Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 22774 265222 213592 2026-07-27T19:16:19Z Amherst99 2381 /* */ 265222 wikitext text/x-wiki [[Fayl:TestingCup-Polish-Championship-in-Software-Testing-Katowice-2016.jpg|nobaý|TestingCup – Programmalıq támiynattı testlew boyınsha Polsha chempionatı, Katovice, 2016-jıl may]] '''Programmalıq támiynattı testlew''' ([[Inglis tili|ingl]]. ''software testing'') – bul [[programmalıq támiynat]]tıń kútilgen talaplarǵa sáykes keletuǵının tekseriw ámeliyatı. Programmalıq támiynattı testlew [[Paydalanıwshı (esaplaw texnikası)|paydalanıwshı]] yamasa qáwenderge programmalıq támiynattıń sapası hám onıń isten shıǵıw qáwipi haqqında obektiv, ǵarezsiz informaciya bere aladı. Ol barlıq qátelerdi tawıp bere almaydı<ref name="pan">{{Web deregi | url = http://www.ece.cmu.edu/~koopman/des_s99/sw_testing/| bet = Software Testing| familiya = Pan| at = Jiantao| sáne = Spring 1999 | baspaxana = Carnegie Mellon University| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-noyabr | type = coursework}}</ref><ref name="Kaner2">{{Cite book|last1=Kaner|first1=Cem|title=Testing Computer Software|last2=Falk|first2=Jack|last3=Nguyen|first3=Hung Quoc|publisher=John Wiley and Sons|year=1999|isbn=978-0-471-35846-6|edition=2nd|location=New York|author-link=Cem Kaner}}</ref>. Orakldan durıslıqtı ólshew kriteriylerine tiykarlanıp, programmalıq támiynattı testlew máseleni anıqlawı múmkin bolǵan principleri hám mexanizmlerin qollanadı. Orakllarǵa mısallar: specifikaciyalar, kelisim-shártleri, salıstırmalı ónimler, sol ónimniń ótken versiyaları, kútilgen yaki boljanǵan maqset haqqındaǵı juwmaqlar, paydalanıwshı yaki tutınıwshı kútiwleri, tiyisli standartlar hám qollanılatuǵın nızamlar. Programmalıq támiynattı testlew kóbinese tábiyatta dinamikalıq boladı; haqıyqıy nátiyjeniń kútilgen nátiyjege sáykes keliwin tekseriw ushın programmalıq támiynattı isletiw alıp barıladı. Ol tábiyatta statikalıq ta bolıwı múmkin; [[Derek kodı|kodtı]] hám oǵan baylanıslı hújjetlerdi kórip shıǵıw. Programmalıq támiynattı testlew kóbinese mına sorawǵa juwap beriw ushın qollanıladı: Programmalıq támiynat ózi islewi kerek bolǵan hám islewi zárúr bolǵan isti isley me? Programmalıq támiynattı testlewden alınǵan maǵlıwmat programmalıq támiynat islep shıǵarılatuǵın procesti jaqsılaw ushın qollanılıwı múmkin. Programmalıq támiynattı testlew "piramida" usılına ámel etiwi kerek, onda testlerińizdiń kóbisi birlik testleri bolıwı kerek, sońınan integraciya testleri hám aqırında aqırǵı paydalanıwshı (e2e) testleri eń tómen proporciyaǵa iye bolıwı kerek<ref>{{Cite book|last=Cohn|first=Mike|title=Succeeding with Agile: Software Development Using Scrum|publisher=Addison-Wesley Professional|year=2009|isbn=978-0321579362}}</ref><ref>{{Cite book|last=Molina|first=Alessandro|title=Crafting Test-Driven Software with Python: Write test suites that scale with your applications' needs and complexity using Python and PyTest|publisher=Packt Publishing|year=2021|isbn=978-1838642655}}</ref><ref>{{Cite book|last=Fernandes da Costa|first=Lucas|title=Testing JavaScript Applications|publisher=Manning|year=2021|isbn=978-1617297915}}</ref>. == Ekonomika == 2002-jılı NIST tárepinen ótkerilgen izertlew programmalıq támiynat qátelikleri [[Amerika Qurama Shtatları|AQSH]] ekonomikasına jılına 59,5 milliard dollar zıyan keltiretuǵının xabarladı. Eger jaqsıraq programmalıq támiynat testlewi ámelge asırılǵanda, bul qımbat bahanıń úshten birinen aslamınıń aldın alıw múmkin edi<ref>{{Web deregi | url = https://www.nist.gov/director/planning/upload/report02-3.pdf| bet = The Economic Impacts of Inadequate Infrastructure for Software Testing| sáne = May 2002 | baspaxana = [[National Institute of Standards and Technology]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 19-dekabr }}</ref>. Qımbat bahalar sebepli programmalıq támiynat testlewin sırttan alıp keliw keń taralǵan, Qıtay, Filippin hám Indiya artıqmashılıqlı baǵdarlar bolıp tabıladı. == Tariyxı == Glenford J. Mayers 1979-jılı debaggingti (qáteliklerdi) testlewden ajıratıwdı dáslep engizdi<ref name="Myers 1979">{{Cite book|last=Myers|first=Glenford J.|url=https://archive.org/details/artofsoftwaretes00myer|title=The Art of Software Testing|publisher=John Wiley and Sons|year=1979|isbn=978-0-471-04328-7}}</ref>. Onıń itibarı buzılıw testlewine qaratılǵan bolsa da ("Tabıslı test jaǵdayı eli tabılmaǵan qáteni anıqlaytuǵın jaǵday."<ref name="Myers 1979" />), ol programmalıq támiynat injeneriyası jámiyetiniń debagging sıyaqlı tiykarǵı rawajlandırıw ámeliyatların verifikaciyadan ajıratıw qálewin kórsetip berdi. == Maqsetler == Programmalıq támiynattı testlew ádette maqsetke baǵdarlanǵan boladı. === Qátelerdi tabıw === Programmalıq támiynattı testlew ádette programmalıq támiynat qáteliklerin - [[Derek kodı|kodtaǵı]] qáteni óz ishine aladı, bul qáte unamsız nátiyjege alıp keledi<ref name="IEEEglossary">{{Citation |title=IEEE Standard Glossary of Software Engineering Terminology | sáne =1990 |publisher=IEEE |doi=10.1109/IEEESTD.1990.101064 |isbn=978-1-55937-067-7}}</ref>.  Qáteler ádette testlew processin ásteletedi hám debagging hám dúzetiw ushın [[Programmist (Baǵdarlamashı)|baǵdarlamashınıń]] járdemin talap etedi. Barlıq kemshilikler isten shıǵıwǵa alıp kelmeydi. Mısal ushın, óli kodtaǵı kemshilik isten shıǵıw dep esaplanbaydı. Bir waqıtta isten shıǵıwǵa alıp kelmeytuǵın kemshilik keyinnen ortalıq ózgerisler sebepli júz beriwi múmkin. Ortalıq ózgerislerine mısallar jańa [[kompyuter apparatlıq támiynatı]]nda islew, maǵlıwmatlardaǵı ózgerisler hám túrli programmalıq támiynat penen óz-ara baylanıs qılıwdı óz ishine aladı<ref>{{Web deregi | url = https://www.istqb.org/downloads/send/2-foundation-level-documents/3-foundation-level-syllabus-2011.html| bet = Certified Tester Foundation Level Syllabus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20171028051659/http://www.istqb.org/downloads/send/2-foundation-level-documents/3-foundation-level-syllabus-2011.html| arxivsáne = 2017-jıl 28-oktyabr | at = Section 1.1.2| sáne = 2011-jıl 31-mart | format = pdf| baspaxana = [[International Software Testing Qualifications Board]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-dekabr }}</ref>. Bir kemshilik bir neshe isten shıǵıw belgilerine alıp keliwi múmkin. === Talaplardıń qanaatlandırılıwın támiyinlew === Programmalıq támiynattı testlew Talaplar kemshiligin - talap ushın dizaynnan alıp taslawdı óz ishine alıwı múmkin<ref name="kolawa">{{Cite book|last1=Kolawa|first1=Adam|url=http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470042125.html|title=Automated Defect Prevention: Best Practices in Software Management|last2=Huizinga|first2=Dorota|publisher=Wiley-IEEE Computer Society Press|year=2007|isbn=978-0-470-04212-0}}</ref>.  