bolsa da, ol efirge shıqqan waqıtta prodyuserler de, telekanal da onıń bes epizodtan keyin dawam etiwine úmitlenbedi hám onı keńeytiwdi jobalastırmaǵan. Ol tómen reytingleri menen belgili bolǵan ekshembi kúni keshki waqıtta kórsetildi. Biraq, mini-serial jetkilikli dárejede ataqlı bolıp shıqtı hám 1978-jıl 23-sentyabrden 1991-jıl 3-mayǵa shekem 13 tolıq máwsim dawamında kórsetilgen turaqlı serialǵa aylandı. Dáslep mini-serial esaplanǵan bes baslanǵısh epizodı házir 1-máwsim dep ataladı, usılayınsha ulıwma on tórt máwsimdi quraydı. Serial baylıq, seks, intriga, daw hám biylik ushın gúreslerdi súwretlewi menen belgili. Serial dawamında tiykarǵı syujet Yuingler hám Barnslar shańaraqları arasındaǵı uzaq waqıttan berli dawam etip kiyatırǵan básekileslikke tiykarlanǵan. Bul básekileslik birinshi epizodta Barnslardıń qızı [[Pem Yuing|Pamela]] ([[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]]) Yuinglerdiń kishi ulı [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]) menen qashıp ketkende shiyelenedi. Serial waqıyaları tiykarınan [[Texas]] shtatınıń [[Dallas]] qalasında hám [[Sautfork ranchosı]] jaylasqan oydan shıǵarılǵan Breddok okruginde júz beredi. [[Fayl:SouthForkFront.jpg|solğa|nobaý|[[Sautfork ranchosı]], Yuingler shańaraǵınıń úyi]] Waqıyalardıń baslanıw tariyxı mınaday edi: 1930-jıllarda neft izlewshi Djon Ross «Djok» Yuing ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) óziniń burınǵı sherigi Uillard «Digger» Barnstı (Devid Ueyn/Kinen Uinn) aldaǵan hám onıń «Yuing Oyl» kompaniyasındaǵı úlesin tartıp alǵan, keyin Diggerdiń jalǵız muhabbatı Eleonora «<nowiki/>[[Miss Elli Yuing|Miss Elli]]<nowiki/>» Sautvortqa ([[Barbara Bel Geddes]]/[[Donna Rid]]) úylengen. Djoktan ayırmashılıǵı, Miss Elli jerge hám malǵa degen súyispenshiligi mol, fermerlerdiń áwladınan shıqqan. Olar úylengennen keyin, Sautvort shańaraǵınıń [[Sautfork ranchosı]] Yuinglerdiń úyine aylandı. Bul jerde Djok hám Miss Elli úsh uldı tárbiyalap ósirdi: [[J. R. Yuing|J.R.]] ([[Larri Hegmen]]), Geri (Devid Ekroyd/Ted Sheklford) hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]). Aldınǵı «Miss Texas» gózzallıq tańlawınıń jeńimpazı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepardqa]] ([[Linda Grey]]) baxıtsız túrde úylengen insapsız [[J. R. Yuing|J.R.]], ózinde joq bolǵan moral hám hadallıqqa iye [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen jiyi tartısıp júrdi. Ortanshı ulı Geri Sautvortlarǵa tán qásiyetlerdi kórsetkeni ushın [[Miss Elli Yuing|Miss Ellidiń]] súyikli  ulı boldı; biraq, Geri balalıǵınan baslap Djok hám J.R. menen kelise almaytuǵın edi hám shańaraqtıń «hálsizi» dep esaplanǵan. 17 jasta, Geri jasırın túrde 15 jasar oficiant qız Valen Klementske (Joan Van Ark) úylenedi. Olardan Yuinglerdiń birinshi aqlıǵı — kishkene hám jigerli [[Lyusi Yuing|Lyusi]] ([[Sharlin Tilton]]) tuwıladı. Sonnan keyin ol Sautforkqa ornalasıw ushın qaytıp keledi. Djok Valendi qabıl etip, Geridiń jańa shańaraǵın qollap-quwatlasa da, J.R. oǵan sátsiz biznes kelisimlerin usınıp, Geridi alkogolizmge beriliwge májbúrledi. Bul bolsa onıń Sautforktan qashıwına sebep boldı. Geri ketkennen keyin, J.R. Valendi rancho hám shtattan ketkenge shekem quwdaladı. Nátiyjede Lyusi ata-ájesiniń qolında ósti. Serialdıń birinshi epizodlarında jasóspirim [[Lyusi Yuing|Lyusi]] [[Sautfork ranchosı|rancho]] basqarıwshısı Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]]) penen uyqılap atırǵanı kórsetiledi. Keyinirek, 4-máwsimde Reydiń [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzlik urısı]] waqtında Djoktıń nekeden tıs qarım-qatnasınan tuwılǵan nızamsız ulı, yaǵnıy Lyusidiń ájaǵası ekeni anıqlanadı. Óziniń kishi, bir tárepleme rolinen narazı bolǵan Kanali serialdan ketiwdi oylaǵan; Rey obrazına tereńlik qosıw ushın, Hegmen onıń Deviske uqsaslıǵın atap ótip, scenaristlerge Reydi [[J. R. Yuing|J.R.]], Geri hám Bobbige ógey aǵa bolatuǵın syujet jaratıwdı usınıs etken. Kanali Dina Shordıń kórsetiwinde aytqanınday, Rey hám onıń jiyeni Lyusidiń arasındaǵı bir-biri menen ushırasqan epizodlar «úmit etemen, umıtıladı». Rey burın [[Pem Yuing|Pamela]] menen qısqa múddetli qarım-qatnasta bolǵan, biraq ol Bobbige qattı ashıq bolǵan hám serialdıń dáslepki epizodı olardıń ekewiniń [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosına]] jańa kelin-kúyew bolıp kelip, pútkil shańaraqtı tańqaldırıwı menen baslanadı. Barnslar shańaraǵın jekkóretuǵın J.R., Pemniń Sautforkta jasaǵanına narazı boldı hám onıń [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen bolǵan nekesin buzıwǵa turaqlı háreket etti. Sol waqıtta, Diggerdiń Yuinglerge degen jekkóriwshiligin miyras etip alǵan Pemniń ájaǵası Kliff ([[Ken Kercheval]]) J.R.-nıń nekege qarsılıǵına qosılıp, ákesiniń ósh alıw jolın dawam etti. Máwsimlerdiń kópshiligi reytingti kóteretuǵın intrigalı juwmaqlar menen tamamlandı,<ref>{{Cite news|last=Meisler|first=Andy|title=Television; When J.R. Was Shot The Cliffhanger Was Born|url=https://www.nytimes.com/1995/05/07/arts/television-when-j-r-was-shot-the-cliffhanger-was-born.html|work=The New York Times|date=May 7, 1995|access-date=August 31, 2010}}</ref> olardıń eń belgili bolǵanı 3-máwsimniń «Bólingen úy» atlı finalı boldı. Bul final tariyxıy «J.R.-nı kim attı?» syujetin baslap berdi hám «TV Guide» jurnalınıń «Barlıq waqıtlardıń eń jaqsı 100 tele-epizodı» diziminde 69-orındı iyeledi<ref name="TVGuide100Episodes">{{Cite news|title=TV's Top 100 Episodes of All Time|work=[[TV Guide]]|date=June 15, 2009}}</ref>. Basqa máwsim finallarındaǵı intrigalar qatarına Sautfork basseynindegi belgisiz hayaldıń óli denesi (4-máwsim); órtengen úy (6-máwsim); Bobbidiń ólimi (8-máwsim) hám onıń keyingi qayta tiriliwi (9-máwsim); hám de J.R.-nıń ózin-ózi óltirgen bolıp kóriniwi (14-máwsim) kiredi. == Aktyorlar hám qaharmanlar == === Tiykarǵı quram === [[File:DallasCast.jpg|oñğa|nobaý|Yuinglerdiń dáslepki shańaraǵı. Shepten ońǵa qaray: Rey Krebbs, [[Bobbi Yuing|Bobbi]], [[Pem Yuing|Pamela]], [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]], [[Djok Yuing|Djok]], [[Lyusi Yuing|Lyusi]], [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]].]] Dáslepki bes epizodlı mini-serial (1-máwsim) ushın altı aktyor bas rollerde kórsetildi: [[Barbara Bel Geddes]] shańaraqtıń anası [[Miss Elli Yuing]] rolinde, onıń shańaraǵı Sautforktıń dáslepki iyeleri bolǵan; [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] onıń kúyewi [[Djok Yuing]] rolinde, «Yuing Oyl» kompaniyasınıń tiykarshısı hám Yuingler shańaraǵınıń baslıǵı; [[Patrik Daffi]] olardıń kishi ulı [[Bobbi Yuing|Bobbi]] rolinde; [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]] [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuing]] rolinde, qarsılas Barnslar shańaraǵınıń qızı, onı Bobbi birinshi epizodta óziniń hayalı retinde úyge alıp keledi; [[Larri Hegmen]] [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolinde, eń úlken ulı, ol jańa kelinine qattı qarsılıq bildiredi; hám [[Sharlin Tilton]] [[Lyusi Yuing|Lyusi]] rolinde, Bobbi, J.R. hám Reydiń jasóspirim jiyeni, ol Bobbi hám Reydi jaqsı kóredi, biraq J.R.-nı «haqıyqıy Yuingler» tárepinen tárbiyalansın dep ata-anasınan ayırǵanı ushın jekkóredi. 1-máwsim dawamında epizodlardıń kópshiliginde kórsetilgenine qaramastan, bas roller qatarına kirmegenler: [[Linda Grey]] [[J. R. Yuing|J.R.-nıń]] uzaq waqıt azap shekken, maskúnem hayalı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] rolinde; [[Stiv Kanali]] Pemniń burınǵı jigiti Rey Krebbs, [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosınıń]] jumısshısı, keyinirek Djoktıń nızamsız ulı bolıp shıǵadı; hám [[Ken Kercheval]] Pemniń ájaǵası [[Kliff Barns]], J.R.-nıń baslı qarsılası rolinde. Grey hám Kanali 2-máwsimniń birinshi epizodınan baslap, al Kercheval 3-máwsimniń birinshi epizodınan baslap turaqlı quramǵa qosıldı. Devid Ueyn Uillard «Digger» Barns roline mirát etilgen juldız retinde kórsetildi. Serialdıń keyingi bólimlerinde, dáslepki aktyorlar serialdan ketken sayın birneshe jańa qaharmanlar qosıldı: 5-máwsim ushın, 2-máwsimnen berli mirát etilgen juldız retinde qatnasqannan keyin, [[Syuzan Xovard]] tiykarǵı quramǵa siyasatshı hám Texastıń burınǵı gubernatorınıń jesiri [[Donna Kalver Krebbs]] rolinde qosıldı. Ol Reydiń birinshi hayalı hám onıń qızı Margarettiń anası boldı. 8-máwsimde [[Xovard Kil]] 4-máwsimnen berli bay, geyde ashıwshaq fermer [[Kleyton Farlou]]—Djoktıń óliminen keyin [[Miss Elli Yuing|Miss Ellidiń]] kúyewi—rolinde qatnasqannan soń juldızlar quramına kóterildi, al [[Priscilla Presli|Priscilla Bole Presli]] Bobbidiń jas waqtındaǵı muhabbatı Djenna Ueyd rolinde oynadı. Djenna Bobbidiń jalǵız biologiyalıq balası Lukastı tuwadı hám aqırında Reydiń ekinshi hayalı boladı. Djenna rolin 7-máwsimde Presli turaqlı túrde iyelegenine shekem, burın 2-máwsimniń bir epizodında Morgan Feyrchayld, hám 3-máwsimniń eki epizodında Fransin Teker oynaǵan edi. Sonday-aq, 8-máwsim dawamında [[Donna Rid]] tiykarǵı quramǵa qosılıp, kelesi jılı [[Barbara Bel Geddes]] qaytıp kelgenge shekem Miss Elli rolin waqıtsha oynadı. 8-máwsimniń aqırınan baslap turaqlı túrde kórsetilgennen keyin, atalas aǵası [[Djek Yuing]] rolin atqarǵan [[Dek Rembo]] 10-máwsim ushın turaqlı quramǵa kóterildi. Biraq, ol onınshı máwsimniń ortasında serialdan shıǵarıldı. Djektiń ájapası Djeymi Yuing (Djenili Xarrison) 8-máwsimde payda boldı. Djektiń burınǵı hayalı [[Eypril Stivens Yuing]] (rolin [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]] oynaǵan) 12-máwsimde tiykarǵı qaharman dárejesine kóterilgenge shekem, dáslep 10 hám 11-máwsimlerde kórindi. Dáslep hiyleker qaharman bolǵan Eypril aqırında Bobbidiń Pem menen ajırasqanınan keyin onıń ekinshi hayalı boldı. 13-máwsimde tiykarǵı quramǵa birneshe jańa aktyorlar qosıldı: [[Oskar sıylıǵı|«Oskar» sıylıǵınıń]] iyesi [[Djordj Kennedi]] Reydiń ranchosın satıp alatuǵın hám aqırında «Yuing Oyl»dıń básekilesi «VestStar»dıń baslıǵı bolatuǵın Karter MakKey rolinde; [[Keti Podevell]] jas hám ápiwayı Kelli Xarper Yuing, [[J. R. Yuing|J.R.]]-nıń ekinshi hayalı rolinde, ol jalǵan zorlaw ayıplawlarınan qutılıw ushın oǵan úylengen; [[Sasha Mitchell]] J.R.-nıń nızamsız tuńǵısh ulı [[Djeyms Bomont]] rolinde; [[Kimberli Foster (aktrisa)|Kimberli Foster]] Eyprildiń hiyleker qarındası Mishel Stivens rolinde, ol Djeymske de, [[Kliff Barns|Kliff Barnsqa]] da turmısqa shıǵadı; hám aqırında [[Lesli-Enn Daun]] PR (jámáátshilik penen baylanıslar) qánigesi Stefani Rodjers rolinde. Kennedi hám Podevell 12-máwsim dawamında turaqlı túrde kórsetilgen bolsa da, Mitchell, Foster hám Daunnıń qaharmanları turaqlı quramǵa qosılǵanda serialǵa jańadan kelgen edi. Aqırında, 14- hám sońǵı máwsim ushın, 13-máwsimniń sońǵı epizodlarında miyman aktrisa bolıp qatnasqannan keyin, [[Barbara Stok]] aktyorlar quramına Klifftiń nekeslesken qızı [[Liz Adams]] rolinde qosıldı. === Qosımsha quram === [[File:Dallas_Barnes.jpg|oñğa|nobaý|Barns-Ventvort shańaraǵı. Saat tili boyınsha joqarı oń jaqtan baslap: [[Kliff Barns]], [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuing]], Rebekka Barns Ventvort hám Ketrin Ventvort.]] 14 jıllıq kórsetiliwi dawamında «Dallas» serialında birneshe aktyorlar qosımsha rollerdi oynadı. Eń ataqlıları: * Devid Ueyn (1–2-máwsimler) hám Kinan Vinn (3-máwsim) Uillard «Digger» Barns rolinde, maskúnem neft izlewshi, Klifftiń ákesi, Pemniń nızamlı ákesi hám Djoktıń qas dushpanı; * Kollin Kemp (2-máwsim) hám Meri Krosbi (3–4 hám 14-máwsimler) [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] hiyleker qarındası Kristin Shepard rolinde, ol [[J. R. Yuing|J.R.]] menen oynas boladı hám «J.R.-nı kim attı?» syujetinde onı atqan adam ekenligi anıqlanadı; * Djared Martin (3–6, 8–9, hám 14-máwsimler) Syu Ellenniń kovboy súyiklisi hám [[Kleyton Farlou|Kleytonnıń]] asırap alǵan ulı, Stiven «Dasti» Farlou rolinde; * Uilyam Smiters (4–5 hám 8–12-máwsimler) Djeremi Vendell rolinde, jawız «VestStar Oyl» jetekshisi, ol «Yuing Oyl»dı basıp alıwǵa háreket etedi; * Li Makkloski (4–5, 8 hám 12-máwsimler) medicina studenti Mitch Kuper rolinde, [[Lyusi Yuing|Lyusidiń]] waqıtsha kúyewi; * Odri Lenders (4–8 hám 12–13-máwsimler) Mitchtiń qarındası Afton Kuper rolinde, qosıqshı bolıwdı árman etetuǵın hám Klifftiń kóp jıllıq súyiklisi; * Priscilla Poynter (4–6-máwsimler) Rebekka Barns Ventvort rolinde, Pem hám Klifftiń ajırasıp ketken anası; * Morgan Brittani (5–8 hám 11-máwsimler) Rebekkanıń qızı Ketrin Ventvort rolinde, Pem hám Klifftiń psixikalıq hákisligi bar ógey qarındası, ol Bobbige ǵaybana ashıq boladı; * Djon Bek (6–7 hám 9-máwsimler) Mark Greyson rolinde, [[Pem Yuing|Pemniń]] [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen birinshi ret ajırasqannan keyin onıń súyiklisi hám keyinirek bolajaq kúyewi; * «AQSH arıwı» tańlawınıń jeńimpazı Debora Shelton (8–10-máwsimler) model Mendi Vinger rolinde, [[Kliff Barns|Kliff Barnstıń]] qızı; J.R.-nıń kóp jıllıq oynası; * Djenili Xarrison (8–10-máwsimler) Djeymi Yuing Barns rolinde, Djektiń qarındası, ol aqırında [[Kliff Barns]] penen sátsiz neke quradı; * Endryu Stivens (11–12-máwsimler) Keysi Denolt rolinde, J.R. ushın jumıs isleytuǵın jas pánt beriwshi, ol [[Lyusi Yuing|Lyusi]] hám Eyprildiń aqshaların alıw ushın olar menen romantikalıq qarım-qatnasta boladı: * Li Teylor-Yang (11–12-máwsimler) Kimberli Krayder rolinde, «VestStar» neft kompaniyası basshısınıń hayalı, onı J.R. óz biznes imperiyasın keńeytiw ushın romantikalıq qarım-qatnas isleydi; * Ien MakSheyn (12-máwsim) Don Lokvud rolinde, [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] ekinshi kúyewine aylanǵan angliyalı kino prodyuser; * Geyl Xannikatt (12–14-máwsimler) Vanessa Bomont rolinde, Djeymstiń anası hám J.R.-nıń súyiklisi, keyinirek waqıtsha onıń nekeslesken qızı. Uzaq waqıt dawamında qatnasqan balalar obrazları: J.R. hám Syu Ellenniń ulı Djon Ross Yuing III (4–6-máwsimlerde Tayler Benks, al 7–14-máwsimlerde Omri Kac oynaǵan); Bobbi hám Pemniń asırap alǵan ulı Kristofer Yuing (6–8-máwsimlerde Erik Farlou, al 9–14-máwsimlerde Djoshua Xarris oynaǵan), hám Djennanıń qızı Sharlotta «Charli» Ueyd (Sheyleyn Makkol, 7–11-máwsimler, sonday-aq 2-máwsimniń bir epizodında Lori Linn Mayers oynaǵan). Yuingler shańaraǵınıń eń jiyi kórinetuǵın isbilermen sherikleri arasında neft karteli aǵzaları Djordan Li (Don Starr, 2–14-máwsimler), Marili Stoun (Fern Ficdjerald, 2–13-máwsimler) hám Endi Bredli (Pol Sorensen, 2–10-máwsimler); Djoktıń jaqsı dostı Marvin «Pank» Anderson (Morgan Vudvard, 4–11-máwsimler) hám onıń hayalı Mevis (Elis Xirson, 6–7 hám 10–11-máwsimler); hám gúmanlı investiciyalıq bankir Von Liland (Dennis Patrik, 3, 5, hám 7–8-máwsimler) bar. Yuinglerdiń basqa da burınnan kiyatırǵan tanısları: Dallas policiya departamentiniń detektivi Garri MakSvin, ol J.R.-nıń policiyadaǵı xabarshısı bolıp xızmet etedi (Djeyms Braun, 2–12-máwsimler); shańaraq advokatı Xarv Smitfild (Djordj O. Petri, 3–14-máwsimler); hám Donnanıń ógey ulı, AQSH senatorı Deyv Kalver (Tom Fuchello, 3–6, 8, 10–11, hám 13–14-máwsimler). Sonday-aq, kóplegen epizodlarda birneshe fon qaharmanlar da kórinedi, sonıń ishinde Bobbidiń xatkerleri Konni Bresher (1-máwsimde Donna Bullok, 2-máwsimde Enn Ford hám Nensi Blayer, hám 2–4-máwsimlerde Djanna Maykls oynaǵan) hám Fillis Uopner (Debora Tranelli, 4–14-máwsimler); J.R.-nıń xatkerleri Luella Kereuey Li (Meg Gallexer, 2–4-máwsimler) hám Slay Lavgren (Debora Rennard, 5–14-máwsimler); Klifftiń xatkeri Djeki Dugan (Sherril Linn Rettino, 2–5 hám 7–14-máwsimler); «Yuing Oyl» qabıllawxanasınıń xızmetkeri Kendall Chepmen (Danon Simpson, 6–14-máwsimler); Sautfork xızmetshisi Tereza (Rozanna Kristiansen, 6–14-máwsimler); hám «Neft Baronları Klubı»nıń xızmetkerleri Dora Mey (Pet Kolbert, 7–14-máwsimler), Kessi (Enn S. Lukas, 5–10-máwsimler), hám Debbi (Debora Mari Teylor, 11–14-máwsimler). Keńnen ataqlı qosımsha aktrisa Tina Luiza birinshi eki máwsim dawamında J.R.-nıń xatkeri Djuli Greydi oynaǵan, keyinirek onıń qaharmanı óltiriledi. === Tiykarǵı quramnan ketkenler === Serial juwmaqlanǵanda, serialdıń dáslepki qaharmanlarınan tek úshewi ([[J. R. Yuing|J.R.]], [[Bobbi Yuing|Bobbi]] hám [[Kliff Barns|Kliff]]) Dallasta qaldı, al qalǵanları qaytıs boldı yamasa qaladan ketken edi. [[Djok Yuing]] serialdan ketken birinshi tiykarǵı qaharman boldı. Djok 5-máwsim dawamında Qubla Amerikada sırlı vertolyot apatında ekran sırtında qaytıs boldı. Djok rolin oynaǵan aktyor [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] 1981-jılı 4-máwsimniń túsiriliwi tamamlanǵannan keyin kóp ótpey qaytıs bolǵan edi. 8-máwsimniń finalında [[Bobbi Yuing|Bobbi Yuingtiń]] ólimi hám onıń keyingi máwsim dawamında qatnaspaǵanlıǵı 10-máwsimniń basında Pamelanıń túsi dep túsindirildi, usılayınsha 9-máwsim dawamında bolǵan waqıyalardıń hámmesi biykar etildi. [[Patrik Daffi]] basqa múmkinshiliklerdi paydalanıw ushın serialdan ketken edi, biraq reytinglerdiń tómenlewi sebepli, onı «Lorimar» prodyuserlik kompaniyası hám de serial juldızı [[Larri Hegmen]] serialǵa qaytıwǵa kóndirdi<ref name="Dreamzone">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/dreamzonefaq.htm| bet = Dallas TV series Dream season official dallas website| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140620055752/http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/dreamzonefaq.htm| arxivsáne = 2014-jıl 20-iyun | avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. [[Djek Yuing]] sayaxatların dawam etiw hám [[J. R. Yuing|J.R.]]-dan qutılıw ushın 10-máwsimniń ortasında Dallastan ketti hám máwsimniń aqırında eki epizodqa sońǵı ret qaytıp keldi. Aktyor [[Dek Rembo|Dek Rembonıń]] ne ushın Dallastan shıǵarılǵanınıń rásmiy sebebi bolmasa da, Rembonıń ózi keyinirek bunıń sebeplerin óziniń ádetleri yamasa [[Larri Hegmen]] menen kelispewshilikleri dep esaplaytuǵının ayttı. Rembonıń aytıwınsha, bul kelispewshilikler onıń serialdaǵı sońǵı máwsiminde (10-máwsim) ásirese kúsheygen. Dallastan aldın Rembo hám Hegmen 1970-jıllardıń aqırında «Ádillik qılıshı» filminde birge islesken. Hegmen keyinirek Rembonıń Dallastan shıǵarılıwına baylanısı bar ekenligin biykarlaǵan. [[Pem Yuing|Pamela]] 1987-jılı 10-máwsimniń finalında mashinasın neft tasıytuǵın tankerge aydap barıp, dúgisiw nátiyjesinde júz bergen jarılısta qattı kúyip qaldı. 11-máwsim dawamında, onıń ógey qarındası Ketrin emlewxana átirapında kórsetilgennen keyin Pem joǵalıp ketti. Pem óziniń fizikalıq jaqtan mayıp kórinisin Bobbi hám Kristoferge kórsetkisi kelmegenlikten, olardı taslap ketken bolıp kórinedi. Viktoriya Prinsipal 10-máwsimniń finalınan keyin Dallasqa hesh qashan qaytpaǵan bolsa da, Prinsipalǵa uqsaytuǵın Margaret Maykls 12-máwsimniń birinshi epizodında Pem rolin oynadı. Onıń sırtqı kórinisindegi ózgeristi túsindiretuǵın plastikalıq operaciyadan keyin, Pemniń ólim aldındaǵı kesellikke ushıraǵanı anıqlandı, biraq bunı tek ózi hám onıń shıpakeri biledi. Usı epizodtan keyin Pem hesh qashan kórsetilmedi. Is haqı boyınsha kelisimge kele almaǵanlıqtan hám óz biznesin baslawǵa bolǵan qálewi sebepli,<ref name="Curran">{{Cite book|title=25 Years of Dallas|last=Curran|first=Barbara A.|date=2004|publisher=Virtualbookworm.com|isbn=1-58939-583-2|pages=250–251}}</ref> 10-máwsimniń finalınan keyin showǵa qaytpaw Prinsipaldıń óziniń sheshimi boldı. Byudjettiń qısqartılıwı basqa da uzaq múddetli aktyorlardıń jumıstan bosatılıwına alıp keldi. Pamelanıń ketiwinen basqa, Rey hám Donna 10-máwsimniń aqırında ajırastı. Donna Vashingtongqa kóship ketti, ol jerde keyinirek senator Endryu Daulingke (miyman aktyor Djim MakMallan) turmısqa shıqtı hám olar birge Reydiń qızı Margaretti tárbiyaladı. Aktrisa [[Syuzan Xovard]] 1987-jılı prodyuserlerdiń oǵan onıń qaharmanınıń roli tawsılǵanın aytqanın bildirdi<ref name="ultimatesusan">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/susan2.htm| bet = Dallas Exclusive Interviews| arxivurl = https://web.archive.org/web/20141117013035/http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/susan2.htm| arxivsáne = 2014-jıl 17-noyabr | qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. 11-máwsim juwmaqlanǵanda, Rey óziniń ranchosın Karter MakKeyge sattı hám Djenna hám Lukas penen birge Dallastan Shveycariyaǵa ketti, Charli ol jerge arnawlı mektepte oqıw ushın aldınnan kóship ketken edi. Rey 12-máwsimniń basında bes epizodqa qaytıp keldi. 8-máwsimniń sońında kúyewi Mitch penen birge ketken [[Lyusi Yuing]] 11-máwsimniń sońǵı epizodlarında Sautforkqa qaytıp keldi, biraq eki jıldan keyin Evropaǵa qayta ketti. Eki jaǵdayda da [[Sharlin Tilton|Sharlin Tiltondı]] jumıstan bosatıw dóretiwshilik toparınıń sheshimi boldı, sebebi olar ushın jańa syujetler jaratıw qıyınshılıqlar tuwdırdı. [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] 12-máwsimniń finalında jańa kúyewi, kinorejissyor Don Lokvud (miyman aktyor Ien MakSheyn) penen [[London|Londonǵa]] kóship ketti. [[Linda Grey|Linda Greydiń]] jumıstan bosatılıwı [[Stiv Kanali|Stiv Kanalidiń]] serialdan ketiwine sebep bolǵan byudjet qısqartıwları menen birdey bolsa da, Grey [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] ketiwin ózi hám [[Leonard Kacman]] arasında óz-ara kelisilgen sheshim dep táriyipledi, sebebi qaharman «tolıq sheńberinen de ótip ketken» dep kelisildi<ref name="UltimateLinda">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/lindainterview2.htm| bet = Official Dallas website - exclusive dallas interview Linda Gray| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140628062445/http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/lindainterview2.htm| arxivsáne = 2014-jıl 28-iyun | avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. Stefani Rodjers 13-máwsimniń aqırında Klifftiń PR wákili lawazımınan bosatıldı, bul aktrisa [[Lesli-Enn Daun|Lesli-Enn Daundı]] turaqlı quramınıń eń qısqa múddetli aǵzasına aylandırdı: ol 8 epizodta payda boldı hám 13 epizodtıń baslanǵısh titrlarında kórsetildi. [[Barbara Bel Geddes]] 1983-jılı 15-martta, 6-máwsimdegi sońǵı kórinislerin tamamlaǵannan birneshe kún ótkennen keyin, júregine tórt tamırlı shuntlaw operaciyasın ótkerdi. Sonnan keyin Bel Geddes operaciyadan keyingi dem alıw hám tikleniw dáwiri sebepli 7-máwsimniń birinshi 11 epizodın ótkizip jiberdi. 7-máwsimniń finalınan keyin, Bel Geddes júrek operaciyasınan keyingi dáwirde jumıs kólemi hám is haqı boyınsha kelispewshiliklerden soń Dallastan tolıǵı menen ketti. Keyin [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] rolin 8-máwsim ushın [[Donna Rid]] iyeledi hám Rid 3 jıllıq shártnamaǵa qol qoydı. 9-máwsimniń basında Bel Geddesten qaytıp keliwin soraǵanda, ol kelisti, bul bolsa jámiyetlik qatnaslarında úlken dawǵa alıp keldi hám Ridti qattı ashıwlandırıp, serial prodyuserleri menen sudlasıwına sebep boldı. Aqırında prodyuserler Ridke sudqa shekem 1 million dollar tólep kelisimge keldi. Birneshe aydan soń, 1986-jılı yanvarda Rid kútilmegende asqazan astı bezi ragınan qaytıs boldı. Miss Elli serialda 13-máwsimniń aqırına shekem qaldı, sol waqıtta ol [[Kleyton Farlou|Kleyton]] menen Dallastan ketti. Olar Uzaq Shıǵıs Aziyanı sayaxat etiwdi, sońınan Evropada Rey hám Djennanıń qasında qonıslawdı sheshti. 1990-jılı Dallastan ketkennen keyin, Bel Geddes aktyorlıq karerasın toqtattı. Serialdıń 14- hám sońǵı máwsimi baslanǵanda, on aktyor turaqlı quram dárejesine iye boldı. Olardıń yarımı serial finalına shekem serialdan ketken bolsa da, olardıń hámmesi jıl dawamında serialdıń baslanǵısh titrlarında kórsetiliwin dawam etti. [[Kleyton Farlou]] tórt epizodta payda bolıp, Sautforktı Bobbige tapsırıw sıyaqlı islerdi juwmaqladı; [[Eypril Stivens Yuing]] máwsimniń basında qaytıs boldı, pal ayında onı Xillari Teylor (miyman aktrisa Syuzan Luchchi) urlap ketken; Kelli Xarper Yuing máwsimniń ortasında jańa jigiti hám J.R. menen jańa tuwılǵan ulı menen jańa ómir baslaw ushın ketti; [[Liz Adams]] [[Kliff Barns|Kliff]] penen nekesin buzıp, máwsimniń aqırına jaqın ketti; hám [[Djeyms Bomont]] serial finalınan birneshe epizod aldın jańadan tabılǵan kishkentay ulı Djimmi hám Djimmiydiń anası Debra Linn (miyman aktrisa Debora Taker) menen shıǵıs jaǵalawında jańa ómir baslaw ushın serialdan ketti. Serial juwmaqlanǵanda, Karter MakKey burınǵıday qúdiretli bolıp, «VestStar» kompaniyasında qaldı; Mishel Stivens Djeyms penen birge jasawǵa úmit etip MakKeyden satıp alǵan ranchoda jalǵız, júregi jaralanıp qorlandı; [[Kliff Barns]] aqırında «Yuing Oyl»dıń jalǵız iyesine aylandı; al endi Sautforktıń iyesi bolǵan [[Bobbi Yuing]] [[Eypril Stivens Yuing|Eyprildiń]] óliminen keyin aqırı ózin tınıshlandıra aldı. Biraq, «Yuing Oyl»dı da, Sautforktı da joǵaltqan, sonday-aq ulları tárepinen taslap ketilgen J.R. tolıq streste edi; serial onıń ózin óltirgeni yamasa óltirmegeni haqqındaǵı belgisiz soraw menen juwmaqlandı. == Óndiris == === 1–8-máwsimler === 1956-jılǵı «Gigant» filmi Dallas serialına ilham bergen dep esaplanadı. Eki óndiris te XX ásirdiń ortasınan aqırına shekem Texas shtatındaǵı bay neftshiler menen sharwalar arasındaǵı gúresti súwretleydi. Sońıń menen bir qatarda, eki óndiriste de [[J. R. Yuing|«J.R.»]] dep atalǵan bas qaharman bar<ref>Gary M. Cramer, "'Giant': A giant book about a giant film", ''[[The Philadelphia Inquirer]]'', May 3, 2018.</ref>. Serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobstıń]] sherigi Maykl Filerman showdıń atın «Dallas» dep qoyıwdı usınıs etti. Djeykobs bul qala haqqında Kennedidiń óltiriliwi hám «Dallas Kowboyz» komandasınan basqa hesh nárse bilmeytuǵın edi; tek shtatqa barıp, túsiriw jumıslarına tayarlanǵannan keyin ǵana ol showdıń atın «Xyuston» dep qoyıw kerek ekenin túsindi, sebebi ol jerde neft sanaatı ádewir áhmiyetli, al Dallasta bolsa bank hám qamsızlandırıw tarawları rawajlanǵan<ref name="marshall201810">{{Cite magazine |last=Marshall |first=Max |date=September 19, 2018 |title='Dallas' at 40: The Inside Story Behind the Show That Changed Texas Forever |url=https://www.texasmonthly.com/the-culture/dallas-at-40-the-inside-story-behind-the-show-that-changed-texas-forever/ |magazine=[[Texas Monthly]] |language=en-US |access-date=September 21, 2018}}</ref>. Ol dáslepki bes bólimli mini-serialdıń (1-máwsim) birinshi hám sońǵı epizodların jazdı, al qalǵan úsh epizodtı Artur Bernard Lyuis, Kamilla Marketta hám Virdjiniya Oldridj jazdı. Oldridj serialǵa qaytıp kelmegen hám Marketta 4-máwsimde ketken bolsa da, Lyuis «Dallas»tıń eń abıroylı scenaristleriniń birine aylandı. [[Leonard Kacman]] 1-máwsimde prodyuser retinde qatnastı, al 2-máwsimde onıń tásiri kúsheydi, sebebi ol epizodlardı jazıwdı hám rejissyorlıq etiwdi basladı. Serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] 2-máwsimniń aqırında atqarıwshı scenariy máslahátshisi lawazımınan ketti, sebebi ol «Nots Lendiń» óndirisine dıqqatın qarattı. «Dallas»tıń birinshi 3 máwsimindegi atqarıwshı prodyuserleri [[Filip Kapis]] hám [[Li Rich]] boldı. Showdıń birinshi 8 máwsimi dawamında «Dallas»tıń óndiris toparı tiykarınan ózgerissiz qaldı (tiykarǵı ózgeris 3-máwsimnen keyin Richtiń ketiwi boldı). [[Li Rich]] ketkennen keyin, [[Filip Kapis]] jalǵız atqarıwshı prodyuser, Leonard Kacman prodyuser hám showdıń basqarıwshısı, Kliff Fenneman prodyuserdiń járdemshisi, al Artur Bernard Lyuis atqarıwshı scenariy redaktorı/baqlawshı prodyuser lawazımların iyeledi. Hám, 25 scenarist scenariyler menen úles qosqan bolsa da, Kacman, Lyuis hám Devid Polsen úshligi usı birinshi segiz máwsim dawamında epizodlardıń derlik úshten ekisin jazdı. Polsen serialǵa 4-máwsimde qosıldı hám 6-máwsimde scenariy redaktorı lawazımına kóterildi. Itibarlısı, olardıń úshewi 7- hám 8-máwsimlerde ekewinen basqa barlıq epizodlardı jazǵan. === 9-máwsim === Atqarıwshı prodyuser [[Filip Kapis]] penen prodyuser [[Leonard Kacman]] arasındaǵı dóretiwshilik kelispewshilikler Kacmannıń 8-máwsimniń sońında serialdan ketiwine alıp keldi<ref name="latimes880401">[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-04-01-ca-627-story.html Haithman, Diane. "The Baron of 'Dallas': Producer Reminisces on 10th Anniversary"] ''Los Angeles Times''; April 1, 1988</ref>. Kacman 9-máwsim dawamında show ushın jazıwdı dawam etiwi hám usı máwsimde «dóretiwshilik máslahátshisi» retinde (bul oǵan barlıq scenariylerdiń kóshirmeleri jiberilip, óz pikirin bildiriwi soralǵanın ańlatadı) islegen bolsa da, Kapis jańa óndiris komandasın alıp keliwge sheshim qabılladı: oǵan hám prodyuserdiń járdemshisi Kliff Fennemanǵa prodyuser retinde Djeyms X. Braun hám baqlawshı prodyuser/showranner Piter Dann, atqarıwshı scenariy máslahátshisi Djoel Dj. Feygenbaum, hám scenariy redaktorları Xollas Uayt hám Stefani Garman qosıldı. Degen menen, óndiris shıǵınlarınıń ósiwi<ref name="latimes880401"/> hám reytinglerdiń tómenlewi tuwralı málimleme (onıń durıslıǵı tartıslı bolsa da) «Lorimar» óndiris kompaniyasınıń [[Patrik Daffi]] hám [[Leonard Kacman|Leonard Kacmandı]] da qaytıwǵa kóndiriwge májbúr etti. 9-máwsim juwmaqlanǵanda, Kacman kelesi máwsim ushın showranner retinde qaytıp keliwge kelisti, al máwsim finalında Patrik Daffi ekranda túsinisiz túrde qayta payda boldı<ref>{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/backstage/behind5.htm| bet = Official Dallas website Bobby Ewing returns| avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20140524043841/http://www.ultimatedallas.com/backstage/behind5.htm| arxivsáne = 2014-jıl 24-may | url-status = dead}}</ref>. === 10-máwsim === 10-máwsimniń premyerasınan baslap, syomka komandasında jáne bir úlken ózgeris boldı: [[Leonard Kacman]] showdıń prodyuser tárepine qaytıp qoymay, atqarıwshı prodyuser lawazımına da kóterildi. Xabarlarǵa qaraǵanda, bul oǵan show ústinen «tolıq biylikke» iye bolıw shárti menen berilgen,<ref name="latimes880401"/> al [[Filip Kapis]] hám 9-máwsim xızmetkeriniń kópshiligi óndiristen ketti. Kacman menen birge, Devid Polsen showdıń jańa prodyuseri retinde qaytarıldı, al baqlawshı prodyuser lawazımı jańa kelgen Kelvin Klements-kishige usınıldı, Kliff Fenneman bolsa prodyuserdiń járdemshisi lawazımında qaldı. Prodyuserler menen birge islesiw ushın jańa scenaristler komandası jallandı, sońıń ishinde Kacmannıń ulı Mitchell Ueyn Kacman scenariy redaktorı hám Liya Markus scenariy máslahátshisi retinde boldı. Markus eki jıldan keyin ketti, al qalǵanları showdıń sońında deyin qaldı. Scenariy boyınsha, [[Patrik Daffi|Patrik Daffidiń]] qaytıwı pútkil 9-máwsimdi [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipaldıń]] qaharmanı Pemniń túsi dep túsindirildi, bul Kacmannıń showǵa qatnasıwı minimallasqan dáwirde bolıp ótken waqıyalardı is júzinde tolıǵı menen joq etti. Hátte aktyorlar quramı da óndiris penen siyasiy gúresten zıyan kórdi. [[Larri Hegmen]] ([[J. R. Yuing|J.R.]]) [[Leonard Kacman|Kacmandı]] qollap-quwatlap, Daffidiń qaytıwında úlken rol oynaǵanı aytılsa da, [[Syuzan Xovard]] (Donna), 9-máwsim epizodlarınıń biriniń scenariyin jazǵan, [[Filip Kapis|Filip Kapistiń]] tárepinde bolıp, 9-máwsim waqıyaların biykar etiw ideyasına qarsı shıqtı. Ol 10-máwsim ushın jáne bir epizod jazıwǵa qaytıp kelgen bolsa da, máwsimniń sońında scenarist retinde de, aktyor retinde de serialdan ketti<ref name="latimes880401"/>. === 11–14-máwsimler === Serialdıń sońǵı tórt jılında [[Leonard Kacman]] shouranner bolıp qaldı, oǵan serial juldızı [[Larri Hegmen]] atqarıwshı prodyuser retinde (12-máwsimnen baslap) hám Ken Xorton birlesken atqarıwshı prodyuser retinde (13-máwsimnen baslap) qosıldı. Qadaǵalawshı prodyuser Kelvin Klements kishi 10-máwsimnen keyin serialdan ketti hám onıń ornın 11 hám 12-máwsimlerde qaytıp kelgen Artur Bernard Lyuis iyeledi, ol serialdıń aqırına shekem scenarist bolıp qaldı. Usılayınsha Lyuis [[Leonard Kacman]] hám Devid Polsen menen qayta birlesti. Biraq, Polsen 11-máwsimniń sońında Dallastan ketti (básekiles «Dinastiya» serialına qosılıw ushın), hám onıń prodyuserlik lawazımın dáslep 12-máwsim ushın Xovard Lakin, keyin sońǵı eki jıl dawamında kóp jıllıq járdemshi prodyuser Kliff Fenneman iyeledi. Lakin 13 hám 14-máwsimlerde baqlawshı prodyuser bolıp isledi. Mitchell Ueyn Kacman 12-máwsimnen baslap birlesken prodyuser lawazımına kóterildi, al Frenk Kacman ([[Leonard Kacman|Leonard Kacmannıń]] ekinshi ulı) hám Djon Rettino ([[Leonard Kacman|Leonard Kacmannıń]] kúyew balası) 13 hám 14-máwsimlerde járdemshi prodyuserler bolıp xızmet etti. Sonıń menen bir qatarda, Kacmannıń jeke járdemshisi Luella Li Kereuey sońǵı úsh máwsimde atqarıwshı koordinator retinde kórsetildi. Xızmetkerler quramına qosılǵan sońǵı áhmiyetli adam Liza Seydman boldı, ol sońǵı eki máwsimde atqarıwshı syujet keńesshisi retinde serialǵa qosıldı. === Syomka orınları === Pilot máwsim tolıǵı menen Texas shtatınıń [[Dallas]] qalasında hám Frisko qalasındaǵı Kloys Boks ranchosında túsirildi<ref>[http://www.ultimatedallas.com/news/critic.htm Dallas Critic<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221101754/http://www.ultimatedallas.com/news/critic.htm |date=2014-02-21 }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.friscostyle.com/2020/05/05/346451/box-ranch-a-legend-in-limbo| bet = Box Ranch: A Legend in Limbo &#124; Frisco STYLE Magazine| sáne = 2024-jıl 22-yanvar }}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/southfork2.html| bet = Official Dallas website - locations used in the tv series Dallas| at = David Massey -| familiya = Goldlion| jumıs = www.ultimatedallas.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-fevral | arxivsáne = 2019-jıl 13-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190913011807/http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/southfork2.html| url-status = dead}}</ref>. Keyinirek, serialdıń ishki kórinisleriniń kópshiligi Kaliforniya shtatınıń Kalver-Siti qalasındaǵı MGM studiyalarında túsirildi (bul studiyanı Lorimar 1986-jılı tolıq satıp alǵan), al sırtqı kórinislerdiń bir bólegi Texas shtatınıń Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] hám [[Dallas]] qalasınıń basqa jerlerinde túsirildi. 13-máwsimde óndirislik shıǵınlardıń ósiwi barlıq syomka jumıslarınıń Kaliforniyaǵa kóshiriliwine alıp keldi. Ádette aktyorlar hám túsiriw toparı máwsim baslanıwınan aldın jazda Dallas aymaǵında altı-segiz háptesin sırtqı kórinislerdi túsiriwge jumsap, keyin máwsimniń qalǵan bólegin Los-Andjeles aymaǵında túsiretuǵın edi; berilgen bir máwsimdegi epizodlardıń yarımınan azıraǵınıń sırtqı kórinisleri Dallasta túsirilgen. MGM óziniń pavilyonlarınıń birinde Sautfork ranchosınıń arqa háwlisi menen basseyniniń tolıq ólshemli kóshirmesin qurıp, máwsimniń keyingi bóleginde «sırtqı» kórinislerdi túsiriwge múmkinshilik berdi. === Rejissyorlar === [[Leonard Kacman]] — bul showdıń eń kórnekli rejissyorı bolıp, 1, 9 hám 12-máwsimlerden basqa barlıq máwsimlerdegi epizodlardı túsirgen. Kacmannan keyin, Maykl Pris «Dallas» serialınıń eń kóp epizodın túsirgen rejissyor bolıp, ol 4-máwsimde serialǵa qosılıp, aqırına shekem islegen. Dáslepki mini-serialǵa qosılǵan eki rejissyordıń biri, Robert Dey, keyingi máwsimlerge qaytıp kelmedi, al Irving Dj. Mur 5-máwsimge shekem serialda qaldı, keyin sońǵı úsh máwsimge qaytıp keldi. Serial juldızlarınıń besewi de epizodlardı túsirgen: [[Larri Hegmen]] (3–14-máwsimler), [[Patrik Daffi]] (4–8 hám 10–14-máwsimler), [[Linda Grey]] (9–12-máwsimler), [[Stiv Kanali]] (10–12-máwsimler) hám [[Ken Kercheval]] (13–14-máwsimler). == Epizodlar == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Máwsim ! colspan="2" rowspan="2" |Epizodlar ! colspan="2" |Dáslepki shıǵarılıwı ! rowspan="2" |Reyting ! rowspan="2" |Tamashagóyler (reyting upaylarında) |- !Birinshi shıǵarılıwı !Sońǵı shıǵarılıwı |- ! colspan="1" |1 | colspan="2" |5 | colspan="1" |1978-jıl, 2-aprel |1978-jıl, 30-aprel |42 |19.0 |- ! colspan="1" |2 | colspan="2" |24 | colspan="1" |1978-jıl, 23-sentyabr |1979-jıl, 6-aprel |40 |18.4 |- ! colspan="1" |3 | colspan="2" |25 | colspan="1" |1979-jıl, 21-sentyabr |1980-jıl, 21-mart |6 |19.1 |- ! colspan="1" |4 | colspan="2" |23 | colspan="1" |1980-jıl, 7-noyabr |1981-jıl, 1-may |1 |27.6 |- ! colspan="1" |5 | colspan="2" |26 | colspan="1" |1981-jıl, 9-oktyabr |1982-jıl, 9-aprel |1 |23.2 |- ! colspan="1" |6 | colspan="2" |28 | colspan="1" |1982-jıl, 1-oktyabr |1983-jıl, 6-may |2 |20.5 |- ! colspan="1" |7 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1983-jıl, 30-sentyabr |1984-jıl, 18-may |1 |21.5 |- ! colspan="1" |8 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1984-jıl, 28-sentyabr |1985-jıl, 17-may |2 |20.97 |- ! colspan="1" |9 | colspan="2" |31 | colspan="1" |1985-jıl, 27-sentyabr |1986-jıl, 16-may |6 |18.8 |- ! colspan="1" |10 | colspan="2" |29 | colspan="1" |1986-jıl, 26-sentyabr |1987-jıl, 15-may |11 |18.6 |- ! colspan="1" |11 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1987-jıl, 25-sentyabr |1988-jıl, 13-may |21 |15.2 |- ! colspan="1" |12 | colspan="2" |26 | colspan="1" |1988-jıl, 28-oktyabr |1989-jıl, 19-may |30 |13.9 |- ! colspan="1" |13 | colspan="2" |27 | colspan="1" |1989-jıl, 22-sentyabr |1990-jıl, 11-may |43 |— |- ! colspan="1" |14 | colspan="2" |23 | colspan="1" |1990-jıl, 2-noyabr |1991-jıl, 3-may |61 |— |} == Reytingler == Dallas dáslep turaqlı serial retinde shıqqanda shembi kúni keshte kórsetildi. Bir aydıń ishinde serial ekshembi kúni keshte kórsetilip, máwsimniń ortasına shekem, yaǵnıy juma kúni keshki waqıtta kórsetiletuǵın boldı. Dallas 1991-jılı serial juwmaqlanǵanǵa shekem juma kúnleri efirge shıǵıp, 21:00 hám 22:00 waqıtları arasında kórsetildi. Dallas serialınıń J.R.-nı kim atqanın ashıp bergen «Kim isledi?» epizodı, 1980-jılǵı ataqlı intrigalı waqıya, sol waqıtta eń joqarı ishki reytinglerge iye boldı. 90 millionnan aslam amerikalı tamashagóyler (bul 1980-jıl 21-noyabrdegi AQSH úy xojalıqlarınıń 53%-ten aslamın hám Amerika televideniesi auditoriyasınıń 76%-in quraydı) juwaptı biliw ushın televizorǵa qosıldı. Bul epizod 1967-jılı avgust ayında kórsetilgen «Qashqın» serialınıń sońǵı epizodınıń reyting rekordınan ozıp ketti, biraq «Dallas»tıń rekordı tek 1983-jılı «M*A8*S*H» serialınıń sońǵı epizodı tárepinen jańalandı. Bul epizod J.R.-nı kim atqanın kóriw ushın dúnya júziniń 57-den aslam elindegi 360 millionǵa jaqın tamashagóydi jıynap, xalıqaralıq kólemde eń kóp tamasha etilgen ekinshi amerikalı televidenie epizodına aylandı<ref>{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/stage/2006/nov/14/theatre.pantoseason| bet = Patrick Duffy, Bobby Ewing in Dallas, talks to William Leith| avtor = William Leith| jumıs = The Guardian| sáne = 2006-jıl 14-noyabr | qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. Serialdıń auditoriyası 1980-jılǵı «Kim isledi?» epizodınan keyin turaqlı túrde azayıp barǵanına qaramastan, «Dallas» serialınıń juwmaqlawshı epizodı, «Jumbaq», 1991-jıldıń 3-may kúni saat 21:00-den 23:00-ge shekem 33 million tamashagóy hám 22 úy reytingin jıynap, mámlekettiń eń kóp kórilgen 14-televiziyalıq serial finalı boldı. Onıń básekilesi, «Ańshı» (NBC kanalında), tek 9.8 reytingin jıynay aldı. === Filmler/arnawlı baǵdarlamalar === Sánesi / Ataması / Telekanal / Úy xojalıǵı reytingi / Úles / Tamashagóyler / Waqıt * 1996-jıl 15-noyabr / Dallas: J.R. -nıń qaytıwı / [[CBS]] / 13.4 / 23 / 18.1 / Keshki 9–11 (aldınǵı «Arıslannıń maqtanıshı» baǵdarlaması 6.3 reytingin jıynadı) * 1998-jıl 24-aprel / Dallas: Yuingler urısı / [[CBS]] / 7.8 / 14 (aldınǵı «Jasırın kamera» baǵdarlaması 6.8 reytingin jıynadı) * 2004-jıl 7-noyabr / Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw / [[CBS]] / 8.5 / 14 / 12.7 / Keshki 9:30–11:30 === Kórsetiw translyaciyası tariyxı === ====[[CBS]]==== * 1978-jıl 2–30-aprel: Ekshembi, keshki 10:00 (ET/PT)/9:00 (CT/MT) * 1978-jıl 23-sentyabr – 14-oktyabr: Shembi, keshki 10:00/9:00 * 1978-jıl 15-oktyabr – 1979-jıl 14-yanvar: Ekshembi, keshki 10:00/9:00 * 1979-jıl 26-yanvar – 1981-jıl 27-noyabr: Juma, keshki 10:00/9:00 * 1981-jıl 4-dekabr – 1990-jıl 16-mart: Juma, keshki 9:00/8:00 * 1990-jıl 30-mart – 21-dekabr: Juma, keshki 10:00/9:00 * 1991-jıl 4-yanvar – 3-may: Juma, keshki 9:00/8:00 ==== Sindikaciya ==== 1984-jıldıń gúzinen baslap, Dallas serialı «Lorimar» kompaniyası tárepinen jergilikli stanciyalarǵa tarmaqtan tıs sindikaciya ushın paketlendi; baǵdarlamanı dáslep satıp alǵan stanciyalar arasında Dallas-Fort-Uerttiń ABC filialı, WFAA-TV da boldı. Sindikaciya paketine tek dáslepki 222 epizod (1-den 9-máwsimge shekem) kirdi. Biraq, Dallas jergilikli bazarlarda [[CBS]] kanalında [[Praym-taym|praym-taymdaǵıday]] reyting jetiskenligine erise almadı. 1990-jıllarda show TNT kanalında qısqa múddetke kórsetildi (1992-jıldıń sentyabrinen 1993-jıldıń avgustına shekem, taǵı da tek birinshi toǵız máwsim), sonnan keyin 1996-jıldıń gúzinen baslap TNN kanalında kórsetildi (bul original serialdıń barlıq 357 epizodın efirge bergen birinshi tarmaq boldı, biraq epizodlar waqıt ushın qattı redakciyalanǵan edi), al 2003-jıldan 2008-jılǵa shekem pútkil serial melodrama temalı «SoapNet» kabel telekanalında, dáslepki translyaciya etilgenindey, qısqartılmaǵan hám redakciyalanbay kórsetildi. 2011-jılı 1-yanvarda CMT kanalı serialdı bir kún dawamında efirde kórsetti hám 2012-jılǵı dawamınıń premyerasınan aldın, ayırım epizodlar CMT kanalında hám onıń veb-saytında kórsetildi. 1981-jılı Silvio Berluskonige tiyisli Italiyanıń media konglomeratı «Mediaset» «Dallas» serialın awdarıp, Italiya [[Praym-taym|praym-taymında]] kórsetti hám ol pútkil Italiya boylap ataqlı bolıp ketti<ref name="berlusconi">{{Web deregi | bet = Citizen B: The Legacy of Silvio Berlusconi's TV Empire| baspaxana = Indiewire| avtor = | sáne = 2012-jıl 30-oktyabr | url = https://www.indiewire.com/2012/10/citizen-b-the-legacy-of-silvio-berlusconis-tv-empire-43823/#!}}</ref>. Serial Yaponiyada TV Asahi kanalında kórsetildi, biraq 1982-jıldıń basında onıń reytingleri tómen bolǵanlıqtan, serial keyingi waqıtqa (burın keshki saat 10-da, keyin piyshembi kúnleri keshki saat 11-ge) kóshirildi<ref>{{cite news |last1=Lohr |first1=Steve |title='Dallas' Strikes No Oil on Japanese TV |url=https://www.nytimes.com/1982/02/10/arts/dallas-strikes-no-oil-on-japanese-tv.html |work=[[The New York Times]] |date=February 10, 1982}}</ref>. ==== Ullı Britaniyadaǵı translyaciyalar ==== Ullı Britaniyada Dallas serialın kórsetiw huqıqların BBC satıp aldı hám ol tez arada 20 millionnan aslam tamashagóydi jıynap, reytingler jeńimpazına aylandı. Biraq, 1985-jılı korporaciya toǵızınshı máwsim ushın hár bir epizodına soralǵan 60 000 dollar tólewden bas tarttı. Kelesi máwsimdi alıw ushın distribyutor menen kelisimler alıp barıp atırǵan waqıtta, olardıń kommerciyalıq básekilesi, ITV franshizasınıń iyesi «Thames Television» kútilmegende aralasıp, sol bahanı qabıl etti. BBC bul jaǵdayǵa qattı ashıwlanıp, aǵımdaǵı máwsimdi yarımında toqtattı hám sol jıldıń noyabr ayında «Thames Television»nıń jobalastırǵan kórsetiw waqtı menen bir waqıtta qalǵan epizodlardı kórsetiw menen qorqıttı. Bul baspasózde úlken narazılıqlarǵa sebep boldı hám bul másele boyınsha hátte Parlamentte de soraw berildi<ref>{{cite news|title= TELEVISION; J.r. Would Be Proud Of British Tv's 'Dallas' Brawl |work=Los Angeles Times|date=April 5, 1985|url= https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-04-05-ca-27408-story.html|access-date=January 26, 2019 | first=Howard | last=Rosenberg}}</ref>. BBC bas tartıp, 27-mart kúni aǵımdaǵı máwsimniń translyaciyasın qayta basladı<ref>The Times newspaper, P3, Dallas is back on BBC Next Month, 19 Feb 1985</ref>. Aqırında, basqa kóplegen ITV franshizaları, atap aytqanda «Granada Television» hám «Yorkshire Television»,<ref>Thames TV head called to IBA after 'Dallas' deal P2, Date: 18 Jan 1985</ref> bul kelisimge qanaatlanbadı hám sonlıqtan qadaǵalawshı Ǵárezsiz Translyaciya Basqarmasına (IBA) shaǵım etti. IBA hám basqa ITV franshiza iyeleriniń birneshe aylıq basımınan keyin, «Thames Television» óz jobalarınan bas tarttı hám toǵızınshı máwsimdi zıyanına BBC-ge qaytarıp sattı<ref>{{cite news|title= Thames TV head leaves in dispute over Dallas |work= [[The Times]]|date=July 12, 1985| first=David | last=Hewson}}</ref>. Máseleniń sheshiliwi ushın 1986-jıldıń yanvarına shekem waqıt ketti<ref>The Times . P3 . Dallas to return in March 15 January 1986. Thames Television will pay BBC £300K</ref>. «Dallas» serialı 1991-jılı juwmaqlanǵanǵa shekem BBC1 kanalında kórsetiliwin dawam etti. == Intrigalı juwmaqlar == Dallas óziniń intrigalı juwmaqları menen belgili. Serialdıń kórsetiliwi barısında hár máwsim jıldıń keyingi bólegindegi máwsim premyerası ushın reytinglerdi kóteriw maqsetinde qanday da bir intrigalı juwmaq penen tamamlanatuǵın edi. * '''Mini-serialdıń intrigalı juwmaǵı''': Bul shınında da intrigalı juwmaq bolmasa da, dáslepki «Dallas» mini-serialınıń besinshi epizodınıń sońında [[J. R. Yuing|J.R.]] ([[Larri Hegmen]]) Yuinglerdiń barbekyu keshesinde Diggerdiń (Devid Ueyn) iship alǵanınan keyin, óziniń atalas aǵası Djimmidi (Djeyms Kenning) izlew ushın saraydıń tóbesine kóterilgen Pem (Viktoriya Prinsipal) menen sóylesiw ushın sol jerge baradı. Más bolǵan J.R. onı Bobbige ([[Patrik Daffi]]) ranchodan ketpewin aytıwǵa kóndiriwge háreket etedi. Biraq, ol oǵan aralasıwdı qálemeydi hám J.R.-dan qashıwǵa urınıp atırıp, tóbeden qarnı menen qulap túsedi. Ekiqabat bolǵan Pem tuwılmaǵan balasınan ayırıladı. Keyin, [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] ([[Linda Grey]]) J.R.-dan bul shınında da tosınnan bolǵan ba, yamasa ol Pemniń qasaqana qulawın qálegen be dep soraydı. J.R. «Men olay islemedim» dep juwap beredi. Syu Ellen J.R.-dan Pemniń balasınan ayırılǵanına qayǵırasań ba dep soraǵanda, J.R. oǵan juwap bermeydi, bul sheshimdi tamashagóydiń ózine qaldıradı. * '''2-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellenniń maskúnemlikke beriliwi onı sanatoriyaǵa alıp keldi, ol jerde ol Klifftiń ([[Ken Kercheval]]) balası dep esaplaǵan perzentine ekiqabat edi. Ol sanatoriyadan qashadı, más boladı, sońınan qattı avtomobil apatına ushırap, óziniń hám balasınıń ómirin qáwip astına qoyadı. Shıpakerler Djon Ross Yuing III dep atalǵan balanı tuwdıradı, biraq ol tuwılǵanda júdá kishkene edi hám ele qáwipten qutılmaǵan; Syu Ellen de solay, ol epizod sońında ómir ushın gúresip atır. Uwayım shekken J.R. epizod sońında kóz jasları menen hayalına qarap, onıń «tek jasawı kerek» ekenin aytadı. * '''3-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': [[J. R. Yuing|J.R.]] Texasta kóp adamlardıń ózin jekkóriwine sebepshi boldı: ol bizneste aldaǵan erkekler, qarım-qatnasta aldaǵan hayallar, ashıwlandırǵan shańaraq aǵzaları hám Marili Stoun (Fern Ficdjerald) bar edi, onıń kúyewi ásirese sátsiz biznes kelisiminen keyin ózin-ózi óltirgen edi. Usılardıń hámmesinen keyin, birew J.R.-nıń «Yuing Oyl» keńsesiniń sırtında keshki waqıtta kútip turadı, hám J.R. dawıstı esitip, bul kim dep sorap esikke qaray júrgende, birew onıń qarnına eki ret oq atadı. Bul epizodtıń intrigalı juwmaǵı házirgi kúnde ataqlı bolǵan «J.R.-nı kim attı?» talqılawlarına hám boljawlarına, sonday-aq J.R.-nıń atıwdan aman qalıwı yamasa óltiriliwi haqqındaǵı boljawlarǵa alıp keldi. * '''4-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellen ulı Djon Rosstı Sautforktan jasırın alıp ketiwge urınadı, biraq onı J.R. uslap aladı hám ranchodan quwıp jiberedi. Keyin Pem aralasıp, J.R. joq waqtında Djon Rosstı anasına alıp baradı, bul J.R.-nı qattı ashıwlandıradı. Kristin (Meri Krosbi) qaytıp kelip, J.R.-dan kóbirek aqsha talap etedi, al ol oǵan onı atqanı ushın qılmıslıq juwapkershilikke tartıw ele kesh emes ekenin aytadı. [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen túngi biznes ushırasıwına baratırıp, Kliff Sautfork basseyninde qalqıp júrgen qońır shashlı hayaldıń denesin tabadı. Ol kim ekenin kóriw ushın basseynge sekiredi, al artına qarasa, basseyn ústindegi balkonda turǵan J.R.-nı kóredi. J.R.-nı ayıplı dep esaplaǵan Kliff óziniń qarsılasına: «Ol óldi. Hásseniy» deydi. Dene júzi kórsetilmegen, bul Syu Ellen be, Pem be, Kristin be yamasa basqa birew me degen boljawlarǵa alıp keldi. Bul showdıń eń joqarı reytingli máwsim juwmaqlawshı epizodı boldı. * '''5-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Máwsimniń basında, J.R.-nıń Farloulardıń 5 million barrel shiyki neftin jıynaw arqalı Djon Rosstı qaytarıp alıwǵa májbúrlew jobası, nefttiń bazar bahası tómenlep baslaǵanda, ózine keri tásir etip, Kliff J.R.-nı úlken finanslıq mashqalaǵa ushıratqan edi. Farloulardıń neftin jıynaw ushın, J.R. 200 million dollar kredit alıp, oǵan kepillik retinde «Yuing Oyl»dıń 50 million dollarlıq aktivlerin qoyǵan edi. Kliff, Djordan Li (Don Starr), Endi Bredli (Pol Sorensen) hám Ueyd Lyus (Robert Akerman) penen birge, J.R.-nıń qarızların satıp alıw ushın Von Liland (Dennis Patrik) penen islesip, onı bankrot dep járiyalawdı jobalastırdı. Kliff J.R.-nı jeńip atırǵanday kórinetuǵın bir waqıtta, [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] ([[Barbara Bel Geddes]]) [[Kleyton Farlou|Kleyton]] ([[Xovard Kil]]) menen kelisim dúzip, «Yuing Oyl»dı bul mashqaladan qutqarıp qaldı. Kelisimge muwapıq, Kleyton neft jıynalǵan waqıttaǵı bahanı tóleytuǵın boldı. Máwsimniń aqırına kelip, J.R. hám Klifftiń jaǵdayları ádewir ózgerdi, sebebi Kliff penen waqıtsha qarım-qatnasta bolǵan Syu Ellen, J.R.-ǵa qaytıp, oǵan qayta turmısqa shıǵıwdı jobalastırdı. Sonıń menen birge, J.R. Kliffke qaqpan qurıp, jalǵan geologiyalıq esabat arqalı Kliffti haqıyqatında qurǵaq bolǵan, biraq neftke bay delingen jerge millionlaǵan dollar investiciya etiwge isendirdi. Keyin Kliffti anası Rebekka Barns Ventvort (Priscilla Poynter) kompaniya qarjıların urlaǵanı ushın «Ventvort Tul & Day» kompaniyasın basqarıwdan bosatıldı. Kliff kóp muǵdarda tabletka iship, ózin-ózi óltiriwge háreket etedi, hám ayıplılıq seziminen qıynalǵan Syu Ellen komada jatqan Klifftiń qasına asıǵadı. J.R. Syu Ellendi bolǵan waqıyaǵa Klifftiń ózinen basqa hesh kim ayıplı emesligine isendiriwge háreket etedi, biraq Syu Ellen onıń menen kelispeydi hám eger Kliff ólse, J.R.-ǵa qayta turmısqa shıǵa alıw-almawın bilmeytuǵının aytadı. Máwsim Klifftiń ómiri qáwipli bolǵan jaǵdayda juwmaqlanadı. * '''6-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Máwsimniń basında Syu Ellen J.R.-nı Xolli Xarvud (Luis Chaylz) penen tósekte kórgennen keyin, más bolıp qaladı. Ol mashinaǵa minedi, al Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]])tiń atalas aǵası Mikki Trotter (Timoti Patrik Myorfi) onı toqtatıwǵa háreket etedi hám olar J.R.-ǵa tiyisli mashinada, Sautforktıń sırtında avtoapatqa ushıraydı. Syu Ellen jeńil kógergen jerlerinen basqa zıyan kórmeydi, biraq Mikki moynınan tómengi jaǵı paralizaciyalanıp, komaǵa túsedi. Máwsimniń sońǵı epizodında Rey ekinshi mashinanıń aydawshısı Uolt Driskoll (Ben Piacca) ekenin anıqlaydı, ol J.R.-ǵa burınǵı bir hiylede járdemlesken edi. Ol sonday-aq Driskolldıń J.R. mashinanı aydap atır dep oylap, sol jıldıń basında J.R. tárepinen qamaqqa alınǵanı ushın ósh alıw maqsetinde apatqa qasaqana sebep bolǵanın biledi. Ashıwlanǵan Rey túnde Sautforkqa kelip, onı kóriwdi kútpegen J.R.-dan juwap talap etedi. J.R. onnan ne bolıp atırǵanın soraydı, al Rey bolǵan waqıya ushın J.R.-nı óltiretuǵının aytadı. J.R. Reyge qaray sham uslaǵısh ılaqtıradı, biraq oǵan tiymeydi hám janıp turǵan shamları bar basqa bir sham qoyǵıshqa tiyedi. Ekewi tóbelesip atırǵanda, shamlar órtti alıstırıp jiberedi hám tútin uyqılap atırǵan Djon Ross hám Syu Ellenniń bólmelerine kire baslaydı. Syu Ellenge sol kúni erterek shıpaker tınıshlandırıwshı dári bergen edi, sonlıqtan ol oyanbaydı. J.R. órtti bayqap, Reyden qutılıwǵa háreket etedi, aqırında onı telefon menen urıp esinen ayıradı hám hayalı menen ulın qutqarıw ushın joqarıǵa juwıradı. Rey ózine kelip, J.R.-nıń artınan juwıradı, biraq tútinge tunshıǵıp qulaydı. J.R. joqarıǵa shıǵıp atırǵanda basına aǵash túsip ketedi hám Sautfork janıp atırǵanda ekewi de esin joǵaltadı. * '''7-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Úshinshi máwsimniń intrigalı juwmaǵın esletetuǵın sırlı bir adam bir kúni túnde «Yuing Oyl» imaratına kiredi. J.R.-nıń keńsesine barıp, tapansha shıǵaradı hám otırǵan orınlıqqa úsh márte atadı. Qurban orınlıqtan jerge qulaǵanda, oq tiygen adam [[Bobbi Yuing]] ekeni kórinedi. * '''8-máwsimniń intrigalı juwmaǵ'''ı: Bir jıldan aslam waqıt Pem menen ajırasqan hám házir Djenna Ueyd (Priskilla Bole Presli) penen úyleniwge kelisken Bobbi, onıń ornına burınǵı hayalına qayta úyleniwdi sheshedi hám Pem oǵan kelisedi. Kelesi kúni tańda, Bobbi Pemniń úyinen shıǵıp baratırǵanda, birew Pemge qaray úlken tezlikte mashina aydap keledi. Bobbi Pemdı soqlıǵısıwdan aldın iyterip jiberedi, biraq ózi mashinadan qutıla almaydı. Mashinanı aydaǵan Ketrin (Morgan Brittani) ekeni hám ol Bobbidi basıp ótkennen keyin mashinası apatqa ushırap ólgeni kórinedi. Bobbi tez járdem menen emlewxanaǵa jetkerilip, [[Pem Yuing|Pem]], Djenna, J.R., [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]], [[Kleyton Farlou|Kleyton]], Rey hám Donna ([[Syuzan Xovard]])nıń qasında qaytıs boladı. * '''9-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Jawız isbilermen hayal Andjelika Nero (Barbara Karrera) onı aldaǵanı ushın J.R. hám onıń atalas aǵası Djek ([[Dek Rembo]])ti óltirmekshi boladı, biraq J.R. onı policiya arqalı uslatadı. Tilekke qarsı, Andjelika Djektiń mashinasına bomba qoydırıp qoyǵan edi, onıń ishinde Djeymi (Djenili Xarrison) bar waqıtta jarıladı. Bunı telefonda esitken J.R., Djektiń kvartirasına barıw ushın keńsesinen juwırıp shıǵadı. Ol keńseden shıǵıp baratırǵanda, onı izlep ekinshi liftte Syu Ellen keledi. Ol J.R.-nıń keńsesine kirgen gezde, Andjelika qaldırǵan ekinshi bomba jarılıp, «Yuing Oyl» jaylasqan pútkil qabat jarıladı hám sınıqlar tómendegi kóshege shashıladı. Kórinis keyin Mark Greyson (Djon Bek) menen úylengennen keyingi kúni tósekte jatırǵan Pemge awısadı. Pem oyanıp, dushtan suwdıń aǵıp atırǵan dawısın esitedi. Bul Mark dep oylap, ol dushtıń qapısın ashadı, biraq ol jerde Bobbi Yuingtiń aman-esen turǵanın kóredi. (Onınshı máwsimniń premyerasında Bobbidiń ólimi hám toǵızınshı máwsimniń barlıǵı Pemniń túsi bolıp shıǵadı). * '''10-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Yuingler úlken joǵaltıwǵa ushıraydı, sebebi «Yuing Oyl» J.R.