Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 315 265176 227352 2026-07-25T13:39:39Z Mangit 95 16348 265176 wikitext text/x-wiki {{Mámleket infoqutısı |atı=Qaraqalpaqstan |mámleket_atı_tolıq=Qaraqalpaqstan Respublikası |mámleket_atı=Qaraqalpaqstan |súwret_bayraq=Flag of Karakalpakstan.svg |súwret_gerb=Emblem of Karakalpakstan.svg |etnoxoronim=[[qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] |rásmiy_tiller=[[ózbek tili]], [[qaraqalpaq tili]] |gimn=Anthem of Karakalpakstan.ogg |paytaxtı=[[Nókis]]|waqıt_utc=+05:00 |jetekshi_hámeli_1=[[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]] Baslıǵı |jetekshi_atı_1=[[Amanbay Orınbaev]] |maydan=166,590 kv.km |common_name=Karakalpakstan |súwret_karta=Karakalpakstan orthographic projection no background.png|súwret_karta2=Qaraqalpaqstan Respublikasi in Uzbekistan.svg |tiykar_salınǵan=[[1924|1924-jıl]] [[14-oktyabr]] |jetekshi_hámeli_2=[[Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi]] Baslıǵı |jetekshi_atı_2=[[Farxad Ermanov]] |xalıq=2 000 000 |xalıq_dizim_jıl=2024 |xalıq_orın=9 |xalıq_tıǵızlıq=12,03 |xalıq_orın_tıǵızlıq=13 |telefon_prefiksi=+998}} '''Qaraqalpaqstan Respublikası''' yamasa '''Qaraqalpaqstan'''<ref>[https://web.archive.org/web/20251112163744/https://www.constitution.uz/uploads/constitution_oz.pdf Өзбекстан Республикасынын конституциясы] {{Lang-uz}}</ref> — [[Ózbekstan Respublikası]] quramındaǵı suverenli respublika. Ózbekstannıń arqa-batısında jaylasqan. Paytaxtı — [[Nókis]] qalası. Iri qalaları — [[Xojeli]], [[Qońırat]], [[Shımbay]] hám [[Taqıyatas]]. Respublika administrativlik jaqtan 16 rayon hám 1 qaladan turadı. == Geografiyası == Qaraqalpaqstan házirgi waqıtta, tiykarınan, shólstanlıqtan ibarat hám Ózbekstannıń batısında, Ámiwdárya háwiziniń eń tómengi bóliminde, [[Aral teńizi]] boyında jaylasqan<ref name="Batalden">{{cite book |title=The newly independent states of Eurasia: handbook of former Soviet republics |last=Batalden |first=Stephen K. |author2=Batalden, Sandra L. |year=1997 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=0-89774-940-5 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045035/https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref><ref name="Thomas" /><ref name="Merkel">{{cite book |title=The New Uranium Mining Boom: Challenge and Lessons Learned |last=Merkel |first=Broder |author2=Schipek, Mandy |year=2011 |publisher=Springer |isbn=978-3642221217 |page=128 |url=https://books.google.com/books?id=ZrmhBB9jY00C&q=karakalpakstan&pg=PA127 |access-date=7 June 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045033/https://books.google.com/books?id=ZrmhBB9jY00C&q=karakalpakstan&pg=PA127 |url-status=live }}</ref>. Maydanı 164 900 km² bolıp<ref name="Roeder">{{cite book |title=Where nation-states come from: institutional change in the age of nationalism |last=Roeder |first=Philip G. |year=2007 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-13467-3 |pages=55, 67 |url=https://books.google.com/books?id=XAItI5C_JPUC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045034/https://books.google.com/books?id=XAItI5C_JPUC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref>, átrapı shól menen qorshalǵan. [[Qızılqum]] shóli shıǵısında, al [[Qaraqum]] shóli qublasında jaylasqan. [[Ústirt]] plato batısqa qaray [[Kaspiy teńizi]]ne shekem sozılıp jatadı<ref name="Bolton">{{cite book |title=Russian Orientalism: Central Asia and the Caucasus |last=Bolton |first=Roy |year=2009 |publisher=Sphinx Fine Art |isbn=978-1-907200-00-7 |page=54 |url=https://books.google.com/books?id=ppFqRnZXNWsC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045034/https://books.google.com/books?id=ppFqRnZXNWsC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref>. == Klimatı == {{main|Qaraqalpaqstan klimatı}} Qaraqalpaqstan Respublikası keskin kontinentallı hám hádden tısqarı qurǵaqshılıǵı menen ajıralıp turadı. Klimat shárayatınıń bunday bolıwında onıń Evraziya materiginiń ishkerisinde jaylasıwı, relyeftiń tegisligi, dúnya júzilik okean suwlarınan júdá uzaq jaqta jaylasıwı, [[Arktika|Arktikadan]] keletuǵın suwıq hawa massası ushın irkinishtiń joq ekenligi hám Aral ekologiyalıq apatshılıǵı kúshli tásir jasaydı. == Demografiyası == 2023-jıl 1-iyul jaǵdayına bola, Qaraqalpaqstan xalqınıń sanı 1 986 900 adamdı quradı. Bul 2022-jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda 1,2%ke kóp. Er adamlar sanı (997 800) hayal-qızlar sanınan (989 100) sál kóbirek boldı. Awıllıq jerlerde jasaytuǵınlar sanı (1 015 500) qalalarda jasaytuǵınlarǵa (971 400) qaraǵanda sál kóbirek boldı<ref name=stat2023>{{Web deregi | url = https://stat.uz/en/press-center/news-of-committee/42015-qoraqalpog-iston-respublik-asi-| bet = Distribution of the permanent population of the Republic of Karakalpakstan| baspaxana = Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan| til = uz| sáne = 2023-jıl 25-iyul | qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-oktyabr }}</ref>. 2007-jılǵı esap-kitaplarǵa bola, xalıqtıń shama menen 400 000ı [[Qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] etnikalıq toparına, 400 000ı [[Ózbekler|ózbekler]]ge hám 300 000ı [[Qazaqlar|qazaqlar]]ǵa tuwra keledi<ref name="Mayhew"/>. Qaraqalpaqlardıń 95%i Ózbekstanda, tiykarınan Qaraqalpaqstanda jasasa da<ref>{{cite book |author1=Birgit Schlyter |editor1-last=Schiffman |editor1-first=Harold |title=Language Policy and Language Conflict in Afghanistan and Its Neighbors |date=2012 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-21765-2 |page=191 |chapter=Language Policy and Language Development in Multilingual Uzbekistan}}</ref>, [[qaraqalpaq tili]] ózbek tiline qaraǵanda [[Qazaq tili|qazaq tili]]ne jaqınıraq<ref>[https://web.archive.org/web/20160304185052/http://windowonheartland.blogspot.com/2012/01/karakalpakstan-uzbekistans-latent.html Karakalpakstan: Uzbekistan's latent conflict] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304185052/http://windowonheartland.blogspot.com/2012/01/karakalpakstan-uzbekistans-latent.html |date=4 March 2016 }}, 6 January 2012</ref>. Qaraqalpaq tili sovet dáwirinde ózgertilgen [[Kirill alfaviti|kirill]] alfavitinde jazılǵan bolsa, 1996-jıldan baslap [[Latın alfaviti|latın alfavitinde]] jazılmaqta. Paytaxt Nókis qalasınan basqa, iri qalalar qatarına [[Xojeli]], [[Taqıyatas]], [[Shımbay]], [[Qońırat]] hám [[Moynaq]] qalaları kiredi. Tuwılıwdıń ulıwma koefficienti 2,2%ti quraydı: 2017-jılı shama menen 39 400 bala tuwılǵan. Sol dáwirde 8 400 ge jaqın adam qaytıs bolǵan. Ólimniń ulıwma koefficienti 0,47%ti quraydı. Tábiyiy ósim 31 000 adamdı yamasa 1,72% ti quradı. 2017-jılı ortasha jas 27,7 jas bolǵan, bul Ózbekstannıń basqa bólimlerine (pútkil mámleket boyınsha ortasha jas 28,5) qaraǵanda jasırıraq. Er adamlar ushın bul kórsetkish 27,1 jas, al hayal-qızlar ushın 28,2 jas bolǵan. 1926–1989-jıllardaǵı Pútkilawqamlıq xalıq sanı dizimine alıw maǵlıwmatları boyınsha Qaraqalpaqstan xalqınıń sanı hám etnikalıq quramınıń dinamikası: {| class="wikitable sortable" !Milleti !<small>1926 (adam)</small> !% !<small>1939 (adam)</small> !% !<small>1959 (adam)</small> !% !<small>1970 (adam)</small> !% !<small>1979 (adam)</small> !% !<small>1989 (adam)</small> !% |- |Jámi |304 539 |100.00% |469 702 |100.00% |510 101 |100.00% |702 264 |100.00% |905 500 |100.00% |1 212 207 |100.00% |- |Ózbekler |84 099 |27.62% |116 054 |24.71% |146 783 |28.78% |212 597 |30.27% |285 400 |31.52% |397 826 |32.82% |- |Qaraqalpaqlar |116 125 |38.13% |158 615 |33.77% |155 999 |30.58% |217 505 |30.97% |281 809 |31.12% |389 146 |32.10% |- |Qazaqlar |85 782 |28.17% |129 677 |27.61% |133 844 |26.24% |186 038 |26.49% |243 926 |26.94% |318 739 |26.29% |- |Túrkmenler |9686 |3.18% |23 259 |4.95% |29 225 |5.73% |37 547 |5.35% |48 655 |5.37% |60 244 |4.97% |- |Ruslar |4924 |1.62% |24 969 |5.32% |22 966 |4.50% |25 165 |3.58% |21 287 |2.35% |19 846 |1.64% |- |Koreysler | | |7347 |1.56% |9956 |1.95% |8958 |1.28% |8081 |0.89% |9174 |0.76% |- |Tatarlar |884 |0.29% |4162 |0.89% |6177 |1.21% |7619 |1.08% |7617 |0.84% |7767 |0.64% |- |Ukrainler |621 |0.20% |3130 |0.67% |2201 |0.43% |2316 |0.33% |2005 |0.22% |2271 |0.19% |- |Bashqurtlar |29 |0.01% |381 |0.08% |571 |0.11% |854 |0.12% |920 |0.10% |1090 |0.09% |- |Qırǵızlar |277 |0.09% |181 |0.04% |177 |0.03% |400 |0.06% |1955 |0.22% |867 |0.07% |- |Moldavanlar |10 |0.00% |16 |0.00% | | |57 |0.01% |343 |0.04% |632 |0.05% |- |Beloruslar |30 |0.01% |214 |0.05% |328 |0.06% |517 |0.07% |852 |0.09% |567 |0.05% |- |basqalar |2072 |0.68% |1697 |0.36% |1874 |0.37% |2691 |0.38% |2650 |0.29% |4038 |0.33% |} {{clear}} == Siyasatı == === Avtonomiya statusı === {{seealso|Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası}} [[Qaraqalpaqstan Avtonomiyalı Sovet Socialistik Respublikası]] 1932-jılı [[Ózbekstan Sovet Socialistik Respublikası]] quramına kirgenge shekem [[Sovet Awqamı]] quramındaǵı avtonomiyalı respublika bolǵan. Qaraqalpaqstan Respublikası 1990-jılı Ózbekstannıń ǵárezsizliginen keyin de óziniń aldınǵı rásmiy suverenitetin saqlap qaldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.rferl.org/a/uzbekistan-karakalpakstan-deadly-unrest-trial-tajmuratov/32251200.html| baspaxana = [[Radio Free Europe/Radio Liberty]]| bet = In Uzbekistan's Karakalpakstan, Trial Over Deadly Unrest Makes A 'Hero' Of Its Intended Villain| sáne = 2023-jıl 1-fevral | at = Chris| familiya = Rickleton| qaralǵan sáne = 2023-jıl 5-aprel }}</ref>. Qaraqalpaqstan óz islerine tiyisli qararlar boyınsha Ózbekstan menen birge «veto huquqına» iye. Konstituciyaǵa muwapıq, Qaraqalpaqstan hám Ózbekstan arasındaǵı múnásibetler «shártnamalar hám kelisimler menen tártipke salınadı» hám hár qanday dodalaw «kelisiw jolı menen sheshiledi». Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń XVII babı 89-statyasında mınanday delingen: «Qaraqalpaqstan Respublikası Qaraqalpaqstan xalqınıń ulıwma xalıqlıq referendumı tiykarında Ózbekstan Respublikası quramınan shıǵıw huquqına iye»<ref>{{Web deregi | sáne = 2023-jıl 30-aprel | bet = The Constitution of the Republic of Uzbekistan| url = https://constitution.uz/uploads/constitution_en.pdf| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-iyul | jumıs = constitution.uz| page = 13| til = English| type = Unofficial translation| publication-date = 30 April 2023| citata = The Republic of Karakalpakstan shall have the right to secede from the Republic of Uzbekistan on the basis of a nation-wide referendum held by the people of Karakalpakstan.}}</ref><ref>{{Web deregi | bet = Constitution of the Republic of Uzbekistan| url = https://constitution.uz/en/clause/index#item89| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-iyul | jumıs = constitution.uz| til = en}}</ref>. 2022-jıl iyul ayında regionda Qaraqalpaqstannıń suverinitetinen ayırıwshı bolǵan usınıs etilgen konstituciyalıq ózgerisler sebepli [[Qaraqalpaqstandaǵı narazılıq háreketleri (2022)|narazılıqlar]] júzege keldi<ref>{{Web deregi | bet = Uzbekistan's new constitution: More for Mirziyoyev, less for Karakalpakstan| url = https://eurasianet.org/uzbekistans-new-constitution-more-for-mirziyoyev-less-for-karakalpakstan| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-iyul | jumıs = eurasianet.org| til = en| arxivsáne = 2022-jıl 2-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220702173630/https://eurasianet.org/uzbekistans-new-constitution-more-for-mirziyoyev-less-for-karakalpakstan| url-status = live}}</ref><ref>{{Web deregi | sáne = 2022-jıl 1-iyul | bet = Жители Узбекистана вышли на митинги после конституционной реформы| url = https://www.kommersant.ru/doc/5445408| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-iyul | jumıs = www.kommersant.ru| til = ru| arxivsáne = 2022-jıl 1-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220701193427/https://www.kommersant.ru/doc/5445408| url-status = live}}</ref>. Usınıs etilgen ózgerisler keyinirek demonstraciyalardan soń biykar etildi<ref>{{cite news |title=Uzbekistan scraps plans to curb Karakalpak autonomy after protest |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/protests-break-out-uzbek-autonomous-region-over-constitution-reform-plan-2022-07-02/ |access-date=2 July 2022 |work=Reuters |date=2 July 2022 |language=en |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702083400/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/protests-break-out-uzbek-autonomous-region-over-constitution-reform-plan-2022-07-02/ |url-status=live }}</ref>. === Basshılıq === Respublika basshısı [[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]]niń (parlamentiniń) Baslıǵı esaplanadı (1991-jıldan 1992-jılǵa shekem «Respublika Prezidenti» retinde belgili bolǵan). Húkimet baslıǵı — [[Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi]]niń Baslıǵı. Konstituciyaǵa muwapıq, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı Baslıǵınıń orınbasarlarınıń biri Qaraqalpaqstan wákili esaplanadı. == Tábiyiy baylıqları == Qaraqalpaqstan Respublikası tábiyiy [[Gaz|gаz]], gaz kondensatı, neft [[Granit|grаnit]], bеtоnit, kаоlin, mramor, altın, temir rudası, fоsfоr, kaliy duzları, hár qıylı duzlarǵa bay. Ústirt tegisliginde hám [[Aral teńizi]] boylarında tábiyiy gaz hám gaz kondensatı kánleri bar. Búgingi kúnde bul kánlerden gaz qazıp alınıp atır. [[Qarataw]] yaki [[Sultan Wáyis tawı|Sultan Wáys taw dizbekleri]]nde altın untaqları bar. == Awıl xojalıǵı == Biyday, salı hám [[paxta]] eń kóp egiletuǵin egin túrlerinen esaplanadı. Respublikada qaramal, túye, qarakól qoyı hám eshkiler kóp baǵıladı. == Energetika == [[Taqıyatas elektr stanciyası|Taqıyatas]] hám [[Túyemoyın elektr stanciyası|Túyemoyın elektr stanciyaları]] bar. == Ádebiyatı == {{main|Qaraqalpaq ádebiyatı}} == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{commons|Qaraqalpaqstan}} * [https://web.archive.org/web/20210424161902/http://karakalpakstan.uz/ru Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi rásmiy veb-saytı] {{Ref-ru}} * [http://www.ayimtour.com Qaraqalpaqstanǵa sayaxat] {{Ózbekstan regionları}} {{Qaraqalpaqstan}} {{Sırtqı siltemeler}} {{geo-stub}} [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan| ]] [[Kategoriya:Ózbekstan]] j1dp54fx3eko3oq7k9mo69jp58scxq1 265182 265176 2026-07-25T13:47:03Z Kvazimodo 10433 qáte dúzetildi 265182 wikitext text/x-wiki {{Mámleket infoqutısı |atı=Qaraqalpaqstan |mámleket_atı_tolıq=Qaraqalpaqstan Respublikası |mámleket_atı=Qaraqalpaqstan |súwret_bayraq=Flag of Karakalpakstan.svg |súwret_gerb=Emblem of Karakalpakstan.svg |etnoxoronim=[[qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] |rásmiy_tiller=[[ózbek tili]], [[qaraqalpaq tili]] |gimn=Anthem of Karakalpakstan.ogg |paytaxtı=[[Nókis]]|waqıt_utc=+05:00 |jetekshi_hámeli_1=[[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]] Baslıǵı |jetekshi_atı_1=[[Amanbay Orınbaev]] |maydan=166,590 kv.km |common_name=Karakalpakstan |súwret_karta=Karakalpakstan orthographic projection no background.png|súwret_karta2=Qaraqalpaqstan Respublikasi in Uzbekistan.svg |tiykar_salınǵan=[[1924|1924-jıl]] [[14-oktyabr]] |jetekshi_hámeli_2=[[Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi]] Baslıǵı |jetekshi_atı_2=[[Farhad Ermanov]] |xalıq=2 000 000 |xalıq_dizim_jıl=2024 |xalıq_orın=9 |xalıq_tıǵızlıq=12,03 |xalıq_orın_tıǵızlıq=13 |telefon_prefiksi=+998}} '''Qaraqalpaqstan Respublikası''' yamasa '''Qaraqalpaqstan'''<ref>[https://web.archive.org/web/20251112163744/https://www.constitution.uz/uploads/constitution_oz.pdf Өзбекстан Республикасынын конституциясы] {{Lang-uz}}</ref> — [[Ózbekstan Respublikası]] quramındaǵı suverenli respublika. Ózbekstannıń arqa-batısında jaylasqan. Paytaxtı — [[Nókis]] qalası. Iri qalaları — [[Xojeli]], [[Qońırat]], [[Shımbay]] hám [[Taqıyatas]]. Respublika administrativlik jaqtan 16 rayon hám 1 qaladan turadı. == Geografiyası == Qaraqalpaqstan házirgi waqıtta, tiykarınan, shólstanlıqtan ibarat hám Ózbekstannıń batısında, Ámiwdárya háwiziniń eń tómengi bóliminde, [[Aral teńizi]] boyında jaylasqan<ref name="Batalden">{{cite book |title=The newly independent states of Eurasia: handbook of former Soviet republics |last=Batalden |first=Stephen K. |author2=Batalden, Sandra L. |year=1997 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=0-89774-940-5 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045035/https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref><ref name="Thomas" /><ref name="Merkel">{{cite book |title=The New Uranium Mining Boom: Challenge and Lessons Learned |last=Merkel |first=Broder |author2=Schipek, Mandy |year=2011 |publisher=Springer |isbn=978-3642221217 |page=128 |url=https://books.google.com/books?id=ZrmhBB9jY00C&q=karakalpakstan&pg=PA127 |access-date=7 June 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045033/https://books.google.com/books?id=ZrmhBB9jY00C&q=karakalpakstan&pg=PA127 |url-status=live }}</ref>. Maydanı 164 900 km² bolıp<ref name="Roeder">{{cite book |title=Where nation-states come from: institutional change in the age of nationalism |last=Roeder |first=Philip G. |year=2007 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-13467-3 |pages=55, 67 |url=https://books.google.com/books?id=XAItI5C_JPUC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045034/https://books.google.com/books?id=XAItI5C_JPUC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref>, átrapı shól menen qorshalǵan. [[Qızılqum]] shóli shıǵısında, al [[Qaraqum]] shóli qublasında jaylasqan. [[Ústirt]] plato batısqa qaray [[Kaspiy teńizi]]ne shekem sozılıp jatadı<ref name="Bolton">{{cite book |title=Russian Orientalism: Central Asia and the Caucasus |last=Bolton |first=Roy |year=2009 |publisher=Sphinx Fine Art |isbn=978-1-907200-00-7 |page=54 |url=https://books.google.com/books?id=ppFqRnZXNWsC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045034/https://books.google.com/books?id=ppFqRnZXNWsC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref>. == Klimatı == {{main|Qaraqalpaqstan klimatı}} Qaraqalpaqstan Respublikası keskin kontinentallı hám hádden tısqarı qurǵaqshılıǵı menen ajıralıp turadı. Klimat shárayatınıń bunday bolıwında onıń Evraziya materiginiń ishkerisinde jaylasıwı, relyeftiń tegisligi, dúnya júzilik okean suwlarınan júdá uzaq jaqta jaylasıwı, [[Arktika|Arktikadan]] keletuǵın suwıq hawa massası ushın irkinishtiń joq ekenligi hám Aral ekologiyalıq apatshılıǵı kúshli tásir jasaydı. == Demografiyası == 2023-jıl 1-iyul jaǵdayına bola, Qaraqalpaqstan xalqınıń sanı 1 986 900 adamdı quradı. Bul 2022-jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda 1,2%ke kóp. Er adamlar sanı (997 800) hayal-qızlar sanınan (989 100) sál kóbirek boldı. Awıllıq jerlerde jasaytuǵınlar sanı (1 015 500) qalalarda jasaytuǵınlarǵa (971 400) qaraǵanda sál kóbirek boldı<ref name=stat2023>{{Web deregi | url = https://stat.uz/en/press-center/news-of-committee/42015-qoraqalpog-iston-respublik-asi-| bet = Distribution of the permanent population of the Republic of Karakalpakstan| baspaxana = Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan| til = uz| sáne = 2023-jıl 25-iyul | qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-oktyabr }}</ref>. 