Talap kemshilikleri kóbinese testlewge jaramlılıq, masshtablılıq, saqlawǵa jaramlılıq, ónimdarlıq hám [[Kompyuter qáwipsizligi|qáwipsizlik]] sıyaqlı funkcionallıq emes talaplar bolıwı múmkin. === Kodtı qamtıw === Programmalıq támiynattı testlewdiń tiykarǵı sheklewi – barlıq kirgiziwler hám aldın ala shártler (baslańǵısh jaǵday) kombinaciyalarında testlew hátteki ápiwayı ónim menen de ámelge asırıw múmkin emes. <ref>{{Web deregi | url = http://www.bcs.org/upload/pdf/istqbsyll.pdf| bet = Certified Tester Foundation Level Syllabus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20081217060536/http://www.bcs.org/upload/pdf/istqbsyll.pdf| arxivsáne = 2008-jıl 17-dekabr | at = Principle 2, Section 1.3| sáne = 2005-jıl 1-iyul | baspaxana = [[International Software Testing Qualifications Board]]| qaralǵan sáne = 2017-jıl 15-dekabr }}</ref> Ádetten tıs shártlerde payda bolatuǵın kemshiliklerdi testlewde tabıw qıyın. Sonday-aq, sapanıń funkcionallıq emes ólshemleri (onıń ne islewi kerekligine salıstırǵanda qanday bolıwı kerek) – paydalanıwǵa qolaylılıq, masshtablılıq, ónimdarlıq, úylesimlilik hám isenimlilik – subektiv bolıwı múmkin; bir adam ushın jetkilikli bahalıqtı qurastıratuǵın nárse basqa adam ushın onday bolmawı múmkin. Múmkin bolǵan hárbir kirgiziw ushın testlew ámelge asırıw múmkin bolmasa da, testlew testlerdi minimumǵa keltirip, qamtıwdı maksimumǵa jetkeriw ushın kombinatorikanı qollanıwı múmkin. == Kategoriyalar == Testlewdi kóp usıllar menen kategoriyaǵa bóliw múmkin<ref>{{Cite book|last1=Kaner|first1=Cem|url=https://archive.org/details/lessonslearnedso00kane|title=Lessons Learned in Software Testing: A Context-Driven Approach|last2=Bach|first2=James|last3=Pettichord|first3=Bret|publisher=Wiley|year=2001|isbn=978-0-471-08112-8|pages=[https://archive.org/details/lessonslearnedso00kane/page/n55 31]–43}}</ref>. === Avtomatlastırılǵan testlew === Programmalıq támiynattı testlewde test avtomatlastırıw – testlerdiń orınlanıwın hám haqıyqıy nátiyjelerdi boljanǵan nátiyjeler menen salıstırıwdı basqarıw ushın testlenip atırǵan programmalıq támiynattan ayırım programmalıq támiynattı qollanıw. Test avtomatlastırıw burınnan bar bolǵan rásmiylestirilgen testlew processindegi bir neshe qaytalanatuǵın, biraq zárúr wazıypalardı avtomatlastırıwı yaki qol menen islew qıyın bolatuǵın qosımsha testlewdi orınlawı múmkin. Test avtomatlastırıw úziliksiz jetkerip beriw hám úziliksiz testlew ushın kriteriyalıq jaqtan áhmiyetli. === Dárejeler === Programmalıq támiynattı testlew [[programmalıq támiynat sisteması]]nıń qansha bólegi test itibarında ekenligine tiykarlanıp dárejelerge bóliniwi múmkin<ref name="Computer.org">{{Cite book|title=Guide to the Software Engineering Body of Knowledge|publisher=IEEE Computer Society|year=2014|isbn=978-0-7695-5166-1|editor-last=Bourque|series=3.0|chapter=Chapter 5|editor-last2=Fairley}}</ref><ref name="BourqueSWEBOK14-4">{{Cite book|title=SWEBOK v3.0: Guide to the Software Engineering Body of Knowledge|publisher=IEEE|year=2014|isbn=978-0-7695-5166-1|editor-last=Bourque, P.|chapter=Chapter 4: Software Testing|editor-last2=Fairley, R.D.}}</ref><ref name="DooleySoftware11">{{Cite book|title=Software Development and Professional Practice|publisher=APress|year=2011|isbn=978-1-4302-3801-0}}</ref><ref name="WiegersCreating13">{{Cite book|title=Creating a Software Engineering Culture|publisher=Addison-Wesley|year=2013|isbn=978-0-13-348929-3}}</ref>. ==== Birlik testlew ==== Birlik testlew, sonday-aq komponent yaki modul testlew dep te ataladı, ayırım derek kodı kútilgen tártipti tastıyıqlaw ushın testlenetuǵın programmalıq támiynat testlewiniń bir túri boladı. ==== Integraciya testlewi ==== Bul abzac Integraciya testlewinen úzindi bolıp tabıladı. Integraciya testlewi, sonday-aq integraciya hám testlew dep te ataladı, qısqartılǵan I&T, programmalıq támiynat sistemasınıń bir neshe bólimleri topar retinde testlenetuǵın programmalıq támiynat testlewiniń bir túri. ==== Sistema testlewi ==== Bul abzac Sistema testlewinen úzindi bolıp tabıladı. Sistema testlewi, sonday-aq end-to-end (E2E) testlew dep te ataladı, tolıq programmalıq támiynat sistemasında ótkeriletuǵın testlew. === Statikalıq, dinamikalıq hám passiv testlew === Programmalıq támiynattı testlewde kóp usıllar bar. Kórip shıǵıwlar, júrip ótiwler yaki tekseriwler statikalıq testlew dep ataladı, al belgili bir test jaǵdayları jıynaǵı menen programmalastırılǵan kodtı orınlaw dinamikalıq testlew dep ataladı<ref name="GrahamFoundations08">{{Cite book |last1=Graham, D. |url=https://books.google.com/books?id=Ss62LSqCa1MC&pg=PA57 |title=Foundations of Software Testing |last2=Van Veenendaal, E. |last3=Evans, I. |publisher=Cengage Learning |year=2008 |isbn=978-1-84480-989-9 |pages=57–58}}</ref><ref name="OberkampfVerif10">{{Cite book |last1=Oberkampf, W.L. |url=https://books.google.com/books?id=7d26zLEJ1FUC&pg=PA155 |title=Verification and Validation in Scientific Computing |last2=Roy, C.J. |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-1-139-49176-1 |pages=154–5}}</ref>. Statikalıq testlew kóbinese dálil oqıw sıyaqlı implicit boladı, plyus programmalastırıw  quralları/tekst redaktorları derek kodı strukturasın tekserip shıqqanda yaki kompilyatorlar (aldın ala kompilyatorlar) sintaksis hám maǵlıwmat aǵımın statikalıq programma analizi retinde tekserip shıqqanda. Dinamikalıq testlew programmanıń ózi isletilgende júz beredi. Dinamikalıq testlew kodtıń belgili bir bólimlerin testlew ushın programma 100% tamamlanbastan burın baslanıwı múmkin hám diskret funkciyalarǵa yaki modullerge qollanıladı.<ref name="GrahamFoundations08" /><ref name="OberkampfVerif10" /> Bular ushın ádettegi texnikalar ya stablar/drayverlerdi qollanıw yaki debagger ortalıǵınan orınlaw bolıp tabıladı.<ref name="OberkampfVerif10" /> Statikalıq testlew verifikaciyanı óz ishine aladı, al dinamikalıq testlew validaciyanı da óz ishine aladı.<ref name="OberkampfVerif10" /> Passiv testlew programmalıq támiynat ónimi menen hesh qanday óz-ara baylanıssız sistemanıń tártibin tastıyıqlawdı ańlatadı. Aktiv testlewge qarama-qarsı, testlewshiler hesh qanday test maǵlıwmatların bermeydi, biraq sistema jurnallarına hám izlerine qaraydı. Olar qanday da bir sheshimler qabıl etiw ushın úlgilerdi hám belgili bir tártipti qazıp aladı<ref>{{Cite book |last1=Lee |first1=D. |last2=Netravali |first2=A.N. |last3=Sabnani |first3=K.K. |last4=Sugla |first4=B. |last5=John |first5=A. |title=Proceedings 1997 International Conference on Network Protocols |chapter=Passive testing and applications to network management |year=1997 |publisher=IEEE Comput. Soc |pages=113–122 |doi=10.1109/icnp.1997.643699 |isbn=978-0-8186-8061-8 |s2cid=42596126}}</ref>. Bul oflayn orınlaw waqtındaǵı verifikaciyaǵa hám jurnal analizine baylanıslı. === Izleniw testlewi === Bul bólim Izleniw testlewinen úzindi bolıp tabıladı. Izleniw testlewi programmalıq támiynat testlewine usıl bolıp tabıladı, ol bir waqıtta úyreniw, test dizaynı hám test orınlawı retinde qısqasha súwretlenedi. 