-nıń xalıqaralıq kelispewshilikke alıp kelgen nadurıs isleri ushın AQSH Ádillik Departamenti tárepinen jawıladı. Pem, aqırında bala kótere alatuǵının bilip, shıpaker qabıllawınan Bobbidiń úyine qaytıp kiyatırǵanda, janarmay tasıytuǵın kólikke soqlıǵısadı hám ol jarılıp ketedi. * '''11-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': J.R. hám Nikolas Pirs (Djek Skaliya), Syu Ellenniń jańa jigiti, J.R.-nıń pentxaus miymanxanasındaǵı bólmesinde tóbelesedi. Tóbeles ekewiniń de balkonda bolıwı menen juwmaqlanadı hám Pirs balkondan qulap, qaytıs boladı. Jańa ǵana kórgenine hayran qalǵan Syu Ellen, poldan tapanshanı alıp, J.R.-ǵa úsh márte oq atadı. Sonnan keyin ol telefondı alıp, policiyaǵa eki adamnıń óltirilgeni haqqında xabar bermekshi ekenin aytadı. * '''12-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellen Dallastan máńgige ketiwge tayarlanadı, biraq J.R. ushın sońǵı syurpriz tayarlaǵan: jańa súyiklisi Don Lokvud (Ien Maksheyn) járdeminde Syu Ellen J.R. menen nekeleri haqqında biografiyalıq film islegen (aktyorlar olardı hám basqa Yuinglerdi sáwlelendiredi) hám onı J.R.-ǵa kórsetip, onı hayran qaldırıp, qorqıtadı. Syu Ellen J.R.-ǵa Dallastan ketip atırǵanın, biraq eger ol keleshekte oǵan jáne qarsı shıqsa - yamasa hátte bir kúni jaman keyipte oyansa - filmdi járiyalap, J.R.-nı «pútkil Texastıń kúlkisine» aylandıratuǵının aytıp, aqırında jeńimpaz retinde ketedi. * '''13-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': J.R. [[Kleyton Farlou|Kleytonnıń]] qarındası Djesika Montfordtı (Aleksis Smit) «VestStar Oyl» kompaniyasındaǵı kópshilik dawısın beriwge kóndiriw ushın qasaqana psixiatriyalıq emlewxanaǵa jatadı, biraq onıń jobası keri nátiyje beredi: Kalli ([[Keti Podevell]]) hám Djeyms ([[Sasha Mitchell]]) onı shıǵarıwdan aldın múlkinen bas tartıw qaǵazına qol qoyıwǵa májbúrleydi. Ol qol qoyǵannan soń, Djeyms J.R.-nıń emlewxanadan shıǵıw qaǵazların jırtıp taslaydı hám onı qashıp shıǵıw múmkinshiligisiz emlewxanada qaldıradı. * '''14-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Aqırında «Yuing Oyl»dı [[Kliff Barns|Kliff Barnsqa]], [[Sautfork ranchosı|Sautforktıń]] basqarıwın Bobbige joǵaltıp, hayalı hám balaları tárepinen taslap ketilgennen keyin, más hám kewilsiz J.R. qolına oqlanǵan tapansha alıp, «hesh qashan tuwılmaǵanımda edi» degen oy menen rancho átirapında jalǵız aylanıp júredi. Keyin, Bobbi Sautforkqa qaytıp kelgende, J.R.-nıń bólmesinen oq dawısı esitiledi. Ol J.R.-nıń bólmesine entigip juwırıp barıp: «O, Qudayım!» deydi hám serial juwmaqlanadı. == Sıńar seriallar, dawamları hám adaptaciyaları == === ''Nots Lending'' === Dallas serialınıń premyerasınan aldın, avtor Djeykobs Ingmar Bergmannıń «Neke saxnaları» filminen ilhamlanıp, nekeniń hár túrli basqıshlarındaǵı tórt erli-zayıplı jup haqqında dramalıq serial ideyasın oylap tapqan edi. Biraq, [[CBS]] «dástanǵa uqsas» showdı qáledi, nátiyjesinde Djeykobs «Dallas»tı dóretti<ref name="KnotsLanding">{{Web deregi | url = http://www.knotslanding.net/about/| bet = About| jumıs = Knots Landing| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>{{r|marshall201810}}. Serial úlken tabısqa eriskende, [[CBS]] Djeykobstıń dáslepki ideyasın qayta kórip shıqtı, bul ideya «Dallas»tıń sıńar serialı «Nots Lending»ke aylandı hám 1979-jıldıń sóńında premyerası boldı. «Nots Lending» serialı [[Lyusi Yuing|Lyusidiń]] ata-anası Geri (Ted Sheklford) hám Valen (Djoan Van Ark)niń 1979-jılı ekinshi nekesinen keyin jańa ómir baslaw ushın Kaliforniyaǵa kóship barǵannan keyingi ómirin sáwlelendirdi. «Nots Lending»niń dáslepki máwsimlerinde birneshe «Dallas» aktyorları ([[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]], [[Sharlin Tilton]] hám Meri Krosbi) jańa serialda miyman retinde qatnastı, al Sheklford hám Van Ark «Dallas»ta anda-sanda kóriniwin dawam etti. Bunnan tısqarı, [[Djok Yuing|Djok Yuingtiń]] násiyatın oqıw sıyaqlı ayırım syujet sızıqları da bir-birine baylanıslı boldı hám waqıyalar eki serialdıń da qaharmanlarına tásir etti. Eki serial arasındaǵı úziliksiz baylanıs 1986-jılı, Dallastıń onınshı máwsiminiń premyerasında Bobbidiń bıltırǵı ólimi tús dep járiyalanǵanda, úzildi. Bobbidiń qaytıs bolıwı «Nots Lending» syujetlerine de aytarlıqtay tásir etken edi: Geri ólgen inisi ushın qayǵırsa, onıń hayalı Ebbi (Donna Mills), birneshe jıl aldın óz inisi Sidden (Don Myurrey) ayırılǵan, oǵan kewil aytıp otırdı. Keyin Ebbi hám Greg Samner (Uilyam Devan) Geridiń qayǵısınan hám Bobbidiń jerlewi ushın Dallasqa barıwınan paydalanıp, «Empayr Velli»de siyasiy jeńiske eristi. Valen de Geriden tuwılǵan ulın ólgen ájaǵasınıń húrmetine «Bobbi» dep atadı. «Dallas» prodyuserlerinen ózgeshe, «Nots Lending» prodyuserleri óz serialın qayta baslawǵa tayar emes edi, bul bolsa prodyuserlerdiń eki show arasındaǵı baylanıstı úziwine alıp keldi. Nátiyjede, basqa kesilispe epizodlar yamasa syujetler bolmadı; Bobbidiń qaytıp keliwi «Nots Lending»de heshqashan aytılmadı, ol haqqında qaytıp aytılmadı da (bir qızıǵı, «Dallas»ta, kerisinshe, Geri tuwralı kóbirek aytılıp, 12-máwsimde Djoan Van Arktıń arxiv kórinisleri paydalanıldı). Degen menen, Sheklford hám Van Ark 1991-jılı Dallastıń «Jumbaq» atlı juwmaqlawshı epizodında óz rollerin qayta oynadı, bul epizodta eger J.R. hesh qashan bolmaǵanda, olardıń qaharmanlarınıń ómirine ne bolatuǵını kórsetildi. === Filmler hám ushırasıwlar === Serialǵa shekemgi waqıyalardı súwretleytuǵın «Dallas: Dáslepki jıllar» atlı arnawlı telefilm 1986-jılı 23-martta, teleserialdıń 9-máwsimi waqtında [[CBS]] telekanalında kórsetildi. Filmde Digger Barns rolinde Devid Grant, [[Djok Yuing]] rolinde Deyl Midkiff, [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] Sautvort Yuing rolinde Molli Xagan, Djeyson Yuing rolinde Devid Uilson hám Aaron Sautvort rolinde Xoyt Ekston oynaǵan, al filmdi [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolindegi [[Larri Hegmen]] tanıstırǵan. Barns-Yuing shańaraqları arasındaǵı dushpanlıqtıń kelip shıǵıwın hám «Yuing Oyl» kompaniyasınıń dúziliwin, sonday-aq 1933-jıldan 1951-jılǵa shekemgi dáwirdi qamtıǵan bul filmniń scenariyin serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] jazǵan. Serial juwmaqlanǵannan birneshe jıl ótkennen keyin [[CBS]] telekanalında efirge shıqqan eki arnawlı birigiw filmi de boldı: «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» (1996), ol serial finalındaǵı sheshilmey qalǵan waqıyanı sheshti; hám 20 jıllıq yubiley filmi «Dallas: Yuingler urısı» (1998). Qaytıp kelgen serial juldızları ([[Patrik Daffi]], [[Larri Hegmen]], [[Linda Grey]], [[Djordj Kennedi]], [[Ken Kercheval]] hám [[Stiv Kanali]]) hám turaqlı aktyorlar (Omri Kac, Odri Lenders, Debora Rennard hám Djordj O. Petri) menen birge, bul eki telefilmde jańa qaharmanlar da tanıstırıldı - ásirese Treysi Skoggins oynaǵan jańa advokat Anita Smitfild. Jas qaharmanlar Kristofer Yuing hám Kliff penen Aftonnıń qızı Pamela Rebekka obrazların Kris Demetral hám Debora Kellner almastırdı. 2003-jıldıń noyabr ayında SOAPnet kanalı «Dallas» epizodların qayta kórsetiw huqıqın alıwı menen baylanıslı «Soap Talk» baǵdarlamasında «Dallas» ushırasıwın efirge shıǵardı. Larri Hegmen, [[Patrik Daffi]], [[Linda Grey]] hám [[Sharlin Tilton]] ushırasıwǵa qatnastı, oǵan ótken epizodlardan úzindiler de kirgizildi. SOAPnet «Dallas» ushırasıwı «Dallas»tıń 1 hám 2-máwsimleriniń DVD jıynaǵınıń arnawlı qosımshalarına kirgizildi. 2004-jıldıń 7-noyabrinde [[CBS]] kanalı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» atlı [[praym-taym]] arnawlı baǵdarlamasın kórsetti, onda juldızlar serialdaǵı jumısları haqqında estelikleri menen bólisken (tosınnan, [[Kleyton Farlou]] rolin oynaǵan aktyor [[Xovard Kil]] dál sol kúni qaytıs boldı). 2008-jıldıń 8-noyabrinde Texas shtatınıń Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] Dallas serialınıń 30 jıllıq yubileyine arnalǵan ushırasıw ótkerildi. Oǵan dáslepki aktyorlar quramınan [[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]], [[Linda Grey]], [[Ken Kercheval]], [[Stiv Kanali]] hám [[Sharlin Tilton]] qatnastı; basqa qatnasqan aktyorlar arasında [[Syuzan Xovard]], Odri Lenders, Meri Krosbi hám [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]] boldı. Oydan shıǵarılǵan Yuingler shańaraǵınıń úyiniń aldıńǵı hám arqa háwlisi Dallas aymaǵınan, AQSHtan hám dúnyanıń hár túpkirinen kelgen (1000 dollarǵa shekem tólegen) adamlar menen tolǵan úlken barbekyuge miyman boldı. Olar serialdı eske alıw hám bayramlaw, sonday-aq aktyorlar menen ushırasıw ushın kelgen edi. Ilaj dawamında Kercheval serial sońǵı ret efirge shıqqanınan 17 jıl ótkennen keyin de onıń turaqlı túrde qollap-quwatlanıwınan tańqalǵanın ayttı: «Men túsinbeymen. Bul dawamlılıqtı. Kim biledi?». Linda Grey de serialdaǵı waqtın jaqsı esleydi: «Menińshe, bul ayrıqsha dáwir edi. Bul júz millionlaǵan kanallar, Internet hám basqa da payda bolǵan nárseler joq dáwir edi» dedi. 2017-jıldıń 23-martında [[Dallas]] qalasındaǵı AT&T Atqarıwshılıq Kórkem óner Orayınıń Uinspier Opera Úyinde bir kúnlik «Dallas Retrospektivası: J.R. Ewing Bourbonı [[Linda Grey]] hám [[Patrik Daffi|Patrik Daffidi]] usınadı» atamasındaǵı ilaj ótkerildi. Onda Daffi hám Grey ózleriniń kareraları hám «Dallas»taǵı waqıtları haqqında estelikleri menen bólisken. Bul ilaj mámleket boylap tarqatılǵan [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] Burbon tárepinen qáwenderlik etildi hám «The Dallas Morning News» gazetasınıń sholıwshısı Robert Vilonskiy tárepinen alıp barıldı<ref>[http://www.dallasnews.com/life/people/2017/03/24/tv-ewings-linda-gray-patrick-duffy-get-standing-o-dallas Dallas News: "TV Ewings Linda Gray and Patrick Duffy get a standing O in Dallas"], retrieved March 26, 2017</ref>. 2018-jıldıń 30–31-mart kúnleri Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] hám [[Dallas]] qalasındaǵı Longhorn Ballroomda 40 jıllıq yubileyge arnalǵan ushırasıw ótkerildi. Bayramǵa aktyorlar Patrik Daffi, [[Linda Grey]], [[Sharlin Tilton]] hám [[Stiv Kanali]] qatnastı. Bayram ilajları Sautforkqa sayaxatlar, aktyorlar menen ushırasıw, «Dallas Ápsanaları» kórgizbesindegi «Dallas»qa baylanıslı estelik zatlar toplamı hám tariyxıy Longhorn Ballroomdaǵı kesh penen juwmaqlandı<ref>[https://www.visitdallas.com/about/press-releases/2018/linda-gray-and-patrick-duffy-reunite-to-celebrate-40th-anniversary-of-the-dallas-tv-series.html Linda Gray and Patrick Duffy reunite to celebrate 40th anniversary of the ''Dallas'' TV series], retrieved April 1, 2018</ref>. Serialdıń 45 jıllıq yubileyi húrmetine 2023-jıldıń 13-iyunında Kaliforniya shtatınıń Palm-Springs qalasındaǵı «Oscar's» restoranında jáne bir ushırasıw ótkerildi. Oǵan Patrik Daffi, [[Linda Grey]], [[Stiv Kanali]], [[Sharlin Tilton]], Odri Lenders hám Djoan Van Ark qatnastı. Aktyorlar [[CBS]] moderatorı Sendi Nyuton menen birge «Dallas» jılları, sonday-aq ózleriniń jeke ómiri hám sonnan berli kareraları haqqında sóylesti<ref>[https://people.com/dallas-cast-reunites-palm-springs-photos-exclusive-7511720 The Stars of 'Dallas' Reunite 45 Years After the Show's Debut — See the Photos! (Exclusive)], retrieved June 22, 2023</ref>. === Jańalanǵan serial === 2010-jılı kabel telekanalı TNT «Dallas» serialınıń dawamı ushın pilotlıq epizodqa buyırtpa bergenin járiyaladı. Tayar bolǵan pilot epizodtı kórgennen keyin, TNT 10 epizodtan ibarat tolıq máwsimge buyırtpa berdi. 2012-jıldıń 13-iyunında premyerası bolǵan jańa serial, tiykarınan, [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Bobbi Yuing|Bobbidiń]] ulları, házir er jetken Djon Ross hám Kristofer Yuingke baǵdarlanǵan edi. [[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]] hám [[Linda Grey]] ózleriniń dáslepki rollerin qayta atqarıp, tolıq waqıtlı quramǵa qayttı. Serialdı «Warner Horizon Television» islep shıǵardı, bul «<nowiki/>[[Warner Bros.]]<nowiki/>» kompaniyasınıń sıńar kompaniyası bolıp, «Lorimar Television»dı satıp alıw arqalı «Dallas» franshizası huqıqlarına iyelik etedi hám «Time Warner» quramındaǵı TNT telekanalınıń tuwısqan kompaniyası bolıp tabıladı. Jańa serial eski serialdıń dawamı bolıp, waqıyalar 20 jıllıq úzilisten keyin dawam etedi. Ol 1990-jıllardaǵı «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» yamasa «Dallas: Yuingler urısı» telefilmlerindegi waqıyalardı esapqa almaydı. Onıń ornına biz qaharmanlardı 14-máwsimniń intrigalı juwmaǵınan 20 jıl ótkennen keyingi jaǵdayda kóremiz<ref>Patrick Duffy, [https://web.archive.org/web/20151226073041/http://www.tntdrama.com/shows/dallas.html "Dallas Round Up"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151226073041/http://www.tntdrama.com/shows/dallas.html |date=December 26, 2015 }}, "Dallas Round Up", June 2012</ref>. UltimateDallas.com saytına bergen intervyuda scenarist/prodyuser Sintiya Sidreden jańa «Dallas»tı súwretlep beriwdi soraǵanda, ol bılay dep juwap berdi: «Men dáslepki «Dallas»qa shın mánisinde júdá húrmet penen qarawǵa háreket ettim, sebebi «Dallas»tı jaqsı kóretuǵın adamlardıń [«Trekkiler» sıyaqlı] bul showǵa shın júrekten berilgen ekenligi maǵan anıq boldı hám men bunı aldın túsine almaytuǵın edim, sonlıqtan men ótmishte bolǵan hesh nársege qarsı shıǵıwdı qálemedim. Ekinshi tárepten, bul ótmish edi, jigirma jıl ótti, sonlıqtan men [[Bobbi Yuing]], J.R. hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] qaharmanları arasında durıs teńsalmaqlılıqtı saqladıq dep oylayman. Meniń quramımda jańa aktyorlar da bar, olar Bobbi hám J.R.-nıń balaları Djon Ross hám Kristofer, hám olardıń muhabbat gúrrińleri. Tolıq húrmet hám eski menen jańanıń teńsalmaqlılıǵı.»<ref>Colin Hunter, [https://web.archive.org/web/20120817021700/http://ultimatedallas.com/cynthiacidre/ Interview with Cynthia Cidre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717031922/http://ultimatedallas.com/cynthiacidre/ |date=July 17, 2012 }}, "Official Dallas Website", 2011</ref>. Serialdıń ekinshi máwsiminde J.R. Yuing óltirildi (bul 2012-jıldıń noyabr ayında aktyor Larri Hegmenniń qaytıs bolıwınan keyin boldı), bul máwsimniń qalǵan bólegi dawamında «kim isledi?» degen jańa bir syujet sızıǵın payda etti. Dáslepki serialdıń hár túrli aktyorları onıń ekrandaǵı jerlewine qatnastı. Dáslepki kúshli kórsetkishlerge qaramastan, jańa «Dallas» serialınıń reytingleri úsh máwsim dawamında tómenledi hám TNT onı 2014-jılı toqtattı. === Kitaplar hám basqa media === Serialdıń gúlleniw dáwirinde birneshe jurnallar, kitaplar hám tovarlar islep shıǵarıldı: *1980-jılı Li Reyntri tárepinen jazılǵan dáslepki bes epizodlı mini-serialǵa tiykarlanǵan «Dallas» atlı roman «Dell Publishing» baspası tárepinen basıp shıǵarıldı. * 1980–81-jılları keyingi máwsimlerge tiykarlanǵan jáne úsh roman – «Dallastıń Yuingleri», «Dallastıń er adamları» hám «Dallastıń hayal-qızları» – Bert Xirshfeld tárepinen jazılıp, «Bantam Books» baspası tárepinen basıp shıǵarıldı. * 1980-jılı Robert Massello tárepinen jazılǵan «Dallas shańaraq albomı» «Bantam Books» baspası tárepinen jarıq kórdi. *1980-jılı «Sautvort baylanısı» atlı rásmiy emes jurnal gúrrińi «Phoenix Publications» tárepinen basıp shıǵarılıp, onda Brennigan Sautvorttıń J.R. Yuingti atıwǵa háreketi súwretlengen. *1980-jılı «Dallas: Televiziyalıq rollik oyın» «Simulations Publications, Inc. (SPI)» tárepinen shıǵarıldı. *1981–84-jılları «Los Angeles Times Syndicate» gazetalar ushın Djim Lourens tárepinen jazılǵan hám Ron Xarris, Tomas Uorkentin, Padraik Shigettani, Deril Skelton hám basqalar tárepinen súwretlengen «Dallas» komiksin islep shıǵardı. *1984-jılı «Datasoft» kompaniyası «Tandy Color Computer» hám «Commodore 64» ushın «The Dallas Quest» atlı video oyının shıǵardı. *1985-jılı Robert Tayn tárepinen jazılǵan «Djok Yuingti kim óltirdi?» kitabı «Arrow» baspası tárepinen J.R., Bobbi hám Reydiń ákesiniń ólimin tekseriw boyınsha úlken kim óltirdi jarısınıń bir bólegi retinde shıǵarıldı. *1985-jılı Laura Van Uormerdiń «Dallas: Yuingler shańaraǵınıń tolıq dástanı» «Doubleday» baspası tárepinen shıǵarıldı. *1986-jılı Syuzi Kalterdiń «Dallas haqqında tolıq kitap: Dúnyanıń eń súyikli [[praym-taym]] teleshowınıń perde artında» atlı kitabı «Harry N. Abrams» baspası tárepinen shıǵarıldı. *1986–87-jılları «Pioneer Communications Network» tárepinen qosımsha «Dallas» romanları basıp shıǵarıldı. «Melodramalar & Seriallar» seriyasında 14 kitap boldı: «Muhabbat qorqınıshtı jeńedi», «Qızǵın estelikler», «Muhabbat sınaǵı», «Qumarlıqtıń kúshi», «Qáwipli qálew», «Eki júzlilik», «Tutqın júrek», «Bul qádirli jer», «Quwat oyını», «Jeńimpaz barlıǵın aladı», «Haqıyqat soqqısı», «Sınǵan ármanlar», «Túngi qıshqırıw» hám «Shańaraq sırları». *2004-jılı Barbara A. Karran tárepinen jazılǵan «Dallastıń 25 jılı: Dúnyanıń eń súyikli [[praym-taym]] melodramasınıń tolıq tariyxı» atlı kitap «Cumberland House Publishing» baspası tárepinen shıǵarıldı. Ol hár máwsimniń qısqasha mazmunın, óndiris boyınsha keń kólemli izertlewlerdi hám dáslepki aktyorlar quramınıń kópshiligi menen intervyulardı óz ishine aladı, sonıń menen birge [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipaldıń]] alǵı sózi hám [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobstıń]] kirisiw sózi menen birge berilgen. === Basqalar === 2007-jılı britaniyalı komik Djastin Li Kollinz «Dallas»tıń barlıq juldızların izlep, olardı qayta ushırasıw keshesine jıynawǵa háreket etti. Show 2007-jıldıń 27-mayında Ullı Britaniyanıń «Channel 4» telekanalında «Qaytarıp ákel...» serialınıń bir bólegi retinde kórsetildi. Aktyorlar arasında [[Larri Hegmen]], [[Linda Grey]], [[Patrik Daffi]], [[Ken Kercheval]], [[Sharlin Tilton]], [[Syuzan Xovard]] hám Meri Krosbi qatnastı. 2011-jılǵı intervyuda Sharlin Tilton bul show onıń hám quramnıń eń jaman tájiriybeleriniń biri bolǵanın ayttı. 2011-jıldıń mart ayında Dallastaǵı Texas teatrı hár ekshembi kúni úlken ekranda «Dallas»tıń eki epizodın kórsete basladı; hár háptede 100-den aslam tamashagóy, ayırımları súyikli qaharmanlarınıń kostyumlarında, biypul kórsetiwlerge kelip turdı. Biraq, 2011-jıldıń may ayında «Warner Bros.» kompaniyası ruqsatsız kórsetiwler ushın Texas teatrına qarsı toqtatıw hám bas tartıw haqqında tıyım salıw jibergennen keyin, kórsetiwler kútilmegende toqtatıldı. Kompaniya showdıń islep shıǵarılıwına qatnasqan adamlardıń bul saxnalıq kórinislerden aqsha almaǵanın yamasa payda kórmegenin sebep etip kórsetti<ref>{{cite news |url=http://blogs.dallasobserver.com/mixmaster/2011/05/warner_bros_tells_texas_theatr.php |work=Dallas Observer |title=Warner Bros. Tells Texas Theatre to "Cease And Desist" Dallas Screenings. Now. |date=May 13, 2011 |access-date=April 1, 2012 |archive-date=January 13, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113014625/http://blogs.dallasobserver.com/mixmaster/2011/05/warner_bros_tells_texas_theatr.php |url-status=dead }}</ref>. [[J. R. Yuing|J.R. Yuingtiń]] shlyapası, serialdıń dúnya júzilik kólemde tamashagóylerdi ózine tartıwına járdemlesken onıń «amerikalı» eń kórnekli simvolı, házirgi waqıtta Smitson institutınıń Amerika tariyxı milliy muzeyiniń kollekciyalarında saqlanadı. Serial shveciyalı pop-topar [[ABBA]] nıń 1982-jılǵı «The Day Before You Came» qosıǵınıń tekstinde sóz etilgen: «Menińshe, men kórmegen Dallastıń bir de bir epizodı qalmaǵan shıǵar»<ref>{{cite book |last=Hawks |first=Tony |url=https://books.google.com/books?id=JgUUSlBroOQC&q=%22the+day+before+you+came%22+abba&pg=PA1 |title=One Hit Wonderland |publisher=Ebury Press |year=2007 |isbn=9780091882105 |pages=136–7}}</ref>. Kantri qosıqshısı Xen Uilyams-kishi óziniń hám hayalınıń turmısın [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] turmısı menen salıstırǵan «Bul Dallas emes» atlı qosıǵı menen xit boldı. Serialdıń «J.R.-nı kim attı?» syujeti basqa drama seriallarında, ásirese BBC-diń «IstEnderler» serialında «Fildi kim attı?» Mitchell syujeti menen, al sońǵı waqıtlarda «Lyusi Bildi kim óltirdi?» syujeti menen úlken tásir qaldırdı. 1995-jılı «Simpsonlar» multserialında da «Mister Byornsti kim attı?» syujeti boldı. 2013-jılı «TV Guide» jurnalı «Dallas» serialın óziniń barlıq waqıtlardıń eń jaqsı 60 serialı diziminde 47-orınǵa qoydı<ref>{{Web deregi | url = http://www.tvguide.com/news/tv-guide-magazine-60-best-series-1074962/| bet = TV Guide Magazine's 60 Best Series of All Time| jumıs = TV Guide}}</ref>. «Dallas» serialınan aldın [[Patrik Daffi]] de, [[Larri Hegmen]] de 1974-jılı túsirilgen «Dúbeley» telefilminde oynaǵan, biraq olar hesh qashan bir saxnada kórsetilmegen<ref>[[Hurricane (1974 film)]]</ref>. Britaniyanıń «Spitting Image» satiralıq serialınıń bir epizodında Korollik shańaraǵınıń aǵzaların «Dallas» qaharmanları sıyaqlı etip kórsetetuǵın «Pallas» atlı saxna kórsetilgen. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Kino álemi]] [[Kategoriya:Dallas (teleserial)| ]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ t7lmjmgk514wjk53mhms0j9nr7mjyvy 232764 232758 2026-06-22T15:13:20Z Bekan88 11311 232764 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em; text-align: left; font-size: 90%;" ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #CCCCFF;" | Dallas |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[fayl:Dallas.svg|250px]] |- | colspan="2" style="text-align: center;" |[[fayl:SouthForkFront.jpg|220px]] |- | colspan="2" style="text-align: center;" | Yuingler shańaraǵınıń úyi [[Sautfork ranchosı]] |- ! Dóretiwshi | [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] |- ! Scenariy avtorları | Scenaristler dizimi |- ! Rejissyorları | Rejissyorlar dizimi |- ! Bas rollerde |[[Barbara Bel Geddes|Barbara Bel Geddes<br />]] [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]<br /> [[Patrik Daffi]]<br /> [[Larri Hegmen]]<br /> [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]]<br /> [[Sharlin Tilton]]<br /> [[Linda Grey]]<br /> [[Stiv Kanali]]<br /> [[Ken Kercheval]]<br /> [[Syuzan Xovard]]<br /> [[Xovard Kil]]<br /> [[Priscilla Presli|Priscilla Bole Presli]]<br /> [[Donna Rid]]<br /> [[Dek Rembo]]<br /> [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]]<br /> [[Djordj Kennedi]]<br /> [[Keti Podevell]]<br /> [[Kimberli Foster (aktrisa)|Kimberli Foster]]<br /> [[Sasha Mitchell]]<br /> [[Lesli-Enn Daun]]<br /> [[Barbara Stok]] |- ! Kompozitor | [[Djerrold Immel]] |- ! Shıǵarılǵan mámleket | [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] |- ! Tili | [[Inglis tili]] |- ! Máwsimler sanı | 14 |- ! Epizodlar sanı | 357 (epizodlar dizimi) |- ! Atqarıwshı prodyuserler |[[Filip Kapis]] (1–9-máwsimler)<br/> [[Li Rich]] (1–3-máwsimler)<br /> [[Leonard Kacman]] (10–14-máwsimler)<br /> Larri Hegmen (12–14-máwsimler) |- ! Prodyuserler |[[Leonard Kacman]] (1–8-máwsimler)<br/> Djeyms X. Braun (9-máwsim)<br /> Devid Polsen (10–11-máwsimler)<br /> Xovard Lakin (12-máwsim)<br /> Kliff Fenneman (13–14-máwsimler) |- ! Dawamlılıǵı | 47–50 minut |- ! Óndiriwshi kompaniyalar |Lorimar Productions (1–9-máwsimler) Lorimar-Telepictures (10–11-máwsimler)<br/> Lorimar Television (12–14-máwsimler) |- ! Telekanal | [[CBS]] |- ! Efirge shıǵıw waqtı | 2-aprel, 1978 – 3-may, 1991 |- ! Baylanıslı joybarlar |Dallas: Dáslepki jıllar<br/> Dallas: J.R.-nıń qaytıwı<br /> Dallas: Yuingler urısı<br /> Dallas (2012-jılǵı serial)<br /> Nots Lending |} '''Dallas''' — 1978-jıl 2-aprelden 1991-jıl 3-mayǵa shekem [[CBS]] telekanalında kórsetilgen amerikalı [[praym-taym]] serial. Serial waqıyaları ǵárezsiz neft kompaniyası «Yuing Oyl» hám sharwashılıq penen shuǵıllanatuǵın [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosına]] iyelik etetuǵın bay hám óz-ara dushpan bolǵan [[Texas|Texaslı]] Yuingler shańaraǵı haqqında. Dáslep serial dushpan shańaraqlardan shıqqan [[Bobbi Yuing]] hám [[Pem Yuing|Pem Yuingtiń]] nekesine tiykarlanǵan. Serial rawajlanǵan sayın, Bobbidiń ájaǵası, neft magnatı [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] serialdıń eń ataqlı qaharmanına aylandı, onıń hiyleleri hám qara biznesi serialdıń tiykarǵı belgisine aylandı<ref name="NYTimes19900415">{{Cite news|last=Jacobs|first=David|title=TV VIEW; When the Rich And the Powerful Were Riding High|url=https://www.nytimes.com/1990/04/15/arts/tv-view-when-the-rich-and-the-powerful-were-riding-high.html|work=[[The New York Times]]|date=April 15, 1990|access-date=August 31, 2010}}</ref>. 1991-jıl 3-mayda serial juwmaqlanǵanda, J. R. barlıq epizodlarda qatnasqan jalǵız personaj boldı. Serial óziniń intrigalı juwmaqları, ásirese «J.R.-nı kim attı?» sıyaqlı sırlı waqıyaları menen belgili. 1980-jılǵı «Kim isledi?» epizodı ele de [[Praym-taym|praym-taymda]] kórsetilgen eń joqarı reytingli telekórsetiwler arasında ekinshi orında turadı<ref>{{Cite book|last=Hyatt|first=Wesley|title=Television's Top 100|url=https://mcfarlandbooks.com/product/televisions-top-100/|publisher=McFarland|location=US|year=2012|pages=169|isbn=978-0-7864-4891-3}}</ref>. Sonday-aq, serialda «Tús máwsimi» de boldı, onda 9-máwsimniń barlıq waqıyaları Pamela Yuingtiń túsi ekenligi anıqlandı. 14 máwsimnen soń, 1991-jılı serialdıń «Jumbaq» dep atalǵan juwmaqlawshı epizodı efirge shıqtı. Serialdıń aktyorlıq quramı júdá kúshli bolıp, onda [[Larri Hegmen]] ashkoz, hiyleker neft magnatı [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolinde, saxna hám kino aktrisası [[Barbara Bel Geddes]] shańaraq anası [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] rolinde, al batıs filmleri aktyorı [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] Yuingler shańaraǵınıń baslıǵı Djok rolinde oynaǵan. Bul onıń 1981-jılı qaytıs bolıwınan aldınǵı sońǵı roli edi. Serial tórt «Emmi» sıylıǵın jeńip aldı, sonıń ishinde 1980-jılı Bel Geddes «Drama janrındaǵı eń jaqsı hayal rol» sıylıǵına iye boldı. Óziniń 357 epizodı menen «Dallas» Amerika televideniesi tariyxındaǵı eń uzaq dawam etken bir saatlıq [[praym-taym]] dramalarınıń biri bolıp qalmaqta. Sonday-aq, 1979-jılı «Dallas» tiykarında «Nots Lending» atlı sıńar serialı da dóretildi. Ol da 14 máwsim dawam etip, barlıǵı 344 epizodtan ibarat boldı. 2007-jılı «Dallas» serialı «Time» jurnalınıń «Barlıq dáwirlerdiń eń jaqsı 100 teleshouı» dizimine kirgizildi<ref>{{Jurnal deregi |last=Poniewozik |first=James |author-link=James Poniewozik |date=September 6, 2007 |title=The 100 Best TV Shows of All-Time |url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1651341_1659192_1652529,00.html |url-status=dead |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002233122/http://www.time.com/time/specials/2007/completelist/0,,1651341,00.html |archive-date=October 2, 2011 |access-date=March 4, 2010}}</ref>. Serialdıń finalındaǵı intriga keyinirek túsirilgen eki filmniń birinshisi — «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» filminde sheshildi. Ekinshisi, «Dallas: Yuingler urısı», 1998-jılı efirge shıqtı. Sonnan keyin, 2004-jılı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» atlı retrospektiv arnawlı baǵdarlama kórsetildi. 2010-jılı TNT telekanalı eki birigiw filminiń waqıyaların esapqa almay, «Dallas» serialınıń jańa, zamanagóy dawamın túsiriwge buyırtpa bergenin járiyaladı<ref name="tvsquad.com">{{Web deregi | url = http://www.tvsquad.com/2010/09/08/tnt-tbs-order-4-pilots-including-dallas-update/?icid=main%7Chtmlws-main-n%7Cdl2%7Csec3_lnk3%7C169395| bet = Jordan, Chris. "TNT, TBS Order 4 Pilots, Including 'Dallas' Update" ''TV Squad''; September 8, 2010| arxivurl = https://web.archive.org/web/20180705063109/http://www.tvsquad.com/2010/09/08/tnt-tbs-order-4-pilots-including-dallas-update/?icid=main%7Chtmlws-main-n%7Cdl2%7Csec3_lnk3%7C169395| arxivsáne = 2018-jıl 5-iyul | qaralǵan sáne = 2010-jıl 10-sentyabr }}</ref>. Yuingler shańaraǵınıń tariyxın dawam ettirgen bul jańa serialdıń premyerası TNT kanalında 2012-jıldıń 13-iyunında ótkerildi hám úsh máwsim dawam etip, 2014-jıldıń 22-sentyabrinde juwmaqlandı. == Dáslepki ideya == «Dallas» dáslep 1978-jılı 2-aprelde [[CBS]] telekanalında bes bólimli mini-serial retinde kórsetildi. Mini-serial serialdıń baslanǵısh seriyası retinde islengen bolsa da, ol efirge shıqqan waqıtta prodyuserler de, telekanal da onıń bes epizodtan keyin dawam etiwine úmitlenbedi hám onı keńeytiwdi jobalastırmaǵan. Ol tómen reytingleri menen belgili bolǵan ekshembi kúni keshki waqıtta kórsetildi. Biraq, mini-serial jetkilikli dárejede ataqlı bolıp shıqtı hám 1978-jıl 23-sentyabrden 1991-jıl 3-mayǵa shekem 13 tolıq máwsim dawamında kórsetilgen turaqlı serialǵa aylandı. Dáslep mini-serial esaplanǵan bes baslanǵısh epizodı házir 1-máwsim dep ataladı, usılayınsha ulıwma on tórt máwsimdi quraydı. Serial baylıq, seks, intriga, daw hám biylik ushın gúreslerdi súwretlewi menen belgili. Serial dawamında tiykarǵı syujet Yuingler hám Barnslar shańaraqları arasındaǵı uzaq waqıttan berli dawam etip kiyatırǵan básekileslikke tiykarlanǵan. Bul básekileslik birinshi epizodta Barnslardıń qızı [[Pem Yuing|Pamela]] ([[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]]) Yuinglerdiń kishi ulı [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]) menen qashıp ketkende shiyelenedi. Serial waqıyaları tiykarınan [[Texas]] shtatınıń [[Dallas]] qalasında hám [[Sautfork ranchosı]] jaylasqan oydan shıǵarılǵan Breddok okruginde júz beredi. [[Fayl:SouthForkFront.jpg|solğa|nobaý|[[Sautfork ranchosı]], Yuingler shańaraǵınıń úyi]] Waqıyalardıń baslanıw tariyxı mınaday edi: 1930-jıllarda neft izlewshi Djon Ross «Djok» Yuing ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) óziniń burınǵı sherigi Uillard «Digger» Barnstı (Devid Ueyn/Kinen Uinn) aldaǵan hám onıń «Yuing Oyl» kompaniyasındaǵı úlesin tartıp alǵan, keyin Diggerdiń jalǵız muhabbatı Eleonora «<nowiki/>[[Miss Elli Yuing|Miss Elli]]<nowiki/>» Sautvortqa ([[Barbara Bel Geddes]]/[[Donna Rid]]) úylengen. Djoktan ayırmashılıǵı, Miss Elli jerge hám malǵa degen súyispenshiligi mol, fermerlerdiń áwladınan shıqqan. Olar úylengennen keyin, Sautvort shańaraǵınıń [[Sautfork ranchosı]] Yuinglerdiń úyine aylandı. Bul jerde Djok hám Miss Elli úsh uldı tárbiyalap ósirdi: [[J. R. Yuing|J.R.]] ([[Larri Hegmen]]), Geri (Devid Ekroyd/Ted Sheklford) hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]). Aldınǵı «Miss Texas» gózzallıq tańlawınıń jeńimpazı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepardqa]] ([[Linda Grey]]) baxıtsız túrde úylengen insapsız [[J. R. Yuing|J.R.]], ózinde joq bolǵan moral hám hadallıqqa iye [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen jiyi tartısıp júrdi. Ortanshı ulı Geri Sautvortlarǵa tán qásiyetlerdi kórsetkeni ushın [[Miss Elli Yuing|Miss Ellidiń]] súyikli  ulı boldı; biraq, Geri balalıǵınan baslap Djok hám J.R. menen kelise almaytuǵın edi hám shańaraqtıń «hálsizi» dep esaplanǵan. 17 jasta, Geri jasırın túrde 15 jasar oficiant qız Valen Klementske (Joan Van Ark) úylenedi. Olardan Yuinglerdiń birinshi aqlıǵı — kishkene hám jigerli [[Lyusi Yuing|Lyusi]] ([[Sharlin Tilton]]) tuwıladı. Sonnan keyin ol Sautforkqa ornalasıw ushın qaytıp keledi. Djok Valendi qabıl etip, Geridiń jańa shańaraǵın qollap-quwatlasa da, J.R. oǵan sátsiz biznes kelisimlerin usınıp, Geridi alkogolizmge beriliwge májbúrledi. Bul bolsa onıń Sautforktan qashıwına sebep boldı. Geri ketkennen keyin, J.R. Valendi rancho hám shtattan ketkenge shekem quwdaladı. Nátiyjede Lyusi ata-ájesiniń qolında ósti. Serialdıń birinshi epizodlarında jasóspirim [[Lyusi Yuing|Lyusi]] [[Sautfork ranchosı|rancho]] basqarıwshısı Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]]) penen uyqılap atırǵanı kórsetiledi. Keyinirek, 4-máwsimde Reydiń [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzlik urısı]] waqtında Djoktıń nekeden tıs qarım-qatnasınan tuwılǵan nızamsız ulı, yaǵnıy Lyusidiń ájaǵası ekeni anıqlanadı. Óziniń kishi, bir tárepleme rolinen narazı bolǵan Kanali serialdan ketiwdi oylaǵan; Rey obrazına tereńlik qosıw ushın, Hegmen onıń Deviske uqsaslıǵın atap ótip, scenaristlerge Reydi [[J. R. Yuing|J.R.]], Geri hám Bobbige ógey aǵa bolatuǵın syujet jaratıwdı usınıs etken. Kanali Dina Shordıń kórsetiwinde aytqanınday, Rey hám onıń jiyeni Lyusidiń arasındaǵı bir-biri menen ushırasqan epizodlar «úmit etemen, umıtıladı». Rey burın [[Pem Yuing|Pamela]] menen qısqa múddetli qarım-qatnasta bolǵan, biraq ol Bobbige qattı ashıq bolǵan hám serialdıń dáslepki epizodı olardıń ekewiniń [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosına]] jańa kelin-kúyew bolıp kelip, pútkil shańaraqtı tańqaldırıwı menen baslanadı. Barnslar shańaraǵın jekkóretuǵın J.R., Pemniń Sautforkta jasaǵanına narazı boldı hám onıń [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen bolǵan nekesin buzıwǵa turaqlı háreket etti. Sol waqıtta, Diggerdiń Yuinglerge degen jekkóriwshiligin miyras etip alǵan Pemniń ájaǵası Kliff ([[Ken Kercheval]]) J.R.-nıń nekege qarsılıǵına qosılıp, ákesiniń ósh alıw jolın dawam etti. Máwsimlerdiń kópshiligi reytingti kóteretuǵın intrigalı juwmaqlar menen tamamlandı,<ref>{{Cite news|last=Meisler|first=Andy|title=Television; When J.R. Was Shot The Cliffhanger Was Born|url=https://www.nytimes.com/1995/05/07/arts/television-when-j-r-was-shot-the-cliffhanger-was-born.html|work=The New York Times|date=May 7, 1995|access-date=August 31, 2010}}</ref> olardıń eń belgili bolǵanı 3-máwsimniń «Bólingen úy» atlı finalı boldı. Bul final tariyxıy «J.R.-nı kim attı?» syujetin baslap berdi hám «TV Guide» jurnalınıń «Barlıq waqıtlardıń eń jaqsı 100 tele-epizodı» diziminde 69-orındı iyeledi<ref name="TVGuide100Episodes">{{Cite news|title=TV's Top 100 Episodes of All Time|work=[[TV Guide]]|date=June 15, 2009}}</ref>. Basqa máwsim finallarındaǵı intrigalar qatarına Sautfork basseynindegi belgisiz hayaldıń óli denesi (4-máwsim); órtengen úy (6-máwsim); Bobbidiń ólimi (8-máwsim) hám onıń keyingi qayta tiriliwi (9-máwsim); hám de J.R.-nıń ózin-ózi óltirgen bolıp kóriniwi (14-máwsim) kiredi. == Aktyorlar hám qaharmanlar == === Tiykarǵı quram === [[File:DallasCast.jpg|oñğa|nobaý|Yuinglerdiń dáslepki shańaraǵı. Shepten ońǵa qaray: Rey Krebbs, [[Bobbi Yuing|Bobbi]], [[Pem Yuing|Pamela]], [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]], [[Djok Yuing|Djok]], [[Lyusi Yuing|Lyusi]], [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]].]] Dáslepki bes epizodlı mini-serial (1-máwsim) ushın altı aktyor bas rollerde kórsetildi: [[Barbara Bel Geddes]] shańaraqtıń anası [[Miss Elli Yuing]] rolinde, onıń shańaraǵı Sautforktıń dáslepki iyeleri bolǵan; [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] onıń kúyewi [[Djok Yuing]] rolinde, «Yuing Oyl» kompaniyasınıń tiykarshısı hám Yuingler shańaraǵınıń baslıǵı; [[Patrik Daffi]] olardıń kishi ulı [[Bobbi Yuing|Bobbi]] rolinde; [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]] [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuing]] rolinde, qarsılas Barnslar shańaraǵınıń qızı, onı Bobbi birinshi epizodta óziniń hayalı retinde úyge alıp keledi; [[Larri Hegmen]] [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolinde, eń úlken ulı, ol jańa kelinine qattı qarsılıq bildiredi; hám [[Sharlin Tilton]] [[Lyusi Yuing|Lyusi]] rolinde, Bobbi, J.R. hám Reydiń jasóspirim jiyeni, ol Bobbi hám Reydi jaqsı kóredi, biraq J.R.-nı «haqıyqıy Yuingler» tárepinen tárbiyalansın dep ata-anasınan ayırǵanı ushın jekkóredi. 1-máwsim dawamında epizodlardıń kópshiliginde kórsetilgenine qaramastan, bas roller qatarına kirmegenler: [[Linda Grey]] [[J. R. Yuing|J.R.-nıń]] uzaq waqıt azap shekken, maskúnem hayalı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] rolinde; [[Stiv Kanali]] Pemniń burınǵı jigiti Rey Krebbs, [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosınıń]] jumısshısı, keyinirek Djoktıń nızamsız ulı bolıp shıǵadı; hám [[Ken Kercheval]] Pemniń ájaǵası [[Kliff Barns]], J.R.-nıń baslı qarsılası rolinde. Grey hám Kanali 2-máwsimniń birinshi epizodınan baslap, al Kercheval 3-máwsimniń birinshi epizodınan baslap turaqlı quramǵa qosıldı. Devid Ueyn Uillard «Digger» Barns roline mirát etilgen juldız retinde kórsetildi. Serialdıń keyingi bólimlerinde, dáslepki aktyorlar serialdan ketken sayın birneshe jańa qaharmanlar qosıldı: 5-máwsim ushın, 2-máwsimnen berli mirát etilgen juldız retinde qatnasqannan keyin, [[Syuzan Xovard]] tiykarǵı quramǵa siyasatshı hám Texastıń burınǵı gubernatorınıń jesiri [[Donna Kalver Krebbs]] rolinde qosıldı. Ol Reydiń birinshi hayalı hám onıń qızı Margarettiń anası boldı. 8-máwsimde [[Xovard Kil]] 4-máwsimnen berli bay, geyde ashıwshaq fermer [[Kleyton Farlou]]—Djoktıń óliminen keyin [[Miss Elli Yuing|Miss Ellidiń]] kúyewi—rolinde qatnasqannan soń juldızlar quramına kóterildi, al [[Priscilla Presli|Priscilla Bole Presli]] Bobbidiń jas waqtındaǵı muhabbatı Djenna Ueyd rolinde oynadı. Djenna Bobbidiń jalǵız biologiyalıq balası Lukastı tuwadı hám aqırında Reydiń ekinshi hayalı boladı. Djenna rolin 7-máwsimde Presli turaqlı túrde iyelegenine shekem, burın 2-máwsimniń bir epizodında Morgan Feyrchayld, hám 3-máwsimniń eki epizodında Fransin Teker oynaǵan edi. Sonday-aq, 8-máwsim dawamında [[Donna Rid]] tiykarǵı quramǵa qosılıp, kelesi jılı [[Barbara Bel Geddes]] qaytıp kelgenge shekem Miss Elli rolin waqıtsha oynadı. 8-máwsimniń aqırınan baslap turaqlı túrde kórsetilgennen keyin, atalas aǵası [[Djek Yuing]] rolin atqarǵan [[Dek Rembo]] 10-máwsim ushın turaqlı quramǵa kóterildi. Biraq, ol onınshı máwsimniń ortasında serialdan shıǵarıldı. Djektiń ájapası Djeymi Yuing (Djenili Xarrison) 8-máwsimde payda boldı. Djektiń burınǵı hayalı [[Eypril Stivens Yuing]] (rolin [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]] oynaǵan) 12-máwsimde tiykarǵı qaharman dárejesine kóterilgenge shekem, dáslep 10 hám 11-máwsimlerde kórindi. Dáslep hiyleker qaharman bolǵan Eypril aqırında Bobbidiń Pem menen ajırasqanınan keyin onıń ekinshi hayalı boldı. 13-máwsimde tiykarǵı quramǵa birneshe jańa aktyorlar qosıldı: [[Oskar sıylıǵı|«Oskar» sıylıǵınıń]] iyesi [[Djordj Kennedi]] Reydiń ranchosın satıp alatuǵın hám aqırında «Yuing Oyl»dıń básekilesi «VestStar»dıń baslıǵı bolatuǵın Karter MakKey rolinde; [[Keti Podevell]] jas hám ápiwayı [[Kelli Xarper Yuing]], [[J. R. Yuing|J.R.]]-nıń ekinshi hayalı rolinde, ol jalǵan zorlaw ayıplawlarınan qutılıw ushın oǵan úylengen; [[Sasha Mitchell]] J.R.-nıń nızamsız tuńǵısh ulı [[Djeyms Bomont]] rolinde; [[Kimberli Foster (aktrisa)|Kimberli Foster]] Eyprildiń hiyleker qarındası Mishel Stivens rolinde, ol Djeymske de, [[Kliff Barns|Kliff Barnsqa]] da turmısqa shıǵadı; hám aqırında [[Lesli-Enn Daun]] PR (jámáátshilik penen baylanıslar) qánigesi Stefani Rodjers rolinde. Kennedi hám Podevell 12-máwsim dawamında turaqlı túrde kórsetilgen bolsa da, Mitchell, Foster hám Daunnıń qaharmanları turaqlı quramǵa qosılǵanda serialǵa jańadan kelgen edi. Aqırında, 14- hám sońǵı máwsim ushın, 13-máwsimniń sońǵı epizodlarında miyman aktrisa bolıp qatnasqannan keyin, [[Barbara Stok]] aktyorlar quramına Klifftiń nekeslesken qızı [[Liz Adams]] rolinde qosıldı. === Qosımsha quram === [[File:Dallas_Barnes.jpg|oñğa|nobaý|Barns-Ventvort shańaraǵı. Saat tili boyınsha joqarı oń jaqtan baslap: [[Kliff Barns]], [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuing]], Rebekka Barns Ventvort hám Ketrin Ventvort.]] 14 jıllıq kórsetiliwi dawamında «Dallas» serialında birneshe aktyorlar qosımsha rollerdi oynadı. Eń ataqlıları: * Devid Ueyn (1–2-máwsimler) hám Kinan Vinn (3-máwsim) Uillard «Digger» Barns rolinde, maskúnem neft izlewshi, Klifftiń ákesi, Pemniń nızamlı ákesi hám Djoktıń qas dushpanı; * Kollin Kemp (2-máwsim) hám Meri Krosbi (3–4 hám 14-máwsimler) [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] hiyleker qarındası Kristin Shepard rolinde, ol [[J. R. Yuing|J.R.]] menen oynas boladı hám «J.R.-nı kim attı?» syujetinde onı atqan adam ekenligi anıqlanadı; * Djared Martin (3–6, 8–9, hám 14-máwsimler) Syu Ellenniń kovboy súyiklisi hám [[Kleyton Farlou|Kleytonnıń]] asırap alǵan ulı, Stiven «Dasti» Farlou rolinde; * Uilyam Smiters (4–5 hám 8–12-máwsimler) Djeremi Vendell rolinde, jawız «VestStar Oyl» jetekshisi, ol «Yuing Oyl»dı basıp alıwǵa háreket etedi; * Li Makkloski (4–5, 8 hám 12-máwsimler) medicina studenti Mitch Kuper rolinde, [[Lyusi Yuing|Lyusidiń]] waqıtsha kúyewi; * Odri Lenders (4–8 hám 12–13-máwsimler) Mitchtiń qarındası Afton Kuper rolinde, qosıqshı bolıwdı árman etetuǵın hám Klifftiń kóp jıllıq súyiklisi; * Priscilla Poynter (4–6-máwsimler) Rebekka Barns Ventvort rolinde, Pem hám Klifftiń ajırasıp ketken anası; * Morgan Brittani (5–8 hám 11-máwsimler) Rebekkanıń qızı Ketrin Ventvort rolinde, Pem hám Klifftiń psixikalıq hákisligi bar ógey qarındası, ol Bobbige ǵaybana ashıq boladı; * Djon Bek (6–7 hám 9-máwsimler) Mark Greyson rolinde, [[Pem Yuing|Pemniń]] [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen birinshi ret ajırasqannan keyin onıń súyiklisi hám keyinirek bolajaq kúyewi; * «AQSH arıwı» tańlawınıń jeńimpazı Debora Shelton (8–10-máwsimler) model Mendi Vinger rolinde, [[Kliff Barns|Kliff Barnstıń]] qızı; J.R.-nıń kóp jıllıq oynası; * Djenili Xarrison (8–10-máwsimler) Djeymi Yuing Barns rolinde, Djektiń qarındası, ol aqırında [[Kliff Barns]] penen sátsiz neke quradı; * Endryu Stivens (11–12-máwsimler) Keysi Denolt rolinde, J.R. ushın jumıs isleytuǵın jas pánt beriwshi, ol [[Lyusi Yuing|Lyusi]] hám Eyprildiń aqshaların alıw ushın olar menen romantikalıq qarım-qatnasta boladı: * Li Teylor-Yang (11–12-máwsimler) Kimberli Krayder rolinde, «VestStar» neft kompaniyası basshısınıń hayalı, onı J.R. óz biznes imperiyasın keńeytiw ushın romantikalıq qarım-qatnas isleydi; * Ien MakSheyn (12-máwsim) Don Lokvud rolinde, [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] ekinshi kúyewine aylanǵan angliyalı kino prodyuser; * Geyl Xannikatt (12–14-máwsimler) Vanessa Bomont rolinde, Djeymstiń anası hám J.R.-nıń súyiklisi, keyinirek waqıtsha onıń nekeslesken qızı. Uzaq waqıt dawamında qatnasqan balalar obrazları: J.R. hám Syu Ellenniń ulı Djon Ross Yuing III (4–6-máwsimlerde Tayler Benks, al 7–14-máwsimlerde Omri Kac oynaǵan); Bobbi hám Pemniń asırap alǵan ulı Kristofer Yuing (6–8-máwsimlerde Erik Farlou, al 9–14-máwsimlerde Djoshua Xarris oynaǵan), hám Djennanıń qızı Sharlotta «Charli» Ueyd (Sheyleyn Makkol, 7–11-máwsimler, sonday-aq 2-máwsimniń bir epizodında Lori Linn Mayers oynaǵan). Yuingler shańaraǵınıń eń jiyi kórinetuǵın isbilermen sherikleri arasında neft karteli aǵzaları Djordan Li (Don Starr, 2–14-máwsimler), Marili Stoun (Fern Ficdjerald, 2–13-máwsimler) hám Endi Bredli (Pol Sorensen, 2–10-máwsimler); Djoktıń jaqsı dostı Marvin «Pank» Anderson (Morgan Vudvard, 4–11-máwsimler) hám onıń hayalı Mevis (Elis Xirson, 6–7 hám 10–11-máwsimler); hám gúmanlı investiciyalıq bankir Von Liland (Dennis Patrik, 3, 5, hám 7–8-máwsimler) bar. Yuinglerdiń basqa da burınnan kiyatırǵan tanısları: Dallas policiya departamentiniń detektivi Garri MakSvin, ol J.R.-nıń policiyadaǵı xabarshısı bolıp xızmet etedi (Djeyms Braun, 2–12-máwsimler); shańaraq advokatı Xarv Smitfild (Djordj O. Petri, 3–14-máwsimler); hám Donnanıń ógey ulı, AQSH senatorı Deyv Kalver (Tom Fuchello, 3–6, 8, 10–11, hám 13–14-máwsimler). Sonday-aq, kóplegen epizodlarda birneshe fon qaharmanlar da kórinedi, sonıń ishinde Bobbidiń xatkerleri Konni Bresher (1-máwsimde Donna Bullok, 2-máwsimde Enn Ford hám Nensi Blayer, hám 2–4-máwsimlerde Djanna Maykls oynaǵan) hám Fillis Uopner (Debora Tranelli, 4–14-máwsimler); J.R.-nıń xatkerleri Luella Kereuey Li (Meg Gallexer, 2–4-máwsimler) hám Slay Lavgren (Debora Rennard, 5–14-máwsimler); Klifftiń xatkeri Djeki Dugan (Sherril Linn Rettino, 2–5 hám 7–14-máwsimler); «Yuing Oyl» qabıllawxanasınıń xızmetkeri Kendall Chepmen (Danon Simpson, 6–14-máwsimler); Sautfork xızmetshisi Tereza (Rozanna Kristiansen, 6–14-máwsimler); hám «Neft Baronları Klubı»nıń xızmetkerleri Dora Mey (Pet Kolbert, 7–14-máwsimler), Kessi (Enn S. Lukas, 5–10-máwsimler), hám Debbi (Debora Mari Teylor, 11–14-máwsimler). Keńnen ataqlı qosımsha aktrisa Tina Luiza birinshi eki máwsim dawamında J.R.-nıń xatkeri Djuli Greydi oynaǵan, keyinirek onıń qaharmanı óltiriledi. === Tiykarǵı quramnan ketkenler === Serial juwmaqlanǵanda, serialdıń dáslepki qaharmanlarınan tek úshewi ([[J. R. Yuing|J.R.]], [[Bobbi Yuing|Bobbi]] hám [[Kliff Barns|Kliff]]) Dallasta qaldı, al qalǵanları qaytıs boldı yamasa qaladan ketken edi. [[Djok Yuing]] serialdan ketken birinshi tiykarǵı qaharman boldı. Djok 5-máwsim dawamında Qubla Amerikada sırlı vertolyot apatında ekran sırtında qaytıs boldı. Djok rolin oynaǵan aktyor [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] 1981-jılı 4-máwsimniń túsiriliwi tamamlanǵannan keyin kóp ótpey qaytıs bolǵan edi. 8-máwsimniń finalında [[Bobbi Yuing|Bobbi Yuingtiń]] ólimi hám onıń keyingi máwsim dawamında qatnaspaǵanlıǵı 10-máwsimniń basında Pamelanıń túsi dep túsindirildi, usılayınsha 9-máwsim dawamında bolǵan waqıyalardıń hámmesi biykar etildi. [[Patrik Daffi]] basqa múmkinshiliklerdi paydalanıw ushın serialdan ketken edi, biraq reytinglerdiń tómenlewi sebepli, onı «Lorimar» prodyuserlik kompaniyası hám de serial juldızı [[Larri Hegmen]] serialǵa qaytıwǵa kóndirdi<ref name="Dreamzone">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/dreamzonefaq.htm| bet = Dallas TV series Dream season official dallas website| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140620055752/http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/dreamzonefaq.htm| arxivsáne = 2014-jıl 20-iyun | avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. [[Djek Yuing]] sayaxatların dawam etiw hám [[J. R. Yuing|J.R.]]-dan qutılıw ushın 10-máwsimniń ortasında Dallastan ketti hám máwsimniń aqırında eki epizodqa sońǵı ret qaytıp keldi. Aktyor [[Dek Rembo|Dek Rembonıń]] ne ushın Dallastan shıǵarılǵanınıń rásmiy sebebi bolmasa da, Rembonıń ózi keyinirek bunıń sebeplerin óziniń ádetleri yamasa [[Larri Hegmen]] menen kelispewshilikleri dep esaplaytuǵının ayttı. Rembonıń aytıwınsha, bul kelispewshilikler onıń serialdaǵı sońǵı máwsiminde (10-máwsim) ásirese kúsheygen. Dallastan aldın Rembo hám Hegmen 1970-jıllardıń aqırında «Ádillik qılıshı» filminde birge islesken. Hegmen keyinirek Rembonıń Dallastan shıǵarılıwına baylanısı bar ekenligin biykarlaǵan. [[Pem Yuing|Pamela]] 1987-jılı 10-máwsimniń finalında mashinasın neft tasıytuǵın tankerge aydap barıp, dúgisiw nátiyjesinde júz bergen jarılısta qattı kúyip qaldı. 11-máwsim dawamında, onıń ógey qarındası Ketrin emlewxana átirapında kórsetilgennen keyin Pem joǵalıp ketti. Pem óziniń fizikalıq jaqtan mayıp kórinisin Bobbi hám Kristoferge kórsetkisi kelmegenlikten, olardı taslap ketken bolıp kórinedi. Viktoriya Prinsipal 10-máwsimniń finalınan keyin Dallasqa hesh qashan qaytpaǵan bolsa da, Prinsipalǵa uqsaytuǵın Margaret Maykls 12-máwsimniń birinshi epizodında Pem rolin oynadı. Onıń sırtqı kórinisindegi ózgeristi túsindiretuǵın plastikalıq operaciyadan keyin, Pemniń ólim aldındaǵı kesellikke ushıraǵanı anıqlandı, biraq bunı tek ózi hám onıń shıpakeri biledi. Usı epizodtan keyin Pem hesh qashan kórsetilmedi. Is haqı boyınsha kelisimge kele almaǵanlıqtan hám óz biznesin baslawǵa bolǵan qálewi sebepli,<ref name="Curran">{{Cite book|title=25 Years of Dallas|last=Curran|first=Barbara A.|date=2004|publisher=Virtualbookworm.com|isbn=1-58939-583-2|pages=250–251}}</ref> 10-máwsimniń finalınan keyin showǵa qaytpaw Prinsipaldıń óziniń sheshimi boldı. Byudjettiń qısqartılıwı basqa da uzaq múddetli aktyorlardıń jumıstan bosatılıwına alıp keldi. Pamelanıń ketiwinen basqa, Rey hám Donna 10-máwsimniń aqırında ajırastı. Donna Vashingtongqa kóship ketti, ol jerde keyinirek senator Endryu Daulingke (miyman aktyor Djim MakMallan) turmısqa shıqtı hám olar birge Reydiń qızı Margaretti tárbiyaladı. Aktrisa [[Syuzan Xovard]] 1987-jılı prodyuserlerdiń oǵan onıń qaharmanınıń roli tawsılǵanın aytqanın bildirdi<ref name="ultimatesusan">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/susan2.htm| bet = Dallas Exclusive Interviews| arxivurl = https://web.archive.org/web/20141117013035/http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/susan2.htm| arxivsáne = 2014-jıl 17-noyabr | qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. 11-máwsim juwmaqlanǵanda, Rey óziniń ranchosın Karter MakKeyge sattı hám Djenna hám Lukas penen birge Dallastan Shveycariyaǵa ketti, Charli ol jerge arnawlı mektepte oqıw ushın aldınnan kóship ketken edi. Rey 12-máwsimniń basında bes epizodqa qaytıp keldi. 8-máwsimniń sońında kúyewi Mitch penen birge ketken [[Lyusi Yuing]] 11-máwsimniń sońǵı epizodlarında Sautforkqa qaytıp keldi, biraq eki jıldan keyin Evropaǵa qayta ketti. Eki jaǵdayda da [[Sharlin Tilton|Sharlin Tiltondı]] jumıstan bosatıw dóretiwshilik toparınıń sheshimi boldı, sebebi olar ushın jańa syujetler jaratıw qıyınshılıqlar tuwdırdı. [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] 12-máwsimniń finalında jańa kúyewi, kinorejissyor Don Lokvud (miyman aktyor Ien MakSheyn) penen [[London|Londonǵa]] kóship ketti. [[Linda Grey|Linda Greydiń]] jumıstan bosatılıwı [[Stiv Kanali|Stiv Kanalidiń]] serialdan ketiwine sebep bolǵan byudjet qısqartıwları menen birdey bolsa da, Grey [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] ketiwin ózi hám [[Leonard Kacman]] arasında óz-ara kelisilgen sheshim dep táriyipledi, sebebi qaharman «tolıq sheńberinen de ótip ketken» dep kelisildi<ref name="UltimateLinda">{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/lindainterview2.htm| bet = Official Dallas website - exclusive dallas interview Linda Gray| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140628062445/http://www.ultimatedallas.com/dallasinterviews/lindainterview2.htm| arxivsáne = 2014-jıl 28-iyun | avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. Stefani Rodjers 13-máwsimniń aqırında Klifftiń PR wákili lawazımınan bosatıldı, bul aktrisa [[Lesli-Enn Daun|Lesli-Enn Daundı]] turaqlı quramınıń eń qısqa múddetli aǵzasına aylandırdı: ol 8 epizodta payda boldı hám 13 epizodtıń baslanǵısh titrlarında kórsetildi. [[Barbara Bel Geddes]] 1983-jılı 15-martta, 6-máwsimdegi sońǵı kórinislerin tamamlaǵannan birneshe kún ótkennen keyin, júregine tórt tamırlı shuntlaw operaciyasın ótkerdi. Sonnan keyin Bel Geddes operaciyadan keyingi dem alıw hám tikleniw dáwiri sebepli 7-máwsimniń birinshi 11 epizodın ótkizip jiberdi. 7-máwsimniń finalınan keyin, Bel Geddes júrek operaciyasınan keyingi dáwirde jumıs kólemi hám is haqı boyınsha kelispewshiliklerden soń Dallastan tolıǵı menen ketti. Keyin [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] rolin 8-máwsim ushın [[Donna Rid]] iyeledi hám Rid 3 jıllıq shártnamaǵa qol qoydı. 9-máwsimniń basında Bel Geddesten qaytıp keliwin soraǵanda, ol kelisti, bul bolsa jámiyetlik qatnaslarında úlken dawǵa alıp keldi hám Ridti qattı ashıwlandırıp, serial prodyuserleri menen sudlasıwına sebep boldı. Aqırında prodyuserler Ridke sudqa shekem 1 million dollar tólep kelisimge keldi. Birneshe aydan soń, 1986-jılı yanvarda Rid kútilmegende asqazan astı bezi ragınan qaytıs boldı. Miss Elli serialda 13-máwsimniń aqırına shekem qaldı, sol waqıtta ol [[Kleyton Farlou|Kleyton]] menen Dallastan ketti. Olar Uzaq Shıǵıs Aziyanı sayaxat etiwdi, sońınan Evropada Rey hám Djennanıń qasında qonıslawdı sheshti. 1990-jılı Dallastan ketkennen keyin, Bel Geddes aktyorlıq karerasın toqtattı. Serialdıń 14- hám sońǵı máwsimi baslanǵanda, on aktyor turaqlı quram dárejesine iye boldı. Olardıń yarımı serial finalına shekem serialdan ketken bolsa da, olardıń hámmesi jıl dawamında serialdıń baslanǵısh titrlarında kórsetiliwin dawam etti. [[Kleyton Farlou]] tórt epizodta payda bolıp, Sautforktı Bobbige tapsırıw sıyaqlı islerdi juwmaqladı; [[Eypril Stivens Yuing]] máwsimniń basında qaytıs boldı, pal ayında onı Xillari Teylor (miyman aktrisa Syuzan Luchchi) urlap ketken; [[Kelli Xarper Yuing]] máwsimniń ortasında jańa jigiti hám J.R. menen jańa tuwılǵan ulı menen jańa ómir baslaw ushın ketti; [[Liz Adams]] [[Kliff Barns|Kliff]] penen nekesin buzıp, máwsimniń aqırına jaqın ketti; hám [[Djeyms Bomont]] serial finalınan birneshe epizod aldın jańadan tabılǵan kishkentay ulı Djimmi hám Djimmiydiń anası Debra Linn (miyman aktrisa Debora Taker) menen shıǵıs jaǵalawında jańa ómir baslaw ushın serialdan ketti. Serial juwmaqlanǵanda, Karter MakKey burınǵıday qúdiretli bolıp, «VestStar» kompaniyasında qaldı; Mishel Stivens Djeyms penen birge jasawǵa úmit etip MakKeyden satıp alǵan ranchoda jalǵız, júregi jaralanıp qorlandı; [[Kliff Barns]] aqırında «Yuing Oyl»dıń jalǵız iyesine aylandı; al endi Sautforktıń iyesi bolǵan [[Bobbi Yuing]] [[Eypril Stivens Yuing|Eyprildiń]] óliminen keyin aqırı ózin tınıshlandıra aldı. Biraq, «Yuing Oyl»dı da, Sautforktı da joǵaltqan, sonday-aq ulları tárepinen taslap ketilgen J.R. tolıq streste edi; serial onıń ózin óltirgeni yamasa óltirmegeni haqqındaǵı belgisiz soraw menen juwmaqlandı. == Óndiris == === 1–8-máwsimler === 1956-jılǵı «Gigant» filmi Dallas serialına ilham bergen dep esaplanadı. Eki óndiris te XX ásirdiń ortasınan aqırına shekem Texas shtatındaǵı bay neftshiler menen sharwalar arasındaǵı gúresti súwretleydi. Sońıń menen bir qatarda, eki óndiriste de [[J. R. Yuing|«J.R.»]] dep atalǵan bas qaharman bar<ref>Gary M. Cramer, "'Giant': A giant book about a giant film", ''[[The Philadelphia Inquirer]]'', May 3, 2018.