2007-jılǵı esap-kitaplarǵa bola, xalıqtıń shama menen 400 000ı [[Qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] etnikalıq toparına, 400 000ı [[Ózbekler|ózbekler]]ge hám 300 000ı [[Qazaqlar|qazaqlar]]ǵa tuwra keledi<ref name="Mayhew"/>. Qaraqalpaqlardıń 95%i Ózbekstanda, tiykarınan Qaraqalpaqstanda jasasa da<ref>{{cite book |author1=Birgit Schlyter |editor1-last=Schiffman |editor1-first=Harold |title=Language Policy and Language Conflict in Afghanistan and Its Neighbors |date=2012 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-21765-2 |page=191 |chapter=Language Policy and Language Development in Multilingual Uzbekistan}}</ref>, [[qaraqalpaq tili]] ózbek tiline qaraǵanda [[Qazaq tili|qazaq tili]]ne jaqınıraq<ref>[https://web.archive.org/web/20160304185052/http://windowonheartland.blogspot.com/2012/01/karakalpakstan-uzbekistans-latent.html Karakalpakstan: Uzbekistan's latent conflict] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304185052/http://windowonheartland.blogspot.com/2012/01/karakalpakstan-uzbekistans-latent.html |date=4 March 2016 }}, 6 January 2012</ref>. Qaraqalpaq tili sovet dáwirinde ózgertilgen [[Kirill alfaviti|kirill]] alfavitinde jazılǵan bolsa, 1996-jıldan baslap [[Latın alfaviti|latın alfavitinde]] jazılmaqta. Paytaxt Nókis qalasınan basqa, iri qalalar qatarına [[Xojeli]], [[Taqıyatas]], [[Shımbay]], [[Qońırat]] hám [[Moynaq]] qalaları kiredi. Tuwılıwdıń ulıwma koefficienti 2,2%ti quraydı: 2017-jılı shama menen 39 400 bala tuwılǵan. Sol dáwirde 8 400 ge jaqın adam qaytıs bolǵan. Ólimniń ulıwma koefficienti 0,47%ti quraydı. Tábiyiy ósim 31 000 adamdı yamasa 1,72% ti quradı. 2017-jılı ortasha jas 27,7 jas bolǵan, bul Ózbekstannıń basqa bólimlerine (pútkil mámleket boyınsha ortasha jas 28,5) qaraǵanda jasırıraq. Er adamlar ushın bul kórsetkish 27,1 jas, al hayal-qızlar ushın 28,2 jas bolǵan. 1926–1989-jıllardaǵı Pútkilawqamlıq xalıq sanı dizimine alıw maǵlıwmatları boyınsha Qaraqalpaqstan xalqınıń sanı hám etnikalıq quramınıń dinamikası: {| class="wikitable sortable" !Milleti !<small>1926 (adam)</small> !% !<small>1939 (adam)</small> !% !<small>1959 (adam)</small> !% !<small>1970 (adam)</small> !% !<small>1979 (adam)</small> !% !<small>1989 (adam)</small> !% |- |Jámi |304 539 |100.00% |469 702 |100.00% |510 101 |100.00% |702 264 |100.00% |905 500 |100.00% |1 212 207 |100.00% |- |Ózbekler |84 099 |27.62% |116 054 |24.71% |146 783 |28.78% |212 597 |30.27% |285 400 |31.52% |397 826 |32.82% |- |Qaraqalpaqlar |116 125 |38.13% |158 615 |33.77% |155 999 |30.58% |217 505 |30.97% |281 809 |31.12% |389 146 |32.10% |- |Qazaqlar |85 782 |28.17% |129 677 |27.61% |133 844 |26.24% |186 038 |26.49% |243 926 |26.94% |318 739 |26.29% |- |Túrkmenler |9686 |3.18% |23 259 |4.95% |29 225 |5.73% |37 547 |5.35% |48 655 |5.37% |60 244 |4.97% |- |Ruslar |4924 |1.62% |24 969 |5.32% |22 966 |4.50% |25 165 |3.58% |21 287 |2.35% |19 846 |1.64% |- |Koreysler | | |7347 |1.56% |9956 |1.95% |8958 |1.28% |8081 |0.89% |9174 |0.76% |- |Tatarlar |884 |0.29% |4162 |0.89% |6177 |1.21% |7619 |1.08% |7617 |0.84% |7767 |0.64% |- |Ukrainler |621 |0.20% |3130 |0.67% |2201 |0.43% |2316 |0.33% |2005 |0.22% |2271 |0.19% |- |Bashqurtlar |29 |0.01% |381 |0.08% |571 |0.11% |854 |0.12% |920 |0.10% |1090 |0.09% |- |Qırǵızlar |277 |0.09% |181 |0.04% |177 |0.03% |400 |0.06% |1955 |0.22% |867 |0.07% |- |Moldavanlar |10 |0.00% |16 |0.00% | | |57 |0.01% |343 |0.04% |632 |0.05% |- |Beloruslar |30 |0.01% |214 |0.05% |328 |0.06% |517 |0.07% |852 |0.09% |567 |0.05% |- |basqalar |2072 |0.68% |1697 |0.36% |1874 |0.37% |2691 |0.38% |2650 |0.29% |4038 |0.33% |} {{clear}} == Siyasatı == === Avtonomiya statusı === {{seealso|Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası}} [[Qaraqalpaqstan Avtonomiyalı Sovet Socialistik Respublikası]] 1932-jılı [[Ózbekstan Sovet Socialistik Respublikası]] quramına kirgenge shekem [[Sovet Awqamı]] quramındaǵı avtonomiyalı respublika bolǵan. Qaraqalpaqstan Respublikası 1990-jılı Ózbekstannıń ǵárezsizliginen keyin de óziniń aldınǵı rásmiy suverenitetin saqlap qaldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.rferl.org/a/uzbekistan-karakalpakstan-deadly-unrest-trial-tajmuratov/32251200.html| baspaxana = [[Radio Free Europe/Radio Liberty]]| bet = In Uzbekistan's Karakalpakstan, Trial Over Deadly Unrest Makes A 'Hero' Of Its Intended Villain| sáne = 2023-jıl 1-fevral | at = Chris| familiya = Rickleton| qaralǵan sáne = 2023-jıl 5-aprel }}</ref>. Qaraqalpaqstan óz islerine tiyisli qararlar boyınsha Ózbekstan menen birge «veto huquqına» iye. Konstituciyaǵa muwapıq, Qaraqalpaqstan hám Ózbekstan arasındaǵı múnásibetler «shártnamalar hám kelisimler menen tártipke salınadı» hám hár qanday dodalaw «kelisiw jolı menen sheshiledi». Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń XVII babı 89-statyasında mınanday delingen: «Qaraqalpaqstan Respublikası Qaraqalpaqstan xalqınıń ulıwma xalıqlıq referendumı tiykarında Ózbekstan Respublikası quramınan shıǵıw huquqına iye»<ref>{{Web deregi | sáne = 2023-jıl 30-aprel | bet = The Constitution of the Republic of Uzbekistan| url = https://constitution.uz/uploads/constitution_en.pdf| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-iyul | jumıs = constitution.uz| page = 13| til = English| type = Unofficial translation| publication-date = 30 April 2023| citata = The Republic of Karakalpakstan shall have the right to secede from the Republic of Uzbekistan on the basis of a nation-wide referendum held by the people of Karakalpakstan.}}</ref><ref>{{Web deregi | bet = Constitution of the Republic of Uzbekistan| url = https://constitution.uz/en/clause/index#item89| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-iyul | jumıs = constitution.uz| til = en}}</ref>. 2022-jıl iyul ayında regionda Qaraqalpaqstannıń suverinitetinen ayırıwshı bolǵan usınıs etilgen konstituciyalıq ózgerisler sebepli [[Qaraqalpaqstandaǵı narazılıq háreketleri (2022)|narazılıqlar]] júzege keldi<ref>{{Web deregi | bet = Uzbekistan's new constitution: More for Mirziyoyev, less for Karakalpakstan| url = https://eurasianet.org/uzbekistans-new-constitution-more-for-mirziyoyev-less-for-karakalpakstan| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-iyul | jumıs = eurasianet.org| til = en| arxivsáne = 2022-jıl 2-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220702173630/https://eurasianet.org/uzbekistans-new-constitution-more-for-mirziyoyev-less-for-karakalpakstan| url-status = live}}</ref><ref>{{Web deregi | sáne = 2022-jıl 1-iyul | bet = Жители Узбекистана вышли на митинги после конституционной реформы| url = https://www.kommersant.ru/doc/5445408| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-iyul | jumıs = www.kommersant.ru| til = ru| arxivsáne = 2022-jıl 1-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220701193427/https://www.kommersant.ru/doc/5445408| url-status = live}}</ref>. Usınıs etilgen ózgerisler keyinirek demonstraciyalardan soń biykar etildi<ref>{{cite news |title=Uzbekistan scraps plans to curb Karakalpak autonomy after protest |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/protests-break-out-uzbek-autonomous-region-over-constitution-reform-plan-2022-07-02/ |access-date=2 July 2022 |work=Reuters |date=2 July 2022 |language=en |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702083400/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/protests-break-out-uzbek-autonomous-region-over-constitution-reform-plan-2022-07-02/ |url-status=live }}</ref>. === Basshılıq === Respublika basshısı [[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]]niń (parlamentiniń) Baslıǵı esaplanadı (1991-jıldan 1992-jılǵa shekem «Respublika Prezidenti» retinde belgili bolǵan). Húkimet baslıǵı — [[Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi]]niń Baslıǵı. Konstituciyaǵa muwapıq, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı Baslıǵınıń orınbasarlarınıń biri Qaraqalpaqstan wákili esaplanadı. == Tábiyiy baylıqları == Qaraqalpaqstan Respublikası tábiyiy [[Gaz|gаz]], gaz kondensatı, neft [[Granit|grаnit]], bеtоnit, kаоlin, mramor, altın, temir rudası, fоsfоr, kaliy duzları, hár qıylı duzlarǵa bay. Ústirt tegisliginde hám [[Aral teńizi]] boylarında tábiyiy gaz hám gaz kondensatı kánleri bar. Búgingi kúnde bul kánlerden gaz qazıp alınıp atır. [[Qarataw]] yaki [[Sultan Wáyis tawı|Sultan Wáys taw dizbekleri]]nde altın untaqları bar. == Awıl xojalıǵı == Biyday, salı hám [[paxta]] eń kóp egiletuǵin egin túrlerinen esaplanadı. Respublikada qaramal, túye, qarakól qoyı hám eshkiler kóp baǵıladı. == Energetika == [[Taqıyatas elektr stanciyası|Taqıyatas]] hám [[Túyemoyın elektr stanciyası|Túyemoyın elektr stanciyaları]] bar. == Ádebiyatı == {{main|Qaraqalpaq ádebiyatı}} == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{commons|Qaraqalpaqstan}} * [https://web.archive.org/web/20210424161902/http://karakalpakstan.uz/ru Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi rásmiy veb-saytı] {{Ref-ru}} * [http://www.ayimtour.com Qaraqalpaqstanǵa sayaxat] {{Ózbekstan regionları}} {{Qaraqalpaqstan}} {{Sırtqı siltemeler}} {{geo-stub}} [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan| ]] [[Kategoriya:Ózbekstan]] cxmqq9kcy18ru0ckspnvtijatova0gu 0 11630 265181 216560 2026-07-25T13:43:37Z Kvazimodo 10433 /* Sırtqı derekler */ qosımshalar 265181 wikitext text/x-wiki {{Jazıwshı infoqutısı|ómirlik joldası=[[Saǵınbay Ibragimov]]|perzentleri=Inamjan (ulı)<ref>{{Web deregi | url = https://livingasia.online/2020/03/25/maski-ot-kelinki/| bet = livingasia.online - Маски от келинки = 25-mart 2020| arxivurl = https://livingasia.online/2020/03/25/maski-ot-kelinki/| arxivsáne = 1-sentyabr 2024 }}</ref><br/>Ziyba (qızı)<br/>Elenora(qızı)|atı=Gúlnara Ibragimova (Dániyarova)|súwret=Gúlnara Ibragimova.jpg|sayt=[https://t.me/gulnara_ibragimova_daniyarova Gúlnara Ibragimovanıń telegram kanalı]|súwret eni=180px}} '''Gúlnara Ibragimova''' (Гүлнара Ибрагимова; [[1962|1962-jıl]] [[13-sentyabr]]) — [[qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] [[shayır]], [[jazıwshı]], dilmash. == Ómiri == G.Ibragimova 1962-jılı 13-sentyabrde dúnyaǵa kelgen. Shayır [[Saǵınbay Ibragimov]]<nowiki/>tıń ómirlik joldası. 2020-jıldan Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı aǵzası. === Shańaraǵı tuwralı === [[Fayl:Saǵınbay hám Gúlnara Ibragimova.jpg|200px|thumb|[[Saǵınbay Ibragimov]] hám Gúlnara Ibragimova]] {{Blockquote|1978-jılı,  men  9-klass oqıwshısıman, Alpısbay  aǵa  krujoktıń  bir  sabaǵına   [[Ámiwdárya (jurnal)|«Ámiwdárya»  jurnalı]]n   alıp  keldi. «[[Moskva]]da  M.Gorkiy  atındaǵı  Ádebiyat  institutı  bar. Sol  jerde  usı  kúnde  qaraqalpaqtan  Saǵınbay Ibragimov  degen jigit  oqıydı. Ol  jigittiń  ózi  de,  qosıqları  da  basqalarǵa  usamaydı. Sonday  talantlı  jigit»  —  dep  bizge  Saǵınnıń  jurnalda  shıqqan  qosıqların  oqıp  berdi. Sol  jerde  mına  súwret  bar  edi. Qosıǵınan  beter,  suwretine  úńile  berippiz... Ol  waqları: «Álippeden  basladım  náyilaj, qızdı  qásterlewdiń  sabaǵın» — dep Saǵın  túsinikli  qosıqlar  jazatuǵın  edi. Sonnan,  mektep  pitkeriwden,  Moskvaǵa, Ádebiyat  institutına  jol  alǵanman... Alpısbay  aǵanıń  bir  yubileyinde  úyinde  qonaq  bolıp  otırǵanımda: «Bizlerdiń  xojalıq  bolıp ketiwimizge,  Saǵın  ekewmizdiń  tanısıwımızǵa  ustaz  sebepshi»  —  dep  tost  ayttım. Sonda, saxna kórgen, aktrisa,  qosıqshı   Bazargúl: «Onda biziń Alpısbay jeńgeńiz  bolıptı ǵo» — dep  jımıydı... Sonnan beri, mına tariyxıy súwret  júregime jaqın súwret!}} == Dóretiwshiligi == G. Ibragimova óz dóretiwshiligi tuwralı mınalardı aytadı: {{Blockquote|Mektepte oqıp júrgen kúnlerimde kewlime túygenlerim qaǵazǵa túsip baspa sózde tuńgısh márte jarıq kóriwinde belgili Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshıları [[Alpısbay Sultanov]] penen [[Keńesbay Allambergenov]]tın ádebiy dógeregine qatnasıp alǵan sabaqlarım maǵan qutlı qádem boldı.  «Men awıl balasıman» atlı kólemli miynetim  [[Jetkinshek|«Jetkinshek» gazetası]]nda jarıq kórdi…}} === Kitapları === * «Muxabbat qosıǵı» (gúrrińler) (1993) * «Jaqsılıq et – dáryaǵa tasla» (qosıqlar hám poemalar) (2018) * «Men awıl balasıman» (povest) (2019) * «Labirint» (gúrrińler) (2020) * «Haywanlar qaysı tilde sóylesedi?» (gúrrińler) (2021) * «Úyin izlep júrgen shóje» (ertekler hám gúrrińler) (2022) * «Muhabbat qosıǵı» (2022) === Awdarmaları === * [[ Antuan de Sent-Ekzyuperi]]. «Kishkene shaxzada» (kirill) (2020) * Antuan de Sent-Ekzyuperi. «Kishkene shaxzada» (latın) (2020, 2024) * Chex xalıq ertekleri «Aqıl hám Baxıt» (2021) * [[Lev Tolstoy]] «Úsh ayıw» (2022) == Qosımsha qarań == * [[Saǵınbay Ibragimov]] == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı derekler == * Gúlnara Ibragimovanıń jeke [https://www.facebook.com/gulnara.daniyarova.7?mibextid=ZbWKwL Facebook beti]; * Gúlnara Ibragimovanıń jeke [https://t.me/gulnara_ibragimova_daniyarova Telegram kanalı]. {{Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları|2011-házir}} [[Kategoriya:Qaraqalpaqstanlı jazıwshılar]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq jazıwshıları]][[Kategoriya:Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları]] ecl98ek8yxd96bj9mcb2t0v7lz43k8h 0 15432 265188 144586 2026-07-25T17:06:41Z InternetArchiveBot 9299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265188 wikitext text/x-wiki {{Astat infoqutısı}} {{Ximiyalıq keste elementi|view=center|white=1|number=85|fontsize=100%}}'''Astat''' —Astatin (''Astatium''), At — jasalma jol menen payda qılınǵan [[Ximiya|ximiyalıq]] radioaktiv element. Ximiyalıq elementler dáwirlik sistemasınıń VII gruppasına tiyisli; galogenler qatarınan. Tártip sanı 85. [[1940|1940-jılda]] vismutdı a — bólekler menen bóleklew nátiyjesinde payda bolınǵan. Astattıń birdey izotopı joq. Bıraq 20 dan artıq radioaktiv izotopı belgili. At 211diń yarım jemiriliw dàwiri 7,2 saat, Ardiki bolsa 83 saat. Ózine tán ximiyalıq bólekleri bar. Basqa galogenler sıyaqlı, organik eritiwshilerde eriydi hám erimeytuǵın gúmis astatid (AgAt) duzın payda etedi. Sonday-aq, Astat metallar sıyaqlı sulfat eritpelerinen rux tásirinde ajrıralıp shıǵadı, elektroliz qılınǵanda katodǵa ótkeredi. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://web.archive.org/web/20080509070809/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/At/key.html Астат на Webelements] * [http://n-t.ru/ri/ps/pb085.htm Астат в Популярной библиотеке химических элементов] * https://web.archive.org/web/20191128182455/http://referat.arxiv.uz/ (Wayback Machine saytında 2019-11-28 sánesinde arxivlengen) {{Elementlerdiń periodlıq sisteması}} [[Kategoriya:Ximiyalıq elementler]] [[Kategoriya:Ximiya]] [[Kategoriya:Astat]] j3wkzi77s1dci3smfjck0kl63flalex 14 15745 265186 141671 2026-07-25T16:27:53Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 265186 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Births in Nukus}} [[Kategoriya:Qaraqalpaqstanda tuwılǵanlar]] bg7xvzcr7gsoepwyoeedf4kil5rjich 0 16485 265177 230722 2026-07-25T13:41:50Z Kvazimodo 10433 /* Derekler */ qosımshalar 265177 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı | atı = Abadan Turdımuratova | tuwılǵan sánesi = 9.09.1980 | tuwılǵan jeri = Qazaqdárya awılı, [[Moynaq rayonı]] | dóretiwshilik túri = [[poeziya]], [[awdarma]] | súwret = Abadan Turdımuratova.jpg}} '''Abadan Turdımuratova''' (Абадан Турдымуратова; [[1980|1980-jıl]] [[9-sentyabr]], [[Moynaq rayonı]]) — [[qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] [[shayır]]ı, [[awdarmashı]], [[redaktor]]. Filologiya ilimleriniń doktorı (PhD) ([[2025]]). [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı]]nıń aǵzası ([[2005]]). == Ómir hám miynet jolı == Abadan Turdımuratova 1980-jıl 9-sentyabrde [[Qaraqalpaqstan Respublikası]] [[Moynaq rayonı]] Qazaqdárya awılında tuwılǵan. [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı|Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleket pedagogika institutı]], keyin [[Alisher Nawayı atındaǵı Tashkent mámleket ózbek tili hám ádebiyatı universiteti]] «Joqarı ádebiyat kursı» magistraturasında tálim alǵan. Respublika «Jas dóretiwshileri»niń Zomin seminarı jeńimpazı. 2005-jıldan [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı|Qaraqalpaqstan]] hám [[Ózbekstan Jazıwshılar awqamı]]nıń aǵzası. [[Ózbekstan Ilimler akademiyası]] Ózbek tili hám ádebiyatı, folklor institutınıń tayanısh doktoranturasın pitkergen. == Dóretiwshiligi == === Ádebiy dóretiwshiligi === [[Fayl:Abadan Turdımuratova 1.jpg|300px|right|thumb|Abadan Turdımuratova]] Qosıqları «Jaslar dawısı» almanaxı, «Shıǵıs juldızları», «Jaslıq» jurnalları, «Ózbekstan ádebiyatı hám kórkem óneri» gazetasında [[ózbek tili]]ne awdarma etilip, daǵaza etilgen. «Gúzgi japıraqlar» (2003), «Sen, Men hám qosıqlar» (2017), «Muhabbat jaǵası» (2020) atlı qosıq toplamları hám balalarǵa arnalǵan 7 awdarma kitabı baspadan shıǵarılǵan. Talantlı shayır retinde [[Baxtıyar Jumataev]]tıń «Aman yar», «Sulıwım», [[Gúlnaz Ótepova]]nıń «Jigit sultanı», [[Aybek Jamalov]]tıń «Takapbır yar», [[Dástan Bektursınov]]tıń «Balam», [[Jámiyla Bekbergenova]]nıń «Ármanbız ele», [[Sultan Qosekeev]]tiń «Muxabbat, qálbimde máńgi qal» qosıqlarınıń sózin jazǵan. 200ge jaqın ádebiy hám ilimiy ádebiyatlardı redaktorlaǵan. === Ilimiy dóretiwshiligi === A. Turdımuratova 2025-jılı filologiya tarawında doktorlıq dissertaciyasın qorǵap, filologiya ilimleriniń doktorı (PhD) ilimiy dárejesin aldı. == Jetiskenlikleri == 2015-jılı [[Shuhrat medalı|«Shuhrat» medalı]] menen sıylıqlanǵan<ref>[https://web.archive.org/web/20240405165939/https://archive.uz/post/oqituvchi-va-murabbiylar-kuni-munosabati-bilan-talim-tarbiya-tizimida-alohida-ornak-korsatgan-xodimlardan-bir-guruhini-mukofotlash-togrisida O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi «O‘ZARXIV» AGENTLIGI]</ref>. == Derekler == {{Derekler}} {{Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları|1991-2010}} [[Kategoriya:Shayıralar]] [[Kategoriya:Shuhrat medalı iyeleri]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq shayırları]] [[Kategoriya:Moynaq rayonında tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları]] dkmn8yaiq8tgxuzzh4pzd3g3r37vr09 4 23879 265170 265154 2026-07-25T12:01:27Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265170 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:24812}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4510}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 5 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4242}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|Gozzalina]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 23 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 24 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 27 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 29 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} 4ysvd2g8oos5hzhvfo43ax3otlcrx5t 0 25943 265179 216847 2026-07-25T13:43:01Z Kvazimodo 10433 /* Derekler */ qosımshalar 265179 wikitext text/x-wiki {{Jazıwshı infoqutısı|dóretiwshilik túri=[[proza]] {{*}} [[poeziya]] {{*}} [[dramaturgiya]]|atı=Qıpshaqbay Mátmuratov|tuwılǵan sánesi=3.3.1947|tuwılǵan jeri=[[Shımbay rayonı]]|ataqları=«[[Qaraqalpaqstan Respublikasına xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri]]»|oqıǵan jeri=Muxtar Ashrafiy atındaǵı Tashkent mámleketlik konservatoriyası<br/>[[Qaraqalpaq mámleketlik universiteti]]}} '''Qıpshaqbay Mátmuratov''' ''(Қыпшақбай Мәтмуратов; [[1947|1947-jıl]] [[3-mart]], [[Shımbay rayonı]]) —'' [[Qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] [[jazıwshı]]sı. [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı]] aǵzası ([[2016]]). «[[Qaraqalpaqstan Respublikasına xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri]]». == Ómir hám miynet jolı == 1947-jılı 3-martta [[Shımbay rayonı]]nda tuwılǵan. 1961-jılı orta mektepti, Nókis mámleketlik muzıka uchilishesiniń skripka bólimin 1965-jılı tamamlap, Muxtar Ashrafiy atındaǵı Tashkent mámleketlik konservatoriyasında 1969-jılǵa deyin oqıydı. [[Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik muzıkalı-akademiyalıq teatrı|Berdaq atındaǵı sazlı teatr]]da, Nókis mádeniy aǵartıw texnikumında, muzıka mektebinde, peduchilishide muǵallim bolıp islegen. 1977-jılı [[Qaraqalpaq mámleketlik universiteti]]niń filologiya fakultetin tamamladı. 1982-jıldan baslap [[Qaraqalpaqstan televidenie]]sinde bólim baslıǵı lawazımında islegen. 2016-jıldan Jazıwshılar Awqamı aǵzası. == Dóretiwshiligi == Onıń dóretiwshilik xızmeti muzıka uchilishesinde oqıp júrgen gezlerinde baslanadı. Shayırlardıń qosıqlarına nama jazdı. 1970-jıldan baslap [[Ámiwdárya (jurnal)|«Ámiwdarya» jurnalı]]nda gúrrińleri shıǵa basladı. 1980-jılı «Japıraqlar» atlı gúrrińler toplamı shıqtı. Sol jılı Berdaq atındaǵı teatrda «Bir úyde eki ómir» draması saxnalastırıldı. Sońınan «Qutlı jol» (inscenirovka 1985), «Ómirbek hám Tazsha» (komediya 1988), «Bes kúnlik dúnya» (drama 1990), «Yalǵanshınıń isi» (1991), «Sháryar» (drama 1992), «Aq Tekesh penen kók Tekesh» (Quwırshaq teatrı 1995), «Ákeli jetimler» (drama 1998), «Keshikken muhabbat» (drama 2003), «Kempirge talas» (komediya 2005), «Berdaq» (muzıkalı drama 2016) dramaları saxnalastırıldı. «Ómirbek hám Tazsha» hám «Bes kúnlik dúnya» shıǵarmaları Qaraqalpaqstannan tısqarı [[Ózbekstan]], [[Qazaqstan]] hám [[Qırǵızstan]] teatrlarında saxnaǵa qoyıldı. 2004-jılı [[Terbenbes (roman)|«Terbenbes»]] atlı tariyxıy romanı basılıp shıqtı. == Jetiskenlikleri == Jazıwshı [[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]]niń «Húrmet jarlıǵı», «Qaraqalpaqstan Respublikasına xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri» húrmetli ataǵı menen sıylıqlandı. == Derekler == {{Derekler}} {{Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları|2011-házir}} {{No iwiki}} [[Kategoriya:Qaraqalpaq jazıwshıları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq shayırları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq dramaturgları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq roman jazıwshıları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları]] 6odprcrdxio1av4sb6ddsu9jmdfda21 0 25953 265187 214894 2026-07-25T16:32:35Z Kvazimodo 10433 «[[Kategoriya:Qaraózek rayonında tuwılǵanlar|Qaraózek rayonında tuwılǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 265187 wikitext text/x-wiki {{Alım infoqutısı | tuwılǵan jeri = Qaraózek posyolkası, [[Qaraózek rayonı]] | tuwılǵan sánesi = 11.7.1948 | qaytıs bolǵan sánesi = 19.10.2020 | ilimiy tarawı = [[arxeologiya]] | ilimiy dáreje = tariyx ilimleri kandidatı | sıylıqları = [[Mehnat shuhratı ordeni]] (2003), [[Ózbekstan Qaharmanı]] (2008) |atı=Ǵayratdin Xojaniyazov|oqıǵan jeri=[[Qaraqalpaqstan mámleketlik pedagogikalıq institutı]]}} '''Ǵayratdin Xojaniyazov''' ([[1948|1948-jıl]] [[11-iyul]], Qaraózek posyolkası, [[Qaraózek rayonı]], Qaraqalpaq ASSR — [[2020|2020-jıl]] [[19-oktyabr]]) — [[Sovet Socialistlik Respublikalar Awqamı|sovet]] hám [[Qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] [[Arxeologiya|arxeologi]], [[Ózbekstan|Ózbekstan Respublikası]] Ilimler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi tariyx, arxeologiya va etnografiya ilimiy izertlew instituti arxeologiya bólimi baslıǵı, senator (2015), [[Ózbekstan Qaharmanı]]. == Biografiya == Ǵayratdin Xojaniyazov 1948-jıl 11-iyulda Qaraózek rayonında tuwılǵan. 1972-jılda [[Qaraqalpaqstan mámleketlik pedagogikalıq institutı|Qaraqalpaqstan mámleketlik pedagogika institutınıń]] (házirgi [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı|Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]]) tariyx fakultetin tamamlaǵannan soń, Akademiya Qaraqalpaqstan Respublikası filialınıń tariyx, arxeologiya va etnografiya ilimiy izertlew institutınıń arxeologiya bólimine oqıwǵa kirdi. 1990-1994-jıllarda Ǵayratdin Xojaniyazov Qaraqalpaqstan Respublikası tariyx hám mádeniyat esteliklerin qorǵaw jámiyeti baslıǵı sıpatında jumıs islegen, 1994-2000-jıllarda toponimiyalıq obyektlerge ataqlı shaxslardıń atların beriw máselelerin muwapıqlastırıw boyınsha respublika komissiyasınıń aǵzası bolǵan. 1995-2000-jıllarda Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtı beriw komissiyası aǵzasıda bolǵan<ref name=ndpi/>. 2015-jılda Ǵayratdin Xojaniyazov úshinshi shaqırıq Senatı [[Qaraqalpaqstan|Qaraqalpaqstan Respublikasınan]] senator etip saylanǵan (2015-2020)<ref>[https://www.gazeta.uz/2015/01/16/senators/ Vnov izbrannie senatori: kto oni?]</ref>. Ilimpaz 2020-jılı 19-oktyabrde qaytıs boldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.gazeta.uz/ru/2020/10/19/xodjaniyazov/| bet = Скончался археолог Гайратдин Хожаниязов| qaralǵan sáne = 2024-jıl 17-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20240717074720/https://www.gazeta.uz/ru/2020/10/19/xodjaniyazov/| arxivsáne = 2024-jıl 17-iyul | deadlink = | url-status = live}}</ref>. == Ilim jolı == 1996-jılda «Áyyemgi Xorezmdi bekkemlew tariyxı»<ref name=ndpi>[https://web.archive.org/web/20160819222620/http://www.ndpi.uz/content/administrations/hero_1/ Выпускники НГПИ — Герои Узбекистана] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819222620/http://www.ndpi.uz/content/administrations/hero_1/ | sáne =2016-08-19 }}</ref> temasında dissertaciyasın qorǵaǵan halda tariyx pánleri kandidatı ilimiy dárejesin aldı — ilimiy másláhátshi, [[Moskva mámleketlik universiteti]] arxeologiya kafedrası professorı. G. A. Lomonosov, Fedorov-Davydov, Ǵayratdin Xojaniyazov kóplegen ilimiy arxeologiyalıq ekspediciyalar aǵzası, ilimiy-ǵalabalıq hám 130 dan artıq arxeologiya, áyyemgi Xorezmniń Orta ásirlerde bekkemleniw tariyxı, Ózbekstannıń sociallıq hám diniy estelikleri haqqındaǵı ilimiy maqalalardıń avtorı<ref>[http://people.ziyonet.uz/uz/person/view/xodjaniyazov_gayratdin_ Xodjaniyazov Gayratdin] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190322164917/http://people.ziyonet.uz/uz/person/view/xodjaniyazov_gayratdin_ |date=2019-03-22 }} (uzb.)</ref>. == Sıylıqlar == * «Miynet Shuhratı» ordeni (2003)<ref>[http://www.lex.uz/pages/getpage.aspx?lact_id=2370321&query=Gayratdin%20Xojaniyazov Ukaz Prezidenta № PF-3365 ot 18 dekabrya 2003 goda]</ref> * [[Ózbekstan Qaharmanı]] (2008)<ref>{{Web deregi | url = http://www.senat.gov.uz/uz/senator/karakalpakstan.html| bet = Гайратдин Хожаниязов. Сайт Сената РУз| qaralǵan sáne = 2016-jıl 7-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160908182926/http://senat.gov.uz/uz/senator/karakalpakstan.html| arxivsáne = 2016-jıl 8-sentyabr }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160908182926/http://senat.gov.uz/uz/senator/karakalpakstan.html | sáne =2016-09-08 }}</ref> == Derekler == {{Derekler}} {{Ózbekstan Qaharmanı sıylıǵın alǵan Qaraqalpaqstanlılar}} {{DEFAULTSORT:Xojaniyazov, Gayratdin}} [[Kategoriya:Mehnat shuhrati ordeni iyeleri]] [[Kategoriya:Ózbekstan qaharmanları]] [[Kategoriya:Qaraózek rayonında tuwılǵanlar]] 9nu0ak56nsrrzw81hdmhi5n312xtx8d 4 26380 265172 265156 2026-07-25T12:01:29Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265172 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119176}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3782}}]] |- | 4 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] |- | 6 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 7 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1710}}]] |- | 8 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 9 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 10 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 11 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1171}}]] |- | 12 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 13 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 14 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:562}}]] |- | 20 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 9u9964ea0evxpcfp4yguynjhtk7r8m5 4 27432 265171 265155 2026-07-25T12:01:28Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265171 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119176}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:24812}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 6 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4510}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 7 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4242}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3782}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 10 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 11 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 12 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 16 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1710}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 19 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 20 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 21 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 22 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1171}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 23 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 24 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 25 || [[User:Gozzalina|Gozzalina]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 26 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 27 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 28 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 29 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:562}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 39 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 40 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 43 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 44 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 45 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 48 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 49 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} {{/end}} 0ava34jleb64b8f912jfwbcqjuu2e8k 0 27795 265180 216849 2026-07-25T13:43:16Z Kvazimodo 10433 /* Derekler */ qosımshalar 265180 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı | atı = Rawaj Otarbaev | súwret = Rawaj Otarbaev.jpg | dóretiwshilik túri = [[poeziya]] | tuwılǵan sánesi = 14.2.1980 | tuwılǵan jeri = [[Keńes (Shımbay rayonı)|«Keńes» APJ]], [[Shımbay rayonı]] | oqıǵan jeri = [[QMU]] (2019-2023) | sıylıqları = «Watan pidayısı» (2025) }} '''Rawaj Otarbaev''' (Раўаж Отарбаев; [[1980|1980-jıl]] [[14-fevral]], [[Shımbay rayonı]]) — [[qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] [[shayır]] hám [[publicist]]i. [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı|Qaraqalpaqstan]] hám [[Ózbekstan Jazıwshılar awqamı]]nıń aǵzası ([[2016]]). == Ómir hám miynet jolı == Rawaj Otarbaev 1980-jılı 14-fevralda [[Qaraqalpaqstan Respublikası]]nıń [[Shımbay rayonı]] [[Keńes (Shımbay rayonı)|«Keńes» awıl puqaralar jıyını]] aymaǵında tuwılǵan. 2002-jılı Shımbay pedagogika kásip-óner kollejin, 2007-jılı Mırza Ulıǵbek atındaǵı Ózbekstan Milliy Universiteti janındaǵı «Joqarǵı ádebiyat» kursın, 2023-jılı [[Qaraqalpaq mámleketlik universiteti]]n jurnalistika qanigeligi boyınsha tamamlaǵan. === Iskerligi === 1996-jıldan [[Ózbekstan Jurnalistler dóretiwshilik awqamı]], 2016-jıldan [[Ózbekstan Jazıwshılar awqamı|Ózbekstan]] hám [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı]]nıń, 2019-jıldan Ruwxıylıq hám aǵartıwshılıq orayı «Marifat» úgit-násiyatshılar jámiyetiniń aǵzası. 2019-2024-jılları Xalıq deputatları Shımbay rayonlıq Keńesi deputatı bolıp saylanǵan. 2010-jıldan házirgi kúnge shekem  Ózbekstan [[Adolat social-demokratiyalıq partiyası|«Adolat» SDP]] Qaraqalpaqstan Respublikası Keńesi baslıǵı  orınbasarı lawazımında jumıs alıp barmaqta. == Dóretiwshiligi == 2012-jılı «Jayhun jilvalari» dep atalǵan birinshi qosıqlar toplamı «Adib» baspasında [[ózbek tili]]nde,  2013-jılı «Watan mehri» atamasında ekinshi qosıqlar kitabı  «Qaraqalpaqstan» baspasında [[qaraqalpaq tili]]nde, 2022- jılı «Salmaqlı sóz aytıw baxtı» publicistikalıq kitabı «Bilim» baspasında qaraqalpaq tilinde jarıq kórgen. == Jetiskenlikleri == Bir neshshe márte Ózbekstan «Adolat» SDP Siyasiy Keńesiniń, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń, Ruwxıylıq hám aǵartıwshılıq orayı Qaraqalpaqstan Respublikası bóliminiń «Húrmet jarlıǵı» menen sıylıqlanǵan. 