1984-jılı bul termindi engizgen Sem Kaner, izleniw testlewin "testke baylanıslı úyreniw, test dizaynı, test orınlawı hám test nátiyjelerin interpretaciyalawdı proekt dawamında parallel túrde isleytuǵın óz-ara qollap-quwatlawshı ámeliyatlar retinde qaray otırıp, óz jumısınıń sapasın úziliksiz optimallastırıw ushın jeke testlewshiniń jeke erkinligi hám juwapkershiligine basım etetuǵın programmalıq támiynat testlewiniń stili" dep anıqlaydı. === Aldın ala belgilengen testlew hám adaptiv testlew === Orınlanıwı kerek bolǵan testlew strategiyasınıń túri IUT-qa qollanılatuǵın testler testlew jobası orınlana baslamastan aldın sheshiliwi kerek pe (aldın ala belgilengen testlew<ref>{{Cite journal |last1=Lee |first1=D. | last2=Yannakakis |first2=M. | sáne =1996 |title=Principles and methods of testing finite state machines-a survey |url=https://doi.org/10.1109/5.533956 |journal=Proceedings of the IEEE |volume=84 |issue=8 |pages=1090–1123|doi=10.1109/5.533956 }}</ref>) yaki IUT-qa qollanılatuǵın hárbir kirgiziw aldınǵı testlerdi qollanıw waqtında alınǵan nátiyjelerge dinamikalıq túrde baylanıslı bola ala ma (adaptiv testlew<ref>{{Cite book |last1=Petrenko|first1=A. |last2=Yevtushenko |first2=N. |title=In Testing Software and Systems: 23rd IFIP WG 6.1 International Conference, ICTSS 2011, Paris, France, November 7-10 |chapter= Adaptive testing of deterministic implementations specified by nondeterministic FSMs |series=Lecture Notes in Computer Science | chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-24580-0_12 |year=2011 |volume=7019 |publisher=Springer Berlin Heidelberg |pages=162–178 |doi=10.1007/978-3-642-24580-0_12 |isbn=978-3-642-24579-4 }}</ref><ref>{{Cite book |last1=Petrenko|first1=A. |last2=Yevtushenko |first2=N. |title=In 2014 IEEE 15th International Symposium on High-Assurance Systems Engineering |chapter= Adaptive testing of nondeterministic systems with FSM | url=https://doi.org/10.1109/HASE.2014.39 |year=2014 |publisher=IEEE |pages=224–228 |doi=10.1109/HASE.2014.39 |isbn=978-1-4799-3466-9 }}</ref>) soǵan baylanıslı boladı. === Qara/aq qutı === Programmalıq támiynat testlewi kóbinese aq qutı hám qara qutıǵa bóliniwi múmkin. Bul eki usıl testlewshi test jaǵdayların islep shıqqanda alatuǵın kóz-qarastı súwretlew ushın qollanıladı. Eki qutınıń da aspektlerin óz ishine alatuǵın kúlreń qutı dep atalatuǵın gibrid usıl programmalıq támiynat testlew metodologiyasına da qollanılıwı múmkin<ref name="LimayeSoftware09">{{Cite book |last=Limaye, M.G. |url=https://books.google.com/books?id=zUm8My7SiakC&pg=PA108 |title=Software Testing |publisher=Tata McGraw-Hill Education |year=2009 |isbn=978-0-07-013990-9 |pages=108–11}}</ref><ref name="SalehSoftware09">{{Cite book |last=Saleh, K.A. |url=https://books.google.com/books?id=N69KPjBEWygC&pg=PA224 |title=Software Engineering |publisher=J. Ross Publishing |year=2009 |isbn=978-1-932159-94-3 |pages=224–41}}</ref>. ==== Aq qutı testlewi ==== [[Fayl:White Box Testing Approach.png|alt=White Box Testing Diagram|thumb|Aq qutı testlew diagramması]] Aq qutı testlewi (sonday-aq ashıq qutı testlew, shisha qutı testlew, móldir qutı testlew hám strukturalıq testlew dep te ataladı) aqırǵı paydalanıwshıǵa kórsetiletuǵın funkcionallıqqa qarama-qarsı programmanıń ishki strukturaların yaki jumısların tastıyıqlaydı. Aq qutı testlewde sistemanıń ishki kóz-qarası (derek kodı), sonday-aq programmalastırıw kónlikpeleri test jaǵdayların islep shıǵıw ushın qollanıladı. Testlewshi kod arqalı jollardı isletiw ushın kirgiziwlerdi tańlaydı hám tiyisli nátiyjelerdi anıqlaydı.<ref name="LimayeSoftware09" /><ref name="SalehSoftware09" /> Bul sxemadaǵı túyinlerdi testlewge uqsas, mısal ushın, sxema ishindegi testlew (ICT). Aq qutı testlew programmalıq támiynat testlew processiniń birlik, integraciya hám sistema dárejelerinde qollanılıwı múmkin bolsa da, ádette birlik dárejesinde ámelge asırıladı.<ref name="AmmannIntro16" /> Ol birlik ishindegi jollardı, integraciya waqtında birlikler arasındaǵı jollardı hám sistema dárejesindegi test waqtında kishi sistemalar arasındaǵı jollardı testley aladı. Test dizaynınıń bul usılı kóp qáteler yaki mashqalalardı anıqlay alsa da, ol specifikaciyanıń ámelge asırılmaǵan bólimlerin yaki jetispeytuǵın talaplardı anıqlamawı múmkin. Aq qutı testlewde qollanılatuǵın texnikalarǵa tómendegiler kiredi<ref name="SalehSoftware09" /><ref name="EverettSoftware07">{{Cite book |last1=Everatt, G.D. |title=Software Testing: Testing Across the Entire Software Development Life Cycle |last2=McLeod Jr., R. |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-0-470-14634-7 |pages=99–121 |chapter=Chapter 7: Functional Testing}}</ref>: * API testlew – ashıq hám jeke APIlerdi (qosımsha programmalastırıw interfeysleri) qollanıp qosımshanı testlew * Kodtı qamtıw – kodtı qamtıwdıń belgili bir kriteriylerin qanaatlandırıw ushın testlerdi islep shıǵıw (mısal ushın, test dizayneri programmadaǵı barlıq sózlerdi keminde bir ret orınlatıw ushın testlerdi islep shıǵıwı múmkin) * Qáte kirgiziw usılları – testlew strategiyalarınıń nátiyjeliligin ólshew ushın qasaqana qátelerdi kirgiziw * Mutaciya testlew usılları * Statikalıq testlew usılları Kodtı qamtıw quralları qara qutı testlewin qosqanda, hár qanday usıl menen dóretilgen test komplektiniń tolıqlıǵın bahalawı múmkin. Bul programmalıq támiynat komandasına sistemanıń siyrek testlenetuǵın bólimlerin tekseriwge imkániyat beredi hám eń áhmiyetli funkciya punktleriniń testlengenine kepillik beredi<ref name="CornettCode96">{{Web deregi | familiya = Cornett| at = Steve| sáne = c. 1996 | bet = Code Coverage Analysis| url = http://www.bullseye.com/coverage.html#intro| qaralǵan sáne = 2017-jıl 21-noyabr | baspaxana = Bullseye Testing Technology| at = Introduction}}</ref>. Programmalıq támiynat ólshemi retinde kodtı qamtıw tómendegiler ushın procent retinde esabat beriliwi múmkin<ref name="LimayeSoftware09" /><ref name="CornettCode96" /><ref name="BlackPragmatic11">{{Cite book |last=Black, R. |url=https://books.google.com/books?id=n-bTHNW97kYC&pg=PA44 |title=Pragmatic Software Testing: Becoming an Effective and Efficient Test Professional |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |isbn=978-1-118-07938-6 |pages=44–6}}</ref>: :* Funkciya qamtıwı, orınlanǵan funkciyalar haqqında esabat beredi. :* Sóz qamtıwı, testti tamamlaw ushın orınlanǵan qatarlar sanı haqqında esabat beredi. :* Sheshim qamtıwı, berilgen testtiń Haqıyqıy hám Jalǵan tarmaqlarınıń ekewi de orınlanǵan ba, sonı esabat beredi. 100% sóz qamtıwı barlıq kod jollarınıń yaki tarmaqlarınıń (basqarıw aǵımı jaǵınan) keminde bir ret orınlanıwın támiyinleydi. Bul durıs funkcionallıqtı támiyinlewde járdem beredi, biraq jetkilikli emes, sebebi sol kod túrli kirgiziwlerdi durıs yaki nadurıs túrde islewi múmkin<ref>As a simple example, the [[C (programming language)|C]] function <syntaxhighlight lang="C" inline="">int f(int x){return x*x-6*x+8;}</syntaxhighlight> consists of only one statement. All tests against a specification <syntaxhighlight lang="C" inline="">f(x)>=0</syntaxhighlight> will succeed, except if <syntaxhighlight lang="C" inline="">x=3</syntaxhighlight> happens to be chosen.</ref>. ==== Qara qutı testi ==== [[Fayl:Black box diagram.svg|thumb|Qara qutı diagramması]] Qara qutı testlew (sonday-aq funkcionallıq testlew dep te ataladı) derek kodın oqımay, ámelge asırıw haqqındaǵı bilimsiz test jaǵdayların islep shıǵıwdı súwretleydi. Testlewshiler programmalıq támiynattıń ne islewi kerek ekenligin ǵana biledi, onıń qalay isleytuǵının emes<ref name="Patton">{{Cite book |last=Patton |first=Ron |url=https://archive.org/details/softwaretesting0000patt |title=Software Testing |publisher=Sams Publishing |year=2005 |isbn=978-0-672-32798-8 |edition=2nd |location=Indianapolis}}</ref>. Qara qutı testlew usıllarına tómendegiler kiredi: ekvivalent bólistiriw, shegaralıq qun analizi, barlıq jup testlew, jaǵday ótiw tablicaları, sheshim tablicası testlew, fuzz testlew, modelge tiykarlanǵan testlew, paydalanıw jaǵdayın testlew, izleniw testlew hám specifikaciyaǵa tiykarlanǵan testlew.