</ref>. Serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobstıń]] sherigi Maykl Filerman showdıń atın «Dallas» dep qoyıwdı usınıs etti. Djeykobs bul qala haqqında Kennedidiń óltiriliwi hám «Dallas Kowboyz» komandasınan basqa hesh nárse bilmeytuǵın edi; tek shtatqa barıp, túsiriw jumıslarına tayarlanǵannan keyin ǵana ol showdıń atın «Xyuston» dep qoyıw kerek ekenin túsindi, sebebi ol jerde neft sanaatı ádewir áhmiyetli, al Dallasta bolsa bank hám qamsızlandırıw tarawları rawajlanǵan<ref name="marshall201810">{{Cite magazine |last=Marshall |first=Max |date=September 19, 2018 |title='Dallas' at 40: The Inside Story Behind the Show That Changed Texas Forever |url=https://www.texasmonthly.com/the-culture/dallas-at-40-the-inside-story-behind-the-show-that-changed-texas-forever/ |magazine=[[Texas Monthly]] |language=en-US |access-date=September 21, 2018}}</ref>. Ol dáslepki bes bólimli mini-serialdıń (1-máwsim) birinshi hám sońǵı epizodların jazdı, al qalǵan úsh epizodtı Artur Bernard Lyuis, Kamilla Marketta hám Virdjiniya Oldridj jazdı. Oldridj serialǵa qaytıp kelmegen hám Marketta 4-máwsimde ketken bolsa da, Lyuis «Dallas»tıń eń abıroylı scenaristleriniń birine aylandı. [[Leonard Kacman]] 1-máwsimde prodyuser retinde qatnastı, al 2-máwsimde onıń tásiri kúsheydi, sebebi ol epizodlardı jazıwdı hám rejissyorlıq etiwdi basladı. Serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] 2-máwsimniń aqırında atqarıwshı scenariy máslahátshisi lawazımınan ketti, sebebi ol «Nots Lendiń» óndirisine dıqqatın qarattı. «Dallas»tıń birinshi 3 máwsimindegi atqarıwshı prodyuserleri [[Filip Kapis]] hám [[Li Rich]] boldı. Showdıń birinshi 8 máwsimi dawamında «Dallas»tıń óndiris toparı tiykarınan ózgerissiz qaldı (tiykarǵı ózgeris 3-máwsimnen keyin Richtiń ketiwi boldı). [[Li Rich]] ketkennen keyin, [[Filip Kapis]] jalǵız atqarıwshı prodyuser, Leonard Kacman prodyuser hám showdıń basqarıwshısı, Kliff Fenneman prodyuserdiń járdemshisi, al Artur Bernard Lyuis atqarıwshı scenariy redaktorı/baqlawshı prodyuser lawazımların iyeledi. Hám, 25 scenarist scenariyler menen úles qosqan bolsa da, Kacman, Lyuis hám Devid Polsen úshligi usı birinshi segiz máwsim dawamında epizodlardıń derlik úshten ekisin jazdı. Polsen serialǵa 4-máwsimde qosıldı hám 6-máwsimde scenariy redaktorı lawazımına kóterildi. Itibarlısı, olardıń úshewi 7- hám 8-máwsimlerde ekewinen basqa barlıq epizodlardı jazǵan. === 9-máwsim === Atqarıwshı prodyuser [[Filip Kapis]] penen prodyuser [[Leonard Kacman]] arasındaǵı dóretiwshilik kelispewshilikler Kacmannıń 8-máwsimniń sońında serialdan ketiwine alıp keldi<ref name="latimes880401">[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-04-01-ca-627-story.html Haithman, Diane. "The Baron of 'Dallas': Producer Reminisces on 10th Anniversary"] ''Los Angeles Times''; April 1, 1988</ref>. Kacman 9-máwsim dawamında show ushın jazıwdı dawam etiwi hám usı máwsimde «dóretiwshilik máslahátshisi» retinde (bul oǵan barlıq scenariylerdiń kóshirmeleri jiberilip, óz pikirin bildiriwi soralǵanın ańlatadı) islegen bolsa da, Kapis jańa óndiris komandasın alıp keliwge sheshim qabılladı: oǵan hám prodyuserdiń járdemshisi Kliff Fennemanǵa prodyuser retinde Djeyms X. Braun hám baqlawshı prodyuser/showranner Piter Dann, atqarıwshı scenariy máslahátshisi Djoel Dj. Feygenbaum, hám scenariy redaktorları Xollas Uayt hám Stefani Garman qosıldı. Degen menen, óndiris shıǵınlarınıń ósiwi<ref name="latimes880401"/> hám reytinglerdiń tómenlewi tuwralı málimleme (onıń durıslıǵı tartıslı bolsa da) «Lorimar» óndiris kompaniyasınıń [[Patrik Daffi]] hám [[Leonard Kacman|Leonard Kacmandı]] da qaytıwǵa kóndiriwge májbúr etti. 9-máwsim juwmaqlanǵanda, Kacman kelesi máwsim ushın showranner retinde qaytıp keliwge kelisti, al máwsim finalında Patrik Daffi ekranda túsinisiz túrde qayta payda boldı<ref>{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/backstage/behind5.htm| bet = Official Dallas website Bobby Ewing returns| avtor = David Massey - Goldlion| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20140524043841/http://www.ultimatedallas.com/backstage/behind5.htm| arxivsáne = 2014-jıl 24-may | url-status = dead}}</ref>. === 10-máwsim === 10-máwsimniń premyerasınan baslap, syomka komandasında jáne bir úlken ózgeris boldı: [[Leonard Kacman]] showdıń prodyuser tárepine qaytıp qoymay, atqarıwshı prodyuser lawazımına da kóterildi. Xabarlarǵa qaraǵanda, bul oǵan show ústinen «tolıq biylikke» iye bolıw shárti menen berilgen,<ref name="latimes880401"/> al [[Filip Kapis]] hám 9-máwsim xızmetkeriniń kópshiligi óndiristen ketti. Kacman menen birge, Devid Polsen showdıń jańa prodyuseri retinde qaytarıldı, al baqlawshı prodyuser lawazımı jańa kelgen Kelvin Klements-kishige usınıldı, Kliff Fenneman bolsa prodyuserdiń járdemshisi lawazımında qaldı. Prodyuserler menen birge islesiw ushın jańa scenaristler komandası jallandı, sońıń ishinde Kacmannıń ulı Mitchell Ueyn Kacman scenariy redaktorı hám Liya Markus scenariy máslahátshisi retinde boldı. Markus eki jıldan keyin ketti, al qalǵanları showdıń sońında deyin qaldı. Scenariy boyınsha, [[Patrik Daffi|Patrik Daffidiń]] qaytıwı pútkil 9-máwsimdi [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipaldıń]] qaharmanı Pemniń túsi dep túsindirildi, bul Kacmannıń showǵa qatnasıwı minimallasqan dáwirde bolıp ótken waqıyalardı is júzinde tolıǵı menen joq etti. Hátte aktyorlar quramı da óndiris penen siyasiy gúresten zıyan kórdi. [[Larri Hegmen]] ([[J. R. Yuing|J.R.]]) [[Leonard Kacman|Kacmandı]] qollap-quwatlap, Daffidiń qaytıwında úlken rol oynaǵanı aytılsa da, [[Syuzan Xovard]] (Donna), 9-máwsim epizodlarınıń biriniń scenariyin jazǵan, [[Filip Kapis|Filip Kapistiń]] tárepinde bolıp, 9-máwsim waqıyaların biykar etiw ideyasına qarsı shıqtı. Ol 10-máwsim ushın jáne bir epizod jazıwǵa qaytıp kelgen bolsa da, máwsimniń sońında scenarist retinde de, aktyor retinde de serialdan ketti<ref name="latimes880401"/>. === 11–14-máwsimler === Serialdıń sońǵı tórt jılında [[Leonard Kacman]] shouranner bolıp qaldı, oǵan serial juldızı [[Larri Hegmen]] atqarıwshı prodyuser retinde (12-máwsimnen baslap) hám Ken Xorton birlesken atqarıwshı prodyuser retinde (13-máwsimnen baslap) qosıldı. Qadaǵalawshı prodyuser Kelvin Klements kishi 10-máwsimnen keyin serialdan ketti hám onıń ornın 11 hám 12-máwsimlerde qaytıp kelgen Artur Bernard Lyuis iyeledi, ol serialdıń aqırına shekem scenarist bolıp qaldı. Usılayınsha Lyuis [[Leonard Kacman]] hám Devid Polsen menen qayta birlesti. Biraq, Polsen 11-máwsimniń sońında Dallastan ketti (básekiles «Dinastiya» serialına qosılıw ushın), hám onıń prodyuserlik lawazımın dáslep 12-máwsim ushın Xovard Lakin, keyin sońǵı eki jıl dawamında kóp jıllıq járdemshi prodyuser Kliff Fenneman iyeledi. Lakin 13 hám 14-máwsimlerde baqlawshı prodyuser bolıp isledi. Mitchell Ueyn Kacman 12-máwsimnen baslap birlesken prodyuser lawazımına kóterildi, al Frenk Kacman ([[Leonard Kacman|Leonard Kacmannıń]] ekinshi ulı) hám Djon Rettino ([[Leonard Kacman|Leonard Kacmannıń]] kúyew balası) 13 hám 14-máwsimlerde járdemshi prodyuserler bolıp xızmet etti. Sonıń menen bir qatarda, Kacmannıń jeke járdemshisi Luella Li Kereuey sońǵı úsh máwsimde atqarıwshı koordinator retinde kórsetildi. Xızmetkerler quramına qosılǵan sońǵı áhmiyetli adam Liza Seydman boldı, ol sońǵı eki máwsimde atqarıwshı syujet keńesshisi retinde serialǵa qosıldı. === Syomka orınları === Pilot máwsim tolıǵı menen Texas shtatınıń [[Dallas]] qalasında hám Frisko qalasındaǵı Kloys Boks ranchosında túsirildi<ref>[http://www.ultimatedallas.com/news/critic.htm Dallas Critic<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221101754/http://www.ultimatedallas.com/news/critic.htm |date=2014-02-21 }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.friscostyle.com/2020/05/05/346451/box-ranch-a-legend-in-limbo| bet = Box Ranch: A Legend in Limbo &#124; Frisco STYLE Magazine| sáne = 2024-jıl 22-yanvar }}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/southfork2.html| bet = Official Dallas website - locations used in the tv series Dallas| at = David Massey -| familiya = Goldlion| jumıs = www.ultimatedallas.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-fevral | arxivsáne = 2019-jıl 13-sentyabr | arxivurl = https://web.archive.org/web/20190913011807/http://www.ultimatedallas.com/episodeguide/southfork2.html| url-status = dead}}</ref>. Keyinirek, serialdıń ishki kórinisleriniń kópshiligi Kaliforniya shtatınıń Kalver-Siti qalasındaǵı MGM studiyalarında túsirildi (bul studiyanı Lorimar 1986-jılı tolıq satıp alǵan), al sırtqı kórinislerdiń bir bólegi Texas shtatınıń Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] hám [[Dallas]] qalasınıń basqa jerlerinde túsirildi. 13-máwsimde óndirislik shıǵınlardıń ósiwi barlıq syomka jumıslarınıń Kaliforniyaǵa kóshiriliwine alıp keldi. Ádette aktyorlar hám túsiriw toparı máwsim baslanıwınan aldın jazda Dallas aymaǵında altı-segiz háptesin sırtqı kórinislerdi túsiriwge jumsap, keyin máwsimniń qalǵan bólegin Los-Andjeles aymaǵında túsiretuǵın edi; berilgen bir máwsimdegi epizodlardıń yarımınan azıraǵınıń sırtqı kórinisleri Dallasta túsirilgen. MGM óziniń pavilyonlarınıń birinde Sautfork ranchosınıń arqa háwlisi menen basseyniniń tolıq ólshemli kóshirmesin qurıp, máwsimniń keyingi bóleginde «sırtqı» kórinislerdi túsiriwge múmkinshilik berdi. === Rejissyorlar === [[Leonard Kacman]] — bul showdıń eń kórnekli rejissyorı bolıp, 1, 9 hám 12-máwsimlerden basqa barlıq máwsimlerdegi epizodlardı túsirgen. Kacmannan keyin, Maykl Pris «Dallas» serialınıń eń kóp epizodın túsirgen rejissyor bolıp, ol 4-máwsimde serialǵa qosılıp, aqırına shekem islegen. Dáslepki mini-serialǵa qosılǵan eki rejissyordıń biri, Robert Dey, keyingi máwsimlerge qaytıp kelmedi, al Irving Dj. Mur 5-máwsimge shekem serialda qaldı, keyin sońǵı úsh máwsimge qaytıp keldi. Serial juldızlarınıń besewi de epizodlardı túsirgen: [[Larri Hegmen]] (3–14-máwsimler), [[Patrik Daffi]] (4–8 hám 10–14-máwsimler), [[Linda Grey]] (9–12-máwsimler), [[Stiv Kanali]] (10–12-máwsimler) hám [[Ken Kercheval]] (13–14-máwsimler). == Epizodlar == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Máwsim ! colspan="2" rowspan="2" |Epizodlar ! colspan="2" |Dáslepki shıǵarılıwı ! rowspan="2" |Reyting ! rowspan="2" |Tamashagóyler (reyting upaylarında) |- !Birinshi shıǵarılıwı !Sońǵı shıǵarılıwı |- ! colspan="1" |1 | colspan="2" |5 | colspan="1" |1978-jıl, 2-aprel |1978-jıl, 30-aprel |42 |19.0 |- ! colspan="1" |2 | colspan="2" |24 | colspan="1" |1978-jıl, 23-sentyabr |1979-jıl, 6-aprel |40 |18.4 |- ! colspan="1" |3 | colspan="2" |25 | colspan="1" |1979-jıl, 21-sentyabr |1980-jıl, 21-mart |6 |19.1 |- ! colspan="1" |4 | colspan="2" |23 | colspan="1" |1980-jıl, 7-noyabr |1981-jıl, 1-may |1 |27.6 |- ! colspan="1" |5 | colspan="2" |26 | colspan="1" |1981-jıl, 9-oktyabr |1982-jıl, 9-aprel |1 |23.2 |- ! colspan="1" |6 | colspan="2" |28 | colspan="1" |1982-jıl, 1-oktyabr |1983-jıl, 6-may |2 |20.5 |- ! colspan="1" |7 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1983-jıl, 30-sentyabr |1984-jıl, 18-may |1 |21.5 |- ! colspan="1" |8 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1984-jıl, 28-sentyabr |1985-jıl, 17-may |2 |20.97 |- ! colspan="1" |9 | colspan="2" |31 | colspan="1" |1985-jıl, 27-sentyabr |1986-jıl, 16-may |6 |18.8 |- ! colspan="1" |10 | colspan="2" |29 | colspan="1" |1986-jıl, 26-sentyabr |1987-jıl, 15-may |11 |18.6 |- ! colspan="1" |11 | colspan="2" |30 | colspan="1" |1987-jıl, 25-sentyabr |1988-jıl, 13-may |21 |15.2 |- ! colspan="1" |12 | colspan="2" |26 | colspan="1" |1988-jıl, 28-oktyabr |1989-jıl, 19-may |30 |13.9 |- ! colspan="1" |13 | colspan="2" |27 | colspan="1" |1989-jıl, 22-sentyabr |1990-jıl, 11-may |43 |— |- ! colspan="1" |14 | colspan="2" |23 | colspan="1" |1990-jıl, 2-noyabr |1991-jıl, 3-may |61 |— |} == Reytingler == Dallas dáslep turaqlı serial retinde shıqqanda shembi kúni keshte kórsetildi. Bir aydıń ishinde serial ekshembi kúni keshte kórsetilip, máwsimniń ortasına shekem, yaǵnıy juma kúni keshki waqıtta kórsetiletuǵın boldı. Dallas 1991-jılı serial juwmaqlanǵanǵa shekem juma kúnleri efirge shıǵıp, 21:00 hám 22:00 waqıtları arasında kórsetildi. Dallas serialınıń J.R.-nı kim atqanın ashıp bergen «Kim isledi?» epizodı, 1980-jılǵı ataqlı intrigalı waqıya, sol waqıtta eń joqarı ishki reytinglerge iye boldı. 90 millionnan aslam amerikalı tamashagóyler (bul 1980-jıl 21-noyabrdegi AQSH úy xojalıqlarınıń 53%-ten aslamın hám Amerika televideniesi auditoriyasınıń 76%-in quraydı) juwaptı biliw ushın televizorǵa qosıldı. Bul epizod 1967-jılı avgust ayında kórsetilgen «Qashqın» serialınıń sońǵı epizodınıń reyting rekordınan ozıp ketti, biraq «Dallas»tıń rekordı tek 1983-jılı «M*A8*S*H» serialınıń sońǵı epizodı tárepinen jańalandı. Bul epizod J.R.-nı kim atqanın kóriw ushın dúnya júziniń 57-den aslam elindegi 360 millionǵa jaqın tamashagóydi jıynap, xalıqaralıq kólemde eń kóp tamasha etilgen ekinshi amerikalı televidenie epizodına aylandı<ref>{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/stage/2006/nov/14/theatre.pantoseason| bet = Patrick Duffy, Bobby Ewing in Dallas, talks to William Leith| avtor = William Leith| jumıs = The Guardian| sáne = 2006-jıl 14-noyabr | qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>. Serialdıń auditoriyası 1980-jılǵı «Kim isledi?» epizodınan keyin turaqlı túrde azayıp barǵanına qaramastan, «Dallas» serialınıń juwmaqlawshı epizodı, «Jumbaq», 1991-jıldıń 3-may kúni saat 21:00-den 23:00-ge shekem 33 million tamashagóy hám 22 úy reytingin jıynap, mámlekettiń eń kóp kórilgen 14-televiziyalıq serial finalı boldı. Onıń básekilesi, «Ańshı» (NBC kanalında), tek 9.8 reytingin jıynay aldı. === Filmler/arnawlı baǵdarlamalar === Sánesi / Ataması / Telekanal / Úy xojalıǵı reytingi / Úles / Tamashagóyler / Waqıt * 1996-jıl 15-noyabr / Dallas: J.R. -nıń qaytıwı / [[CBS]] / 13.4 / 23 / 18.1 / Keshki 9–11 (aldınǵı «Arıslannıń maqtanıshı» baǵdarlaması 6.3 reytingin jıynadı) * 1998-jıl 24-aprel / Dallas: Yuingler urısı / [[CBS]] / 7.8 / 14 (aldınǵı «Jasırın kamera» baǵdarlaması 6.8 reytingin jıynadı) * 2004-jıl 7-noyabr / Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw / [[CBS]] / 8.5 / 14 / 12.7 / Keshki 9:30–11:30 === Kórsetiw translyaciyası tariyxı === ====[[CBS]]==== * 1978-jıl 2–30-aprel: Ekshembi, keshki 10:00 (ET/PT)/9:00 (CT/MT) * 1978-jıl 23-sentyabr – 14-oktyabr: Shembi, keshki 10:00/9:00 * 1978-jıl 15-oktyabr – 1979-jıl 14-yanvar: Ekshembi, keshki 10:00/9:00 * 1979-jıl 26-yanvar – 1981-jıl 27-noyabr: Juma, keshki 10:00/9:00 * 1981-jıl 4-dekabr – 1990-jıl 16-mart: Juma, keshki 9:00/8:00 * 1990-jıl 30-mart – 21-dekabr: Juma, keshki 10:00/9:00 * 1991-jıl 4-yanvar – 3-may: Juma, keshki 9:00/8:00 ==== Sindikaciya ==== 1984-jıldıń gúzinen baslap, Dallas serialı «Lorimar» kompaniyası tárepinen jergilikli stanciyalarǵa tarmaqtan tıs sindikaciya ushın paketlendi; baǵdarlamanı dáslep satıp alǵan stanciyalar arasında Dallas-Fort-Uerttiń ABC filialı, WFAA-TV da boldı. Sindikaciya paketine tek dáslepki 222 epizod (1-den 9-máwsimge shekem) kirdi. Biraq, Dallas jergilikli bazarlarda [[CBS]] kanalında [[Praym-taym|praym-taymdaǵıday]] reyting jetiskenligine erise almadı. 1990-jıllarda show TNT kanalında qısqa múddetke kórsetildi (1992-jıldıń sentyabrinen 1993-jıldıń avgustına shekem, taǵı da tek birinshi toǵız máwsim), sonnan keyin 1996-jıldıń gúzinen baslap TNN kanalında kórsetildi (bul original serialdıń barlıq 357 epizodın efirge bergen birinshi tarmaq boldı, biraq epizodlar waqıt ushın qattı redakciyalanǵan edi), al 2003-jıldan 2008-jılǵa shekem pútkil serial melodrama temalı «SoapNet» kabel telekanalında, dáslepki translyaciya etilgenindey, qısqartılmaǵan hám redakciyalanbay kórsetildi. 2011-jılı 1-yanvarda CMT kanalı serialdı bir kún dawamında efirde kórsetti hám 2012-jılǵı dawamınıń premyerasınan aldın, ayırım epizodlar CMT kanalında hám onıń veb-saytında kórsetildi. 1981-jılı Silvio Berluskonige tiyisli Italiyanıń media konglomeratı «Mediaset» «Dallas» serialın awdarıp, Italiya [[Praym-taym|praym-taymında]] kórsetti hám ol pútkil Italiya boylap ataqlı bolıp ketti<ref name="berlusconi">{{Web deregi | bet = Citizen B: The Legacy of Silvio Berlusconi's TV Empire| baspaxana = Indiewire| avtor = | sáne = 2012-jıl 30-oktyabr | url = https://www.indiewire.com/2012/10/citizen-b-the-legacy-of-silvio-berlusconis-tv-empire-43823/#!}}</ref>. Serial Yaponiyada TV Asahi kanalında kórsetildi, biraq 1982-jıldıń basında onıń reytingleri tómen bolǵanlıqtan, serial keyingi waqıtqa (burın keshki saat 10-da, keyin piyshembi kúnleri keshki saat 11-ge) kóshirildi<ref>{{cite news |last1=Lohr |first1=Steve |title='Dallas' Strikes No Oil on Japanese TV |url=https://www.nytimes.com/1982/02/10/arts/dallas-strikes-no-oil-on-japanese-tv.html |work=[[The New York Times]] |date=February 10, 1982}}</ref>. ==== Ullı Britaniyadaǵı translyaciyalar ==== Ullı Britaniyada Dallas serialın kórsetiw huqıqların BBC satıp aldı hám ol tez arada 20 millionnan aslam tamashagóydi jıynap, reytingler jeńimpazına aylandı. Biraq, 1985-jılı korporaciya toǵızınshı máwsim ushın hár bir epizodına soralǵan 60 000 dollar tólewden bas tarttı. Kelesi máwsimdi alıw ushın distribyutor menen kelisimler alıp barıp atırǵan waqıtta, olardıń kommerciyalıq básekilesi, ITV franshizasınıń iyesi «Thames Television» kútilmegende aralasıp, sol bahanı qabıl etti. BBC bul jaǵdayǵa qattı ashıwlanıp, aǵımdaǵı máwsimdi yarımında toqtattı hám sol jıldıń noyabr ayında «Thames Television»nıń jobalastırǵan kórsetiw waqtı menen bir waqıtta qalǵan epizodlardı kórsetiw menen qorqıttı. Bul baspasózde úlken narazılıqlarǵa sebep boldı hám bul másele boyınsha hátte Parlamentte de soraw berildi<ref>{{cite news|title= TELEVISION; J.r. Would Be Proud Of British Tv's 'Dallas' Brawl |work=Los Angeles Times|date=April 5, 1985|url= https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-04-05-ca-27408-story.html|access-date=January 26, 2019 | first=Howard | last=Rosenberg}}</ref>. BBC bas tartıp, 27-mart kúni aǵımdaǵı máwsimniń translyaciyasın qayta basladı<ref>The Times newspaper, P3, Dallas is back on BBC Next Month, 19 Feb 1985</ref>. Aqırında, basqa kóplegen ITV franshizaları, atap aytqanda «Granada Television» hám «Yorkshire Television»,<ref>Thames TV head called to IBA after 'Dallas' deal P2, Date: 18 Jan 1985</ref> bul kelisimge qanaatlanbadı hám sonlıqtan qadaǵalawshı Ǵárezsiz Translyaciya Basqarmasına (IBA) shaǵım etti. IBA hám basqa ITV franshiza iyeleriniń birneshe aylıq basımınan keyin, «Thames Television» óz jobalarınan bas tarttı hám toǵızınshı máwsimdi zıyanına BBC-ge qaytarıp sattı<ref>{{cite news|title= Thames TV head leaves in dispute over Dallas |work= [[The Times]]|date=July 12, 1985| first=David | last=Hewson}}</ref>. Máseleniń sheshiliwi ushın 1986-jıldıń yanvarına shekem waqıt ketti<ref>The Times . P3 . Dallas to return in March 15 January 1986. Thames Television will pay BBC £300K</ref>. «Dallas» serialı 1991-jılı juwmaqlanǵanǵa shekem BBC1 kanalında kórsetiliwin dawam etti. == Intrigalı juwmaqlar == Dallas óziniń intrigalı juwmaqları menen belgili. Serialdıń kórsetiliwi barısında hár máwsim jıldıń keyingi bólegindegi máwsim premyerası ushın reytinglerdi kóteriw maqsetinde qanday da bir intrigalı juwmaq penen tamamlanatuǵın edi. * '''Mini-serialdıń intrigalı juwmaǵı''': Bul shınında da intrigalı juwmaq bolmasa da, dáslepki «Dallas» mini-serialınıń besinshi epizodınıń sońında [[J. R. Yuing|J.R.]] ([[Larri Hegmen]]) Yuinglerdiń barbekyu keshesinde Diggerdiń (Devid Ueyn) iship alǵanınan keyin, óziniń atalas aǵası Djimmidi (Djeyms Kenning) izlew ushın saraydıń tóbesine kóterilgen Pem (Viktoriya Prinsipal) menen sóylesiw ushın sol jerge baradı. Más bolǵan J.R. onı Bobbige ([[Patrik Daffi]]) ranchodan ketpewin aytıwǵa kóndiriwge háreket etedi. Biraq, ol oǵan aralasıwdı qálemeydi hám J.R.-dan qashıwǵa urınıp atırıp, tóbeden qarnı menen qulap túsedi. Ekiqabat bolǵan Pem tuwılmaǵan balasınan ayırıladı. Keyin, [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] ([[Linda Grey]]) J.R.-dan bul shınında da tosınnan bolǵan ba, yamasa ol Pemniń qasaqana qulawın qálegen be dep soraydı. J.R. «Men olay islemedim» dep juwap beredi. Syu Ellen J.R.-dan Pemniń balasınan ayırılǵanına qayǵırasań ba dep soraǵanda, J.R. oǵan juwap bermeydi, bul sheshimdi tamashagóydiń ózine qaldıradı. * '''2-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellenniń maskúnemlikke beriliwi onı sanatoriyaǵa alıp keldi, ol jerde ol Klifftiń ([[Ken Kercheval]]) balası dep esaplaǵan perzentine ekiqabat edi. Ol sanatoriyadan qashadı, más boladı, sońınan qattı avtomobil apatına ushırap, óziniń hám balasınıń ómirin qáwip astına qoyadı. Shıpakerler Djon Ross Yuing III dep atalǵan balanı tuwdıradı, biraq ol tuwılǵanda júdá kishkene edi hám ele qáwipten qutılmaǵan; Syu Ellen de solay, ol epizod sońında ómir ushın gúresip atır. Uwayım shekken J.R. epizod sońında kóz jasları menen hayalına qarap, onıń «tek jasawı kerek» ekenin aytadı. * '''3-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': [[J. R. Yuing|J.R.]] Texasta kóp adamlardıń ózin jekkóriwine sebepshi boldı: ol bizneste aldaǵan erkekler, qarım-qatnasta aldaǵan hayallar, ashıwlandırǵan shańaraq aǵzaları hám Marili Stoun (Fern Ficdjerald) bar edi, onıń kúyewi ásirese sátsiz biznes kelisiminen keyin ózin-ózi óltirgen edi. Usılardıń hámmesinen keyin, birew J.R.-nıń «Yuing Oyl» keńsesiniń sırtında keshki waqıtta kútip turadı, hám J.R. dawıstı esitip, bul kim dep sorap esikke qaray júrgende, birew onıń qarnına eki ret oq atadı. Bul epizodtıń intrigalı juwmaǵı házirgi kúnde ataqlı bolǵan «J.R.-nı kim attı?» talqılawlarına hám boljawlarına, sonday-aq J.R.-nıń atıwdan aman qalıwı yamasa óltiriliwi haqqındaǵı boljawlarǵa alıp keldi. * '''4-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellen ulı Djon Rosstı Sautforktan jasırın alıp ketiwge urınadı, biraq onı J.R. uslap aladı hám ranchodan quwıp jiberedi. Keyin Pem aralasıp, J.R. joq waqtında Djon Rosstı anasına alıp baradı, bul J.R.-nı qattı ashıwlandıradı. Kristin (Meri Krosbi) qaytıp kelip, J.R.-dan kóbirek aqsha talap etedi, al ol oǵan onı atqanı ushın qılmıslıq juwapkershilikke tartıw ele kesh emes ekenin aytadı. [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen túngi biznes ushırasıwına baratırıp, Kliff Sautfork basseyninde qalqıp júrgen qońır shashlı hayaldıń denesin tabadı. Ol kim ekenin kóriw ushın basseynge sekiredi, al artına qarasa, basseyn ústindegi balkonda turǵan J.R.-nı kóredi. J.R.-nı ayıplı dep esaplaǵan Kliff óziniń qarsılasına: «Ol óldi. Hásseniy» deydi. Dene júzi kórsetilmegen, bul Syu Ellen be, Pem be, Kristin be yamasa basqa birew me degen boljawlarǵa alıp keldi. Bul showdıń eń joqarı reytingli máwsim juwmaqlawshı epizodı boldı. * '''5-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Máwsimniń basında, J.R.-nıń Farloulardıń 5 million barrel shiyki neftin jıynaw arqalı Djon Rosstı qaytarıp alıwǵa májbúrlew jobası, nefttiń bazar bahası tómenlep baslaǵanda, ózine keri tásir etip, Kliff J.R.-nı úlken finanslıq mashqalaǵa ushıratqan edi. Farloulardıń neftin jıynaw ushın, J.R. 200 million dollar kredit alıp, oǵan kepillik retinde «Yuing Oyl»dıń 50 million dollarlıq aktivlerin qoyǵan edi. Kliff, Djordan Li (Don Starr), Endi Bredli (Pol Sorensen) hám Ueyd Lyus (Robert Akerman) penen birge, J.R.-nıń qarızların satıp alıw ushın Von Liland (Dennis Patrik) penen islesip, onı bankrot dep járiyalawdı jobalastırdı. Kliff J.R.-nı jeńip atırǵanday kórinetuǵın bir waqıtta, [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] ([[Barbara Bel Geddes]]) [[Kleyton Farlou|Kleyton]] ([[Xovard Kil]]) menen kelisim dúzip, «Yuing Oyl»dı bul mashqaladan qutqarıp qaldı. Kelisimge muwapıq, Kleyton neft jıynalǵan waqıttaǵı bahanı tóleytuǵın boldı. Máwsimniń aqırına kelip, J.R. hám Klifftiń jaǵdayları ádewir ózgerdi, sebebi Kliff penen waqıtsha qarım-qatnasta bolǵan Syu Ellen, J.R.-ǵa qaytıp, oǵan qayta turmısqa shıǵıwdı jobalastırdı. Sonıń menen birge, J.R. Kliffke qaqpan qurıp, jalǵan geologiyalıq esabat arqalı Kliffti haqıyqatında qurǵaq bolǵan, biraq neftke bay delingen jerge millionlaǵan dollar investiciya etiwge isendirdi. Keyin Kliffti anası Rebekka Barns Ventvort (Priscilla Poynter) kompaniya qarjıların urlaǵanı ushın «Ventvort Tul & Day» kompaniyasın basqarıwdan bosatıldı. Kliff kóp muǵdarda tabletka iship, ózin-ózi óltiriwge háreket etedi, hám ayıplılıq seziminen qıynalǵan Syu Ellen komada jatqan Klifftiń qasına asıǵadı. J.R. Syu Ellendi bolǵan waqıyaǵa Klifftiń ózinen basqa hesh kim ayıplı emesligine isendiriwge háreket etedi, biraq Syu Ellen onıń menen kelispeydi hám eger Kliff ólse, J.R.-ǵa qayta turmısqa shıǵa alıw-almawın bilmeytuǵının aytadı. Máwsim Klifftiń ómiri qáwipli bolǵan jaǵdayda juwmaqlanadı. * '''6-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Máwsimniń basında Syu Ellen J.R.-nı Xolli Xarvud (Luis Chaylz) penen tósekte kórgennen keyin, más bolıp qaladı. Ol mashinaǵa minedi, al Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]])tiń atalas aǵası Mikki Trotter (Timoti Patrik Myorfi) onı toqtatıwǵa háreket etedi hám olar J.R.-ǵa tiyisli mashinada, Sautforktıń sırtında avtoapatqa ushıraydı. Syu Ellen jeńil kógergen jerlerinen basqa zıyan kórmeydi, biraq Mikki moynınan tómengi jaǵı paralizaciyalanıp, komaǵa túsedi. Máwsimniń sońǵı epizodında Rey ekinshi mashinanıń aydawshısı Uolt Driskoll (Ben Piacca) ekenin anıqlaydı, ol J.R.-ǵa burınǵı bir hiylede járdemlesken edi. Ol sonday-aq Driskolldıń J.R. mashinanı aydap atır dep oylap, sol jıldıń basında J.R. tárepinen qamaqqa alınǵanı ushın ósh alıw maqsetinde apatqa qasaqana sebep bolǵanın biledi. Ashıwlanǵan Rey túnde Sautforkqa kelip, onı kóriwdi kútpegen J.R.-dan juwap talap etedi. J.R. onnan ne bolıp atırǵanın soraydı, al Rey bolǵan waqıya ushın J.R.-nı óltiretuǵının aytadı. J.R. Reyge qaray sham uslaǵısh ılaqtıradı, biraq oǵan tiymeydi hám janıp turǵan shamları bar basqa bir sham qoyǵıshqa tiyedi. Ekewi tóbelesip atırǵanda, shamlar órtti alıstırıp jiberedi hám tútin uyqılap atırǵan Djon Ross hám Syu Ellenniń bólmelerine kire baslaydı. Syu Ellenge sol kúni erterek shıpaker tınıshlandırıwshı dári bergen edi, sonlıqtan ol oyanbaydı. J.R. órtti bayqap, Reyden qutılıwǵa háreket etedi, aqırında onı telefon menen urıp esinen ayıradı hám hayalı menen ulın qutqarıw ushın joqarıǵa juwıradı. Rey ózine kelip, J.R.-nıń artınan juwıradı, biraq tútinge tunshıǵıp qulaydı. J.R. joqarıǵa shıǵıp atırǵanda basına aǵash túsip ketedi hám Sautfork janıp atırǵanda ekewi de esin joǵaltadı. * '''7-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Úshinshi máwsimniń intrigalı juwmaǵın esletetuǵın sırlı bir adam bir kúni túnde «Yuing Oyl» imaratına kiredi. J.R.-nıń keńsesine barıp, tapansha shıǵaradı hám otırǵan orınlıqqa úsh márte atadı. Qurban orınlıqtan jerge qulaǵanda, oq tiygen adam [[Bobbi Yuing]] ekeni kórinedi. * '''8-máwsimniń intrigalı juwmaǵ'''ı: Bir jıldan aslam waqıt Pem menen ajırasqan hám házir Djenna Ueyd (Priskilla Bole Presli) penen úyleniwge kelisken Bobbi, onıń ornına burınǵı hayalına qayta úyleniwdi sheshedi hám Pem oǵan kelisedi. Kelesi kúni tańda, Bobbi Pemniń úyinen shıǵıp baratırǵanda, birew Pemge qaray úlken tezlikte mashina aydap keledi. Bobbi Pemdı soqlıǵısıwdan aldın iyterip jiberedi, biraq ózi mashinadan qutıla almaydı. Mashinanı aydaǵan Ketrin (Morgan Brittani) ekeni hám ol Bobbidi basıp ótkennen keyin mashinası apatqa ushırap ólgeni kórinedi. Bobbi tez járdem menen emlewxanaǵa jetkerilip, [[Pem Yuing|Pem]], Djenna, J.R., [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]], [[Kleyton Farlou|Kleyton]], Rey hám Donna ([[Syuzan Xovard]])nıń qasında qaytıs boladı. * '''9-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Jawız isbilermen hayal Andjelika Nero (Barbara Karrera) onı aldaǵanı ushın J.R. hám onıń atalas aǵası Djek ([[Dek Rembo]])ti óltirmekshi boladı, biraq J.R. onı policiya arqalı uslatadı. Tilekke qarsı, Andjelika Djektiń mashinasına bomba qoydırıp qoyǵan edi, onıń ishinde Djeymi (Djenili Xarrison) bar waqıtta jarıladı. Bunı telefonda esitken J.R., Djektiń kvartirasına barıw ushın keńsesinen juwırıp shıǵadı. Ol keńseden shıǵıp baratırǵanda, onı izlep ekinshi liftte Syu Ellen keledi. Ol J.R.-nıń keńsesine kirgen gezde, Andjelika qaldırǵan ekinshi bomba jarılıp, «Yuing Oyl» jaylasqan pútkil qabat jarıladı hám sınıqlar tómendegi kóshege shashıladı. Kórinis keyin Mark Greyson (Djon Bek) menen úylengennen keyingi kúni tósekte jatırǵan Pemge awısadı. Pem oyanıp, dushtan suwdıń aǵıp atırǵan dawısın esitedi. Bul Mark dep oylap, ol dushtıń qapısın ashadı, biraq ol jerde Bobbi Yuingtiń aman-esen turǵanın kóredi. (Onınshı máwsimniń premyerasında Bobbidiń ólimi hám toǵızınshı máwsimniń barlıǵı Pemniń túsi bolıp shıǵadı). * '''10-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Yuingler úlken joǵaltıwǵa ushıraydı, sebebi «Yuing Oyl» J.R.-nıń xalıqaralıq kelispewshilikke alıp kelgen nadurıs isleri ushın AQSH Ádillik Departamenti tárepinen jawıladı. Pem, aqırında bala kótere alatuǵının bilip, shıpaker qabıllawınan Bobbidiń úyine qaytıp kiyatırǵanda, janarmay tasıytuǵın kólikke soqlıǵısadı hám ol jarılıp ketedi. * '''11-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': J.R. hám Nikolas Pirs (Djek Skaliya), Syu Ellenniń jańa jigiti, J.R.-nıń pentxaus miymanxanasındaǵı bólmesinde tóbelesedi. Tóbeles ekewiniń de balkonda bolıwı menen juwmaqlanadı hám Pirs balkondan qulap, qaytıs boladı. Jańa ǵana kórgenine hayran qalǵan Syu Ellen, poldan tapanshanı alıp, J.R.-ǵa úsh márte oq atadı. Sonnan keyin ol telefondı alıp, policiyaǵa eki adamnıń óltirilgeni haqqında xabar bermekshi ekenin aytadı. * '''12-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Syu Ellen Dallastan máńgige ketiwge tayarlanadı, biraq J.R. ushın sońǵı syurpriz tayarlaǵan: jańa súyiklisi Don Lokvud (Ien Maksheyn) járdeminde Syu Ellen J.R. menen nekeleri haqqında biografiyalıq film islegen (aktyorlar olardı hám basqa Yuinglerdi sáwlelendiredi) hám onı J.R.-ǵa kórsetip, onı hayran qaldırıp, qorqıtadı. Syu Ellen J.R.-ǵa Dallastan ketip atırǵanın, biraq eger ol keleshekte oǵan jáne qarsı shıqsa - yamasa hátte bir kúni jaman keyipte oyansa - filmdi járiyalap, J.R.-nı «pútkil Texastıń kúlkisine» aylandıratuǵının aytıp, aqırında jeńimpaz retinde ketedi. * '''13-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': J.R. [[Kleyton Farlou|Kleytonnıń]] qarındası Djesika Montfordtı (Aleksis Smit) «VestStar Oyl» kompaniyasındaǵı kópshilik dawısın beriwge kóndiriw ushın qasaqana psixiatriyalıq emlewxanaǵa jatadı, biraq onıń jobası keri nátiyje beredi: Kalli ([[Keti Podevell]]) hám Djeyms ([[Sasha Mitchell]]) onı shıǵarıwdan aldın múlkinen bas tartıw qaǵazına qol qoyıwǵa májbúrleydi. Ol qol qoyǵannan soń, Djeyms J.R.-nıń emlewxanadan shıǵıw qaǵazların jırtıp taslaydı hám onı qashıp shıǵıw múmkinshiligisiz emlewxanada qaldıradı. * '''14-máwsimniń intrigalı juwmaǵı''': Aqırında «Yuing Oyl»dı [[Kliff Barns|Kliff Barnsqa]], [[Sautfork ranchosı|Sautforktıń]] basqarıwın Bobbige joǵaltıp, hayalı hám balaları tárepinen taslap ketilgennen keyin, más hám kewilsiz J.R. qolına oqlanǵan tapansha alıp, «hesh qashan tuwılmaǵanımda edi» degen oy menen rancho átirapında jalǵız aylanıp júredi. Keyin, Bobbi Sautforkqa qaytıp kelgende, J.R.-nıń bólmesinen oq dawısı esitiledi. Ol J.R.-nıń bólmesine entigip juwırıp barıp: «O, Qudayım!» deydi hám serial juwmaqlanadı. == Sıńar seriallar, dawamları hám adaptaciyaları == === ''Nots Lending'' === Dallas serialınıń premyerasınan aldın, avtor Djeykobs Ingmar Bergmannıń «Neke saxnaları» filminen ilhamlanıp, nekeniń hár túrli basqıshlarındaǵı tórt erli-zayıplı jup haqqında dramalıq serial ideyasın oylap tapqan edi. Biraq, [[CBS]] «dástanǵa uqsas» showdı qáledi, nátiyjesinde Djeykobs «Dallas»tı dóretti<ref name="KnotsLanding">{{Web deregi | url = http://www.knotslanding.net/about/| bet = About| jumıs = Knots Landing| qaralǵan sáne = 2015-jıl 20-aprel }}</ref>{{r|marshall201810}}. Serial úlken tabısqa eriskende, [[CBS]] Djeykobstıń dáslepki ideyasın qayta kórip shıqtı, bul ideya «Dallas»tıń sıńar serialı «Nots Lending»ke aylandı hám 1979-jıldıń sóńında premyerası boldı. «Nots Lending» serialı [[Lyusi Yuing|Lyusidiń]] ata-anası Geri (Ted Sheklford) hám Valen (Djoan Van Ark)niń 1979-jılı ekinshi nekesinen keyin jańa ómir baslaw ushın Kaliforniyaǵa kóship barǵannan keyingi ómirin sáwlelendirdi. «Nots Lending»niń dáslepki máwsimlerinde birneshe «Dallas» aktyorları ([[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]], [[Sharlin Tilton]] hám Meri Krosbi) jańa serialda miyman retinde qatnastı, al Sheklford hám Van Ark «Dallas»ta anda-sanda kóriniwin dawam etti. Bunnan tısqarı, [[Djok Yuing|Djok Yuingtiń]] násiyatın oqıw sıyaqlı ayırım syujet sızıqları da bir-birine baylanıslı boldı hám waqıyalar eki serialdıń da qaharmanlarına tásir etti. Eki serial arasındaǵı úziliksiz baylanıs 1986-jılı, Dallastıń onınshı máwsiminiń premyerasında Bobbidiń bıltırǵı ólimi tús dep járiyalanǵanda, úzildi. Bobbidiń qaytıs bolıwı «Nots Lending» syujetlerine de aytarlıqtay tásir etken edi: Geri ólgen inisi ushın qayǵırsa, onıń hayalı Ebbi (Donna Mills), birneshe jıl aldın óz inisi Sidden (Don Myurrey) ayırılǵan, oǵan kewil aytıp otırdı. Keyin Ebbi hám Greg Samner (Uilyam Devan) Geridiń qayǵısınan hám Bobbidiń jerlewi ushın Dallasqa barıwınan paydalanıp, «Empayr Velli»de siyasiy jeńiske eristi. Valen de Geriden tuwılǵan ulın ólgen ájaǵasınıń húrmetine «Bobbi» dep atadı. «Dallas» prodyuserlerinen ózgeshe, «Nots Lending» prodyuserleri óz serialın qayta baslawǵa tayar emes edi, bul bolsa prodyuserlerdiń eki show arasındaǵı baylanıstı úziwine alıp keldi. Nátiyjede, basqa kesilispe epizodlar yamasa syujetler bolmadı; Bobbidiń qaytıp keliwi «Nots Lending»de heshqashan aytılmadı, ol haqqında qaytıp aytılmadı da (bir qızıǵı, «Dallas»ta, kerisinshe, Geri tuwralı kóbirek aytılıp, 12-máwsimde Djoan Van Arktıń arxiv kórinisleri paydalanıldı). Degen menen, Sheklford hám Van Ark 1991-jılı Dallastıń «Jumbaq» atlı juwmaqlawshı epizodında óz rollerin qayta oynadı, bul epizodta eger J.R. hesh qashan bolmaǵanda, olardıń qaharmanlarınıń ómirine ne bolatuǵını kórsetildi. === Filmler hám ushırasıwlar === Serialǵa shekemgi waqıyalardı súwretleytuǵın «Dallas: Dáslepki jıllar» atlı arnawlı telefilm 1986-jılı 23-martta, teleserialdıń 9-máwsimi waqtında [[CBS]] telekanalında kórsetildi. Filmde Digger Barns rolinde Devid Grant, [[Djok Yuing]] rolinde Deyl Midkiff, [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] Sautvort Yuing rolinde Molli Xagan, Djeyson Yuing rolinde Devid Uilson hám Aaron Sautvort rolinde Xoyt Ekston oynaǵan, al filmdi [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] rolindegi [[Larri Hegmen]] tanıstırǵan. Barns-Yuing shańaraqları arasındaǵı dushpanlıqtıń kelip shıǵıwın hám «Yuing Oyl» kompaniyasınıń dúziliwin, sonday-aq 1933-jıldan 1951-jılǵa shekemgi dáwirdi qamtıǵan bul filmniń scenariyin serialdıń avtorı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] jazǵan. Serial juwmaqlanǵannan birneshe jıl ótkennen keyin [[CBS]] telekanalında efirge shıqqan eki arnawlı birigiw filmi de boldı: «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» (1996), ol serial finalındaǵı sheshilmey qalǵan waqıyanı sheshti; hám 20 jıllıq yubiley filmi «Dallas: Yuingler urısı» (1998). Qaytıp kelgen serial juldızları ([[Patrik Daffi]], [[Larri Hegmen]], [[Linda Grey]], [[Djordj Kennedi]], [[Ken Kercheval]] hám [[Stiv Kanali]]) hám turaqlı aktyorlar (Omri Kac, Odri Lenders, Debora Rennard hám Djordj O. Petri) menen birge, bul eki telefilmde jańa qaharmanlar da tanıstırıldı - ásirese Treysi Skoggins oynaǵan jańa advokat Anita Smitfild. Jas qaharmanlar Kristofer Yuing hám Kliff penen Aftonnıń qızı Pamela Rebekka obrazların Kris Demetral hám Debora Kellner almastırdı. 2003-jıldıń noyabr ayında SOAPnet kanalı «Dallas» epizodların qayta kórsetiw huqıqın alıwı menen baylanıslı «Soap Talk» baǵdarlamasında «Dallas» ushırasıwın efirge shıǵardı. Larri Hegmen, [[Patrik Daffi]], [[Linda Grey]] hám [[Sharlin Tilton]] ushırasıwǵa qatnastı, oǵan ótken epizodlardan úzindiler de kirgizildi. SOAPnet «Dallas» ushırasıwı «Dallas»tıń 1 hám 2-máwsimleriniń DVD jıynaǵınıń arnawlı qosımshalarına kirgizildi. 2004-jıldıń 7-noyabrinde [[CBS]] kanalı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» atlı [[praym-taym]] arnawlı baǵdarlamasın kórsetti, onda juldızlar serialdaǵı jumısları haqqında estelikleri menen bólisken (tosınnan, [[Kleyton Farlou]] rolin oynaǵan aktyor [[Xovard Kil]] dál sol kúni qaytıs boldı). 2008-jıldıń 8-noyabrinde Texas shtatınıń Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] Dallas serialınıń 30 jıllıq yubileyine arnalǵan ushırasıw ótkerildi. Oǵan dáslepki aktyorlar quramınan [[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]], [[Linda Grey]], [[Ken Kercheval]], [[Stiv Kanali]] hám [[Sharlin Tilton]] qatnastı; basqa qatnasqan aktyorlar arasında [[Syuzan Xovard]], Odri Lenders, Meri Krosbi hám [[Sheri Uilson|Sheri Dj. Uilson]] boldı. Oydan shıǵarılǵan Yuingler shańaraǵınıń úyiniń aldıńǵı hám arqa háwlisi Dallas aymaǵınan, AQSHtan hám dúnyanıń hár túpkirinen kelgen (1000 dollarǵa shekem tólegen) adamlar menen tolǵan úlken barbekyuge miyman boldı. Olar serialdı eske alıw hám bayramlaw, sonday-aq aktyorlar menen ushırasıw ushın kelgen edi. Ilaj dawamında Kercheval serial sońǵı ret efirge shıqqanınan 17 jıl ótkennen keyin de onıń turaqlı túrde qollap-quwatlanıwınan tańqalǵanın ayttı: «Men túsinbeymen. Bul dawamlılıqtı. Kim biledi?». Linda Grey de serialdaǵı waqtın jaqsı esleydi: «Menińshe, bul ayrıqsha dáwir edi. Bul júz millionlaǵan kanallar, Internet hám basqa da payda bolǵan nárseler joq dáwir edi» dedi. 2017-jıldıń 23-martında [[Dallas]] qalasındaǵı AT&T Atqarıwshılıq Kórkem óner Orayınıń Uinspier Opera Úyinde bir kúnlik «Dallas Retrospektivası: J.R. Ewing Bourbonı [[Linda Grey]] hám [[Patrik Daffi|Patrik Daffidi]] usınadı» atamasındaǵı ilaj ótkerildi. Onda Daffi hám Grey ózleriniń kareraları hám «Dallas»taǵı waqıtları haqqında estelikleri menen bólisken. Bul ilaj mámleket boylap tarqatılǵan [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] Burbon tárepinen qáwenderlik etildi hám «The Dallas Morning News» gazetasınıń sholıwshısı Robert Vilonskiy tárepinen alıp barıldı<ref>[http://www.dallasnews.com/life/people/2017/03/24/tv-ewings-linda-gray-patrick-duffy-get-standing-o-dallas Dallas News: "TV Ewings Linda Gray and Patrick Duffy get a standing O in Dallas"], retrieved March 26, 2017</ref>. 2018-jıldıń 30–31-mart kúnleri Parker qalasındaǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosında]] hám [[Dallas]] qalasındaǵı Longhorn Ballroomda 40 jıllıq yubileyge arnalǵan ushırasıw ótkerildi. Bayramǵa aktyorlar Patrik Daffi, [[Linda Grey]], [[Sharlin Tilton]] hám [[Stiv Kanali]] qatnastı. Bayram ilajları Sautforkqa sayaxatlar, aktyorlar menen ushırasıw, «Dallas Ápsanaları» kórgizbesindegi «Dallas»qa baylanıslı estelik zatlar toplamı hám tariyxıy Longhorn Ballroomdaǵı kesh penen juwmaqlandı<ref>[https://www.visitdallas.com/about/press-releases/2018/linda-gray-and-patrick-duffy-reunite-to-celebrate-40th-anniversary-of-the-dallas-tv-series.html Linda Gray and Patrick Duffy reunite to celebrate 40th anniversary of the ''Dallas'' TV series], retrieved April 1, 2018</ref>. Serialdıń 45 jıllıq yubileyi húrmetine 2023-jıldıń 13-iyunında Kaliforniya shtatınıń Palm-Springs qalasındaǵı «Oscar's» restoranında jáne bir ushırasıw ótkerildi. Oǵan Patrik Daffi, [[Linda Grey]], [[Stiv Kanali]], [[Sharlin Tilton]], Odri Lenders hám Djoan Van Ark qatnastı. Aktyorlar [[CBS]] moderatorı Sendi Nyuton menen birge «Dallas» jılları, sonday-aq ózleriniń jeke ómiri hám sonnan berli kareraları haqqında sóylesti<ref>[https://people.com/dallas-cast-reunites-palm-springs-photos-exclusive-7511720 The Stars of 'Dallas' Reunite 45 Years After the Show's Debut — See the Photos! (Exclusive)], retrieved June 22, 2023</ref>. === Jańalanǵan serial === 2010-jılı kabel telekanalı TNT «Dallas» serialınıń dawamı ushın pilotlıq epizodqa buyırtpa bergenin járiyaladı. Tayar bolǵan pilot epizodtı kórgennen keyin, TNT 10 epizodtan ibarat tolıq máwsimge buyırtpa berdi. 2012-jıldıń 13-iyunında premyerası bolǵan jańa serial, tiykarınan, [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Bobbi Yuing|Bobbidiń]] ulları, házir er jetken Djon Ross hám Kristofer Yuingke baǵdarlanǵan edi. [[Larri Hegmen]], [[Patrik Daffi]] hám [[Linda Grey]] ózleriniń dáslepki rollerin qayta atqarıp, tolıq waqıtlı quramǵa qayttı. Serialdı «Warner Horizon Television» islep shıǵardı, bul «<nowiki/>[[Warner Bros.]]<nowiki/>» kompaniyasınıń sıńar kompaniyası bolıp, «Lorimar Television»dı satıp alıw arqalı «Dallas» franshizası huqıqlarına iyelik etedi hám «Time Warner» quramındaǵı TNT telekanalınıń tuwısqan kompaniyası bolıp tabıladı. Jańa serial eski serialdıń dawamı bolıp, waqıyalar 20 jıllıq úzilisten keyin dawam etedi. Ol 1990-jıllardaǵı «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» yamasa «Dallas: Yuingler urısı» telefilmlerindegi waqıyalardı esapqa almaydı. Onıń ornına biz qaharmanlardı 14-máwsimniń intrigalı juwmaǵınan 20 jıl ótkennen keyingi jaǵdayda kóremiz<ref>Patrick Duffy, [https://web.archive.org/web/20151226073041/http://www.tntdrama.com/shows/dallas.html "Dallas Round Up"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151226073041/http://www.tntdrama.com/shows/dallas.html |date=December 26, 2015 }}, "Dallas Round Up", June 2012</ref>. UltimateDallas.com saytına bergen intervyuda scenarist/prodyuser Sintiya Sidreden jańa «Dallas»tı súwretlep beriwdi soraǵanda, ol bılay dep juwap berdi: «Men dáslepki «Dallas»qa shın mánisinde júdá húrmet penen qarawǵa háreket ettim, sebebi «Dallas»tı jaqsı kóretuǵın adamlardıń [«Trekkiler» sıyaqlı] bul showǵa shın júrekten berilgen ekenligi maǵan anıq boldı hám men bunı aldın túsine almaytuǵın edim, sonlıqtan men ótmishte bolǵan hesh nársege qarsı shıǵıwdı qálemedim. Ekinshi tárepten, bul ótmish edi, jigirma jıl ótti, sonlıqtan men [[Bobbi Yuing]], J.R. hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] qaharmanları arasında durıs teńsalmaqlılıqtı saqladıq dep oylayman. Meniń quramımda jańa aktyorlar da bar, olar Bobbi hám J.R.-nıń balaları Djon Ross hám Kristofer, hám olardıń muhabbat gúrrińleri. Tolıq húrmet hám eski menen jańanıń teńsalmaqlılıǵı.»<ref>Colin Hunter, [https://web.archive.org/web/20120817021700/http://ultimatedallas.com/cynthiacidre/ Interview with Cynthia Cidre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717031922/http://ultimatedallas.com/cynthiacidre/ |date=July 17, 2012 }}, "Official Dallas Website", 2011</ref>. Serialdıń ekinshi máwsiminde J.R. Yuing óltirildi (bul 2012-jıldıń noyabr ayında aktyor Larri Hegmenniń qaytıs bolıwınan keyin boldı), bul máwsimniń qalǵan bólegi dawamında «kim isledi?» degen jańa bir syujet sızıǵın payda etti. Dáslepki serialdıń hár túrli aktyorları onıń ekrandaǵı jerlewine qatnastı. Dáslepki kúshli kórsetkishlerge qaramastan, jańa «Dallas» serialınıń reytingleri úsh máwsim dawamında tómenledi hám TNT onı 2014-jılı toqtattı. === Kitaplar hám basqa media === Serialdıń gúlleniw dáwirinde birneshe jurnallar, kitaplar hám tovarlar islep shıǵarıldı: *1980-jılı Li Reyntri tárepinen jazılǵan dáslepki bes epizodlı mini-serialǵa tiykarlanǵan «Dallas» atlı roman «Dell Publishing» baspası tárepinen basıp shıǵarıldı. * 1980–81-jılları keyingi máwsimlerge tiykarlanǵan jáne úsh roman – «Dallastıń Yuingleri», «Dallastıń er adamları» hám «Dallastıń hayal-qızları» – Bert Xirshfeld tárepinen jazılıp, «Bantam Books» baspası tárepinen basıp shıǵarıldı. * 1980-jılı Robert Massello tárepinen jazılǵan «Dallas shańaraq albomı» «Bantam Books» baspası tárepinen jarıq kórdi. *1980-jılı «Sautvort baylanısı» atlı rásmiy emes jurnal gúrrińi «Phoenix Publications» tárepinen basıp shıǵarılıp, onda Brennigan Sautvorttıń J.R. Yuingti atıwǵa háreketi súwretlengen. *1980-jılı «Dallas: Televiziyalıq rollik oyın» «Simulations Publications, Inc. (SPI)» tárepinen shıǵarıldı. *1981–84-jılları «Los Angeles Times Syndicate» gazetalar ushın Djim Lourens tárepinen jazılǵan hám Ron Xarris, Tomas Uorkentin, Padraik Shigettani, Deril Skelton hám basqalar tárepinen súwretlengen «Dallas» komiksin islep shıǵardı. *1984-jılı «Datasoft» kompaniyası «Tandy Color Computer» hám «Commodore 64» ushın «The Dallas Quest» atlı video oyının shıǵardı. *1985-jılı Robert Tayn tárepinen jazılǵan «Djok Yuingti kim óltirdi?» kitabı «Arrow» baspası tárepinen J.R., Bobbi hám Reydiń ákesiniń ólimin tekseriw boyınsha úlken kim óltirdi jarısınıń bir bólegi retinde shıǵarıldı. *1985-jılı Laura Van Uormerdiń «Dallas: Yuingler shańaraǵınıń tolıq dástanı» «Doubleday» baspası tárepinen shıǵarıldı. *1986-jılı Syuzi Kalterdiń «Dallas haqqında tolıq kitap: Dúnyanıń eń súyikli [[praym-taym]] teleshowınıń perde artında» atlı kitabı «Harry N. Abrams» baspası tárepinen shıǵarıldı. *1986–87-jılları «Pioneer Communications Network» tárepinen qosımsha «Dallas» romanları basıp shıǵarıldı. «Melodramalar & Seriallar» seriyasında 14 kitap boldı: «Muhabbat qorqınıshtı jeńedi», «Qızǵın estelikler», «Muhabbat sınaǵı», «Qumarlıqtıń kúshi», «Qáwipli qálew», «Eki júzlilik», «Tutqın júrek», «Bul qádirli jer», «Quwat oyını», «Jeńimpaz barlıǵın aladı», «Haqıyqat soqqısı», «Sınǵan ármanlar», «Túngi qıshqırıw» hám «Shańaraq sırları». *2004-jılı Barbara A. Karran tárepinen jazılǵan «Dallastıń 25 jılı: Dúnyanıń eń súyikli [[praym-taym]] melodramasınıń tolıq tariyxı» atlı kitap «Cumberland House Publishing» baspası tárepinen shıǵarıldı. Ol hár máwsimniń qısqasha mazmunın, óndiris boyınsha keń kólemli izertlewlerdi hám dáslepki aktyorlar quramınıń kópshiligi menen intervyulardı óz ishine aladı, sonıń menen birge [[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipaldıń]] alǵı sózi hám [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobstıń]] kirisiw sózi menen birge berilgen. === Basqalar === 2007-jılı britaniyalı komik Djastin Li Kollinz «Dallas»tıń barlıq juldızların izlep, olardı qayta ushırasıw keshesine jıynawǵa háreket etti. Show 2007-jıldıń 27-mayında Ullı Britaniyanıń «Channel 4» telekanalında «Qaytarıp ákel...» serialınıń bir bólegi retinde kórsetildi. Aktyorlar arasında [[Larri Hegmen]], [[Linda Grey]], [[Patrik Daffi]], [[Ken Kercheval]], [[Sharlin Tilton]], [[Syuzan Xovard]] hám Meri Krosbi qatnastı. 2011-jılǵı intervyuda Sharlin Tilton bul show onıń hám quramnıń eń jaman tájiriybeleriniń biri bolǵanın ayttı. 2011-jıldıń mart ayında Dallastaǵı Texas teatrı hár ekshembi kúni úlken ekranda «Dallas»tıń eki epizodın kórsete basladı; hár háptede 100-den aslam tamashagóy, ayırımları súyikli qaharmanlarınıń kostyumlarında, biypul kórsetiwlerge kelip turdı. Biraq, 2011-jıldıń may ayında «Warner Bros.» kompaniyası ruqsatsız kórsetiwler ushın Texas teatrına qarsı toqtatıw hám bas tartıw haqqında tıyım salıw jibergennen keyin, kórsetiwler kútilmegende toqtatıldı. Kompaniya showdıń islep shıǵarılıwına qatnasqan adamlardıń bul saxnalıq kórinislerden aqsha almaǵanın yamasa payda kórmegenin sebep etip kórsetti<ref>{{cite news |url=http://blogs.dallasobserver.com/mixmaster/2011/05/warner_bros_tells_texas_theatr.php |work=Dallas Observer |title=Warner Bros. Tells Texas Theatre to "Cease And Desist" Dallas Screenings. Now. |date=May 13, 2011 |access-date=April 1, 2012 |archive-date=January 13, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113014625/http://blogs.dallasobserver.com/mixmaster/2011/05/warner_bros_tells_texas_theatr.php |url-status=dead }}</ref>. [[J. R. Yuing|J.R. Yuingtiń]] shlyapası, serialdıń dúnya júzilik kólemde tamashagóylerdi ózine tartıwına járdemlesken onıń «amerikalı» eń kórnekli simvolı, házirgi waqıtta Smitson institutınıń Amerika tariyxı milliy muzeyiniń kollekciyalarında saqlanadı. Serial shveciyalı pop-topar [[ABBA]] nıń 1982-jılǵı «The Day Before You Came» qosıǵınıń tekstinde sóz etilgen: «Menińshe, men kórmegen Dallastıń bir de bir epizodı qalmaǵan shıǵar»<ref>{{cite book |last=Hawks |first=Tony |url=https://books.google.com/books?id=JgUUSlBroOQC&q=%22the+day+before+you+came%22+abba&pg=PA1 |title=One Hit Wonderland |publisher=Ebury Press |year=2007 |isbn=9780091882105 |pages=136–7}}</ref>. Kantri qosıqshısı Xen Uilyams-kishi óziniń hám hayalınıń turmısın [[J. R. Yuing|J.R.]] hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] turmısı menen salıstırǵan «Bul Dallas emes» atlı qosıǵı menen xit boldı. Serialdıń «J.R.-nı kim attı?» syujeti basqa drama seriallarında, ásirese BBC-diń «IstEnderler» serialında «Fildi kim attı?» Mitchell syujeti menen, al sońǵı waqıtlarda «Lyusi Bildi kim óltirdi?» syujeti menen úlken tásir qaldırdı. 1995-jılı «Simpsonlar» multserialında da «Mister Byornsti kim attı?» syujeti boldı. 2013-jılı «TV Guide» jurnalı «Dallas» serialın óziniń barlıq waqıtlardıń eń jaqsı 60 serialı diziminde 47-orınǵa qoydı<ref>{{Web deregi | url = http://www.tvguide.com/news/tv-guide-magazine-60-best-series-1074962/| bet = TV Guide Magazine's 60 Best Series of All Time| jumıs = TV Guide}}</ref>. «Dallas» serialınan aldın [[Patrik Daffi]] de, [[Larri Hegmen]] de 1974-jılı túsirilgen «Dúbeley» telefilminde oynaǵan, biraq olar hesh qashan bir saxnada kórsetilmegen<ref>[[Hurricane (1974 film)]]</ref>. Britaniyanıń «Spitting Image» satiralıq serialınıń bir epizodında Korollik shańaraǵınıń aǵzaların «Dallas» qaharmanları sıyaqlı etip kórsetetuǵın «Pallas» atlı saxna kórsetilgen. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Kino álemi]] [[Kategoriya:Dallas (teleserial)| ]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ 2x65qbeb2ogf6i6ae99e3ejy97195xf 0 31251 232730 215114 2026-06-22T13:26:45Z Bekan88 11311 232730 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı |atı=Sharlin Tilton |portret=Charlene Tilton.jpg |táriypi=Tilton in 2010 |tuwılǵan waqtındaǵı atı=Sharlin L. Tilton |tuwılǵan sánesi=1.12.1958 |tuwılǵan jeri=San-Diego, Kaliforniya, AQSh |kásibi=Aktrisa, qosıqshı |iskerlik jılları=1976–házirgi waqıtqa shekem |ómirlik joldası=Djonni Li (1982–1984)<br />Domenik Allen (1985–1992) |balaları=1}} '''Sharlin L. Tilton''' ([[1958|1958-jılı]] [[1-dekabr]]) — amerikalı aktrisa hám qosıqshı<ref>{{Web deregi | url = https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-11-01-ca-18005-story.html| bet = 'Beirut': The Big Apple as Quarantine Zone| sáne = 1987-jıl 1-noyabr | jumıs = Los Angeles Times}}</ref>. Ol [[CBS]] telekanalınıń [[Dallas (teleserial)|Dallas]] [[praym-taym]] melodramasında [[Lyusi Yuing]] rolin oynaǵanı menen keńnen tanılǵan. == Karerası == Tilton dáslepki rollerin «Baxıtlı kúnler» hám «Segiz jetkilikli» sıyaqlı teleseriallarda oynaǵan. Ol óziniń birinshi filmin 1976-jılı «Qızıq juma» filminde Djodi Foster menen birge oynaǵan. 1978-jılı Tilton Djon Miliustıń «Úlken sárshembi» filminde epizodlıq rolde kórindi. Sol jılı ol [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]], [[Barbara Bel Geddes]] hám [[Larri Hegmen]] sıyaqlı aktyorlar menen birge «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialında Djon «Djok» Yuing Sr. hám burınǵı Eleonora «Elli» Sautvorttıń hiyleker, jeńil oylı, jiyi kewli tolmaytuǵın aqlıǵı (hám «Nots Lending»te Geri hám Valen Yuingtiń nekeden tıs tuwılǵan qızı) [[Lyusi Yuing]] rolin oynap, úlken jetiskenlikke eristi. Ol bul roldi 1978-jıldan 1985-jılǵa shekem hám 1988-jıldan 1990-jılǵa shekem oynadı. Ol sonday-aq 1980-jılı serialdıń sıńar serialı «Nots Lending»niń bir epizodında da kórindi. «Dallas»taǵı dańqınıń shıńına shıqqan waqtında ol hárbir epizod ushın 50 000 dollar aylıq aldı, 500 jurnal muqabasına shıqtı hám onıń 1981-jılǵı televideniedegi toyı 65 million tamashagóydi jıynadı<ref>{{Web deregi | url = https://people.com/archive/charlene-tilton-vol-42-no-22/| bet = Charlene Tilton| sáne = 1994-jıl 28-noyabr | jumıs = People| qaralǵan sáne = 2019-jıl 11-noyabr }}</ref>. Tilton sonday-aq qosıqshı da, ol 1978-jılǵı «Dallas»tıń «Qashqın» atlı epizodında óziniń vokal talantın kórsetken, bul epizodta Greg Evigan miyman retinde qatnasqan. 1984-jılı ol «Ómir usınday» atlı dens-pop qosıǵın shıǵardı, bul singl AQSHta bolmasa da, birneshe Evropa mámleketlerinde xit boldı. Ol 1979 hám 1991-jıllarda «Juldızlar cirkinde» qatnastı, bir márte altın reńli ashıq kiyimin kiyip, pıshaq ılaqtırıwshınıń kózlewi retinde de qatnasqan. Tilton sonday-aq «Shańaraq dueli», «Tarmaq juldızlarınıń urısı», «Gollivud kvadratları», «Piramida», «1ge qarsı 100» hám «21 di tut» sıyaqlı oyın-showlarda, sonıń ishinde 1979–1982-jıllardaǵı «Sáykes oyın»nıń sindikatlanǵan versiyasınıń panelisti retinde de qatnastı. Ol sonday-aq 1996-jılı «MG2» atı menen showdıń sindikaciyadaǵı múmkin bolǵan qayta tikleniwi ushın satılmaǵan pilot epizodtı alıp bardı. «Dallas»taǵı jetiskenliginen keyin, Tilton 1979-jılı shıqqan «Jasóspirim avtostopshınıń kúndeligi» hám «Asherler úyiniń qulawı» atlı telefilmlerde bas rolde oynadı. 1980-jıllarda ol «Qıyaldaǵı ataw», «Qulaǵan adam», «Miymanxana», «Muhabbat qayıǵı» hám «Qılmıs, ol jazdı» seriallarında miyman retinde qatnastı. Tilton 1981-jılı 21-fevralda «Saturday Night Live» baǵdarlamasınıń bir epizodın miyman retinde alıp bardı, onda «Dallas»tıń ataqlı «J.R.-nı kim attı?» epizodınıń parodiyası kórsetildi. Epizodta aktyorlar quramınan Charlz Roket iytti shomıldırıp atırǵan hám uyatsız sózler aytıp atırǵan seksual jup (Geyl Mettius onıń sherigi retinde) haqqındaǵı sketch waqtında snayper tárepinen kókireginen atıldı. Showdıń aqırında, «xoshlasıw» waqtında, Tilton Roketten atılǵannan keyin ózin qalay sezgenin soradı. Roket obrazǵa kirip, «Há, adam, bul meniń ómirimde birinshi ret atılıwım. Kimniń islegenin bilsem dep edim» dep improvizaciyaladı. Rokettiń bul improvizaciyası FCC translyaciya standartların buzǵanı ushın onıń showdıń aktyorlar quramınan shıǵarılıwına alıp keldi. «Dallas»tan keyin Tilton 1990-jılı Glenn Ford bas rolde oynaǵan «Shegaradaǵı atıs» atlı vestern filminde, al kelesi jılı «Mashqalalı bala 2» komediya filminde ekinshi dárejeli rolde kórindi. Sonıń menen birge, ol «Shoshqalardıń únsizligi» (1994), «Super qaharman film» (2008) hám «Paranormal apat» (2010) sıyaqlı birneshe parodiya komediyalarda kórindi. 2005-jılı ol Britaniyanıń «Ferma» realiti-showına qatnastı. 