2016-jılı «[[Ózbekstan Respublikası ǵárezsizliginiń 25 jıllıǵı]]» estelik nıshanı, 2020-jılı «[[Mánáwiyat pidayısı]]» kókirek nıshanı, 2021-jılı  «[[Ózbekstan Respublikası ǵarezsizliginiń 30 jıllıǵı]]» nıshanı, 2025-jılı [[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]] Prezidiumınıń qararı menen «Watan pidayısı» kókirek belgisi menen sıylıqlanǵan. == Derekler == {{Derekler}} {{Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları|2011-házir}} {{dereksiz}} {{No iwiki}} [[Kategoriya:Qaraqalpaq shayırları]] [[Kategoriya:Shımbay rayonında tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları]] 99a8q7mrohi9mc4h02t43ufw876fyj1 0 28287 265185 243319 2026-07-25T14:43:24Z Mateus2019 12514 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:ESO Hewlett Packard 2116 minicomputer.jpg]] → [[File:ESO Hewlett Packard 2100 minicomputer.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · As the image description itself states, the computer here is a somewhat later HP 2100 model, not a 2116. An actual 2116 would be taller and would have a very different front console. 265185 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-header" style="text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold; background: #E9E9E9;" |BASIC |- | colspan="2" style="text-align:center" |[[Fayl:Green_bottles_BASIC.png|250px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size: 88%" | Atari BASIC (1979) Atari 8-bitlik kompyuterleri ushın |- ! Paradigmaları | [[Strukturalanbaǵan programmalastırıw|Strukturalanbaǵan]], keyinirek [[Proceduralıq programmalastırıw|proceduralıq]], keyinirek [[Obyektke baǵdarlanǵan programmalastırıw|obyektke baǵdarlanǵan]] |- ! Dúziwshiler | Djon G. Kemeni<br> Tomas E. Kurts |- ! Birinshi shıǵarılıwı | 1-may, 1964-jıl |} '''BASIC''' (Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code — Jańa baslawshılar ushın ulıwma maqsetli simvollı kórsetpeler kodı)<ref>{{Cite book|url=http://bitsavers.trailing-edge.com/pdf/dartmouth/BASIC_Oct64.pdf|title=Basic: a manual for BASIC, the elementary algebraic language designed for use with the Dartmouth Time Sharing System|last1=Kemeny|first1=John G.|last2=Kurtz|first2=Thomas E.|date=1963|publisher=Dartmouth College Computation Center|location=Hanover, N.H.|language=en|edition=1st}}</ref> — bul qollanıw ańsatlıǵı ushın proektlestirilgen [[Ulıwma maqsetli programmalastırıw tili|ulıwma maqsetli]], [[Joqarı dárejeli programmalastırıw tili|joqarı dárejeli]] [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tilleriniń]] shańaraǵı. Dáslepki versiyası 1964-jılı Dartmut kolledjinde Djon G. Kemeni hám Tomas E. Kurts tárepinen jaratılǵan. Olar ilimiy emes tarawlardaǵı studentlerge kompyuterlerden paydalanıw imkaniyatın beriwdi qálegen. Sol waqıtta derlik barlıq kompyuterler arnawlı programmalıq támiynat jazıwdı talap etetuǵın edi, bunı tek ilimpazlar hám [[matematik]]ler ǵana úyreniwge beyim bolǵan. Programmalastırıw tilinen tısqarı, Kemeni hám Kurts Dartmut Waqıttı Bólisiw Sistemasın (DTSS) islep shıqtı, bul bir neshe paydalanıwshıǵa aralıqtan turıp terminallar arqalı bir waqıtta BASIC programmaların redaktorlawǵa hám iske túsiriwge imkaniyat berdi. Bul ulıwma model 1960-jıllardıń aqırında hám 1970-jıllardıń basında PDP-11 hám Data General Nova sıyaqlı minikompyuter sistemalarında keń tarqaldı. [[Hewlett-Packard]] usı islew usılı ushın pútkil bir kompyuter liniyasın shıǵardı, 1960-jıllardıń aqırında HP2000 seriyasın usınıp, 1980-jıllarǵa shekem satıwdı dawam etti. Kóplegen dáslepki video oyınlar óz tariyxın BASICtiń usı versiyalarınıń birinen baslaydı. 1970-jıllardıń ortalarında mikrokompyuterlerdiń payda bolıwı bir neshe BASIC dialektleriniń, sonıń ishinde 1975-jılı Microsoft BASICtiń islep shıǵılıwına alıp keldi. Bul mashinalarda bar bolǵan júdá kishi [[Kompyuter maǵlıwmatların saqlaw|tiykarǵı yad]] sebepli, kóbinese 4 KB, hár túrli Tiny BASIC dialektleri de jaratıldı. BASIC sol dáwirdegi derlik hár qanday sistema ushın qoljetimli boldı hám 1970-jıllardıń aqırında payda bolǵan úy kompyuter sistemaları ushın de-fakto programmalastırıw tiline aylandı. Bul [[jeke kompyuter]]lerde derlik bárqulla standart túrde BASIC interpretatorı ornatılǵan bolatuǵın edi, kóbinese mashinanıń mikroprogrammasında yamasa geyde ROM kartridjinde. 1990-jılları anaǵurlım kúshli mikrokompyuterler bazarǵa shıqqanda hám Pascal hám C sıyaqlı aldınǵı qatar imkaniyatları bar programmalastırıw tilleri bunday kompyuterlerde qoljetimli bolǵanda, BASICtiń ataqlılıǵı tómenledi. Sol waqıtqa kelip, kópshilik texnikalıq emes jeke kompyuter paydalanıwshıları óz programmaların jazıw ornına, aldınnan jazılǵan qosımshalarǵa súyendi. 1991-jılı [[Microsoft]] BASICtiń jańalanǵan versiyasın vizual formalar qurıwshısı menen birlestirgen Visual Basicti shıǵardı. Bul tildiń qollanılıwın qayta janlandırdı hám «VB» VB.NET formasında tiykarǵı programmalastırıw tili bolıp qalmaqta,<ref>{{Web deregi | url = https://visualstudiomagazine.com/articles/2019/02/12/tiobe-feb-19.aspx| bet = VB.NET Popularity Still Rising| avtor = Ramel| at = David| sáne = 2019-jıl 12-fevral | jumıs = Visual Studio Magazine| qaralǵan sáne = 2023-jıl 28-mart }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://raygun.com/blog/programming-languages/| bet = 40 most popular programming languages 2023: When and how to use them| avtor = Swersky| at = David| sáne = 2023-jıl 25-yanvar | jumıs = Raygun| qaralǵan sáne = 2023-jıl 25-mart }}</ref> al ulıwma alǵanda BASIC ushın háweskerler toparı da bar<ref name="theregister_com">{{Web deregi | url = https://www.theregister.com/2023/03/28/nostalgic_for_basic/| bet = Nostalgic for VB? BASIC is anything but dead| avtor = Proven| at = Liam| sáne = 2023-jıl 28-mart | jumıs = [[The Register]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 27-sentyabr }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.codeproject.com/Articles/5347103/BASIC-is-Not-Dead-Time-to-Erase-the-Myths-about-Ba| bet = BASIC is Not Dead. Time to Erase the Myths about Basic.| avtor = Boss| at = Chris| sáne = 2022-jıl 15-noyabr | jumıs = [[Code Project]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 31-yanvar }}</ref>. == Kelip shıǵıwı == Djon G. Kemeni Dartmut kolledji Matematika kafedrasınıń baslıǵı edi. Tiykarınan onıń matematikanı oqıtıwdaǵı innovator retindegi abıroyına tiykarlanıp, 1959-jılı kolledj jańa kafedra imaratın qurıw ushın Alfred P. Sloan Fondınan 500 000 dollar sıylıq aldı<ref>{{Jurnal deregi | sáne =23 February 1959 |title=High Math at Hanover |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,825616,00.html |magazine=Time}}</ref>. Tomas E. Kurts 1956-jılı kafedraǵa qosılǵan edi hám 1960-jıllardan baslap Kemeni menen Kurts dástúrli STEM tarawlarınan tıs studentler arasında programmalastırıw sawatlılıǵınıń zárúrligine kelisti. Kemeni keyinirek bılay dep atap ótti: «Biziń kózqarasımız — kampustaǵı hárbir student [[kompyuter]]ge kiriw imkaniyatına iye bolıwı kerek, hám hár qanday oqıtıwshı kerek bolǵanda klassta kompyuterdi paydalana alıwı kerek edi. Bul sonshelli ápiwayı boldı». Kemeni hám Kurts ápiwayılastırılǵan tiller menen eki aldınǵı tájiriybe ótkergen edi, DARSIMCO (Dartmut ápiwayılastırılǵan kodı) hám DOPE (Dartmut júdá ápiwayılastırılǵan programmalastırıw tájiriybesi). Olar birinshi kurs klasınan uzaqqa ketpedi. [[Fortran]] hám [[ALGOL]] paydalanılǵan jańa tájiriybeler dawam etti, biraq Kurts bul tiller olardıń qálewine júdá quramalı degen juwmaqqa keldi. Kurts atap ótkenindey, Fortranda bir neshe qáwipli qáliplesken komandalarǵa iye edi, ásirese «derlik yadlaw múmkin emes, cikldi kórsetiw qaǵıydası: <code>DO 100 I = 1, 10, 2</code>. Bul '1, 10, 2' me yamasa '1, 2, 10' ba, hám qatar nomerinen keyin útir kerek pe, joq pa?». Sonıń menen bir qatarda, hár qanday dárhal keri baylanıstıń joqlıǵı tiykarǵı mashqala edi; sol dáwirdegi mashinalar paketti qayta islewdi paydalanatuǵın edi hám programmanı orınlawǵa kóp waqıt ketetuǵın edi. Kurts MIT-ke barǵanda, Djon Makkarti waqıt bólisiwdiń sheshim usınatuǵının ayttı; bir mashina óziniń qayta islew waqıtın kóp paydalanıwshılar arasında bólip, olarǵa ózleriniń (áste) kompyuteri bar degen illyuziyanı bere alatuǵın edi<ref name="Rankin">{{Citation |last=Rankin |first=Joy Lisi |title=A People's History of Computing in the United States |year=2018 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674970977}}, p. 23</ref>. Kishi programmalar bir neshe sekundta nátiyje qaytaratuǵın edi. Bul STEM emes studentler tárepinen paydalanıw ushın arnawlı jańa til hám waqıt bólisiwdi paydalanatuǵın sistemaǵa qızıǵıwshılıqtı arttırdı. Kemeni BASICtiń birinshi versiyasın jazdı. BASIC abbreviaturası Tomas Kurtstıń baspadan shıǵarılmaǵan maqalası atınan kelip shıqqan<ref>{{Web deregi | url = http://www.catb.org/jargon/html/B/BASIC.html| bet = BASIC| jumıs = [[Jargon File]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-iyun }}</ref>. Jańa til tiykarınan [[Fortran|FORTRAN]] II-ge qattı uqsatıp dúzilgen edi; operatorlar bir qatarda bir-birden edi, sanlar cikllerdiń hám tarmaqlanıwlardıń maqsetin kórsetiw ushın paydalanıldı hám buyrıqlardıń kópshiligi [[Fortran|Fortranǵa]] uqsas yamasa birdey edi. Degen menen, [[Sintaksis (programmalastırıw tilleri)|sintaksis]] jaqsılanıwı múmkin bolǵan hár qanday jerde ózgertildi. Mısalı, yadlawı qıyın bolǵan DO cikl ádewir yadlaw ańsat <code>FOR I = 1 TO 10 STEP 2</code> menen almastırıldı, hám DO-da paydalanılǵan qatar nomeri onıń ornına <code>NEXT I</code> menen kórsetildi. Sonday-aq, Fortrannıń kriptikalıq IF operatorı, onıń sintaksisi ol dáslep jazılǵan mashinanıń belgili bir kórsetpesine sáykes kelgen bolsa, anaǵurlım ápiwayı <code>IF I=5 THEN GOTO 100</code> ge aylandı. Bul ózgerisler tildi ádewir az ózgeshelikke aylandırdı, biraq ulıwma strukturası hám sezimi dáslepki FORTRANǵa uqsas bolıp qaldı. Joybar Milliy Ilim Fondınan 300 000 dollar grant aldı, bul qayta islew ushın GE-225 kompyuterin hám kirgiziw hám shıǵarıw ushın paydalanılǵan Teletype Model 33 teletaypların basqarıw ushın Datanet-30 real waqıt processin satıp alıwǵa jumsaldı. On eki studentten ibarat topar bir jılǵa jaqın proekt ústinde isledi, DTSS sistemasın da, BASIC kompilyatorın da jazdı. Birinshi versiya BASIC tili 1964-jıl 1-mayda shıǵarıldı<ref>{{Web deregi | url = http://cis-alumni.org/TKurtz.html| bet = Thomas E. Kurtz – History of Computer Programming Languages| til = en| jumıs = cis-alumni.org| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-iyun }}</ref><ref>{{Jurnal deregi |last=Alfred |first=Randy | sáne =January 5, 2008 |title=May 1, 1964: First Basic Program Runs |url=https://www.wired.com/2008/05/dayintech-0501-2/ |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=June 13, 2017}}</ref>. Dáslep, BASIC ápiwayı matematikalıq jumıslardı qollap-quwatlawǵa itibar qarattı, onıń dáslepki implementaciyasınan baslap paketli til retinde matrica arifmetikasın qollap-quwatladı hám 1965-jılǵa kelip simvol qatarı funkcional imkaniyatları qosıldı. Universitette qollanıw tez keńeydi, bul tiykarǵı oraylıq processordı GE-235-ke, keyinirek bolsa GE-635-ke almastırıwdı talap etti. 1970-jıllardıń basına kelip Dartmuttaǵı mashinalarǵa júzlegen terminallar jalǵanǵan edi, olardıń ayırımları aralıqtan jalǵanǵan. Tildiń keń tarqalıwın qálep, onıń dizaynerleri kompilyatordı biypul usındı. 1960-jılları programmalıq támiynat tólemli ónimge aylandı; oǵan shekem ol qımbat kompyuterler menen birge xızmet retinde biypul beriletuǵın boldı, ádette tek ijaraǵa alıwǵa bolatuǵın edi. Olar onı sonday-aq Gannover, Nyu-Gempshir aymaǵındaǵı hám region boyınsha Jańa Angliya boylap orta mekteplerge teriw telefon liniyaları arqalı Dartmutqa qosılǵan Teletype Model 33 hám Model 35 teleprinter terminallarında qoljetimli etti hám tildi alǵa ilgerletiw ushın ádewir kúsh jumsadı. Keyingi jılları BASICtiń basqa dialektleri payda bolǵanda, Kemeni hám Kurtstıń dáslepki BASIC dialekti Dartmut BASIC dep atalatuǵın boldı. Nyu-Gempshir 2019-jılı Gannoverde «birinshi paydalanıwshıǵa qolaylı programmalastırıw tiliniń» jaratılıwın táriyipleytuǵın avtomagistral tariyxıy belgisin ornatqanda bul jetiskenlikti moyınladı<ref name="Brooks, Concord Monitor, 2019">{{Web deregi | url = https://granitegeek.concordmonitor.com/2019/06/11/finally-a-historical-marker-that-talks-about-something-important/| bet = Finally, a historical marker that talks about something important| arxivurl = https://web.archive.org/web/20190611180750/https://granitegeek.concordmonitor.com/2019/06/11/finally-a-historical-marker-that-talks-about-something-important/| arxivsáne = 2019-jıl 11-iyun | avtor = Brooks| at = David| sáne = 2019-jıl 11-iyun | jumıs = [[Concord Monitor]]| qaralǵan sáne = 2019-jıl 11-avgust }}</ref>. == Waqıt bólisiw xızmetlerinde tarqalıwı == BASICtiń payda bolıwı waqıt bólisiw sistemalarına qaray keńirek hárekettiń bir bólimi retinde júz berdi. Dáslep 1950-jıllardıń aqırında konceptualizaciyalanǵan bul ideya 1960-jıllardıń basına kelip kompyuter sanaatında sonshelli ústem boldı, onıń jaqlawshıları paydalanıwshılardıń «ortasha úy xojalıǵı kommunal xızmet kompaniyalarınan elektr energiyası hám suw satıp alǵanı sıyaqlı kompyuterde waqıt satıp alatuǵın» keleshek haqqında aytatuǵın edi<ref name="wfbauer">Bauer, W. F., ''[https://web.archive.org/web/20160723012920/https://www.computer.org/web/csdl/index/-/csdl/proceedings/afips/1958/5053/00/50530046.pdf Computer design from the programmer's viewpoint] {{Webarxiv}}'' (Eastern Joint Computer Conference, December 1958) One of the first descriptions of computer time-sharing.</ref>. Dartmut proektinde islegen General Electric óziniń tiykarǵı operaciyalıq sistemasın jazdı hám Mark I dep atalatuǵın onlayn waqıt bólisiw sistemasın iske qostı. Ol BASICti óziniń tiykarǵı satıw noqatlarınıń biri retinde usındı. Rawajlanıp atırǵan tarawdaǵı basqa kompaniyalar tez arada onıń izinen erdi; Tymshare 1968-jılı SUPER BASICti usındı, CompuServe 1969-jılı iske qosılǵanda DEC-10-da versiyası bar edi hám 1970-jıllardıń basına kelip BASIC ulıwma maqsetli meynfreym kompyuterlerde derlik universal boldı. Hátte [[IBM]] de aqıbetinde 1973-jılı VS-BASICti usınıp, klubqa qosıldı<ref>{{Jurnal deregi | sáne =5 December 1973 |title=IBM VS the World: That's How It Is |url=https://books.google.com/books?id=sWeKU3wFLREC&pg=PA15 |magazine=Computerworld}}</ref>. BASICti bar waqıt bólisiw xızmetleri bir waqıt tabıslı bolǵanına qaramastan, aldın boljanǵan keń tarqalǵan tabıs bolmadı. Sol dáwirde minikompyuterlerdiń, ásirese 1970-jıllardıń ortalarında arzan mikrokompyuterlerdiń payda bolıwı hár kimge ádette minutına dollar menen esaplanatuǵın onlayn waqıt satıp alıw ornına, óz sistemaların satıp alıwǵa hám iske túsiriwge imkaniyat berdi<ref>{{Cite book|title=A History of Online Information Services, 1963–1976|first1=Charles|last1=Bourne|first2=Trudi Bellardo|last2=Hahn|url=https://books.google.com/books?id=LTTvmUU8rskC&pg=PA387|date=August 2003|publisher=MIT Press}}</ref>. == Minikompyuterlerde tarqalıwı == [[Fayl:ESO Hewlett Packard 2100 minicomputer.jpg|nobaý|HP 2000 sisteması tiykarǵı wazıypası retinde waqıttı-bólisiw BASICti orınlaw ushın proektlestirgen.]] BASIC, óziniń kishi tábiyatına baylanıslı, waqıttı bólisiw xızmetleri menen bir waqıtta payda bolǵan minikompyuter bazarına portlawǵa tábiyiy túrde sáykes keldi. Bul mashinalardıń kishi [[Kompyuter maǵlıwmatların saqlaw|tiykarǵı yadları]] bar edi, bálkim zamanagóy terminologiyada 4 KB ǵa shekem, hám kompilyatorlardı ámeliy etetuǵın qattı diskler sıyaqlı joqarı ónimli saqlaw quralları joq edi. Bul sistemalarda BASIC ádette jumıs yadına qoyılatuǵın tómen talapları sebepli kompilyator ornına interpretator retinde ámelge asırıldı. Ayrıqsha áhmiyetli mısal — HP Time-Shared BASIC edi, ol dáslepki Dartmut sisteması sıyaqlı, waqıt bólisiw sistemasın ámelge asırıw ushın birge isleytuǵın eki kompyuterdi paydalandı. Birinshisi, HP 2100 seriyasındaǵı tómen dárejeli mashina, paydalanıwshı kirgiziwin basqarıw hám olardıń programmaların lentaǵa yamasa diskke saqlaw hám júklew ushın paydalanıldı. Ekinshisi, sol tiykarǵı mashinanıń joqarı dárejeli versiyası, programmalardı iske túsirdi hám shıǵarıwdı payda etti. Shama menen 100 000 dollarǵa, bir waqıtta 16 dan 32 ge shekem paydalanıwshını islete alatuǵın mashinaǵa iye bolıw múmkin edi<ref name="ts">{{Web deregi | url = https://www.hpmuseum.net/display_item.php?hw=411| bet = 2000 Timeshare System}}</ref>. HP 2000 retinde paketlengen sistema, waqıt bólisiwdi usınǵan birinshi mini platforma boldı hám dárhal úlken tabısqa eristi, HP-di DEC hám Data General (DG) artınan minikompyuter tarawında úshinshi eń iri satıwshıǵa aylandırdı<ref>{{Jurnal deregi | sáne =October 1976 |title=Passing the 10-year mark |url=http://hpmemoryproject.org/news/tenyears_comp/measure_page_00.htm |magazine=MEASURE Magazine |publisher=Hewlett Packard}}</ref>. DEC, 1960-jıllardıń ortasınan baslap minikompyuter tarawında jetekshi bolǵan, dáslep BASICti itibarǵa almadı. Bul olardıń RAND Corporation menen islesiwi sebepli boldı, olar JOSS tilin iske túsiriw ushın PDP-6 satıp alǵan edi, bul til konseptual jaqtan BASICke júdá uqsas edi. Bul DEC-tiń FOCAL dep atalǵan, JOSS-tıń kishirek, tazalanǵan versiyasın usınıwına alıp keldi, onı olar 1960-jıllardıń aqırında qattı xoshametledi. Degen menen, waqıt bólisiw sistemaları keńnen BASICti usınıp atırǵanda hám minikompyuter tarawındaǵı barlıq básekilesleri de solay etip atırǵanda, DEC klientleri BASICti talap etti. Basqarma olardıń ótinishlerin bir neshe ret itibarǵa almaǵannan keyin, Devid G. Al PDP-8 ushın BASICti satıp alıwdı óz moynına aldı, bul bilimlendiriw bazarında úlken tabıs boldı. 