<ref name="LimayeSoftware09" /><ref name="SalehSoftware09" /><ref name="BlackPragmatic11" /> Specifikaciyaǵa tiykarlanǵan testlew tiyisli talaplarǵa muwapıq programmalıq támiynattıń funkcionallıǵın testlewge qaratılǵan.[39] Testlewdiń bul dárejesi ádette testlewshige tolıq test jaǵdayları beriliwin talap etedi, sonda ol berilgen kirgiziw ushın shıǵıw qunlılıǵı (yaki tártibi) test jaǵdayında kórsetilgen kútilgen qunlılıq penen "birdey" yaki "birdey emes" ekenligin ápiwayı túrde tastıyıqlay aladı. Test jaǵdayları specifikaciyalar hám talaplar, yaǵnıy qosımshanıń ne islewi kerek ekenligi átirapında qurıladı. Ol test jaǵdayların shıǵarıp alıw ushın specifikaciyalar, talaplar hám dizaynlardı qosqanda, programmalıq támiynatıń sırtqı súwretlerin qollanadı. Bul testler funkcionallıq yaki funkcionallıq emes bolıwı múmkin, biraq ádette funkcionallıq boladı. Durıs funkcionallıqtı támiyinlew ushın specifikaciyaǵa tiykarlanǵan testlew zárúr bolıwı múmkin, biraq ol kompleksli yamasa joqarı qáwipli jaǵdaylardan qorǵaw ushın jetkilikli emes<ref>{{Cite journal |last=Bach |first=James |author-link=James Bach |date=June 1999 |title=Risk and Requirements-Based Testing |url=http://www.satisfice.com/articles/requirements_based_testing.pdf |journal=Computer |volume=32 |issue=6 |pages=113–114 |access-date=August 19, 2008}}</ref>. Qara qutı testlew testlewdiń hár qanday dárejesinde qollanılıwı múmkin, biraq ádette birlik dárejesinde emes.<ref name="AmmannIntro16" /> '''Komponent interfeysin testlew''' Komponent interfeysin testlew qara qutı testlewiniń bir variantı bolıp tabıladı, itibar tek kishi sistema komponentiniń baylanıslı ámellerinen tısqarı maǵlıwmattıń mánislerine qaratılǵan<ref name="MathurFound11-63">{{Cite book |last=Mathur, A.P. |url=https://books.google.com/books?id=hyaQobu44xUC&pg=PA18 |title=Foundations of Software Testing |publisher=Pearson Education India |year=2011 |isbn=978-81-317-5908-0 |page=63}}</ref>. Komponent interfeysin testlew ámeliyatı bul birlikler arasındaǵı tolıq integraciya testlewinen tısqarı, túrli birlikler yaki kishi sistema komponentleri arasında ótkerilgen maǵlıwmatlardı islewdi tekseriw ushın qollanılıwı múmkin<ref name="Clapp">{{Cite book |last=Clapp |first=Judith A. |url=https://books.google.com/books?id=wAq0rnyiGMEC&pg=PA313 |title=Software Quality Control, Error Analysis, and Testing |year=1995 |isbn=978-0-8155-1363-6 |page=313 |publisher=William Andrew |access-date=January 5, 2018}}</ref><ref name="Mathur">{{Cite book |last=Mathur |first=Aditya P. |url=https://books.google.com/books?id=yU-rTcurys8C&pg=PR38 |title=Foundations of Software Testing |publisher=Pearson Education India |year=2007 |isbn=978-81-317-1660-1 |page=18}}</ref>. Ótkerilip atırǵan maǵlıwmatlar "xabar paketleri" dep esaplanıwı múmkin hám diapazon yaki maǵlıwmat túrleri bir birlikten dóretilgen maǵlıwmatlar ushın tekseriliwi hám basqa birlikke ótkerilmesten aldın jaramlılıǵı tekseriliwi múmkin. Interfeysti testlew ushın bir variant bir neshe kún yaki hápte dawamında birlikler arasında ótkerilgen mıńlaǵan maǵlıwmat jaǵdayların analizlewge imkániyat beriw ushın kóbinese waqıt belgisi qoyılǵan, ótkerilip atırǵan maǵlıwmat elementleriniń ayırım log faylın saqlaw bolıp tabıladı. Testler basqa interfeys ózgeriwshileri ádettegi mánisler retinde ótkerilip atırǵanda, ayırım ekstremal maǵlıwmat mánislerin islewdi tekseriwdi óz ishine alıwı múmkin.<ref name="Clapp" /> Interfeystegi ádetten tıs maǵlıwmat mánisleri keyingi birliktegi kútilmegen ónimdarlıqtı túsindiriwge járdem bere aladı. ===== Vizual testlew ===== Vizual testlewdiń maqseti baǵdarlamashılarǵa maǵlıwmatlardı baǵdarlamashı ózi talap etetuǵın informaciyanı ańsat taba alatuǵın hám informaciya anıq súwretlengen usılda kórsetiw arqalı programmalıq támiynattıń isten shıqqan waqtında ne bolıp atırǵanın tekseriw imkániyatın beriw bolıp tabıladı<ref>{{Cite magazine |last=Chima |first=Raspal |title=Visual testing |url=http://www.testmagazine.co.uk/2011/04/visual-testing |magazine=TEST Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20120724162657/http://www.testmagazine.co.uk/2011/04/visual-testing/ |archive-date=July 24, 2012 |access-date=January 13, 2012}}</ref>. Vizual testlewdiń tiykarında qandayda bir adam birewge máseleni (yaki test isten shıǵıwın) súwretlep beriwden góre kórsetiw anıqlıqtı hám túsiniwdi áhmiyetli dárejede arttıradı degen ideya bar. Sonlıqtan, vizual testlew pútkil test processin jazıwdı talap etedi – test sistemasında video formatta júz berip atırǵan barlıq nárseni jazıp alıw. Shıǵıw videoları veb-kamera arqalı súwret-ishinde-súwret rejimindegi real waqıttaǵı testlewshi kirgiziwi hám mikrofonlardan audio kommentariy menen tolıqtırıladı. Vizual testlew bir neshe artıqmashılıqlardı támiyinleydi. Kommunikaciya sapası anaǵurlım artadı, sebebi testlewshiler máseleni (hám oǵan alıp kelgen waqıyalardı) baǵdarlamashıǵa tek súwretlep beriwden góre kórsete aladı hám kóp jaǵdaylarda test isten shıǵıwların qaytalaw zárúrligi joq boladı. Baǵdarlamashı test isten shıǵıwınıń ózi talap etetuǵın barlıq dálillerine iye boladı hám onıń ornına qáteniń sebebine hám onı qalay dúzetiw kerekligine itibar qarata aladı. Ad xok testlew hám izleniw testlew programmalıq támiynattıń pútinligin tekseriw ushın áhmiyetli metodologiyalar bolıp tabıladı, sebebi olar ámelge asırıw ushın az tayarlıq waqıtın talap etedi, al áhmiyetli qátelerdi tez tabıw múmkin<ref name="LewisSoftware16">{{Cite book |last=Lewis, W.E. |url=https://books.google.com/books?id=fgaBDd0TfT8C&pg=PA68 |title=Software Testing and Continuous Quality Improvement |publisher=CRC Press |year=2016 |isbn=978-1-4398-3436-7 |edition=3rd |pages=68–73}}</ref>. Ad xok testlewde, testlew improvizaciyalanǵan kútpegen usılda júz beretuǵın jerde, testlewshilerdiń testlewdi hújjetlestirilgen usıllarǵa tiykarlaw hám sońınan sol testlerdiń variantların improvizaciyalaw qábileti kemshilik dúzetiwlerin bunnan da qatal tekseriwge alıp keliwi múmkin.<ref name="LewisSoftware16" /> Degen menen, eger proceduralardıń qatal hújjetlestiriliwi saqlanbasa, ad xok testlewdiń sheklewleriniń biri qaytalanıwdıń joqlıǵı bolıp tabıladı.<ref name="LewisSoftware16" /> ==== Kúlreń qutı testlewi ==== Kúlreń qutı testlewo (amerikansha jazılıwı: gray-box testing) paydalanıwshı yaki qara qutı dárejesinde sol testlerdi orınlap atırǵanda testlerdi islep shıǵıw maqsetlerinde ishki maǵlıwmat strukturaları hám algoritmleri haqqındaǵı bilimlerdi qollanıwdı óz ishine aladı. Testlewshi kóbinese "derek kodı hám orınlanatuǵın binarlıqqa" ekewine de imkániyatqa iye boladı<ref name="RansomeCore13">{{Cite book |last1=Ransome, J. |url=https://books.google.com/books?id=MX5cAgAAQBAJ&pg=PA140 |title=Core Software Security: Security at the Source |last2=Misra, A. |publisher=CRC Press |year=2013 |isbn=978-1-4665-6095-6 |pages=140–3}}</ref>. Kúlreń qutı testlewi, mısal ushın, shegaralıq mánisler yaki qáte xabarların anıqlaw ushın kersinshe injenerlik (dinamikalıq kod analizin qollanıw)di de óz ishine alıwı múmkin.