2001-jılı Tilton «Jas artist fondı» tárepinen dáslepki «Dallas» teleserialındaǵı [[Lyusi Yuing]] roli ushın «Burınǵı balalıq juldız»ınıń «Ómirlik jetiskenligi» sıylıǵı menen sıylıqlandı<ref name="Young Artist Awards 22">{{Web deregi | url = http://www.youngartistawards.org/noms22A.htm| bet = 22nd Annual Young Artist Awards| jumıs = YoungArtistAwards.org| qaralǵan sáne = 2011-jıl 31-mart }}</ref>. 2012-jıldıń yanvar ayında Tilton Britaniyanıń muz ústinde ayaq oyın showı «Dancing on Ice»tıń jetinshi máwsimine qatnastı, onda oǵan amerikalı figuralıq sırǵanawshı Metyu Gonsales sherik boldı. Biraq, Tilton 12 háptelik jarıstıń besinshi háptesinde jarıstan shıǵıp ketti<ref>{{Web deregi | url = https://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/charlene-tilton-on-dancing-on-ice-and-going-157439| bet = Charlene Tilton on Dancing on Ice and going back to Dallas – Mirror Online| sáne = 2012-jıl 7-yanvar | baspaxana = Mirror.co.uk| qaralǵan sáne = 2013-jıl 20-oktyabr }}</ref>. 2012-jılı Tilton TNT kanalınıń «Dallas» qayta tiklengen serialınıń aktyorlar quramına qosılıp, birneshe epizodta Lyusi Yuing rolin qayta oynadı<ref>{{Web deregi | url = http://www.tvguide.com/News/Kecks-Exclusives-Dallas-1039595.aspx?rss=breakingnews&partnerid=imdb&profileid=01| bet = Keck's Exclusives: TNT's Dallas to Serve Up More Lucy and Ray – Today's News: Our Take| sáne = 2011-jıl 10-noyabr | jumıs = TV Guide| qaralǵan sáne = 2013-jıl 20-oktyabr }}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2012/06/dallas-after-charlene-tiltons-cameo-who-else-should-return.html| bet = 'Dallas': After Charlene Tilton's cameo, who else should return? – Zap2it| arxivurl = https://web.archive.org/web/20120719000442/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2012/06/dallas-after-charlene-tiltons-cameo-who-else-should-return.html| arxivsáne = 2012-jıl 19-iyul | sáne = 2012-jıl 15-iyun | baspaxana = Zap2it| qaralǵan sáne = 2013-jıl 20-oktyabr }}</ref>. Ol keyin 2015-jılı ABC komediya serialı «Orta»da hám «Ósh alıw: Muhabbat gúrrińi» atlı triller filminde kórindi. Tilton sonday-aq keyingi jıllarda birneshe «Lifetime» hám «Hallmark Channel» filmlerinde de kórindi<ref>{{Web deregi | url = https://weareentertainmentnews.com/2020/12/11/tv-legend-charlene-tilton-on-the-iconic-dallas-and-lucy-ewing-her-new-lifetime-movie-a-welcome-home-christmas-more/| bet = TV Legend Charlene Tilton on the Iconic 'Dallas' and Lucy Ewing, Her New Lifetime Movie 'A Welcome Home Christmas' & More!| sáne = 2020-jıl 11-dekabr }}</ref>. == Jeke ómiri == Tilton Kaliforniya shtatınıń San-Diego qalasında xatker Ketrin Tekerdiń qızı bolıp dúnyaǵa kelgen. Tilton 1982-jıldan 1984-jılǵa shekem kantri qosıqshısı Djonni Lige turmısqa shıqqan. Olardıń qızı Cherish Li 1982-jılı tuwılǵan. 2001-jılı Tilton kinematograf Cheddi Xart penen ushırasa basladı. Jup qayıq aydawdı jaqsı kóretuǵın edi hám Kaliforniyanıń Oksnard qalasındaǵı ápiwayı úyde birge jasadı. 2009-jıldıń dekabr ayında Xart 54 jasta kútilmegende júrek jetispewshiliginen qaytıs boldı. Tilton ǵalaba xabar qurallarında autizm haqqında xabardarlıqtı arttırıwdıń belsendi tárepdarı. Ol házirgi waqıtta autizmi bar balalar hám úlkenler ushın improvizaciya hám aktyorlıq sheberligi boyınsha sheberlik sabaqlar ótkizetuǵın «Autizmli aktyorlar» shólkeminiń elshisi. Ol 2010-jılı bul shólkemge erikli bolıw niyeti menen tilek-ótinish bildirdi hám sol waqıttan berli olar menen baylanısta<ref>{{Web deregi | url = https://www.youtube.com/watch?v=eUVwh4F4QUA| bet = What Happened to Dallas' "Scheming Sexpot"? The Oprah Winfrey Show| arxivurl = https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/eUVwh4F4QUA| arxivsáne = 2021-jıl 21-dekabr | sáne = 2015-jıl 18-may | jumıs = YouTube}}</ref>. == Larri Hegmen menen doslıǵı == Orta mektepte oqıp júrgende, jas, belgisiz aktrisa [[Larri Hegmen]] menen tanısadı, onı ol óziniń ógey ákesindey kóretuǵın edi. Sonnan birneshe jıl ótkennen keyin, 17 jasta, ol «Dallas» serialında Hegmenniń aljasqan jiyeni [[Lyusi Yuing]] roliniń kastingnen ótip, roldi jeńip aladı. Serialdıń birinshi segiz máwsimi dawamında ekewiniń arasında ekranda da, onnan tıs ta ayrıqsha úylesimlik boldı, hám olar kamera artında da birge ayaq oyın oynaytuǵın edi. Ol segizinshi máwsimniń aqırında shártnaması tawsılǵannan keyin serialdan ketti; Larri Hegmen onıń ketiwinen qattı kewli qalǵan edi. Ol 1988-jılı Hegmen haqqında bılay degen: «Ol maǵan qońıraw etip: «Sen shınında da jaqsı aktrisa ekenseń, biz bunı hesh túsinbeppiz», — dedi. Menińshe, Larri meniń serialǵa qaytıwım ushın gúresti»<ref>{{Web deregi | url = http://people.com/archive/once-dallas-wild-child-charlene-tilton-returns-to-the-ranch-in-a-new-guise-as-a-grown-up-vol-29-no-18| bet = Once Dallas' Wild Child, Charlene Tilton Returns to the Ranch in a New Guise—as a Grown Up!| sáne = 1988-jıl 9-may | jumıs = People| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-oktyabr }}</ref>. Sol jılı ol serialǵa qaytıp keldi hám 1990-jılı, serial juwmaqlanıwınan bir jıl aldın ketkenge shekem jáne eki máwsim dawam etti. «Dallas»tan keyin Tilton Hegmen menen jaqsı qatnasta boldı hám óziniń televideniedegi ájaǵasınıń densawlıǵınıń tómenlewine qattı qayǵırdı. 1995-jılı Hegmenge bawır ragı diagnozı qoyıldı hám oǵan bawır transplantaciyası kerek boldı; ol keyinirek transplantaciyanı ótkerip, rak keselligin jeńip shıqtı. Ol «Dallas»tıń heshqaysı qayta birlesiw filmlerinde kórsetilmese de, 2004-jılı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» baǵdarlamasında qatnastı. 2001-jıldıń sentyabr ayında ol [[Larri Hegmen|Larri Hegmenniń]] 70 jıllıq yubileyine qatnasqan jalǵız «Dallas» aktyorı boldı. On bir jıldan keyin ol «Dallas»tıń ekinshi bóliminde oynaw ushın Hegmen menen sońǵı ret birigip shıqtı. 2012-jıldıń 23-noyabrinde Hegmen mielodisplastikalıq sindromnan qaytıs bolǵanda, ol qattı qayǵırdı hám onıń jerlewine qatnastı. Onıń óliminen keyin Tilton bılay dep málimleme berdi: «On jeti jasımda, meniń ómirim tek árman etiwge bolatuǵın bir baǵıtqa burıldı. Men ataqlı «Dallas» serialında [[Lyusi Yuing]] rolinde oynadım. «Dallas» men ushın televiziyalıq fenomennen de áhmiyetlirek edi. Ol meniń shańaraǵım edi. Men psixikalıq keselligi bar jalǵız anamnıń tárbiyasında, ómirimde áke obrazı bolmastan óstim. Men 15 jasımnan baslap kvartirada jalǵız jasadım. Men Larri Hegmen sıyaqlı tábiyiy kúsh penen ushırasqan kúndi keshegidey esleymen. Meniń Larri ájaǵam men ushın sonsha mútáj bolǵan hám árman etken áke obrazına aylandı. Ol maǵan professional bolıwdı, kóp miynet etiwdi, biraq sol waqıtta kewil kóteriwdi hám maǵan berilgen múmkinshiliklerdi húrmet etiwdi úyretti. Ol meniń júdá jas bolǵanım ushın meni qorǵaytuǵın edi, biraq «Dallas» túsiriw maydanında mennen eń jaqsısın kútti. Ol dúnyadaǵı eń jaqsı aktyorlardıń biri edi. Men ushın ol bárqulla meniń Larri ájaǵam bolıp qaladı. Men júdá qattı qayǵılıman, biraq onıń menen ótkergen ómirlik esteliklerimdi qásterleymen»<ref>{{Web deregi | url = https://tvseriesfinale.com/tv-show/dallas-larry-hagman-remembered-by-family-castmates-25757| bet = Dallas: Larry Hagman Remembered by Castmates| sáne = 2012-jıl 25-noyabr | baspaxana = TVSeriesFinale.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 23-oktyabr }}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Wikipedia:Tiri shaxslar biografiyası]] [[Kategoriya:1958-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] [[Kategoriya:Amerikalı aktrisalar]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ qedfpjn6v0jk35f26mrsq5rb9kby0mb 0 31619 232756 215122 2026-06-22T14:26:17Z Bekan88 11311 232756 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı|atı=Xovard Kil|portret=Howard Keel in Annie Get Your Gun trailer 2.jpg|táriypi=Keel in trailer for ''[[Annie Get Your Gun (film)|Annie Get Your Gun]]'' (1950)|tuwılǵan waqtındaǵı atı=Xarold Klifford Kil|tuwılǵan sánesi=13.04.1919|tuwılǵan jeri=Gillespi, Illinoys, AQSH|qaytıs bolǵan sánesi=7.11.2004|qaytıs bolǵan jeri=Palm-Dezert, Kaliforniya, AQSH|kásibi=Aktyor, qosıqshı|iskerlik jılları=1943–2002|ómirlik joldası=Rozmari Kuper (1943⁠–⁠1948);<br> Xelen Anderson (1949⁠–⁠1970);<br> Djudi Magamoll (1970-j. úylengen)|balaları=4}} '''Garold Klifford Kil''' (1919-jıl 13-aprel – 2004-jıl 7-noyabr),<ref name=":0">{{Web deregi | url = http://www.theguardian.com/news/2004/nov/09/guardianobituaries.film| bet = Obituary: Howard Keel| sáne = 2004-jıl 9-noyabr | til = en| jumıs = the Guardian| qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref> kásiplik atı '''Xovard Kil''', amerikalı aktyor hám qosıqshı, óziniń bay bas-bariton dawısı menen belgili<ref name="Larkin">{{Cite book|title=Encyclopedia of Popular Music|date=1997}}</ref>. Ol 1950-jılları bir qatar MGM myuzikllerinde, sonıń ishinde «Show Boat» (1951) filminde bas rolde oynaǵan. Ol 1981-jıldan 1991-jılǵa shekem [[Dallas (teleserial)|Dallas]] teleserialında neft magnatı [[Kleyton Farlou]] rolin oynaǵan. == Erte jaslıq dáwiri == Kil Illinoys shtatınıń Gillespi qalasında, áskeriy teńizshiden kómir kánshisine aylanǵan Gomer Kil hám onıń hayalı Greys Margaret (qızlıq familiyası Osterkamp) shańaraǵında tuwılǵan eki uldıń kishisi edi. Xovardtıń ájaǵası Frederik Uilyam Kil edi. 1930-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin, Kil anası menen Kaliforniyaǵa kóshti, ol jerde ol 17 jasta Follbruk orta mektebin pitkerdi. Ol «Douglas Aircraft Company»da «gezekshi wákil» bolıp jumısqa kirgenge shekem hár túrli jumıslarda isledi. Ol uzaq jollarǵa júk tasıwshı transport basqarıwshısı bolǵan. 1950-jıllarda MGM reklama bólimi Kildiń tuwılǵandaǵı atı Garold Lik ekenin qátelesip kórsetti<ref>{{Cite book|author=Ginny Billings|title=The Billings Rollography: Pianists|url=https://books.google.com/books?id=d2k5AQAAIAAJ|year=1990|publisher=Rock Soup|page=184}}</ref>. == Karerası == 20 jasında Kil óziniń úy xojayını Mom Rayder tárepinen qosıq aytıp atırǵanda esitip qalıp, vokal sabaqların alıwǵa shaqırılǵan. Onıń muzıkadaǵı qaharmanlarınıń biri ullı bariton Lourens Tibbett edi<ref>{{Web deregi | url = https://www.cbsnews.com/news/actor-howard-keel-dies/| bet = Actor Howard Keel Dies| sáne = 2004-jıl 8-noyabr | til = en-US| jumıs = Cbsnews.com| qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref>. Kil keyinirek óziniń dawısınıń bas-kantante ekenin biliw ómirindegi eń úlken kewilsizliklerdiń biri bolǵanın aytqan. Soǵan qaramastan, onıń birinshi jámiyetlik shıǵıwı 1941-jıldıń jazında boldı, ol Gendeldiń «Saul» oratoriasında Samuel payǵambar rolin oynadı (bas-bariton Djordj London menen duet aytqan). 1945-jılı ol Brodveydegi debyutin «Karusel»de Djon Reyttiń ornına demalıs waqtında Billy Bigelou rolin oynaw arqalı ámelge asırdı (1945-jıl 20-avgusttan 8-sentyabrge shekem)<ref>{{Web deregi | url = https://www.newspapers.com/image/443850916/| bet = Daily News 20 Aug 1945, page 335| til = en| jumıs = Newspapers.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 19-iyul }}</ref><ref name="auto">{{Web deregi | url = https://www.newspapers.com/image/52832463/| bet = The Brooklyn Daily Eagle 09 Sep 1945, page Page 25| til = en| jumıs = Newspapers.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 19-iyul }}</ref>. Eki hápteden keyin, 24-sentyabrde ol Sent-Djeyms teatrınıń arǵı tárepindegi kóshede «Oklahoma!» spektakliniń bas rolin, Kyorli rolin oynadı<ref name="auto" /><ref>{{Web deregi | url = https://www.ibdb.com/broadway-production/oklahoma-1285| bet = Oklahoma! – Broadway Musical – Original {{!}} IBDB| jumıs = IBDb.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 19-iyul }}</ref>. Ol «Oklahoma!»dan waqıtsha ketip, jáne Djon Reyttiń ornına, bul jolı 1946-jıl 3-iyunnan 31-avgustqa shekem, oynadı, sonnan keyin «Oklahoma!»ǵa qayttı<ref>{{Web deregi | url = https://www.newspapers.com/image/56399910/| bet = Dunkirk Evening Observer 05 Jun 1946, page Page 9| til = en| jumıs = Newspapers.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 19-iyul }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.newspapers.com/image/89686912/| bet = Pittsburgh Post-Gazette 26 Aug 1946, page Page 20| til = en| jumıs = Newspapers.com| qaralǵan sáne = 2023-jıl 19-iyul }}</ref>. 1947-jılı «Oklahoma!» Angliyanıń London qalasına barǵan birinshi urıstan keyingi amerikalı myuzikl boldı hám Kil óndiriske qosıldı. 1947-jılı 30-aprelde Drury Leyn teatrında tolıq zal tamashagóyler (sonıń ishinde bolajaq Koroleva [[Elizaveta II]] de bar edi) 14 ret qaytalawdı talap etti. Kil óziniń kino debyutin Garold Kil retinde Elstridegi Britaniya Lion studiyasında, «Kishkene dawıs» (1948) filminde ámelge asırdı, bul film Qurama Shtatlarda «Jasırınatuǵın jer» atı menen shıǵarıldı. Ol angliyalı dramaturg hám onıń hayalın inglis elatındaǵı úyinde tutqınǵa alǵan qashqın qılmıskerdi oynadı. Basqa Brodvey jumısları arasında «Saratoga», «Jipsiz» hám «Elshi» bar. Ol Sent-Luistegi «Myuni»de «Jeti aǵayin ushın jeti kelinshek»te Adam rolinde (1954), «Qubla Tınısh okeanı»nda Emil de Bek rolinde (1992) hám «Aq rojdestvo»da General Ueyverli rolinde (2000) oynadı. === MGM === [[Fayl:Esther_Williams_and_Howard_Keel_(kneeling).jpg|nobaý|Ester Uilyams hám Xovard Kil]] Londonnıń Vest-Endinen Kil 1949-jılı Gollivudqa bardı, ol jerde ol Metro-Goldwyn-Mayer kino studiyası menen shártnama dúzdi. Ol óziniń myuzikl filmi debyutin Irving Berlinniń «Enni, tapanshańdı al» (1950) filminiń versiyasında Frenk Batler retinde, Betti Xatton menen birge oynadı. Film úlken xit boldı hám Kildi juldız retinde tanıttı. MGM onı Ester Uilyams penen «Pagan muhabbat qosıǵı» (1950) filmine qoydı, bul film tabıslı boldı, biraq byudjetten asıp ketkeni ushın kóp Ester Uilyams filmlerindey paydalı bolmadı<ref name="Mannix">{{Citation |title=The Eddie Mannix Ledger |place=Los Angeles |publisher=Margaret Herrick Library, Center for Motion Picture Study}}.</ref>. Kildiń úshinshi xiti «Mayk atlı úsh jigit» (1951) komediyası boldı, onda ol Van Djonson hám Djeyn Uayman menen birge oynadı. Jáne de ataqlı «Show Boat» (1951) filmi boldı, onda Kil Ketrin Greyson hám Ava Gardner menen birge bas rolde oynadı. Kil Uilyams penen «Texas karnavalı»nda (1952) qayta birlesti. Ol MGM-degi birinshi sátsizligi Fred MakMyurrey hám Doroti MakGuayr menen birge oynaǵan «Kalluey sol jerge ketti» (1952) komediyasında boldı. «Qarawǵa jaǵımlı» (1952), Greyson menen birge hám «Roberta» saxna myuziklına tiykarlanǵan, ataqlı boldı, biraq zıyan kórdi. MGM onı qızıqlı «Úmitsiz izlew» (1953) filminde sınap kórdi, bul film jaman qabıl etildi. «Tez kompaniya» (1953) komediyası da solay boldı. Gardner hám Robert Teylor menen birge oynaǵan «Min, Vakero!» (1953) ataqlıraq boldı. [[Fayl:Calamity_Jane_trailer.jpg|solğa|nobaý|Doris Dey hám Xovard Kil «Qáwipli Djeyn»de (1953)]] Warner Bros Kildi Doris Dey menen birge «Qáwipli Djeyn»de (1953) Jabayı Bill Xikok rolinde oynaw ushın alıp keldi, bul jáne bir xit boldı. MGM-ge qaytqanda, ol hám Greyson «Meni súy, Keyt» (1953) filmin túsirdi, bul film jáne de kópshilikke unadı, biraq paydasız boldı. Enn Blit penen birge túsirgen «Roza Mari» (1954) filmi de solay boldı. Biraq, Djeyn Pauell menen birge túsirilgen «Jeti aǵayin ushın jeti kelinshek» (1954) úlken tabısqa eristi hám MGM-ge 3 million dollardan aslam payda ákeldi. Kil «Júregimniń tórinde» (1954) filmindegi kóp miyman juldızlardıń biri edi. Ol hám Uilyams «Yupiterniń súyiklisi» (1955) filmin túsirdi, bul film MGM-ge 2 million dollardan aslam zıyan keltirdi — bul aqsha joǵaltqan birinshi Uilyams filmi edi. Blit penen birge túsirilgen «Kismet» (1955) filmi de 2 million dollardan aslam shıǵınǵa ushıradı hám Kil MGM menen shártnamasınan bosatıldı. === MGM nen keyin === Ol óziniń birinshi muhabbatı — saxnaǵa qayttı. 1957-jılı ol «Karusel»diń qısqa múddetli qayta tikleniwindegi boldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.ibdb.com/broadway-production/carousel-13514| bet = Carousel – Broadway Musical – 1957 Revival| jumıs = IBDb.com| qaralǵan sáne = 2019-jıl 8-oktyabr }}</ref>. Kildiń kelesi filmi Britaniyada túsirildi, triller «Qorqınısh tasqını» (1959). Ol Gollivudqa Simon-Pyotr rolinde oynaw ushın «Úlken balıqshı» (1960) bibliya eposına qayttı. 1959–1960-jıllarda ol qısqa múddetli Brodvey myuziklı «Saratoga»da boldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.ibdb.com/broadway-production/saratoga-2804| bet = Saratoga – Broadway Musical – Original| jumıs = IBDb.com| qaralǵan sáne = 2019-jıl 8-oktyabr }}</ref>. Kil Evropaǵa «Bronlı komanda» (1961) atlı tómen byudjetli filmin túsiriw ushın bardı. Angliyada ol «Triffidler kúni» (1962)<ref>{{Jurnal deregi |last=Vagg |first=Stephen |date=20 July 2025 |title=Forgotten British Film Studios: The Rank Organisation, 1962 |url=https://www.filmink.com.au/forgotten-british-film-studios-the-rank-organisation-1962/ |magazine=Filmink |access-date=20 July 2025}}</ref> filminde bas rolde oynadı hám 1964-jılı 21-aprelde BBC 2-niń «Meni súy, Keyt» qara hám aq televidenie óndirisinde bas rolin qaytaladı. Amerikanıń oyın-zawıqqa degen talǵamı ózgergen sayın, Kil ushın jumıs tabıw qıyınlastı. 1960-jıllar karera ósiwi ushın sheklengen múmkinshiliklerge iye boldı hám tiykarınan túngi klub jumısı, B-vesternler hám jazǵı teatr jumıslarınan ibarat boldı. Ol «Karusel»di 1962 hám 1966-jıllarda oynadı. Ol Brodveyde «Jipsiz»de (1962) Richard Kaylidiń ornına keldi. Kil A. C. Laylstıń vesternlerinde bas rolde oynadı: «Uako» (1966), «Qızıl Tomagavk» (1966) hám «Arizona qaraqshıları» (1968). Ol Djon Ueynniń «Urıs furgonı» (1967) filminde qosımsha rolde oynadı. 1970-jıldıń basında Kil ózinen 25 jas kishi hám onıń dańqı tuwralı hesh nárse bilmeytuǵın Djudi Magamoll menen tanısadı. Jıllar ótkennen keyin Kil bul qatnastı bir kórgennen ashıqlıq dep atadı, biraq jas ayırmashılıǵı onı qattı táshwishlendirdi. Biraq Magamoll ushın bul másele emes edi hám Robert Frosttıń «Eliw ne dedi» qosıǵınıń járdeminde ol onı qatnasların dawam etiwge kóndirdi. Ol túngi klub, kabare hám jazǵı teatr jumıslarına qayttı. 1971-jıldan 1972-jılǵa shekem Kil Vest-End hám Brodveydegi «Elshi» myuzikliniń óndirisinde qısqa waqıt kórindi, bul sátsiz boldı. 1974-jılı Kil qızı Lesli Greystiń tuwılıwı menen tórtinshi ret áke boldı. 1986-jıldıń yanvar ayında ol eki tamırlı júrek shuntlaw operaciyasın aldı. === ''Dallas'' === Kil hayalı hám qızı menen birge gastrollardı dawam etti, biraq 1980-jılǵa kelip óz ómirin ózgertiwge sheshim qabılladı. Ol shańaraǵın Oklaxomaǵa neft kompaniyasına qosılıw niyeti menen kóshirdi. Shańaraq endi ornalasıp atırǵanda, Kil Kaliforniyaǵa «Muhabbat qayıǵı» epizodında Djeyn Pauell menen birge oynaw ushın shaqırıldı. Ol jerde bolǵanda oǵan «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialınıń prodyuserleri onıń menen sóylespekshi ekeni aytıldı. 1981-jılı, birneshe miyman kórinislerinen keyin, Kil showǵa turaqlı túrde qádir-qımbatlı, biraq ashıwshaq neft magnatı [[Kleyton Farlou]] retinde qosıldı. Tórtinshi máwsimdegi shıǵıwınan baslap, personaj qaytıs bolǵan [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] oynaǵan seriyanıń Djok Yuingi ushın yarım almastırıwshı otaǵası retinde jobalanǵan edi. Biraq Kleyton tamashagóyler arasında sonday ataqlı boldı, ol turaqlı quramǵa tayınlandı hám 1991-jılı juwmaqlanǵanǵa shekem qaldı. «Dallas» onıń aktyorlıq karerasın qayta tiklep qoymay, sonıń menen qatarda onıń ses jazıw jumısların da qayta tikledi. === Ses jazıw karerası === Jańarǵan dańqı menen Kil 64 jasta óziniń birinshi jeke ses jazıw karerasın, sonday-aq Ullı Britaniyada tabıslı koncert karerasın basladı. Ol 1984-jılı «Muhabbat penen» albomın shıǵardı, bul jaman satıldı. Biraq onıń «Hám men seni qattı jaqsı kóremen» albomı Ullı Britaniya albomlar chartında 6-orınǵa hám 1984-jılı Avstraliyada 37-orınǵa shıqtı. Keyingi albomı, «Eslep – Xovard Kil toplamı» Ullı Britaniya albomlar chartında 20-orınǵa shıǵıp, 1985 hám 1986-jıllarda bul dizimde 12 hápteni ótkerdi<ref name="British Hit Singles & Albums">{{Cite book|first=David|last=Roberts|year=2006|title=British Hit Singles & Albums|edition=19th|publisher=Guinness World Records Limited|location=London|isbn=1-904994-10-5|page=297}}</ref>. Albom Avstraliyada da 83-orınǵa shıqtı. 1988-jılı «Tek sen ushın» albomı Ullı Britaniya albomlar chartında 51-orınǵa shıqtı<ref name="aus">{{Cite book|last=Kent|first=David|title=Australian Chart Book 1970–1992|edition=illustrated|publisher=Australian Chart Book|location=St Ives, N.S.W.|year=1993|isbn=0-646-11917-6|page=164}}</ref>. 1994-jılı Kil hám Magamoll Kaliforniyanıń Palm-Dezert qasına kóshti. Killer jámiyetlik qayırqomlıq is-ilajlarında belsendi qatnastı hám Angliyanıń Cheshir qalasındaǵı Mere golf klubında ótkeriletuǵın hár jılǵı Xovard Kil golf klassigine qatnastı, bul ilajda Balalardı miyrimsizlikten qorǵaw milliy jámiyetine (NSPCC) aqsha jıynadı. Kil bul ilajǵa kóp jıllar dawamında, 2004-jılǵa shekem qatnastı. == Sıylıqları == Kil 1960-jılı 8-fevralda Gollivud danq alleyasında juldız aldı. Ol 6253 Gollivud mákan-jayında jaylasqan. 1996-jılı oǵan Danq alleyasında Altın palma juldızı arnaldı<ref>{{Web deregi | url = http://www.palmspringswalkofstars.com/web-storage/Stars/Stars+dedicated+by+date.pdf| bet = Palm Springs Walk of Stars| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190418002837/http://www.palmspringswalkofstars.com/web-storage/Stars/Stars+dedicated+by+date.pdf| arxivsáne = 2019-jıl 18-aprel | sáne = 2018-jıl 8-may | qaralǵan sáne = 2019-jıl 8-oktyabr }}</ref>. Kil Suw tıshqanlarınıń ullı ordeniniń aǵzası boldı. 2019-jılı ol Oklaxoma shtatınıń Oklaxoma-Siti qalasındaǵı Milliy kovboy hám batıs miyrası muzeyindegi Batıs atqarıwshıları danq zalına kirgizildi. == Jeke ómiri hám qaytıs bolıwı == 1943-jılı Kil aktrisa Rozmari Kuper menen tanısıp, úylendi. Olar 1948-jılı ajırastı. «Oklahoma!»nıń Londondaǵı kórsetiliwi waqtında Kil showdıń xorınıń aǵzası Xelen Anderson menen tanısadı hám olar 1949-jıldıń yanvar ayında úylenedi. Kil hám Xelen 1970-jılı ajırastı. Kil 1970-jıldıń dekabr ayında aviakompaniyanıń styuardessası Djudi Magamollǵa úylendi. Kildiń tórt perzenti boldı: ekinshi hayalı Xelen Andersonnan úsh (eki qız, Kayya Liana hám Kirstin Elizabet; hám bir ul, Gunnar Luis); otız tórt jıllıq úshinshi hayalı Djudi menen bir (bir qız, Lesli Greys); hám 10 aqlıǵı. Kil 2004-jılı 7-noyabrde Palm-Dezerttegi úyinde ishek ragı diagnozınan altı hápteden keyin hám onıń «Jeti aǵayin ushın jeti kúyew» filmi Milliy kino reyestrine kirgiziliwinen bir ay aldın qaytıs boldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.theguardian.com/news/2004/nov/09/guardianobituaries.film| bet = Howard Keel| avtor = Sheila Whitaker| sáne = 2004-jıl 9-noyabr | jumıs = The Guardian| qaralǵan sáne = 2022-jıl 7-yanvar }}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:2004-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ d4dd9zszhcrmuxdmh4aexzmrvvy441x 0 31636 232766 232694 2026-06-22T15:15:23Z Bekan88 11311 232766 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı|atı=Keti Podevell|portret=<!-- filename only, i.e. without "File:" (or "Image:") prefix or enclosing [[brackets]] -->|táriypi=|tuwılǵan waqtındaǵı atı=<!-- Valid citation required for full name for BLP. (WP:BLPPRIVACY) -->|tuwılǵan sánesi=27.01.1964|tuwılǵan jeri=Evanston, Illinoys, Amerika Qurama Shtatları|kásibi=Aktrisa|iskerlik jılları=1985–1995, 2013–házirgi waqıtqa shekem|ómirlik joldası=Stiven Glyuk (1989-j. turmısqa shıqqan)|balaları=3}} '''Keti Podevell''' (1964-jılı 27-yanvarda tuwılǵan) — amerikalı [[Aktyor|aktrisa]], «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» serialında 1988-jıldan 1991-jılǵa shekem hám 2013-jılı [[Kelli Xarper Yuing]] rolin oynaǵanı menen belgili<ref name="chitrib">{{Cite news|title=Cathy Podewell|url=https://www.chicagotribune.com/1990/03/25/cathy-podewell/}}</ref>. == Erte jaslıq dáwiri hám bilimi == Podevell Illinoys shtatınıń Evanston qalasında tuwılǵan. Ol Kaliforniyanıń Uolnat-Krik qalasına kóship, sol jerde muǵallim ákesi hám kóshpes múlk agenti anasınıń tárbiyasında ósken. Onıń ákesiniń ata-anası, Lester Podevell hám Beverli Yanger de aktyorlar bolǵan. Ol Kaliforniya universitetiniń Santa-Barbara filialında teatr óneri hám ayaq oyının úyrengen<ref name="telegraph">{{Cite news|last=Buck|first=Jerry|date=December 8, 1988|title=Cathy Podewell plays J.R.'s 'shotgun bride'|url=https://news.google.com/newspapers?id=ShJgAAAAIBAJ&pg=3296%2C2192408|newspaper=[[The Telegraph (Nashua)|The Telegraph]]|location=[[Nashua, New Hampshire]]|access-date=December 30, 2015}}</ref>. == Karerası == Podevell «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» serialında [[J. R. Yuing|J.R. Yuingtiń]] ekinshi hayalı [[Kelli Xarper Yuing]] rolin oynaǵanı menen belgili, ol bul roldi 1988-jıldan 1991-jılǵa shekem oynadı hám «Melodrama xabarshısı» sıylıǵına «Eń jaqsı bas rol atqarıwshı aktrisa» nominaciyasına usınıldı. 2013-jılı Podevell jańa «Dallas» serialınıń ekinshi máwsiminde [[J. R. Yuing|J.R. Yuingtiń]] jerlewi epizodında [[Kelli Xarper Yuing|Kelli Xarper]] rolin qayta oynadı<ref>{{Web deregi | url = http://www.tvguide.com/News/Kecks-Exclusives-Dallas-Mandy-Winger-Cally-Harper-1059155.aspx| bet = Keck's Exclusives: Dallas Welcomes Back Mandy Winger and Cally Harper| avtor = William Keck| sáne = 2013-jıl 15-yanvar | jumıs = [[TV Guide]]| qaralǵan sáne = 2013-jıl 10-mart }}</ref>. Podevell «Keshki jurnal», «Balalar bala boladı», «Opra Uinfri showı», «Valeri shańaraǵı: Xoganlar», «Qılmıs, ol jazdı», «Beverli-Xillz, 90210», «Jánnet mıltıqları», «Uoker, Texas Reyndjeri» hám «Ósiw azapları» sıyaqlı teleseriallarda miyman retinde qatnastı. Podevell sonday-aq «Utıw, jeńiliw ya sızıw» oyın showında da miyman retinde kórindi. Podevell 1988-jılǵı «Jinler túni» atlı qorqınıshlı filmde bas rolde oynadı hám 1989-jılǵı «Beverli-Xillzdegi erke balalar» komediya filminde kórindi. Podevell sonday-aq Sindi Uilyams, Mark Xemill hám Erik Estrada menen birge «Jer perishtesi» (1991) telefilminde bas rolde oynadı. == Jeke ómiri == Podevell 1989-jılı 28-mayda Stiven Glyukke turmısqa shıqtı<ref>{{Cite news|title=Really like Cathy Podewell, the actress who plays...|url=http://articles.orlandosentinel.com/1990-04-12/news/9004123755_1_cathy-podewell-mary-martin-goldie}}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/actress-cathy-podewell-and-husband-steven-glueck-attend-news-photo/156114299| bet = WireImage Ron Gallela Archive - File Photos 2008| avtor = Gallela| at = Ron| sáne = 1989-jıl 28-oktyabr | jumıs = www.gettyimages.com| qaralǵan sáne = 2015-jıl 30-dekabr }}</ref>. Olardıń úsh perzenti bar<ref>{{Web deregi | url = https://www.instagram.com/cathypodewell/| bet = @cathypodewell is on Instagram • 1,364 people follow their account| jumıs = www.instagram.com}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Wikipedia:Tiri shaxslar biografiyası]] [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] [[Kategoriya:Amerikalı aktrisalar]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ 2l7luv2fbdevjmvtqf35xv2locdhprj 0 31722 232734 232696 2026-06-22T13:32:15Z Bekan88 11311 232734 wikitext text/x-wiki [[Ken Kercheval]] tárepinen sáwlelendirilgen '''Klifford «Kliff» Barns''' — amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman<ref>{{Cite news|title=With Kercheval As Cliff Barnes, Something Pops|first=Daniel|last=Brogan|work=Chicago Tribune|date=July 5, 1987|url=https://www.chicagotribune.com/1987/07/05/with-kercheval-as-cliff-barnes-something-pops/|access-date=2010-08-31}}</ref>. Kliff Yuingler shańaraǵınıń, ásirese [[J. R. Yuing|J.R. Yuingtiń]], kóp jıllıq qarsılası bolıp, olar arasındaǵı dushpanlıq televidenie tariyxındaǵı eń belgili dushpanlıqlardıń biri bolıp tabıladı. Kliff penen J.R. arasındaǵı dushpanlıq olardıń ákeleri, Digger Barns hám [[Djok Yuing]] arasındaǵı burınǵı kelispewshiliktiń dawamı bolıp, ol Ullı depressiya dáwirindegi neft izlew kúnlerinen baslanǵan. Kliff — Digger Barns hám Rebekka Barnstıń ulı, [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuingtiń]] ájaǵası hám Ketrin Ventvorttıń ógey ájaǵası. Serial dawamında ol yurist hám rayon prokurorınıń járdemshisinen baslap, birneshe neft kompaniyalarınıń, sonıń ishinde Barns-Ventvort Tool and Die hám Yuing Oyl kompaniyalarınıń bas direktorına shekemgi hár túrli kásiplik rollerdi atqarǵan. Kliff, [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] penen birge, serialdıń barlıq dáslepki kórsetiliwi dawamında payda bolǵan tek eki qaharmannıń biri. Ol sonday-aq 1996-jılǵı «Dallas: J.R. qaytadı» qayta birlesiw filminde hám 2012–14-jılǵı dawamlı serialda da payda boladı. Dáslepki seriyaldaǵı qaytalanıp keletuǵın házil — Klifftiń Qıtay tez awqatlanıw awqatlarına degen háwesi. == Tariyxı == === Original serial === Showdıń dóretiliwi waqtında Kliff Barnstıń obrazı marhum Robert F. Kennediden alınǵan edi. Biraq, ol tez arada abıraysız hám baxıtsız adamǵa aylanıp, óziniń eń úlken dushpanına aylandı. Neftshi emes, al yurist hám byurokrat bolǵan Kliff, ayawsız neft biznesinde tájiriybesiz boldı hám kóp márte urınıwlarına qaramastan, óziniń ómirlik dushpanı [[J. R. Yuing|J.R. Yuing]] ([[Larri Hegmen]]) tárepinen izbe-iz jeńiliske ushıradı. Kliff geyde J.R. ústinen kishi jeńislerge erisse de, aqırında óziniń ańqawlıǵı hám jaman jumıs islew tájiriybesi sebepli jeńildi. Biraq, sońǵı máwsimde, Karter MakKeydiń ([[Djordj Kennedi]]) járdemi menen Kliff aqırında J.R.-nı jeńip, Yuing Oyl kompaniyasın qolǵa kirgizdi. Kliff qarındası [[Pem Yuing|Pamela]] ([[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]]) menen jaqın qatnasta boldı hám onıń J.R.-nıń kishi inisi [[Bobbi Yuing|Bobbi Yuingke]] ([[Patrik Daffi]]) turmısqa shıǵıwına narazı boldı. «Dallas» baslanǵanda, Kliff Texas shtatı ushın isledi hám ǵárezsiz neft kompaniyaları arasındaǵı paraxorlıqtıń nátiyjeli tergewshisi retinde abırayǵa iye boldı. Tosınnan emes, bul tergewler kóbinese Yuing Oyl kompaniyasın kózlewge alatuǵın edi. Ekinshi máwsimde, Kliff AQSH Senatına saylaw kampaniyası waqtında Yuingler qollap-quwatlaǵan kandidatqa qarsı reytinglerde aldında baratırǵan edi, biraq J.R. baspasózge Klifftiń onıń sol waqıttaǵı nekeslesken qızı Pennidiń ólimine alıp kelgen nızamsız túsik taslaǵanın shólkemlestirgenin járiyaladı. Penni Klifften ekiqabat bolǵan, biraq jaqında ǵana huqıq fakultetine oqıwǵa kirgeni ushın balanı tuwıwdan bas tartqan. Kliff onıń qálewin orınladı, biraq ol abort islegen shıpakerlerdiń qábiletsizligi sebepli operaciya waqtında qaytıs boldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.televisionofyore.com/recaps-of-dallas/dallas-season-2-episode-8| bet = Dallas - Season 2, Episode 8}}</ref>. Ekinshi hám úshinshi máwsimlerde Klifftiń karerası ósti, ol Jer basqarması byurosınıń baslıǵı etip tayınlandı, bul qıyalıy, biraq Texastaǵı barlıq jer menen baylanıslı kárxanalardı, sonıń ishinde neft burǵılawdı da tastıyıqlaytuǵın qúdiretli mámleketlik agentlik edi. Kliffti bul lawazımnan alıp taslaw ushın, J.R. advokat Alan Bimdi (Rendolf Pauell) Kliffti Kongresske kandidat retinde járiyalaytuǵın - tek J.R. tárepinen qarjılandırılatuǵın - izertlew kampaniya komitetin dúziw ushın jalladı. Hiyle sátli boldı: Kliff saylawǵa qatnasıw ushın lawazımınan ketti, biraq qarjılandırıw tez arada toqtatıldı, bul onı saylawdan shıǵıp ketiwge májbúrledi. Kliff ekinshi máwsimde J.R.-nıń hayalı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] ([[Linda Grey]]) menen oynaslıqta boldı. [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] ekiqabat bolǵanda, Kliff ákesi dep esaplanǵan. Keyin, Klifftiń ákesi Diggerden (Kinen Uinn) miyras bolıp qalǵan genetikalıq awırıw — neyrofibromatozdıń tasıwshısı ekeni anıqlandı. Awırıw jańa tuwılǵan balalar ushın úlken qáwip tuwdırǵanlıqtan, shıpakerler Kliffke bala kóriwden bas tartıwdı másláhát etti<ref name="The Silent Killer">{{Cite episode |title='The Silent Killer' (''Dallas'' Episode) |series=[[Dallas (TV series)|Dallas]] |network=[[CBS]] |season=2 |number=32}}</ref>. Balanıń densawlıǵı ushın qayǵırıp, Kliff dáslep Diggerdiń kópshilik aldında Kliffti ákesi dep járiyalaǵannan keyin Djon Ross III (Tayler Benks)ti qáwenderlikke alıwǵa háreket etti. Biraq, ákelik (DNK) testi keyinirek J.R.-nıń biologiyalıq ákesi ekenin tastıyıqladı. Sátsiz Kongress talabanınan keyin, Kliff Dallas rayonlıq prokurorınıń járdemshisi boldı. Ol keyinirek [[Djok Yuing|Djok Yuingtiń]] ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) 30 jıllıq qılmısın tergewdi basqardı, biraq is Diggerdiń ólim tóseginde qılmıstı moyınlaǵannan keyin jabıldı. Tórtinshi máwsimde Kliff mámleketlik senator Deyv Kalver (Tom Fuchello) menen islese basladı, ol Kalverdiń — siyasiy tulǵa Sem Kalverdiń (Djon MakIntayr) ulı — milliy lawazımǵa iye bolatuǵınına isendi. Usı waqıtta Kliff Deyvtiń másláhátshisi hám Semniń jesiri Donna Kalver ([[Syuzan Xovard]]) menen romantikalıq qarım-qatnasta boldı. Olardıń qarım-qatnası Deyv AQSH Senatına tayınlanǵanda hám Donnanıń siyasiy partiyası Deyvtiń bos qalǵan mámleketlik senat orınına Klifftiń ornına Bobbi Yuingti tańlaǵanda juwmaqlandı. Bobbi jeńgennen keyin, ol Kliffti óziniń bas másláhátshisi etip tayınladı — tiykarınan Pemge járdem retinde. Ekewi Kliff J.R.-nıń Qubla-Shıǵıs Aziyadaǵı kontrrevolyuciyanı shólkemlestiriwge qatnası bar degen gúman boyınsha Senat tergewin baslaǵanda olardıń arası buzıldı. Tórtinshi máwsimde Klifftiń ajırasqan anası Rebekka Ventvort (Priscilla Poynter) onıń ómirine qaytıp keldi. Kliff aqırında onı taslap ketkeni ushın keshirdi, ásirese onıń baylıǵın hám tásirin bilgennen keyin. Rebekka oǵan óz konglomeratınıń sıńar kompaniyası Ventvort Tool & Die prezidentligin usınıs etti. Kliff dáslep jaqsı jumıs isledi, biraq keyin J.R. tárepinen shólkemlestirilgen jalǵan kelisimge kompaniya qarjıların jumsap jiberdi. Rebekka onı jumıstan bosattı, hám kóp ótpey Syu Ellen J.R.-ǵa qayta turmısqa shıqtı, bul Kliffti ózin-ózi óltiriwge háreket etiwge alıp keldi. Sawalıp ketkennen keyin, Rebekka Ueyd Lyus Oyl kompaniyasın satıp alıp, onı Barns-Ventvort Oyl dep qayta atadı hám Kliffti prezident etip qoydı. Klifftiń ózin-ózi óltiriwge háreketi ushın J.R.-dan ósh alıw maqsetinde Rebekka onı kompaniyanı — hám onıń neft kartelindegi aǵzalıǵın — qarsı gúresiw ushın paydalanıwǵa shaqırdı. Kliff kompaniyanı úlken tabısqa aylandırdı hám Neft baronları balında «Jıl neftshisi» dep ataldı. Biraq, onıń minnetdarlıq sózi Yuing Oyl kompaniyasına qarsı ashıwlı sózge aylandı, bul kópshilik aldında tóbeleske alıp keldi. Kóp ótpey, Rebekka samolyot apatında qaytıs boldı hám Kliff Barns-Ventvort Oyl kompaniyasın hám Ventvort Tool & Die kompaniyasınıń úshten birin miyras etip aldı — bul onıń ógey qarındası Ketrinniń (Morgan Brittani) narazılıǵına sebep boldı. Besinshi máwsimde Kliff [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] menen romantikasın qayta basladı hám oǵan úyleniw usınısın bildirdi, biraq ol onı biykarladı hám J.R.-ǵa qayta turmısqa shıqtı. Kliff keyinirek [[Lyusi Yuing|Lyusi Yuingtiń]] ([[Sharlin Tilton]]) kúyewi Mitch Kuperdiń (Li MakKloski) qarındası, qosıqshı bolıwdı árman etetuǵın Afton Kuper (Odri Lenders) menen qarım-qatnas basladı. Afton Pamela Rebekka atlı qız tuwdı, biraq — Klifftiń jalataylıǵına ashıwlanıp — ol onı balanıń onıki emes dep isendirdi. Tek sońǵı máwsimde Kliff haqıyqattı bildi. 1985-jılı Kliff Djeyson Yuingtiń qızı hám J.R. menen Bobbidiń atalas ájapası Djeymi Yuingke (Djenili Xarrison) úylendi. Dáslep, neke strategiyalıq edi, sebebi Kliff Djeymidiń Yuing Oyl kompaniyasınıń bir bólegine huqıqı bar dep isendi. Biraq, olar aqırında bir-birine degen haqıyqıy muhabbat sezimleri payda boldı. 1986-jıldıń aprel ayında Djeymi mashina jarılıwınan keyin ólgen dep esaplanǵan, biraq pútkil 1985–86-jılǵı máwsim keyinirek Pemniń túsi dep anıqlandı. Negizinde, Djeymi menen Kliff heshqashan baxıtqa erispedi; ol onı 1986-jıldıń aqırında taslap ketti, al erli-zayıplılar ajırasıwǵa tayarlanıp atırǵanda tawǵa órmelew gezinde apatta qaytıs boldı. Kliff aqırında Yuing Oyl kompaniyasında úleske iye bolıw haqqındaǵı kóp jıllıq ármanın ámelge asırdı hám J.R. waqıtsha shetletilgen waqıtta [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen jaqsı jumıs hám jeke qatnasıqta boldı. Atap ótiw orınlı, Kliff penen Bobbi Pemniń ketiwinen keyin ǵana jaqın boldı hám Kliff Pemniń asırap alǵan ulı Kristoferge (Djoshua Xarris) ǵamxor ájaǵa boldı. Bir waqıtları Kliff hátte Sautfork Ranchosında da qutlıqlaw menen kútip alındı. Biraq, J.R. bizneske qayttı hám qarama-qarsılıqlar qayta payda boldı. Klifftiń Aftondı qaytarıp alıwǵa bolǵan qushtarlıǵı onı Yuing Oyl islerinen alıslattı hám ol Yuingler menen jáne bir ret araları buzıldı. Serialdıń aqırına kelip, onıń J.R. menen dushpanlıǵı tolıq qayta tiklendi. Kliff Barns obrazınıń rawajlanıwındaǵı qaytalanıp keletuǵın tema — J.R. Yuing penen sociallıq klass qarama-qarsılıǵı. Barns-Yuing sherikligi tarqatılǵannan keyin jarlılıqta ósken Kliff, ákesi Diggerden kekti de, kóp ishiwge beyimlilikti de miyras etip aldı. Kerisinshe, J.R. [[Sautfork ranchosı|Sautfork Ranchosında]] baylıqta jasadı, minsiz kiyindi hám saltanatlı kesheler ótkerdi. Kliff bolsa arzan kostyumlar kiyetuǵın, ápiwayı kondominiumda jasaytuǵın, Qıtay awqatın alıp jeytuǵın hám romantikalıq sherikleriniń onıń kvartirasın tazalawın kútedi. J.R. sonday sıpayı hám hiyleker bolsa da, Kliff kóbinese únemshil, emocional jaqtan turaqsız hám ayanıshlı túrde jeńiliske ushıraytuǵın etip súwretlengen. === ''Dallas: J.R. qaytadı'' === Kliff 1996-jılǵı «Dallas: J.R. qaytadı» filminde kórinedi, onda ol Yuing Oyl kompaniyasında bes jıl islegennen keyin, neft biznesinen sharshaǵanın túsinedi hám óz úleslerin satıwdı qáledi. Ol dáslep VestStar baslıǵı Karter MakKey menen kelisim dúzedi, biraq aqırında kompaniyanı [[Bobbi Yuing|Bobbi]] hám [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenge]] satadı. Bul sheshim onıń [[J. R. Yuing|J.R.]] menen kóp jıllıq dushpanlıǵın juwmaqlaydı, sebebi Kliff óz shańaraǵı — Afton hám uzaq waqıt joǵalǵan qızı Pamela menen qayta birlesiwdiń J.R. menen básekilesiwden áhmiyetlirek ekenin túsinedi<ref>{{Cite news|title=J.R. REPRISES THAT OL' 'DALLAS' MALICE|publisher=The New York Daily News|date=1996-11-14|url=http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1996/11/14/1996-11-14_j_r__reprises_that_ol___dall.html|access-date=2010-08-31}}</ref>. === Dallas (2012 jılǵı teleserial) === Kliff 2012-jılǵı seriladıń dawamında qayta payda boladı, ol original seriya juwmaqlanǵannan 20 jıl ótkennen keyin bolıp ótedi hám 1990-jıllardaǵı eki telefilmniń waqıyaların esapqa almaydı. Dáslepki seriya juwmaqlanǵanda Barns–Yuing dushpanlıǵı tiykarınan tawsılǵan bolsa da — J.R.-dan basqa — hám Kliff 1991-jılı Yuing Oyl kompaniyasın basqarıwǵa alǵan bolsa da, ol jańalanǵan seriyada Yuingler menen dushpanlıqtı túsiniksiz túrde qayta baslaydı. Onıń obrazı ádewir qarańǵıraq, jawızıraq hám sociopat retinde súwretlenedi — bul original seriyadaǵı súwretleniwden ózgeshe. 2012-jılǵı seriyanıń basında Kliff kazino biznesi menen shuǵıllanadı. Ol [[Dallas|Dallasqa]] qaytıp, [[Sautfork ranchosı|Sautfork Ranchosında]] [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen ushırasıp, Bobbi satıwǵa qoyǵan múlkti satıp alıwǵa qızıǵıwshılıǵın bildiredi. J.R. ushırasıwdı bólip, Kliffti Yuingler shańaraǵınıń úyin satıp alıwǵa háreket etiwden eskertedi. Kliff keyin óziniń asırap alǵan jiyeni Kristoferdi hám onıń jańa hayalı Rebekkanı keshki awqatqa shaqıradı hám Kristoferdiń energetika joybarına investiciya kirgiziwdi usınıs etedi. Kristofer Klifftiń niyetinen gúmanlanıp, onıń dushpanlıqtı qayta baslawın qáleytuǵınınan qorqıp, usınıstı biykarlaydı. Kliff oǵan Yuinglerdiń onı asırap alǵan anası [[Pem Yuing|Pamelanı]] qorlaǵanday, ózin de qurtıwına jol qoymawın eskertedi. Basqa bir kóriniste, Kliff [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] keńsesine kelip, onı túski awqatqa alıp barıwdı hám siyasat haqqında sóylesiwdi usınıs etedi. Sautforktı satıp alıwǵa háreket etiw haqqında soraǵanda, Kliff: «Men ózime tiyisli bolǵan nárseler ushın hesh qashan gúresiwden toqtamayman» dep járiyalaydı. Original seriya menen 2012-jılǵı dawamı arasındaǵı bir waqıtta Kliff júzlegen sıńar kompaniyaları 50-den aslam mámlekette jaylasqan Barns Global atlı xalıqaralıq korporaciya dúzgen Onıń Yuinglerge qarsı kegi dawam etedi hám Yuing Enerdjis kompaniyasına tiyisli metan shıǵarıw qurılmasın jarıw shólkemlestiriwi menen shıńına jetedi. Jarılıw Kristofer hám Rebekkanıń tuwılmaǵan egizleriniń ólimine alıp keledi. Atap ótiw orınlı, seriyada Klifftiń neyrofibromatoz genine iye ekeni haqqında hesh nárse aytılmaydı — bul original seriyadan alınǵan syujet sızıǵı bolıp, ol bir waqıtları keselliktiń ótiw qáwpi sebepli heshqashan bala kórmewge ant etken edi. Bul gen tuqımlıq bolǵanlıqtan, Rebekkaǵa yamasa onıń balalarına qáwip aytarlıqtay bolǵan bolar edi. Ekinshi máwsimniń aqırına kelip, Yuingler Barns Global kompaniyasın basqarıwǵa alıwǵa erisedi, onı Yuing Global atlı úlkenirek kompaniyaǵa qosadı. Kliff Meksikada [[J. R. Yuing|J.R. Yuingti]] óltirdi degen ayıp penen qamawǵa alınadı. Túrmeden ol Elena Ramos penen baylanısıp, J.R.-nıń ótken dáwirdegi hiyleleri, sonıń ishinde onıń ákesine baylanıslı jer hújjetlerin aldap almastırıw haqqında dálillerdi ashıp beredi. Klifftiń aytıwınsha, J.R. Elenanıń ákesi qunsız jer uchastkasın alıp, al J.R. neftke bay uchastkanı alıwı ushın almastırıwdı shólkemlestirgen. Onıń ákesi qurǵaq jerde neft tabıwǵa urınıp qaytıs boldı, al onıń inisi onı qaytarıp alıw ushın náshebentlik sawdasına kirgen. Kliff Elenanı Yuinglerden ósh alıwǵa shaqıradı hám oǵan óziniń ele de iyelik etetuǵın Barns Global kompaniyasınıń úshten bir úlesine dawıs beriw huqıqın beredi. Birinshi máwsimniń finalında Kristoferdiń hayalı Rebekka Satterdiń haqıyqatında Klifftiń qızı Pamela ekeni anıqlanadı, ol original seriyada Pamela Rebekka Kuper atı menen belgili edi. Klifftiń Pamelanıń Kristoferdi aldaǵan dáslepki hiylesiniń artında turǵanı anıqlanadı. Pamela keyinirek Yuinglerdiń Kliffti J.R.-nıń óliminde ayıplaǵanın bilse de, ol aqırında onı túrmede qaldırıwdı tańlaydı, sebebi ol onıń ele tuwılmaǵan balalarınıń ólimine sebep bolǵan bomba jarılıwı ushın keshire almaydı. Soǵan qaramastan, ol oǵan bir waqıtları ákesi Digger Barnsqa tiyisli bolǵan jerdiń hújjetin beredi — bul jerdi ol uzaq waqıt ózine tiyisli dep esaplaǵan edi. Biraq, ol túrmede qalıp, bul qaytarılǵan múlktiń jemisinen paydalana almaydı. == Miyras == [[Stokgolm|Stokgolmnıń]] Vasastan rayonındaǵı bir restoran 1990-jıllardıń ortasınan berli teleserialdıń qaharmanınıń atı menen islep kelmekte. 1980-jıllarda nemis pank-rok toparı Kliff Barns hám jeńiliw qorqınıshı atın paydalanǵan<ref>{{Web deregi | url = http://www.last.fm/music/Cliff+Barnes+And+The+Fear+Of+Winning| bet = Cliff Barnes and the Fear of Winning| jumıs = Last.fm| qaralǵan sáne = 2012-jıl 14-iyun }}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ ifqc49xljnmt64ybxxbreq2v9sgjo0w 0 42021 232757 232565 2026-06-22T14:26:58Z Bekan88 11311 232757 wikitext text/x-wiki '''Eleanor «Miss Elli» Yuing Farlou''' (qız waqtındaǵı familiyası — '''Sautvort''') — Texas shtatındaǵı [[Dallas]] qalasınıń bay Yuing shańaraǵınıń ómirin sáwlelendiretuǵın uzaq jıllar kórsetilgen [[CBS]] telekanalınıń [[Dallas (teleserial)|Dallas]] teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Jazıwshı [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] dóretken Miss Elli shańaraqtıń anası retinde serial strukturasında kelispewshiliklerdiń zárúr bólimi hám baslı qaharmanlarınıń biri boldı. Saxna hám kino aktrisası [[Barbara Bel Geddes]] bul roldi birinshi ret oynadı hám usı roli ushın Dramalıq serialdaǵı eń jaqsı baslı hayal roli ushın «Emmi» sıylıǵı hám Dramalıq teleserialdaǵı eń jaqsı hayal roli ushın «<nowiki/>[[Altın Globus|Altın globus]]<nowiki/>» sıylıǵın iyeledi. Serialdıń 13 jıllıq kórsetiliwiniń ortasında, 1982–1983 jıldaǵı máwsiminiń syomkası juwmaqlanǵannan birneshe kún ótkennen soń, Bel Geddeske jedel tórt tamırlı shuntlaw operaciyası islendi. Sonıń aqıbetinen Miss Elli qaharmanı 1983–1984-jılǵı máwsiminiń 12-bólimine deyin ekranda kórinbedi, keyin Bel Geddes rolge qayta keldi. Densawlıǵına baylanıslı máseleler dawam etkenlikten, onı 1984–1985-jılǵı máwsimde tolıǵı menen kino hám televidenie aktrisası [[Donna Rid]] almastırdı. Densawlıǵı jaqsılanǵannan keyin, Dallas prodyuserleri Bel Geddesti 1985–1986-jılǵı máwsiminde qayta shaqırdı hám ol qaharmannıń sońǵı ret kóringen 1989–1990-jılǵı máwsimine deyin roldi oynadı. Miss Elli qaharmanı Dallas serialınıń sońǵı máwsiminen basqa barlıq derlik bólimlerinde kórindi. Ulıwma sanı 300 bólimniń 276-sında Barbara Bel Geddes, al 24-inde Donna Rid oynadı. Miss Ellidiń waqıyaları negizinen shańaraqtıń qıyınshılıqlarına arnaldı. Yuing áwladınıń anası retinde ol kúshli hám de miyrimli ana bolıp súwretlenedi. Neft magnatı [[Djok Yuing]] penen nekesi serialdıń birinshi jıllarında qaharmannıń tiykarǵı tarmaqlarınıń biri boldı. Bul waqıyalar 1981-jılı aktyor [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devistiń]] haqıyqıy ómirdegi qaytıs bolıwınan keyin túsirilgen bólimde Djoktıń ólimi menen juwmaqlandı<ref name="Jim Davis Died">{{Cite news|date=April 27, 1981|title=Jim Davis, Actor, 65, Dies; Led Ewings in ''Dallas''|url=https://www.nytimes.com/1981/04/27/obituaries/jim-davis-actor-65-dies-led-ewings-in-dallas.html|access-date=February 21, 2012|newspaper=[[The New York Times]]}}</ref>. == Qaharmannıń dóretiliwi == === Rolge tańlaw === Miss Elli Yuing Farlou — Dallas serialınıń avtorı Devid Djeykobs oylap tapqan dáslepki qaharmanlardıń biri. Serial isleniwden aldın Djeykobstıń joybar tuwralı kózqarası ulıwma basqasha bolǵan. Ol «shańaraqlıq máseleler menen orta klasstaǵı adamlar arasındaǵı qarım-qatnaslardı izertleytuǵın» teleserial islewdi qálegen<ref>Dallas: The Complete Story of the World's Favorite Prime-Time Soap, pp. 4–5</ref>. Biraq [[CBS]] kompaniyası bul ideyadan bas tartıp, efirge bay qaharmanlar qatnasatuǵın álleqayda «jarqıraǵan» joybardı shıǵarǵısı keldi. Dallas tabısqa eriskennen keyin Djeykobstıń dáslepki ideyası keyinirek serialdıń dawamı Knots Landing (Nots-lending) bolıp ámelge asırıldı. == Waqıya tarmaqları == 1915-jılı dúnyaǵa kelgen Miss Elli Yuing — rancho iyesi Aaron Sautvorttıń qızı. Ákesi onıń boyında óz ata-tegine degen maqtanısh, batıllıq hám shańaraqtıń kúshine degen bekkem isenim qáliplestirdi. Ol ákesiniń hám anasınıń húrmetine atalǵan. 1930-jıllardıń birinshi yarımında Miss Elli Uillard «Digger» Barnstıń súyiklisi boldı. [[Ullı depressiya]] gezinde onıń shańaraǵı [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosınan]] ayrılıp qalayın dedi. Sol waqıtta Miss Elli neft tarawında jetiskenlikke erise baslaǵan hám de Yuing Oil kompaniyasın dúzip atırǵan Diggerdiń sherigi hám de dostı [[Djok Yuing]] penen ushırasa basladı. Sautforktı joǵaltatuǵın kúni Miss Elli Djokqa turmısqa shıqtı, óytkeni [[Texas|Texasta]] ranchonı saqlap qalıwǵa jetetuǵın qárejeti bar jalǵız adam sol edi. Dáslebinde ol Djokqa Sautforktı qutqarıw hám isenimliligi ushın turmısqa shıqqanı menen, keyin onı shın súyip qaldı hám olar qırıq jıldan aslam waqıt birge ómir súrdi. Djok penen Miss Ellidiń úsh ulı boldı: Djey Ar, Geri hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]]. Jıllar ótken sayın [[Djok Yuing]] Oil kompaniyasın Texastaǵı eń iri hám de tásirli ǵárezsiz neft kompaniyalarınıń birine aylandırdı, al Sautfork onıń basqarıwı menen qaytadan gúllengen ranchoǵa aylandı. Djok Djey Ar nı qatal tártip penen tárbiyalap, onı Yuing Oil kompaniyasınıń miyrasxorı bolıwǵa tayarladı, nátiyjesinde ol neft tarawındaǵı eń qatal isbilermenlerdiń birine aylandı. Al Miss Ellidiń tásiri ekinshi ulı Gerige kóbirek tiydi. Geri onıń eń súyikli ulı boldı, óytkeni ol neftten góre jer menen mal sharwashılıǵın jaqsı kóretuǵın Sautvortlarǵa kóbirek uqsaytuǵın edi. Miss Elli Djoktıń Gerige degen kózqarasına narazı boldı, sebebi Djok onı hálsiz dep esapladı. Djey Ar nıń turaqlı qorlıǵı Geridi ishimlikke degen ǵárezlilikke ákelip, keyin hayalı menen qızı Lyusidi taslap ketiwine sebep boldı. Djok penen Miss Ellidiń genje ulı Bobbi Djoktıń súyikli ulı boldı hám onı ata-anasınıń ekewi de erkeletip ósirdi. 1979-jılı Miss Ellige sút beziniń rak keselligi diagnozı qoyılıp, oǵan mastektomiya islendi. Ol tolıǵı menen táwir bolıp ketti. Kelesi jılı ol rancho basqarıwshısı Rey Krebbstiń Djoktıń [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] gezinde Angliyada áskeriy miyirbiyke Margaret Xanter menen bolǵan qatnasınan tuwılǵan nekesiz ulı ekenin biledi. Bul jańalıq Miss Elli menen Djoktıń nekesinde shiyelenis payda etti, óytkeni ol Djok Reydi ekinshi ulı Geridiń ornına qoyǵanday sezindi. Hátte bul jaǵday olardıń ajırasıwına az qaldırdı. Biraq 1981-jılı olar qayta tatıwlasıp, [[Parij|Parijde]] ekinshi pal ayın ótkizdi. Miss Elli Reydi óziniń tuwılǵan ulı bolmasa da shańaraq aǵzası retinde qabılladı. Kóp uzamay Djok AQSH húkimetine djunglidegi neft qorların izertlewge járdemlesiw ushın Venesuelaǵa atlanadı. 1982-jılı Venesueladan Texasqa qaytıp kiyatırǵanda onıń vertolyotı apatqa ushırap, qaytıs boldı dep járiyalanadı, biraq denesi heshqashan tabılmaydı. 1983-jılı Miss Elli Djoktıń násiyatın jaramsız dep esaplaw ushın sudqa arız etedi. Násiyat Djey Ar menen Bobbidiń arasında Yuing Oil kompaniyasın baqlaw ushın qatal básekileslik payda etken edi. Biraq ol Djok násiyattı jazǵan gezde aqıl-esi durıs bolmaǵanın dálilley almaǵanlıqtan sudta jeńilip qaladı. Djoktıń óliminen burın [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] Djey Ar nı taslap ketip, Djon Rosstı Texastıń San-Andjelo qasındaǵı Southern Cross Ranch ranchosına alıp ketedi. Ol jerde onıń jańa súyiklisi, rodeo shabandozı Dasti Farlou turatuǵın edi. Djey Ar Djon Rosstı qaytarıp alıw ushın Miss Ellidi ertip sol jaqqa barǵan gezde ol birinshi ret Dastidiń ákesi [[Kleyton Farlou|Kleyton]] menen tanısadı. Keyin ekewi Djey Ar nıń kesirinen payda bolǵan, Kleytonnıń neftti qayta islew zavodlarına baylanıslı máseleni sheshedi. Kleyton Syu Ellenniń Djey Ar menen qayta qosılıwına járdemleskennen keyin, ol menen Miss Elli jaqınlasıp, keyin ushırasıp júre baslaydı. 1984-jılı Djey Ar menen Kleytonnıń ájapası Ledi Djessika Montforttıń qarsılıǵına qaramastan, Kleyton Miss Ellige úylenedi. 1986-jılı Ues Parmali atlı adam ózin shın mánisinde Djokpan dep járiyalaydı. Onıń aytıwınsha, ol vertolyot apatınan aman qalıp, sırtqı kelbetin túpkilikli ózgertken quramalı plastikalıq operaciya isletken. Miss Elli onıń sózlerine iseniw-isenbew arasında qıynalıp, bul Kleyton menen nekesine keri tásir etedi. Aqırında Miss Elli shańaraǵına Uestiń óziniń Djok emes ekenin moyınlaǵanın aytadı. 1988-jılı Elli kúyewi Kleytondı Sautfork ranchosınıń teń iyesi retinde qabıllaydı. 1990-jılı Miss Elli hám [[Kleyton Farlou|Kleyton]] Shıǵıs mámleketlerine sayaxatqa shıǵadı. Sırt elde júrgende Miss Elli Djey Ar menen Bobbidiń ómirindegi tawsılmaytuǵın qıyınshılıqlardan sharshaǵanın aytıp, Dallasqa qaytpawǵa sheshim qabıllaydı. Ol Sautforktı genje ulı Bobbige miyrasqa qaldıradı. Miss Elli 2001-jılı qaytıs bolıp, Sautforkta jerlenedi. == ''Dallas (2012-jılǵı teleserial)'' == 2013-jılı onıń ulı Djey Ar qaytıs bolǵannan keyin, Bobbidiń jańa hayalı Enn Miss Ellidiń násiyatınan Djey Ar nı shıǵarıp taslaǵanın málimleydi, sebebi «ol rancho iyesi emes edi». Bul ashıwlı hám de ókpeli Djey Ar nı qattı ızaǵa bóktirip, Bobbige úlken ayıp sezimin júkleydi. Násiyattıń sońǵı bólimi boyınsha Sautforktıń yarımı onıń aqlıǵı Djon Ross Yuing III-ke berilgen, bul Bobbige unamaydı. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * http://www.barbarabelgeddes.com * [https://web.archive.org/web/20110629052753/http://www.ultimatedallas.com/characters/elliebio.htm Miss Ellie Ewing Biography] at ''Ultimate Dallas''.com [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] bcdhdyhjp6w87of3v7bd9zhu9tkd9cy 0 42023 232760 232579 2026-06-22T14:29:48Z Bekan88 11311 232760 wikitext text/x-wiki '''Djon Ross «Djok» Yuing aǵa''' (1909–1982) — [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] tárepinen dóretilgen amerikalı [[Dallas (teleserial)|Dallas]] teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Djok rolin serialdıń birinshi tórt máwsiminde (1978–1981) [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] oynadı, al onıń jaslıq kishi 1986-jılǵı televideniege arnalǵan The Early Years (Birinshi jıllar) prekvel-filminde Deyl Midkiff oynadı. Djok 1930-jılı Yuing Oil kompaniyasınıń tiykarın salıp, Yuingler áwladınıń otaǵası boldı. == Qaharmannıń ómirbayanı == === Erte jaslıq dáwiri hám karerası === Djon Ross «Djok» Yuing aǵa 1909-jılı Liander Yuingtiń eki ulınıń genjesi bolıp dúnyaǵa keldi. Ájaǵası Djeyson arqalı Djok [[Texas|Texastaǵı]] neft káninde birinshi jumısın aldı. Poezd vagonında kiyatırıp, Djok Uillard «Digger» Barns penen tanısıp, ekewi dos boladı. Keyin Djok, Digger hám Djeyson táwekel etip neft izlewshilerge aylanıp, óz kán orınların burǵılay baslaydı. Diggerdiń jer astındaǵı neftti ózgeshe sezetuǵın qábileti boldı, al Djoktıń iskerlik qábiletiniń arqasında olar úlken baylıq jıynay basladı. Djeyson hám Digger jiyi kelise bermeytuǵın edi, al Djok sol waqıtta Diggerdi mudamı qorǵaytuǵın edi. Aqırında Djeyson Alyaskaǵa ketip, neft izlew menen shuǵıllandı hám Nensi Show atlı hayalǵa úylendi. Olardan Djek atlı ul menen Djeymi atlı qız dúnyaǵa keldi. Keyin Djok hám Digger Alyaskadan Texasqa qaytıp, sol jerde Djok Diggerdiń súyiklisi Elli Sautuort penen tanısadı. Waqıt ótiwi menen Diggerdiń ishimlikke háwesi hám ózine isenimsizligi [[Miss Elli Yuing|Miss Ellige]] onıń heshqashan ózgermeytuǵının hám úyleniwge ılayıq adam emes ekenin túsindirdi. Sonlıqtan ol Diggerdi taslap, Djoktı tańladı. Elliden ayrılǵan soń Digger el gezip ketedi, biraq Djok penen Digger taǵı birneshe jıl neft biznesin birge júrgizedi. Hátte 1939-jıldıń ózinde ekewi Yuing 23 kán ornınan túsetuǵın paydanı ózleri menen miyrasxorları arasında máńgi bólisiw tuwralı kelisimge qol qoyadı. Biraq Yuing 6 kán ornı tabılǵan gezde, Djok Digger óz úlesin qumar oyın menen ishimlikke jumsap jibermewi ushın kán ornın tek óz atına rásmiylestiredi. Usıǵan ashıwlanǵan Digger Djok ózin aldadı dep esaplap, olardıń doslıǵı hám sherikligi tamamlanadı. === Shańaraǵı hám balaları === [[Ullı depressiya]] gezinde qattı shıǵınǵa ushıraǵan [[Sautfork ranchosı|Sautforktı]] qutqarıwǵa Elli Sautuort qattı mútáj boldı. Biraq Miss Elli Diggerden Djoktı tańlaǵanına qaramastan, Djok úyleniwge asıqpadı. Sebebi [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] bilmeytuǵın bir nárse bar edi: Djok usıǵan shekem Amanda Lyuis atlı hayalǵa úylengen edi hám onıń psixikalıq densawlıǵına baylanıslı oǵan ǵamxorlıq etetuǵın edi. Úylengennen keyin kóp ótpey Amanda nerv keselligi menen awırıp, Djok onı psixiatriyalıq emlewxanaǵa ornalastırdı. Shıpaker Amandanıń heshqashan jazılmaytuǵının aytıp, ajırasıwǵa keńes beredi. Aqırında Djok 1930-jılı ajırasadı. 