1970-jıllardıń basına kelip, FOCAL hám JOSS umıtıldı hám BASIC minikompyuter bazarında derlik universal boldı. DEC keyinirek RSTS/E waqıt bólisiw operaciyalıq sistemasında paydalanıw ushın óziniń jańalanǵan versiyası BASIC-PLUS ti usındı. Usı dáwir dawamında bir qatar ápiwayı tekstke tiykarlanǵan oyınlar BASIC tilinde jazıldı, eń belgili bolǵanı Mayk Meyfildtiń Star Trek oyını. Devid Al olardı jıynadı, ayırımların FOCAL-dan portladı hám olardı ózi dúzgen bilimlendiriw byulleteninde járiyaladı. Ol keyinirek olardıń bir qatarın kitap formasına keltirip, 101 BASIC Computer Games atlı kitabın 1973-jılı baspadan shıǵardı. Sol dáwirde Al bilimlendiriwde paydalanıw ushın kishi kompyuter, dáslepki [[jeke kompyuter]]di jaratıwǵa qatnastı. Basqarma koncepciyanı qollap-quwatlawdan bas tartqanda, Al 1974-jılı DEC-ten ketip, tiykar salıwshı kompyuter jurnalı Creative Computingti dúzdi. Kitap ataqlı bolıp qaldı hám bir neshe ret qayta basılıp shıǵarıldı<ref>{{Jurnal deregi |last=Ahl |first=David H. |date=May 11, 1981 |title=Computer Games |url=https://books.google.com/books?id=Cz4EAAAAMBAJ&pg=PA44 |magazine=[[InfoWorld]] |volume=3 |issue=9 |page=44 |issn=0199-6649}}</ref>. == Úlken ósiw: úy kompyuteri dáwiri == [[Fayl:CommodoreBasic.png|nobaý|Commodore 64-tegi Commodore BASIC v2.0]] [[Fayl:Msxbasic.png|nobaý|MSX BASIC 3.0 versiyası]] [[Fayl:Pn-pravez-class-5.jpg|oñğa|nobaý|«BASICti hár kúni úyren!» — Rossiya mektebindegi plakat (tómengi ortada) (shama menen 1985–86)]] 1970-jıllardıń ortalarında birinshi mikrokompyuterlerdiń payda bolıwı BASIC ushın úlken ósiwdiń baslanıwı boldı. Onıń artıqmashılıǵı — ol mikrokompyuterlerge qızıqqan jas dizaynerler hám kompyuter háweskerleri arasında jetkilikli dárejede belgili edi, olardıń kópshiligi BASICti minikompyuterlerde yamasa meynfreymlerde kórgen edi. Deykstranıń 1975-jılǵı ataqlı pikirine qaramastan, «BASICke aldın tanıs bolǵan studentlerge jaqsı programmalastırıwdı úyretiw derlik múmkin emes: potencial baǵdarlamashılar retinde olar ruwxıy jaqtan qayta tikleniw úmitinen tıs zıyanlanǵan»,<ref>{{Cite book|title=Selected Writings on Computing: A Personal Perspective|date=June 18, 1975|url=https://archive.org/details/selectedwritings0000dijk/page/129}}</ref> BASIC sol dáwirdegi mikrokompyuterlerge sıyatuǵınday kishi hám oqıtılmastan paydalanıwshılar ushın jetkilikli dárejede joqarı dárejeli bolǵan az sanlı tillerdiń biri edi, bul onı dáslepki mikrokompyuterlerde de-fakto standart programmalastırıw tiline aylandırdı. BASICtiń birinshi mikrokompyuter versiyasın Bill Geyts, Pol Allen hám Monte Davidoff ózleriniń jańa qurılǵan Micro-Soft kompaniyası ushın birge jazdı<ref>{{Web deregi | url = https://www.computerworld.com/article/2872659/the-source-code-behind-microsoft-basic-for-6502-comes-to-light.html| bet = The source code behind Microsoft BASIC for 6502 comes to light| avtor = Johnson| at = Phil| sáne = 2015-jıl 21-yanvar | til = en| jumıs = Computerworld| qaralǵan sáne = 2022-jıl 24-oktyabr }}</ref>. Bul MITS tárepinen Altair 8800 ushın mashinanıń ózinen sál keyin perfolenta formatında shıǵarıldı,<ref>{{Web deregi | url = http://startup.nmnaturalhistory.org/gallery/story.php?ii=20&sid=4| bet = We have a BASIC| arxivurl = https://web.archive.org/web/20121130051115/http://startup.nmnaturalhistory.org/gallery/story.php?ii=20&sid=4| arxivsáne = 2012-jıl 30-noyabr | baspaxana = [[New Mexico Museum of Natural History and Science]]| qaralǵan sáne = 2007-jıl 18-aprel }}</ref> dárhal BASICti dáslepki mikrokompyuterlerdiń tiykarǵı tili retinde bekkemledi. Homebrew Computer Club aǵzaları programmanıń kóshirmelerin tarqata basladı, bul Geytstiń «Háweskerlerge ashıq xatı»n jazıwına sebep boldı, onda ol programmalıq támiynat qaraqshılıǵınıń bul dáslepki mısalına shaǵım etti. Geytstiń xatına bólek juwap retinde hám 4 KB mashinalarda paydalı isleytuǵın bunnan da kishirek BASIC jaratıw ushın, Bob Albrext Dennis Allisonnan tildiń óz variantın jazıwdı soradı. BASIC tili ushın [[Interpretator|interpretatordıń]] qısqartılǵan versiyasın qalay proektlestiriw hám ámelge asırıw haqqında Allison tárepinen 1975-jılı baspadan shıqqan People's Computer Company byulleteniniń birinshi úsh kvartal sanındaǵı maqalalarda hám derek kodı bar implementaciyalar Dr. Dobb's Journal of Tiny BASIC Calisthenics & Orthodontia: Running Light Without Overbyte jurnalında baspadan shıǵarıldı. Bul qosımsha imkaniyatları bar yamasa basqa jaqsılanıwları bar hár túrli Tiny BASIClerge alıp keldi, Tom Pittman hám Li-Chen Van-nıń versiyaları ásirese belgili boldı<ref>{{Web deregi | url = http://www.ittybittycomputers.com/IttyBitty/iNotes.html#TinyBasic| bet = you had to pay $5 up front to get it…| avtor = Pittman| at = Tom| jumıs = www.ittybittycomputers.com| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}</ref>. Micro-Soft, sol waqıtqa kelip [[Microsoft]], óz interpretatorın 8-bitlik dáwirdegi eń ataqlı mikroprocessorlardıń birine aylanǵan MOS 6502 ushın portladı. Jańa mikrokompyuterler payda bola baslaǵanda, ásirese 1977-jılǵı «úshlik» TRS-80, Commodore PET hám Apple II, olar ya MS kodınıń versiyasın óz ishine aldı, ya tez arada onı bar jańa modellerdi shıǵardı. Ohio Scientific-tiń jeke kompyuterleri de sol waqıtta bul tendenciyaǵa qosıldı. 1978-jılǵa kelip, MS BASIC de-fakto standart boldı hám 1980-jıllardaǵı derlik hárbir úy kompyuteri onı ROM da óz ishine aldı. Iske qosılǵanda, tikkeley rejimdegi BASIC interpretatorı kórsetildi. Commodore Business Machines Microsoft BASICke tiykarlanǵan Commodore BASICti óz ishine aladı. Apple II hám TRS-80 hár biriniń BASICtiń eki versiyası bar: mashinalardıń dáslepki shıǵarılıwları menen kishi kirisiw versiyası hám platformalarǵa qızıǵıwshılıq artqanda kirgizilgen Microsoft tiykarındaǵı versiya. Jańa kompaniyalar tarawǵa kirgen sayın, BASIC shańaraǵın aytarlıqtay ózgertetuǵın qosımsha versiyalar qosıldı. Atari 8-bitlik kompyuterleri Microsoft BASICten alınbaǵan 8 KB Atari BASICti paydalanadı. Sinclair BASIC 1980-jılı Sinclair ZX80 menen kirgizildi hám keyinirek Sinclair ZX81 hám Sinclair ZX Spectrum ushın keńeytildi. BBC tárepinen baspadan shıǵarılǵan, Acorn Computers tárepinen islep shıǵılǵan BBC BASIC qosımsha strukturalı programmalastırıw gilt sózlerin hám haqıyqıy san imkaniyatların óz ishine aladı. Usı dáwirde BASICtiń ataqlılıǵı ósken sayın, kompyuter jurnalları video oyınlar, utilitalar hám basqa programmalar ushın BASICte tolıq derek kodın baspadan shıǵardı. BASICtiń ápiwayılıǵı sebepli, jurnaldan kodtı teriw hám programmanı iske túsiriw ańsat is edi. Belgili bir kompyuterler ushın programmalar bar hár túrli jurnallar baspadan shıǵarıldı, degen menen geypara BASIC programmaları universal dep esaplandı hám BASICtiń hár qanday variantın iske túsiretuǵın mashinalarda paydalanılıwı múmkin edi (geyde kishi dúzetiwler menen). Kóp terip kirgiziw programmaları bar kitaplar da bar edi, hám ásirese, Ahl dáslepki 101 BASIC oyınlarınıń Microsoft dialektine awdarılǵan versiyaların baspadan shıǵardı hám onı Creative Computing-ten BASIC Computer Games atı menen járiyaladı. Bul kitap hám onıń dawamları derlik hár qanday BASIC isleytuǵın platformaǵa ańsat awdarılıwı múmkin bolǵan júzlegen tayar programmalardı usındı. Kitap 1978-jılı, úy kompyuterleri bazarı jańa baslanıp atırǵanda dúkanlarǵa shıqtı hám ol birinshi million satılǵan kompyuter kitabına aylandı. Keyinirek Learn to Program BASIC sıyaqlı paketler de kirisiwdiń tiykarı retinde oyınlardı paydalanadı. Tez arada kishi biznes ortalıqlarında keń tarqalǵan bizneske baǵdarlanǵan CP/M kompyuterlerinde Microsoft BASIC (MBASIC) jetekshi qosımshalardıń biri boldı<ref name="oldcomputer">{{Web deregi | url = http://oldcomputers.net/osborne-1.html| bet = Osborne 1| jumıs = oldcomputers.net| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}</ref>. 1978-jılı Devid Lien «BASIC qollanbası: BASIC kompyuter tili enciklopediyası»nıń birinshi basılımın baspadan shıǵardı, onda 78 den aslam hár túrli kompyuterlerdegi gilt sózler hújjetlestirildi. 1981-jılǵa kelip, ekinshi basılım 250 den artıq hár túrli kompyuterlerdiń gilt sózlerin hújjetlestirdi, bul mikrokompyuter dáwiriniń úlken ósiwin kórsetti. == IBM PC hám onıń úylesimli kompyuterleri == [[Fayl:IBM Cassette BASIC.png|thumb|IBM Cassette BASIC 1.10]] IBM kompaniyası IBM PC-di proektlestirip atırǵanda, olar bar bolǵan úy kompyuterleriniń ornatılǵan BASIC interpretatorına iye bolıw úlgisin tutındı. Olar bunı Microsoft kompaniyasınan aldı – IBM Cassette BASIC – biraq Microsoft sonday-aq [[MS-DOS]]/PC DOS ushın BASICtiń basqa da bir neshe versiyaların, sonıń ishinde IBM Disk BASIC (BASIC D), IBM BASICA (BASIC A), GW-BASIC (IBM-nıń ROM-ın talap etpeytuǵın BASICA-ǵa sáykes versiya)<ref>{{Web deregi | sáne = | bet = Back to BASICs| url = http://peyre.sqweebs.com/GWBASIC/index.htm| url-status = dead| arxivurl = https://web.archive.org/web/20091026133328/http://peyre.sqweebs.com/GWBASIC/index.htm| arxivsáne = 2009-jıl 26-oktyabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 25-fevral | jumıs = peyre.sqweebs.com}}</ref> hám QBasic-ti islep shıǵardı, olardıń hámmesi ádette mashina menen birge beriletuǵın edi. Bunnan tısqarı, olar kúshli paydalanıwshılar hám qızıǵıwshılar ushın Microsoft QuickBASIC Compiler (1985) hám professional baǵdarlamashılar ushın Microsoft BASIC Professional Development System (PDS) islep shıǵardı. Turbo Pascal-dı shıǵarıwshı Borland 1985-jılı Turbo Basic 1.0 versiyasın shıǵardı (keyingi versiyaları PowerBASIC atı menen satıwǵa shıǵarıldı). Unix-ke uqsas sistemalarda XBasic hám X11-Basic sıyaqlı arnawlı implementaciyalar dúzildi<ref>{{Web deregi | url = http://www.linuxfocus.org/English/January2003/article277.shtml| bet = BASIC programming with Unix| at = John| familiya = Perr| jumıs = [[LinuxFocus (magazine)|LinuxFocus]]| sáne = 2003-jıl 1-yanvar | qaralǵan sáne = 2023-jıl 26-sentyabr }}</ref>. XBasic [[Microsoft Windows]] ushın XBLite retinde portlandı, hám SmallBasic, yabasic, Bywater BASIC,<ref>{{Web deregi | url = https://www.ossblog.org/bwbasic-bywater-basic-interpreter/| bet = bwBASIC: The Bywater BASIC Interpreter| jumıs = OSS Blog| sáne = 2018-jıl 25-avgust | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://opensource.com/article/21/6/freedos-bywater-basic| bet = Program on FreeDOS with Bywater BASIC| at = Jim| familiya = Hall| sáne = 2021-jıl 23-iyun | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr | jumıs = [[Opensource.com]]}}</ref> nuBasic,<ref>{{Web deregi | url = https://www.eantcal.eu/home/nubasic/why-nubasic| bet = Why nuBASIC| at = Antonia| familiya = Calderone| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> MyBasic,<ref>{{Web deregi | url = https://www.codeproject.com/Articles/5202/MyBasic-A-Custom-BASIC-language-interpreter-writte| bet = MyBasic - A Custom-BASIC language interpreter written in C++| at = Liu Xue| familiya = Song| sáne = 2003-jıl 12-oktyabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr | jumıs = [[Code Project]]}}</ref> Logic Basic,<ref>{{Web deregi | url = https://www.maxissoft.com/logicbasic/| bet = LOGIC BASIC - Free programming language| qaralǵan sáne = 2023-jıl 7-oktyabr }}</ref> Liberty BASIC hám wxBasic sıyaqlı kross-platformalı variantlar payda boldı. Bul waqıtta FutureBASIC hám Chipmunk Basic Apple Macintosh-qa baǵdarlanǵan bolsa, yab bul BeOS, ZETA hám Haiku ushın optimallastırılǵan yaBasic versiyası bolıp tabıladı<ref>{{Web deregi | url = https://besly.de/index.php/development/yab-2/yab-beginners-tutorial| at = Christian| familiya = Albrecht| bet = yab Beginners tutorial| jumıs = BeSly - BeOS, Haiku & Zeta| sáne = 2022-jıl 2-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-fevral | others = Translation by Luc Schrijvers (Begasus)}}</ref>. Bul keyingi variaciyalar kóplegen keńeytpelerdi, mısalı, jaqsılanǵan qatarlardı qayta islew hám grafikanı qollap-quwatlaw, fayl sistemasına kiriw hám qosımsha maǵlıwmat túrlerin kirgizdi. Eń áhmiyetlisi, qosımsha basqarıw strukturaları hám lokal ózgeriwshilerdi qollaytuǵın durıs podprogrammalar menen [[strukturalıq programmalastırıw]] ushın qurallar boldı. [[Programmalastırıw ortalıǵı (IDE)|Integraciyalanǵan islep shıǵıw ortalıǵın]] (IDE) hám elektron Járdem faylların qosıw ónimlerdiń islew processi ańsatlastırdı hám oqıw quralları menen mektep oqıw baǵdarlamaların qollap-quwatladı. 1989-jılı Microsoft Press IBM-PC-ge sáykes sistemalar hám Apple Macintosh paydalanıp atırǵan óz betinshe úyreniwshilerge BASIC programmalastırıwdı úyretiwge arnalǵan kitap hám programmalıq támiynat sisteması Learn BASIC Now-dı baspadan shıǵardı. Learn BASIC Now Microsoft QuickBASIC Interpreter hám Maykl Xalvorson menen Devid Rigmir tárepinen jazılǵan programmalastırıw boyınsha oqıw qollanbası bar programmalıq támiynat disklerin óz ishine aldı. Learn BASIC Now sıyaqlı oqıw sistemaları strukturalı BASIC-ti keń tarqattı hám QuickBASIC-tiń aktiv paydalanıwshılar sanın tórt millionǵa jetkiziwge járdem berdi<ref>{{Cite book |last1=Halvorson |first1=Michael J. |title=Code Nation: Personal Computing and the Learn to Program Movement in America |date=2020 |publisher=ACM Books |location=New York, NY |page=146 |isbn = 978-1-4503-7757-7}}</ref>. 1980-jıllardıń aqırına kelip, kóp paydalanıwshılar programmalastırıwdı ózleri úyreniwdiń ornına, basqalar tárepinen jazılǵan tayın qosımshalardı paydalanatuǵın boldı, al professional baǵdarlamashılar ushın kishi kompyuterlerde keń kólemli rawajlanǵan tiller bar edi. [[C (programmalastırıw tili)|C]] hám keyinirek [[C++]] professional «qaplamadaǵı» qosımshalardı islep shıǵıw ushın tańlanǵan tillerge aylandı<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lGRpeBZQYPoC|title=The Class Of Java|last=Pravin|first=Jain|date=2011|publisher=Pearson Education India|isbn=9788131755440|language=en}}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://www.fysh.org/~zefram/gne/c_programming_language/| bet = GNE: the C programming language| jumıs = fysh.org| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun | citata = During the 1980s, C compilers spread widely, and C became an extremely popular language.}}</ref>. BASIC toltırıwdı dawam etken bir taraw — bul qızıǵıwshılar ushın video-oyınlardı islep shıǵıw boldı, sebebi oyın jaratıw sistemaları hám qoljetimli oyın dvijokları ele rawajlanıwınıń dáslepki basqıshında edi. Atari ST-de bul maqset ushın STOS BASIC, al Amiga-da AMOS BASIC bar edi. Microsoft birinshi ret GW-BASIC ushın DONKEY.BAS, keyinirek QuickBASIC ushın GORILLA.BAS hám NIBBLES.BAS penen oyın islep shıǵıw ushın BASICti kórsetti. QBasic aktiv oyın islep shıǵıw jámiyetshiligin saqlap qaldı,<ref>{{cite news|url=https://www.techwalla.com/articles/easy-to-make-qbasic-games|title=Easy to Make Qbasic Games|first=Michael|last=Dance|website=Techwalla|access-date=2023-09-30}}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://games.phatcode.net/| jumıs = Phatcode| bet = QBasic Games Directory| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> bul keyinirek QB64 hám FreeBASIC implementaciyalarınıń payda bolıwına túrtki boldı<ref>{{Web deregi | url = http://games.freebasic.net/| bet = FreeBASIC Games Directory| jumıs = [[FreeBASIC]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref>. Bul bazardıń dáslepki bir mısalı — Microsoft Game Shop (1990) QBasic programmalıq támiynat paketi, bul qızıǵıwshılardan ilhamlanǵan reliz bolıp, QBasic-te ańsat ózgertiletuǵın altı «arkada stilindegi» oyındı óz ishine alǵan<ref>{{Cite book |last1=Halvorson |first1=Michael J. |title=Code Nation: Personal Computing and the Learn to Program Movement in America | sáne =2020 |publisher=ACM Books |location=New York, NY |pages=153–156 |isbn = 978-1-4503-7757-7}}</ref>. 