<ref name="RansomeCore13" /> Kirgiziw maǵlıwmatların manipulyaciyalaw hám shıǵıwdı formatlaw kúlreń qutı dep esaplanbaydı, sebebi kirgiziw hám shıǵıw biz testlep atırǵan sistema dep ataytuǵın "qara qutıdan" anıq túrde sırtta boladı. Bul ayırmashılıq eki túrli baǵdarlamashı tárepinen jazılǵan kodtıń eki moduli arasında integraciya testlewin ótkerip atırǵanda áhmiyetli, onda test ushın tek interfeysler kórsetiledi. Programmalıq támiynattıń qalay isleytuǵınınıń tiykarǵı túsiniklerin bilip, testlewshi sırttan programmalıq támiynattı testlep atırǵanda jaqsıraq xabardar etilgen testlew tańlawların ámelge asıradı. Ádette, kúlreń qutı testlewshige maǵlıwmatlar bazasın sebiw sıyaqlı ámeller menen ayırım testlew ortalıǵın ornatıwǵa ruqsat etiledi. Testlewshi maǵlıwmatlar bazasına SQL sózlerin orınlaw sıyaqlı belgili bir ámellerdi orınlaǵannan keyin hám kútilgen ózgerislerdiń sáwlelengenine kepillik beriw ushın sorawlardı orınlaǵannan keyin testlenip atırǵan ónimniń jaǵdayın baqlay aladı. Kúlreń qutı testlewi sheklengen informaciyaǵa tiykarlanǵan aqıllı test scenariylerin ámelge asıradı. Bul ásirese maǵlıwmat túrin qayta islew, ayrısha jaǵdaylardı qayta islew hám t.b qollanıladı<ref name="ref4">{{Web deregi | bet = SOA Testing Tools for Black, White and Gray Box| url = http://www.crosschecknet.com/soa_testing_black_white_gray_box.php| arxivurl = https://web.archive.org/web/20181001010542/http://www.crosschecknet.com:80/soa_testing_black_white_gray_box.php| arxivsáne = 2018-jıl 1-oktyabr | qaralǵan sáne = 2012-jıl 10-dekabr | baspaxana = Crosscheck Networks| type = white paper}}</ref>. Kúlreń qutı testlewi koncepciyası menen qara hám aq qutı testlewi arasındaǵı bul "erkin ayırmashılıq" biraz joq boldı<ref name="AmmannIntro16">{{Cite book |last1=Ammann, P. |url=https://books.google.com/books?id=58LeDQAAQBAJ&pg=PA26 |title=Introduction to Software Testing |last2=Offutt, J. |publisher=Cambridge University Press |year=2016 |isbn=978-1-316-77312-3 |page=26}}</ref>. === Ornatıw testlewi === Bul bólim Ornatıw testlewinen úzindi bolıp tabıladı. Kóp programmalıq támiynat sistemalarınıń olar tiykarǵı maqseti ushın qollanılmastan aldın zárúr bolǵan ornatıw proceduraları bar. Ornatılǵan programmalıq támiynatı sistemasına erisiw ushın bul proceduralardı testlew ornatıw testlewi dep ataladı. Bul proceduralar tolıq yaki yarım jańalawlardı hám ornatıw/óshiriw proceslerin óz ishine alıwı múmkin. Paydalanıwshı túrli variantlardı tańlawı kerek. Baylanıslı fayllar hám kitapxanalar bólistiriliwi, júkleniwi yaki tabılıwı kerek. Jaramlı apparatlıq támiynat konfiguraciyaları bolıwı kerek. Programmalıq támiynat sistemaları basqa programmalıq támiynat sistemalarına baylanısıw ushın baylanısqa zárúr bolıwı múmkin. === Úylesimlilik testlewi === Programmalıq támiynattıń isten shıǵıwınıń (haqıyqıy yaki seziliw) keń taralǵan sebebi onıń basqa qosımsha programmalıq támiynatı, operaciyalıq sistemalar (yaki operaciyalıq sistema versiyaları, eski yaki jańa) yamasa dáslepkiden áhmiyetli dárejede ayırıqsha bolǵan maqsetli ortalıqlar (mısal ushın, terminal yaki jumıs stolında islewge arnalǵan GUI qosımshası endi veb-brauzerde kórsetіliwi kerek bolǵan veb-qosımshaǵa aylanıwı kerek) menen úylesimliliginiń joqlıǵı bolıp tabıladı. Mısal ushın, artqa úylesimlilik joq bolǵan jaǵdayda, bul baǵdarlamashılar programmalıq támiynattı tek maqsetli ortalıqtıń eń sońǵı versiyasında islep shıǵarıp hám testlep atırǵanlıǵı sebepli júz beriwi múmkin, onı barlıq paydalanıwshılar isletpewi múmkin. Bul eń sońǵı jumıstıń maqsetli ortalıqtıń dáslepki versiyalarında yaki maqsetli ortalıqtıń erterek versiyaları qollana alıwshı eski apparatlıq támiynatta islemewi sıyaqlı kútilmegen aqıbetke alıp keledi. Geyde bunday mashqalalardı operaciyalıq sistema funkcionallıǵın ayırım programma moduline yamasa kitapxanaǵa proaktiv túrde abstrakciyalaw arqalı dúzetiw múmkin. === Tútin hám sana testlewi === Sana testlewi bunnan aldınǵı testlew menen dawam etiw aqılǵa muwapıq pa, sonı anıqlaydı. Tútin testlewi programmalıq támiynatıń pútkilley islewine tosqınlıq etetuǵın hár qanday tiykarǵı mashqalalar bar ma, sonı anıqlaw ushın islep shıǵarılǵan programmalıq támiynattı isletiwge minimal urınıwlardan ibarat. Bunday testler qurılıs verifikaciya testlewi retinde qollanılıwı múmkin. === Regressiya testlewi === Regressiya testlewi kodtaǵı úlken ózgeris júz bergennen keyin kemshiliklerdi tabıwǵa itibar qaratadı. Atap aytqanda, ol programmalıq támiynat regressiyaların, tómenletilgen yaki joǵalǵan funkciyalardı, sonıń ishinde qaytıp kelgen eski qátelerdi anıqlawǵa umtıladı. Bunday regressiyalar programmalıq támiynattıń burın durıs islep turǵan funkcionallıǵı kútilgendey islewin toqtatqanda júz beredi. Ádette, regressiyalar programma ózgerisleriniń kútilmegen aqıbeti retinde, programmalıq támiynatıń jańadan islep shıǵarılǵan bólegi burınnan bar kod penen soqlıǵısqanda júz beredi. Regressiya testlewi ádette kommerciyalıq programmalıq támiynatın islep shıǵıwdaǵı eń úlken test jumısı bolıp tabıladı<ref>{{Cite book |last1=Ammann |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=leokXF8pLY0C&pg=PA215 |title=Introduction to Software Testing |last2=Offutt |first2=Jeff | sáne =January 28, 2008 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-88038-1 |page=215 |access-date=November 29, 2017}}</ref>, aldınǵı programmalıq támiynat funkciyalarındaǵı kóp sanlı detallardı tekseriw sebepli hám hátteki jańa programmalıq támiynatı jańa dizayn bólimlerin testlew ushın ayırım eski test jaǵdayların qollanıp islep shıǵarılıwı múmkin, bul aldınǵı funkcionallıqtıń ele de qollap-quwatlanıwın támiyinleydi. Regressiya testlewiniń keń tarqalǵan usıllarına aldınǵı test jaǵdayları jıynaqların qayta isletiw hám burın dúzetilgen qátelerdiń qayta payda bolǵanın tekseriw kiredi. Testlew tereńligi shıǵarıw processindegi basqıshqa hám qosılǵan funkciyalardıń qáwipine baylanıslı boladı. Olar ya shıǵarıwda kesh qosılǵan yaki qáwipli dep esaplanǵan ózgerisler ushın tolıq bolıwı múmkin, yaki ózgerisler shıǵarıwda erte bolsa yamasa tómen qáwipli dep esaplansa, hárbir funkciyadaǵı pozitiv testlerden ibarat júdá tómen bolıwı múmkin. === Qabıl etiw testlewi === Qabıl etiw testlewi programmalıq támiynatıń tutınıwshı kútiwlerine sáykes keliwin támiyinlew ushın sistema dárejesindegi testlew bolıp tabıladı<ref name="BorbaTesting10">{{Cite book |last1=Machado, P. |title=Testing Techniques in Software Engineering |last2=Vincenzi, A. |last3=Maldonado, J.C. |publisher=Springer Science & Business Media |year=2010 |isbn=978-3-642-14334-2 |editor-last=Borba, P. |pages=13–14 |chapter=Chapter 1: Software Testing: An Overview |editor-last2=Cavalcanti, A. |editor-last3=Sampaio, A. |editor-last4=Woodcook, J. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZOHrm02GFCEC&pg=PA13}}</ref><ref name="ClappSoftware95">{{Cite book |last1=Clapp, J.A. |url=https://books.google.com/books?id=wAq0rnyiGMEC&pg=PA254 |title=Software Quality Control, Error Analysis, and Testing |last2=Stanten, S.F. |last3=Peng, W.W. |publisher=Nova Data Corporation |year=1995 |isbn=978-0-8155-1363-6 |page=254 |display-authors=et al}}</ref><ref name=":0">{{Web deregi | bet = ISTQB CTFL Syllabus 2018| url = https://istqb-main-web-prod.s3.amazonaws.com/media/documents/ISTQB-CTFL_Syllabus_2018_v3.1.1.pdf| jumıs = ISTQB - International Software Testing Qualifications Board| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220324091506/https://istqb-main-web-prod.s3.amazonaws.com/media/documents/ISTQB-CTFL_Syllabus_2018_v3.1.1.pdf| arxivsáne = 2022-jıl 24-mart | qaralǵan sáne = 2022-jıl 11-aprel }}</ref>. Qabıl etiw testlewi rawajlanıwdıń hár qanday eki basqıshı arasındaǵı tapsırıw processiniń bir bólegi retinde orınlanıwı múmkin. Testler kóbinese programmalıq támiynattı islep shıǵıw processinde olar orınlanatuǵın jerge yaki testtiń specifikalıq dárejesine baylanıslı bul dárejelerge toparlastırıladı.<ref name=":0" /> * Paydalanıwshı qabıl etiw testlewi (UAT) * Operaciyalıq qabıl etiw testlewi (OAT) * Shártnamalıq hám regulyatorlıq qabıl etiw testlewi * Alfa hám beta testlewi Geyde UAT tutınıwshı tárepinen, olardıń ortalıǵında hám ózleriniń apparatlıq támiynatında orınlanadı. OAT sapanı basqarıw sistemasınıń bir bólegi retinde ónim, xızmet yaki sistemanıń operaciyalıq tayarlıǵın (shıǵarıwdan aldın) ótkeriw ushın qollanıladı. OAT tiykarınan programmalıq támiynattı islep shıǵıw hám programmalıq támiynattı saqlaw joybarlarında qollanılatuǵın funkcionallıq emes programmalıq támiynat testlewiniń keń taralǵan túri bolıp tabıladı. Testlewdiń bul túri sistemanıń qollap-quwatlanıwı yaki islep shıǵarıw ortalıǵınıń bir bólegi bolıwı ushın operaciyalıq tayarlıǵına itibar qaratadı. Sonlıqtan, ol operaciyalıq tayarlıq testlewi (ORT) yaki operaciyalar tayarlıǵı hám kepilligi (OR&A) testlewi dep te belgili. OAT ishindegi funkcionallıq testlew sistemanıń funkcionallıq emes aspektlerin tastıyıqlaw ushın talap etiletuǵın testler menen sheklenedi. Bunnan tısqarı, programmalıq támiynat testlewi sistemanıń jetkeriwge jaramlılıǵın, sonday-aq kútilgendey islewi onıń islew ortalıǵına zıyan jetkermewin yaki tolıq emes buzbawın yamasa sol ortalıqtaǵı basqa proceslerdi islewden toqtatıp qoymawın támiyinlewi kerek<ref>{{Web deregi | familiya = Woods| at = Anthony J.| sáne = 2015-jıl 5-iyun | bet = Operational Acceptance – an application of the ISO 29119 Software Testing standard| url = https://www.scribd.com/document/257086897/Operational-Acceptance-Test-White-Paper-2015-Capgemini| qaralǵan sáne = 2018-jıl 9-yanvar | baspaxana = Capgemini Australia| type = Whitepaper}}</ref>. Shartnamalıq qabıl etiw testlewi shartnama dúziliw waqtında belgilengen shartnamanıń qabıl etiw kriteriylerine tiykarlanıp orınlanadı, al regulyatorlıq qabıl etiw testlewi programmalıq támiynat ónimine tiyisli regulyaciyalarǵa tiykarlanıp orınlanadı. Bul eki testti de paydalanıwshılar yaki ǵarezsiz testlewshiler orınlawı múmkin. Regulyaciyalıq qabıl etiw testlewi geyde regulyatorlıq agentliklerdiń test nátiyjelerin tekseriwin óz ishine aladı.<ref name=":0" /> === Alfa testlewi === Alfa testlewi potencial paydalanıwshılar/tutınıwshılar yaki islep shıǵıwshılardıń saytındaǵı ǵarezsiz test komandası tárepinen simulyaciyalanǵan yamasa haqıyqıy operaciyalıq testlew bolıp tabıladı. Alfa testlewi kóbinese programmalıq támiynatı beta testlewine ótpesten aldın ishki qabıl etiw testlewiniń bir túri retinde dúkannan alınatuǵın programmalıq támiynatı ushın qollanıladı<ref>{{Web deregi | bet = Standard Glossary of Terms used in Software Testing| url = https://www.astqb.org/documents/Glossary-of-Software-Testing-Terms-v3.pdf| qaralǵan sáne = 2018-jıl 9-yanvar | baspaxana = International Software Testing Qualifications Board| version = Version 3.1}}</ref>. === Beta testlewi === Beta testlewi alfa testlewinen keyin keledi hám sırtqı paydalanıwshı qabıl etiw testlewiniń bir túri dep esaplanıwı múmkin. Beta versiyaları dep atalatuǵın programmalıq támiynatınıń versiyaları beta testlewshiler dep atalatuǵın programmalastırıw komandasınan tısqarı sheklengen auditoriyaǵa shıǵarıladı. Programmalıq támiynat adamlar toparlarına shıǵarıladı, sonda bunnan keyingi testlew ónimde az qáteler yaki kemshilikler bar ekenligin támiyinley aladı. Beta versiyaları keleshek paydalanıwshılardıń maksimal sanına kerі baylanıs maydanın arttırıw hám keńeytilgen yamasa hátteki belgilenbegen waqıt dawamında (máńgilik beta) dáslepki mánis jetkerip beriw ushın ashıq jámiyetke jetkilikli etiliwi múmkin<ref>{{Web deregi | familiya = O'Reilly| at = Tim| sáne = 2005-jıl 30-sentyabr | bet = What is Web 2.0| url = http://www.oreilly.com/pub/a/web2/archive/what-is-web-20.html?page=4| qaralǵan sáne = 2018-jıl 11-yanvar | baspaxana = O'Reilly Media| at = Section 4. End of the Software Release Cycle}}</ref>. === Funkcionallıq hám funkcionallıq emes testlew === Funkcionallıq testlew kodtıń belgili bir ámelin yaki funkciyasın tastıyıqlaytuǵın ámellerdi ańlatadı. Bular ádette kod talapları hújjetlerinde tabıladı, degen menen ayırım islep shıǵıw metodologiyaları paydalanıw jaǵdaylarınan yaki paydalanıwshı waqıyaları negizinde isleydi. Funkcionallıq testler "paydalanıwshı bunı isley ala ma" yamasa "bul funkciya isley me" degen sorawǵa juwap beriwge umtıladı. Funkcionallıq emes testlew programmalıq támiynattıń masshtablılıq yaki basqa ónimdarlıq, belgili bir sheklewler astındaǵı tártip yaki qáwipsizlik sıyaqlı belgili bir funkciyaǵa yamasa paydalanıwshı ámeline baylanıslı bolmawı múmkin bolǵan aspektlerine baylanıslı. Testlew úziliw punktin, masshtablılıq yaki ónimdarlıqtıń ekstremalları turaqsız orınlanıwǵa alıp keletuǵın punktin anıqlaydı. Funkcionallıq emes talaplar ónim sapasın, ásirese onıń paydalanıwshılarınıń jaramlılıq kóz-qarası kontekstinde sáwlelendiretuǵın talaplar bolıwǵa umtıladı. === Úziliksiz testlew === Úziliksiz testlew programmalıq támiynatı shıǵarıw talabına baylanıslı biznes qáwipleri haqqında dárhal kerі baylanıs alıw ushın programmalıq támiynatı jetkerip beriw liniyasınıń bir bólegi retinde avtomatlastırılǵan testlerdi orınlaw processi bolıp tabıladı<ref name="essential">{{Web deregi | familiya = Auerbach| at = Adam| sáne = 2015-jıl 3-avgust | bet = Part of the Pipeline: Why Continuous Testing Is Essential| url = https://www.techwell.com/techwell-insights/2015/08/part-pipeline-why-continuous-testing-essential| qaralǵan sáne = 2018-jıl 12-yanvar | jumıs = TechWell Insights| baspaxana = TechWell Corp.}}</ref><ref name="stickym">{{Web deregi | familiya = Philipp-Edmonds| at = Cameron| sáne = 2014-jıl 5-dekabr | bet = The Relationship between Risk and Continuous Testing: An Interview with Wayne Ariola| url = http://www.stickyminds.com/interview/relationship-between-risk-and-continuous-testing-interview-wayne-ariola| qaralǵan sáne = 2018-jıl 16-yanvar | jumıs = Stickyminds}}</ref>. Úziliksiz testlew funkcionallıq talaplardı da, funkcionallıq emes talaplardı da validaciyalawdı óz ishine aladı; testlew kólemi tómennen joqarı talaplardı yaki paydalanıwshı waqıyaların validaciyalawdan baslap, joqarı biznes maqsetleri menen baylanıslı sistema talapların bahalawǵa shekem keńeyedi<ref name="shift">{{Web deregi | familiya = Auerbach| at = Adam| sáne = 2014-jıl 2-oktyabr | bet = Shift Left and Put Quality First| url = https://www.techwell.com/techwell-insights/2014/10/shift-left-and-put-quality-first| qaralǵan sáne = 2018-jıl 16-yanvar | jumıs = TechWell Insights| baspaxana = TechWell Corp.