1936-jılı Miss Ellidiń shańaraǵı Sautforktı joǵaltıw aldında turǵan kúni Djok Miss Ellige úylenedi. Sol waqıtları Texasta ranchonı qutqara alatuǵın jalǵız bay adam Djok ekeni belgili edi. Djoktıń Miss Ellidiń ákesi Aaron Sautuort penen hám ájaǵası Garrison menen qarım-qatnası quramalı boldı. Biraq Barbara Sautuort jańa kúyew balasın, eń bolmasa qızı ushın, qabıllaǵanday boldı. Óler aldında Aaron óziniń súyikli mıltıǵın sawǵa etip, Djoktı shańaraqtıń bir aǵzası retinde moyınlaydı. Djok hám Miss Ellidiń Djey-Ar, Geri hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] atlı úsh ulı boldı. Djok [[Ekinshi jáhán urısı|ekinshi jer júzilik urısqa]] qatnasıp, Gollandiyadaǵı operaciya gezinde eski armiyadaǵı dostı Tom Mellori menen birge samolyot apatına ushıraydı. Keyin ekewi ózlerin jasırǵan shańaraqlardı qutqarıw ushın qayta keledi. Ullı Britaniyada xızmet etip júrgende Djok Kanzas shtatınıń Emporiya qalasınan shıqqan armiya miyirbiykesi Margaret Xanter menen oynas boladı. Keyin Djok [[Franciya|Franciyaǵa]] jiberiledi, al Margaret AQSHqa qaytıp keledi. Ol óziniń kúyew jigiti Amos Krebbske turmısqa shıǵıp, kóp uzamay Djoktıń nekesiz ulı Rey Krebbsti dúnyaǵa alıp keledi. Urıstan keyin Djok Sautforkqa qaytıp, Margaret penen bolǵan qarım-qatnası tuwralı Miss Ellige bárin aytıp beredi. Elli onı keshirip, ómirlerin dawam etedi. 1948-jılı Amos Krebbs Margaretti taslap ketedi, sóytip ol Reydi jalǵız ózi tárbiyalaydı. 1960-jılı 15 jastaǵı Rey Krebbs anasınıń Djoktan járdem soraǵan xatın alıp Sautforkqa keledi. Djok onı ranchoda jumısqa aladı. Biraq Djok ta, Miss Elli de, Reydiń ózi de onıń ákesi Djok ekenin bilmeytuǵın edi. Bul haqıyqat tek jigirma jıldan keyin, Amos Krebbs Dallasqa kelip, dáliller menen birge Djoktıń Reydiń ákesi ekenin járiyalaǵanda ǵana belgili boldı. Usıdan keyin Djok Reydi Yuingler shańaraǵınıń aǵzası retinde qabıllap, bárin óz shańaraǵına túsindiredi. 1930-jıllardan keyin, jıllar ótip Djok Yuing Oil kompaniyasın Texastaǵı eń kúshli ǵárezsiz neft kompaniyalarınıń birine aylandırdı. Bul onıń burınǵı dostı hám de sherigi Digger Barnstıń qızǵanıshın kúsheytti. Sonıń menen qatar Djok tabıslı rancher de boldı. Ol úlken ulı Djey-Ar nıń tárbiyasın óz qolına alıp, oǵan «qatal muhabbat» kórsetip ósirdi hám onı neft tarawındaǵı eń hiyleker hám de qatal magnatlardıń birine aylandırdı. Djok Yuing Oil basqarıwında Djey-Ar ǵa qattı súyenip, oǵan «úlken bizneske degen qushtarlıqtı» en jaydırdı. Biraq Djey-Ar nıń onıń ruqsatısız islegen qáwipli qatnası Sautforktı joǵaltıwǵa az qalǵanda, Djok oǵan qashan toqtaw kerek ekenin úyretpegenine ókinish bildiredi. Al ekinshi ulı Gerige Djok kóp kewil bólmedi. Ol Geridi hálsiz hám de naǵız Yuing minezinen ayrılǵan dep esapladı. Geri juwapkershilikten qashıp, jas kúyew hám de áke retindegi basımnan qutılıw ushın ishimlikke berilip, Djey-Ar nıń qorlıǵına qarsı tura almadı. Al genje ulı Bobbidi Djok ózgeshe jaqsı kórip, jiyi erkeletetuǵın edi. Djok onı «balalarınıń ishindegi eń jaqsısı» dep esapladı. Bobbide Djey-Ar da joq adamgershilik qásiyetler boldı hám ol ákesiniń ıqlasın qabıllay bildi. Biraq Bobbi kóbinese sezimtal, qızba minezli edi hám de neft biznesinde jetiskenlikke erisiw ushın kerekli aqıl, batıllıq hám maqsetlilik jetispeytuǵın edi. Ol neft biznesinen góre futboldı, hayallardı, ranchonı hám Yuing bolıwdıń sociallıq artıqmashlıqların jaqsı kórdi. Al bul artıqmashılıqlar Djok penen Djey-Ar nıń awır miynetiniń arqasında kelgen edi. === Pensiyaǵa shıǵıwı hám ólimi === 1977-jılı Djok Yuing Oil kompaniyasınıń prezidenti xızmetinen ketedi. Ol óz ornına Djey-Ar nı tayınlap, Rey Krebbs penen birge Sautforktı basqarıwǵa kóbirek kewil bóledi. 1981-jılı [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] Djoktıń ózi tábiyattı qorǵaw maqsetinde qarsı bolıp júrgen Takapa jer iyelew joybarınıń artındaǵı baslı tulǵa ekenin bilgennen keyin, olar qısqa waqıtqa ajırasıp ketedi. Elli onıń bul iske aralaspaw tuwralı talabın orınlawdan bas tartqanda, Djok Sautforktan ketip qaladı. Biraq kóp uzamay ekewi tatıwlasıp, [[Parij|Parijge]] ekinshi pal ayına baradı. AQSHqa qaytqannan soń Djok penen Miss Elli [[Vashington|Vashingtonǵa]] keledi. Sol jerde AQSH Mámleketlik departamenti Djoktan Venesueladaǵı neft sanaatın rawajlandırıwǵa jetekshilik etiwdi soraydı. Elli jalǵız ózi Sautforkqa qaytadı, al Djok Vashingtondaǵı konferenciyalarǵa qatnasadı. Keyin ol Venesuelaǵa atlanar aldında birneshe saatqa Dallasqa baradı. Venesueladan Texasqa qaytıp kiyatırǵanda Djok otırǵan vertolyot kishi samolyot penen dúgisip, kólge qulaydı. Djoktıń denesi heshqashan tabılmadı, biraq 1982-jılı ol rásmiy túrde qaytıs boldı dep járiyalandı. Djoktıń ólimi tuwralı waqıya tarmaǵı aktyor Djim Devistiń haqıyqıy ómirdegi qaytıs bolıwına baylanıslı engizildi. The Search (Izlew) epizodınıń sońında Deviske arnalǵan húrmet kórsetilip, ekranda onıń súwreti menen «Jim Davis 1909–1981» degen jazıw sońǵı reklamalıq úziliske shekemgi muzıkalıq orınlaw menen birge kórsetildi. Sautfork ranchosında Djokqa arnalǵan estelik qulpıtas Miss Ellidiń qábiriniń qasında jaylasqan. === Ues Parmali waqıyası === 1986–87-jılǵı máwsiminde Ues Parmali atlı adamdı (rolde Stiv Forrest) Kleyton menen Rey Sautforkqa basqarıwshı etip jumısqa aladı. Bir kúni [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] onıń bólmesinen Djoktıń belbew qayısın, pıshaǵın, xatların hám jas gezindegi Ellidiń fotosúwretin tawıp aladı. Usıdan keyin Ues ózin Djok Yuingpen dep járiyalap, vertolyot apatınan aman qalǵanın, keyin Qubla Amerikadaǵı emlewxanada plastikalıq operaciyalar menen uzaq reabilitaciyadan ótkenin aytadı. Djey-Ar menen Bobbi shólkemlestirgen birneshe tekseriwden, sonıń ishinde rentgen, poligraf hám Yuingler shańaraǵı tuwralı bilim sınaqlarınan ótken soń, Ues kóplegen adamlardı, sonıń ishinde Miss Ellidi, Reydi hám basqa da shańaraq aǵzaların onıń shınında da Djok bolıwı múmkin ekenine isendiredi. Biraq Kleyton, Bobbi hám Djey-Ar onıń Djok ekenine ulıwma isenbeydi. Bobbi Qubla Amerikaǵa barıp, sol waqıtta Djoktı awır temperaturadan emlegen shıpaker menen sóylesedi. Sautforkqa qaytqannan soń ol bul maǵlıwmattı Yuinglerdiń barbekyu keshesinde járiyalaydı. Sol jerde Djoktıń jaqın dostı Pank Anderson awırǵan waqtında Djoktıń Yuingler áwladınıń tariyxın aytıp júrgenin eske aladı. Bul maǵlıwmat Uestiń Djok emes ekenine dálil retinde paydalanıladı. Usıǵan shekem Rey Ueske onıń keliwi shańaraqqa kóp qıyınshılıq ákelip atırǵanın aytqan edi. Usıdan keyin Ues Miss Elli menen sóylesiwge ketedi. Miss Elli keyin shańaraǵına Uestiń ózi Djok emes ekenin aytqanın jetkizedi. Biraq bul Bobbi Qubla Amerikadan vertolyot penen qaytqannan keyingi máwrit edi. Keyin Ues barbekyu keshesine kelip, [[Barbara Bel Geddes]] oynaǵan Miss Elli menen ushırasıwǵa baradı. Biraq olardıń ushırasıwı ekrannan tıs jerde qaladı. Sonıń menen qatar onıń rentgen súwretlerinde Djoktaǵıday súyek jaraqatlarınıń izleri anıqlanǵanı onıń shın mánisinde Djok bolıwı múmkin degen pikirdi kúsheytti. Prodyuserler Uestiń ketiwin qasaqana túsiniksiz etip qaldırdı. Bul waqıya tarmaǵı serial prodyuserleriniń Djok Yuing qaharmanın Dallas serialına qaytarıw háreketi boldı. Óytkeni olar Djim Devis 1981-jılı qaytıs bolǵannan keyin roldi birden basqa aktyorǵa bermewge sheshim qabıllaǵan edi. Onınshı máwsimde prodyuserlerdiń dáslepki oyı boyınsha Ues Parmalidiń shın mánisinde Djok Yuing ekeni ashılıwı tiyis edi. Biraq tamashagóylerdiń reakciyası aralas hám de kóbinese unamsız boldı. Sebebi Miss Elli [[Kleyton Farlou]] menen ([[Xovard Kil]]) qayta turmıs qurıp, baxıtın tapqan edi. Onıń ústine Ues/Djok rolin oynaǵan Stiv Forrest (ol gezde 61 jasta) Djim Devisten on altı jas kishi edi. Forrestiń shashın aǵartıp, Deviske uqsatıwǵa háreket etkeni menen, Lorimar studiyası tamashagóylerdiń pikirine qulaq salıp, dáslepki jobadan bas tarttı. Sonıń nátiyjesinde Djok Yuing qaharmanı serialǵa qayta kelmey, onınshı máwsimniń sońında qaytıs bolǵan halında qaldı. Degen menen Uestiń waqıyası anıq tamamlanbaǵanlıqtan, keleshekte onı qaytarıw imkaniyatı saqlandı. Biraq keyingi máwsimlerde Ues tuwralı heshqashan aytılǵan joq. Sonıń menen qatar Bobbi keltirgen dáliller kóbinese esitken áńgimelerge tiykarlanǵan edi hám Uestiń shın mánisinde Djok emes ekenin anıq dálilleytuǵın heshqanday anıq ayǵaq bolǵan joq. Onınshı máwsim kórsetilgennen keyin hám Ues Parmalidiń túsiniksiz ketiwinen soń ayırım ıqlasbentler Ues shın mánisinde Djok Yuing bolǵan shıǵar, biraq Miss Elli menen shańaraǵın endigiden bılay qıynamaw ushın ketip qalǵan dep boljadı. Sonday-aq Ues Djeremi Uendell menen ushırasqannan keyin joǵalıp ketkeni qızıq. Djeremi Yuing Oil kompaniyasın satıp alıwǵa mápli bolǵan hám Ueske onıń Djok ekeni emesligi zárúr emes dep, tek Yuinglerdi aldawǵa qızıǵatuǵının aytqan. === Miyrası === [[Fayl:Ewingcar.jpg|oñğa|nobaý|Sautfork sawǵa dúkanındaǵı Djok Yuingtiń Lincoln Mark V avtomobili.]] Djim Devis qaytıs bolǵannan keyin súwretshi Ro Kim aktyordıń Djok Yuing kórinisindegi portretin saldı<ref>{{Web deregi|url=http://www.rosgallery.com/clients|bet=Ro's Gallery: Clients - Celebrities|qaralǵan sáne=July 15, 2006}}</ref>. Bul portret Dallas syomka maydanınıń zárúr bólegine aylanıp, birneshe epizodta kórsetildi<ref>{{Web deregi|url=https://www.imdb.com/title/tt0077000/trivia|bet=Trivia for "Dallas"|baspaxana=[[IMDb.com]]|qaralǵan sáne=July 15, 2007|citata=After Jim Davis died, a portrait of him hung above the fireplace at Southfork as a memorial to the actor. When Miss Ellie remarried Clayton Farlow in 1984, the picture was moved to the Ewing Oil set.}}<br /><br />{{Web deregi|url=http://www.museum.tv/archives/etv/D/htmlD/dallas/dallas.htm|bet=Dallas: U.S. Serial Melodrama|baspaxana=[[Museum of Broadcast Communications]]|qaralǵan sáne=June 15, 2007|citata=...his [Jock Ewing's] portrait continued to preside over key scenes in the offices of Ewing Oil. Showing his utter devotion to his father's legacy, despite the loss of Ewing Oil, JR states to WestStar CEO Jeremy Wendell, who is taking over Ewing Oil, "Wendell, touch that painting and I'll kill you where you stand!"}}</ref>. Kartina kóp jıllar dawamında Djey-Ar Yuing rolin oynaǵan Dallas juldızı [[Larri Hegmen|Larri Xegmannıń]] úyinde iliwli turdı. Keyin ol 2011-jıldıń báhárinde portretti aukcionda satıwǵa sheshim qabılladı<ref>{{Web deregi|url=http://www.ultimatedallas.com/dallasnews/2011/06/04/jocks-portrait-sells-at-auction/|bet=Jock's portrait sells at auction|sáne=2011-06-04|til=en-US|jumıs=Dallas TV Series News|qaralǵan sáne=2020-08-13}}</ref>. Texas shtatındaǵı Parker qalasınıń [[Sautfork ranchosı|Southfork Ranch]] ranchosında, serialdıń sırtqı kórinisleri túsirilgen jerde, «Jock's Living Room (Djoktıń miymanxanası)» dep atalatuǵın bólmede Djok Yuingtiń basqa portreti baslı vizuallıq kórinis retinde qoyılǵan<ref>{{Web deregi|url=http://foreverlodging.com/gallery.cfm?PropertyKey=93|bet=Photo Gallery|baspaxana=[[Southfork Ranch]]|qaralǵan sáne=June 15, 2007}}<br /><br />{{Web deregi|url=http://homepage.mac.com/sethbook/tx/PhotoAlbum170.html|bet=Southfork Ranch|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080118081536/http://homepage.mac.com/sethbook/tx/PhotoAlbum170.html|arxivsáne=January 18, 2008|baspaxana=Homepage.mac.com|qaralǵan sáne=June 15, 2007}}</ref>. Djim Devis oynaǵan Djok Yuing serialdıń barlıq tórt máwsiminde nomeri EWING 1 bolǵan birdey 1978-jılǵı Lincoln Mark V avtomobilin aydadı. Bul kólik búgingi kúnge shekem, Sautfork ranchosınıń aymaǵında, sawǵa dúkanlarınıń birinde saqlanbaqta. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] 2h4v3yplxxf9apo83mt213p5vsq2xbt 232767 232760 2026-06-22T21:52:16Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 232767 wikitext text/x-wiki '''Djon Ross «Djok» Yuing aǵa''' (1909–1982) — [[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] tárepinen dóretilgen amerikalı [[Dallas (teleserial)|Dallas]] teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Djok rolin serialdıń birinshi tórt máwsiminde (1978–1981) [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] oynadı, al onıń jaslıq kishi 1986-jılǵı televideniege arnalǵan The Early Years (Birinshi jıllar) prekvel-filminde Deyl Midkiff oynadı. Djok 1930-jılı Yuing Oil kompaniyasınıń tiykarın salıp, Yuingler áwladınıń otaǵası boldı. == Qaharmannıń ómirbayanı == === Erte jaslıq dáwiri hám karerası === Djon Ross «Djok» Yuing aǵa 1909-jılı Liander Yuingtiń eki ulınıń genjesi bolıp dúnyaǵa keldi. Ájaǵası Djeyson arqalı Djok [[Texas|Texastaǵı]] neft káninde birinshi jumısın aldı. Poezd vagonında kiyatırıp, Djok Uillard «Digger» Barns penen tanısıp, ekewi dos boladı. Keyin Djok, Digger hám Djeyson táwekel etip neft izlewshilerge aylanıp, óz kán orınların burǵılay baslaydı. Diggerdiń jer astındaǵı neftti ózgeshe sezetuǵın qábileti boldı, al Djoktıń iskerlik qábiletiniń arqasında olar úlken baylıq jıynay basladı. Djeyson hám Digger jiyi kelise bermeytuǵın edi, al Djok sol waqıtta Diggerdi mudamı qorǵaytuǵın edi. Aqırında Djeyson Alyaskaǵa ketip, neft izlew menen shuǵıllandı hám Nensi Show atlı hayalǵa úylendi. Olardan Djek atlı ul menen Djeymi atlı qız dúnyaǵa keldi. Keyin Djok hám Digger Alyaskadan Texasqa qaytıp, sol jerde Djok Diggerdiń súyiklisi Elli Sautuort penen tanısadı. Waqıt ótiwi menen Diggerdiń ishimlikke háwesi hám ózine isenimsizligi [[Miss Elli Yuing|Miss Ellige]] onıń heshqashan ózgermeytuǵının hám úyleniwge ılayıq adam emes ekenin túsindirdi. Sonlıqtan ol Diggerdi taslap, Djoktı tańladı. Elliden ayrılǵan soń Digger el gezip ketedi, biraq Djok penen Digger taǵı birneshe jıl neft biznesin birge júrgizedi. Hátte 1939-jıldıń ózinde ekewi Yuing 23 kán ornınan túsetuǵın paydanı ózleri menen miyrasxorları arasında máńgi bólisiw tuwralı kelisimge qol qoyadı. Biraq Yuing 6 kán ornı tabılǵan gezde, Djok Digger óz úlesin qumar oyın menen ishimlikke jumsap jibermewi ushın kán ornın tek óz atına rásmiylestiredi. Usıǵan ashıwlanǵan Digger Djok ózin aldadı dep esaplap, olardıń doslıǵı hám sherikligi tamamlanadı. === Shańaraǵı hám balaları === [[Ullı depressiya]] gezinde qattı shıǵınǵa ushıraǵan [[Sautfork ranchosı|Sautforktı]] qutqarıwǵa Elli Sautuort qattı mútáj boldı. Biraq Miss Elli Diggerden Djoktı tańlaǵanına qaramastan, Djok úyleniwge asıqpadı. Sebebi [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] bilmeytuǵın bir nárse bar edi: Djok usıǵan shekem Amanda Lyuis atlı hayalǵa úylengen edi hám onıń psixikalıq densawlıǵına baylanıslı oǵan ǵamxorlıq etetuǵın edi. Úylengennen keyin kóp ótpey Amanda nerv keselligi menen awırıp, Djok onı psixiatriyalıq emlewxanaǵa ornalastırdı. Shıpaker Amandanıń heshqashan jazılmaytuǵının aytıp, ajırasıwǵa keńes beredi. Aqırında Djok 1930-jılı ajırasadı. 1936-jılı Miss Ellidiń shańaraǵı Sautforktı joǵaltıw aldında turǵan kúni Djok Miss Ellige úylenedi. Sol waqıtları Texasta ranchonı qutqara alatuǵın jalǵız bay adam Djok ekeni belgili edi. Djoktıń Miss Ellidiń ákesi Aaron Sautuort penen hám ájaǵası Garrison menen qarım-qatnası quramalı boldı. Biraq Barbara Sautuort jańa kúyew balasın, eń bolmasa qızı ushın, qabıllaǵanday boldı. Óler aldında Aaron óziniń súyikli mıltıǵın sawǵa etip, Djoktı shańaraqtıń bir aǵzası retinde moyınlaydı. Djok hám Miss Ellidiń Djey-Ar, Geri hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] atlı úsh ulı boldı. Djok [[Ekinshi jáhán urısı|ekinshi jer júzilik urısqa]] qatnasıp, Gollandiyadaǵı operaciya gezinde eski armiyadaǵı dostı Tom Mellori menen birge samolyot apatına ushıraydı. Keyin ekewi ózlerin jasırǵan shańaraqlardı qutqarıw ushın qayta keledi. Ullı Britaniyada xızmet etip júrgende Djok Kanzas shtatınıń Emporiya qalasınan shıqqan armiya miyirbiykesi Margaret Xanter menen oynas boladı. Keyin Djok [[Franciya|Franciyaǵa]] jiberiledi, al Margaret AQSHqa qaytıp keledi. Ol óziniń kúyew jigiti Amos Krebbske turmısqa shıǵıp, kóp uzamay Djoktıń nekesiz ulı Rey Krebbsti dúnyaǵa alıp keledi. Urıstan keyin Djok Sautforkqa qaytıp, Margaret penen bolǵan qarım-qatnası tuwralı Miss Ellige bárin aytıp beredi. Elli onı keshirip, ómirlerin dawam etedi. 1948-jılı Amos Krebbs Margaretti taslap ketedi, sóytip ol Reydi jalǵız ózi tárbiyalaydı. 1960-jılı 15 jastaǵı Rey Krebbs anasınıń Djoktan járdem soraǵan xatın alıp Sautforkqa keledi. Djok onı ranchoda jumısqa aladı. Biraq Djok ta, Miss Elli de, Reydiń ózi de onıń ákesi Djok ekenin bilmeytuǵın edi. Bul haqıyqat tek jigirma jıldan keyin, Amos Krebbs Dallasqa kelip, dáliller menen birge Djoktıń Reydiń ákesi ekenin járiyalaǵanda ǵana belgili boldı. Usıdan keyin Djok Reydi Yuingler shańaraǵınıń aǵzası retinde qabıllap, bárin óz shańaraǵına túsindiredi. 1930-jıllardan keyin, jıllar ótip Djok Yuing Oil kompaniyasın Texastaǵı eń kúshli ǵárezsiz neft kompaniyalarınıń birine aylandırdı. Bul onıń burınǵı dostı hám de sherigi Digger Barnstıń qızǵanıshın kúsheytti. Sonıń menen qatar Djok tabıslı rancher de boldı. Ol úlken ulı Djey-Ar nıń tárbiyasın óz qolına alıp, oǵan «qatal muhabbat» kórsetip ósirdi hám onı neft tarawındaǵı eń hiyleker hám de qatal magnatlardıń birine aylandırdı. Djok Yuing Oil basqarıwında Djey-Ar ǵa qattı súyenip, oǵan «úlken bizneske degen qushtarlıqtı» en jaydırdı. Biraq Djey-Ar nıń onıń ruqsatısız islegen qáwipli qatnası Sautforktı joǵaltıwǵa az qalǵanda, Djok oǵan qashan toqtaw kerek ekenin úyretpegenine ókinish bildiredi. Al ekinshi ulı Gerige Djok kóp kewil bólmedi. Ol Geridi hálsiz hám de naǵız Yuing minezinen ayrılǵan dep esapladı. Geri juwapkershilikten qashıp, jas kúyew hám de áke retindegi basımnan qutılıw ushın ishimlikke berilip, Djey-Ar nıń qorlıǵına qarsı tura almadı. Al genje ulı Bobbidi Djok ózgeshe jaqsı kórip, jiyi erkeletetuǵın edi. Djok onı «balalarınıń ishindegi eń jaqsısı» dep esapladı. Bobbide Djey-Ar da joq adamgershilik qásiyetler boldı hám ol ákesiniń ıqlasın qabıllay bildi. Biraq Bobbi kóbinese sezimtal, qızba minezli edi hám de neft biznesinde jetiskenlikke erisiw ushın kerekli aqıl, batıllıq hám maqsetlilik jetispeytuǵın edi. Ol neft biznesinen góre futboldı, hayallardı, ranchonı hám Yuing bolıwdıń sociallıq artıqmashlıqların jaqsı kórdi. Al bul artıqmashılıqlar Djok penen Djey-Ar nıń awır miynetiniń arqasında kelgen edi. === Pensiyaǵa shıǵıwı hám ólimi === 1977-jılı Djok Yuing Oil kompaniyasınıń prezidenti xızmetinen ketedi. Ol óz ornına Djey-Ar nı tayınlap, Rey Krebbs penen birge Sautforktı basqarıwǵa kóbirek kewil bóledi. 1981-jılı [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] Djoktıń ózi tábiyattı qorǵaw maqsetinde qarsı bolıp júrgen Takapa jer iyelew joybarınıń artındaǵı baslı tulǵa ekenin bilgennen keyin, olar qısqa waqıtqa ajırasıp ketedi. Elli onıń bul iske aralaspaw tuwralı talabın orınlawdan bas tartqanda, Djok Sautforktan ketip qaladı. Biraq kóp uzamay ekewi tatıwlasıp, [[Parij|Parijge]] ekinshi pal ayına baradı. AQSHqa qaytqannan soń Djok penen Miss Elli [[Vashington|Vashingtonǵa]] keledi. Sol jerde AQSH Mámleketlik departamenti Djoktan Venesueladaǵı neft sanaatın rawajlandırıwǵa jetekshilik etiwdi soraydı. Elli jalǵız ózi Sautforkqa qaytadı, al Djok Vashingtondaǵı konferenciyalarǵa qatnasadı. Keyin ol Venesuelaǵa atlanar aldında birneshe saatqa Dallasqa baradı. Venesueladan Texasqa qaytıp kiyatırǵanda Djok otırǵan vertolyot kishi samolyot penen dúgisip, kólge qulaydı. Djoktıń denesi heshqashan tabılmadı, biraq 1982-jılı ol rásmiy túrde qaytıs boldı dep járiyalandı. Djoktıń ólimi tuwralı waqıya tarmaǵı aktyor Djim Devistiń haqıyqıy ómirdegi qaytıs bolıwına baylanıslı engizildi. The Search (Izlew) epizodınıń sońında Deviske arnalǵan húrmet kórsetilip, ekranda onıń súwreti menen «Jim Davis 1909–1981» degen jazıw sońǵı reklamalıq úziliske shekemgi muzıkalıq orınlaw menen birge kórsetildi. Sautfork ranchosında Djokqa arnalǵan estelik qulpıtas Miss Ellidiń qábiriniń qasında jaylasqan. === Ues Parmali waqıyası === 1986–87-jılǵı máwsiminde Ues Parmali atlı adamdı (rolde Stiv Forrest) Kleyton menen Rey Sautforkqa basqarıwshı etip jumısqa aladı. Bir kúni [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] onıń bólmesinen Djoktıń belbew qayısın, pıshaǵın, xatların hám jas gezindegi Ellidiń fotosúwretin tawıp aladı. Usıdan keyin Ues ózin Djok Yuingpen dep járiyalap, vertolyot apatınan aman qalǵanın, keyin Qubla Amerikadaǵı emlewxanada plastikalıq operaciyalar menen uzaq reabilitaciyadan ótkenin aytadı. Djey-Ar menen Bobbi shólkemlestirgen birneshe tekseriwden, sonıń ishinde rentgen, poligraf hám Yuingler shańaraǵı tuwralı bilim sınaqlarınan ótken soń, Ues kóplegen adamlardı, sonıń ishinde Miss Ellidi, Reydi hám basqa da shańaraq aǵzaların onıń shınında da Djok bolıwı múmkin ekenine isendiredi. Biraq Kleyton, Bobbi hám Djey-Ar onıń Djok ekenine ulıwma isenbeydi. Bobbi Qubla Amerikaǵa barıp, sol waqıtta Djoktı awır temperaturadan emlegen shıpaker menen sóylesedi. Sautforkqa qaytqannan soń ol bul maǵlıwmattı Yuinglerdiń barbekyu keshesinde járiyalaydı. Sol jerde Djoktıń jaqın dostı Pank Anderson awırǵan waqtında Djoktıń Yuingler áwladınıń tariyxın aytıp júrgenin eske aladı. Bul maǵlıwmat Uestiń Djok emes ekenine dálil retinde paydalanıladı. Usıǵan shekem Rey Ueske onıń keliwi shańaraqqa kóp qıyınshılıq ákelip atırǵanın aytqan edi. Usıdan keyin Ues Miss Elli menen sóylesiwge ketedi. Miss Elli keyin shańaraǵına Uestiń ózi Djok emes ekenin aytqanın jetkizedi. Biraq bul Bobbi Qubla Amerikadan vertolyot penen qaytqannan keyingi máwrit edi. Keyin Ues barbekyu keshesine kelip, [[Barbara Bel Geddes]] oynaǵan Miss Elli menen ushırasıwǵa baradı. Biraq olardıń ushırasıwı ekrannan tıs jerde qaladı. Sonıń menen qatar onıń rentgen súwretlerinde Djoktaǵıday súyek jaraqatlarınıń izleri anıqlanǵanı onıń shın mánisinde Djok bolıwı múmkin degen pikirdi kúsheytti. Prodyuserler Uestiń ketiwin qasaqana túsiniksiz etip qaldırdı. Bul waqıya tarmaǵı serial prodyuserleriniń Djok Yuing qaharmanın Dallas serialına qaytarıw háreketi boldı. Óytkeni olar Djim Devis 1981-jılı qaytıs bolǵannan keyin roldi birden basqa aktyorǵa bermewge sheshim qabıllaǵan edi. Onınshı máwsimde prodyuserlerdiń dáslepki oyı boyınsha Ues Parmalidiń shın mánisinde Djok Yuing ekeni ashılıwı tiyis edi. Biraq tamashagóylerdiń reakciyası aralas hám de kóbinese unamsız boldı. Sebebi Miss Elli [[Kleyton Farlou]] menen ([[Xovard Kil]]) qayta turmıs qurıp, baxıtın tapqan edi. Onıń ústine Ues/Djok rolin oynaǵan Stiv Forrest (ol gezde 61 jasta) Djim Devisten on altı jas kishi edi. Forrestiń shashın aǵartıp, Deviske uqsatıwǵa háreket etkeni menen, Lorimar studiyası tamashagóylerdiń pikirine qulaq salıp, dáslepki jobadan bas tarttı. Sonıń nátiyjesinde Djok Yuing qaharmanı serialǵa qayta kelmey, onınshı máwsimniń sońında qaytıs bolǵan halında qaldı. Degen menen Uestiń waqıyası anıq tamamlanbaǵanlıqtan, keleshekte onı qaytarıw imkaniyatı saqlandı. Biraq keyingi máwsimlerde Ues tuwralı heshqashan aytılǵan joq. Sonıń menen qatar Bobbi keltirgen dáliller kóbinese esitken áńgimelerge tiykarlanǵan edi hám Uestiń shın mánisinde Djok emes ekenin anıq dálilleytuǵın heshqanday anıq ayǵaq bolǵan joq. Onınshı máwsim kórsetilgennen keyin hám Ues Parmalidiń túsiniksiz ketiwinen soń ayırım ıqlasbentler Ues shın mánisinde Djok Yuing bolǵan shıǵar, biraq Miss Elli menen shańaraǵın endigiden bılay qıynamaw ushın ketip qalǵan dep boljadı. Sonday-aq Ues Djeremi Uendell menen ushırasqannan keyin joǵalıp ketkeni qızıq. Djeremi Yuing Oil kompaniyasın satıp alıwǵa mápli bolǵan hám Ueske onıń Djok ekeni emesligi zárúr emes dep, tek Yuinglerdi aldawǵa qızıǵatuǵının aytqan. === Miyrası === [[Fayl:Ewingcar.jpg|oñğa|nobaý|Sautfork sawǵa dúkanındaǵı Djok Yuingtiń Lincoln Mark V avtomobili.]] Djim Devis qaytıs bolǵannan keyin súwretshi Ro Kim aktyordıń Djok Yuing kórinisindegi portretin saldı<ref>{{Web deregi| url =http://www.rosgallery.com/clients|bet=Ro's Gallery: Clients - Celebrities|qaralǵan sáne= 2006-jıl 15-iyul }}</ref>. Bul portret Dallas syomka maydanınıń zárúr bólegine aylanıp, birneshe epizodta kórsetildi<ref>{{Web deregi| url =https://www.imdb.com/title/tt0077000/trivia|bet=Trivia for "Dallas"|baspaxana=[[IMDb.com]]|qaralǵan sáne= 2007-jıl 15-iyul |citata=After Jim Davis died, a portrait of him hung above the fireplace at Southfork as a memorial to the actor. When Miss Ellie remarried Clayton Farlow in 1984, the picture was moved to the Ewing Oil set.}}<br /><br />{{Web deregi| url =http://www.museum.tv/archives/etv/D/htmlD/dallas/dallas.htm|bet=Dallas: U.S. Serial Melodrama|baspaxana=[[Museum of Broadcast Communications]]|qaralǵan sáne= 2007-jıl 15-iyun |citata=...his [Jock Ewing's] portrait continued to preside over key scenes in the offices of Ewing Oil. Showing his utter devotion to his father's legacy, despite the loss of Ewing Oil, JR states to WestStar CEO Jeremy Wendell, who is taking over Ewing Oil, "Wendell, touch that painting and I'll kill you where you stand!"}}</ref>. Kartina kóp jıllar dawamında Djey-Ar Yuing rolin oynaǵan Dallas juldızı [[Larri Hegmen|Larri Xegmannıń]] úyinde iliwli turdı. Keyin ol 2011-jıldıń báhárinde portretti aukcionda satıwǵa sheshim qabılladı<ref>{{Web deregi| url =http://www.ultimatedallas.com/dallasnews/2011/06/04/jocks-portrait-sells-at-auction/|bet=Jock's portrait sells at auction|sáne= 2011-jıl 4-iyun |til=en-US|jumıs=Dallas TV Series News|qaralǵan sáne= 2020-jıl 13-avgust }}</ref>. Texas shtatındaǵı Parker qalasınıń [[Sautfork ranchosı|Southfork Ranch]] ranchosında, serialdıń sırtqı kórinisleri túsirilgen jerde, «Jock's Living Room (Djoktıń miymanxanası)» dep atalatuǵın bólmede Djok Yuingtiń basqa portreti baslı vizuallıq kórinis retinde qoyılǵan<ref>{{Web deregi| url =http://foreverlodging.com/gallery.cfm?PropertyKey=93|bet=Photo Gallery|baspaxana=[[Southfork Ranch]]|qaralǵan sáne= 2007-jıl 15-iyun }}<br /><br />{{Web deregi| url =http://homepage.mac.com/sethbook/tx/PhotoAlbum170.html|bet=Southfork Ranch|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080118081536/http://homepage.mac.com/sethbook/tx/PhotoAlbum170.html|arxivsáne= 2008-jıl 18-yanvar |baspaxana=Homepage.mac.com|qaralǵan sáne= 2007-jıl 15-iyun }}</ref>. Djim Devis oynaǵan Djok Yuing serialdıń barlıq tórt máwsiminde nomeri EWING 1 bolǵan birdey 1978-jılǵı Lincoln Mark V avtomobilin aydadı. Bul kólik búgingi kúnge shekem, Sautfork ranchosınıń aymaǵında, sawǵa dúkanlarınıń birinde saqlanbaqta. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] h6t1ebcbzaktwcxszydu0hd4f7wfl88 8 42042 232721 232680 2026-06-22T12:51:51Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 232721 javascript text/javascript /** * Wikidata Label Helper (Versiya 1.3) * Shortdesc helper interfeysi menen pikseline shekem birdey qılıp tayarlanǵan versiyası. */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi', 'mediawiki.notification']).then(function () { $(function () { var allowedNamespaces = [0, 10, 14]; if (mw.config.get('wgAction') !== 'view' || allowedNamespaces.indexOf(mw.config.get('wgNamespaceNumber')) === -1) { return; } var itemId = mw.config.get('wgWikibaseItemId'); if (!itemId) { return; } var lang = mw.config.get('wgContentLanguage'); var api = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php'); api.get({ action: 'wbgetentities', ids: itemId, props: 'labels', languages: lang, format: 'json' }).done(function (data) { var currentLabel = ''; var entity = data.entities[itemId]; if (entity && entity.labels && entity.labels[lang]) { currentLabel = entity.labels[lang].value; } initUI(currentLabel); }); function initUI(currentLabel) { var $container = $('<div>').attr('id', 'wd-label-helper').css({ 'font-size': '85%', 'margin-bottom': '0.4em', 'color': '#54595d', 'display': 'block', 'line-height': '1.5em' }); var $displaySpan = $('<span>'); var $actionLink = $('<a>').attr('href', '#').css('margin-left', '0.4em'); // Shortdesc helper stilindegi tekst formatı if (currentLabel) { $displaySpan.text('Wikimaǵlıwmat ataması: ' + currentLabel); $actionLink.text('(redaktorlaw)'); } else { $displaySpan.text('Wikimaǵlıwmat ataması '); var $missingSpan = $('<span>').text('joq').css({ 'color': '#ba3c26', 'font-weight': 'bold' }); $displaySpan.append($missingSpan); $actionLink.text('(Qosıw)'); } $container.append($displaySpan).append($actionLink); if ($('#contentSub').length) { $('#contentSub').before($container); } else if ($('#siteSub').length) { $('#siteSub').after($container); } else { $('#firstHeading').after($container); } $actionLink.on('click', function (e) { e.preventDefault(); showEditForm($container, $displaySpan, $actionLink, currentLabel); }); } function showEditForm($container, $displaySpan, $actionLink, currentLabel) { $displaySpan.hide(); $actionLink.hide(); // 1. Birlesken kiyirtiw paneli (Input + Counter + Saqlaw) var $inputWrapper = $('<span>').css({ 'display': 'inline-flex', 'align-items': 'center', 'background': '#fff', 'border': '1px solid #a2a9b1', 'border-radius': '2px', 'height': '32px', 'vertical-align': 'middle', 'box-sizing': 'border-box' }); var $input = $('<input>').attr({ type: 'text', placeholder: 'Wikimaǵlıwmat ataması...' }).val(currentLabel).css({ 'border': 'none', 'padding': '0 8px', 'height': '100%', 'width': '250px', 'outline': 'none', 'font-size': '14px', 'box-sizing': 'border-box' }); // Simvollar sanın esaplaǵısh (Counter) var $charCount = $('<span>').text(currentLabel.length).css({ 'color': '#72777d', 'font-size': '12px', 'padding': '0 8px', 'border-right': '1px solid #a2a9b1', 'height': '100%', 'display': 'inline-flex', 'align-items': 'center', 'background': '#f8f9fa', 'user-select': 'none' }); var $saveBtn = $('<button>').text('Saqlaw').css({ 'background': '#36c', 'color': '#fff', 'border': 'none', 'font-weight': 'bold', 'padding': '0 16px', 'height': '100%', 'cursor': 'pointer', 'font-size': '14px', 'border-radius': '0 2px 2px 0' }); $inputWrapper.append($input).append($charCount).append($saveBtn); // 2. Redaktorlaw túsindirmesi (Edit Summary Input) var $summaryInput = $('<input>').attr({ type: 'text', placeholder: 'Redaktorlaw túsindirmesi' }).css({ 'border': '1px solid #a2a9b1', 'border-radius': '2px', 'padding': '0 8px', 'height': '32px', 'width': '200px', 'margin-left': '8px', 'vertical-align': 'middle', 'box-sizing': 'border-box', 'outline': 'none', 'font-size': '14px' }); // 3. Biykarlaw túymesi (Cancel Button) var $cancelBtn = $('<button>').text('Biykarlaw').css({ 'background': '#fff', 'color': '#d33', 'border': '1px solid #d33', 'border-radius': '2px', 'padding': '0 12px', 'height': '32px', 'margin-left': '8px', 'vertical-align': 'middle', 'cursor': 'pointer', 'font-weight': 'bold', 'font-size': '14px' }); var $form = $('<span>').append($inputWrapper).append($summaryInput).append($cancelBtn); $container.append($form); $input.focus(); // Dinamikalıq simvol esaplaw logikası $input.on('input', function () { $charCount.text($input.val().length); }); $input.on('keydown', function (e) { if (e.key === 'Enter') { e.preventDefault(); $saveBtn.click(); } }); $summaryInput.on('keydown', function (e) { if (e.key === 'Enter') { e.preventDefault(); $saveBtn.click(); } }); $cancelBtn.on('click', function (e) { e.preventDefault(); $form.remove(); $displaySpan.show(); $actionLink.show(); }); $saveBtn.on('click', function (e) { e.preventDefault(); var newLabel = $input.val().trim(); var summaryText = $summaryInput.val().trim(); if (newLabel === currentLabel) { $cancelBtn.click(); return; } $input.prop('disabled', true); $saveBtn.prop('disabled', true); $summaryInput.prop('disabled', true); // Paydalanıwshı túsindirme jazǵan bolsa sonı qosadı, bolmasa standart tekst qáledı var finalSummary = summaryText ? summaryText + ' ([[w:kaa:Wikipedia:Gadjetler/Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı|Label helper]])' : 'Label updated via [[w:kaa:Wikipedia:Gadjetler/Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı|Label helper]] gadget'; api.postWithToken('csrf', { action: 'wbsetlabel', id: itemId, language: lang, value: newLabel, summary: finalSummary, format: 'json' }).done(function (data) { if (data.success) { mw.notify('Wikimaǵlıwmat ataması tabıslı saqlandı!', { type: 'success' }); $form.remove(); currentLabel = newLabel; // Kórinisti jańalaw $displaySpan.empty().text('Wikimaǵlıwmat ataması: ' + newLabel); $actionLink.text('(redaktorlaw)').show(); $displaySpan.show(); } else { mw.notify('Qátelik: Wikidataǵa saqlanbadı.', { type: 'error' }); $input.prop('disabled', false); $saveBtn.prop('disabled', false); $summaryInput.prop('disabled', false); } }).fail(function (error) { mw.notify('API qáteligi: ' + error, { type: 'error' }); $input.prop('disabled', false); $saveBtn.prop('disabled', false); $summaryInput.prop('disabled', false); }); }); } }); }); pv5d1sx40gwqgaxdnex1mvf91spilsp 8 42044 232723 232668 2026-06-22T13:07:09Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 232723 wikitext text/x-wiki '''[[Wikipedia:Gadjetler/Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı|Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı]]:''' tez hám ańsat usılda Wkimaǵlıwmat atamasın qosıw l9y5v21m9mglolb54vv9oe6265p706k 0 42047 232732 232707 2026-06-22T13:28:09Z Bekan88 11311 232732 wikitext text/x-wiki {| class="infobox character" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color:#E6D8AD;" |J. R. Yuing |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[Fayl:Larry_Hagman_1973.JPG|250px|sürmesiz]] <div class="infobox-caption">[[Larri Hegmen|Larri Hegman]] — Dj.R. Yuing rolinde</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Dóretiliwi hám kórinisi |- ! class="infobox-label" scope="row" |Birinshi kórinisi | class="infobox-data" |2-aprel 1978-jıl<br />''«Diggerdiń qızı»'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Sońǵı kórinisi | class="infobox-data" |4-mart 2013-jıl<br />''«Qáhárli hám tez»'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Dóretiwshi | class="infobox-data" |[[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Súwretlegen | class="infobox-data" |[[Larri Hegmen|Larri Hegman]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Basqa kórinisleri | class="infobox-data" | * ''Knots Landing'' * ''Dallas: Dáslepki jıllar'' * ''Dallas: Dj.R.-nıń qaytıwı'' * ''Dallas: Yuingler urısı'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Jılları | class="infobox-data" |1978–1991, 1996, 1998, 2012–2013 |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Jeke maǵlıwmatlar |- ! class="infobox-label" scope="row" |Tuwılǵan jılı | class="infobox-data" |1936 (tiykarǵı serial)<br />1939 (TNT serialı) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Qaytıs bolǵan sánesi | class="infobox-data" |1-fevral, 2013-jıl |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Miynet jolı |- ! class="infobox-label" scope="row" |Kásibi | class="infobox-data" | * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń vice-prezidenti (1962–1977) * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń prezidenti (1977–1982) * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń akcioneri hám teń bas atqarıwshı direktorı (1980–1987, 1988–1990, 1991) * «Xarvud Oyl» kompaniyasınıń 25% akcioneri (1982–1983) * JRE Industries kompaniyasınıń tiykarın salıwshı hám bas atqarıwshı direktorı (1987–1988) * Ewing & Ewing kompaniyasınıń tiykarın salıwshı hám bas atqarıwshı direktorı (1991) * WestStar Oil kompaniyasınıń bas atqarıwshı direktorı (1996–1998, tek filmlerde) * [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosınıń]] iyesi (2012) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Shańaraǵı |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ákesi | class="infobox-data" |[[Djok Yuing]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Anası | class="infobox-data" |[[Miss Elli Yuing|Miss Elli Yuing Farlou]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ógey ákesi | class="infobox-data" |Kleyton Farlou |- ! class="infobox-label" scope="row" |Inileri | class="infobox-data" | * Geri Yuing * [[Bobbi Yuing]] * Rey Krebbs (ógey inisi) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Jubayları | class="infobox-data" | * [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepard]] (1971–1981, 1982–1988) * Kelli Xarper (1988–1991) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Balaları | class="infobox-data" | * Djeyms Bomont (Vanessa Bomonttan) * Djon Ross Yuing III (Syu Ellennen) * Atı belgisiz ul (Kelliden) * Atı belgisiz qızı |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Basqa aǵayinleri |- | class="infobox-full-data" colspan="2" | * Djimmi Bomont (aqlıǵı) * Leander Yuing (atası) * Aaron Sautvort (dayı atası) * Barbara Sautvort (dayı ájesi) * Djeyson Yuing (aǵası) * Garrison Sautvort (dayı aǵası) * Kristofer Yuing (jiyeni; asırap alınǵan) * Bobbi Yuing II (jiyeni) * Lukas Ueyd Krebbs (jiyeni) * [[Lyusi Yuing]] (jiyeni) * Betsi Yuing (jiyeni) * Margaret Krebbs (ógey jiyeni) * Molli Uittaker (jiyeni) * Djek Yuing (aqlıq tuwısqanı) * Djeymi Yuing Barns (aqlıq tuwısqanı) * Inok Sautvort (dayı atası) * Eleanor Sautvort (dayı apası) |} '''Djon Ross Yuing kishi''' (Djey-Ar, sonday-aq J.R. atı menen belgili) — amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı hám onıń dawamları menen spin-offlarındaǵı, sonıń ishinde dawam etiwshi serialdaǵı (2012–2014) oydan shıǵarılǵan qaharman. Qaharmandı 1978-jılı serialdıń birinshi bóliminen baslap 2012-jıldıń sońına deyin qaytıs bolǵanǵa shekem [[Larri Hegmen]] oynadı; Hegman túpnusqa serialdıń barlıq 357 bóliminde kóringen jalǵız aktyor boldı<ref>O'Carroll, Lisa (2011-10-15). "Larry Hagman diagnosed with cancer". The Guardian. London.</ref>. Serialdıń eń ataqlı qaharmanı retinde Djey-Ar kóplegen iri waqıyalardıń ortasında boldı. Ol óz qarsılaslarınıń baylıǵın tartıp alıw ushın mudamı hiylekerlik isleytuǵın, ashkóz, ózimshil, manipulyativ hám de morallıq principlerden jurday, psixopatiyalıq beyimliligi bar neft magnatı retinde súwretlenedi<ref>Patrick, Christopher J. (2007). Handbook of Psychopathy, Guilford Pubn., New York</ref><ref>Jacobs, David (1990-04-15). "TV VIEW; When the Rich And the Powerful Were Riding High". The New York Times. Retrieved 2010-08-31.</ref>. PBS kanalınıń «Televidenie jetekshileri» baǵdarlamasında HegmenDjey-Ar obrazın rawajlandırıwǵa «Juldız shańı» (Stardust) filmindegi uqsas rol tásir etkenin hám burınǵı qatal baslıqlarınıń biri de ilham bergenin atap ótken<ref>{{Cite episode |title=Primetime Soaps |series=Pioneers of Television |network=[[PBS]] |date=January 22, 2013 |season=3 |number=2}}</ref>. Dáslebinde serialdıń tiykarǵı itibarı jawlasqan shańaraqlarǵa awdarılıp, Djey-Ar tek qosımsha qaharman bolǵanı menen, onıń ataqlılıǵı ádewir ósip, prodyuserler onıń serialdıń baslı juldızına aylanǵanın moyınladı. 1980-jılı joqarı reyting jıynaǵan eki bólim sol jılı mádeniy qubılısqa aylanǵan «Djey-Ar nı kim attı?» (Who shot J.R.?) waqıyasınıń bir bólimi boldı<ref>{{Cite news|title=TELEVISION; When J.R. Was Shot The Cliffhanger Was Born|work=[[The New York Times]]|date=1995-05-07|url=https://www.nytimes.com/1995/05/07/arts/television-when-j-r-was-shot-the-cliffhanger-was-born.html|access-date=2010-08-31|first=Andy|last=Meisler}}</ref>. «Bólingen úy» (A House Divided) bóliminde tamashagóyler Djey-Ar nıń belgisiz birew tárepinen atılǵanın kórdi. Bul intrigalı juwmaqlanıw martta kórsetilgennen keyin tamashagóyler noyabr ayına deyin kútiwge májbúr boldı. «Bunı kim isledi?» (Who Done It) bóliminde waqıya sheshimin taptı. Jańadan kelgen ataqlılıǵınıń arqasında Hegmenshártnama talapları orınlanbasa serialdan ketetuǵının málimledi. CBS kanalı rolge basqa aktyor alınıwı múmkin degen mısh-mıshlar tarqatqanı menen, aqır sońında aktyor jeńiske eristi<ref>{{Cite news|title=Echoes of who shot JR|date=2001-04-05|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1261931.stm|access-date=2010-08-31}}</ref>. Ol sonday-aq 1980–1982-jılları «Knots Lending» (Knots Landing) spin-offınıń bes bóliminde kórindi. Qaharman 2012-jılǵı jańalanǵan serialdıń birinshi eki máwsiminde de payda boldı. Hegmen2012-jılı 23-noyabrde qaytıs boldı, sonnan keyin «Dallas» prodyuserleri Djey-Ar nıń ekinshi máwsimde óltiriletuǵının járiyaladı<ref>Funeral Episode Set for Larry Hagman's J.R. on 'Dallas' Season Two Hollywood.com, December 11, 2012</ref>. «Ashıwlanǵan hám tez» (The Furious and the Fast) bólimi Djey-Ar nıń ólimin kórsetti. Djey-Ar Yuing televidenie tariyxındaǵı eń ataqlı qaharmanlardıń biri esaplanadı. TV Guide jurnalı onı 2013-jılǵı «Barlıq waqıttaǵı eń jawız 60 qaharman» diziminde birinshi orınǵa qoydı. 2016-jılı Rolling Stone jurnalı onı «Barlıq waqıttaǵı eń ullı 40 tele zulım» diziminde 11-orınǵa ornalastırdı<ref name="Rolling Stone">{{Jurnal deregi |last=Collins |first=Sean T. |date=February 9, 2016 |title=40 Greatest TV Villains of All Time |url=https://www.rollingstone.com/tv/lists/40-greatest-tv-villains-of-all-time-20160209 |url-status=dead |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722205719/http://www.rollingstone.com/tv/lists/40-greatest-tv-villains-of-all-time-20160209 |archive-date=July 22, 2017 |access-date=April 29, 2016}}</ref>. 2001-jılı Ullı Britaniyadaǵı Channel 4 sorawnamasında ol «Televideniedegi eń ullı 100 qaharman» diziminde 38-orındı iyeledi<ref>{{Web deregi|url=http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html|bet=100 Greatest TV Characters|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090531160558/http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html|arxivsáne=31 May 2009|baspaxana=[[Channel 4]]|qaralǵan sáne=26 May 2019}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001/|bet=100 Greatest ... (100 Greatest TV Characters (Part 1))|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150221233837/http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001/|arxivsáne=21 February 2015|baspaxana=[[ITN Source]]|qaralǵan sáne=13 May 2019}}</ref>. == Qaharman == Djey-Ar serial qaharmanları menen tamashagóyler arasında «jaman adam» retinde ataqlı. Bizneste ol júdá qatal metodlardı qollanadı hám qarsılasların jeńiw ushın jiyi para beriw, shantaj etiw hám basqa da jasırın usıllarǵa súyenedi. Onıń baslı qarsılası — [[Kliff Barns]]. Kóp jaǵdayda ol tas júrek bolıp kórinedi hám óziniń jaman qásiyetlerin maqtanısh etedi. Degen menen túpnusqa serial barısında onıń shańaraǵına degen súyispenshiligin kórsetetuǵın, miyrimli hám de quramalı tárepleri de bayqaladı. Sońǵı máwsimde [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen mal aydap kiyatırǵanda zamannıń ózgeriwi tuwralı oy tolǵap, stress penen tereń oyǵa berilgen máwritleri kórsetiledi. «JR» ataması «Gigant» (Giant – «Úlken») filmindegi Djett Rink qaharmanınıń qısqartılǵan atına húrmet retinde berilgen. Djett Rink — Djeyms Dinniń qaytıs bolar aldındaǵı sońǵı roli bolǵan qaharman. Neft magnatı X. L. Xant Yuing obrazına erkin ilham deregi bolǵan<ref>{{Web deregi|url=https://www.forbes.com/profile/hunt/?sh=554392d3275f|bet=Forbes Profile: The Hunt family|til=en|jumıs=[[Forbes]]|qaralǵan sáne=June 13, 2023}}</ref>. == Waqıyalar tarmaǵı == === Túpnusqa serial === Djey-Ar Yuing [[Djok Yuing|Djon Ross «Djok» Yuing aǵa]] ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) penen [[Miss Elli Yuing|Eleanor «Miss Elli» Yuingtiń]] ([[Barbara Bel Geddes]], keyin qısqa waqıtta [[Donna Rid]]) tuńǵısh ulı boldı. Djey-Ar shańaraqtıń Sautfork ranchosında dúnyaǵa kelgen<ref>Dallas: The Early Years</ref>. Onıń tuwılǵan jılı boyınsha qarama-qarsılıq bar: «Dallas: Dáslepki jıllar» (Dallas: The Early Years) filminde Miss Elli 1936-jılı Djey-Arǵa júkli ekenin aytadı, bul onıń tuwılǵan jılın 1936 yamasa 1937-jıl etip kórsetedi, al 2012-jılǵı dawamında Djey-Ar nıń qulpıtasında 1939-jıl kórsetilgen. Djey-Ar nıń eki inisi bar: Geri (Ted Shekelford, keyin qısqa waqıt oynaǵan Devid Ekroyd) hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]); sonday-aq [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] gezinde ákesiniń Margaret Xanter atlı áskeriy miyirbiyke menen baylanısınan tuwılǵan ógey inisi Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]]) bar. Bes jasınan baslap Djey-Ar ákesi Djoktıń miyrasxorı retinde tárbiyalandı. Djok júdá qatal hám de jawız usıl menen basqarǵan ǵárezsiz neft kompaniyası — «Yuing Oylda» onıń ornına otırıwı tiyis boldı. 1960-jılları Vetnam urısında qısqa waqıt xızmet etip úyine qaytqannan keyin, Djey-Ar «Yuing Oylda» uzaq jıllıq miynet jolın basladı. Onıń «Sautfork ranchosında» jumıs islewge qızıǵıwshılıǵı bolǵan joq, óytkeni ol negizinen anası Miss Ellidiń, sonday-aq inileri Bobbi menen Rey Krebbstiń menshigi esaplandı, biraq ol Sautforktı shańaraǵı qolında saqlap qalıwǵa qattı umtıldı. Geri kóbinese anasınıń tásirinde boldı hám Sautvortlar áwladınıń Sautforkta mal sharwashılıǵı menen shuǵıllanıw dástúrin dawam etti, al «Yuing Oylǵa» qızıqpadı. Ákeleri Djok sıyaqlı, Djey-Ar da Geridi hálsiz, Yuinglerge tán minezden jurday dep esapladı, hám de Geri ósip jetiliskennen keyin Djey-Ar nıń qorlawına qarsı tura almadı. Jasóspirim gezinde Geri 1960-jıllardıń basında bolajaq kelinshegi Velin Klements penen (Djoan Van Ark) tanıstı; olardıń qızı [[Lyusi Yuing|Lyusi]] ([[Sharlin Tilton]]) dúnyaǵa keletuǵın bolǵan soń olar úylendi. Djey-Ar Geridiń Velin sıyaqlı sociallıq statusı tómen adamǵa úyleniwin maqullamadı. Olardıń nekesi buzıla baslaǵanda, Geri Sautforktı taslap ketip, Velin menen Lyusidi úyde qaldırdı. Velin [[Lyusi Yuing|Lyusidi]] alıp ketiwge háreket etkende, Djey-Ar onı qaladan quwıp jiberip, Lyusidi qaytadan Sautforktaǵı Yuinglerdiń úyine alıp keldi. 1979-jılı Geri menen Velin Dallasta qayta qosılıp, qaytadan úylendi, biraq Sautforkta qayta turıwǵa háreket etiwdiń ornına, olar Kaliforniyadaǵı oydan shıǵarılǵan Nots Lending (Knots Landing) elatına kóship ketti. Bobbi waqıtın Sautfork penen «Yuing Oyl» arasında ótkizetuǵın hám Djoktıń eń súyikli ulı edi. Bul Djey-Ar nı Djoktıń kewlinen shıǵıwǵa ózgeshe xoshametledi, biraq neft biznesindegi ayrıqsha jetiskenliklerine qaramastan, ol heshqashan Djoktıń Bobbige degen ózgeshe ıqlasın jeńe almadı. Bul olardıń arasında balalıqtan baslanǵan básekileslikti kúsheytti hám ol eseygen sayın dawam ete berdi, ásirese Bobbi Yuinglerdiń ata jawı esaplanatuǵın shańaraqtıń aǵzası [[Pem Yuing|Pamela Barnsqa]] ([[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]], qısqa waqıt Margaret Maykls) úylengennen keyin. Ápsanaǵa aylanǵan Barns–Yuing kelispewshiligi 1930-jılları Djok penen Pemniń nızamlı ákesi Diggerdiń (Kinan Uinn, dáslebinde Devid Ueyn oynaǵan) arasında baslanǵan edi. Olardıń neft biznesindegi sherikligi Diggerdiń máskúnemligi menen ókpe-renishiniń kesirinen buzıldı. Usıǵan shekem Djok Diggerdiń súyiklisi [[Miss Elli Yuing|Eleanor Sautvortqa]] úylengen edi, bul olardıń qarım-qatnasına úlken jánjelge deyin-aq daq túsirgen edi. Keyin bul kelispewshilik onlaǵan jıllar boyı dawam etip, Djey-Ar menen Diggerdiń ulı [[Kliff Barns|Klifftiń]] ([[Ken Kercheval]]) arasındaǵı soqlıǵısıw menen dawam etti. 1971-jılı Djey-Ar burınǵı «Miss Texas» ataǵınıń iyesi [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepardqa]] ([[Linda Grey]]) úylendi. Djey-Ar nıń aldı menen «Yuing Oyldı» birinshi orınǵa qoyıwı, keyin basqa hayallarǵa kewil bóliwi aqıbetinen olardıń nekesi barǵan sayın qıyın bola berdi. 1970-jıllardıń sońına qaray Syu Ellen máskúnemge aylandı. Olar 1981-jılı ajırasıp, 1982-jılı qayta úylendi de, 1988-jılı taǵı ajırastı. 1989-jılı Syu Ellen jańa súyiklisi Don Lokvud penen (Ien Maksheyn) birge [[London|Londonǵa]] kóship ketti; olar 1991-jılı shańaraq qurdı. Serial barısında Djey-Ar nıń eki hayalı hám úsh balası boldı. Onıń tuńǵısh ulı [[Djeyms Bomont|Djeyms Richard Bomont]] ([[Sasha Mitchell]]) 1960-jılları ekran sırtında bolǵan Vanessa Bomont penen (Geyl Xannikatt) qarım-qatnasınıń nátiyjesinde dúnyaǵa kelgen, biraq bul tek 1989-jılı ǵana belgili boldı. Onıń ekinshi hám de eń súyikli ulı — 1979-jılı birinshi hayalı Syu Ellennen tuwılǵan Djon Ross Yuing III (Omri Kac). Úshinshi ulı ekinshi hayalı Kelliden ([[Keti Podevell|Keti Podvell]]) boldı hám ol 1991-jılı dúnyaǵa keldi, biraq Kelli Dallastan ketkennen keyin ǵana bosandı. Djey-Ar dáslebinde óziniń qáyin sińlisi hám de burınǵı oynası Kristin Shepardtıń (Meri Krosbi) ulı Kristofer Yuingtiń (Djoshua Xarris, dáslebinde Erik Farlou) ákesi ózi dep oyladı, biraq keyin Djey-Ar nıń ákesi emes ekeni, shın ákesiniń Djeff Farradey ekeni anıqlandı. Kristoferdi Bobbi menen Pem asırap aldı. Sonıń menen bir qatarda, Djey-Ar nıń ekinshi hayalı Kelli menen nekesiz tuwılǵan ulı Djeyms oǵan kek qaytarıw ushın qolaylı waqıttı kútti. Djey-Ar Kellidi Sautforktan quwıp shıqqannan keyin, Kleyton Farloudıń ájapası Djessika Montfordtıń «Ueststar» (WestStar) akciyalarındaǵı dawıs beriw huqıqların ózine awdartıp alıw ushın sanatoriyaǵa jattı. Biraq oǵan belgisiz túrde Djeyms penen Kelli onıń advokatı Uolter Bermannan bosatıw hújjetlerin alıp úlgerdi. Djeyms ózin onıń advokatı retinde kórsetip, aqır sońında onı sol sanatoriyada qaldırdı. Keyin Kelli onı bosattı. Bul Djey-Ar ushın aqırında bárinen ayrılatuǵın jıldıń baslaması boldı. Aldı menen ol «Yuing Oyldı» Kliffke joǵalttı, keyin kekshil Karter Makkey ([[Djordj Kennedi]]) onı «Uest Star Oyldan» (West Star Oil) jumıstan shıǵardı. Bunnan tısqarı, ol Sautforktaǵı baqlawdan ayrıldı hám Syu Ellen menen birge Evropaǵa ketken ulı onnıń menen qatnaspadı. Aqırında Djey-Ar nıń qolında tek Bobbi oǵan turıwǵa ruqsat bergen Sautforktaǵı bir bólme ǵana qaldı. Ózine-ózi qol jumsawdı oylaǵan qaharman jalǵız Sautforkta burbon butılkası menen oqlanǵan revolver uslap sandalıp júrdi. Keyin jin-peri ekeni belgili bolatuǵın Adam atlı maqluq (rolin Djoel Grey oynaǵan) Djey-Arǵa keledi, al Djey-Ar kórip turǵanına isene almaydı. Aq smoking kiygen Adam Djey-Ar ǵa óziniń «xojayını» onı unatatuǵının hám onı Jerge arnawlı jibergenin aytadı. «Bul ájayıp ómir» (It's a Wonderful Life) filminiń tarmaǵına uqsas túrde, Adam Djey-Ar nı eger ol dúnyaǵa kelmegende basqa adamlardıń ómiri qanday bolar edi degendi kórsetiw ushın sayaxatqa alıp shıǵadı. Usı sayaxattan keyin Adam Djey-Ar nı ózin atıp óltiriwge kóndiriwge háreket etedi. Djey-Ar Adamǵa onıń kewlin tabıw ushın bunı islegisi kelmeytuǵının aytıp, onıń Aspannan kelgenine isenetuǵının bildiredi. Sonda Adam Djey-Ar dan ózin Aspannan jiberilgen dep nege oylaǵanın sorap, essiz kúle baslaydı da, óziniń haqıyqıy maqsetin ashadı. Djey-Ar qolında ele de burbon butılkası menen revolveri bar jaǵdayda jatatuǵın bólmesinde selk etip oyanadı. Ol bunıń tek qorqınıshlı tús bolǵanına jeńillep qaladı, biraq tap sol máwritte Adam qaytadan payda boladı, usı ret qızıl kostyum kiyip, jatatuǵın bólmedegi aynadan kórinedi. Adam Djey-Ar nıń ózin atıp óltiriwin qáleydi hám oǵan házirgi ómiriniń qanday jaǵdayǵa túskenin, sonday-aq hámmesine olsız jaqsıraq bolatuǵının eske saladı. Djey-Ar usıǵan kóniwge tayar sıyaqlı kórinedi. Usı waqıtta Bobbi Sautforkqqa túnde qaytıp kelgen edi. Djey-Ar onıń kólik penen kelgenin de, úyge kirgenin de esitpeydi, óytkeni onıń bar názeri aynadaǵı Adamǵa awǵan edi. Ol quraldı áste basına kóterip, atqıshtı tartadı, al ashıwlanǵan Adamnıń kózleri qızıl reńge janıp, aqırı: «Isle bunı!» dep baqıradı. Bobbi mıltıq dawısın esitip, ekinshi qabattaǵı Djey-Ar nıń jatatuǵın bólmesine qaray juwıradı. Qapınıń aldına jetkende ol bólmeniń ishine qarap, kórgeninen shorshıp ketip: «Qudayım-ay!» dep baqıradı. Djey-Ar nıń táǵdiri ashıq kórsetilmeydi. «Konundrum» («Conundrum» — «Sheshilmeytuǵın jumbaq») atlı finallıq intriga tek 1996-jılı shıqqan birinshi «Dallas: Djey-Ar nıń qaytıwı» (Dallas: J.R. Returns) telefilmi arqalı ǵana sheshildi. Filmniń basında Djey-Ar nıń shın mánisinde ózin atpaǵanı, onıń ornına ózine kóringen jin Adam turǵan aynaǵa oq atqanı belgili boladı. 2012-jılǵı jańalanǵan serial bul telefilmniń tarmaǵın dawam etpeydi, biraq Djey-Ar nıń ele tiri ekenin kórsetedi. «Dallas» serialındaǵı rásmiy Facebook betine sáykes, Djey-Ar haqıyqatında da aynaǵa oq atqan, biraq telefilmdegi sıyaqlı Evropaǵa ketip qalmaǵan. === ''Dallas'' (2012) === Dj.R. serialdıń 2012-jılǵı qayta janlandırılǵan versiyasına qaytadı, onda tiykarǵı itibar Dj.R.-nıń ulı Djon Ross Yuing III penen Bobbidiń asırap alǵan ulı Kristofer Yuingke baǵdarlanadı. Dj.R.-nıń quwanıshına baylanıslı, Djon Ross onıń aynımaǵan kóshirmesine aylanǵan, óytkeni ol neftke, aqshaǵa hám biylikke kóbirek kewil bóledi. Serial baslanǵan gezde Dj.R. sońǵı birneshe jılın qariyalar úyinde ótkizip júrgen boladı, sozılmalı depressiyadan azap shegedi hám Bobbi kelip turǵanına qaramastan sóylemeydi. Televiziyalıq eki filmdegi barlıq waqıyalar itibarǵa alınbaydı. Bobbi Dj.R.-ǵa kelip, «Yuing Oyl» menen Sautfork ushın bolǵan barlıq daw-jánjelleri ózin unatpaytuǵın adamǵa aylandırǵanın hám Kristofer menen Djon Rosstıń háwes etetuǵınday shańaraǵı bolıp, ózleri sıyaqlı mudamı dawlaspawın qáleytuǵının aytadı. Keyin Djon Ross Bobbidiń usınısı menen oǵan keledi de, Bobbidiń Sautforktı satıwdı jobalastırıp atırǵanın hám satıwdan túsken aqshanı Kristoferdiń jańa energiya joybarın qarjılandırıw ushın bergisi keletuǵının aytadı. Djon Ross sonday-aq Dj.R.