2013-jılı QBasic-te jazılǵan hám zamanagóy kompyuterler ushın QB64 menen kompilyaciyalanǵan Black Annex atlı oyın Steam platformasında shıǵarıldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.pcworld.com/article/457418/black-annex-is-the-best-qbasic-game-youve-ever-seen.html| jumıs = [[PC World]]| bet = Black Annex is the best QBASIC game you've ever seen| at = Alex| familiya = Cocilova| sáne = 2013-jıl 16-aprel | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.kotaku.com.au/2013/06/577447/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130624055203/http://www.kotaku.com.au/2013/06/577447/| url-status = dead| arxivsáne = 2013-jıl 24-iyun | jumıs = [[Kotaku]]| bet = The Australian Who Built A Video Game Using QBASIC| at = Mark| familiya = Serrels| sáne = 2013-jıl 24-iyun | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref>. Blitz Basic, Dark Basic, SdlBasic, Super Game System Basic,<ref>{{Web deregi | url = https://www.indiedb.com/games/super-game-system-basic| bet = Super Game System Basic| jumıs = [[IndieDB]]| sáne = 2017-jıl 21-noyabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> PlayBASIC,<ref>{{Web deregi | url = https://playbasic.itch.io/| jumıs = [[itch.io]]| bet = PlayBasic| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> CoolBasic,<ref>{{Web deregi | url = https://www.indiedb.com/engines/coolbasic| jumıs = IndieDB| bet = CoolBasic| sáne = 2005-jıl 6-dekabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> AllegroBASIC,<ref>{{Web deregi | url = http://allegrobasic.pulsar2d.org/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181115113443/http://allegrobasic.pulsar2d.org/| bet = AllegroBASIC Homepage| jumıs = AllegroBASIC| qaralǵan sáne = 2023-jıl 7-oktyabr | arxivsáne = 2018-jıl 15-noyabr }}</ref> ethosBASIC,<ref>{{Web deregi | url = https://shareapp.net/ethos-game-basic_download/| bet = Ethos Game Basic 1.3| jumıs = shareApp| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> GLBasic hám Basic4GL zamanagóy RCBasic,<ref>{{Web deregi | url = https://www.moddb.com/engines/rc-basic| bet = RC Basic| jumıs = [[ModDB]]| sáne = 2015-jıl 18-avgust | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> NaaLaa,<ref>{{Web deregi | url = https://www.softpedia.com/get/Programming/Coding-languages-Compilers/NaaLaa.shtml| bet = NaaLaa| at = Andrei| familiya = Fercalo| sáne = 2014-jıl 8-avgust | jumıs = [[Softpedia]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-oktyabr }}</ref> AppGameKit,<ref>{{Web deregi | url = https://gamefromscratch.com/a-closer-look-at-appgamekit-2/| bet = A Closer Look At AppGameKit 2| sáne = 2015-jıl 12-iyun | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr | jumıs = GameFromScratch}}</ref> Monkey 2 hám Cerberus-X<ref>{{Web deregi | url = https://gamefromscratch.com/cerberus-x-2018-08-10-released/| bet = Cerberus X 2018-08-10 Released| jumıs = GameFromScratch| sáne = 2018-jıl 10-avgust | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> ke shekem usı talaptı toltırdı. == Visual Basic == 1991-jılı Microsoft kompaniyası QuickBASIC-tiń evolyuciyalıq rawajlanıwı bolǵan Visual Basic-ti tanıstırdı. Ol sol tilden alınǵan blok-strukturalı basqarıw operatorları, parametrli podprogrammalar hám qosımsha statikalıq tiplestiriw sıyaqlı konstrukciyalardı, sonday-aq basqa tillerden alınǵan «With» hám «For Each» sıyaqlı obyektke baǵdarlanǵan konstrukciyalardı óz ishine alǵan. Til óziniń aldınǵıları menen biraz sáykeslikti, mısalı, járiyalaw ushın Dim gilt sózin, «Gosub»/Return operatorların hám qátelerdi anıqlaw ushın qollanıwǵa bolatuǵın qosımsha qatar nomerlerin saqlap qaldı. Visual Basic-ti rawajlandırıwdıń áhmiyetli bir túrtkisi onıń elektron keste programması Microsoft Excel ushın jańa makro-til retinde bolıwı edi. Dáslep onı qızıǵıwshılar ushın til retinde satıwǵa shıǵarǵan Microsoft-taǵı kópshilikti tańqaldırıp, til salıstırmalı túrde turaqlı birinshi versiyası dep esaplanǵan VB 3.0 versiyası shıqqannan keyin kóp waqıt ótpey, kishi arnawlı biznes qosımshaları ushın keńnen qollanıla basladı. Microsoft onı sonday-aq Visual Basic for Applications hám Embedded Visual Basic retinde bólek shıǵardı. Kóplegen tájiriybeli baǵdarlamashılar onıń qollanılıwın mensinbese de, VB kishi bizneslerdiń talapların nátiyjeli qanaatlandırdı, sebebi sol waqıtqa kelip Windows 3.1 menen isleytuǵın kompyuterler jetkilikli dárejede tezlesken edi, sonlıqtan úlken kólemdegi maǵlıwmatlar qatnaspaǵan jaǵdayda kóp biznes penen baylanıslı processlerdi hátte «áste» til menen de «kózdi ashıp-jumǵansha» orınlawǵa bolatuǵın edi. Kóplegen kishi biznes iyeleri ózleriniń arnawlı mútájliklerin qanaatlandırıw ushın bir neshe keshte ózleriniń kishi, biraq paydalı qosımshaların jarata alatuǵınlıǵın túsindi. Aqıbetinde, VB3-tiń uzaq ómiri dawamında Visual Basic-ti biliw bazarda talap etiletuǵın kásiplik kónlikpege aylandı. Microsoft sonday-aq 1996-jılı VBScript hám 2001-jılı Visual Basic .NET-ti islep shıǵardı. Sońǵısı [[C Sharp (programmalastırıw tili)|C#]] hám [[Java (programmalastırıw tili)|Java]] menen birdey kúshke iye, biraq sintaksisi dáslepki Basic tilin sáwlelendiredi hám Mono-Basic sıyaqlı implementaciyalar arqalı ayırım kross-platformalıq múmkinshiliklerge de iye<ref>{{Web deregi | url = https://www.theregister.com/2007/02/21/visual_basic_mono_linux/| jumıs = [[The Register]]| bet = Linux breakthrough for Visual Basic developers| at = Gavin| familiya = Clarke| sáne = 2007-jıl 21-fevral | qaralǵan sáne = 2023-jıl 1-oktyabr }}</ref>. Onıń waqıyaǵa baǵdarlanǵan GUI dúziwshisi bar IDE-i basqa da tez qosımsha islep shıǵıw qurallarına, ásirese Borland Software-niń Object Pascal ushın Delphi-ge hám onıń Lazarus sıyaqlı miyrasxorlarına tásir etti<ref>{{Web deregi | url = https://www.theregister.com/2020/02/14/25_years_delphi_programming/| bet = 25 years of Delphi and no Oracle in sight: Not a Visual Basic killer but hard to kill| jumıs = [[The Register]]| at = Tim| familiya = Anderson| sáne = 2020-jıl 14-fevral | qaralǵan sáne = 2023-jıl 25-mart | citata = ''Enter Borland Delphi, which combined Object Pascal with a VB-like visual form builder. Object Pascal was Borland's own language, with full support for inheritance. It is case-insensitive and not much harder than VB for coding, once you get used to typing begin and end a lot (loosely equivalent to curly braces in C). Unlike VB, it sensibly has different operators for assignment (:=) and comparison (=).''}}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://www.theregister.com/2022/05/06/rad_basic_alpha_3/| bet = RAD Basic – the Visual Basic 7 that never was – releases third alpha| jumıs = [[The Register]]| at = Richard| familiya = Speed| sáne = 2022-jıl 6-may | qaralǵan sáne = 2023-jıl 26-mart | citata = ''Alternatively, one can relive the days of the whole BASIC/Pascal rivalry with Delphi-compatible Lazarus.''}}</ref>. Dáslepki Visual Basictiń aqırǵı 6.0 versiyasın tiykarǵı qollap-quwatlaw 2005-jılı 31-martta tamamlandı, onnan keyin keńeytilgen qollap-quwatlaw 2008-jılı martta juwmaqlandı<ref>{{Web deregi | url = http://msdn2.microsoft.com/en-us/vbrun/ms788707.aspx| bet = Product Family Life Cycle Guidelines for Visual Basic 6.0| baspaxana = Msdn2.microsoft.com| sáne = 2005-jıl 31-mart | qaralǵan sáne = 2009-jıl 16-iyun }}</ref>. Onıń turaqlı saqlanıp qalǵan ataqlılıǵı sebepli,<ref>{{Web deregi | url = https://visualstudiomagazine.com/articles/2020/07/07/tiobe-july-2020-vb.aspx| bet = Popularity Index: Classic Visual Basic Hangs In There| jumıs = Visual Studio Magazine| at = David| familiya = Ramel| sáne = 2020-jıl 7-iyul | qaralǵan sáne = 2023-jıl 28-mart }}</ref> onı bunnan bılay da qollap-quwatlawǵa úshinshi tárep háreketleri bar<ref>{{Web deregi | url = https://visualstudiomagazine.com/articles/2020/02/28/rubberduck.aspx| bet = Visual Basic Resurgence? Project Seeks to 'Bring the VBE into This Century!'| at = David| familiya = Ramel| sáne = 2020-jıl 28-fevral | jumıs = Visual Studio Magazine| qaralǵan sáne = 2023-jıl 28-mart }}</ref>. 2017-jıldıń 2-fevralında Microsoft VB.NET boyınsha islenbelerdiń endi [[C Sharp (programmalastırıw tili)|C#]] penen parallel júrgizilmeytuǵının járiyaladı,<ref>{{Web deregi | url = https://visualstudiomagazine.com/articles/2017/06/13/visual-basic-future.aspx| bet = Viva, Visual Basic! Or, Does VB Have a Future?| jumıs = Visual Studio Magazine| at = Michael| familiya = Domingo| sáne = 2017-jıl 13-iyun | qaralǵan sáne = 2023-jıl 26-mart }}</ref> hám 2020-jıldıń 11-martında VB.NET tiliniń evolyuciyası da juwmaqlanǵanı járiyalandı<ref>{{Web deregi | url = https://visualstudiomagazine.com/articles/2020/03/12/vb-in-net-5.aspx| jumıs = Visual Studio Magazine| bet = Microsoft: 'We Do Not Plan to Evolve Visual Basic as a Language'| at = David| familiya = Ramel| sáne = 2020-jıl 12-mart | qaralǵan sáne = 2023-jıl 26-mart }}</ref>. Soǵan qaramastan, til ele de qollap-quwatlandı<ref>{{Web deregi | url = https://visualstudiomagazine.com/articles/2023/02/08/language-update.aspx| jumıs = Visual Studio Magazine| bet = Microsoft Reaffirms Fate of Visual Basic| at = David| familiya = Ramel| sáne = 2023-jıl 8-fevral | qaralǵan sáne = 2023-jıl 25-mart }}</ref>. [[Fayl:TriBasicExample.png|thumb|Úsh zamanagóy Basic variantı: Mono Basic, OpenOffice.org Basic hám Gambas]] == 1990-jıldan keyingi versiyalar hám dialektler == 1990-jıldan berli basqa da kóp BASIC dialektleri payda boldı, sonıń ishinde QBasic-ten ilhamlanǵan ashıq kodlı QB64 hám FreeBASIC hám de Visual Basic stilindegi RapidQ, HBasic, Basic For Qt hám Gambas<ref name="theregister_com" />. Zamanagóy kommerciyalıq túrlerine PureBasic, PowerBASIC, Xojo, Monkey X hám True BASIC (Kurts tárepinen basqarılatuǵın kompaniyadan Dartmouth BASICtiń tikkeley miyrasxorı) kiredi. Házirgi waqıtta bir neshe vebke-tiykarlanǵan ápiwayı BASIC interpretatorları da bar, sonıń ishinde Microsofttıń Small Basic hám [[Google]]dıń wwwBASIC<ref>{{Web deregi | url = https://hackaday.com/2018/09/17/its-the-web-basically/| bet = It's The Web, Basically| at = Al| familiya = Williams| jumıs = [[Hackaday]]| sáne = 2018-jıl 17-sentyabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 28-sentyabr }}</ref>. Sonday-aq BASICti [[JavaScript]]-ke aylandıratuǵın bir qatar kompilyatorlar da bar,<ref>{{Web deregi | url = https://codeavenger.com/2017/02/14/JavaScript-compilers.-Part-II-Languages-that-compile-to-JavaScript.html| jumıs = Code Avenger| bet = JavaScript compilers. Part II: Languages that compile to JavaScript| at = Marian| familiya = Veteanu| sáne = 2017-jıl 14-fevral }}</ref> mısalı, NS Basic.[[Fayl:PS2BASIC-Hello Wikipedia.png|thumb|234x234px|Sony PS2 ushın YABASIC astında islep atırǵan BASIC programmasınıń úlgisi]]Mobile Basic sıyaqlı aldınǵı háreketlerge tiykarlanıp,<ref>{{Web deregi | url = https://itecnote.com/tecnote/java-what-programming-languages-target-j2me/| bet = Java – What programming languages target J2ME| jumıs = iTecNote| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr | citata = ''Now I've heard of other languages which supposedly make possible development without recourse to Java, languages like CellularBASIC (which looks a bit like QBASIC) and Hecl (which seems to be based on Tcl).''}}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://gtello.pagesperso-orange.fr/lgks360_e.htm| bet = LG KS 360| at = Guillaume| familiya = Tello| sáne = 2007-jıl 15-dekabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr | citata = ''After some research on the Net, I came across this site about the CellularBASIC. It is a complete BASIC interpreter written in JAVA.''| arxivurl = https://web.archive.org/web/20101028145645/https://gtello.pagesperso-orange.fr/lgks360_e.htm| arxivsáne = 2010-jıl 28-oktyabr }}</ref> házirgi waqıtta [[smartfon]]lar hám planshetler ushın kóp dialektler qoljetimli. Oyın konsollarında Nintendo 3DS hám Nintendo DSi ushın Petit Computer dep atalatuǵın qosımsha DS túymelerin qollap-quwatlaytuǵın biraz ózgertilgen BASIC versiyasında programmalastırıwǵa múmkinshilik beredi. Bir versiya [[Nintendo Switch]] ushın da shıǵarıldı, oǵan sonday-aq Fuze Code System versiyası da usınıldı,<ref>{{Web deregi | url = https://www.theverge.com/circuitbreaker/2017/6/19/15833220/fuze-code-studio-nintendo-switch-make-your-own-basic-games| bet = Fuze Code Studio will let kids use the Switch to code their own Switch games| at = Paul| familiya = Miller| sáne = 2017-jıl 19-iyun | jumıs = [[The Verge]]| qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> bul BASIC variantı<ref>{{Web deregi | url = https://www.thegadgetman.org.uk/back-to-basic-with-fuze/| jumıs = The Gadget Man| bet = Now kids can get back to BASIC with Fuze| at = Matt| familiya = Porter| sáne = 2015-jıl 18-dekabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref> birinshi ret arnawlı Raspberry Pi mashinası retinde ámelge asırılǵan edi<ref>{{Web deregi | url = https://www.thegadgetman.org.uk/back-to-basic-with-fuze/| jumıs = The Gadget Man| bet = FUZE powered by Raspberry Pi V2 review| at = Mike| familiya = Bedford| sáne = 2015-jıl 21-oktyabr | qaralǵan sáne = 2023-jıl 30-sentyabr }}</ref>. Aldınları BASIC konsollarda Family BASIC (Nintendo Famicom ushın) hám PSX Chipmunk Basic (dáslepki PlayStation ushın) retinde qoljetimli edi, al yabasic PlayStation 2-ge hám FreeBASIC dáslepki Xbox-qa portlanǵan. == Kalkulyatorlar == BASICtiń variantları Texas Instruments (TI-BASIC), HP (HP BASIC), Casio (Casio BASIC) hám basqalar tárepinen islep shıǵarılǵan grafikalıq hám basqa da programmalanatuǵın kalkulyatorlarda bar. == Windows komanda qatarı == EXE faylların jaratıw ushın linkerge iye bolmaǵan Microsoft QuickBASIC versiyası bolǵan QBasic, Windows NT hám DOS-Windows 95 operaciyalıq sistemaları aǵımında bar hám olardı óz ishine almaytuǵın Windows 7 sıyaqlı jańa relizler ushın da alıwǵa boladı. DOS 5-ke shekem Basic interpretatorı GW-Basic edi. QuickBasic Microsoft tárepinen úy hám ofislik kúshli paydalanıwshılar hám kishi kólemli professional islep shıǵıw ushın shıǵarılǵan úsh tilden ibarat seriyanıń bir bólegi; QuickC hám QuickPascal — qalǵan ekewi. Standart boyınsha QBasic ornatılmaǵan Windows 95 hám 98 ushın olardı ornatıw diskinen kóshirip alıwǵa boladı, onda eski hám qosımsha programmalıq támiynatlar ushın kataloglar jıynaǵı boladı; Exe2Bin hám basqa da jetispeytuǵın buyrıqlar usı kataloglarda jaylasqan. == Basqalar == [[Fayl:Nintendo-Famicom-Family-Basic-Keyboard-wCart.jpg|thumb|BASIC ayırım video-oyın sistemalarına, mısalı Famicomǵa da keldi.]] Túrli Microsoft, Lotus hám Corel ofis paketleri hám tiyisli ónimler Visual Basictiń qanday da bir formasında programmalanadı, sonıń ishinde VBA 6-ǵa júdá uqsas bolǵan LotusScript te bar. Host Explorer terminal emulyatorı WWB-dı makro tili retinde qollanadı; yamasa sońǵı waqıtlarda programma hám ol jaylasqan paket Hummingbird Basic dep atalatuǵın ishki Basic variantında programmalanadı. VBScript variantı veb-kontentti, Outlook 97, Internet Explorer hám Windows Script Host-tı programmalastırıw ushın qollanıladı. WSH-da sonday-aq VBScript, JScript penen birge standart úsh dvijoktiń úshinshisi retinde ornatılǵan Visual Basic for Applications (VBA) dvijogi bar, hám de PerlScript, bir neshe Rexx-ke tiykarlanǵan dvijoklar, Python, Ruby, Tcl, Delphi, XLNT, PHP hám basqalar sıyaqlı ornatılıwı múmkin bolǵan kóp sanlı menshikli yamasa ashıq kodlı dvijoklar bar; bul Basictiń eki versiyasın component object model hám basqa WSH hám VBA konstrukciyaları arqalı WSF faylında basqa atap ótilgen tiller menen, sonday-aq LotusScript penen birge qollanıwǵa bolatuǵınlıǵın ańlatadı. VBScript 4DOS, 4NT hám Take Command keńeytilgen qabıqları arqalı kiriwge bolatuǵın tillerdiń biri. SaxBasic hám WWB de Visual Basictiń Basic implementaciyaları qatarına júdá uqsas. Microsoft Word ushın Office 97-ge deyingi makro tili WordBASIC dep ataladı. Excel 4 hám 5 Visual Basictiń ózin makro tili retinde paydalanadı. 1970-jıllardaǵı BASIClerge uqsas interpretator Chipmunk Basic [[Linux]], [[Microsoft Windows|Windows]] hám macOS ushın qoljetimli. == Miyras == Jeke kompyuterlerde BASIC interpretatorlarınıń keń tarqalıwı sonshelli edi, bir waqıtları sabaqlıqlar studentlerdi klasstaǵı yamasa úydegi kompyuterlerde matematikalıq hám esaplaw koncepciyaları menen tájiriybe ótkeriwge shaqıratuǵın ápiwayı «Onı BASIC te sınap kóriń» shınıǵıwların óz ishine alatuǵın edi. Sol dáwirdiń ataqlı kompyuter jurnalları ádette terip-kirgiziwshi programmalardı basıp shıǵaratuǵın edi. Futurist hám ilimiy-fantastika jazıwshısı Devid Brin 2006-jılǵı Salon maqalasında<ref>{{Web deregi | url = https://www.salon.com/2006/09/14/basic_2/| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130918213750/http://www.salon.com/2006/09/14/basic_2/singleton/| arxivsáne = 2013-jıl 18-sentyabr | url-status = dead| bet = Why Johnny Can't Code| familiya = Brin| at = David| sáne = 2006-jıl 14-sentyabr | jumıs = [[Salon (website)|Salon]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-iyun }}</ref> keń tarqalǵan BASICtiń joǵalıwına uwayımladı, bul dáwirde kompyuterlerdi birinshi ret paydalanǵan basqalar da sonday pikirde boldı. Óz gezeginde, bul maqala Microsofttı Small Basic-ti islep shıǵıwǵa hám shıǵarıwǵa májbúrledi;<ref>{{Web deregi | url = http://msdn.microsoft.com/en-us/beginner/hh182234.aspx| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140317001756/http://msdn.microsoft.com/en-us/beginner/hh182234.aspx| arxivsáne = 2014-jıl 17-mart | url-status = dead| bet = Small Basic| jumıs = [[Microsoft Developer Network]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-iyun }}</ref> ol sonday-aq Basic-256<ref>{{Web deregi | url = https://basic256.org/| bet = BASIC-256 homepage| citata = ''Check out "Why Johnny Can't Code," the article that inspired BASIC-256.''