}}</ref>. === Destruktiv testlewi === Destruktiv testlewi programmalıq támiynatı yamasa kishi sistemanıń isten shıǵıwına sebep bolıwǵa umtıladı. Ol programmalıq támiynatı jaramsız yaki kútilmegen kirgiziwlerdi alǵanda da durıs isleytuǵının tastıyıqlaydı, sonıń menen kirgiziw validaciyası hám qátelerdi basqarıw rutinalarınıń bekkemligin ornatadı. Fuzzing túrindegi programmalıq támiynatı qáte kirgiziw isten shıǵıw testlewiniń bir mısalı bolıp tabıladı. Programmalıq támiynatı qáte kirgiziw betinde túrli kommerciyalıq funkcionallıq emes testlew quralları baylanıstırılǵan; destruktiv testlewin orınlaytuǵın kóp sanlı ashıq kodlı hám biypul programmalıq támiynatı quralları da bar. === Programmalıq támiynat ónimdarlıǵın testlew === Ónimdarlıq testlewi ádette belgili bir júkleme astında sistema yaki kishi sistemanıń juwapkershilik hám turaqlılıq jaǵınan qalay isleytuǵının anıqlaw ushın orınlanadı. Ol sistemanıń masshtablılıq, isenimlilik hám resurs paydalanıw sıyaqlı basqa sapa atributların izertlew, ólshew, validaciyalaw yaki tastıyıqlaw ushın da xızmet etiwi múmkin. Júkleme testlewi tiykarınan sistemanıń úlken muǵdardaǵı maǵlıwmatlar yaki kóp sanlı paydalanıwshılar bolsın, belgili bir júkleme astında islewin dawam ete ala ma, sonı testlewge baylanıslı. Bul ádette programmalıq támiynattıń masshtablılıǵı dep ataladı. Funkcionallıq emes ámel retinde orınlanǵanda baylanıslı júkleme testlew ámeli kóbinese shıdamlılıq testlewi dep ataladı. Kólem testlewi ayırım komponentler (mısal ushın fayl yaki maǵlıwmatlar bazası) ólshemi ádewir artqanda da programmalıq támiynatı funkciyaların testlew usılı bolıp tabıladı. Stress testlewi kútilmegen yaki siyrek júklemeler astında isenimliliktı testlew usılı bolıp tabıladı. Turaqlılıq testlewi (kóbinese júkleme yaki shıdamlılıq testlewi dep ataladı) programmalıq támiynattı qabıl etiwge bolatuǵın dáwirde yaki onnan joqarı dáwirde úziliksiz jaqsı isley ala ma, sonı tekseredi. Ónimdarlıq testlewiniń belgili bir maqsetleri ne ekenligi haqqında az kelisim bar. Júkleme testlewi, ónimdarlıq testlewi, masshtablılıq testlewi hám kólem testlewi terminleri kóbinese bir-biriniń ornına qollanıladı. Real waqıttaǵı programmalıq támiynat sistemalarınıń qatal waqıt sheklewleri bar. Waqıt sheklewleriniń orınlanıwın testlew ushın real waqıttaǵı testlew qollanıladı. === Paydalanıwǵa qolaylılıq testlewi === Paydalanıwǵa qolaylılıq testlewi paydalanıwshı interfeysiniń qollanıw hám túsiniwge ańsat ekenligin tekseriw bolıp tabıladı. Ol tiykarınan qosımshanı qollanıwǵa baylanıslı. Bul avtomatlastırılıwı múmkin bolǵan testlew túri emes; tájiriybeli UI dizaynerleri tárepinen baqlanıp atırǵan haqıyqıy adam paydalanıwshıları zárúr. === Imkániyatı sheklengenler ushın qolaylılıq testlewi === Imkániyatı sheklengenler ushın qolaylılıq testlewi programmalıq támiynatınıń imkániyatı sheklengen adamlar ushın qolaylı ekenligin támiyinlew ushın qollanıladı. Veb-imkániyat testlewiniń ayırım keń tarqalǵanları: * Shrift penen fon reńi arasındaǵı reń kontrastınıń tiyisli ekenligin támiyinlew * Shrift ólshemi * Multimedialıq mazmun ushın alternativ tekstler * Kompyuter klaviaturasınan tısqarı tıshqanshanı paydalanıp sistemanı qollanıw qábileti. ==== Ámel etiw ushın keń tarqalǵan standartlar: ==== * 1990-jılǵı Imkániyatı sheklengen amerikalılar haqqındaǵı nızam * 508-bólim, 1973-jılǵı Reabilitaciya haqqındaǵı nızamǵa dúzetiw * Dúnya júzilik veb konsorciumınıń (W3C) Veb qolaylılıǵı baslaması (WAI) == Derekler == {{Derekler}} __BÖLİDİMÖNDEMEW__ [[Kategoriya:Programmalıq injiniring]] krd0r64e7koo55nz8vvo4i1yejl7zd7 4 23879 265213 265197 2026-07-27T12:01:20Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265213 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:24824}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4515}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 5 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4246}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|Gozzalina]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 23 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 24 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:379}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 27 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 29 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 30 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} dm1n1ft3kpb7uro8d4ibp1cg5n0qiph 4 26380 265215 265199 2026-07-27T12:01:22Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265215 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119176}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3792}}]] |- | 4 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] |- | 6 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 7 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1711}}]] |- | 8 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 9 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 10 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 11 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1177}}]] |- | 12 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 13 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 14 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:562}}]] |- | 20 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] {{/end}} nzxohez47r4gyiuw582ghx9wz0lbemv 4 27432 265214 265198 2026-07-27T12:01:21Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 265214 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:119176}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:24824}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 6 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4515}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 7 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4246}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3792}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 10 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 11 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 12 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2913}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 16 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1711}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1629}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 19 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 20 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 21 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 22 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1177}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 23 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 24 