-ǵa Sautforktıń astınan 2 milliard barrel neft qorı tabılǵanın, biraq Bobbidiń burǵılaw jumısların toqtatqanın xabarlaydı. Dj.R. aqırı esin jıynap, ulına ranchoda neft burǵılawǵa tosqınlıq keltiriw háreketleri menen gúresiwge járdemlesedi hám Djon Rossqa Bobbidiń bárqulla axmaq bolǵanın aytadı. Ol Dj.R.-nıń eski dostınıń qızı Marta del Sol menen birge jumıs islep júrgenin anıqlaydı, al Marta millionlaǵan akr jerdiń iyesi. Sırttan qaraǵanda Marta Bobbige sheriklik usınıp júrgendey kórinedi, biraq shın mánisinde barlıq jipti tartıp otırǵan Dj.R. boladı; Bobbi Sautforktı Martanıń tábiyattı qorǵaw qorına tapsırǵan gezde, ol is júzinde Dj.R.-nıń qolına ótedi. Djon Ross ta shın mánisinde Marta menen birge jumıs isleydi, al Dj.R. olardı birge kórse de, usıǵan itibar bermeytuǵınday boladı. Dj.R. shańaraq jıynalısına kelip (ózin mayıp etip kórsetiw ushın júrip-turıwǵa arnalǵan tirek quralın paydalanıp), Bobbi menen Syu Ellennen burınǵı háreketleri ushın keshirim sorap, bárin hayran qaldıradı. Keyin ol Meksikaǵa barıp, Martanıń ákesi Karlos del Sol menen ushırasadı, biraq ol heshqanday kelisim tuwralı bilmeydi. Sonnan keyin ol qızın tanıstıradı, biraq ol Dj.R. Marta dep biletuǵın hayal bolmay shıǵadı. Aldanǵanın túsingen Dj.R. del Solge qáteleskenin aytıp, Marta onıń ulı menen tanısıwı kerek ekenin ashıwlanıp jetkizedi, óytkeni «ol ákesine qattı tartqan». Dj.R. aqırında Sautforktı Bobbiden tartıp alıwǵa erisedi hám waqıt joǵaltpay Sautforkta neft burǵılawdı baslaydı. Ol sonday-aq Djon Rosstı sheriklikten shıǵarıp taslaydı. Biraq ol ulına óziniń iskerlik joybarların basqarıw ushın isenim xat beredi. Dj.R. menen Djon Rosstıń venesuelalı investorı Visente Kano qarız qaytarılmaǵan gezde Yuinglerge qarsı kúsh qollana baslaǵan soń, Dj.R. Sautforktıń menshik huqıqın Bobbige qaytarıwǵa májbúr boladı. Dj.R. menen Djon Ross jınayıy juwapkershilikten bosatılıp, Kanoǵa qarsı moyınlaw hújjetlerine qol qoyadı, al Kano túrmege qamaladı. Bobbi Dj.R.-nıń moyınlaw xatınıń kóshirmesin saqlap qalıp, eger ol taǵı da jaman hiyle qollansa, onı túrmege otırǵızatuǵının eskertedi. Djon Rosstıń atastırılǵan qızı Elena Ramos Djon Rosstıń astırtın jobadaǵı rolin anıqlaydı, onıń menen ayrılısıp, Kristoferge qayta keledi. Birinshi máwsim Djon Ross penen Dj.R.-nıń Bobbige, Kristoferge hám qayta qosılǵanday kórinetuǵın Elenaǵa qarsı kúsh biriktiriwi menen tamamlanadı. Ekinshi máwsimniń basında Dj.R. Djon Rossqa biznes penen jaman hiylelerdi úyretip júredi hám olar «Yuing Enerdjiz» kompaniyasın baqlawǵa alıwdı jobalastıradı. Dj.R. sonday-aq óziniń eski qarsılası Kliff Barns penen onıń qızı Pamela Rebekka Barnsqa qarsı háreket etedi. Pamela Kristoferden egiz bala kóterip júrgenine qaramastan, Djon Ross penen oynas boladı. Bobbi Xarris Raylendti qulatıwǵa járdemlesiw ushın Dj.R.-dan járdem soraydı, óytkeni Raylend Bobbidiń ógey qızı Emmanı urlap áketip, Bobbidiń hayalı Ennge qızı óldi dep isendirgeni anıqlanadı. Dj.R. Bobbige Raylendti shártli túrde jeńetuǵının aytadı. «Qáhárlı hám tez» epizodında Dj.R. Djon Ross penen telefon arqalı sóylesip, Kliff Barns penen Xarris Raylendti jeńiwge hám Djon Rosstıń «Yuing Enerdjizdi» baqlawına járdemlesetuǵın «ullı joba» tuwralı aytadı. Ol bul joba óziniń «eń jaqsı dóretpesi» bolatuǵının aytqan waqıtta, bólmege birew kirip kelip, eki ret oq atıp, onı óltiredi. Dj.R.-nı eske alıw ilajı Dallas Neft Klubında ótkerildi, oǵan onıń ótken ómirinen kóplegen tanıs qonaqlar qatnastı. Qonaqlarǵa Dj.R.-nıń súyikli suwsını — burbon menen suw usınıldı. Qatnasıwshılar arasında Dj.R.-nıń ógey tuwısqanı Rey Krebbs, jiyeni [[Lyusi Yuing]], inileri Geri Yuing penen [[Bobbi Yuing]], burınǵı hayalları [[Syu Ellen Yuing]] hám Kelli Xarper Yuing, burınǵı oynası Mendi Uinger, asırap alǵan jiyeni Kristofer Yuing, Elena Ramos penen onıń ájaǵası Dryu Ramos, sonday-aq Dj.R.-nıń ulı Djon Ross Yuing III boldı. Basqa belgili qonaqlardıń qatarında Dallas qalasınıń meri Mayk Roulings, «Dallas Maveriks» klubınıń iyesi Mark Kyuban hám «Dallas Kovboys» klubınıń iyesi Djerri Djons boldı. Dj.R.-nıń jerlew ilajı Sautfork ranchosındaǵı shańaraqlıq qoyımshılıqta ótkerildi. Rey, Lyusi, Geri, Kristofer, Elena, Syu Ellen hám Bobbi shıǵıp sóyledi. Dj.R. Djok hám Miss Ellidiń qábirleriniń qasına jerlendi. Jerlew ilajında Syu Ellen Dj.R.-nıń óltiriler aldında ózine jazǵan xatın oqıp berdi, onda ol taǵı bir imkaniyat alǵısı keletuǵının jazǵan edi. Syu Ellen Dj.R.-nı «ómirimdegi eń úlken muhabbat» dep atadı. Dj.R. urıs veteranı bolǵanlıqtan, onıń tabıtı AQSHtıń juldızlı ala bayraǵı menen jabılıp, keyin Djon Rossqa tapsırıldı. Jerlew ilajınıń sońında Dj.R.-nıń jeke tergewshisi Bam Djons qábir basına keledi. Sautforktaǵı keńsede Bam Bobbige, Djon Rossqa hám Kristoferge Dj.R.-nıń [[Abu Dabi|Abu-Dabide]] neft jallaw huqıqların satıp alıw boyınsha kelisimdi tamamlap júrgenin, biraq onıń Abu-Dabide bolıwınıń haqıyqıy sebebi sońǵı birneshe ay dawamında Kristoferdiń asırap alǵan anası hám de Bobbidiń burınǵı hayalı [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuingti]] izlew menen baylanıslı bolǵanın aytadı. Bam Kristoferge Pemdi tabıwdıń nege zárúr ekenin túsindiretuǵın hújjetlerdi beredi. Bam sonday-aq Dj.R.-nıń Xarris Raylendti qulatıw ushın Nuevo-Laredoda bolǵanın hám bódene awlaw waqıyasın maska retinde paydalanǵanın anıqlaydı. Djon Ross ákesiniń óliminiń artında Raylend tur dep boljaydı, biraq Bam Dj.R.-nı tosınnan qaraqshı óltirgenin aytadı. Djon Rossqa ishinde tapansha menen Dj.R.-nıń xatı bar qutı beriledi. Xatta Dj.R. Djon Rossqa endi ózi ólgennen keyin [[Kliff Barns]] penen Raylendtiń Yuinglerdi qulatıw ushın kúsh biriktiretuǵının jazadı. Sonday-aq xatta Djon Ross qutınıń ishindegini «olar bizden tartıp alǵısı kelgen nárseni ózlerinen tartıp alıw ushın» paydalanıwı kerek ekeni hám sonnan keyin «Bobbi ne islew kerek ekenin biledi» dep jazılǵan. Dj.R. xatın Djon Rossqa onıń «basınan ayaǵına deyin» Dj.R.-nıń ulı ekenin umıtpawın aytıp juwmaqlaydı. Bam Bobbige de xat beredi. Bobbi xattı oqıydı, biraq onıń mazmunın ashpaydı hám házirshe bul tek ózi menen Dj.R.-nıń arasındaǵı másele ekenin Djon Ross penen Kristoferge aytadı. Bobbi menen Bam keńseniń sırtında sóylesedi. Bobbi Bamǵa jurttıń hámmesi Dj.R.-nı qaraqshı óltirdi dep iseniwi ushın kerek adamlardıń hámmesine aqsha beriwdi tapsıradı hám waqıtı kelgende Yuingler bul máseleni shańaraǵı bolıp sheshetuǵının aytadı. Bobbi Dj.R.-nıń jatatuǵın bólmesine barıp, onıń ataqlı burbonınan ishedi. Dj.R.-menen sóylesip turǵanday elesletken Bobbi onıń sońǵı bir kozır qaldırǵanın hám onıń jaqsı joba bolǵanın aytadı. Bobbi Dj.R.-nı jaqsı kóretuǵının aytıp, jılap jiberedi. Bobbi, Djon Ross hám Kristofer joba boyınsha birge jumıs islewdi dawam etedi hám Pemdi tabıwdıń qanshelli zárúr ekenin túsinedi, óytkeni ol Ketrin hám Kliff penen birge «Barns Global» akciyalarınıń úshten bir bólegine iyelik etedi. Ketrin qaytıs bolǵanlıqtan, akciyalarǵa iyelik etetuǵın jalǵız adam Pem bolıp qaladı. Onıń 1989-jılı kúyewi menen birge Abu-Dabige barǵanı aytıladı. Aqırında Bobbi Dj.R.-nıń úlken jobası Kliffti óz ólimi ushın «qábirdiń ar jaǵınan» ayıplı etip kórsetiw bolǵanın ashadı. Ol Dj.R.-nıń jazılmaytuǵın rak aqıbetinen ómiriniń sanawlı kúnleri qalǵanın bilgenin hám Bamǵa Klifftiń tapanshasın urlatqanın aytadı. Dj.R. Klifftiń jıl sayın Meksikanıń Nuevo-Laredo qalasına balıq awlaw jarısına qatnasıw ushın baratuǵınlıǵın biletuǵın edi. Dj.R. Bamǵa sol jerde onıń menen ushırasıp, ózin óltiriwdi shólkemlestirgen. Onıń jobası boyınsha Yuingler shańaraǵı Klifftiń kóligine hám banktegi seyf ishine tapanshanı hám Dj.R.-nıń belgili belbew qayısın qoyıwı tiyis edi. == Qayta ushırasıw filmleri == Teleserial tamamlanǵannan keyin 1990-jılları «Dallas» serialına arnalǵan, yaǵnıy Dallastıń logikalıq dawamı retinde eki televiziyalıq qayta ushırasıw filmi túsirildi. Bul filmler sol waqıtta «Dallas» waqıyasın dawam etkeni menen, keyin 2012-jılǵı «Dallas» serialınıń qayta jańalanǵan versiyası shıqqanda syujetlik baylanıslılıqtı saqlaw maqsetinde rásmiy xronologiyadan alınıp taslandı. Birinshi qayta ushırasıw filminde, «Dallas: Dj.R.-nıń qaytıwı» (1996), Dj.R. aldındaǵı aynanı atıp, birneshe jılǵa Evropaǵa ketip qalǵanı belgili boladı. Ol keyin qaytıp, óz imperiyasın qaytarıp alıwǵa háreket etedi hám belgili bir dárejede tabısqa erisedi: Kliff Barnstı «Yuing Oyl» kompaniyasınan ıǵıstırıp shıǵarıp, kompaniyanı Bobbige qaytaradı. Sonday-aq Dj.R. «Uest Star Oyl» kompaniyasınıń direktorlar keńesiniń baslıǵı bolıp saylanadı, bul jetiskenlikke erisiw ushın ol shama menen on bes jıl gúresken edi<ref>{{Cite news|title=So 'Dallas' Is Finally Over. Or Is It?|work=[[The New York Times]]|date=1991-05-06|url=https://www.nytimes.com/1991/05/06/arts/so-dallas-is-finally-over-or-is-it.html|access-date=2010-08-31|first=Bill|last=Carter}}</ref>. Ekinshi qayta ushırasıw filmi — «Dallas: Yuingler urısı» (1998) filminde Dj.R. «Uest Stardıń» bas atqarıwshı direktorı retinde «Yuing Oyl menen» birigiwdi kúsh penen ámelge asırıwǵa háreket etedi, biraq sátsizlikke ushıraydı. Degen menen ol Karter Makkeyden 50 million dollar aldap alıw arqalı jubanısh sezedi<ref>{{Cite news|title=J.R. Reprises That Ol' 'Dallas' Malice|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|date=1996-11-14|url=http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1996/11/14/1996-11-14_j_r__reprises_that_ol___dall.html|access-date=2010-08-31}}</ref>. == Kólikler == Dáslebinde Dj.R. jasıl reńli 1978-jılǵı Mercedes-Benz 280SE avtomobilin aydadı, keyin onı 1979-jılǵı Reseda Green reńli Mercedes-Benz 450SEL ge almastırdı. 1981-jılı ol jańartılǵan W126 380SEL modelin júrgizdi, ol da Reseda Green reńli edi. 1983-jılı hayalı Syu Ellen Sautforkqa kirer jolınıń sońında usı kólikti apatqa ushıratqannan keyin, Dj.R. onı taǵı bir 1983-jılǵı Mercedes-Benz 380SEL mashinası menen almastırdı. 1984-jılı Mercedes-Benz óziniń tiykarǵı S-Class modelin 500SEL versiyasına almastırǵanda, Dj.R. 380SEL ornına usı modeldi satıp aldı. 1986-jılǵı máwsimniń basında Dj.R. jańartılǵan W126 560SEL kóligin aydadı, biraq kóp ótpey onı Cadillac Allanté kabrioleti menen almastırdı hám bul kólikti 1987-jıldan 1991-jılǵa deyin paydalandı. 1991-jılı serialdıń tiykarǵı kórsetiliwi tamamlanǵanda, Dj.R. Lincoln Mark VII kóligin aydap júrdi. Dj.R.-nıń ákesi Djok serialdıń 1978-jıldıń basında Lincoln Mark V modeliniń erterektegi áwladın paydalanǵan edi. «Dj.R. -nıń qaytıwı» filminde Dj.R. filmniń birinshi bóliminde taǵı da 500SEL mashinasın aydaydı. Biraq bul kólik tolıǵı menen jaramsız jaǵdayǵa túsip, onıń ornına gúmis túsli 1996-jılǵı Mercedes-Benz W140 S420 sedanı keledi. «Yuingler urısı» filminde Dj.R. gúmis reńli 1998-jılǵı SL500 Roadster kóligin aydaydı. Dj.R.-nıń barlıq kóliklerinde jeke nomer retinde «EWING 3» jazıwı boldı. == Miyrası == * 1999-jılı TV Guide jurnalı onı «Barlıq waqıttaǵı eń ullı 50 televidenie qaharmanı» diziminde 11-orınǵa ornalastırdı<ref>{{Cite book|title=TV Guide Book of Lists|url=https://archive.org/details/tvguidebookoflis0000unse|year=2007|publisher=Running Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-7624-3007-9|oclc=148914467|page=[https://archive.org/details/tvguidebookoflis0000unse/page/190 190]}}</ref>. Al 2013-jılı jańartılǵan dizimde ol 1-orınǵa kóterildi<ref>Bretts, Bruce; Roush, Matt; (March 25, 2013). "Baddies to the Bone: The 60 nastiest villains of all time". TV Guide. pp. 14–15.</ref>. * Wizard jurnalı onı barlıq waqıttaǵı eń ullı jawız qaharmanlardıń ishinde 69-orınǵa qoydı, al Yahoo! Voices saytınıń «Televideniedegi eń jaqsı jawızlar: eń jaqsı onlıq» dizimi onı birinshi orınǵa jaylastırdı. * WWE shólkeminiń kásiplik palwanı Djon «Bredshou» Leyfild óziniń APA-dan keyingi jaǵımsız qaharman obrazın Yuingtiń obrazına tiykarlap islegen. * Rep atqarıwshısı Ser Miks-a-lot «Posse on Broadway» qosıǵında ózin Dj.R.-menen salıstırıp: «Men — adamlar jek kórsede jaqsı kóretuǵın adamman. Men Sietldiń Dj.R. Yuingimen» dep aytqan. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] bzjkakbinrrzaugnk49jk67uj7jihyg 232761 232732 2026-06-22T14:30:28Z Bekan88 11311 232761 wikitext text/x-wiki {| class="infobox character" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color:#E6D8AD;" |J. R. Yuing |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[Fayl:Larry_Hagman_1973.JPG|250px|sürmesiz]] <div class="infobox-caption">[[Larri Hegmen|Larri Hegman]] — Dj.R. Yuing rolinde</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Dóretiliwi hám kórinisi |- ! class="infobox-label" scope="row" |Birinshi kórinisi | class="infobox-data" |2-aprel 1978-jıl<br />''«Diggerdiń qızı»'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Sońǵı kórinisi | class="infobox-data" |4-mart 2013-jıl<br />''«Qáhárli hám tez»'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Dóretiwshi | class="infobox-data" |[[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Súwretlegen | class="infobox-data" |[[Larri Hegmen|Larri Hegman]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Basqa kórinisleri | class="infobox-data" | * ''Knots Landing'' * ''Dallas: Dáslepki jıllar'' * ''Dallas: Dj.R.-nıń qaytıwı'' * ''Dallas: Yuingler urısı'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Jılları | class="infobox-data" |1978–1991, 1996, 1998, 2012–2013 |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Jeke maǵlıwmatlar |- ! class="infobox-label" scope="row" |Tuwılǵan jılı | class="infobox-data" |1936 (tiykarǵı serial)<br />1939 (TNT serialı) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Qaytıs bolǵan sánesi | class="infobox-data" |1-fevral, 2013-jıl |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Miynet jolı |- ! class="infobox-label" scope="row" |Kásibi | class="infobox-data" | * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń vice-prezidenti (1962–1977) * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń prezidenti (1977–1982) * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń akcioneri hám teń bas atqarıwshı direktorı (1980–1987, 1988–1990, 1991) * «Xarvud Oyl» kompaniyasınıń 25% akcioneri (1982–1983) * JRE Industries kompaniyasınıń tiykarın salıwshı hám bas atqarıwshı direktorı (1987–1988) * Ewing & Ewing kompaniyasınıń tiykarın salıwshı hám bas atqarıwshı direktorı (1991) * WestStar Oil kompaniyasınıń bas atqarıwshı direktorı (1996–1998, tek filmlerde) * [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosınıń]] iyesi (2012) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Shańaraǵı |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ákesi | class="infobox-data" |[[Djok Yuing]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Anası | class="infobox-data" |[[Miss Elli Yuing|Miss Elli Yuing Farlou]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ógey ákesi | class="infobox-data" |[[Kleyton Farlou]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Inileri | class="infobox-data" | * Geri Yuing * [[Bobbi Yuing]] * Rey Krebbs (ógey inisi) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Jubayları | class="infobox-data" | * [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepard]] (1971–1981, 1982–1988) * Kelli Xarper (1988–1991) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Balaları | class="infobox-data" | * Djeyms Bomont (Vanessa Bomonttan) * Djon Ross Yuing III (Syu Ellennen) * Atı belgisiz ul (Kelliden) * Atı belgisiz qızı |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Basqa aǵayinleri |- | class="infobox-full-data" colspan="2" | * Djimmi Bomont (aqlıǵı) * Leander Yuing (atası) * Aaron Sautvort (dayı atası) * Barbara Sautvort (dayı ájesi) * Djeyson Yuing (aǵası) * Garrison Sautvort (dayı aǵası) * Kristofer Yuing (jiyeni; asırap alınǵan) * Bobbi Yuing II (jiyeni) * Lukas Ueyd Krebbs (jiyeni) * [[Lyusi Yuing]] (jiyeni) * Betsi Yuing (jiyeni) * Margaret Krebbs (ógey jiyeni) * Molli Uittaker (jiyeni) * Djek Yuing (aqlıq tuwısqanı) * Djeymi Yuing Barns (aqlıq tuwısqanı) * Inok Sautvort (dayı atası) * Eleanor Sautvort (dayı apası) |} '''Djon Ross Yuing kishi''' (Djey-Ar, sonday-aq J.R. atı menen belgili) — amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı hám onıń dawamları menen spin-offlarındaǵı, sonıń ishinde dawam etiwshi serialdaǵı (2012–2014) oydan shıǵarılǵan qaharman. Qaharmandı 1978-jılı serialdıń birinshi bóliminen baslap 2012-jıldıń sońına deyin qaytıs bolǵanǵa shekem [[Larri Hegmen]] oynadı; Hegman túpnusqa serialdıń barlıq 357 bóliminde kóringen jalǵız aktyor boldı<ref>O'Carroll, Lisa (2011-10-15). "Larry Hagman diagnosed with cancer". The Guardian. London.</ref>. Serialdıń eń ataqlı qaharmanı retinde Djey-Ar kóplegen iri waqıyalardıń ortasında boldı. Ol óz qarsılaslarınıń baylıǵın tartıp alıw ushın mudamı hiylekerlik isleytuǵın, ashkóz, ózimshil, manipulyativ hám de morallıq principlerden jurday, psixopatiyalıq beyimliligi bar neft magnatı retinde súwretlenedi<ref>Patrick, Christopher J. (2007). Handbook of Psychopathy, Guilford Pubn., New York</ref><ref>Jacobs, David (1990-04-15). "TV VIEW; When the Rich And the Powerful Were Riding High". The New York Times. Retrieved 2010-08-31.</ref>. PBS kanalınıń «Televidenie jetekshileri» baǵdarlamasında HegmenDjey-Ar obrazın rawajlandırıwǵa «Juldız shańı» (Stardust) filmindegi uqsas rol tásir etkenin hám burınǵı qatal baslıqlarınıń biri de ilham bergenin atap ótken<ref>{{Cite episode |title=Primetime Soaps |series=Pioneers of Television |network=[[PBS]] |date=January 22, 2013 |season=3 |number=2}}</ref>. Dáslebinde serialdıń tiykarǵı itibarı jawlasqan shańaraqlarǵa awdarılıp, Djey-Ar tek qosımsha qaharman bolǵanı menen, onıń ataqlılıǵı ádewir ósip, prodyuserler onıń serialdıń baslı juldızına aylanǵanın moyınladı. 1980-jılı joqarı reyting jıynaǵan eki bólim sol jılı mádeniy qubılısqa aylanǵan «Djey-Ar nı kim attı?» (Who shot J.R.?) waqıyasınıń bir bólimi boldı<ref>{{Cite news|title=TELEVISION; When J.R. Was Shot The Cliffhanger Was Born|work=[[The New York Times]]|date=1995-05-07|url=https://www.nytimes.com/1995/05/07/arts/television-when-j-r-was-shot-the-cliffhanger-was-born.html|access-date=2010-08-31|first=Andy|last=Meisler}}</ref>. «Bólingen úy» (A House Divided) bóliminde tamashagóyler Djey-Ar nıń belgisiz birew tárepinen atılǵanın kórdi. Bul intrigalı juwmaqlanıw martta kórsetilgennen keyin tamashagóyler noyabr ayına deyin kútiwge májbúr boldı. «Bunı kim isledi?» (Who Done It) bóliminde waqıya sheshimin taptı. Jańadan kelgen ataqlılıǵınıń arqasında Hegmenshártnama talapları orınlanbasa serialdan ketetuǵının málimledi. CBS kanalı rolge basqa aktyor alınıwı múmkin degen mısh-mıshlar tarqatqanı menen, aqır sońında aktyor jeńiske eristi<ref>{{Cite news|title=Echoes of who shot JR|date=2001-04-05|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1261931.stm|access-date=2010-08-31}}</ref>. Ol sonday-aq 1980–1982-jılları «Knots Lending» (Knots Landing) spin-offınıń bes bóliminde kórindi. Qaharman 2012-jılǵı jańalanǵan serialdıń birinshi eki máwsiminde de payda boldı. Hegmen2012-jılı 23-noyabrde qaytıs boldı, sonnan keyin «Dallas» prodyuserleri Djey-Ar nıń ekinshi máwsimde óltiriletuǵının járiyaladı<ref>Funeral Episode Set for Larry Hagman's J.R. on 'Dallas' Season Two Hollywood.com, December 11, 2012</ref>. «Ashıwlanǵan hám tez» (The Furious and the Fast) bólimi Djey-Ar nıń ólimin kórsetti. Djey-Ar Yuing televidenie tariyxındaǵı eń ataqlı qaharmanlardıń biri esaplanadı. TV Guide jurnalı onı 2013-jılǵı «Barlıq waqıttaǵı eń jawız 60 qaharman» diziminde birinshi orınǵa qoydı. 2016-jılı Rolling Stone jurnalı onı «Barlıq waqıttaǵı eń ullı 40 tele zulım» diziminde 11-orınǵa ornalastırdı<ref name="Rolling Stone">{{Jurnal deregi |last=Collins |first=Sean T. |date=February 9, 2016 |title=40 Greatest TV Villains of All Time |url=https://www.rollingstone.com/tv/lists/40-greatest-tv-villains-of-all-time-20160209 |url-status=dead |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722205719/http://www.rollingstone.com/tv/lists/40-greatest-tv-villains-of-all-time-20160209 |archive-date=July 22, 2017 |access-date=April 29, 2016}}</ref>. 2001-jılı Ullı Britaniyadaǵı Channel 4 sorawnamasında ol «Televideniedegi eń ullı 100 qaharman» diziminde 38-orındı iyeledi<ref>{{Web deregi|url=http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html|bet=100 Greatest TV Characters|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090531160558/http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html|arxivsáne=31 May 2009|baspaxana=[[Channel 4]]|qaralǵan sáne=26 May 2019}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001/|bet=100 Greatest ... (100 Greatest TV Characters (Part 1))|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150221233837/http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001/|arxivsáne=21 February 2015|baspaxana=[[ITN Source]]|qaralǵan sáne=13 May 2019}}</ref>. == Qaharman == Djey-Ar serial qaharmanları menen tamashagóyler arasında «jaman adam» retinde ataqlı. Bizneste ol júdá qatal metodlardı qollanadı hám qarsılasların jeńiw ushın jiyi para beriw, shantaj etiw hám basqa da jasırın usıllarǵa súyenedi. Onıń baslı qarsılası — [[Kliff Barns]]. Kóp jaǵdayda ol tas júrek bolıp kórinedi hám óziniń jaman qásiyetlerin maqtanısh etedi. Degen menen túpnusqa serial barısında onıń shańaraǵına degen súyispenshiligin kórsetetuǵın, miyrimli hám de quramalı tárepleri de bayqaladı. Sońǵı máwsimde [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen mal aydap kiyatırǵanda zamannıń ózgeriwi tuwralı oy tolǵap, stress penen tereń oyǵa berilgen máwritleri kórsetiledi. «JR» ataması «Gigant» (Giant – «Úlken») filmindegi Djett Rink qaharmanınıń qısqartılǵan atına húrmet retinde berilgen. Djett Rink — Djeyms Dinniń qaytıs bolar aldındaǵı sońǵı roli bolǵan qaharman. Neft magnatı X. L. Xant Yuing obrazına erkin ilham deregi bolǵan<ref>{{Web deregi|url=https://www.forbes.com/profile/hunt/?sh=554392d3275f|bet=Forbes Profile: The Hunt family|til=en|jumıs=[[Forbes]]|qaralǵan sáne=June 13, 2023}}</ref>. == Waqıyalar tarmaǵı == === Túpnusqa serial === Djey-Ar Yuing [[Djok Yuing|Djon Ross «Djok» Yuing aǵa]] ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) penen [[Miss Elli Yuing|Eleanor «Miss Elli» Yuingtiń]] ([[Barbara Bel Geddes]], keyin qısqa waqıtta [[Donna Rid]]) tuńǵısh ulı boldı. Djey-Ar shańaraqtıń Sautfork ranchosında dúnyaǵa kelgen<ref>Dallas: The Early Years</ref>. Onıń tuwılǵan jılı boyınsha qarama-qarsılıq bar: «Dallas: Dáslepki jıllar» (Dallas: The Early Years) filminde Miss Elli 1936-jılı Djey-Arǵa júkli ekenin aytadı, bul onıń tuwılǵan jılın 1936 yamasa 1937-jıl etip kórsetedi, al 2012-jılǵı dawamında Djey-Ar nıń qulpıtasında 1939-jıl kórsetilgen. Djey-Ar nıń eki inisi bar: Geri (Ted Shekelford, keyin qısqa waqıt oynaǵan Devid Ekroyd) hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]); sonday-aq [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] gezinde ákesiniń Margaret Xanter atlı áskeriy miyirbiyke menen baylanısınan tuwılǵan ógey inisi Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]]) bar. Bes jasınan baslap Djey-Ar ákesi Djoktıń miyrasxorı retinde tárbiyalandı. Djok júdá qatal hám de jawız usıl menen basqarǵan ǵárezsiz neft kompaniyası — «Yuing Oylda» onıń ornına otırıwı tiyis boldı. 1960-jılları Vetnam urısında qısqa waqıt xızmet etip úyine qaytqannan keyin, Djey-Ar «Yuing Oylda» uzaq jıllıq miynet jolın basladı. Onıń «Sautfork ranchosında» jumıs islewge qızıǵıwshılıǵı bolǵan joq, óytkeni ol negizinen anası Miss Ellidiń, sonday-aq inileri Bobbi menen Rey Krebbstiń menshigi esaplandı, biraq ol Sautforktı shańaraǵı qolında saqlap qalıwǵa qattı umtıldı. Geri kóbinese anasınıń tásirinde boldı hám Sautvortlar áwladınıń Sautforkta mal sharwashılıǵı menen shuǵıllanıw dástúrin dawam etti, al «Yuing Oylǵa» qızıqpadı. Ákeleri Djok sıyaqlı, Djey-Ar da Geridi hálsiz, Yuinglerge tán minezden jurday dep esapladı, hám de Geri ósip jetiliskennen keyin Djey-Ar nıń qorlawına qarsı tura almadı. Jasóspirim gezinde Geri 1960-jıllardıń basında bolajaq kelinshegi Velin Klements penen (Djoan Van Ark) tanıstı; olardıń qızı [[Lyusi Yuing|Lyusi]] ([[Sharlin Tilton]]) dúnyaǵa keletuǵın bolǵan soń olar úylendi. Djey-Ar Geridiń Velin sıyaqlı sociallıq statusı tómen adamǵa úyleniwin maqullamadı. Olardıń nekesi buzıla baslaǵanda, Geri Sautforktı taslap ketip, Velin menen Lyusidi úyde qaldırdı. Velin [[Lyusi Yuing|Lyusidi]] alıp ketiwge háreket etkende, Djey-Ar onı qaladan quwıp jiberip, Lyusidi qaytadan Sautforktaǵı Yuinglerdiń úyine alıp keldi. 1979-jılı Geri menen Velin Dallasta qayta qosılıp, qaytadan úylendi, biraq Sautforkta qayta turıwǵa háreket etiwdiń ornına, olar Kaliforniyadaǵı oydan shıǵarılǵan Nots Lending (Knots Landing) elatına kóship ketti. Bobbi waqıtın Sautfork penen «Yuing Oyl» arasında ótkizetuǵın hám Djoktıń eń súyikli ulı edi. Bul Djey-Ar nı Djoktıń kewlinen shıǵıwǵa ózgeshe xoshametledi, biraq neft biznesindegi ayrıqsha jetiskenliklerine qaramastan, ol heshqashan Djoktıń Bobbige degen ózgeshe ıqlasın jeńe almadı. Bul olardıń arasında balalıqtan baslanǵan básekileslikti kúsheytti hám ol eseygen sayın dawam ete berdi, ásirese Bobbi Yuinglerdiń ata jawı esaplanatuǵın shańaraqtıń aǵzası [[Pem Yuing|Pamela Barnsqa]] ([[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]], qısqa waqıt Margaret Maykls) úylengennen keyin. Ápsanaǵa aylanǵan Barns–Yuing kelispewshiligi 1930-jılları Djok penen Pemniń nızamlı ákesi Diggerdiń (Kinan Uinn, dáslebinde Devid Ueyn oynaǵan) arasında baslanǵan edi. Olardıń neft biznesindegi sherikligi Diggerdiń máskúnemligi menen ókpe-renishiniń kesirinen buzıldı. Usıǵan shekem Djok Diggerdiń súyiklisi [[Miss Elli Yuing|Eleanor Sautvortqa]] úylengen edi, bul olardıń qarım-qatnasına úlken jánjelge deyin-aq daq túsirgen edi. Keyin bul kelispewshilik onlaǵan jıllar boyı dawam etip, Djey-Ar menen Diggerdiń ulı [[Kliff Barns|Klifftiń]] ([[Ken Kercheval]]) arasındaǵı soqlıǵısıw menen dawam etti. 1971-jılı Djey-Ar burınǵı «Miss Texas» ataǵınıń iyesi [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepardqa]] ([[Linda Grey]]) úylendi. Djey-Ar nıń aldı menen «Yuing Oyldı» birinshi orınǵa qoyıwı, keyin basqa hayallarǵa kewil bóliwi aqıbetinen olardıń nekesi barǵan sayın qıyın bola berdi. 1970-jıllardıń sońına qaray Syu Ellen máskúnemge aylandı. Olar 1981-jılı ajırasıp, 1982-jılı qayta úylendi de, 1988-jılı taǵı ajırastı. 1989-jılı Syu Ellen jańa súyiklisi Don Lokvud penen (Ien Maksheyn) birge [[London|Londonǵa]] kóship ketti; olar 1991-jılı shańaraq qurdı. Serial barısında Djey-Ar nıń eki hayalı hám úsh balası boldı. Onıń tuńǵısh ulı [[Djeyms Bomont|Djeyms Richard Bomont]] ([[Sasha Mitchell]]) 1960-jılları ekran sırtında bolǵan Vanessa Bomont penen (Geyl Xannikatt) qarım-qatnasınıń nátiyjesinde dúnyaǵa kelgen, biraq bul tek 1989-jılı ǵana belgili boldı. Onıń ekinshi hám de eń súyikli ulı — 1979-jılı birinshi hayalı Syu Ellennen tuwılǵan Djon Ross Yuing III (Omri Kac). Úshinshi ulı ekinshi hayalı Kelliden ([[Keti Podevell|Keti Podvell]]) boldı hám ol 1991-jılı dúnyaǵa keldi, biraq Kelli Dallastan ketkennen keyin ǵana bosandı. Djey-Ar dáslebinde óziniń qáyin sińlisi hám de burınǵı oynası Kristin Shepardtıń (Meri Krosbi) ulı Kristofer Yuingtiń (Djoshua Xarris, dáslebinde Erik Farlou) ákesi ózi dep oyladı, biraq keyin Djey-Ar nıń ákesi emes ekeni, shın ákesiniń Djeff Farradey ekeni anıqlandı. Kristoferdi Bobbi menen Pem asırap aldı. Sonıń menen bir qatarda, Djey-Ar nıń ekinshi hayalı Kelli menen nekesiz tuwılǵan ulı Djeyms oǵan kek qaytarıw ushın qolaylı waqıttı kútti. Djey-Ar Kellidi Sautforktan quwıp shıqqannan keyin, [[Kleyton Farlou|Kleyton Farloudıń]] ájapası Djessika Montfordtıń «Ueststar» (WestStar) akciyalarındaǵı dawıs beriw huqıqların ózine awdartıp alıw ushın sanatoriyaǵa jattı. Biraq oǵan belgisiz túrde Djeyms penen Kelli onıń advokatı Uolter Bermannan bosatıw hújjetlerin alıp úlgerdi. Djeyms ózin onıń advokatı retinde kórsetip, aqır sońında onı sol sanatoriyada qaldırdı. Keyin Kelli onı bosattı. Bul Djey-Ar ushın aqırında bárinen ayrılatuǵın jıldıń baslaması boldı. Aldı menen ol «Yuing Oyldı» Kliffke joǵalttı, keyin kekshil Karter Makkey ([[Djordj Kennedi]]) onı «Uest Star Oyldan» (West Star Oil) jumıstan shıǵardı. Bunnan tısqarı, ol Sautforktaǵı baqlawdan ayrıldı hám Syu Ellen menen birge Evropaǵa ketken ulı onnıń menen qatnaspadı. Aqırında Djey-Ar nıń qolında tek Bobbi oǵan turıwǵa ruqsat bergen Sautforktaǵı bir bólme ǵana qaldı. Ózine-ózi qol jumsawdı oylaǵan qaharman jalǵız Sautforkta burbon butılkası menen oqlanǵan revolver uslap sandalıp júrdi. Keyin jin-peri ekeni belgili bolatuǵın Adam atlı maqluq (rolin Djoel Grey oynaǵan) Djey-Arǵa keledi, al Djey-Ar kórip turǵanına isene almaydı. Aq smoking kiygen Adam Djey-Ar ǵa óziniń «xojayını» onı unatatuǵının hám onı Jerge arnawlı jibergenin aytadı. «Bul ájayıp ómir» (It's a Wonderful Life) filminiń tarmaǵına uqsas túrde, Adam Djey-Ar nı eger ol dúnyaǵa kelmegende basqa adamlardıń ómiri qanday bolar edi degendi kórsetiw ushın sayaxatqa alıp shıǵadı. Usı sayaxattan keyin Adam Djey-Ar nı ózin atıp óltiriwge kóndiriwge háreket etedi. Djey-Ar Adamǵa onıń kewlin tabıw ushın bunı islegisi kelmeytuǵının aytıp, onıń Aspannan kelgenine isenetuǵının bildiredi. Sonda Adam Djey-Ar dan ózin Aspannan jiberilgen dep nege oylaǵanın sorap, essiz kúle baslaydı da, óziniń haqıyqıy maqsetin ashadı. Djey-Ar qolında ele de burbon butılkası menen revolveri bar jaǵdayda jatatuǵın bólmesinde selk etip oyanadı. Ol bunıń tek qorqınıshlı tús bolǵanına jeńillep qaladı, biraq tap sol máwritte Adam qaytadan payda boladı, usı ret qızıl kostyum kiyip, jatatuǵın bólmedegi aynadan kórinedi. Adam Djey-Ar nıń ózin atıp óltiriwin qáleydi hám oǵan házirgi ómiriniń qanday jaǵdayǵa túskenin, sonday-aq hámmesine olsız jaqsıraq bolatuǵının eske saladı. Djey-Ar usıǵan kóniwge tayar sıyaqlı kórinedi. Usı waqıtta Bobbi Sautforkqqa túnde qaytıp kelgen edi. Djey-Ar onıń kólik penen kelgenin de, úyge kirgenin de esitpeydi, óytkeni onıń bar názeri aynadaǵı Adamǵa awǵan edi. Ol quraldı áste basına kóterip, atqıshtı tartadı, al ashıwlanǵan Adamnıń kózleri qızıl reńge janıp, aqırı: «Isle bunı!» dep baqıradı. Bobbi mıltıq dawısın esitip, ekinshi qabattaǵı Djey-Ar nıń jatatuǵın bólmesine qaray juwıradı. Qapınıń aldına jetkende ol bólmeniń ishine qarap, kórgeninen shorshıp ketip: «Qudayım-ay!» dep baqıradı. Djey-Ar nıń táǵdiri ashıq kórsetilmeydi. «Konundrum» («Conundrum» — «Sheshilmeytuǵın jumbaq») atlı finallıq intriga tek 1996-jılı shıqqan birinshi «Dallas: Djey-Ar nıń qaytıwı» (Dallas: J.R. Returns) telefilmi arqalı ǵana sheshildi. Filmniń basında Djey-Ar nıń shın mánisinde ózin atpaǵanı, onıń ornına ózine kóringen jin Adam turǵan aynaǵa oq atqanı belgili boladı. 2012-jılǵı jańalanǵan serial bul telefilmniń tarmaǵın dawam etpeydi, biraq Djey-Ar nıń ele tiri ekenin kórsetedi. «Dallas» serialındaǵı rásmiy Facebook betine sáykes, Djey-Ar haqıyqatında da aynaǵa oq atqan, biraq telefilmdegi sıyaqlı Evropaǵa ketip qalmaǵan. === ''Dallas'' (2012) === Dj.R. serialdıń 2012-jılǵı qayta janlandırılǵan versiyasına qaytadı, onda tiykarǵı itibar Dj.R.-nıń ulı Djon Ross Yuing III penen Bobbidiń asırap alǵan ulı Kristofer Yuingke baǵdarlanadı. Dj.R.-nıń quwanıshına baylanıslı, Djon Ross onıń aynımaǵan kóshirmesine aylanǵan, óytkeni ol neftke, aqshaǵa hám biylikke kóbirek kewil bóledi. Serial baslanǵan gezde Dj.R. sońǵı birneshe jılın qariyalar úyinde ótkizip júrgen boladı, sozılmalı depressiyadan azap shegedi hám Bobbi kelip turǵanına qaramastan sóylemeydi. Televiziyalıq eki filmdegi barlıq waqıyalar itibarǵa alınbaydı. Bobbi Dj.R.-ǵa kelip, «Yuing Oyl» menen Sautfork ushın bolǵan barlıq daw-jánjelleri ózin unatpaytuǵın adamǵa aylandırǵanın hám Kristofer menen Djon Rosstıń háwes etetuǵınday shańaraǵı bolıp, ózleri sıyaqlı mudamı dawlaspawın qáleytuǵının aytadı. Keyin Djon Ross Bobbidiń usınısı menen oǵan keledi de, Bobbidiń Sautforktı satıwdı jobalastırıp atırǵanın hám satıwdan túsken aqshanı Kristoferdiń jańa energiya joybarın qarjılandırıw ushın bergisi keletuǵının aytadı. Djon Ross sonday-aq Dj.R.-ǵa Sautforktıń astınan 2 milliard barrel neft qorı tabılǵanın, biraq Bobbidiń burǵılaw jumısların toqtatqanın xabarlaydı. Dj.R. aqırı esin jıynap, ulına ranchoda neft burǵılawǵa tosqınlıq keltiriw háreketleri menen gúresiwge járdemlesedi hám Djon Rossqa Bobbidiń bárqulla axmaq bolǵanın aytadı. Ol Dj.R.-nıń eski dostınıń qızı Marta del Sol menen birge jumıs islep júrgenin anıqlaydı, al Marta millionlaǵan akr jerdiń iyesi. Sırttan qaraǵanda Marta Bobbige sheriklik usınıp júrgendey kórinedi, biraq shın mánisinde barlıq jipti tartıp otırǵan Dj.R. boladı; Bobbi Sautforktı Martanıń tábiyattı qorǵaw qorına tapsırǵan gezde, ol is júzinde Dj.R.-nıń qolına ótedi. Djon Ross ta shın mánisinde Marta menen birge jumıs isleydi, al Dj.R. olardı birge kórse de, usıǵan itibar bermeytuǵınday boladı. Dj.R. shańaraq jıynalısına kelip (ózin mayıp etip kórsetiw ushın júrip-turıwǵa arnalǵan tirek quralın paydalanıp), Bobbi menen Syu Ellennen burınǵı háreketleri ushın keshirim sorap, bárin hayran qaldıradı. Keyin ol Meksikaǵa barıp, Martanıń ákesi Karlos del Sol menen ushırasadı, biraq ol heshqanday kelisim tuwralı bilmeydi. Sonnan keyin ol qızın tanıstıradı, biraq ol Dj.R. Marta dep biletuǵın hayal bolmay shıǵadı. Aldanǵanın túsingen Dj.R. del Solge qáteleskenin aytıp, Marta onıń ulı menen tanısıwı kerek ekenin ashıwlanıp jetkizedi, óytkeni «ol ákesine qattı tartqan». Dj.R. aqırında Sautforktı Bobbiden tartıp alıwǵa erisedi hám waqıt joǵaltpay Sautforkta neft burǵılawdı baslaydı. Ol sonday-aq Djon Rosstı sheriklikten shıǵarıp taslaydı. Biraq ol ulına óziniń iskerlik joybarların basqarıw ushın isenim xat beredi. Dj.R. menen Djon Rosstıń venesuelalı investorı Visente Kano qarız qaytarılmaǵan gezde Yuinglerge qarsı kúsh qollana baslaǵan soń, Dj.R. Sautforktıń menshik huqıqın Bobbige qaytarıwǵa májbúr boladı. Dj.R. menen Djon Ross jınayıy juwapkershilikten bosatılıp, Kanoǵa qarsı moyınlaw hújjetlerine qol qoyadı, al Kano túrmege qamaladı. Bobbi Dj.R.-nıń moyınlaw xatınıń kóshirmesin saqlap qalıp, eger ol taǵı da jaman hiyle qollansa, onı túrmege otırǵızatuǵının eskertedi. Djon Rosstıń atastırılǵan qızı Elena Ramos Djon Rosstıń astırtın jobadaǵı rolin anıqlaydı, onıń menen ayrılısıp, Kristoferge qayta keledi. Birinshi máwsim Djon Ross penen Dj.R.-nıń Bobbige, Kristoferge hám qayta qosılǵanday kórinetuǵın Elenaǵa qarsı kúsh biriktiriwi menen tamamlanadı. Ekinshi máwsimniń basında Dj.R. Djon Rossqa biznes penen jaman hiylelerdi úyretip júredi hám olar «Yuing Enerdjiz» kompaniyasın baqlawǵa alıwdı jobalastıradı. Dj.R. sonday-aq óziniń eski qarsılası Kliff Barns penen onıń qızı Pamela Rebekka Barnsqa qarsı háreket etedi. Pamela Kristoferden egiz bala kóterip júrgenine qaramastan, Djon Ross penen oynas boladı. Bobbi Xarris Raylendti qulatıwǵa járdemlesiw ushın Dj.R.-dan járdem soraydı, óytkeni Raylend Bobbidiń ógey qızı Emmanı urlap áketip, Bobbidiń hayalı Ennge qızı óldi dep isendirgeni anıqlanadı. Dj.R. Bobbige Raylendti shártli túrde jeńetuǵının aytadı. «Qáhárlı hám tez» epizodında Dj.R. Djon Ross penen telefon arqalı sóylesip, Kliff Barns penen Xarris Raylendti jeńiwge hám Djon Rosstıń «Yuing Enerdjizdi» baqlawına járdemlesetuǵın «ullı joba» tuwralı aytadı. Ol bul joba óziniń «eń jaqsı dóretpesi» bolatuǵının aytqan waqıtta, bólmege birew kirip kelip, eki ret oq atıp, onı óltiredi. Dj.R.-nı eske alıw ilajı Dallas Neft Klubında ótkerildi, oǵan onıń ótken ómirinen kóplegen tanıs qonaqlar qatnastı. Qonaqlarǵa Dj.R.-nıń súyikli suwsını — burbon menen suw usınıldı. Qatnasıwshılar arasında Dj.R.-nıń ógey tuwısqanı Rey Krebbs, jiyeni [[Lyusi Yuing]], inileri Geri Yuing penen [[Bobbi Yuing]], burınǵı hayalları [[Syu Ellen Yuing]] hám Kelli Xarper Yuing, burınǵı oynası Mendi Uinger, asırap alǵan jiyeni Kristofer Yuing, Elena Ramos penen onıń ájaǵası Dryu Ramos, sonday-aq Dj.R.-nıń ulı Djon Ross Yuing III boldı. Basqa belgili qonaqlardıń qatarında Dallas qalasınıń meri Mayk Roulings, «Dallas Maveriks» klubınıń iyesi Mark Kyuban hám «Dallas Kovboys» klubınıń iyesi Djerri Djons boldı. Dj.R.-nıń jerlew ilajı Sautfork ranchosındaǵı shańaraqlıq qoyımshılıqta ótkerildi. Rey, Lyusi, Geri, Kristofer, Elena, Syu Ellen hám Bobbi shıǵıp sóyledi. Dj.R. Djok hám Miss Ellidiń qábirleriniń qasına jerlendi. Jerlew ilajında Syu Ellen Dj.R.-nıń óltiriler aldında ózine jazǵan xatın oqıp berdi, onda ol taǵı bir imkaniyat alǵısı keletuǵının jazǵan edi. Syu Ellen Dj.R.-nı «ómirimdegi eń úlken muhabbat» dep atadı. Dj.R. urıs veteranı bolǵanlıqtan, onıń tabıtı AQSHtıń juldızlı ala bayraǵı menen jabılıp, keyin Djon Rossqa tapsırıldı. Jerlew ilajınıń sońında Dj.R.-nıń jeke tergewshisi Bam Djons qábir basına keledi. Sautforktaǵı keńsede Bam Bobbige, Djon Rossqa hám Kristoferge Dj.R.-nıń [[Abu Dabi|Abu-Dabide]] neft jallaw huqıqların satıp alıw boyınsha kelisimdi tamamlap júrgenin, biraq onıń Abu-Dabide bolıwınıń haqıyqıy sebebi sońǵı birneshe ay dawamında Kristoferdiń asırap alǵan anası hám de Bobbidiń burınǵı hayalı [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuingti]] izlew menen baylanıslı bolǵanın aytadı. Bam Kristoferge Pemdi tabıwdıń nege zárúr ekenin túsindiretuǵın hújjetlerdi beredi. Bam sonday-aq Dj.R.-nıń Xarris Raylendti qulatıw ushın Nuevo-Laredoda bolǵanın hám bódene awlaw waqıyasın maska retinde paydalanǵanın anıqlaydı. Djon Ross ákesiniń óliminiń artında Raylend tur dep boljaydı, biraq Bam Dj.R.-nı tosınnan qaraqshı óltirgenin aytadı. Djon Rossqa ishinde tapansha menen Dj.R.-nıń xatı bar qutı beriledi. Xatta Dj.R. Djon Rossqa endi ózi ólgennen keyin [[Kliff Barns]] penen Raylendtiń Yuinglerdi qulatıw ushın kúsh biriktiretuǵının jazadı. Sonday-aq xatta Djon Ross qutınıń ishindegini «olar bizden tartıp alǵısı kelgen nárseni ózlerinen tartıp alıw ushın» paydalanıwı kerek ekeni hám sonnan keyin «Bobbi ne islew kerek ekenin biledi» dep jazılǵan. Dj.R. xatın Djon Rossqa onıń «basınan ayaǵına deyin» Dj.R.-nıń ulı ekenin umıtpawın aytıp juwmaqlaydı. Bam Bobbige de xat beredi. Bobbi xattı oqıydı, biraq onıń mazmunın ashpaydı hám házirshe bul tek ózi menen Dj.R.-nıń arasındaǵı másele ekenin Djon Ross penen Kristoferge aytadı. Bobbi menen Bam keńseniń sırtında sóylesedi. Bobbi Bamǵa jurttıń hámmesi Dj.R.-nı qaraqshı óltirdi dep iseniwi ushın kerek adamlardıń hámmesine aqsha beriwdi tapsıradı hám waqıtı kelgende Yuingler bul máseleni shańaraǵı bolıp sheshetuǵının aytadı. Bobbi Dj.R.-nıń jatatuǵın bólmesine barıp, onıń ataqlı burbonınan ishedi. Dj.R.-menen sóylesip turǵanday elesletken Bobbi onıń sońǵı bir kozır qaldırǵanın hám onıń jaqsı joba bolǵanın aytadı. Bobbi Dj.R.-nı jaqsı kóretuǵının aytıp, jılap jiberedi. Bobbi, Djon Ross hám Kristofer joba boyınsha birge jumıs islewdi dawam etedi hám Pemdi tabıwdıń qanshelli zárúr ekenin túsinedi, óytkeni ol Ketrin hám Kliff penen birge «Barns Global» akciyalarınıń úshten bir bólegine iyelik etedi. Ketrin qaytıs bolǵanlıqtan, akciyalarǵa iyelik etetuǵın jalǵız adam Pem bolıp qaladı. Onıń 1989-jılı kúyewi menen birge Abu-Dabige barǵanı aytıladı. Aqırında Bobbi Dj.R.-nıń úlken jobası Kliffti óz ólimi ushın «qábirdiń ar jaǵınan» ayıplı etip kórsetiw bolǵanın ashadı. Ol Dj.R.-nıń jazılmaytuǵın rak aqıbetinen ómiriniń sanawlı kúnleri qalǵanın bilgenin hám Bamǵa Klifftiń tapanshasın urlatqanın aytadı. Dj.R. Klifftiń jıl sayın Meksikanıń Nuevo-Laredo qalasına balıq awlaw jarısına qatnasıw ushın baratuǵınlıǵın biletuǵın edi. Dj.R. Bamǵa sol jerde onıń menen ushırasıp, ózin óltiriwdi shólkemlestirgen. Onıń jobası boyınsha Yuingler shańaraǵı Klifftiń kóligine hám banktegi seyf ishine tapanshanı hám Dj.R.-nıń belgili belbew qayısın qoyıwı tiyis edi. == Qayta ushırasıw filmleri == Teleserial tamamlanǵannan keyin 1990-jılları «Dallas» serialına arnalǵan, yaǵnıy Dallastıń logikalıq dawamı retinde eki televiziyalıq qayta ushırasıw filmi túsirildi. Bul filmler sol waqıtta «Dallas» waqıyasın dawam etkeni menen, keyin 2012-jılǵı «Dallas» serialınıń qayta jańalanǵan versiyası shıqqanda syujetlik baylanıslılıqtı saqlaw maqsetinde rásmiy xronologiyadan alınıp taslandı. Birinshi qayta ushırasıw filminde, «Dallas: Dj.R.-nıń qaytıwı» (1996), Dj.R. aldındaǵı aynanı atıp, birneshe jılǵa Evropaǵa ketip qalǵanı belgili boladı. Ol keyin qaytıp, óz imperiyasın qaytarıp alıwǵa háreket etedi hám belgili bir dárejede tabısqa erisedi: Kliff Barnstı «Yuing Oyl» kompaniyasınan ıǵıstırıp shıǵarıp, kompaniyanı Bobbige qaytaradı. Sonday-aq Dj.R. «Uest Star Oyl» kompaniyasınıń direktorlar keńesiniń baslıǵı bolıp saylanadı, bul jetiskenlikke erisiw ushın ol shama menen on bes jıl gúresken edi<ref>{{Cite news|title=So 'Dallas' Is Finally Over. Or Is It?|work=[[The New York Times]]|date=1991-05-06|url=https://www.nytimes.com/1991/05/06/arts/so-dallas-is-finally-over-or-is-it.html|access-date=2010-08-31|first=Bill|last=Carter}}</ref>. Ekinshi qayta ushırasıw filmi — «Dallas: Yuingler urısı» (1998) filminde Dj.R. «Uest Stardıń» bas atqarıwshı direktorı retinde «Yuing Oyl menen» birigiwdi kúsh penen ámelge asırıwǵa háreket etedi, biraq sátsizlikke ushıraydı. Degen menen ol Karter Makkeyden 50 million dollar aldap alıw arqalı jubanısh sezedi<ref>{{Cite news|title=J.R. Reprises That Ol' 'Dallas' Malice|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|date=1996-11-14|url=http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1996/11/14/1996-11-14_j_r__reprises_that_ol___dall.html|access-date=2010-08-31}}</ref>. == Kólikler == Dáslebinde Dj.R. jasıl reńli 1978-jılǵı Mercedes-Benz 280SE avtomobilin aydadı, keyin onı 1979-jılǵı Reseda Green reńli Mercedes-Benz 450SEL ge almastırdı. 1981-jılı ol jańartılǵan W126 380SEL modelin júrgizdi, ol da Reseda Green reńli edi. 1983-jılı hayalı Syu Ellen Sautforkqa kirer jolınıń sońında usı kólikti apatqa ushıratqannan keyin, Dj.R. onı taǵı bir 1983-jılǵı Mercedes-Benz 380SEL mashinası menen almastırdı. 1984-jılı Mercedes-Benz óziniń tiykarǵı S-Class modelin 500SEL versiyasına almastırǵanda, Dj.R. 380SEL ornına usı modeldi satıp aldı. 1986-jılǵı máwsimniń basında Dj.R. jańartılǵan W126 560SEL kóligin aydadı, biraq kóp ótpey onı Cadillac Allanté kabrioleti menen almastırdı hám bul kólikti 1987-jıldan 1991-jılǵa deyin paydalandı. 1991-jılı serialdıń tiykarǵı kórsetiliwi tamamlanǵanda, Dj.R. Lincoln Mark VII kóligin aydap júrdi. Dj.R.-nıń ákesi Djok serialdıń 1978-jıldıń basında Lincoln Mark V modeliniń erterektegi áwladın paydalanǵan edi. «Dj.R. -nıń qaytıwı» filminde Dj.R. filmniń birinshi bóliminde taǵı da 500SEL mashinasın aydaydı. Biraq bul kólik tolıǵı menen jaramsız jaǵdayǵa túsip, onıń ornına gúmis túsli 1996-jılǵı Mercedes-Benz W140 S420 sedanı keledi. «Yuingler urısı» filminde Dj.R. gúmis reńli 1998-jılǵı SL500 Roadster kóligin aydaydı. Dj.R.-nıń barlıq kóliklerinde jeke nomer retinde «EWING 3» jazıwı boldı. == Miyrası == * 1999-jılı TV Guide jurnalı onı «Barlıq waqıttaǵı eń ullı 50 televidenie qaharmanı» diziminde 11-orınǵa ornalastırdı<ref>{{Cite book|title=TV Guide Book of Lists|url=https://archive.org/details/tvguidebookoflis0000unse|year=2007|publisher=Running Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-7624-3007-9|oclc=148914467|page=[https://archive.org/details/tvguidebookoflis0000unse/page/190 190]}}</ref>. Al 2013-jılı jańartılǵan dizimde ol 1-orınǵa kóterildi<ref>Bretts, Bruce; Roush, Matt; (March 25, 2013). "Baddies to the Bone: The 60 nastiest villains of all time". TV Guide. pp. 14–15.</ref>. * Wizard jurnalı onı barlıq waqıttaǵı eń ullı jawız qaharmanlardıń ishinde 69-orınǵa qoydı, al Yahoo! Voices saytınıń «Televideniedegi eń jaqsı jawızlar: eń jaqsı onlıq» dizimi onı birinshi orınǵa jaylastırdı. * WWE shólkeminiń kásiplik palwanı Djon «Bredshou» Leyfild óziniń APA-dan keyingi jaǵımsız qaharman obrazın Yuingtiń obrazına tiykarlap islegen. * Rep atqarıwshısı Ser Miks-a-lot «Posse on Broadway» qosıǵında ózin Dj.R.-menen salıstırıp: «Men — adamlar jek kórsede jaqsı kóretuǵın adamman. Men Sietldiń Dj.R. Yuingimen» dep aytqan. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] 4giae67vsgk8wdfu3kk39er4fxi1u87 232765 232761 2026-06-22T15:14:16Z Bekan88 11311 232765 wikitext text/x-wiki {| class="infobox character" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color:#E6D8AD;" |J. R. Yuing |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[Fayl:Larry_Hagman_1973.JPG|250px|sürmesiz]] <div class="infobox-caption">[[Larri Hegmen|Larri Hegman]] — Dj.R. Yuing rolinde</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Dóretiliwi hám kórinisi |- ! class="infobox-label" scope="row" |Birinshi kórinisi | class="infobox-data" |2-aprel 1978-jıl<br />''«Diggerdiń qızı»'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Sońǵı kórinisi | class="infobox-data" |4-mart 2013-jıl<br />''«Qáhárli hám tez»'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Dóretiwshi | class="infobox-data" |[[Devid Djeykobs (jazıwshı)|Devid Djeykobs]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Súwretlegen | class="infobox-data" |[[Larri Hegmen|Larri Hegman]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Basqa kórinisleri | class="infobox-data" | * ''Knots Landing'' * ''Dallas: Dáslepki jıllar'' * ''Dallas: Dj.R.-nıń qaytıwı'' * ''Dallas: Yuingler urısı'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Jılları | class="infobox-data" |1978–1991, 1996, 1998, 2012–2013 |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Jeke maǵlıwmatlar |- ! class="infobox-label" scope="row" |Tuwılǵan jılı | class="infobox-data" |1936 (tiykarǵı serial)<br />1939 (TNT serialı) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Qaytıs bolǵan sánesi | class="infobox-data" |1-fevral, 2013-jıl |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Miynet jolı |- ! class="infobox-label" scope="row" |Kásibi | class="infobox-data" | * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń vice-prezidenti (1962–1977) * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń prezidenti (1977–1982) * «Yuing Oyl» kompaniyasınıń akcioneri hám teń bas atqarıwshı direktorı (1980–1987, 1988–1990, 1991) * «Xarvud Oyl» kompaniyasınıń 25% akcioneri (1982–1983) * JRE Industries kompaniyasınıń tiykarın salıwshı hám bas atqarıwshı direktorı (1987–1988) * Ewing & Ewing kompaniyasınıń tiykarın salıwshı hám bas atqarıwshı direktorı (1991) * WestStar Oil kompaniyasınıń bas atqarıwshı direktorı (1996–1998, tek filmlerde) * [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosınıń]] iyesi (2012) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Shańaraǵı |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ákesi | class="infobox-data" |[[Djok Yuing]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Anası | class="infobox-data" |[[Miss Elli Yuing|Miss Elli Yuing Farlou]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ógey ákesi | class="infobox-data" |[[Kleyton Farlou]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Inileri | class="infobox-data" | * Geri Yuing * [[Bobbi Yuing]] * Rey Krebbs (ógey inisi) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Jubayları | class="infobox-data" | * [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepard]] (1971–1981, 1982–1988) * [[Kelli Xarper Yuing|Kelli Xarper]] (1988–1991) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Balaları | class="infobox-data" | * Djeyms Bomont (Vanessa Bomonttan) * Djon Ross Yuing III (Syu Ellennen) * Atı belgisiz ul (Kelliden) * Atı belgisiz qızı |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#E6D8AD;" |Basqa aǵayinleri |- | class="infobox-full-data" colspan="2" | * Djimmi Bomont (aqlıǵı) * Leander Yuing (atası) * Aaron Sautvort (dayı atası) * Barbara Sautvort (dayı ájesi) * Djeyson Yuing (aǵası) * Garrison Sautvort (dayı aǵası) * Kristofer Yuing (jiyeni; asırap alınǵan) * Bobbi Yuing II (jiyeni) * Lukas Ueyd Krebbs (jiyeni) * [[Lyusi Yuing]] (jiyeni) * Betsi Yuing (jiyeni) * Margaret Krebbs (ógey jiyeni) * Molli Uittaker (jiyeni) * Djek Yuing (aqlıq tuwısqanı) * Djeymi Yuing Barns (aqlıq tuwısqanı) * Inok Sautvort (dayı atası) * Eleanor Sautvort (dayı apası) |} '''Djon Ross Yuing kishi''' (Djey-Ar, sonday-aq J.R. atı menen belgili) — amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı hám onıń dawamları menen spin-offlarındaǵı, sonıń ishinde dawam etiwshi serialdaǵı (2012–2014) oydan shıǵarılǵan qaharman. Qaharmandı 1978-jılı serialdıń birinshi bóliminen baslap 2012-jıldıń sońına deyin qaytıs bolǵanǵa shekem [[Larri Hegmen]] oynadı; Hegman túpnusqa serialdıń barlıq 357 bóliminde kóringen jalǵız aktyor boldı<ref>O'Carroll, Lisa (2011-10-15). "Larry Hagman diagnosed with cancer". The Guardian. London.</ref>. Serialdıń eń ataqlı qaharmanı retinde Djey-Ar kóplegen iri waqıyalardıń ortasında boldı. Ol óz qarsılaslarınıń baylıǵın tartıp alıw ushın mudamı hiylekerlik isleytuǵın, ashkóz, ózimshil, manipulyativ hám de morallıq principlerden jurday, psixopatiyalıq beyimliligi bar neft magnatı retinde súwretlenedi<ref>Patrick, Christopher J. (2007). Handbook of Psychopathy, Guilford Pubn., New York</ref><ref>Jacobs, David (1990-04-15). "TV VIEW; When the Rich And the Powerful Were Riding High". The New York Times. Retrieved 2010-08-31.</ref>. PBS kanalınıń «Televidenie jetekshileri» baǵdarlamasında HegmenDjey-Ar obrazın rawajlandırıwǵa «Juldız shańı» (Stardust) filmindegi uqsas rol tásir etkenin hám burınǵı qatal baslıqlarınıń biri de ilham bergenin atap ótken<ref>{{Cite episode |title=Primetime Soaps |series=Pioneers of Television |network=[[PBS]] |date=January 22, 2013 |season=3 |number=2}}</ref>. Dáslebinde serialdıń tiykarǵı itibarı jawlasqan shańaraqlarǵa awdarılıp, Djey-Ar tek qosımsha qaharman bolǵanı menen, onıń ataqlılıǵı ádewir ósip, prodyuserler onıń serialdıń baslı juldızına aylanǵanın moyınladı. 1980-jılı joqarı reyting jıynaǵan eki bólim sol jılı mádeniy qubılısqa aylanǵan «Djey-Ar nı kim attı?» (Who shot J.R.?) waqıyasınıń bir bólimi boldı<ref>{{Cite news|title=TELEVISION; When J.R. Was Shot The Cliffhanger Was Born|work=[[The New York Times]]|date=1995-05-07|url=https://www.nytimes.com/1995/05/07/arts/television-when-j-r-was-shot-the-cliffhanger-was-born.html|access-date=2010-08-31|first=Andy|last=Meisler}}</ref>. «Bólingen úy» (A House Divided) bóliminde tamashagóyler Djey-Ar nıń belgisiz birew tárepinen atılǵanın kórdi. Bul intrigalı juwmaqlanıw martta kórsetilgennen keyin tamashagóyler noyabr ayına deyin kútiwge májbúr boldı. «Bunı kim isledi?» (Who Done It) bóliminde waqıya sheshimin taptı. Jańadan kelgen ataqlılıǵınıń arqasında Hegmenshártnama talapları orınlanbasa serialdan ketetuǵının málimledi. CBS kanalı rolge basqa aktyor alınıwı múmkin degen mısh-mıshlar tarqatqanı menen, aqır sońında aktyor jeńiske eristi<ref>{{Cite news|title=Echoes of who shot JR|date=2001-04-05|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1261931.stm|access-date=2010-08-31}}</ref>. Ol sonday-aq 1980–1982-jılları «Knots Lending» (Knots Landing) spin-offınıń bes bóliminde kórindi. Qaharman 2012-jılǵı jańalanǵan serialdıń birinshi eki máwsiminde de payda boldı. Hegmen2012-jılı 23-noyabrde qaytıs boldı, sonnan keyin «Dallas» prodyuserleri Djey-Ar nıń ekinshi máwsimde óltiriletuǵının járiyaladı<ref>Funeral Episode Set for Larry Hagman's J.R. on 'Dallas' Season Two Hollywood.com, December 11, 2012</ref>. «Ashıwlanǵan hám tez» (The Furious and the Fast) bólimi Djey-Ar nıń ólimin kórsetti. Djey-Ar Yuing televidenie tariyxındaǵı eń ataqlı qaharmanlardıń biri esaplanadı. TV Guide jurnalı onı 2013-jılǵı «Barlıq waqıttaǵı eń jawız 60 qaharman» diziminde birinshi orınǵa qoydı. 2016-jılı Rolling Stone jurnalı onı «Barlıq waqıttaǵı eń ullı 40 tele zulım» diziminde 11-orınǵa ornalastırdı<ref name="Rolling Stone">{{Jurnal deregi |last=Collins |first=Sean T. |date=February 9, 2016 |title=40 Greatest TV Villains of All Time |url=https://www.rollingstone.com/tv/lists/40-greatest-tv-villains-of-all-time-20160209 |url-status=dead |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722205719/http://www.rollingstone.com/tv/lists/40-greatest-tv-villains-of-all-time-20160209 |archive-date=July 22, 2017 |access-date=April 29, 2016}}</ref>. 