}}</ref><ref>{{Web deregi | url = https://pclosmag.com/html/Issues/200810/page04.html| jumıs = [[PCLinuxOS]] Magazine| qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-fevral | bet = An Alphabet of Computer Languages: BASIC| at = Gary L.| familiya = Ratliff Sr.| sáne = October 2008 }}</ref> hám vebke-tiykarlanǵan Quite Basic<ref>{{Web deregi | url = https://www.raphkoster.com/2006/11/21/quite-basic-web-basic-programming/| bet = Quite BASIC — Web BASIC programming| at = Raph| familiya = Koster| sáne = 2006-jıl 21-noyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-fevral }}</ref> sıyaqlı uqsas proektlerge de ilham berdi. Dartmouth 2014-jılı 1-mayda BASICtiń 50 jıllıq bayramın belgiledi<ref>{{Cite news|url=http://www.unionleader.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20140429/NEWS04/140429054|title=Dartmouth plans celebration for 50th anniversary of BASIC computer language|newspaper=[[New Hampshire Union Leader]]|date=April 28, 2014|access-date=June 14, 2017|archive-date=June 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620014749/http://www.unionleader.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20140429/NEWS04/140429054|url-status=dead}}</ref>. BASICtiń pedagogikalıq qollanılıwınan keyin basqa tiller, mısalı Pascal, [[Java (programmalastırıw tili)|Java]] hám ásirese [[Python (programmalastırıw tili)|Python]] keldi<ref>{{Web deregi | url = https://www.computerworld.com/article/1533252/how-are-students-learning-programming-in-a-post-basic-world.html| jumıs = [[Computerworld]]| bet = How are students learning programming in a post-Basic world?| at = Lamont| familiya = Wood| sáne = 2011-jıl 23-iyun | qaralǵan sáne = 2024-jıl 26-fevral }}</ref>. Dartmouth Kolledji 2014-jılı 30-aprelde bir kúnlik is-ilajlar menen BASIC tiliniń 50 jıllıǵın bayramladı<ref>{{Web deregi | url = https://www.dartmouth.edu/basicfifty/events.html| bet = BASIC at 50 – Event Schedule| baspaxana = [[Dartmouth College]]| til = en| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}</ref>. Bul ilaj ushın qısqa metrajlı hújjetli film islep shıǵarıldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.dartmouth.edu/basicfifty/| bet = BASIC at 50| baspaxana = [[Dartmouth College]]| til = en| qaralǵan sáne = 2017-jıl 14-iyun }}</ref>. == Sintaksis == === Ádettegi BASIC gilt sózleri === ==== Maǵlıwmatlardı manipulyaciyalaw ==== ; <code>LET</code> : ózgeriwshige mánis (ol ańlatpanıń nátiyjesi bolıwı múmkin) menshikleydi. BASICtiń kóp dialektlerinde <code>LET</code> qálewi boyınsha qollanıladı, hám basqa anıqlanatuǵın gilt sózi joq qatar <code>LET</code> gilt sózin paydalanadı dep esaplanadı. ; <code>DATA</code> : READ buyrıǵı arqalı izbe-iz menshiklenetuǵın mánisler dizimin saqlaydı. ; <code>READ</code> : <code>DATA</code> operatorınan mánisti oqıydı hám onı ózgeriwshige menshikleydi. Ishki kórsetkish oqılǵan sońǵı <code>DATA</code> elementin baqlap turadı hám hárbir <code>READ</code> penen onı bir poziciya alǵa jıljıtadı. Kóp dialektler parametr retinde bir neshe ózgeriwshige ruqsat beredi, bul bir operaciyada bir neshe mánisti oqıwǵa múmkinshilik beredi. ; <code>RESTORE</code> : ishki kórsetkishti birinshi <code>DATA</code> operatorına qaytaradı, bul programmaǵa birinshi mánisten baslap oqıwdı baslawǵa múmkinshilik beredi. Kóp dialektler kórsetkishti tańlanǵan orınǵa qaytarıw ushın qálewi boyınsha qatar nomerin yamasa tártip nomerin qosıwǵa ruqsat beredi. ; <code>DIM</code> : Massivdi dúzedi. ==== Programma aǵımın basqarıw ==== ; <code>IF ... THEN ... {ELSE}</code> : salıstırıwlar orınlaw yamasa sheshimler qabıllaw ushın qollanıladı. Dáslepki dialektler <code>THEN</code> sózinen keyin tek qatar nomerine ruqsat bergen, biraq keyingi versiyalar qálegen durıs operatordıń keliwine ruqsat berdi. <code>ELSE</code> keńnen qollap-quwatlanbaǵan, ásirese dáslepki versiyalarda. ; <code>FOR ... TO ... {STEP} ... NEXT</code> : kod bólegin belgili bir san márte qaytalaydı. Cikl ishinde sanaǵısh retinde isleytuǵın ózgeriwshi, yaǵnıy "indeks" qoljetimli boladı. ; <code>WHILE ... WEND</code> and <code>REPEAT ... UNTIL</code> : belgilengen shárt durıs bolǵansha kod bólegin qaytalaydı. Shárt cikldiń hárbir iteraciyasınan aldın yamasa keyin bahalanıwı múmkin. Bul buyrıqlardıń ekewi de tiykarınan keyingi dialektlerde ushırasadı. ; <code>DO ... LOOP {WHILE}</code> yamasa <code>{UNTIL}</code> : kod bólegin sheksiz yamasa belgilengen shárt durıs bolǵansha/bolǵanǵa shekem qaytalaydı. Shárt cikldiń hárbir iteraciyasınan aldın yamasa keyin bahalanıwı múmkin. <code>WHILE</code>-ǵa uqsas, bul gilt sózler tiykarınan keyingi dialektlerde ushırasadı. ; <code>GOTO</code> : programmadaǵı nomerlengen yamasa belgilengen qatarǵa sekiredi. Kóp dialektler <code>GO TO</code> formasın da ruqsat etken. ; <code>GOSUB ... RETURN</code> : nomerlengen yamasa belgilengen qatarǵa sekiredi, ol jerdegi kodtı RETURN buyrıǵına jetkenshe orınlaydı, keyin <code>RETURN</code> buyrıǵında <code>GOSUB</code>-tan keyingi operatorǵa — ya qos noqattan keyin, ya kelesi qatarǵa qaytıp sekiredi. Bul podprogrammalardı ámelge asırıw ushın qollanıladı. ; <code>ON ... GOTO/GOSUB</code> : belgilengen shártlerge tiykarlanıp qay jerge sekiriwdi tańlaydı. Basqa formalar ushın Switch operatorın qarań. ; <code>DEF FN</code> : 1960-jıllardıń basında funkciyalardı anıqlaw ushın kirgizilgen gilt sózler jubı. Dáslepki BASIC funkciyaları [[Fortran|FORTRANnıń]] bir qatarlıq funkciyaları modelinde dúzilgen. BASIC funkciyaları podprogrammalar emes, al ózgeriwshi argumentleri bar bir ańlatpa edi, olardıń sintaksisi programma basındaǵı <code>DEF FND(x) = x*x</code> modeline tiykarlanǵan edi. Funkciya atları dáslep FN hám bir hárip penen sheklengen edi, yaǵnıy FNA, FNB ... ==== Kirgiziw hám shıǵarıw ==== ; <code>LIST</code> : házirgi programmanıń tolıq derek kodın kórsetedi. ; <code>PRINT</code> : ekranda yamasa basqa shıǵarıw qurılmasında xabardı kórsetedi. ; <code>INPUT</code> : paydalanıwshıdan ózgeriwshiniń mánisin kirgiziwdi soraydı. Operator soraw xabarın óz ishine alıwı múmkin. ; <code>TAB</code> : <code>PRINT</code> penen birge kelesi simvoldıń ekranda kórsetiletuǵın yamasa qaǵazǵa basıp shıǵarılatuǵın ornın belgilew ushın qollanıladı. <code>AT</code> — alternativ forması. ; <code>SPC</code> : belgili bir sandaǵı bos orın simvolların shıǵaradı. Koncepciyası boyınsha <code>TAB</code>-qa uqsas, biraq belgili bir baǵanaǵa ótiwdiń ornına, házirgi baǵanadan bir neshe qosımsha probelge jıljıydı. ==== Matematikalıq funkciyalar ==== ; <code>ABS</code> : Absolyut mánis ; <code>ATN</code> : Arktangens (nátiyje radianlarda) ; <code>COS</code> : Kosinus (argument radianlarda) ; <code>EXP</code> : Eksponencial funkciya ; <code>INT</code> : Pútin bólegi (ádette tómengi shegara funkciyası) ; <code>LOG</code> : Natural logarifm ; <code>RND</code> : Tosınnan san generaciyası ; <code>SIN</code> : Sinus (argument radianlarda) ; <code>SQR</code> : Kvadrat koren ; <code>TAN</code> : Tangens (argument radianlarda) ==== Hár qıylı ==== ; <code>REM</code> : baǵdarlamashınıń kommentariyasın yamasa REMark (eskertpesin) saqlaydı; kóbinese programmaǵa at beriw hám kodtıń belgili bir bóleginiń maqsetin anıqlawǵa járdem beriw ushın qollanıladı. ;<code>USR</code> ("User Serviceable Routine"): programma basqarıwın mashina tili podprogrammasına ótkeredi, ádette hárip-sanlı qatar yamasa DATA operatorları diziminde kirgiziledi. ; <code>CALL</code> : ayırım dialektlerde ushırasatuǵın <code>USR</code>-dıń alternativ forması. <code>USR</code>-dıń funkciyaǵa uqsas sintaksisin tamamlaw ushın jasalma parametr talap etpeydi hám yadtaǵı hár túrli proceduranı shaqırıwdıń anıq belgilengen usılına iye. ; <code>TRON</code> / <code>TROFF</code>: hárbir qatar nomeriniń orınlanıw waqtında kórsetiliwin qosadı ("TRace ON" - Baqlawdı qosıw). Bul programmadaǵı mashqalalardı sazlaw yamasa dúzetiw ushın paydalı edi. TROFF onı qaytadan óshiredi. ; <code>ASM</code> : Freebasic,<ref>{{Web deregi | url = http://www.freebasic.net/wiki/wikka.php?wakka=KeyPgAsm| bet = KeyPgAsm| jumıs = FreeBasic Wiki| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-avgust }}</ref> Purebasic,<ref>{{Web deregi | url = https://www.purebasic.com/documentation/reference/inlinedasm.html| bet = Inline x86 ASM| jumıs = Pure Basic| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-avgust }}</ref> hám Powerbasic<ref>{{Web deregi | url = https://www.powerbasic.com/help/pbcc/using_assembly-language_in_your_code.htm| bet = Using assembly-language in your code| jumıs = Power Basic| qaralǵan sáne = 2017-jıl 2-avgust | arxivurl = https://web.archive.org/web/20170802164032/https://www.powerbasic.com/help/pbcc/using_assembly-language_in_your_code.htm| arxivsáne = 2017-jıl 2-avgust | url-status = dead}}</ref> sıyaqlı ayırım kompilyatorlar sonday-aq qatar ishindegi assembler tilin de qollap-quwatlaydı, bul baǵdarlamashıǵa joqarı hám tómengi dárejeli kodtı aralastırıwǵa múmkinshilik beredi, ádette "ASM" yamasa "!" operatorları menen baslanadı. === Maǵlıwmat tipleri hám ózgeriwshiler === BASICtiń minimal versiyalarında tek pútin sanlı ózgeriwshiler hám bir yamasa eki háripten ibarat ózgeriwshi atları bolǵan, bul sheklengen hám qımbat yad (RAM) talapların minimallastırǵan. Kúshlirek versiyalarda haqıyqıy noqatlı arifmetika bolǵan hám ózgeriwshiler altı yamasa onnan da kóp simvoldan ibarat atlar menen belgileniwi múmkin edi. Dáslepki implementaciyalarda ayırım mashqalalar hám sheklewler bolǵan; mısalı, Applesoft BASIC ózgeriwshi atlarınıń bir neshe simvoldan ibarat bolıwına ruqsat bergen, biraq tek dáslepki ekewi ǵana áhmiyetli bolǵan, solay etip abaylamastan "LOSS" hám "LOAN" ózgeriwshileri bar programma jazıw múmkin edi, olar birdey dep esaplanatuǵın edi; "LOAN"-ǵa mánis beriw "LOSS" ushın mólsherlengen mánisti únsiz qayta jazıp jiberetuǵın edi. Kóp dáslepki BASIC tillerinde gilt sózlerdi ózgeriwshilerde qollanıwǵa bolmaytuǵın edi; "SCORE" "SC" OR "E" dep túsiniletuǵın edi, bul jerde OR gilt sóz bolǵan. Qatar ózgeriwshileri kóp mikrokompyuter dialektlerinde atlarına belgi retinde $ qosımshası qosılıwı menen ajıratıladı, al mánisler kóbinese "qos tırnaqshalar" menen shegaralanıp, qatar retinde anıqlanadı. BASICtegi massivler pútin sanlı, haqıyqıy yamasa qatar ózgeriwshilerin óz ishine alıwı múmkin. BASICtiń geypara dialektleri matricialardı hám matricialıq operaciyalardı qollap-quwatlaǵan, olardı bir waqıttaǵı sızıqlı algebralıq teńlemeler sistemaların sheshiw ushın qollanıwǵa boladı. Bul dialektler menshiklew, qosıw, kóbeytiw (sáykes matricialar túrleri ushın) hám determinanttı esaplaw sıyaqlı matricialıq operaciyalardı tikkeley qollap-quwatlaǵan. Kóp mikrokompyuter BASICleri bul maǵlıwmat tipin qollap-quwatlamaǵan; matricialıq operaciyalardı orınlaw múmkin edi, biraq olardı massiv elementlerinde anıq programmalastırıw kerek bolǵan. === Mısallar === [[Fayl:ARROW (Listing) (3300726999).png|thumb|BASIC tilinde ámelge asırılǵan ápiwayı oyın]] ==== Strukturalanbaǵan BASIC ==== Úy kompyuterinde jańa BASIC baǵdarlamashıları ápiwayı programma menen baslawı múmkin, bálkim tildiń PRINT operatorın paydalanıp, ekranda xabar shıǵarıw; belgili hám jiyi qaytalanatuǵın mısal — Kernigan hám Ritchidiń [[«Hello, World» programması|"Hello, World!" programması]]: <syntaxhighlight lang="basic"> 10 PRINT "Hello, World!" 20 END </syntaxhighlight> Displeydi xabar menen toltırıw ushın sheksiz cikldi paydalanıwǵa boladı: <syntaxhighlight lang="basic"> 10 PRINT "Hello, World!" 20 GOTO 10 </syntaxhighlight> Esletpe: <code>END</code> operatorı BASICtiń kóp dialektlerinde májbúriy emes hám hesh qanday háreket orınlamaydı. Bul mısalda kórsetilgenindey, ol bárqulla qollanılmaǵan. Usı programmanı ulıwma <code>FOR...NEXT</code> operatorın paydalanıp, belgili bir sandaǵı xabarlardı basıp shıǵarıw ushın ózgertiwge boladı: <syntaxhighlight lang="basic"> 10 LET N=10 20 FOR I=1 TO N 30 PRINT "Hello, World!" 40 NEXT I </syntaxhighlight> MSX BASIC hám GW-BASIC sıyaqlı úy kompyuterleriniń kóp BASIC versiyaları ápiwayı maǵlıwmat tiplerin, cikl háreketlerin hám massivlerdi qollap-quwatlaǵan. Tómendegi mısal GW-BASIC ushın jazılǵan, biraq minimal ózgerisler menen BASICtiń kóp versiyalarında isley beredi: <syntaxhighlight lang="basic"> 10 INPUT "Atıńız kim: "; U$ 20 PRINT "Sálem "; U$ 30 INPUT "Neshe juldız qáleysiz: "; N 40 S$ = "" 50 FOR I = 1 TO N 60 S$ = S$ + "*" 70 NEXT I 80 PRINT S$ 90 INPUT "Jáne juldızlar qáleysiz be? "; A$ 100 IF LEN(A$) = 0 THEN GOTO 90 110 A$ = LEFT$(A$, 1) 120 IF A$ = "Y" OR A$ = "y" THEN GOTO 30 130 PRINT "Xosh bol "; U$ 140 END </syntaxhighlight> Nátiyjedegi dialog tómendegige uqsas bolıwı múmkin: Atıńız kim: Mayk Sálem Mayk Neshe juldız qáleysiz: 7 ******* Jáne juldızlar qáleysiz be? awa Neshe juldız qáleysiz: 3 *** Jáne juldızlar qáleysiz be? yaq Xosh bol Mayk Dáslepki Dartmouth Basic versiyasında MAT atlı matricialıq gilt sóziniń bolıwı ayrıqsha edi. Keyingi kóp mikroprocessorlıq versiyalarda ámelge asırılmasa da, ol 1968-jılǵı qollanbadan<ref>{{Cite book|url=http://bitsavers.trailing-edge.com/pdf/dartmouth/BASIC_4th_Edition_Jan68.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103140704/http://bitsavers.trailing-edge.com/pdf/dartmouth/BASIC_4th_Edition_Jan68.pdf |archive-date=2014-01-03 |url-status=live|title=Basic: a manual for BASIC, the elementary algebraic language designed for use with the Dartmouth Time Sharing System|last1=Kemeny|first1=John G.|last2=Kurtz|first2=Thomas E.| sáne =January 1968|publisher=Dartmouth College Computation Center|location=Hanover, N.H.|language=en|edition=4th|page=53}}</ref> alınǵan usı mısalda qollanıladı, bul mısal kirgizilgen sanlardıń ortasha mánisin esaplaydı: <syntaxhighlight lang="basic"> 5 LET S = 0 10 MAT INPUT V 20 LET N = NUM 30 IF N = 0 THEN 99 40 FOR I = 1 TO N 45 LET S = S + V(I) 50 NEXT I 60 PRINT S/N 70 GO TO 5 99 END </syntaxhighlight> ==== Strukturalanǵan BASIC ==== Ekinshi áwlad BASICleri (mısalı, VAX Basic, SuperBASIC, True BASIC, QuickBASIC, BBC BASIC, Pick BASIC, PowerBASIC, Liberty BASIC, QB64 hám (talqılawǵa boladı) COMAL) tilge bir qatar jańa ózgesheliklerdi kirgizdi, olar tiykarınan strukturalıq hám proceduraǵa baǵdarlanǵan programmalastırıw menen baylanıslı. Ádette, ańsat hám iykemli proektlestiriwge xoshametlew ushın qatar nomerlewi tilden alıp taslanıp, onıń ornına belgiler (GOTO ushın) hám proceduralar menen almastırıldı<ref name="GBvsQB">{{Web deregi | url = http://support.microsoft.com/kb/73084| bet = Differences Between GW-BASIC and QBasic| sáne = 2003-jıl 12-may | qaralǵan sáne = 2008-jıl 28-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20131019181140/http://support.microsoft.com/kb/73084| arxivsáne = 2013-jıl 19-oktyabr }}</ref>. Sonıń menen birge, qaytalaw, tańlaw hám lokal ózgeriwshileri bar proceduralardı qollap-quwatlaytuǵın gilt sózler menen strukturalar kirgizildi. Tómendegi mısal Microsoft QuickBASIC tilinde: <syntaxhighlight lang="qbasic"> REM QuickBASIC mısalı REM Aldınnan járiyalaw - tiykarǵı kodqa derek kodında REM keyinirek anıqlanǵan podprogrammanı shaqırıwǵa múmkinshilik beredi DECLARE SUB PrintSomeStars (StarCount!) REM Tiykarǵı programma tómende INPUT "Atıńız kim: ", UserName$ PRINT "Sálem "; UserName$ DO INPUT "Neshe juldız qáleysiz: ", NumStars CALL PrintSomeStars(NumStars) DO INPUT "Jáne juldızlar qáleysiz be? ", Answer$ LOOP UNTIL Answer$ <> "" Answer$ = LEFT$(Answer$, 1) LOOP WHILE UCASE$(Answer$) = "Y" PRINT "Xosh bol "; UserName$ END REM podprogramma anıqlaması SUB PrintSomeStars (StarCount) REM Bul procedura Stars$ atlı lokal ózgeriwshini qollanadı Stars$ = STRING$(StarCount, "*") PRINT Stars$ END SUB </syntaxhighlight> ==== Obyektke baǵdarlanǵan BASIC ==== Visual Basic, Xojo, Gambas, StarOffice Basic, BlitzMax hám PureBasic sıyaqlı úshinshi áwlad BASIC dialektleri obyektke baǵdarlanǵan hám waqıyaǵa baǵdarlanǵan programmalastırıw paradigmasın qollap-quwatlaytuǵın ózgesheliklerdi kirgizdi. Kóp ornatılǵan proceduralar hám funkciyalar endi operatorlar emes, al standart obyektlerdiń metodları retinde kórsetiledi. Sonıń menen birge, [[operaciyalıq sistema]] BASIC tili ushın barǵan sayın qoljetimli bola basladı. Tómendegi mısal Visual Basic .NET tilinde:<syntaxhighlight lang="vbnet"> Public Module StarsProgram Private Function Ask(prompt As String) As String Console.Write(prompt) Return Console.ReadLine() End Function Public Sub Main() Dim userName = Ask("Atıńız kim: ") Console.WriteLine("Sálem {0}", userName) Dim answer As String Do Dim numStars = CInt(Ask("Neshe juldız qáleysiz: ")) Dim stars As New String("*"c, numStars) Console.WriteLine(stars) Do answer = Ask("Jáne juldızlar qáleysiz be? ") Loop Until answer <> "" Loop While answer.StartsWith("Y", StringComparison.OrdinalIgnoreCase) Console.WriteLine("Xosh bol {0}", userName) End Sub End Module </syntaxhighlight> == Derekler == {{Derekler}} __BÖLİDİMÖNDEMEW__ [[Kategoriya:Programmalastırıw tilleri]] eji65g10ortofc4fcddpjkjfl6nlgew 10 36099 265178 228251 2026-07-25T13:42:25Z Kvazimodo 10433 qáte dúzetildi 265178 wikitext text/x-wiki {{Navbox with collapsible groups | name = Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları | title = [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı]] aǵzaları | state = {{{state|autocollapse}}} | selected = {{{1|}}} | bodyclass = hlist | group1 = 1934–1950-jılları aǵza bolǵanlar | abbr1 = 1934-1950 | list1 = [[Qasım Áwezov]]{{*}}[[Nájim Dáwqaraev]]{{*}}[[Tájiaxmet Seytmamutov]]{{*}}[[Asan Begimov]]{{*}}[[Qallı Ayımbetov]]{{*}}[[Izbasar Fazılov]]{{*}}[[Jolmurza Aymurzaev]]{{*}}[[Raxim Májiytov]]{{*}}[[Mırzaǵaliy Dáribaev]]{{*}}[[Sadıq Nurımbetov]]{{*}}[[Dáwletiyar Qasımov]]{{*}}[[Minaj Mátsapaev]]{{*}}[[Orınbek Kojurov]]{{*}}[[Dáli Nazbergenov]]{{*}}[[Nawrız Japaqov]]{{*}}[[Artıq Shamuratov]]{{*}}[[Bayniyaz Qayıpnazarov]]{{*}}[[Shámshet Xojaniyazov]]{{*}}[[Joldas Seytnazarov]]{{*}}[[Sársen Qurbaniyazov]]{{*}}[[Sádirbay Máwlenov]]{{*}}[[Ivan Mayorov]]{{*}}[[Ámet Shamuratov]]{{*}}[[Ismayıl Saǵitov]]{{*}}[[Xojabek Seytov]]{{*}}[[Sapar Xojaniyazov]] <small>''(jámi: 26)''</small> | group2 = 1951–1990-jılları aǵza bolǵanlar | abbr2 = 1951-1990 | list2 = [[Ábitay Turımbetov]]{{*}}[[Babash Ismaylov]]{{*}}[[Óserbay Xojaniyazov]]{{*}}[[Ǵalım Seytnazarov]]{{*}}[[Turdımurat Nájimov]]{{*}}[[Tóresh Allanazarov]]{{*}}[[Aytbay Bekimbetov]]{{*}}[[Qarmıs Dosanov]]{{*}}[[Xojamurat Turımbetov]]{{*}}[[Tájetdin Seytjanov]]{{*}}[[Joldasbay Dilmuratov]]{{*}}[[Marat Nurmuxammedov]]{{*}}[[Pirlepes Tilegenov]]{{*}}[[Ibrayım Yusupov]]{{*}}[[Abbaz Dabılov]]{{*}}[[Tilewbergen Jumamuratov]]{{*}}[[Bazargúl Bekniyazova]]{{*}}[[Máryam Qasımova]]{{*}}[[Tólepbergen Qayıpbergenov]]{{*}}[[Genjemurat Esemuratov]]{{*}}[[Maten Seytniyazov]]{{*}}[[Srajatdin Axmetov]]{{*}}[[Ótegen Ayjanov]]{{*}}[[Jańabay Saparov]]{{*}}[[Karamatdin Sultanov]]{{*}}[[Ádenbay Tájimuratov]]{{*}}[[Qalıy Jumaniyazov]]{{*}}[[Xalmurat Saparov]]{{*}}[[Yuriy Leontichev]]{{*}}[[Abat Áliev]]{{*}}[[Ismayıl Qurbanbaev]]{{*}}[[Dáwlen Aytmuratov]]{{*}}[[Ulmámbet Xojanazarov]]{{*}}[[Tólepbergen Mátmuratov]]{{*}}[[Orazaq Bekbawlov]]{{*}}[[Saparbay Saliev]]{{*}}[[Qabıl Maqsetov]]{{*}}[[Gúlaysha Esemuratova]]{{*}}[[Shawdırbay Seytov]]{{*}}[[Uzaqbay Pirjanov]]{{*}}[[Keńesbay Raxmanov]]{{*}}[[Jańabay Narımbetov]]{{*}}[[Gúlistan Shamuratova]]{{*}}[[Tolıbay Qabulov]]{{*}}[[Qonısbay Kamalov]]{{*}}[[Sarıgúl Bahadırova]]{{*}}[[Marat Qarabaev]]{{*}}[[Ábdimurat Atajanov]]{{*}}[[Ájiniyaz Tájibaev]]{{*}}[[Mámbetalı Qayıpov]]{{*}}[[Seydabulla Pirjanov]]{{*}}[[Evgeniy Emelyanov]]{{*}}[[Orazbay Ábdiraxmanov]]{{*}}[[Zaytuna Nasrullaev]]{{*}}[[Sultamurat Allayarov]]{{*}}[[Ábdirazaq Seytjanov]]{{*}}[[Teńelbay Sársenbaev]]{{*}}[[Tashkenbay Xalmuratov]]{{*}}[[Kamal Xudaybergenov]]{{*}}[[Ayapbergen Seytekov]]{{*}}[[Gúlayım Tursınova]]{{*}}[[Ómirbay Ótewliev]]{{*}}[[Saǵıydulla Abbazov]]{{*}}[[Qalımbet Sultanov]]{{*}}[[Ádilbay Qojıqbaev]]{{*}}[[Jubatqan Muratbaev]]{{*}}[[Kamal Mámbetov]]{{*}}[[Abdulla Sadıqov]]{{*}}[[Alpısbay Sultanov]]{{*}}[[Jiyenbay Izbasqanov]]{{*}}[[Valeriy Gordeev]]{{*}}[[Gúlchexra Raximova]]{{*}}[[Qaybulla Erniyazov]]{{*}}[[Keńesbay Karimov]]{{*}}[[Shiyrin Atamuratova]]{{*}}[[Ótebay Sársenbaev]]{{*}}[[Nábiyra Tóreshova]]{{*}}[[Biybiaysha Aymuxammedova]]{{*}}[[Salıy Sadıqov]]{{*}}[[Allabergen Xudaybergenov]]{{*}}[[Abdulla Axmedov]]{{*}}[[Jalǵasbay Xoshniyazov]]{{*}}[[Gúlistan Matyaqubova]]{{*}}[[Sharapatdin Ayapov]]{{*}}[[Saǵınbay Ibragimov]]{{*}}[[Beknazar Ernazarov]]{{*}}[[Ǵayıp Yaqubov]]{{*}}[[Baxtiyar Genjemuratov]] <small>''(jámi: 88)''</small> | group3 = 1991–2010-jılları aǵza bolǵanlar | abbr3 = 1991-2010 | list3 = [[Hikmetulla Ayımbetov]]{{*}}[[Muratbay Nızanov]]{{*}}[[Xalila Dáwletnazarov]]{{*}}[[Hayıtbay Abdusadıqov]]{{*}}[[Keńesbay Reymov]]{{*}}[[Pátiyma Mırzabaeva]]{{*}}[[Ibrayım Ótewliev]]{{*}}[[Sádirbay Ismaylov]]{{*}}[[Jumaniyaz Óteniyazov]]{{*}}[[Húrliman Ótemuratova]]{{*}}[[Turdıbay Mámbetniyazov]]{{*}}[[Húsniddin Hamidov]]{{*}}[[Esbergen Ótepbergenli]]{{*}}[[Saylawbay Jumaǵulov]]{{*}}[[Ábilqasım Ótepbergenov]]{{*}}[[Dáwletbiyke Sherniyazova]]{{*}}[[Orazbay Sátbaev]]{{*}}[[Minayxan Jumanazarova]]{{*}}[[Mátibay Berdiev]]{{*}}[[Qállibek Begjanov]]{{*}}[[Ayımqul Pirnazarov]]{{*}}[[Baekesh Qálimbetov]]{{*}}[[Áwezxan Aytniyazov]]{{*}}[[Qazaqbay Ámetov]]{{*}}[[Saǵın Ziyawov]]{{*}}[[Nurmuhammed Ámetov]]{{*}}[[Karimbay Qurambaev]]{{*}}[[Turǵanbay Jumabaev]]{{*}}[[Saǵındıq Niyetullaev]]{{*}}[[Álibek Kóbentaev]]{{*}}[[Yaqıpbay Ájimov]]{{*}}[[Joldasbay Tájetdinov]]{{*}}[[Shárigúl Payzullaeva]]{{*}}[[Nazira Mátyaqubova]]{{*}}[[Túrkmenbay Jiyemuratov]]{{*}}[[Marat Tawmuratov]]{{*}}[[Allanazar Ábdiev]]{{*}}[[Tabısqan Qanaatov]]{{*}}[[Raxman Aytmuratov]]{{*}}[[Zubayda Ishmanova]]{{*}}[[Abdulqasım Qudabaev]]{{*}}[[Mansur Axmedov]]{{*}}[[Perdebay Nurjanov]]{{*}}[[Ómirbay Embergenov]]{{*}}[[Kóbeysin Ernazarov]]{{*}}[[Tursımurat Eshanov]]{{*}}[[Bazarbay Seytaev]]{{*}}[[Yangibay Qoshqarov]]{{*}}[[Árepbay Xalmuratov]]{{*}}[[Quwanıshbay Orazımbetov]]{{*}}[[Ziyada Bekbergenova]]{{*}}[[Axmet Aqnazarov]]{{*}}[[Munavvara Yusupova]]{{*}}[[Ábdiqádir Qayıpov]]{{*}}[[Zuxra Yangibaeva]]{{*}}[[Qurbanbiyke Yunusova]]{{*}}[[Uǵıljan Nurıllaeva]]{{*}}[[Altıngúl Óteniyazova]]{{*}}[[Nurman Musaev]]{{*}}[[Dániyar Belasarov]]{{*}}[[Mariya Bekbergenova]]{{*}}[[Gúlnara Nurlepesova]]{{*}}[[Gúljáhán Zaytova]]{{*}}[[Naǵıyma Jańabaeva]]{{*}}[[Abadan Turdımuratova]]{{*}}[[Dilnoza Matkarimova]]{{*}}[[Zulayxa Nurmetova]]{{*}}[[Saǵındıq Embergenov]]{{*}}[[Nurlıbay Dáwletbaev]]{{*}}[[Gúlistan Dáwletova]] <small>''(jámi: 70)''</small> | group4 = 2011-jıldan házirge shekem aǵza bolǵanlar | abbr4 = 2011-házir | list4 = [[Qıpshaqbay Mátmuratov]]{{*}}[[Rawaj Otarbaev]]{{*}}[[Allayar Darmenov]]{{*}}[[Gúlnara Ibragimova]]{{*}}[[Baxıtlı Sarıbaev]]{{*}}[[Ataǵulla Satbaev]]{{*}}[[Aydos Muhammediyarov]]{{*}}[[Bazarbay Joldasbaev]]{{*}}[[Saxipjamal Sırǵabaeva]] <small>''(jámi: 9)''</small> }} <includeonly>[[Kategoriya:Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları]]</includeonly> 2s64sxtw3zkeu34qp19dbtwa104a7k9 3 47675 265173 2026-07-25T12:45:38Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265173 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 12:45, 2026-jıl 25-iyul (UTC) k5caotat0d0eajwmqer1xbhauk6d611 0 47676 265174 2026-07-25T13:33:39Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Shaxs infoqutısı |qaraqalpaqsha atı = Babash Ismaylov |súwret = |súwret táriypi = |tuwılǵan sánesi = |tuwılǵan jeri = [[Ámiwdárya rayonı]], [[Qaraqalpaqstan]] |qaytıs bolǵan sánesi = |kásibi = [[shayır]], [[sınshı]], ádebiyat izertlewshisi |oqıǵan jeri = [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]] |iskerlik jılları = 1943–1985 |a...» 265174 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı |qaraqalpaqsha atı = Babash Ismaylov |súwret = |súwret táriypi = |tuwılǵan sánesi = |tuwılǵan jeri = [[Ámiwdárya rayonı]], [[Qaraqalpaqstan]] |qaytıs bolǵan sánesi = |kásibi = [[shayır]], [[sınshı]], ádebiyat izertlewshisi |oqıǵan jeri = [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]] |iskerlik jılları = 1943–1985 |ataqları = [[Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları|Berdaq sıylıǵınıń laureatı]] |sıylıqları = [[Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri|Qaraqalpaqstan]] hám [[Ózbekstan Respublikasında xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri|Ózbekstanǵa xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri]] }} '''Babash Ismaylov''' (Бабаш Исмайлов; [[1926|1926-jıl]] [[12-iyun]], [[Ámiwdárya rayonı]] — [[1985|1985-jıl]]) — qaraqalpaq shayırı, dilmash, sınshı hám ádebiyat izertlewshisi. == Ómiri hám miynet jolı == Babash Ismaylov 1926-jılı 12-iyunda [[Ámiwdárya rayonı]]nda tuwılǵan. 1942-jılı orta mektepti tamamlap, mektepte muǵallim bolıp isleydi. 1948-jılı [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]]n tamamlap, usı institutda oqıtıwshı bolıp qaldı. Onıń miynet jolı tómendegi juwapkerli lawazımlardan ibarat boldı: * 1951–1953-jılları — oblastlıq partiya komitetinde instruktor. * 1953–1956-jılları — «Jas Leninshi» gazetasında redaktor. * 1958–1961-jılları — «Qaraqalpaqstan» baspasında bas redaktor. * 1961–1963-jılları — Qaraqalpaqstan mámleketlik televidenie hám radio esittiriw komitetiniń baslıǵı. * Ómiriniń aqırına shekem Oblastlıq partiya komitetinde ideologiya bóliminiń baslıǵı bolıp isledi. == Ilimiy hám dóretiwshilik iskerligi == B. Ismaylov 1965-jılı «Kúnxojanıyń ómiri hám tvorchestvosı» degen temada kandidatlıq dissertaciyasın jaqladı. Ádebiyat izertlewshisi sıpatında ol 8–10-klasslar ushın qaraqalpaq ádebiyatı boyınsha dáslepki oqıw baǵdarlamaların hám sabaqlıqların jazdı. Sonday-aq, [[Kúnxoja]] hám [[Ájiniyaz Qosıbay ulı|Ájiniyaz]] shıǵarmaların baspaǵa tayarlawda úlken úles qostı. Onıń dáslepki qosıǵı «Jeńis saatı» 1943-jılı «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasında járiyalandı. Tómendegi kitaplardıń avtorı: * «Gúllen, Respublikam» (1954); * «Geybireýdi ash búýirden» (1959); * «Lirika hám satira» (1972) — [[rus tili]]nde; * «Jıllar hám aylar» (1976); * «Hárkimniń óz sıbaǵası» (1977); * «Oqıwshılarǵa estelik» (1978). Dilmash sıpatında ol A. T. Tvardovskiy, [[Ǵafur Ǵulam|G. Ǵulam]], M. Tursınzada, K. Yashen, F. Toqay sıyaqlı dúnyaǵa belgili jazıwshılardıń shıǵarmaların qaraqalpaq tiline awdardı. == Ataqları hám jámiyetlik iskerligi == * 1968-jılı — [[Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri]]. * 1969-jılı — Ózbekstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri. * 1976-jılı — «Jıllar hám aylar» kitabı ushın [[Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları|Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıǵı]]nıń laureatı boldı. * 1953-jıldan [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı|Jazıwshılar awqamı]]nıń aǵzası. * [[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]]ne bes ret deputat bolıp saylandı. == Derekler == {{Derekler}} {{Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları}} {{Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları}} [[Kategoriya:1926-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1985-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq jazıwshıları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq shayırları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları]] [[Kategoriya:Berdaq atındaǵı Qaraqalpaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń laureatları]] c6hmwl028bywsastsn5ttt8otdzdrg9 265175 265174 2026-07-25T13:36:28Z Kvazimodo 10433 «[[Kategoriya:Ámiwdárya rayonında tuwılǵanlar|Ámiwdárya rayonında tuwılǵanlar]]» kategoriyası qosıldı ([[WP:HOTCAT|HotCat]] quralınıń kómegi menen) 265175 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı |qaraqalpaqsha atı = Babash Ismaylov |súwret = |súwret táriypi = |tuwılǵan sánesi = |tuwılǵan jeri = [[Ámiwdárya rayonı]], [[Qaraqalpaqstan]] |qaytıs bolǵan sánesi = |kásibi = [[shayır]], [[sınshı]], ádebiyat izertlewshisi |oqıǵan jeri = [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]] |iskerlik jılları = 1943–1985 |ataqları = [[Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları|Berdaq sıylıǵınıń laureatı]] |sıylıqları = [[Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri|Qaraqalpaqstan]] hám [[Ózbekstan Respublikasında xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri|Ózbekstanǵa xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri]] }} '''Babash Ismaylov''' (Бабаш Исмайлов; [[1926|1926-jıl]] [[12-iyun]], [[Ámiwdárya rayonı]] — [[1985|1985-jıl]]) — qaraqalpaq shayırı, dilmash, sınshı hám ádebiyat izertlewshisi. == Ómiri hám miynet jolı == Babash Ismaylov 1926-jılı 12-iyunda [[Ámiwdárya rayonı]]nda tuwılǵan. 1942-jılı orta mektepti tamamlap, mektepte muǵallim bolıp isleydi. 1948-jılı [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]]n tamamlap, usı institutda oqıtıwshı bolıp qaldı. Onıń miynet jolı tómendegi juwapkerli lawazımlardan ibarat boldı: * 1951–1953-jılları — oblastlıq partiya komitetinde instruktor. * 1953–1956-jılları — «Jas Leninshi» gazetasında redaktor. * 1958–1961-jılları — «Qaraqalpaqstan» baspasında bas redaktor. * 1961–1963-jılları — Qaraqalpaqstan mámleketlik televidenie hám radio esittiriw komitetiniń baslıǵı. * Ómiriniń aqırına shekem Oblastlıq partiya komitetinde ideologiya bóliminiń baslıǵı bolıp isledi. == Ilimiy hám dóretiwshilik iskerligi == B. Ismaylov 1965-jılı «Kúnxojanıyń ómiri hám tvorchestvosı» degen temada kandidatlıq dissertaciyasın jaqladı. Ádebiyat izertlewshisi sıpatında ol 8–10-klasslar ushın qaraqalpaq ádebiyatı boyınsha dáslepki oqıw baǵdarlamaların hám sabaqlıqların jazdı. Sonday-aq, [[Kúnxoja]] hám [[Ájiniyaz Qosıbay ulı|Ájiniyaz]] shıǵarmaların baspaǵa tayarlawda úlken úles qostı. Onıń dáslepki qosıǵı «Jeńis saatı» 1943-jılı «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasında járiyalandı. Tómendegi kitaplardıń avtorı: * «Gúllen, Respublikam» (1954); * «Geybireýdi ash búýirden» (1959); * «Lirika hám satira» (1972) — [[rus tili]]nde; * «Jıllar hám aylar» (1976); * «Hárkimniń óz sıbaǵası» (1977); * «Oqıwshılarǵa estelik» (1978). Dilmash sıpatında ol A. T. Tvardovskiy, [[Ǵafur Ǵulam|G. Ǵulam]], M. Tursınzada, K. Yashen, F. Toqay sıyaqlı dúnyaǵa belgili jazıwshılardıń shıǵarmaların qaraqalpaq tiline awdardı. == Ataqları hám jámiyetlik iskerligi == * 1968-jılı — [[Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri]]. * 1969-jılı — Ózbekstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri. * 1976-jılı — «Jıllar hám aylar» kitabı ushın [[Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları|Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıǵı]]nıń laureatı boldı. * 1953-jıldan [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı|Jazıwshılar awqamı]]nıń aǵzası. * [[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]]ne bes ret deputat bolıp saylandı. == Derekler == {{Derekler}} {{Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları}} {{Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları}} [[Kategoriya:1926-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1985-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq jazıwshıları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq shayırları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları]] [[Kategoriya:Berdaq atındaǵı Qaraqalpaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń laureatları]] [[Kategoriya:Ámiwdárya rayonında tuwılǵanlar]] 52y1hivcrjrn9kd9v2pqh8093kfl8pu 14 47677 265183 2026-07-25T13:53:02Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qaraqalpaqstan shaxsları]] [[Kategoriya:Ózbekstanda tuwılǵanlar|Qaraqalpaqstan]]» 265183 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan shaxsları]] [[Kategoriya:Ózbekstanda tuwılǵanlar|Qaraqalpaqstan]] cbdclde2wm0ykmr3l0higd7bt7ndg3g 265184 265183 2026-07-25T13:53:55Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 265184 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Births in Karakalpakstan}} [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan shaxsları]] [[Kategoriya:Ózbekstanda tuwılǵanlar|Qaraqalpaqstan]] jbznyl03qe59qiwx6efzqrza9czehkv 3 47678 265189 2026-07-25T17:46:27Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265189 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 17:46, 2026-jıl 25-iyul (UTC) knkn94h7bvsvk4p2fd34p3527mx5nt4 10 47679 265190 2026-07-25T20:08:56Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Stage 20 Tour de France 2024 Col de la Couillole 40.jpg» 265190 wikitext text/x-wiki Stage 20 Tour de France 2024 Col de la Couillole 40.jpg em8llz9m4098wm4yga4lsi0y4sqs595 10 47680 265191 2026-07-25T20:18:19Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «RRI Dili's last speech.ogg» 265191 wikitext text/x-wiki RRI Dili's last speech.ogg 4ezgsi838hjicmgbzkghrjcsi4o9o6n 3 47681 265192 2026-07-25T20:46:57Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265192 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 20:46, 2026-jıl 25-iyul (UTC) 4tgqrxzl27a9nhjpe19m272ccdsyvbh 1 47682 265193 2026-07-26T02:13:17Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 265193 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 3 47683 265194 2026-07-26T05:48:29Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265194 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 05:48, 2026-jıl 26-iyul (UTC) h1w2fohxsyh193lirbb32udzal70d31 10 47684 265195 2026-07-26T11:02:24Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Haigerloch - Altstadt - Schloss - Ansicht von SSW (2).jpg» 265195 wikitext text/x-wiki Haigerloch - Altstadt - Schloss - Ansicht von SSW (2).jpg 9emqlog2ahmwikiol5u0e1hnrplwit1 10 47685 265196 2026-07-26T11:18:13Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «(20260404 154546659) Medieval swing ride Leipzig.webm» 265196 wikitext text/x-wiki (20260404 154546659) Medieval swing ride Leipzig.webm jgagwha9gs69sln0a7zxe3sh4zbw22l