2001-jılı Ullı Britaniyadaǵı Channel 4 sorawnamasında ol «Televideniedegi eń ullı 100 qaharman» diziminde 38-orındı iyeledi<ref>{{Web deregi|url=http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html|bet=100 Greatest TV Characters|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090531160558/http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html|arxivsáne=31 May 2009|baspaxana=[[Channel 4]]|qaralǵan sáne=26 May 2019}}</ref><ref>{{Web deregi|url=http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001/|bet=100 Greatest ... (100 Greatest TV Characters (Part 1))|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150221233837/http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001/|arxivsáne=21 February 2015|baspaxana=[[ITN Source]]|qaralǵan sáne=13 May 2019}}</ref>. == Qaharman == Djey-Ar serial qaharmanları menen tamashagóyler arasında «jaman adam» retinde ataqlı. Bizneste ol júdá qatal metodlardı qollanadı hám qarsılasların jeńiw ushın jiyi para beriw, shantaj etiw hám basqa da jasırın usıllarǵa súyenedi. Onıń baslı qarsılası — [[Kliff Barns]]. Kóp jaǵdayda ol tas júrek bolıp kórinedi hám óziniń jaman qásiyetlerin maqtanısh etedi. Degen menen túpnusqa serial barısında onıń shańaraǵına degen súyispenshiligin kórsetetuǵın, miyrimli hám de quramalı tárepleri de bayqaladı. Sońǵı máwsimde [[Bobbi Yuing|Bobbi]] menen mal aydap kiyatırǵanda zamannıń ózgeriwi tuwralı oy tolǵap, stress penen tereń oyǵa berilgen máwritleri kórsetiledi. «JR» ataması «Gigant» (Giant – «Úlken») filmindegi Djett Rink qaharmanınıń qısqartılǵan atına húrmet retinde berilgen. Djett Rink — Djeyms Dinniń qaytıs bolar aldındaǵı sońǵı roli bolǵan qaharman. Neft magnatı X. L. Xant Yuing obrazına erkin ilham deregi bolǵan<ref>{{Web deregi|url=https://www.forbes.com/profile/hunt/?sh=554392d3275f|bet=Forbes Profile: The Hunt family|til=en|jumıs=[[Forbes]]|qaralǵan sáne=June 13, 2023}}</ref>. == Waqıyalar tarmaǵı == === Túpnusqa serial === Djey-Ar Yuing [[Djok Yuing|Djon Ross «Djok» Yuing aǵa]] ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) penen [[Miss Elli Yuing|Eleanor «Miss Elli» Yuingtiń]] ([[Barbara Bel Geddes]], keyin qısqa waqıtta [[Donna Rid]]) tuńǵısh ulı boldı. Djey-Ar shańaraqtıń Sautfork ranchosında dúnyaǵa kelgen<ref>Dallas: The Early Years</ref>. Onıń tuwılǵan jılı boyınsha qarama-qarsılıq bar: «Dallas: Dáslepki jıllar» (Dallas: The Early Years) filminde Miss Elli 1936-jılı Djey-Arǵa júkli ekenin aytadı, bul onıń tuwılǵan jılın 1936 yamasa 1937-jıl etip kórsetedi, al 2012-jılǵı dawamında Djey-Ar nıń qulpıtasında 1939-jıl kórsetilgen. Djey-Ar nıń eki inisi bar: Geri (Ted Shekelford, keyin qısqa waqıt oynaǵan Devid Ekroyd) hám [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]); sonday-aq [[Ekinshi jáhán urısı|Ekinshi jer júzilik urıs]] gezinde ákesiniń Margaret Xanter atlı áskeriy miyirbiyke menen baylanısınan tuwılǵan ógey inisi Rey Krebbs ([[Stiv Kanali]]) bar. Bes jasınan baslap Djey-Ar ákesi Djoktıń miyrasxorı retinde tárbiyalandı. Djok júdá qatal hám de jawız usıl menen basqarǵan ǵárezsiz neft kompaniyası — «Yuing Oylda» onıń ornına otırıwı tiyis boldı. 1960-jılları Vetnam urısında qısqa waqıt xızmet etip úyine qaytqannan keyin, Djey-Ar «Yuing Oylda» uzaq jıllıq miynet jolın basladı. Onıń «Sautfork ranchosında» jumıs islewge qızıǵıwshılıǵı bolǵan joq, óytkeni ol negizinen anası Miss Ellidiń, sonday-aq inileri Bobbi menen Rey Krebbstiń menshigi esaplandı, biraq ol Sautforktı shańaraǵı qolında saqlap qalıwǵa qattı umtıldı. Geri kóbinese anasınıń tásirinde boldı hám Sautvortlar áwladınıń Sautforkta mal sharwashılıǵı menen shuǵıllanıw dástúrin dawam etti, al «Yuing Oylǵa» qızıqpadı. Ákeleri Djok sıyaqlı, Djey-Ar da Geridi hálsiz, Yuinglerge tán minezden jurday dep esapladı, hám de Geri ósip jetiliskennen keyin Djey-Ar nıń qorlawına qarsı tura almadı. Jasóspirim gezinde Geri 1960-jıllardıń basında bolajaq kelinshegi Velin Klements penen (Djoan Van Ark) tanıstı; olardıń qızı [[Lyusi Yuing|Lyusi]] ([[Sharlin Tilton]]) dúnyaǵa keletuǵın bolǵan soń olar úylendi. Djey-Ar Geridiń Velin sıyaqlı sociallıq statusı tómen adamǵa úyleniwin maqullamadı. Olardıń nekesi buzıla baslaǵanda, Geri Sautforktı taslap ketip, Velin menen Lyusidi úyde qaldırdı. Velin [[Lyusi Yuing|Lyusidi]] alıp ketiwge háreket etkende, Djey-Ar onı qaladan quwıp jiberip, Lyusidi qaytadan Sautforktaǵı Yuinglerdiń úyine alıp keldi. 1979-jılı Geri menen Velin Dallasta qayta qosılıp, qaytadan úylendi, biraq Sautforkta qayta turıwǵa háreket etiwdiń ornına, olar Kaliforniyadaǵı oydan shıǵarılǵan Nots Lending (Knots Landing) elatına kóship ketti. Bobbi waqıtın Sautfork penen «Yuing Oyl» arasında ótkizetuǵın hám Djoktıń eń súyikli ulı edi. Bul Djey-Ar nı Djoktıń kewlinen shıǵıwǵa ózgeshe xoshametledi, biraq neft biznesindegi ayrıqsha jetiskenliklerine qaramastan, ol heshqashan Djoktıń Bobbige degen ózgeshe ıqlasın jeńe almadı. Bul olardıń arasında balalıqtan baslanǵan básekileslikti kúsheytti hám ol eseygen sayın dawam ete berdi, ásirese Bobbi Yuinglerdiń ata jawı esaplanatuǵın shańaraqtıń aǵzası [[Pem Yuing|Pamela Barnsqa]] ([[Viktoriya Principal|Viktoriya Prinsipal]], qısqa waqıt Margaret Maykls) úylengennen keyin. Ápsanaǵa aylanǵan Barns–Yuing kelispewshiligi 1930-jılları Djok penen Pemniń nızamlı ákesi Diggerdiń (Kinan Uinn, dáslebinde Devid Ueyn oynaǵan) arasında baslanǵan edi. Olardıń neft biznesindegi sherikligi Diggerdiń máskúnemligi menen ókpe-renishiniń kesirinen buzıldı. Usıǵan shekem Djok Diggerdiń súyiklisi [[Miss Elli Yuing|Eleanor Sautvortqa]] úylengen edi, bul olardıń qarım-qatnasına úlken jánjelge deyin-aq daq túsirgen edi. Keyin bul kelispewshilik onlaǵan jıllar boyı dawam etip, Djey-Ar menen Diggerdiń ulı [[Kliff Barns|Klifftiń]] ([[Ken Kercheval]]) arasındaǵı soqlıǵısıw menen dawam etti. 1971-jılı Djey-Ar burınǵı «Miss Texas» ataǵınıń iyesi [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen Shepardqa]] ([[Linda Grey]]) úylendi. Djey-Ar nıń aldı menen «Yuing Oyldı» birinshi orınǵa qoyıwı, keyin basqa hayallarǵa kewil bóliwi aqıbetinen olardıń nekesi barǵan sayın qıyın bola berdi. 1970-jıllardıń sońına qaray Syu Ellen máskúnemge aylandı. Olar 1981-jılı ajırasıp, 1982-jılı qayta úylendi de, 1988-jılı taǵı ajırastı. 1989-jılı Syu Ellen jańa súyiklisi Don Lokvud penen (Ien Maksheyn) birge [[London|Londonǵa]] kóship ketti; olar 1991-jılı shańaraq qurdı. Serial barısında Djey-Ar nıń eki hayalı hám úsh balası boldı. Onıń tuńǵısh ulı [[Djeyms Bomont|Djeyms Richard Bomont]] ([[Sasha Mitchell]]) 1960-jılları ekran sırtında bolǵan Vanessa Bomont penen (Geyl Xannikatt) qarım-qatnasınıń nátiyjesinde dúnyaǵa kelgen, biraq bul tek 1989-jılı ǵana belgili boldı. Onıń ekinshi hám de eń súyikli ulı — 1979-jılı birinshi hayalı Syu Ellennen tuwılǵan Djon Ross Yuing III (Omri Kac). Úshinshi ulı ekinshi hayalı Kelliden ([[Keti Podevell|Keti Podvell]]) boldı hám ol 1991-jılı dúnyaǵa keldi, biraq Kelli Dallastan ketkennen keyin ǵana bosandı. Djey-Ar dáslebinde óziniń qáyin sińlisi hám de burınǵı oynası Kristin Shepardtıń (Meri Krosbi) ulı Kristofer Yuingtiń (Djoshua Xarris, dáslebinde Erik Farlou) ákesi ózi dep oyladı, biraq keyin Djey-Ar nıń ákesi emes ekeni, shın ákesiniń Djeff Farradey ekeni anıqlandı. Kristoferdi Bobbi menen Pem asırap aldı. Sonıń menen bir qatarda, Djey-Ar nıń ekinshi hayalı Kelli menen nekesiz tuwılǵan ulı Djeyms oǵan kek qaytarıw ushın qolaylı waqıttı kútti. Djey-Ar Kellidi Sautforktan quwıp shıqqannan keyin, [[Kleyton Farlou|Kleyton Farloudıń]] ájapası Djessika Montfordtıń «Ueststar» (WestStar) akciyalarındaǵı dawıs beriw huqıqların ózine awdartıp alıw ushın sanatoriyaǵa jattı. Biraq oǵan belgisiz túrde Djeyms penen Kelli onıń advokatı Uolter Bermannan bosatıw hújjetlerin alıp úlgerdi. Djeyms ózin onıń advokatı retinde kórsetip, aqır sońında onı sol sanatoriyada qaldırdı. Keyin Kelli onı bosattı. Bul Djey-Ar ushın aqırında bárinen ayrılatuǵın jıldıń baslaması boldı. Aldı menen ol «Yuing Oyldı» Kliffke joǵalttı, keyin kekshil Karter Makkey ([[Djordj Kennedi]]) onı «Uest Star Oyldan» (West Star Oil) jumıstan shıǵardı. Bunnan tısqarı, ol Sautforktaǵı baqlawdan ayrıldı hám Syu Ellen menen birge Evropaǵa ketken ulı onnıń menen qatnaspadı. Aqırında Djey-Ar nıń qolında tek Bobbi oǵan turıwǵa ruqsat bergen Sautforktaǵı bir bólme ǵana qaldı. Ózine-ózi qol jumsawdı oylaǵan qaharman jalǵız Sautforkta burbon butılkası menen oqlanǵan revolver uslap sandalıp júrdi. Keyin jin-peri ekeni belgili bolatuǵın Adam atlı maqluq (rolin Djoel Grey oynaǵan) Djey-Arǵa keledi, al Djey-Ar kórip turǵanına isene almaydı. Aq smoking kiygen Adam Djey-Ar ǵa óziniń «xojayını» onı unatatuǵının hám onı Jerge arnawlı jibergenin aytadı. «Bul ájayıp ómir» (It's a Wonderful Life) filminiń tarmaǵına uqsas túrde, Adam Djey-Ar nı eger ol dúnyaǵa kelmegende basqa adamlardıń ómiri qanday bolar edi degendi kórsetiw ushın sayaxatqa alıp shıǵadı. Usı sayaxattan keyin Adam Djey-Ar nı ózin atıp óltiriwge kóndiriwge háreket etedi. Djey-Ar Adamǵa onıń kewlin tabıw ushın bunı islegisi kelmeytuǵının aytıp, onıń Aspannan kelgenine isenetuǵının bildiredi. Sonda Adam Djey-Ar dan ózin Aspannan jiberilgen dep nege oylaǵanın sorap, essiz kúle baslaydı da, óziniń haqıyqıy maqsetin ashadı. Djey-Ar qolında ele de burbon butılkası menen revolveri bar jaǵdayda jatatuǵın bólmesinde selk etip oyanadı. Ol bunıń tek qorqınıshlı tús bolǵanına jeńillep qaladı, biraq tap sol máwritte Adam qaytadan payda boladı, usı ret qızıl kostyum kiyip, jatatuǵın bólmedegi aynadan kórinedi. Adam Djey-Ar nıń ózin atıp óltiriwin qáleydi hám oǵan házirgi ómiriniń qanday jaǵdayǵa túskenin, sonday-aq hámmesine olsız jaqsıraq bolatuǵının eske saladı. Djey-Ar usıǵan kóniwge tayar sıyaqlı kórinedi. Usı waqıtta Bobbi Sautforkqqa túnde qaytıp kelgen edi. Djey-Ar onıń kólik penen kelgenin de, úyge kirgenin de esitpeydi, óytkeni onıń bar názeri aynadaǵı Adamǵa awǵan edi. Ol quraldı áste basına kóterip, atqıshtı tartadı, al ashıwlanǵan Adamnıń kózleri qızıl reńge janıp, aqırı: «Isle bunı!» dep baqıradı. Bobbi mıltıq dawısın esitip, ekinshi qabattaǵı Djey-Ar nıń jatatuǵın bólmesine qaray juwıradı. Qapınıń aldına jetkende ol bólmeniń ishine qarap, kórgeninen shorshıp ketip: «Qudayım-ay!» dep baqıradı. Djey-Ar nıń táǵdiri ashıq kórsetilmeydi. «Konundrum» («Conundrum» — «Sheshilmeytuǵın jumbaq») atlı finallıq intriga tek 1996-jılı shıqqan birinshi «Dallas: Djey-Ar nıń qaytıwı» (Dallas: J.R. Returns) telefilmi arqalı ǵana sheshildi. Filmniń basında Djey-Ar nıń shın mánisinde ózin atpaǵanı, onıń ornına ózine kóringen jin Adam turǵan aynaǵa oq atqanı belgili boladı. 2012-jılǵı jańalanǵan serial bul telefilmniń tarmaǵın dawam etpeydi, biraq Djey-Ar nıń ele tiri ekenin kórsetedi. «Dallas» serialındaǵı rásmiy Facebook betine sáykes, Djey-Ar haqıyqatında da aynaǵa oq atqan, biraq telefilmdegi sıyaqlı Evropaǵa ketip qalmaǵan. === ''Dallas'' (2012) === Dj.R. serialdıń 2012-jılǵı qayta janlandırılǵan versiyasına qaytadı, onda tiykarǵı itibar Dj.R.-nıń ulı Djon Ross Yuing III penen Bobbidiń asırap alǵan ulı Kristofer Yuingke baǵdarlanadı. Dj.R.-nıń quwanıshına baylanıslı, Djon Ross onıń aynımaǵan kóshirmesine aylanǵan, óytkeni ol neftke, aqshaǵa hám biylikke kóbirek kewil bóledi. Serial baslanǵan gezde Dj.R. sońǵı birneshe jılın qariyalar úyinde ótkizip júrgen boladı, sozılmalı depressiyadan azap shegedi hám Bobbi kelip turǵanına qaramastan sóylemeydi. Televiziyalıq eki filmdegi barlıq waqıyalar itibarǵa alınbaydı. Bobbi Dj.R.-ǵa kelip, «Yuing Oyl» menen Sautfork ushın bolǵan barlıq daw-jánjelleri ózin unatpaytuǵın adamǵa aylandırǵanın hám Kristofer menen Djon Rosstıń háwes etetuǵınday shańaraǵı bolıp, ózleri sıyaqlı mudamı dawlaspawın qáleytuǵının aytadı. Keyin Djon Ross Bobbidiń usınısı menen oǵan keledi de, Bobbidiń Sautforktı satıwdı jobalastırıp atırǵanın hám satıwdan túsken aqshanı Kristoferdiń jańa energiya joybarın qarjılandırıw ushın bergisi keletuǵının aytadı. Djon Ross sonday-aq Dj.R.-ǵa Sautforktıń astınan 2 milliard barrel neft qorı tabılǵanın, biraq Bobbidiń burǵılaw jumısların toqtatqanın xabarlaydı. Dj.R. aqırı esin jıynap, ulına ranchoda neft burǵılawǵa tosqınlıq keltiriw háreketleri menen gúresiwge járdemlesedi hám Djon Rossqa Bobbidiń bárqulla axmaq bolǵanın aytadı. Ol Dj.R.-nıń eski dostınıń qızı Marta del Sol menen birge jumıs islep júrgenin anıqlaydı, al Marta millionlaǵan akr jerdiń iyesi. Sırttan qaraǵanda Marta Bobbige sheriklik usınıp júrgendey kórinedi, biraq shın mánisinde barlıq jipti tartıp otırǵan Dj.R. boladı; Bobbi Sautforktı Martanıń tábiyattı qorǵaw qorına tapsırǵan gezde, ol is júzinde Dj.R.-nıń qolına ótedi. Djon Ross ta shın mánisinde Marta menen birge jumıs isleydi, al Dj.R. olardı birge kórse de, usıǵan itibar bermeytuǵınday boladı. Dj.R. shańaraq jıynalısına kelip (ózin mayıp etip kórsetiw ushın júrip-turıwǵa arnalǵan tirek quralın paydalanıp), Bobbi menen Syu Ellennen burınǵı háreketleri ushın keshirim sorap, bárin hayran qaldıradı. Keyin ol Meksikaǵa barıp, Martanıń ákesi Karlos del Sol menen ushırasadı, biraq ol heshqanday kelisim tuwralı bilmeydi. Sonnan keyin ol qızın tanıstıradı, biraq ol Dj.R. Marta dep biletuǵın hayal bolmay shıǵadı. Aldanǵanın túsingen Dj.R. del Solge qáteleskenin aytıp, Marta onıń ulı menen tanısıwı kerek ekenin ashıwlanıp jetkizedi, óytkeni «ol ákesine qattı tartqan». Dj.R. aqırında Sautforktı Bobbiden tartıp alıwǵa erisedi hám waqıt joǵaltpay Sautforkta neft burǵılawdı baslaydı. Ol sonday-aq Djon Rosstı sheriklikten shıǵarıp taslaydı. Biraq ol ulına óziniń iskerlik joybarların basqarıw ushın isenim xat beredi. Dj.R. menen Djon Rosstıń venesuelalı investorı Visente Kano qarız qaytarılmaǵan gezde Yuinglerge qarsı kúsh qollana baslaǵan soń, Dj.R. Sautforktıń menshik huqıqın Bobbige qaytarıwǵa májbúr boladı. Dj.R. menen Djon Ross jınayıy juwapkershilikten bosatılıp, Kanoǵa qarsı moyınlaw hújjetlerine qol qoyadı, al Kano túrmege qamaladı. Bobbi Dj.R.-nıń moyınlaw xatınıń kóshirmesin saqlap qalıp, eger ol taǵı da jaman hiyle qollansa, onı túrmege otırǵızatuǵının eskertedi. Djon Rosstıń atastırılǵan qızı Elena Ramos Djon Rosstıń astırtın jobadaǵı rolin anıqlaydı, onıń menen ayrılısıp, Kristoferge qayta keledi. Birinshi máwsim Djon Ross penen Dj.R.-nıń Bobbige, Kristoferge hám qayta qosılǵanday kórinetuǵın Elenaǵa qarsı kúsh biriktiriwi menen tamamlanadı. Ekinshi máwsimniń basında Dj.R. Djon Rossqa biznes penen jaman hiylelerdi úyretip júredi hám olar «Yuing Enerdjiz» kompaniyasın baqlawǵa alıwdı jobalastıradı. Dj.R. sonday-aq óziniń eski qarsılası Kliff Barns penen onıń qızı Pamela Rebekka Barnsqa qarsı háreket etedi. Pamela Kristoferden egiz bala kóterip júrgenine qaramastan, Djon Ross penen oynas boladı. Bobbi Xarris Raylendti qulatıwǵa járdemlesiw ushın Dj.R.-dan járdem soraydı, óytkeni Raylend Bobbidiń ógey qızı Emmanı urlap áketip, Bobbidiń hayalı Ennge qızı óldi dep isendirgeni anıqlanadı. Dj.R. Bobbige Raylendti shártli túrde jeńetuǵının aytadı. «Qáhárlı hám tez» epizodında Dj.R. Djon Ross penen telefon arqalı sóylesip, Kliff Barns penen Xarris Raylendti jeńiwge hám Djon Rosstıń «Yuing Enerdjizdi» baqlawına járdemlesetuǵın «ullı joba» tuwralı aytadı. Ol bul joba óziniń «eń jaqsı dóretpesi» bolatuǵının aytqan waqıtta, bólmege birew kirip kelip, eki ret oq atıp, onı óltiredi. Dj.R.-nı eske alıw ilajı Dallas Neft Klubında ótkerildi, oǵan onıń ótken ómirinen kóplegen tanıs qonaqlar qatnastı. Qonaqlarǵa Dj.R.-nıń súyikli suwsını — burbon menen suw usınıldı. Qatnasıwshılar arasında Dj.R.-nıń ógey tuwısqanı Rey Krebbs, jiyeni [[Lyusi Yuing]], inileri Geri Yuing penen [[Bobbi Yuing]], burınǵı hayalları [[Syu Ellen Yuing]] hám [[Kelli Xarper Yuing]], burınǵı oynası Mendi Uinger, asırap alǵan jiyeni Kristofer Yuing, Elena Ramos penen onıń ájaǵası Dryu Ramos, sonday-aq Dj.R.-nıń ulı Djon Ross Yuing III boldı. Basqa belgili qonaqlardıń qatarında Dallas qalasınıń meri Mayk Roulings, «Dallas Maveriks» klubınıń iyesi Mark Kyuban hám «Dallas Kovboys» klubınıń iyesi Djerri Djons boldı. Dj.R.-nıń jerlew ilajı Sautfork ranchosındaǵı shańaraqlıq qoyımshılıqta ótkerildi. Rey, Lyusi, Geri, Kristofer, Elena, Syu Ellen hám Bobbi shıǵıp sóyledi. Dj.R. Djok hám Miss Ellidiń qábirleriniń qasına jerlendi. Jerlew ilajında Syu Ellen Dj.R.-nıń óltiriler aldında ózine jazǵan xatın oqıp berdi, onda ol taǵı bir imkaniyat alǵısı keletuǵının jazǵan edi. Syu Ellen Dj.R.-nı «ómirimdegi eń úlken muhabbat» dep atadı. Dj.R. urıs veteranı bolǵanlıqtan, onıń tabıtı AQSHtıń juldızlı ala bayraǵı menen jabılıp, keyin Djon Rossqa tapsırıldı. Jerlew ilajınıń sońında Dj.R.-nıń jeke tergewshisi Bam Djons qábir basına keledi. Sautforktaǵı keńsede Bam Bobbige, Djon Rossqa hám Kristoferge Dj.R.-nıń [[Abu Dabi|Abu-Dabide]] neft jallaw huqıqların satıp alıw boyınsha kelisimdi tamamlap júrgenin, biraq onıń Abu-Dabide bolıwınıń haqıyqıy sebebi sońǵı birneshe ay dawamında Kristoferdiń asırap alǵan anası hám de Bobbidiń burınǵı hayalı [[Pem Yuing|Pamela Barns Yuingti]] izlew menen baylanıslı bolǵanın aytadı. Bam Kristoferge Pemdi tabıwdıń nege zárúr ekenin túsindiretuǵın hújjetlerdi beredi. Bam sonday-aq Dj.R.-nıń Xarris Raylendti qulatıw ushın Nuevo-Laredoda bolǵanın hám bódene awlaw waqıyasın maska retinde paydalanǵanın anıqlaydı. Djon Ross ákesiniń óliminiń artında Raylend tur dep boljaydı, biraq Bam Dj.R.-nı tosınnan qaraqshı óltirgenin aytadı. Djon Rossqa ishinde tapansha menen Dj.R.-nıń xatı bar qutı beriledi. Xatta Dj.R. Djon Rossqa endi ózi ólgennen keyin [[Kliff Barns]] penen Raylendtiń Yuinglerdi qulatıw ushın kúsh biriktiretuǵının jazadı. Sonday-aq xatta Djon Ross qutınıń ishindegini «olar bizden tartıp alǵısı kelgen nárseni ózlerinen tartıp alıw ushın» paydalanıwı kerek ekeni hám sonnan keyin «Bobbi ne islew kerek ekenin biledi» dep jazılǵan. Dj.R. xatın Djon Rossqa onıń «basınan ayaǵına deyin» Dj.R.-nıń ulı ekenin umıtpawın aytıp juwmaqlaydı. Bam Bobbige de xat beredi. Bobbi xattı oqıydı, biraq onıń mazmunın ashpaydı hám házirshe bul tek ózi menen Dj.R.-nıń arasındaǵı másele ekenin Djon Ross penen Kristoferge aytadı. Bobbi menen Bam keńseniń sırtında sóylesedi. Bobbi Bamǵa jurttıń hámmesi Dj.R.-nı qaraqshı óltirdi dep iseniwi ushın kerek adamlardıń hámmesine aqsha beriwdi tapsıradı hám waqıtı kelgende Yuingler bul máseleni shańaraǵı bolıp sheshetuǵının aytadı. Bobbi Dj.R.-nıń jatatuǵın bólmesine barıp, onıń ataqlı burbonınan ishedi. Dj.R.-menen sóylesip turǵanday elesletken Bobbi onıń sońǵı bir kozır qaldırǵanın hám onıń jaqsı joba bolǵanın aytadı. Bobbi Dj.R.-nı jaqsı kóretuǵının aytıp, jılap jiberedi. Bobbi, Djon Ross hám Kristofer joba boyınsha birge jumıs islewdi dawam etedi hám Pemdi tabıwdıń qanshelli zárúr ekenin túsinedi, óytkeni ol Ketrin hám Kliff penen birge «Barns Global» akciyalarınıń úshten bir bólegine iyelik etedi. Ketrin qaytıs bolǵanlıqtan, akciyalarǵa iyelik etetuǵın jalǵız adam Pem bolıp qaladı. Onıń 1989-jılı kúyewi menen birge Abu-Dabige barǵanı aytıladı. Aqırında Bobbi Dj.R.-nıń úlken jobası Kliffti óz ólimi ushın «qábirdiń ar jaǵınan» ayıplı etip kórsetiw bolǵanın ashadı. Ol Dj.R.-nıń jazılmaytuǵın rak aqıbetinen ómiriniń sanawlı kúnleri qalǵanın bilgenin hám Bamǵa Klifftiń tapanshasın urlatqanın aytadı. Dj.R. Klifftiń jıl sayın Meksikanıń Nuevo-Laredo qalasına balıq awlaw jarısına qatnasıw ushın baratuǵınlıǵın biletuǵın edi. Dj.R. Bamǵa sol jerde onıń menen ushırasıp, ózin óltiriwdi shólkemlestirgen. Onıń jobası boyınsha Yuingler shańaraǵı Klifftiń kóligine hám banktegi seyf ishine tapanshanı hám Dj.R.-nıń belgili belbew qayısın qoyıwı tiyis edi. == Qayta ushırasıw filmleri == Teleserial tamamlanǵannan keyin 1990-jılları «Dallas» serialına arnalǵan, yaǵnıy Dallastıń logikalıq dawamı retinde eki televiziyalıq qayta ushırasıw filmi túsirildi. Bul filmler sol waqıtta «Dallas» waqıyasın dawam etkeni menen, keyin 2012-jılǵı «Dallas» serialınıń qayta jańalanǵan versiyası shıqqanda syujetlik baylanıslılıqtı saqlaw maqsetinde rásmiy xronologiyadan alınıp taslandı. Birinshi qayta ushırasıw filminde, «Dallas: Dj.R.-nıń qaytıwı» (1996), Dj.R. aldındaǵı aynanı atıp, birneshe jılǵa Evropaǵa ketip qalǵanı belgili boladı. Ol keyin qaytıp, óz imperiyasın qaytarıp alıwǵa háreket etedi hám belgili bir dárejede tabısqa erisedi: Kliff Barnstı «Yuing Oyl» kompaniyasınan ıǵıstırıp shıǵarıp, kompaniyanı Bobbige qaytaradı. Sonday-aq Dj.R. «Uest Star Oyl» kompaniyasınıń direktorlar keńesiniń baslıǵı bolıp saylanadı, bul jetiskenlikke erisiw ushın ol shama menen on bes jıl gúresken edi<ref>{{Cite news|title=So 'Dallas' Is Finally Over. Or Is It?|work=[[The New York Times]]|date=1991-05-06|url=https://www.nytimes.com/1991/05/06/arts/so-dallas-is-finally-over-or-is-it.html|access-date=2010-08-31|first=Bill|last=Carter}}</ref>. Ekinshi qayta ushırasıw filmi — «Dallas: Yuingler urısı» (1998) filminde Dj.R. «Uest Stardıń» bas atqarıwshı direktorı retinde «Yuing Oyl menen» birigiwdi kúsh penen ámelge asırıwǵa háreket etedi, biraq sátsizlikke ushıraydı. Degen menen ol Karter Makkeyden 50 million dollar aldap alıw arqalı jubanısh sezedi<ref>{{Cite news|title=J.R. Reprises That Ol' 'Dallas' Malice|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|date=1996-11-14|url=http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1996/11/14/1996-11-14_j_r__reprises_that_ol___dall.html|access-date=2010-08-31}}</ref>. == Kólikler == Dáslebinde Dj.R. jasıl reńli 1978-jılǵı Mercedes-Benz 280SE avtomobilin aydadı, keyin onı 1979-jılǵı Reseda Green reńli Mercedes-Benz 450SEL ge almastırdı. 1981-jılı ol jańartılǵan W126 380SEL modelin júrgizdi, ol da Reseda Green reńli edi. 1983-jılı hayalı Syu Ellen Sautforkqa kirer jolınıń sońında usı kólikti apatqa ushıratqannan keyin, Dj.R. onı taǵı bir 1983-jılǵı Mercedes-Benz 380SEL mashinası menen almastırdı. 1984-jılı Mercedes-Benz óziniń tiykarǵı S-Class modelin 500SEL versiyasına almastırǵanda, Dj.R. 380SEL ornına usı modeldi satıp aldı. 1986-jılǵı máwsimniń basında Dj.R. jańartılǵan W126 560SEL kóligin aydadı, biraq kóp ótpey onı Cadillac Allanté kabrioleti menen almastırdı hám bul kólikti 1987-jıldan 1991-jılǵa deyin paydalandı. 1991-jılı serialdıń tiykarǵı kórsetiliwi tamamlanǵanda, Dj.R. Lincoln Mark VII kóligin aydap júrdi. Dj.R.-nıń ákesi Djok serialdıń 1978-jıldıń basında Lincoln Mark V modeliniń erterektegi áwladın paydalanǵan edi. «Dj.R. -nıń qaytıwı» filminde Dj.R. filmniń birinshi bóliminde taǵı da 500SEL mashinasın aydaydı. Biraq bul kólik tolıǵı menen jaramsız jaǵdayǵa túsip, onıń ornına gúmis túsli 1996-jılǵı Mercedes-Benz W140 S420 sedanı keledi. «Yuingler urısı» filminde Dj.R. gúmis reńli 1998-jılǵı SL500 Roadster kóligin aydaydı. Dj.R.-nıń barlıq kóliklerinde jeke nomer retinde «EWING 3» jazıwı boldı. == Miyrası == * 1999-jılı TV Guide jurnalı onı «Barlıq waqıttaǵı eń ullı 50 televidenie qaharmanı» diziminde 11-orınǵa ornalastırdı<ref>{{Cite book|title=TV Guide Book of Lists|url=https://archive.org/details/tvguidebookoflis0000unse|year=2007|publisher=Running Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-7624-3007-9|oclc=148914467|page=[https://archive.org/details/tvguidebookoflis0000unse/page/190 190]}}</ref>. Al 2013-jılı jańartılǵan dizimde ol 1-orınǵa kóterildi<ref>Bretts, Bruce; Roush, Matt; (March 25, 2013). "Baddies to the Bone: The 60 nastiest villains of all time". TV Guide. pp. 14–15.</ref>. * Wizard jurnalı onı barlıq waqıttaǵı eń ullı jawız qaharmanlardıń ishinde 69-orınǵa qoydı, al Yahoo! Voices saytınıń «Televideniedegi eń jaqsı jawızlar: eń jaqsı onlıq» dizimi onı birinshi orınǵa jaylastırdı. * WWE shólkeminiń kásiplik palwanı Djon «Bredshou» Leyfild óziniń APA-dan keyingi jaǵımsız qaharman obrazın Yuingtiń obrazına tiykarlap islegen. * Rep atqarıwshısı Ser Miks-a-lot «Posse on Broadway» qosıǵında ózin Dj.R.-menen salıstırıp: «Men — adamlar jek kórsede jaqsı kóretuǵın adamman. Men Sietldiń Dj.R. Yuingimen» dep aytqan. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] 1l3uwq91ucacrgccdiq13s4ir95nts0 4 42048 232722 2026-06-22T13:06:13Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «__NOTOC__ [[Fayl:Label helper editing screenshot.png|thumb|Gadjettiń Wikipediadaǵı kórinisi]] '''Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı''' (Label Helper) — bul maqala, úlgi yamasa kategoriya betlerinen shıqpay-aq, tuwrıdan-tuwrı [[Wikimaǵlıwmat]]larǵa (Wikidata) jergilikli tildegi atamanı (label) qosıwǵa, ózgertiwge yamasa redaktorlawǵa járdem beretuǵın qolaylı gadjet. Bul gadjet Wikipedia:Gadjetler/Qısqa sıpatlama járdemshisi|Qısqa sıp...» 232722 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[Fayl:Label helper editing screenshot.png|thumb|Gadjettiń Wikipediadaǵı kórinisi]] '''Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı''' (Label Helper) — bul maqala, úlgi yamasa kategoriya betlerinen shıqpay-aq, tuwrıdan-tuwrı [[Wikimaǵlıwmat]]larǵa (Wikidata) jergilikli tildegi atamanı (label) qosıwǵa, ózgertiwge yamasa redaktorlawǵa járdem beretuǵın qolaylı gadjet. Bul gadjet [[Wikipedia:Gadjetler/Qısqa sıpatlama járdemshisi|Qısqa sıpatlama járdemshisi]] interfeysiniń stilleri menen tolıq sáykeslestirilgen bolıp, vizual túrde dál sol gadjet sıyaqlı isleydi. == Múmkinshilikleri == * '''Tez redaktorlaw:''' Wikimaǵlıwmatlar (Wikidata) betine ótip waqıt ketirmey-aq, maqala atamasınıń astınan-aq jergilikli atamanı qosıw. * '''Kóp keńislikli qollaw (Multi-namespace):''' Tek ǵana maqalalarda (tiykarǵı) emes, sonday-aq '''Úlgi''' (Template) hám '''Kategoriya''' (Category) betlerinde de tolıq isleydi. * '''Enter arqalı saqlaw:''' Atamanı jazıp bolǵannan keyin klaviaturadan <kbd>Enter</kbd> túymesin basıw arqalı tez saqlaw múmkinshiligi. * '''Dinamikalıq simvol esaplaǵısh (Counter):''' Jazılıp atırǵan atamanıń simvollar sanın vizual túrde kórsetip turadı. * '''Redaktorlaw túsindirmesi (Edit Summary):''' Wikimaǵlıwmatlarda saqlanatuǵın ózgeris ushın qosımsha túsindirme qaldırıw maydanı bar. == Kórinisi == * '''Atama ele qosılmaǵan bolsa:''' : Wikimaǵlıwmat ataması <span style="color:#ba3c26; font-weight:bold;">joq</span> <span style="color:#36c;">(Qosıw)</span> * '''Atama bar bolsa:''' : Wikimaǵlıwmat ataması: Maqala ataması <span style="color:#36c;">(redaktorlaw)</span> == Iske túsiriw == Gadjetti sistemada dizimnen ótken barlıq paydalanıwshılar ushın aktivlestirilgen halda paydalanıwı múmkin. Eger sizde qosılmay turǵan bolsa, tómendegi qádemler arqalı iske túsiriń: # Ózińizdiń '''[[Special:Preferences|Parametrler]]''' (Sazlawlar) betińizge ótiń. # '''Gadjetler''' (Gadgets) bólimin saylań. # '''Wikimaǵlıwmatlar''' qatarınan '''Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı''' (Label-helper) gadjetiniń aldına galochka qoyıń. # Bettiń eń tómendegi '''Saqlaw''' túymesin basıń. [[Kategoriya:Gadjetleri]] 1mn0phe80vkppj81n430t003hlue78x 232742 232722 2026-06-22T14:00:28Z Kvazimodo 10433 Infoqutı qosıldı 232742 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Paydalanıwshı skripti infoqutısı |styled = |bodystyle = |install-target = |atı = |logo = |logosize = |logoupright = |logoalt = |logo-caption = |screenshot = Label helper editing screenshot.png |screenshotsize = |screenshotupright = |screenshotalt = |screenshot-caption = Gadjettiń interfeysi |sıpatlama = |avtor = [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] |maintainer = |status = Stable |shıǵarılǵan_sánesi = {{Time ago|June 22, 2026}} |versiya = |jańalanǵan = |browsers = |skins = {{plainlist| * '''{{y&}}''' Vector * '''{{y&}}''' Monobook * '''{{y&}}''' Modern * '''{{y&}}''' Timeless * '''{{n&}}''' MinervaNeue }} |deregi = {{plainlist| * [[MediaWiki:Gadget-Label-helper.js]] * [[MediaWiki:Gadget-Label-helper.css]] * [[MediaWiki:Gadget-Label-helper-pagestyles-vector.css]] * [[MediaWiki:Gadget-libSettings.js]] ({{github|Janabaevazizbek/wikidata-label-helper/tree/main}}) }} |github = |repository = |repository-name = |categorize = <!-- yamasa " |cat = " --> }} '''Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı''' (Label Helper) — bul maqala, úlgi yamasa kategoriya betlerinen shıqpay-aq, tuwrıdan-tuwrı [[Wikimaǵlıwmat]]larǵa (Wikidata) jergilikli tildegi atamanı (label) qosıwǵa, ózgertiwge yamasa redaktorlawǵa járdem beretuǵın qolaylı gadjet. Bul gadjet [[Wikipedia:Gadjetler/Qısqa sıpatlama járdemshisi|Qısqa sıpatlama járdemshisi]] interfeysiniń stilleri menen tolıq sáykeslestirilgen bolıp, vizual túrde dál sol gadjet sıyaqlı isleydi. == Múmkinshilikleri == * '''Tez redaktorlaw:''' Wikimaǵlıwmatlar (Wikidata) betine ótip waqıt ketirmey-aq, maqala atamasınıń astınan-aq jergilikli atamanı qosıw. * '''Kóp keńislikli qollaw (Multi-namespace):''' Tek ǵana maqalalarda (tiykarǵı) emes, sonday-aq '''Úlgi''' (Template) hám '''Kategoriya''' (Category) betlerinde de tolıq isleydi. * '''Enter arqalı saqlaw:''' Atamanı jazıp bolǵannan keyin klaviaturadan <kbd>Enter</kbd> túymesin basıw arqalı tez saqlaw múmkinshiligi. * '''Dinamikalıq simvol esaplaǵısh (Counter):''' Jazılıp atırǵan atamanıń simvollar sanın vizual túrde kórsetip turadı. * '''Redaktorlaw túsindirmesi (Edit Summary):''' Wikimaǵlıwmatlarda saqlanatuǵın ózgeris ushın qosımsha túsindirme qaldırıw maydanı bar. == Kórinisi == * '''Atama ele qosılmaǵan bolsa:''' : Wikimaǵlıwmat ataması <span style="color:#ba3c26; font-weight:bold;">joq</span> <span style="color:#36c;">(Qosıw)</span> * '''Atama bar bolsa:''' : Wikimaǵlıwmat ataması: Maqala ataması <span style="color:#36c;">(redaktorlaw)</span> == Iske túsiriw == Gadjetti sistemada dizimnen ótken barlıq paydalanıwshılar ushın aktivlestirilgen halda paydalanıwı múmkin. Eger sizde qosılmay turǵan bolsa, tómendegi qádemler arqalı iske túsiriń: # Ózińizdiń '''[[Special:Preferences|Parametrler]]''' (Sazlawlar) betińizge ótiń. # '''Gadjetler''' (Gadgets) bólimin saylań. # '''Wikimaǵlıwmatlar''' qatarınan '''Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı''' (Label-helper) gadjetiniń aldına galochka qoyıń. # Bettiń eń tómendegi '''Saqlaw''' túymesin basıń. [[Kategoriya:Gadjetleri]] sftmjm7yvhmflxoe3cas5nmcw3dkhz1 232746 232742 2026-06-22T14:05:37Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 232746 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Paydalanıwshı skripti infoqutısı |styled = |bodystyle = |install-target = |atı = |logo = |logosize = |logoupright = |logoalt = |logo-caption = |screenshot = Label helper editing screenshot.png |screenshotsize = |screenshotupright = |screenshotalt = |screenshot-caption = Gadjettiń interfeysi |sıpatlama = |avtor = [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] |maintainer = |status = Stable |shıǵarılǵan_sánesi = {{Time ago|June 22, 2026}} |versiya = |jańalanǵan = |browsers = |skins = {{plainlist| * '''{{y&}}''' Vector * '''{{y&}}''' Monobook * '''{{y&}}''' Modern * '''{{y&}}''' Timeless * '''{{n&}}''' MinervaNeue }} |deregi = {{plainlist| * [[MediaWiki:Gadget-Label-helper.js]] * [[MediaWiki:Gadget-Label-helper-pagestyles-vector.css]] * [[MediaWiki:Gadget-libSettings.js]] ({{github|Janabaevazizbek/wikidata-label-helper/tree/main}}) }} |github = |repository = |repository-name = |categorize = <!-- yamasa " |cat = " --> }} '''Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı''' (Label Helper) — bul maqala, úlgi yamasa kategoriya betlerinen shıqpay-aq, tuwrıdan-tuwrı [[Wikimaǵlıwmat]]larǵa (Wikidata) jergilikli tildegi atamanı (label) qosıwǵa, ózgertiwge yamasa redaktorlawǵa járdem beretuǵın qolaylı gadjet. Bul gadjet [[Wikipedia:Gadjetler/Qısqa sıpatlama járdemshisi|Qısqa sıpatlama járdemshisi]] interfeysiniń stilleri menen tolıq sáykeslestirilgen bolıp, vizual túrde dál sol gadjet sıyaqlı isleydi. == Múmkinshilikleri == * '''Tez redaktorlaw:''' Wikimaǵlıwmatlar (Wikidata) betine ótip waqıt ketirmey-aq, maqala atamasınıń astınan-aq jergilikli atamanı qosıw. * '''Kóp keńislikli qollaw (Multi-namespace):''' Tek ǵana maqalalarda (tiykarǵı) emes, sonday-aq '''Úlgi''' (Template) hám '''Kategoriya''' (Category) betlerinde de tolıq isleydi. * '''Enter arqalı saqlaw:''' Atamanı jazıp bolǵannan keyin klaviaturadan <kbd>Enter</kbd> túymesin basıw arqalı tez saqlaw múmkinshiligi. * '''Dinamikalıq simvol esaplaǵısh (Counter):''' Jazılıp atırǵan atamanıń simvollar sanın vizual túrde kórsetip turadı. * '''Redaktorlaw túsindirmesi (Edit Summary):''' Wikimaǵlıwmatlarda saqlanatuǵın ózgeris ushın qosımsha túsindirme qaldırıw maydanı bar. == Kórinisi == * '''Atama ele qosılmaǵan bolsa:''' : Wikimaǵlıwmat ataması <span style="color:#ba3c26; font-weight:bold;">joq</span> <span style="color:#36c;">(Qosıw)</span> * '''Atama bar bolsa:''' : Wikimaǵlıwmat ataması: Maqala ataması <span style="color:#36c;">(redaktorlaw)</span> == Iske túsiriw == Gadjetti sistemada dizimnen ótken barlıq paydalanıwshılar ushın aktivlestirilgen halda paydalanıwı múmkin. Eger sizde qosılmay turǵan bolsa, tómendegi qádemler arqalı iske túsiriń: # Ózińizdiń '''[[Special:Preferences|Parametrler]]''' (Sazlawlar) betińizge ótiń. # '''Gadjetler''' (Gadgets) bólimin saylań. # '''Wikimaǵlıwmatlar''' qatarınan '''Wikimaǵlıwmat atamasın qosıwshı''' (Label-helper) gadjetiniń aldına galochka qoyıń. # Bettiń eń tómendegi '''Saqlaw''' túymesin basıń. [[Kategoriya:Gadjetleri]] egm4ypeywp64rbegir4563aym98ntk6 0 42049 232727 2026-06-22T13:24:12Z Bekan88 11311 «[[:en:Special:Redirect/revision/1317000379|Lucy Ewing]]» betinen awdarılıp jaratıldı 232727 wikitext text/x-wiki '''Lyusi Enn Yuing''' — ataqlı amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Qaharmandı [[Sharlin Tilton]] oynaydı hám ol birinshi ret serialdıń premeralıq bóliminde 1978-jılı 2-aprelde payda boldı. Tilton serialdan 1985-jılı 8-máwsimniń sońında ketti, keyin 1988-jılı 11-máwsimniń sońǵı eki bólimine qayta keldi hám 12-máwsimde qaytadan tiykarǵı aktyorlıq quram aǵzası boldı. Keyin Lyusi qaharmanı 1990-jılı taǵı da serialdan shıǵarıldı. Lyusi «Dallas» spin-offı «Nots Lendingtiń» bir bóliminde payda boldı — 1-máwsim, 6-bólim: «Úy — emleniw ornı» (1980). Ol 2012-jılı «Dallas» serialınıń dawamında miyman juldız retinde qayta keldi. == Alǵı sóz == Lyusi — Geri Yuing penen onıń hayalı Velin Klements Yuingtiń tuńǵısh qızı. Ol sonday-aq egizekler Bobbi hám Betsi Yuingtiń (1984-jılı tuwılǵan, «Nots Lending») ájapası hám Molli Uittakerdiń (1993-jılı tuwılǵan, «Nots Lending») ógey ájapası bolıp tabıladı, degen menen ekranda onıń heshqashan óz tuwısqanları menen qatnası kórsetilmegen. Ákesiniń ishimlikke ǵárezliligi aqıbetinen ata-anasınıń nekesi buzıldı. Keyin Geri Lyusi ele náresteliginde Velindi Sautfork ranchosında taslap ketedi. Velin balanı ózi tárbiyalamaqshı bolǵanı menen, Geridiń úlken ájaǵası Dj.R. Yuing onı qaladan quwıp jiberedi. Sonnan keyin [[J. R. Yuing|Dj.R.]] Lyusidi [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosına]] qaytaradı, onda onı atası [[Djok Yuing]] penen kempir apası [[Miss Elli Yuing]] tárbiyalaydı. == Waqıya tarmaqları == Serial baslanǵanda Lyusi jasóspirim, tártipsiz, ómirden óz ornın taba almay júrgen tartımlı qız retinde kórsetildi hám rancho basqarıwshısı Rey Krebbs penen qarım-qatnasta boldı. Keyin Reydiń onıń dayısı ekeni anıqlanadı. Lyusi mektepten jiyi qashıp, waqıtın onıń menen birge shóp saqlaytuǵın qorada ótkizetuǵın edi. Aqırında olardı onıń dayısı [[Bobbi Yuing|Bobbidiń]] hayalı [[Pem Yuing|Pem]] uslap aladı. Eger Lyusi mektepke qayta barsa, Pamela olardıń qarım-qatnası tuwralı heshkimge aytpayman deydi. Biraq biraz waqıttan keyin Lyusi óziniń matematika pániniń muǵallimin jınıslıq zorlıq isledi dep jalǵan ayıplap, jaǵdaydı óz paydasına buradı. Ayıplawdı alıp taslawı ushın ol Pameladan ata-ájesine onıń mektepte jaqsı oqıp júrgenin aytıwın talap etedi. Biraq bul joba sátsizlikke ushırap, Lyusi mektepti tamamlawǵa májbúr boladı. Rey Lyusi menen qarım-qatnasın toqtatıwǵa sheshim qabıllaǵannan keyin, Lyusi ózi menen qatarlas Kit Meynuoringke ǵaybana ashıq boladı. Olar 1979-jılı qısqa waqıtqa atastırıladı, biraq ayırım máseleler menen keyin qarım-qatnasların toqtatadı. Sol jılı Velin menen Geri qayta shańaraq qurıp, Kaliforniyadaǵı Nots Lending qalasına kóshkende, Lyusi olar menen turaqlı jasaw múmkinshiligin qarastırıw ushın miymanǵa baradı. Biraq Kaliforniyada bir hápte ótkizgen soń, Lyusi Dallasqa qaytıwdı maqul kóredi. Kóp ótpey Lyusi narkotikke ǵárezli bolıp, keyin bul máseleden qutıladı. Narkotikti birden toqtatqannan keyin, ol 1979-jılı jas advokat Alan Bim menen qarım-qatnas ornatadı. Lyusi bilmegeni menen, Alan Dj.R.-nıń adamlarınıń biri edi. Olar quda túsedi, biraq Lyusi Alandı súymeytuǵının túsingen soń, qudalıq buzıladı. Usıdan keyin qısqa waqıt dawamında ol úylengen ádebiyat professorı Greg Forrester menen qarım-qatnasta boladı. Lyusi 1981-jılı medicina fakultetiniń studenti Mitch Kuperge turmısqa shıǵadı, biraq olardıń ómirlik maqsetleri hár túrli edi. Mitch jarlı shańaraǵınan shıqqan hám shıpaker bolıwdı ármanlaytuǵın, al Lyusidiń anıq maqseti joq edi. Lyusidiń bay shańaraqtan shıǵıwı olardıń nekesindegi baslı máselelerdiń birine aylanadı hám birneshe aydan keyin olar bólek tura baslaydı. Lyusi modellik penen shuǵıllanıp, óziniń fotografı, psixopat Rodjer Larsen menen baylanıs ornatadı. Rodjer Lyusige háweslenip ketip, aqırında onı urlap alıp ketedi hám Dallastan birge ketiwge májbúrlemekshi boladı. Biraq Pem menen Bobbi onı qutqaradı. 1982-jılı Lyusi Mitch penen ajırasadı, biraq Rodjer onı zorlaǵannan keyin onıń balasına júkli ekenin biledi hám túsik isletedi. 1982–1983-jılǵı máwsimde atası Djok qaytıs bolǵannan keyin Lyusi 5 million dollar miyras aladı. Keyin ol Rey Krebbstiń aqlıq tuwısqanı Mikki Trotter menen qarım-qatnas ornatadı, biraq bul baylanıs Mikkidiń ólimi menen tamamlanadı. Sırtqı kózge onıń ólimi Syu Ellenniń más halında kólik aydawınan bolǵanday kórinedi. Biraq shın mánisinde [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] [[J. R. Yuing|Dj.R.-nıń]] kóligin aydap kiyatırǵanda, Mikki Trotter onı toqtatıwǵa háreket etip kólikke mingen edi. Keyin kólikti Dj.R.-nı óltirgisi kelgen onıń dushpanı Uolt Driskoll qasaqana dúgedi. Ózi jazıqsız jas jigitke awır jaraqat keltirgenin bilgennen keyin (Mikki mayıp bolıp qalıp, keyin miyi óli jaǵdayǵa túsken), Driskoll ózine qol jumsaydı. Keyin Rey anasınıń arzası boyınsha Mikkidiń ómirin támiyinleytuǵın apparattı óshirip, Mikki qaytıs boladı. Waqıt ótiwi menen Lyusi minezin ózgertip, eseyedi. Mitch penen Lyusi qayta qosılıp, 1985-jılı ekinshi ret shańaraq quradı. Keyin olar Atlanta qalasına kóshedi. Biraq Mitchtiń shıpaker retindegi awır jumıs kestesine baylanıslı olardıń ekinshi nekesi de buzıladı hám Lyusi 1988-jılı Dallastaǵı aǵayinlerine qonaqqa kelgen waqtında ajırasıwǵa sheshim qabıllaydı. Lyusi menen Mitch 1989-jılı yanvarda ekinshi ret rásmiy túrde ajırasadı. 1990-jıl aprelde Lyusi Italiyaǵa kóshiwge sheshim qabıllaydı. Lyusi serialdıń sońǵı bólimi «Jumbaqta» qısqasha atap ótiledi. Onda hiyleker hám de biylik qumar dayısı Dj.R. bolmaǵan ómirde Lyusidiń ulıwma dúnyaǵa kelmeytuǵınlıǵı anıqlanadı. Ol sonday-aq 1996-jılǵı «Dallas: Dj.R. nıń qaytıwı» televiziyalıq filminde qısqasha atap ótiledi, biraq sońǵı bólimde de, qayta ushırasıw filminde de kórinbeydi. == «Dallas» (2012-jılǵı teleserial) == Lyusi 2012-jılǵı jańalanǵan «Dallas» dawamında miyman juldız retinde payda boladı. 2012-jılı Lyusi Kristoferdiń Rebekka Satter menen (Pamela Rebekka Barns atı menen de belgili) úyleniw toyına qatnasadı. Ol sonday-aq Bobbidiń sońǵı shańaraqlıq barbekyu keshesine qatnasadı. Sol waqıtta bul Yuinglerge tiyisli Sautfork ranchosına olardıń sońǵı ret keliwi múmkin dep esaplanǵan edi. Keyin Lyusi Djon Ross penen túski as ishedi. Djon Ross onnan ákesi Geri Yuingti Sautforktaǵı minerallıq huqıqların [[J. R. Yuing|Dj.R]].-ǵa beriwge kóndiriwge járdemlesiwin soraydı, biraq Lyusi bas tartadı. 2013-jılı Lyusi Sautforkta ótkerilgen Dj.R.-nıń jerlew ilajına qatnasadı. Keyin Lyusi anası Vel menen birge Sautforkqa kelip, ákesi Geri menen ushırasadı (bul olardıń úshewiniń 1981-jılǵı Lyusidiń toyınan berli birinshi ret birge ekranda kóriniwi edi). Ol 2014-jılı taǵı da payda boladı<ref name="ultimatedallas1">{{Web deregi|url=http://www.ultimatedallas.com/dallasnews/2013/10/26/charlene-tilton-steve-kanaly-return-dallas-season-3/|bet=Charlene Tllton and Steve Kanaly return to Dallas TNT season 3|sáne=2013-10-26|baspaxana=Ultimatedallas.com|qaralǵan sáne=2014-01-10}}</ref>, usı ret Djon Ross penen Pamela Rebekka Barnstıń úyleniw toyına qatnasadı. Jańa serialda Lyusidiń jeke ómiri menen romantikalıq qarım-qatnasları tuwralı hesh nárse aytılmaydı. == Pikir == 1980-jılları BBC Radio 2 radiobaǵdarlamasında Terri Vogan Lyusige «Uwlı irgejeyli» degen laqap at bergen. Djeyms Uolkott onı este qalarlıq túrde: «Terek túbirindey pás, hám oǵada az háreket etedi» dep táriyiplegen<ref name="avclub1">{{Web deregi|url=http://www.avclub.com/articles/collateral-damage,82567/|bet=Dallas: Collateral Damage|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120721192134/http://www.avclub.com/articles/collateral-damage%2C82567/|arxivsáne=July 21, 2012|avtor=Phil Dyess-Nugent|sáne=July 18, 2012|jumıs=Official AV Club Website}}</ref>. == Derekler == [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] rbxz4mnek7d16uqek8y8qmdoj41ohbq 232728 232727 2026-06-22T13:25:04Z Bekan88 11311 232728 wikitext text/x-wiki '''Lyusi Enn Yuing''' — ataqlı amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Qaharmandı [[Sharlin Tilton]] oynaydı hám ol birinshi ret serialdıń premeralıq bóliminde 1978-jılı 2-aprelde payda boldı. Tilton serialdan 1985-jılı 8-máwsimniń sońında ketti, keyin 1988-jılı 11-máwsimniń sońǵı eki bólimine qayta keldi hám 12-máwsimde qaytadan tiykarǵı aktyorlıq quram aǵzası boldı. Keyin Lyusi qaharmanı 1990-jılı taǵı da serialdan shıǵarıldı. Lyusi «Dallas» spin-offı «Nots Lendingtiń» bir bóliminde payda boldı — 1-máwsim, 6-bólim: «Úy — emleniw ornı» (1980). Ol 2012-jılı «Dallas» serialınıń dawamında miyman juldız retinde qayta keldi. == Alǵı sóz == Lyusi — Geri Yuing penen onıń hayalı Velin Klements Yuingtiń tuńǵısh qızı. Ol sonday-aq egizekler Bobbi hám Betsi Yuingtiń (1984-jılı tuwılǵan, «Nots Lending») ájapası hám Molli Uittakerdiń (1993-jılı tuwılǵan, «Nots Lending») ógey ájapası bolıp tabıladı, degen menen ekranda onıń heshqashan óz tuwısqanları menen qatnası kórsetilmegen. Ákesiniń ishimlikke ǵárezliligi aqıbetinen ata-anasınıń nekesi buzıldı. Keyin Geri Lyusi ele náresteliginde Velindi Sautfork ranchosında taslap ketedi. Velin balanı ózi tárbiyalamaqshı bolǵanı menen, Geridiń úlken ájaǵası Dj.R. Yuing onı qaladan quwıp jiberedi. Sonnan keyin [[J. R. Yuing|Dj.R.]] Lyusidi [[Sautfork ranchosı|Sautfork ranchosına]] qaytaradı, onda onı atası [[Djok Yuing]] penen kempir apası [[Miss Elli Yuing]] tárbiyalaydı. == Waqıya tarmaqları == Serial baslanǵanda Lyusi jasóspirim, tártipsiz, ómirden óz ornın taba almay júrgen tartımlı qız retinde kórsetildi hám rancho basqarıwshısı Rey Krebbs penen qarım-qatnasta boldı. Keyin Reydiń onıń dayısı ekeni anıqlanadı. Lyusi mektepten jiyi qashıp, waqıtın onıń menen birge shóp saqlaytuǵın qorada ótkizetuǵın edi. Aqırında olardı onıń dayısı [[Bobbi Yuing|Bobbidiń]] hayalı [[Pem Yuing|Pem]] uslap aladı. Eger Lyusi mektepke qayta barsa, Pamela olardıń qarım-qatnası tuwralı heshkimge aytpayman deydi. Biraq biraz waqıttan keyin Lyusi óziniń matematika pániniń muǵallimin jınıslıq zorlıq isledi dep jalǵan ayıplap, jaǵdaydı óz paydasına buradı. Ayıplawdı alıp taslawı ushın ol Pameladan ata-ájesine onıń mektepte jaqsı oqıp júrgenin aytıwın talap etedi. Biraq bul joba sátsizlikke ushırap, Lyusi mektepti tamamlawǵa májbúr boladı. Rey Lyusi menen qarım-qatnasın toqtatıwǵa sheshim qabıllaǵannan keyin, Lyusi ózi menen qatarlas Kit Meynuoringke ǵaybana ashıq boladı. Olar 1979-jılı qısqa waqıtqa atastırıladı, biraq ayırım máseleler menen keyin qarım-qatnasların toqtatadı. Sol jılı Velin menen Geri qayta shańaraq qurıp, Kaliforniyadaǵı Nots Lending qalasına kóshkende, Lyusi olar menen turaqlı jasaw múmkinshiligin qarastırıw ushın miymanǵa baradı. Biraq Kaliforniyada bir hápte ótkizgen soń, Lyusi Dallasqa qaytıwdı maqul kóredi. Kóp ótpey Lyusi narkotikke ǵárezli bolıp, keyin bul máseleden qutıladı. Narkotikti birden toqtatqannan keyin, ol 1979-jılı jas advokat Alan Bim menen qarım-qatnas ornatadı. Lyusi bilmegeni menen, Alan Dj.R.-nıń adamlarınıń biri edi. Olar quda túsedi, biraq Lyusi Alandı súymeytuǵının túsingen soń, qudalıq buzıladı. Usıdan keyin qısqa waqıt dawamında ol úylengen ádebiyat professorı Greg Forrester menen qarım-qatnasta boladı. Lyusi 1981-jılı medicina fakultetiniń studenti Mitch Kuperge turmısqa shıǵadı, biraq olardıń ómirlik maqsetleri hár túrli edi. Mitch jarlı shańaraǵınan shıqqan hám shıpaker bolıwdı ármanlaytuǵın, al Lyusidiń anıq maqseti joq edi. Lyusidiń bay shańaraqtan shıǵıwı olardıń nekesindegi baslı máselelerdiń birine aylanadı hám birneshe aydan keyin olar bólek tura baslaydı. Lyusi modellik penen shuǵıllanıp, óziniń fotografı, psixopat Rodjer Larsen menen baylanıs ornatadı. Rodjer Lyusige háweslenip ketip, aqırında onı urlap alıp ketedi hám Dallastan birge ketiwge májbúrlemekshi boladı. Biraq Pem menen Bobbi onı qutqaradı. 1982-jılı Lyusi Mitch penen ajırasadı, biraq Rodjer onı zorlaǵannan keyin onıń balasına júkli ekenin biledi hám túsik isletedi. 1982–1983-jılǵı máwsimde atası Djok qaytıs bolǵannan keyin Lyusi 5 million dollar miyras aladı. Keyin ol Rey Krebbstiń aqlıq tuwısqanı Mikki Trotter menen qarım-qatnas ornatadı, biraq bul baylanıs Mikkidiń ólimi menen tamamlanadı. Sırtqı kózge onıń ólimi Syu Ellenniń más halında kólik aydawınan bolǵanday kórinedi. Biraq shın mánisinde [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellen]] [[J. R. Yuing|Dj.R.-nıń]] kóligin aydap kiyatırǵanda, Mikki Trotter onı toqtatıwǵa háreket etip kólikke mingen edi. Keyin kólikti Dj.R.-nı óltirgisi kelgen onıń dushpanı Uolt Driskoll qasaqana dúgedi. Ózi jazıqsız jas jigitke awır jaraqat keltirgenin bilgennen keyin (Mikki mayıp bolıp qalıp, keyin miyi óli jaǵdayǵa túsken), Driskoll ózine qol jumsaydı. Keyin Rey anasınıń arzası boyınsha Mikkidiń ómirin támiyinleytuǵın apparattı óshirip, Mikki qaytıs boladı. Waqıt ótiwi menen Lyusi minezin ózgertip, eseyedi. Mitch penen Lyusi qayta qosılıp, 1985-jılı ekinshi ret shańaraq quradı. Keyin olar Atlanta qalasına kóshedi. Biraq Mitchtiń shıpaker retindegi awır jumıs kestesine baylanıslı olardıń ekinshi nekesi de buzıladı hám Lyusi 1988-jılı Dallastaǵı aǵayinlerine qonaqqa kelgen waqtında ajırasıwǵa sheshim qabıllaydı. Lyusi menen Mitch 1989-jılı yanvarda ekinshi ret rásmiy túrde ajırasadı. 1990-jıl aprelde Lyusi Italiyaǵa kóshiwge sheshim qabıllaydı. Lyusi serialdıń sońǵı bólimi «Jumbaqta» qısqasha atap ótiledi. Onda hiyleker hám de biylik qumar dayısı Dj.R. bolmaǵan ómirde Lyusidiń ulıwma dúnyaǵa kelmeytuǵınlıǵı anıqlanadı. Ol sonday-aq 1996-jılǵı «Dallas: Dj.R. nıń qaytıwı» televiziyalıq filminde qısqasha atap ótiledi, biraq sońǵı bólimde de, qayta ushırasıw filminde de kórinbeydi. == «Dallas» (2012-jılǵı teleserial) == Lyusi 2012-jılǵı jańalanǵan «Dallas» dawamında miyman juldız retinde payda boladı. 2012-jılı Lyusi Kristoferdiń Rebekka Satter menen (Pamela Rebekka Barns atı menen de belgili) úyleniw toyına qatnasadı. Ol sonday-aq Bobbidiń sońǵı shańaraqlıq barbekyu keshesine qatnasadı. Sol waqıtta bul Yuinglerge tiyisli Sautfork ranchosına olardıń sońǵı ret keliwi múmkin dep esaplanǵan edi. Keyin Lyusi Djon Ross penen túski as ishedi. Djon Ross onnan ákesi Geri Yuingti Sautforktaǵı minerallıq huqıqların [[J. R. Yuing|Dj.R]].-ǵa beriwge kóndiriwge járdemlesiwin soraydı, biraq Lyusi bas tartadı. 2013-jılı Lyusi Sautforkta ótkerilgen Dj.R.-nıń jerlew ilajına qatnasadı. Keyin Lyusi anası Vel menen birge Sautforkqa kelip, ákesi Geri menen ushırasadı (bul olardıń úshewiniń 1981-jılǵı Lyusidiń toyınan berli birinshi ret birge ekranda kóriniwi edi). Ol 2014-jılı taǵı da payda boladı<ref name="ultimatedallas1">{{Web deregi|url=http://www.ultimatedallas.com/dallasnews/2013/10/26/charlene-tilton-steve-kanaly-return-dallas-season-3/|bet=Charlene Tllton and Steve Kanaly return to Dallas TNT season 3|sáne=2013-10-26|baspaxana=Ultimatedallas.com|qaralǵan sáne=2014-01-10}}</ref>, usı ret Djon Ross penen Pamela Rebekka Barnstıń úyleniw toyına qatnasadı. Jańa serialda Lyusidiń jeke ómiri menen romantikalıq qarım-qatnasları tuwralı hesh nárse aytılmaydı. == Pikir == 1980-jılları BBC Radio 2 radiobaǵdarlamasında Terri Vogan Lyusige «Uwlı irgejeyli» degen laqap at bergen. Djeyms Uolkott onı este qalarlıq túrde: «Terek túbirindey pás, hám oǵada az háreket etedi» dep táriyiplegen<ref name="avclub1">{{Web deregi|url=http://www.avclub.com/articles/collateral-damage,82567/|bet=Dallas: Collateral Damage|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120721192134/http://www.avclub.com/articles/collateral-damage%2C82567/|arxivsáne=July 21, 2012|avtor=Phil Dyess-Nugent|sáne=July 18, 2012|jumıs=Official AV Club Website}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] q45hjve60c7jc0ev74ju6xsfryu8dw7 3 42050 232731 2026-06-22T13:28:06Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 232731 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 13:28, 2026-jıl 22-iyun (UTC) ky9giruj342bunlbgqtrdnsml9nmq33 10 42051 232736 2026-06-22T13:39:10Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «<includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox-user-script | bodystyle = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | border: 2px ridge #CAE1FF; width: 30em; padding-bottom: 0px; | <!-- nothing --> }} {{{bodystyle|}}} | title = {{#if:{{{mainsource|}}}|<span class="userscript-install-data" data-mainsource="{{{mainsource|}}}" data-install-target="{{{install-target|common.js}}}">}}{{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | Vikipediya:Paydalanıwshı skriptleri|Paydalanıws...» 232736 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox-user-script | bodystyle = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | border: 2px ridge #CAE1FF; width: 30em; padding-bottom: 0px; | <!-- nothing --> }} {{{bodystyle|}}} | title = {{#if:{{{mainsource|}}}|<span class="userscript-install-data" data-mainsource="{{{mainsource|}}}" data-install-target="{{{install-target|common.js}}}">}}{{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | [[Vikipediya:Paydalanıwshı skriptleri|Paydalanıwshı skripti]] | {{{atı|{{{name|{{SUBPAGENAME}}}}}}}}} }}{{#if:{{{mainsource|}}}|</span>}} | above = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | {{{atı|{{{name|{{SUBPAGENAME}}}}}}}}} | <!-- nothing --> }} | titlestyle = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | font-size: 0.95em; padding: 0px; margin: 0px | <!-- nothing --> }} | abovestyle = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | background:#83C5DA; color:inherit; padding: 3px 0px | <!-- nothing --> }} | labelstyle = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | background:#DFEFFF; color:inherit; padding: 0px 7px; vertical-align: middle | <!-- nothing --> }} | datastyle = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | padding: 5px 5px; | <!-- nothing --> }} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logosize|}}}|upright={{{logoupright|}}}|alt={{{logoalt|}}}}} | caption = {{{logo-caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{screenshot|}}}|size={{{screenshotsize|}}}|upright={{{screenshotupright|}}}|alt={{{screenshotalt|}}}}} | caption2 = {{{screenshot-caption|}}} | label1 = Sıpatlama | data1 = {{{sıpatlama|{{{desc|}}}}}} | label2 = Avtor | data2 = {{{avtor|{{{author|}}}}}} | label3 = Qollap-quwatlawshı | data3 = {{{maintainer|}}} | label4 = Statusı | data4 = {{#switch: {{lc:{{{status|}}}}} | pre-alpha | prealpha | pa | experimental = <div style="background-color:orangered;color:white;text-align:center;padding:3px;">Eksperimentallıq</div> | alpha | a = <div style="background-color:orange;color:white;text-align:center;padding:3px;">Alfa</div> | beta | b = <div style="background-color:yellow;color:black;text-align:center;padding:3px;">Beta</div> | release | r | general | g | stable = <div style="background-color:green;color:white;text-align:center;padding:3px;">Shıǵarılım (Turaqlı)</div> | broken | br | unstable = <div style="background-color:red;color:white;text-align:center;padding:3px;">Buzılǵan</div> | deprecated | d | defunct = <div style="background-color:darkred;color:white;text-align:center;padding:3px;">Eskirgen</div> | #default = {{{status|}}} }} | label5 = Birinshi shıǵarılımı | data5 = {{{shıǵarılǵan_sánesi|{{{released|}}}}}} | label6 = Versiyası | data6 = {{{versiya|{{{version|}}}}}} | label7 = Jańalanǵan | data7 = {{{jańalanǵan|{{{updated|{{#time:F j, Y|{{REVISIONTIMESTAMP:{{{mainsource|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}}}}}<br /> &nbsp; &nbsp; ({{Time ago|{{#time:H:i j F Y|{{REVISIONTIMESTAMP:{{{mainsource|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}}}}}|min_magnitude=days}})}}} | label8 = Brauzerler | data8 = {{{browsers|}}} | label9 = Skinler | data9 = {{{skins|}}} | label10 = Deregi{{#if:{{{beta|}}}|<hr />Beta}} | data10 = {{{deregi|{{{source| {{#if:{{{mainsource|}}}| [[{{{mainsource|}}}]] | [[{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}]] }} }}}}}}{{#if:{{{beta|}}}|<hr />{{{beta}}}}} | label11 = [[GitHub]] repozitoriyası | data11 = {{#ifeq:{{{github|}}}|||{{GitHub|{{{github}}}|link=hidden}}}} | label12 = Repozitoriya | data12 = {{#if:{{{repository|}}}|[{{{repository}}} {{{repository-name|{{#invoke:String|replace|{{#invoke:URLutil|getHost|{{{repository}}}}}|^www%.|||false}}}}}]}} }}{{#switch:{{{categorize|{{{cat|}}}}}}|never|no=|{{#switch:{{NAMESPACENUMBER}}|2|4=[[Kategoriya:Vikipediya skriptleri|{{SUBPAGENAME}}]]}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|}}|preview=Page using [[Template:Infobox Wikipedia user script]] with unknown parameter "_VALUE_" | styled | bodystyle | install-target | atı | name | logo | logosize | logoupright | logoalt | logo-caption | screenshot | screenshotsize | screenshotupright | screenshotalt | screenshot-caption | sıpatlama | desc | avtor | author | maintainer | status | shıǵarılǵan_sánesi | released | versiya | version | jańalanǵan | updated | browsers | skins | deregi | source | mainsource | beta | GitHub | github | repository | repository-name | categorize | cat }}</includeonly><noinclude> {{hújjet}} </noinclude> bqujsxhr3hv4kf0w5pb3k4in0r17f8s 232737 232736 2026-06-22T13:41:01Z Kvazimodo 10433 qáte dúzetildi 232737 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infoqutı | deneklası = infobox-user-script | deneusılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | border: 2px ridge #CAE1FF; width: 30em; padding-bottom: 0px; | <!-- nothing --> }} {{{bodystyle|}}} | atama = {{#if:{{{mainsource|}}}|<span class="userscript-install-data" data-mainsource="{{{mainsource|}}}" data-install-target="{{{install-target|common.js}}}">}}{{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | [[Vikipediya:Paydalanıwshı skriptleri|Paydalanıwshı skripti]] | {{{atı|{{{name|{{SUBPAGENAME}}}}}}}}} }}{{#if:{{{mainsource|}}}|</span>}} | joqarǵı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | {{{atı|{{{name|{{SUBPAGENAME}}}}}}}}} | <!-- nothing --> }} | atamausılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | font-size: 0.95em; padding: 0px; margin: 0px | <!-- nothing --> }} | joqarǵıusılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | background:#83C5DA; color:inherit; padding: 3px 0px | <!-- nothing --> }} | belgiusılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | background:#DFEFFF; color:inherit; padding: 0px 7px; vertical-align: middle | <!-- nothing --> }} | maǵlıwmatusılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | padding: 5px 5px; | <!-- nothing --> }} | súwret1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logosize|}}}|upright={{{logoupright|}}}|alt={{{logoalt|}}}}} | astjazıw1 = {{{logo-caption|}}} | súwret2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{screenshot|}}}|size={{{screenshotsize|}}}|upright={{{screenshotupright|}}}|alt={{{screenshotalt|}}}}} | astjazıw2 = {{{screenshot-caption|}}} | belgi1 = Sıpatlama | maǵlıwmat1 = {{{sıpatlama|{{{desc|}}}}}} | belgi2 = Avtor | maǵlıwmat2 = {{{avtor|{{{author|}}}}}} | belgi3 = Qollap-quwatlawshı | maǵlıwmat3 = {{{maintainer|}}} | belgi4 = Statusı | maǵlıwmat4 = {{#switch: {{lc:{{{status|}}}}} | pre-alpha | prealpha | pa | experimental = <div style="background-color:orangered;color:white;text-align:center;padding:3px;">Eksperimentallıq</div> | alpha | a = <div style="background-color:orange;color:white;text-align:center;padding:3px;">Alfa</div> | beta | b = <div style="background-color:yellow;color:black;text-align:center;padding:3px;">Beta</div> | release | r | general | g | stable = <div style="background-color:green;color:white;text-align:center;padding:3px;">Shıǵarılım (Turaqlı)</div> | broken | br | unstable = <div style="background-color:red;color:white;text-align:center;padding:3px;">Buzılǵan</div> | deprecated | d | defunct = <div style="background-color:darkred;color:white;text-align:center;padding:3px;">Eskirgen</div> | #default = {{{status|}}} }} | belgi5 = Birinshi shıǵarılımı | maǵlıwmat5 = {{{shıǵarılǵan_sánesi|{{{released|}}}}}} | belgi6 = Versiyası | maǵlıwmat6 = {{{versiya|{{{version|}}}}}} | belgi7 = Jańalanǵan | maǵlıwmat7 = {{{jańalanǵan|{{{updated|{{#time:F j, Y|{{REVISIONTIMESTAMP:{{{mainsource|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}}}}}<br /> &nbsp; &nbsp; ({{Time ago|{{#time:H:i j F Y|{{REVISIONTIMESTAMP:{{{mainsource|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}}}}}|min_magnitude=days}})}}} | belgi8 = Brauzerler | maǵlıwmat8 = {{{browsers|}}} | belgi9 = Skinler | maǵlıwmat9 = {{{skins|}}} | belgi10 = Deregi{{#if:{{{beta|}}}|<hr />Beta}} | maǵlıwmat10 = {{{deregi|{{{source| {{#if:{{{mainsource|}}}| [[{{{mainsource|}}}]] | [[{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}]] }} }}}}}}{{#if:{{{beta|}}}|<hr />{{{beta}}}}} | belgi11 = [[GitHub]] repozitoriyası | maǵlıwmat11 = {{#ifeq:{{{github|}}}|||{{GitHub|{{{github}}}|link=hidden}}}} | belgi12 = Repozitoriya | maǵlıwmat12 = {{#if:{{{repository|}}}|[{{{repository}}} {{{repository-name|{{#invoke:String|replace|{{#invoke:URLutil|getHost|{{{repository}}}}}|^www%.|||false}}}}}]}} }}{{#switch:{{{categorize|{{{cat|}}}}}}|never|no=|{{#switch:{{NAMESPACENUMBER}}|2|4=[[Kategoriya:Vikipediya skriptleri|{{SUBPAGENAME}}]]}} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> gjm4kyekij48lpk9wexxvxttbw86hy1 232740 232737 2026-06-22T13:52:44Z Kvazimodo 10433 qáte dúzetildi 232740 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infoqutı | deneklası = infobox-user-script | deneusılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | border: 2px ridge #CAE1FF; width: 30em; padding-bottom: 0px; | <!-- nothing --> }} {{{bodystyle|}}} | atama = {{#if:{{{mainsource|}}}|<span class="userscript-install-data" data-mainsource="{{{mainsource|}}}" data-install-target="{{{install-target|common.js}}}">}}{{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | [[Vikipediya:Paydalanıwshı skriptleri|Paydalanıwshı skripti]] | {{{atı|{{{name|{{SUBPAGENAME}}}}}}}}} }}{{#if:{{{mainsource|}}}|</span>}} | joqarǵı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | {{{atı|{{{name|{{SUBPAGENAME}}}}}}}}} | <!-- nothing --> }} | atamausılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | font-size: 0.95em; padding: 0px; margin: 0px | <!-- nothing --> }} | joqarǵıusılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | background:#83C5DA; color:inherit; padding: 3px 0px | <!-- nothing --> }} | belgiusılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | background:#DFEFFF; color:inherit; padding: 0px 7px; vertical-align: middle | <!-- nothing --> }} | maǵlıwmatusılı = {{#if: {{Yesno|{{{styled|}}}}} | padding: 5px 5px; | <!-- nothing --> }} | súwret1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logosize|}}}|upright={{{logoupright|}}}|alt={{{logoalt|}}}}} | astjazıw1 = {{{logo-caption|}}} | súwret2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{screenshot|}}}|size={{{screenshotsize|}}}|upright={{{screenshotupright|}}}|alt={{{screenshotalt|}}}}} | astjazıw2 = {{{screenshot-caption|}}} | belgi1 = Sıpatlama | maǵlıwmat1 = {{{sıpatlama|{{{desc|}}}}}} | belgi2 = Avtor | maǵlıwmat2 = {{{avtor|{{{author|}}}}}} | belgi3 = Qollap-quwatlawshı | maǵlıwmat3 = {{{maintainer|}}} | belgi4 = Statusı | maǵlıwmat4 = {{#switch: {{lc:{{{status|}}}}} | pre-alpha | prealpha | pa | experimental = <div style="background-color:orangered;color:white;text-align:center;padding:3px;">Eksperimentallıq</div> | alpha | a = <div style="background-color:orange;color:white;text-align:center;padding:3px;">Alfa</div> | beta | b = <div style="background-color:yellow;color:black;text-align:center;padding:3px;">Beta</div> | release | r | general | g | stable = <div style="background-color:green;color:white;text-align:center;padding:3px;">Shıǵarılım (Turaqlı)</div> | broken | br | unstable = <div style="background-color:red;color:white;text-align:center;padding:3px;">Buzılǵan</div> | deprecated | d | defunct = <div style="background-color:darkred;color:white;text-align:center;padding:3px;">Eskirgen</div> | #default = {{{status|}}} }} | belgi5 = Birinshi shıǵarılımı | maǵlıwmat5 = {{{shıǵarılǵan_sánesi|{{{released|}}}}}} | belgi6 = Versiyası | maǵlıwmat6 = {{{versiya|{{{version|}}}}}} | belgi7 = Jańalanǵan | maǵlıwmat7 = {{{jańalanǵan|{{{updated|{{#time:F j, Y|{{REVISIONTIMESTAMP:{{{mainsource|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}}}}}<br /> &nbsp; &nbsp; ({{Time ago|{{#time:H:i j F Y|{{REVISIONTIMESTAMP:{{{mainsource|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}}}}}|min_magnitude=days}})}}} | belgi8 = Brauzerler | maǵlıwmat8 = {{{browsers|}}} | belgi9 = Skinler | maǵlıwmat9 = {{{skins|}}} | belgi10 = Deregi{{#if:{{{beta|}}}|<hr />Beta}} | maǵlıwmat10 = {{{deregi|{{{source| {{#if:{{{mainsource|}}}| [[{{{mainsource|}}}]] | [[{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.js|{{FULLPAGENAME}}.js|{{Linkless exists|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}.css|{{FULLPAGENAME}}}}}}]] }} }}}}}}{{#if:{{{beta|}}}|<hr />{{{beta}}}}} | belgi11 = [[GitHub]] repozitoriyası | maǵlıwmat11 = {{#ifeq:{{{github|}}}|||{{GitHub|{{{github}}}|link=hidden}}}} | belgi12 = Repozitoriya | maǵlıwmat12 = {{#if:{{{repository|}}}|[{{{repository}}} {{{repository-name|{{#invoke:String|replace|{{#invoke:URLutil|getHost|{{{repository}}}}}|^www%.|||false}}}}}]}} }}{{#switch:{{{categorize|{{{cat|}}}}}}|never|no=|{{#switch:{{NAMESPACENUMBER}}|2|4=[[Kategoriya:Vikipediya skriptleri|{{SUBPAGENAME}}]]}} }}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> fiq5uqqncieuiqimnsteulyrv8djydr 232741 232740 2026-06-22T13:58:31Z Kvazimodo 10433 jańalandı 232741 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infoqutı |deneklası=infobox-user-script |deneusılı={{#if:{{Yesno|{{{styled|}}}}}|border: 2px ridge #CAE1FF; width: 30em; padding-bottom: 0px;|}} {{{bodystyle|}}} |atama={{#if:{{{mainsource|}}}|<span class="userscript-install-data" data-mainsource="{{{mainsource|}}}" data-install-target="{{{install-target|common.js}}}">}}{{#if:{{Yesno|{{{styled|}}}}}|[[Vikipediya:Paydalanıwshı skriptleri|Paydalanıwshı skripti]]|{{{atı|{{{name|{{SUBPAGENAME}}}}}}}}}}{{#if:{{{mainsource|}}}|</span>}} |joqarǵı={{#if:{{Yesno|{{{styled|}}}}}|{{{atı|{{{name|{{SUBPAGENAME}}}}}}}}}|}} |atamausılı={{#if:{{Yesno|{{{styled|}}}}}|font-size: 0.95em; padding: 0px; margin: 0px|}} |joqarǵıusılı={{#if:{{Yesno|{{{styled|}}}}}|background:#83C5DA; color:inherit; padding: 3px 0px|}} |belgiusılı={{#if:{{Yesno|{{{styled|}}}}}|background:#DFEFFF; color:inherit; padding: 0px 7px; vertical-align: middle|}} |maǵlıwmatusılı={{#if:{{Yesno|{{{styled|}}}}}|padding: 5px 5px;|}} |súwret1={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logosize|}}}|upright={{{logoupright|}}}|alt={{{logoalt|}}}}} |astjazıw1={{{logo-caption|}}} |súwret2={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{screenshot|}}}|size={{{screenshotsize|}}}|upright={{{screenshotupright|}}}|alt={{{screenshotalt|}}}}} |astjazıw2={{{screenshot-caption|}}} |belgi1=Sıpatlama |maǵlıwmat1={{{sıpatlama|{{{desc|}}}}}} |belgi2=Avtor |maǵlıwmat2={{{avtor|{{{author|}}}}}} |belgi3=Qollap-quwatlawshı |maǵlıwmat3={{{maintainer|}}} |belgi4=Statusı |maǵlıwmat4={{#switch:{{lc:{{{status|}}}}} |pre-alpha|prealpha|pa|experimental=<div style="background-color:orangered;color:white;text-align:center;padding:3px;">Eksperimentallıq</div> |alpha|a=<div style="background-color:orange;color:white;text-align:center;padding:3px;">Alfa</div> |beta|b=<div style="background-color:yellow;color:black;text-align:center;padding:3px;">Beta</div> |release|r|general|g|stable=<div style="background-color:green;color:white;text-align:center;padding:3px;">Shıǵarılım</div> |broken|br|unstable=<div style="background-color:red;color:white;text-align:center;padding:3px;">Buzılǵan</div> |deprecated|d|defunct=<div style="background-color:darkred;color:white;text-align:center;padding:3px;">Eskirgen</div> |#default={{{status|}}} }} |belgi5=Birinshi shıǵarılımı |maǵlıwmat5={{{shıǵarılǵan_sánesi|{{{released|}}}}}} |belgi6=Versiyası |maǵlıwmat6={{{versiya|{{{version|}}}}}} |belgi7=Jańalanǵan |maǵlıwmat7={{{jańalanǵan|{{{updated|{{REVISIONTIMESTAMP:{{{mainsource|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}}}} |belgi8=Brauzerler |maǵlıwmat8={{{browsers|}}} |belgi9=Skinler |maǵlıwmat9={{{skins|}}} |belgi10=Deregi |maǵlıwmat10={{{deregi|{{{source|[[{{FULLPAGENAME}}]]}}}}}} |belgi11=[[GitHub]] repozitoriyası |maǵlıwmat11={{#if:{{{github|}}}|{{GitHub|{{{github}}}|link=hidden}}}} |belgi12=Repozitoriya |maǵlıwmat12={{#if:{{{repository|}}}|[{{{repository}}} {{{repository-name|Repozitoriya}}}]}} }}{{#switch:{{{categorize|{{{cat|}}}}}}|never|no=|{{#switch:{{NAMESPACENUMBER}}|2|4=[[Kategoriya:Wikipedia skriptleri|{{SUBPAGENAME}}]]}} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> l5sasiqmwv981fp1vygw8h2gmhkgoue 10 42052 232738 2026-06-22T13:47:24Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{hújjet astbeti}} {{Documentation subpage}} <!-- Kategoriyalardı bettiń tómengi bólimine, interwikilerdi bolsa Wikidataǵa qosıń --> {{Lua|Modul:Infobox|Modul:InfoboxImage|Modul:Check for unknown parameters|Modul:URLutil|Modul:String|noprotcat=1}} == Qollanıw == Bul infoqutı [[Vikipediya:Paydalanıwshı skriptleri|paydalanıwshı skriptleriniń]] sıpatlaması yamasa hujjettendiriw betlerinde qollanıw ushın arnalǵan. {{Parameter names example | style...» 232738 wikitext text/x-wiki {{hújjet astbeti}} {{Documentation subpage}} <!-- Kategoriyalardı bettiń tómengi bólimine, interwikilerdi bolsa Wikidataǵa qosıń --> {{Lua|Modul:Infobox|Modul:InfoboxImage|Modul:Check for unknown parameters|Modul:URLutil|Modul:String|noprotcat=1}} == Qollanıw == Bul infoqutı [[Vikipediya:Paydalanıwshı skriptleri|paydalanıwshı skriptleriniń]] sıpatlaması yamasa hujjettendiriw betlerinde qollanıw ushın arnalǵan. {{Parameter names example | styled | bodystyle | install-target | atı | name | logo | logosize | logoupright | logoalt | screenshot | screenshotsize | screenshotupright | screenshotalt | screenshot-caption | sıpatlama | desc | avtor | author | maintainer | status | shıǵarılǵan_sánesi | released | versiya | version | jańalanǵan | updated | browsers | skins | deregi | source | mainsource | GitHub | github | repository | repository-name | categorize | cat }} == Tolıq sintaksis == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Paydalanıwshı skripti infoqutısı |styled = |bodystyle = |install-target = |atı = |logo = |logosize = |logoupright = |logoalt = |logo-caption = |screenshot = |screenshotsize = |screenshotupright = |screenshotalt = |screenshot-caption = |sıpatlama = |avtor = |maintainer = |status = |shıǵarılǵan_sánesi = |versiya = |jańalanǵan = |browsers = |skins = |deregi = <!-- yamasa " |mainsource = " yamasa " |beta = " --> |github = |repository = |repository-name = |categorize = <!-- yamasa " |cat = " --> }}</syntaxhighlight> == Mısal == {{Paydalanıwshı skripti infoqutısı | atı = MenińSkriptim | sıpatlama = Paydalı birer nárse isleydi | avtor = [[Paydalanıwshı:Atı|Atı]] | jańalanǵan = {{start date and age|2013|03|03}} | status = Turaqlı | shıǵarılǵan_sánesi = {{start date and age|2008|07|07}} | versiya = 2.1.0 | deregi = [[Paydalanıwshı:Atı/Mısal.js]] | skins = Vector | browsers = [[Firefox]], [[Google Chrome|Chrome]] | logo = [[Fayl:Wikimedia-logo.svg|50px]] | screenshot = [[Fayl:Floater script screenshot.png|300px]] | screenshot-caption = Skripttiń islew kórinisi }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="width:500px"> {{Paydalanıwshı skripti infoqutısı | atı = MenińSkriptim | sıpatlama = Paydalı birer nárse isleydi | avtor = [[Paydalanıwshı:Atı|Atı]] | jańalanǵan = {{start date and age|2013|03|03}} | status = Turaqlı | shıǵarılǵan_sánesi = {{start date and age|2008|07|07}} | versiya = 2.1.0 | deregi = [[Paydalanıwshı:Atı/Mısal.js]] | skins = Vector | browsers = [[Firefox]], [[Google Chrome|Chrome]] | logo = [[Fayl:Wikimedia-logo.svg|50px]] | screenshot = [[Fayl:Floater script screenshot.png|300px]] | screenshot-caption = Skripttiń islew kórinisi }}</syntaxhighlight> == Parametrler == * '''atı''': Skripttiń atı. Ádepki jaǵdayda bet ataması qollanıladı. * '''sıpatlama''': Skripttiń ne ushın kerek ekendigi haqqında qısqasha maǵlıwmat. * '''avtor''': Skript avtorınıń paydalanıwshı atı. * '''shıǵarılǵan_sánesi''': Skripttiń birinshi márte shıǵarılǵan waqtı. * '''jańalanǵan''': Aqırǵı jańalanǵan kúni. Aqırǵı jańalanıwdan berli ótken waqtı avtomatikalıq kórsetiw ushın {{tl|start date and age}} úlgisin qollanıń. * '''status''': Skripttiń rawajlanıw statusı (mısalı: alfa, beta, turaqlı, eksperimentallıq, eskirgen). * '''deregi''': Skripttiń kodı jaylasqan bet. * '''skins''': Qollap-quwatlaytuǵın [[VP:SKIN|skinler (temalar)]]. * '''browsers''': Qollap-quwatlaytuǵın [[veb-brauzer]](ler). * '''github''': Skripttiń [[GitHub]] repozitoriyası. * '''repository''': Sırtqı repozitoriyaǵa tuwrı silteme (GitHub emes repozitoriyalar ushın). * '''logo''': Logo faylınıń atı. * '''screenshot''': Ekran súwreti faylınıń atı. * '''styled''': Arnawlı reńli varianttı qollanıw ushın <code>yes</code> yamasa <code>true</code> dep belgileń. * '''categorize''': Bet betti [[:Kategoriya:Wikipedia skriptleri]] kategoriyasına qosıwdı qálemeseńiz, <code>no</code> dep belgileń. == Templatedata == <templatedata> { "params": { "styled": { "label": "Stillengen be?", "description": "Arnawlı reńli variant ushın 'yes' dep belgileń.", "type": "string", "autovalue": "yes" }, "bodystyle": {}, "mainsource": { "label": "Tiykarǵı derek", "description": "Paydalanıwshı skriptinen júklenetuǵın tiykarǵı derek faylı.", "type": "wiki-page-name" }, "install-target": { "label": "Ornatıw nıshanı", "description": "Skript qosılıwı kerek bolǵan bet ataması. Ádepki: common.js.", "type": "string" }, "atı": { "aliases": ["name"], "label": "Atı", "description": "Skripttiń atı. Ádepki jaǵdayda bet ataması qollanıladı.", "type": "string" }, "logo": { "label": "Logo", "description": "Logo faylınıń atı.", "type": "wiki-file-name" }, "logosize": { "label": "Logo ólshemi", "description": "Logo ólshemi piksellerde.", "type": "string" }, "logoalt": { "type": "string" }, "logo-caption": {}, "screenshot": { "label": "Ekran súwreti", "description": "Ekran súwreti faylınıń atı.", "type": "wiki-file-name" }, "screenshotsize": { "type": "string" }, "screenshotalt": { "type": "string" }, "screenshot-caption": { "label": "Súwret táriypi", "description": "Ekran súwreti astındaǵı tekst.", "type": "string" }, "sıpatlama": { "aliases": ["desc"], "label": "Sıpatlama", "description": "Skripttiń ne isleytuǵınlıǵı haqqında qısqasha maǵlıwmat.", "type": "string" }, "avtor": { "aliases": ["author"], "label": "Avtor", "description": "Skript avtorınıń paydalanıwshı atı.", "type": "wiki-user-name" }, "maintainer": { "label": "Qollap-quwatlawshı(lar)", "type": "string" }, "status": { "label": "Status", "description": "Skripttiń rawajlanıw statusı (alfa, beta, turaqlı hám t.b.).", "type": "string" }, "shıǵarılǵan_sánesi": { "aliases": ["released"], "label": "Shıǵarılǵan sánesi", "description": "Skripttiń birinshi márte shıǵarılǵan waqtı.", "type": "date" }, "versiya": { "aliases": ["version"], "label": "Versiya", "description": "Skripttiń házirgi versiyası.", "type": "string" }, "jańalanǵan": { "aliases": ["updated"], "label": "Jańalanǵan", "description": "Aqırǵı jańalanǵan kúni.", "type": "string" }, "browsers": { "label": "Brauzerler", "description": "Qollap-quwatlanatuǵın brauzerler." }, "skins": { "label": "Skinler", "description": "Qollap-quwatlanatuǵın skinler.", "type": "string" }, "beta": { "label": "Beta-ba?", "description": "Derektiń beta versiya ekenligin bildiredi.", "type": "string", "autovalue": "yes" }, "deregi": { "aliases": ["source"], "label": "Deregi", "description": "Skript kodı jaylasqan bet.", "type": "wiki-page-name" }, "github": { "label": "GitHub repozitoriyası", "description": "GitHub repozitoriyasınıń atı.", "type": "string" }, "repository": { "label": "Repozitoriya", "description": "Sırtqı repozitoriyaǵa tuwrı silteme.", "type": "url" }, "repository-name": { "label": "Repozitoriya atı", "description": "Repozitoriya siltemesi ushın kórinetuǵın tekst.", "type": "string" }, "logoupright": { "label": "Logo Upright", "type": "number" }, "screenshotupright": { "type": "number" }, "categorize": { "aliases": [ "cat" ], "label": "Kategoriyalaw?", "description": "Betti kategoriyaǵa qosıwdı toqtatıw ushın 'no' dep belgileń.", "type": "string", "autovalue": "no" } }, "format": "block", "description": "Bul infoqutı paydalanıwshı skriptleriniń hujjettendiriw betlerinde qollanıw ushın arnalǵan." } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Kategoriyalar tómende --> [[Kategoriya:Wikipedia skriptleri|*]] [[Kategoriya:Paydalanıwshı keńisligi úlgileri]] [[Kategoriya:Wikipedia paydalanıwshı skripti úlgileri]] }}</includeonly> 58iew7n0xofk3q3o3xyiwa2ln8x9adz 232739 232738 2026-06-22T13:47:45Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 232739 wikitext text/x-wiki {{hújjet astbeti}} <!-- Kategoriyalardı bettiń tómengi bólimine, interwikilerdi bolsa Wikidataǵa qosıń --> {{Lua|Modul:Infobox|Modul:InfoboxImage|Modul:Check for unknown parameters|Modul:URLutil|Modul:String|noprotcat=1}} == Qollanıw == Bul infoqutı [[Vikipediya:Paydalanıwshı skriptleri|paydalanıwshı skriptleriniń]] sıpatlaması yamasa hujjettendiriw betlerinde qollanıw ushın arnalǵan. {{Parameter names example | styled | bodystyle | install-target | atı | name | logo | logosize | logoupright | logoalt | screenshot | screenshotsize | screenshotupright | screenshotalt | screenshot-caption | sıpatlama | desc | avtor | author | maintainer | status | shıǵarılǵan_sánesi | released | versiya | version | jańalanǵan | updated | browsers | skins | deregi | source | mainsource | GitHub | github | repository | repository-name | categorize | cat }} == Tolıq sintaksis == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Paydalanıwshı skripti infoqutısı |styled = |bodystyle = |install-target = |atı = |logo = |logosize = |logoupright = |logoalt = |logo-caption = |screenshot = |screenshotsize = |screenshotupright = |screenshotalt = |screenshot-caption = |sıpatlama = |avtor = |maintainer = |status = |shıǵarılǵan_sánesi = |versiya = |jańalanǵan = |browsers = |skins = |deregi = <!-- yamasa " |mainsource = " yamasa " |beta = " --> |github = |repository = |repository-name = |categorize = <!-- yamasa " |cat = " --> }}</syntaxhighlight> == Mısal == {{Paydalanıwshı skripti infoqutısı | atı = MenińSkriptim | sıpatlama = Paydalı birer nárse isleydi | avtor = [[Paydalanıwshı:Atı|Atı]] | jańalanǵan = {{start date and age|2013|03|03}} | status = Turaqlı | shıǵarılǵan_sánesi = {{start date and age|2008|07|07}} | versiya = 2.1.0 | deregi = [[Paydalanıwshı:Atı/Mısal.js]] | skins = Vector | browsers = [[Firefox]], [[Google Chrome|Chrome]] | logo = [[Fayl:Wikimedia-logo.svg|50px]] | screenshot = [[Fayl:Floater script screenshot.png|300px]] | screenshot-caption = Skripttiń islew kórinisi }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="width:500px"> {{Paydalanıwshı skripti infoqutısı | atı = MenińSkriptim | sıpatlama = Paydalı birer nárse isleydi | avtor = [[Paydalanıwshı:Atı|Atı]] | jańalanǵan = {{start date and age|2013|03|03}} | status = Turaqlı | shıǵarılǵan_sánesi = {{start date and age|2008|07|07}} | versiya = 2.1.0 | deregi = [[Paydalanıwshı:Atı/Mısal.js]] | skins = Vector | browsers = [[Firefox]], [[Google Chrome|Chrome]] | logo = [[Fayl:Wikimedia-logo.svg|50px]] | screenshot = [[Fayl:Floater script screenshot.png|300px]] | screenshot-caption = Skripttiń islew kórinisi }}</syntaxhighlight> == Parametrler == * '''atı''': Skripttiń atı. Ádepki jaǵdayda bet ataması qollanıladı. * '''sıpatlama''': Skripttiń ne ushın kerek ekendigi haqqında qısqasha maǵlıwmat. * '''avtor''': Skript avtorınıń paydalanıwshı atı. * '''shıǵarılǵan_sánesi''': Skripttiń birinshi márte shıǵarılǵan waqtı. * '''jańalanǵan''': Aqırǵı jańalanǵan kúni. Aqırǵı jańalanıwdan berli ótken waqtı avtomatikalıq kórsetiw ushın {{tl|start date and age}} úlgisin qollanıń. * '''status''': Skripttiń rawajlanıw statusı (mısalı: alfa, beta, turaqlı, eksperimentallıq, eskirgen). * '''deregi''': Skripttiń kodı jaylasqan bet. * '''skins''': Qollap-quwatlaytuǵın [[VP:SKIN|skinler (temalar)]]. * '''browsers''': Qollap-quwatlaytuǵın [[veb-brauzer]](ler). * '''github''': Skripttiń [[GitHub]] repozitoriyası. * '''repository''': Sırtqı repozitoriyaǵa tuwrı silteme (GitHub emes repozitoriyalar ushın). * '''logo''': Logo faylınıń atı. * '''screenshot''': Ekran súwreti faylınıń atı. * '''styled''': Arnawlı reńli varianttı qollanıw ushın <code>yes</code> yamasa <code>true</code> dep belgileń. * '''categorize''': Bet betti [[:Kategoriya:Wikipedia skriptleri]] kategoriyasına qosıwdı qálemeseńiz, <code>no</code> dep belgileń. == Templatedata == <templatedata> { "params": { "styled": { "label": "Stillengen be?", "description": "Arnawlı reńli variant ushın 'yes' dep belgileń.", "type": "string", "autovalue": "yes" }, "bodystyle": {}, "mainsource": { "label": "Tiykarǵı derek", "description": "Paydalanıwshı skriptinen júklenetuǵın tiykarǵı derek faylı.", "type": "wiki-page-name" }, "install-target": { "label": "Ornatıw nıshanı", "description": "Skript qosılıwı kerek bolǵan bet ataması. Ádepki: common.js.", "type": "string" }, "atı": { "aliases": ["name"], "label": "Atı", "description": "Skripttiń atı. Ádepki jaǵdayda bet ataması qollanıladı.", "type": "string" }, "logo": { "label": "Logo", "description": "Logo faylınıń atı.", "type": "wiki-file-name" }, "logosize": { "label": "Logo ólshemi", "description": "Logo ólshemi piksellerde.", "type": "string" }, "logoalt": { "type": "string" }, "logo-caption": {}, "screenshot": { "label": "Ekran súwreti", "description": "Ekran súwreti faylınıń atı.", "type": "wiki-file-name" }, "screenshotsize": { "type": "string" }, "screenshotalt": { "type": "string" }, "screenshot-caption": { "label": "Súwret táriypi", "description": "Ekran súwreti astındaǵı tekst.", "type": "string" }, "sıpatlama": { "aliases": ["desc"], "label": "Sıpatlama", "description": "Skripttiń ne isleytuǵınlıǵı haqqında qısqasha maǵlıwmat.", "type": "string" }, "avtor": { "aliases": ["author"], "label": "Avtor", "description": "Skript avtorınıń paydalanıwshı atı.", "type": "wiki-user-name" }, "maintainer": { "label": "Qollap-quwatlawshı(lar)", "type": "string" }, "status": { "label": "Status", "description": "Skripttiń rawajlanıw statusı (alfa, beta, turaqlı hám t.b.).", "type": "string" }, "shıǵarılǵan_sánesi": { "aliases": ["released"], "label": "Shıǵarılǵan sánesi", "description": "Skripttiń birinshi márte shıǵarılǵan waqtı.", "type": "date" }, "versiya": { "aliases": ["version"], "label": "Versiya", "description": "Skripttiń házirgi versiyası.", "type": "string" }, "jańalanǵan": { "aliases": ["updated"], "label": "Jańalanǵan", "description": "Aqırǵı jańalanǵan kúni.", "type": "string" }, "browsers": { "label": "Brauzerler", "description": "Qollap-quwatlanatuǵın brauzerler." }, "skins": { "label": "Skinler", "description": "Qollap-quwatlanatuǵın skinler.", "type": "string" }, "beta": { "label": "Beta-ba?", "description": "Derektiń beta versiya ekenligin bildiredi.", "type": "string", "autovalue": "yes" }, "deregi": { "aliases": ["source"], "label": "Deregi", "description": "Skript kodı jaylasqan bet.", "type": "wiki-page-name" }, "github": { "label": "GitHub repozitoriyası", "description": "GitHub repozitoriyasınıń atı.", "type": "string" }, "repository": { "label": "Repozitoriya", "description": "Sırtqı repozitoriyaǵa tuwrı silteme.", "type": "url" }, "repository-name": { "label": "Repozitoriya atı", "description": "Repozitoriya siltemesi ushın kórinetuǵın tekst.", "type": "string" }, "logoupright": { "label": "Logo Upright", "type": "number" }, "screenshotupright": { "type": "number" }, "categorize": { "aliases": [ "cat" ], "label": "Kategoriyalaw?", "description": "Betti kategoriyaǵa qosıwdı toqtatıw ushın 'no' dep belgileń.", "type": "string", "autovalue": "no" } }, "format": "block", "description": "Bul infoqutı paydalanıwshı skriptleriniń hujjettendiriw betlerinde qollanıw ushın arnalǵan." } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Kategoriyalar tómende --> [[Kategoriya:Wikipedia skriptleri|*]] [[Kategoriya:Paydalanıwshı keńisligi úlgileri]] [[Kategoriya:Wikipedia paydalanıwshı skripti úlgileri]] }}</includeonly> abcqimnxczvt08hoxa3z2g0m18sz8ul 10 42053 232743 2026-06-22T14:01:18Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «[{{#if:{{#invoke:String|match|{{{1|{{{url}}}}}}|^https?://|plain=0|ignore_errors=1}}||https://github.com/}}{{#if:1|{{{url|{{{1}}}}}}}} {{If empty|{{{label|{{{2|}}}}}}|{{#titleparts:{{{1}}}|1|-1}}}}] {{#switch:{{{link}}} |hidden= |no=GitHubda |[[GitHub]]da }}<noinclude> {{hújjet}}</noinclude>» 232743 wikitext text/x-wiki [{{#if:{{#invoke:String|match|{{{1|{{{url}}}}}}|^https?://|plain=0|ignore_errors=1}}||https://github.com/}}{{#if:1|{{{url|{{{1}}}}}}}} {{If empty|{{{label|{{{2|}}}}}}|{{#titleparts:{{{1}}}|1|-1}}}}] {{#switch:{{{link}}} |hidden= |no=GitHubda |[[GitHub]]da }}<noinclude> {{hújjet}}</noinclude> 8ky548j8180wy5vztvo11ao0o6amrlp 232747 232743 2026-06-22T14:07:58Z Kvazimodo 10433 Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Úlgi:Github]] betin [[Úlgi:GitHub]] betine kóshirdi 232743 wikitext text/x-wiki [{{#if:{{#invoke:String|match|{{{1|{{{url}}}}}}|^https?://|plain=0|ignore_errors=1}}||https://github.com/}}{{#if:1|{{{url|{{{1}}}}}}}} {{If empty|{{{label|{{{2|}}}}}}|{{#titleparts:{{{1}}}|1|-1}}}}] {{#switch:{{{link}}} |hidden= |no=GitHubda |[[GitHub]]da }}<noinclude> {{hújjet}}</noinclude> 8ky548j8180wy5vztvo11ao0o6amrlp 10 42054 232744 2026-06-22T14:02:44Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «<span style="color:green;" alt="Green tick" title="Green tick">&#x2713;</span>» 232744 wikitext text/x-wiki <span style="color:green;" alt="Green tick" title="Green tick">&#x2713;</span> 9sva0vr38uu5pmbr6w6om37me85brew 10 42055 232745 2026-06-22T14:04:09Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «<span style="color:red;" alt="Red X" title="Red X">&#x2717;</span><noinclude>{{documentation|content= {{tsh|n&}} }}» 232745 wikitext text/x-wiki <span style="color:red;" alt="Red X" title="Red X">&#x2717;</span><noinclude>{{documentation|content= {{tsh|n&}} }} i3d9syanydzfsatw6m4bm0up5l7nmb4 10 42056 232748 2026-06-22T14:07:58Z Kvazimodo 10433 Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Úlgi:Github]] betin [[Úlgi:GitHub]] betine kóshirdi 232748 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Úlgi:GitHub]] 8xmjpvsnjcxriael5fesk5q4ae2w6dy 10 42057 232749 2026-06-22T14:09:32Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «: ''{{{1|{{Currentdate}}}}}{{#if:{{{2|}}}|&#32;{{{2}}}}}''{{#if:{{{3|}}}|{{{3}}}}}<noinclude> {{hújjet}} </noinclude>» 232749 wikitext text/x-wiki : ''{{{1|{{Currentdate}}}}}{{#if:{{{2|}}}|&#32;{{{2}}}}}''{{#if:{{{3|}}}|{{{3}}}}}<noinclude> {{hújjet}} </noinclude> l76ip936arg3qjvlufgqyl37nho4isp 10 42058 232750 2026-06-22T14:10:38Z Kvazimodo 10433 [[Úlgi:Jańalanǵan]] degen betke baǵdarladı 232750 wikitext text/x-wiki #baǵdarlaw [[Úlgi:Jańalanǵan]] aqsppp81oyvr3wqnavvjwhn8fup0vxm 10 42059 232751 2026-06-22T14:13:50Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{{{{|safesubst:}}}CURRENTYEAR}}-jıl {{{{{|safesubst:}}}CURRENTDAY}}-{{{{{|safesubst:}}}CURRENTMONTHNAME}} ({{{{{|safesubst:}}}CURRENTDAYNAME}}), {{{{{|safesubst:}}}CURRENTTIME}} ([[UTC]])<noinclude> {{hújjet}} </noinclude>» 232751 wikitext text/x-wiki {{{{{|safesubst:}}}CURRENTYEAR}}-jıl {{{{{|safesubst:}}}CURRENTDAY}}-{{{{{|safesubst:}}}CURRENTMONTHNAME}} ({{{{{|safesubst:}}}CURRENTDAYNAME}}), {{{{{|safesubst:}}}CURRENTTIME}} ([[UTC]])<noinclude> {{hújjet}} </noinclude> i2x9dh6wkmxqjb39wex3e3s42bss0lp 232752 232751 2026-06-22T14:14:22Z Kvazimodo 10433 Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Úlgi:Currentdate]] betin [[Úlgi:Házirgi waqıt]] betine kóshirdi 232751 wikitext text/x-wiki {{{{{|safesubst:}}}CURRENTYEAR}}-jıl {{{{{|safesubst:}}}CURRENTDAY}}-{{{{{|safesubst:}}}CURRENTMONTHNAME}} ({{{{{|safesubst:}}}CURRENTDAYNAME}}), {{{{{|safesubst:}}}CURRENTTIME}} ([[UTC]])<noinclude> {{hújjet}} </noinclude> i2x9dh6wkmxqjb39wex3e3s42bss0lp 10 42060 232753 2026-06-22T14:14:22Z Kvazimodo 10433 Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Úlgi:Currentdate]] betin [[Úlgi:Házirgi waqıt]] betine kóshirdi 232753 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Úlgi:Házirgi waqıt]] d3r1ipojfvjv1vldclby2lv4dpmrpfi 0 42061 232754 2026-06-22T14:23:36Z Bekan88 11311 «[[:en:Special:Redirect/revision/1335296771|Clayton Farlow]]» betinen awdarılıp jaratıldı 232754 wikitext text/x-wiki '''Kleyton Farlou''' — ataqlı amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Onı 1981-jıldan 1991-jılǵa deyin [[Xovard Kil]] oynaǵan<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/08/obituaries/08keel.html?_r=0|title=Howard Keel, Musical Star, Is Dead at 85|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=2014-02-20}}</ref>. == Alǵı sóz == Kleyton Farlou ájapası Djessika menen (Aleksis Smit) birge Texas shtatınıń San-Andjelo qalasındaǵı «Sautern Kross» ranchosında<ref name="scr_map">{{Web deregi|url=https://www.google.co.uk/maps?q=32%C2%B043'6.90%22N+96%C2%B029'37.68%22W&hl=en&ie=UTF8&ll=32.718103,-96.492984&spn=0.00779,0.016512&sll=33.049672,-96.60671&sspn=0.007761,0.016512&t=h&gl=GB&z=17&layer=c&cbll=32.718021,-96.493026&panoid=bKuRW0Qi4ZyoIOxl1R266g&cbp=12,291.46,,0,2.51|bet=32°43'6.90"N 96°29'37.68"W|avtor=12057 S Bois D Arc St|baspaxana=Google Maps|qaralǵan sáne=2014-01-13}}</ref> ósip jetilisti. Kleyton hám Djessikanıń ákesi «neft biznesin jaqsı kóretuǵın edi, biraq onıń haqıyqıy isi awıl hám mal sharwashılıǵı bolǵan iri tulǵa» retinde táriyiplenedi. Kleytonnıń ákesi onı altı jasında birinshi mal aukcionına aparıp, mal sharwashılıǵı menen neft biznesiniń tilin úyrete baslaydı. Ákesi sıyaqlı Kleyton da tabıslı neft isbilermeni hám de rancho iyesine aylanadı. Djessika jasóspirim waqtında júdá tentek bolıp ósip, awır psixikalıq awırıwǵa shalınadı. Ol [[Angliya|Angliyanıń]] [[London]] qalasında Stiven «Dasti» Farlou (Djared Martin) atlı ul tuwadı. Kleyton menen onıń jańa hayalı Emi Stivenniń tuwılıw haqqındaǵı gúwalıǵına ózlerin ata-anası retinde jazıp, onıń nızamlı ata-anasına aylanadı, al Djessika sol jaqta turmısqa shıǵıp, Angliyada qaladı. Kleyton hám Emi Stivendi ózleri menen birge Texasqa alıp keledi. Djessika Emi Stivenniń anası retindegi ornın basqısı keledi dep oylap, Emi nawqas bolıp tósekte jatqanda úydi órtep jiberedi. Sol waqıtta Kleyton neftti qayta islew zavodlarına baylanıslı is penen Galvestonda júrgen edi. Kleyton úyge Emidi qutqarıwǵa dım kesh qaytadı. «Dasti» laqap atı menen tanılǵan Stiven neft biznesine de, rancho isine de qızıqpay, rodeo juldızı bolıwdı tańlaydı. Stiven (Dasti) Farlou Yuing rodeosında [[Syu Ellen Yuing]] penen ushırasıp, kóp uzamay olardıń arasında muhabbat qarım-qatnası baslanadı. Dasti Syu Ellen menen ushırasıw ushın Fort-Uertke jeke samolyot penen ushıp baratırǵanda, onıń samolyotı apatqa ushıraydı. Ol aman qalıp, Denton qalasındaǵı úyde emlenedi. == Waqıya barısı == Kleyton Dastige samolyot apatınan keyin emleniwge kómeklesip júrgende birinshi ret [[Syu Ellen Yuing]] penen ([[Linda Grey]]) hám Yuingler shańaraǵı menen tanısadı. Syu Ellen kúyewi [[J. R. Yuing|Dj.R.]]-nı ([[Larri Hegmen|Larri Hegman]]) ayıplanǵanda, Dasti onıń kepil haqısın jasırın tólep beredi, al keyin Syu Ellen onı tawıp aladı. Syu Ellen ajırasıwǵa arız berip, ulı Djon Rosstı ertip «Sautern Krossqa» kóshedi. Bunı bilgen [[Djok Yuing|Djok]] ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) qattı ashıwlanıp, Dj.R.-ǵa Djon Rosstı qanday jol menen bolsa da Sautforkqa qaytarıwdı buyıradı. Djon Rosstı qaytarıw háreketleri sátsiz tamamlanǵan soń, Dj.R. Djoktıń tolıq qollawı menen Kleytonnıń zavodlarına jetkiziletuǵın barlıq neftti satıp aladı. Dj.R. neftti qaytarıwǵa kelisedi, biraq ol ushın Kleyton Syu Ellendi «Sautern Krosstan» quwıp shıǵıwı kerek boladı. Kleyton bunnan bas tartadı, biraq Syu Ellen óz erki menen ketip, Dallasqa qaytadı, keyin Dj.R.-menen qayta shańaraq qurıp, Sautforkqa kóshedi. Keyin neftti [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] ([[Barbara Bel Geddes]]) Kleytonǵa qayta satıp beredi hám ekewi dosqa aylanadı. Usı dáwirde Kleyton Syu Ellenge romantikalıq sezim bildire baslaydı hám onı Dj.R.-dan qorǵaydı. Keyin Djok [[Qubla Amerika|Qubla Amerikada]] vertolyot apatınan qaytıs bolǵannan keyin, Miss Elli Kleyton menen ushırasıp júrip, aqırında oǵan turmısqa shıǵadı. Miss Ellige kewil bildirip júrgeninde Kleyton Djoktıń ómirine qattı qızǵanıp qaraydı: onıń neft biznesindegi miyrasın dawam etetuǵın perzentleri, sadıq yarı hám ulları, kelinleri menen aqlıqlarınan ibarat úlken shańaraǵı bar. Kleyton menen shańaraq qurıwına az waqıt qalǵanda, Miss Ellidi Kleytonnıń psixikalıq kemshiligi bar ájapası Djessika urlap ketedi. Djessika Dj.R.-menen birge toydı toqtatıw ushın astırtın háreket islegen edi. Kleyton hám Miss Elli pal ayın [[Greciya|Greciyada]] ótkizip, keyin Sautforkqa qaytadı. Biraq Kleyton Djoktıń úyinde turıwǵa hám onıń mudamı seziletuǵın «kóleńkesine» baylanıslı gúmanlanadı. Oǵan beyimlesiwge járdemlesiw ushın Miss Elli ózleri jatatuǵın bólmeni qayta bezeydi, biraq Kleyton Sautforkta qalmaw ushın jiyi saparlarǵa shıǵıp ketedi. Aqırında Miss Elli Dj.R. menen [[Bobbi Yuing|Bobbiden]] ([[Patrik Daffi]]) Djoktıń portretin Sautforktıń miymanxanasınan «Yuing Oyl» keńsesine almastırıwdı soraydı. Kleyton ógey ulı Bobbi hám Rey menen júdá jaqsı dos boladı, biraq úlken ógey ulı Dj.R.-menen qarım-qatnası jaman boladı. Ekewi jiyi dawlasıp, hátte tóbelesip te júredi. Kleyton Miss Ellidiń ózine jetkilikli kewil bólmeytuǵının sezinip, jas britaniyalı model Lorel Elliske (Annabel Shofild) az waqıtqa ashıq boladı. Bul jaǵday Djoktıń burınǵı xatkeri Djuli Grey menen (Tina Luiz) bolǵan qarım-qatnasına uqsas edi. Sonıń menen qatar Kleyton yadın joǵaltıp, amneziyaǵa ushıraydı hám jazılıp ketkenge deyin Miss Ellidi taslap ketiwge sál qaladı. Keyin Kleyton óziniń neftti qayta islew zavodların «Yuing Oylǵa» satıp jiberedi hám bir dáwirde Rey menen birge hasıl tuqımlı shabandoz jılqılardı ósiriw isin baslaydı. 1990-jılı Kleyton Djoktıń esteliginiń kóleńkesinde ómir súre almaytuǵının túsinip, Miss Elli menen birge Sautforktı taslap, uzaq saparlarǵa atlanadı. Sońǵı máwsimde ol Miss Ellisiz qısqa waqıtqa Dallasqa qaytıp, Sautforktıń tolıq menshik huqıqın Bobbige quwanıshlı túrde beredi. Bul sheshim Dj.R.-nıń qattı qarsılıǵın payda etedi. == «Dallas» (2012-jılǵı teleserial) == Jańartılǵan «Dallas» serialında Kleytonnıń 1999-jılı júrek talmasınan qaytıs bolǵanı aytıladı. «Dallas» rásmiy Facebook betine sáykes, ol 1999-jılı 17-martta qaytıs bolǵan. == Qızıqlı maǵlıwmatlar == Kleyton 1981–1982-jılǵı máwsimde qaytalanatuǵın qaharman retinde kóringennen keyin (marqum [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] oynaǵan shańaraqtıń otaǵası ornınıń bir bólegin basıp), 1984-jıldan baslap aktyorlıq quramǵa tolıq qosıldı hám sonnan keyingi dáwirde serialdıń derlik barlıq bólimlerinde payda boldı. Ulıwma alǵanda ol 26 bólimge qatnaspadı (olardıń úshewi Kildiń 1986-jıldaǵı júrek operaciyasına baylanıslı), al sońǵı máwsimde azǵana kórindi. == Derekler == [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] iljw8vqoiqabiihiupostl88kojpi0a 232755 232754 2026-06-22T14:24:30Z Bekan88 11311 232755 wikitext text/x-wiki '''Kleyton Farlou''' — ataqlı amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Onı 1981-jıldan 1991-jılǵa deyin [[Xovard Kil]] oynaǵan<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/08/obituaries/08keel.html?_r=0|title=Howard Keel, Musical Star, Is Dead at 85|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=2014-02-20}}</ref>. == Alǵı sóz == Kleyton Farlou ájapası Djessika menen (Aleksis Smit) birge Texas shtatınıń San-Andjelo qalasındaǵı «Sautern Kross» ranchosında<ref name="scr_map">{{Web deregi|url=https://www.google.co.uk/maps?q=32%C2%B043'6.90%22N+96%C2%B029'37.68%22W&hl=en&ie=UTF8&ll=32.718103,-96.492984&spn=0.00779,0.016512&sll=33.049672,-96.60671&sspn=0.007761,0.016512&t=h&gl=GB&z=17&layer=c&cbll=32.718021,-96.493026&panoid=bKuRW0Qi4ZyoIOxl1R266g&cbp=12,291.46,,0,2.51|bet=32°43'6.90"N 96°29'37.68"W|avtor=12057 S Bois D Arc St|baspaxana=Google Maps|qaralǵan sáne=2014-01-13}}</ref> ósip jetilisti. Kleyton hám Djessikanıń ákesi «neft biznesin jaqsı kóretuǵın edi, biraq onıń haqıyqıy isi awıl hám mal sharwashılıǵı bolǵan iri tulǵa» retinde táriyiplenedi. Kleytonnıń ákesi onı altı jasında birinshi mal aukcionına aparıp, mal sharwashılıǵı menen neft biznesiniń tilin úyrete baslaydı. Ákesi sıyaqlı Kleyton da tabıslı neft isbilermeni hám de rancho iyesine aylanadı. Djessika jasóspirim waqtında júdá tentek bolıp ósip, awır psixikalıq awırıwǵa shalınadı. Ol [[Angliya|Angliyanıń]] [[London]] qalasında Stiven «Dasti» Farlou (Djared Martin) atlı ul tuwadı. Kleyton menen onıń jańa hayalı Emi Stivenniń tuwılıw haqqındaǵı gúwalıǵına ózlerin ata-anası retinde jazıp, onıń nızamlı ata-anasına aylanadı, al Djessika sol jaqta turmısqa shıǵıp, Angliyada qaladı. Kleyton hám Emi Stivendi ózleri menen birge Texasqa alıp keledi. Djessika Emi Stivenniń anası retindegi ornın basqısı keledi dep oylap, Emi nawqas bolıp tósekte jatqanda úydi órtep jiberedi. Sol waqıtta Kleyton neftti qayta islew zavodlarına baylanıslı is penen Galvestonda júrgen edi. Kleyton úyge Emidi qutqarıwǵa dım kesh qaytadı. «Dasti» laqap atı menen tanılǵan Stiven neft biznesine de, rancho isine de qızıqpay, rodeo juldızı bolıwdı tańlaydı. Stiven (Dasti) Farlou Yuing rodeosında [[Syu Ellen Yuing]] penen ushırasıp, kóp uzamay olardıń arasında muhabbat qarım-qatnası baslanadı. Dasti Syu Ellen menen ushırasıw ushın Fort-Uertke jeke samolyot penen ushıp baratırǵanda, onıń samolyotı apatqa ushıraydı. Ol aman qalıp, Denton qalasındaǵı úyde emlenedi. == Waqıya barısı == Kleyton Dastige samolyot apatınan keyin emleniwge kómeklesip júrgende birinshi ret [[Syu Ellen Yuing]] penen ([[Linda Grey]]) hám Yuingler shańaraǵı menen tanısadı. Syu Ellen kúyewi [[J. R. Yuing|Dj.R.]]-nı ([[Larri Hegmen|Larri Hegman]]) ayıplanǵanda, Dasti onıń kepil haqısın jasırın tólep beredi, al keyin Syu Ellen onı tawıp aladı. Syu Ellen ajırasıwǵa arız berip, ulı Djon Rosstı ertip «Sautern Krossqa» kóshedi. Bunı bilgen [[Djok Yuing|Djok]] ([[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]]) qattı ashıwlanıp, Dj.R.-ǵa Djon Rosstı qanday jol menen bolsa da Sautforkqa qaytarıwdı buyıradı. Djon Rosstı qaytarıw háreketleri sátsiz tamamlanǵan soń, Dj.R. Djoktıń tolıq qollawı menen Kleytonnıń zavodlarına jetkiziletuǵın barlıq neftti satıp aladı. Dj.R. neftti qaytarıwǵa kelisedi, biraq ol ushın Kleyton Syu Ellendi «Sautern Krosstan» quwıp shıǵıwı kerek boladı. Kleyton bunnan bas tartadı, biraq Syu Ellen óz erki menen ketip, Dallasqa qaytadı, keyin Dj.R.-menen qayta shańaraq qurıp, Sautforkqa kóshedi. Keyin neftti [[Miss Elli Yuing|Miss Elli]] ([[Barbara Bel Geddes]]) Kleytonǵa qayta satıp beredi hám ekewi dosqa aylanadı. Usı dáwirde Kleyton Syu Ellenge romantikalıq sezim bildire baslaydı hám onı Dj.R.-dan qorǵaydı. Keyin Djok [[Qubla Amerika|Qubla Amerikada]] vertolyot apatınan qaytıs bolǵannan keyin, Miss Elli Kleyton menen ushırasıp júrip, aqırında oǵan turmısqa shıǵadı. Miss Ellige kewil bildirip júrgeninde Kleyton Djoktıń ómirine qattı qızǵanıp qaraydı: onıń neft biznesindegi miyrasın dawam etetuǵın perzentleri, sadıq yarı hám ulları, kelinleri menen aqlıqlarınan ibarat úlken shańaraǵı bar. Kleyton menen shańaraq qurıwına az waqıt qalǵanda, Miss Ellidi Kleytonnıń psixikalıq kemshiligi bar ájapası Djessika urlap ketedi. Djessika Dj.R.-menen birge toydı toqtatıw ushın astırtın háreket islegen edi. Kleyton hám Miss Elli pal ayın [[Greciya|Greciyada]] ótkizip, keyin Sautforkqa qaytadı. Biraq Kleyton Djoktıń úyinde turıwǵa hám onıń mudamı seziletuǵın «kóleńkesine» baylanıslı gúmanlanadı. Oǵan beyimlesiwge járdemlesiw ushın Miss Elli ózleri jatatuǵın bólmeni qayta bezeydi, biraq Kleyton Sautforkta qalmaw ushın jiyi saparlarǵa shıǵıp ketedi. Aqırında Miss Elli Dj.R. menen [[Bobbi Yuing|Bobbiden]] ([[Patrik Daffi]]) Djoktıń portretin Sautforktıń miymanxanasınan «Yuing Oyl» keńsesine almastırıwdı soraydı. Kleyton ógey ulı Bobbi hám Rey menen júdá jaqsı dos boladı, biraq úlken ógey ulı Dj.R.-menen qarım-qatnası jaman boladı. Ekewi jiyi dawlasıp, hátte tóbelesip te júredi. Kleyton Miss Ellidiń ózine jetkilikli kewil bólmeytuǵının sezinip, jas britaniyalı model Lorel Elliske (Annabel Shofild) az waqıtqa ashıq boladı. Bul jaǵday Djoktıń burınǵı xatkeri Djuli Grey menen (Tina Luiz) bolǵan qarım-qatnasına uqsas edi. Sonıń menen qatar Kleyton yadın joǵaltıp, amneziyaǵa ushıraydı hám jazılıp ketkenge deyin Miss Ellidi taslap ketiwge sál qaladı. Keyin Kleyton óziniń neftti qayta islew zavodların «Yuing Oylǵa» satıp jiberedi hám bir dáwirde Rey menen birge hasıl tuqımlı shabandoz jılqılardı ósiriw isin baslaydı. 1990-jılı Kleyton Djoktıń esteliginiń kóleńkesinde ómir súre almaytuǵının túsinip, Miss Elli menen birge Sautforktı taslap, uzaq saparlarǵa atlanadı. Sońǵı máwsimde ol Miss Ellisiz qısqa waqıtqa Dallasqa qaytıp, Sautforktıń tolıq menshik huqıqın Bobbige quwanıshlı túrde beredi. Bul sheshim Dj.R.-nıń qattı qarsılıǵın payda etedi. == «Dallas» (2012-jılǵı teleserial) == Jańartılǵan «Dallas» serialında Kleytonnıń 1999-jılı júrek talmasınan qaytıs bolǵanı aytıladı. «Dallas» rásmiy Facebook betine sáykes, ol 1999-jılı 17-martta qaytıs bolǵan. == Qızıqlı maǵlıwmatlar == Kleyton 1981–1982-jılǵı máwsimde qaytalanatuǵın qaharman retinde kóringennen keyin (marqum [[Djim Devis (aktyor)|Djim Devis]] oynaǵan shańaraqtıń otaǵası ornınıń bir bólegin basıp), 1984-jıldan baslap aktyorlıq quramǵa tolıq qosıldı hám sonnan keyingi dáwirde serialdıń derlik barlıq bólimlerinde payda boldı. Ulıwma alǵanda ol 26 bólimge qatnaspadı (olardıń úshewi Kildiń 1986-jıldaǵı júrek operaciyasına baylanıslı), al sońǵı máwsimde azǵana kórindi. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] himtxmf0cy6swnpfvj2fe9itnh8jfvf 0 42062 232762 2026-06-22T15:10:27Z Bekan88 11311 «[[:en:Special:Redirect/revision/1288858609|Cally Harper Ewing]]» betinen awdarılıp jaratıldı 232762 wikitext text/x-wiki '''Kalpurniya Elizabet «Kelli» Xarper Yuing''' — ataqlı amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Bul roldi 1988-jıldan 1991-jılǵa shekem [[Keti Podevell]] oynaǵan<ref>Cathy Podewell - Chicago Tribune</ref>. Kelli [[J. R. Yuing|Dj.R. Yuingtiń]] ekinshi hayalı bolǵan<ref>MICHAEL WILDING JOINS CAST OF CBS' 'DALLAS'</ref>. Podevell 2013-jılı jańa «Dallas» serialınıń ekinshi máwsimindegi Dj.R.-nıń jerlew ilajına arnalǵan bólimde Kelli Xarper rolin qayta oynadı<ref>{{Web deregi|url=http://www.tvguide.com/News/Kecks-Exclusives-Dallas-Mandy-Winger-Cally-Harper-1059155.aspx|bet=Keck's Exclusives: Dallas Welcomes Back Mandy Winger and Cally Harper|avtor=William Keck|sáne=2013-01-15|jumıs=[[TV Guide]]|qaralǵan sáne=2013-03-10}}</ref><ref>{{Cite news|title=ซีรี่ย์เกาหลี ซับไทย|url=https://www.baan-series.org/category/ซีรี่ย์เกาหลี/ซีรี่ย์เกาหลี-ซับไทย}}</ref>. == Waqıya barısı == Kelli — Arkanzas shtatınıń Xeylivill qalasındaǵı miymanxanada oficiant bolıp jumıs isleydi. Dj.R. onıń menen inisi [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]) hám olardıń ulları menen birge ańshılıq saparında júrgen waqıtta tanısadı. Dj.R. Kelli menen jaqın qarım-qatnas ornatadı, biraq Kellidiń qatal ájaǵaları Dj.R.-nı onıń menen birge uslap alǵanda, ol tutqınlanıp, zorlaw ayıbı menen sudlanadı. Kellidiń ájaǵaları Dj.R.-nı túrmeden bosatıp alǵannan keyin, Kelli júkli bolıwı múmkin ekenin aytıp ótirik sóyleydi, al ájaǵaları Dj.R.-nı májbúrli nekeden ótkizedi. Aqırında Dj.R. Xeylivillden qashıp shıǵıp, [[Dallas|Dallasqa]] qaytadı, biraq Kelli onıń izinen baradı. Ol nekelerin saqlap qalıwǵa háreket etedi, biraq Dj.R.-nıń onıń menen heshqanday baylanısta bolǵısı kelmeytuǵının túsinedi. Dj.R.-nıń birinshi hayalı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] ([[Linda Grey]]) járdemine súyengen Kelli júkli ekenin aytıp, Dj.R.-nı neke antın qayta jańartıwǵa aldap kóndiredi. Dj.R. onıń hiylesin bilip qoyadı, biraq ulı Djon Ross (Omri Kac) Kellige bawır basıp qalǵanlıqtan, onıń menen nekede qalıwǵa sheshim qabıllaydı. Bul neke uzaqqa sozılmaydı. Kelli Dj.R.menen ajırasqanda, ol shın mánisinde onıń balasına júkli boladı. Dj.R.-dan ketiw ushın Kelli balanıń ákesi onıń ulı [[Djeyms Bomont|Djeyms]] ([[Sasha Mitchell]]) dep ótirik aytadı, al Dj.R. Kellidiń Dallastan ketiwine ruqsat beredi. Keyin balanıń haqıyqıy ákesi kim ekeni belgili bolǵan soń, Dj.R. Kellidi izlep tabıwǵa sheshim qabıllaydı hám onıń Floridada balaları hám de jańa jigiti menen jańa ómir baslaǵanın kóredi. Kellidiń baxıtlı ekenin túsingen Dj.R. onı tınısh qaldırıwǵa sheshim qabıllaydı. Serialdıń sońǵı bólimi «Jumbaq»-ta Dj.R. ózi ómirde bolmaǵan jaǵdayda hámmesi qalay bolar edi dep qıyal etedi. Sol túsinde Kelli júdá qatal kúyewiniń mudamı qorlıǵına ushıraydı, aqırında onı atıp taslap, túrmege túsiwge májbúr boladı. == Dallas (2012-jılǵı teleserial) == 2013-jılı Dj.R. qaytıs boladı (keyin onıń raktan ólgeni hám adam óltiriw retinde qabıllanatuǵın waqıyanı ózi shólkemlestirgeni belgili boladı), al Kelli eske alıw ilajına qatnasıw ushın Dallasqa qaytadı. Syu Ellen, Mendi hám Kelli Dj.R.-menen baylanıslı esteliklerin hám olardıń barlıǵınıń oǵan qanshelli qattı tartılǵanın eske aladı. Túpnusqa serialda Dj.R.-dan tuwılǵan ulı tuwralı ulıwma sóz etilmeydi. == Qabıllanıwı == «Dallas: Tolıq on ekinshi máwsim» DVD jıynaǵınıń shıǵıwın sholıp shıqqan DVD Talk basılımınıń sınshısı Pol Mevis qaharman menen aktrisa tuwralı bılay dep jazdı: «Sulıw Keti Podevell — miyrimli, tartımlı hám de súykimli Kelli Xarper Yuing rolindegi haqıyqıy olja (usınday talantlı aktrisa házirgi waqıtta qayerde eken?). Ol uzaq jıllarǵa sozılǵan túngi teleserialdıń on ekinshi máwsimindegi sharshatqan syujetler menen qaharmanlıq qaytalawlarǵa jańa dem beredi.  Podevell Larri Hegmen menen ájayıp úylesedi (onıń qasında júrgenine Hegmenniń ózi de kewilli bolıp kórinedi), al olardıń birge túsken kórinislerinde haqıyqıy komediyalıq pát bar»<ref>www.dvdtalk.com</ref>. == Derekler == [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] nhmnkigbnv4xuz5xfhf6fgmxd1l2142 232763 232762 2026-06-22T15:11:19Z Bekan88 11311 232763 wikitext text/x-wiki '''Kalpurniya Elizabet «Kelli» Xarper Yuing''' — ataqlı amerikalı «<nowiki/>[[Dallas (teleserial)|Dallas]]<nowiki/>» teleserialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Bul roldi 1988-jıldan 1991-jılǵa shekem [[Keti Podevell]] oynaǵan<ref>Cathy Podewell - Chicago Tribune</ref>. Kelli [[J. R. Yuing|Dj.R. Yuingtiń]] ekinshi hayalı bolǵan<ref>MICHAEL WILDING JOINS CAST OF CBS' 'DALLAS'</ref>. Podevell 2013-jılı jańa «Dallas» serialınıń ekinshi máwsimindegi Dj.R.-nıń jerlew ilajına arnalǵan bólimde Kelli Xarper rolin qayta oynadı<ref>{{Web deregi|url=http://www.tvguide.com/News/Kecks-Exclusives-Dallas-Mandy-Winger-Cally-Harper-1059155.aspx|bet=Keck's Exclusives: Dallas Welcomes Back Mandy Winger and Cally Harper|avtor=William Keck|sáne=2013-01-15|jumıs=[[TV Guide]]|qaralǵan sáne=2013-03-10}}</ref><ref>{{Cite news|title=ซีรี่ย์เกาหลี ซับไทย|url=https://www.baan-series.org/category/ซีรี่ย์เกาหลี/ซีรี่ย์เกาหลี-ซับไทย}}</ref>. == Waqıya barısı == Kelli — Arkanzas shtatınıń Xeylivill qalasındaǵı miymanxanada oficiant bolıp jumıs isleydi. Dj.R. onıń menen inisi [[Bobbi Yuing|Bobbi]] ([[Patrik Daffi]]) hám olardıń ulları menen birge ańshılıq saparında júrgen waqıtta tanısadı. Dj.R. Kelli menen jaqın qarım-qatnas ornatadı, biraq Kellidiń qatal ájaǵaları Dj.R.-nı onıń menen birge uslap alǵanda, ol tutqınlanıp, zorlaw ayıbı menen sudlanadı. Kellidiń ájaǵaları Dj.R.-nı túrmeden bosatıp alǵannan keyin, Kelli júkli bolıwı múmkin ekenin aytıp ótirik sóyleydi, al ájaǵaları Dj.R.-nı májbúrli nekeden ótkizedi. Aqırında Dj.R. Xeylivillden qashıp shıǵıp, [[Dallas|Dallasqa]] qaytadı, biraq Kelli onıń izinen baradı. Ol nekelerin saqlap qalıwǵa háreket etedi, biraq Dj.R.-nıń onıń menen heshqanday baylanısta bolǵısı kelmeytuǵının túsinedi. Dj.R.-nıń birinshi hayalı [[Syu Ellen Yuing|Syu Ellenniń]] ([[Linda Grey]]) járdemine súyengen Kelli júkli ekenin aytıp, Dj.R.-nı neke antın qayta jańartıwǵa aldap kóndiredi. Dj.R. onıń hiylesin bilip qoyadı, biraq ulı Djon Ross (Omri Kac) Kellige bawır basıp qalǵanlıqtan, onıń menen nekede qalıwǵa sheshim qabıllaydı. Bul neke uzaqqa sozılmaydı. Kelli Dj.R.menen ajırasqanda, ol shın mánisinde onıń balasına júkli boladı. Dj.R.-dan ketiw ushın Kelli balanıń ákesi onıń ulı [[Djeyms Bomont|Djeyms]] ([[Sasha Mitchell]]) dep ótirik aytadı, al Dj.R. Kellidiń Dallastan ketiwine ruqsat beredi. Keyin balanıń haqıyqıy ákesi kim ekeni belgili bolǵan soń, Dj.R. Kellidi izlep tabıwǵa sheshim qabıllaydı hám onıń Floridada balaları hám de jańa jigiti menen jańa ómir baslaǵanın kóredi. Kellidiń baxıtlı ekenin túsingen Dj.R. onı tınısh qaldırıwǵa sheshim qabıllaydı. Serialdıń sońǵı bólimi «Jumbaq»-ta Dj.R. ózi ómirde bolmaǵan jaǵdayda hámmesi qalay bolar edi dep qıyal etedi. Sol túsinde Kelli júdá qatal kúyewiniń mudamı qorlıǵına ushıraydı, aqırında onı atıp taslap, túrmege túsiwge májbúr boladı. == Dallas (2012-jılǵı teleserial) == 2013-jılı Dj.R. qaytıs boladı (keyin onıń raktan ólgeni hám adam óltiriw retinde qabıllanatuǵın waqıyanı ózi shólkemlestirgeni belgili boladı), al Kelli eske alıw ilajına qatnasıw ushın Dallasqa qaytadı. Syu Ellen, Mendi hám Kelli Dj.R.-menen baylanıslı esteliklerin hám olardıń barlıǵınıń oǵan qanshelli qattı tartılǵanın eske aladı. Túpnusqa serialda Dj.R.-dan tuwılǵan ulı tuwralı ulıwma sóz etilmeydi. == Qabıllanıwı == «Dallas: Tolıq on ekinshi máwsim» DVD jıynaǵınıń shıǵıwın sholıp shıqqan DVD Talk basılımınıń sınshısı Pol Mevis qaharman menen aktrisa tuwralı bılay dep jazdı: «Sulıw Keti Podevell — miyrimli, tartımlı hám de súykimli Kelli Xarper Yuing rolindegi haqıyqıy olja (usınday talantlı aktrisa házirgi waqıtta qayerde eken?). Ol uzaq jıllarǵa sozılǵan túngi teleserialdıń on ekinshi máwsimindegi sharshatqan syujetler menen qaharmanlıq qaytalawlarǵa jańa dem beredi.  Podevell Larri Hegmen menen ájayıp úylesedi (onıń qasında júrgenine Hegmenniń ózi de kewilli bolıp kórinedi), al olardıń birge túsken kórinislerinde haqıyqıy komediyalıq pát bar»<ref>www.dvdtalk.com</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Dallas (teleserial)]] tr9x2nbxs7mssx8erqhal30h91qn35a 3 42063 232769 2026-06-23T00:30:00Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 232769 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 00:30, 2026-jıl 23-iyun (UTC) spyef68lp3ubzyrx5eh5gzknt2ghpcf 1 42064 232770 2026-06-23T02:13:15Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 232770 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 42065 232771 2026-06-23T02:13:25Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 232771 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 42066 232772 2026-06-23T02:13:35Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 232772 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 42067 232773 2026-06-23T02:13:45Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 232773 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 3 42068 232774 2026-06-23T02:30:21Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 232774 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 02:30, 2026-jıl 23-iyun (UTC) 5l6ibeek2bs8bzuniqgas5gkrgya157 3 42069 232775 2026-06-23T05:30:52Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 232775 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 05:30, 2026-jıl 23-iyun (UTC) cy9o1e89l62p1nh4t67wi3sz1s4dqbk