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 25 || [[User:Gozzalina|Gozzalina]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 26 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 27 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 28 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:924}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 29 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:562}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 39 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 40 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 43 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 44 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 45 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:389}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 48 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:379}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 49 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} {{/end}} r8ta81swvjl9z1uu22e5gymr5rrhg0d 0 44488 265221 262915 2026-07-27T18:02:24Z InternetArchiveBot 9299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 265221 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Matzenbach | negizgi atı = | túri = kommuna | súwret = [[Fayl:Zug am Haltepunkt Matzenbach.JPG|300px]] | gerb = DEU Matzenbach COA.svg | bayraq = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | mámleket = {{GER}} | region túri = Germaniya shtatları{{!}}Shtat | region = Rhineland-Palatinate | kestede region = Rheinland-Pfalz | rayon túri = Rayon | rayon = Kusel | basshı túri = Burgomistr | jer maydanı = 7,04 | xalıq sanı = 650 | sanalǵan jıl = 2017 | waqıt zonası = +1 | DST = bar | telefon kodı = 06383 | pochta indeksi = 66909 | avtomobil kodı = KUS | identifikator túri = Administrativlik birlik identifikaciya nomeri{{!}}Rásmiy kodı | sanlı identifikator = }} '''Matzenbach''' — [[Germaniya]]nıń [[Rhineland-Palatinate]] shtatında jaylasqan kommuna bolıp tabıladı. Bul kommuna [[Kusel (rayon)|Kusel]] rayonı quramına kiredi. == Xalqı == Kommuna xalqı 2017-jılǵı maǵlıwmat boyınsha 650 adamdı quraǵan. === Keste kórinisinde === {{Xalıq sanı.wd||Keste}} == Geografiyası == Jer maydanı — 7,04&nbsp;km². Teńiz qáddinen {{DDVM}} m biyiklikte jaylasqan. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Matzenbach}} * {{OSM baylanıs|1246480}} * [https://web.archive.org/web/20160419135047/http://www.matzenbach.de/ Rásmiy saytı] {{in lang|de}} {{Kusel rayonı qalaları}} {{Sırtqı siltemeler}} {{Germaniya-geo-stub}} [[Kategoriya:Kusel (rayon)]] [[Kategoriya:Rhineland-Palatinate municipalitetleri]] l061uprbph5o5uhej5a2q3ipzrw6psu 0 44575 265230 265208 2026-07-28T11:05:39Z Ayxan Dáryabay qızı 14178 /* Postsovetlik keńislik */ 265230 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | atı = Vladimir Putin | negizgi atı = | súwret = Vladimir Putin (2017-01-17) (cropped).jpg | súwret uzınlıǵı = 300px | súwret túsindirmesi = | qatarlıq sanı = | lawazım = Rossiya Prezidenti | bayraq = | bayraq2 = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | lawazımdaǵı atı = | lawazımǵa kirisiw sánesi = | lawazımnan ketiw sánesi = | prezident = | aldınǵı isker = | keyingi isker = | lawazım_2 = | bayraq_2 = | bayraq2_2 = | lawazımdaǵı atı_2 = | lawazımǵa kirisiw sánesi_2 = | lawazımnan ketiw sánesi_2 = | premyer_2 = | prezident_2 = | senat baslıǵı_2 = | aytılıwı = | tuwılǵan waqtındaǵı atı = | tuwılǵan sánesi = 1952.10.07 | tuwılǵan ornı = [[Sankt-Peterburg|Sank-Peterburg]] | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan ornı = | qaytıs bolıw sebebi = | jerlengen ornı = | puqaralıǵı = {{RUS}} | milleti = rus | partiya = | basqa partiya = | boyı = | ómirlik joldası = | balaları = | ákesi = | anası = | nekesiz zayıbı = | qatnasıqları = | tuwısqanları = | jasaw ornı = | dini = | bilim alǵan jeri = 1). [[Sankt-Peterburg universiteti]];<br />2). [[:ru:Академия Федеральной службы безопасности России|KGB Joqarǵı Mektebi]];<br />3). [[:ru:Академия внешней разведки|KGB Razvedka mektebi]] | qánigeligi = | kásibi = yurist, razvedchik | belgili isleri = | aylıǵı = | kabinet = | komitetler = | portfolio = | ilimiy ataǵı = | ataǵı = | maǵlıwmatı = | sıylıqları = | blanka1 = | tekst1 = | blanka2 = | tekst2 = | blanka3 = | tekst3 = | blanka4 = | tekst4 = | blanka5 = | tekst5 = | qolı = | sayt = http://kremlin.ru | laqabı = | tiyisliligi = | armiya túri = | xızmet etken jılları = |áskeriy sıylıqları = |áskeriy_blanka1 = |áskeriy_tekst1 = |áskeriy_blanka2 = |áskeriy_tekst2 = |áskeriy_blanka3 = |áskeriy_tekst3 = |áskeriy_blanka4 = |áskeriy_tekst4 = |áskeriy_blanka5 = |áskeriy_tekst5 = | modul = | modul2 = | modul3 = | modul4 = | modul5 = | túsindirmeler = | sáne = | jıl = | derek = }} '''Vladimir Vladimirovich Putin''' (1952-jıl 7-oktyabr, [[Leningrad wálayatı|Leningrad]]) — rossiyalı siyasatshı hám házirgi Rossiya prezidenti. Putin 1999-jıldan berli prezident yamasa bas ministr sıpatında úzliksiz jumıs alıp barmaqta: 1999-2000 hám 2008-2012-jıllar aralıǵında bas ministr, 2000-2008-jıldan hám 2012-jıldan berli prezident. Ol Iosif Stalinnen berli eń uzaq waqıt jumıs alıp barıp atırǵan rossiyalı yamasa sovet basshısı. Putin 16 jıl dawamında SSSR MQK sırtqı razvedka oficeri bolıp isledi hám podpolkovnik bolıp, 1991-jılı octavkaǵa shıqqanınan keyin Sankt-Peterburgta óziniń siyasiy karerasın basladı. 1996-jılı ol prezident [[Boris Elcin]]niń hákimshiligine qosılıw ushın Moskvaǵa kóshti. Ol Federal qáwipsizlik xızmeti (FQX) direktorı, Rossiya Qáwipsizlik Keńesiniń xatkeri sıyaqlı lawazımlarda boldı hám 1999-jılı avgustta bas ministr etip tayınlandı. Elcinniń octavkasınan keyin Putin prezident wazıypasın atqardı hám tórt ayǵa shamalas waqıt ishinde rásmiy túrde Prezident bolıp saylandı. Keyin ala ol 2004-jılı qayta saylandı. Konstituciyalıq sheklewler sebepli izbe-iz eki prezidentlik múddetke saylana almaǵan Putin [[Dmitriy Medvedev]] prezidentligi dáwirinde 2008-jıldan 2012-jılǵa shekem bas ministr lawazımın atqarǵan. Ol dawlı 2012-jılǵı saylawdan keyin prezidentlikke qaytıp keldi. 2021-jıl aprel ayındaǵı referendumnan keyin ol bir neshe konstituciyalıq dúzetiwlerge qol qoydı hám prezidentlik wákilligin 2036-jılǵa shekem sozıwshı, jáne eki márte qayta saylanıw imkaniyatın beriwshi ózgerislerdi tastıyıqladı. Putin prezidentliginiń dáslepki jıllarında Rossiya ekonomikası jılına ortasha jeti procentke ósti, bul ekonomikalıq reformalar hám neft hám gaz bahasınıń bes esege ósiwine baylanıslı edi. Bunnan tısqarı, Putin Ekinshi Chechen urısında jeńiske erisip, regiondaǵı federal hákimiyattı tikledi. Prezident [[Dmitriy Medvedev]] dáwirinde bas ministr bolǵan Putin Gruziya menen urıstı, armiya hám policiya reformasın baqladı. 2014-jılı Putin basshılıǵı Ukrainaǵa tiyisli bolǵan Qırım aymaǵın annekciyaladı. Bul isti xalıqaralıq jámiyetshiliktiń kópshiligi tán almadı hám Rossiyaǵa sankciyalar saldı, nátiyjede mámlekette finanslıq krizis júz berdi. Ol sonday-aq Siriya puqaralıq urısı waqtında óz awqamlası [[Bashar al-Asad]]tı qollap-quwatlaw ushın Siriyaǵa áskeriy aralasıwǵa buyrıq berdi, nátiyjede Shıǵıs Jer Orta teńizinde turaqlı áskeriy-teńiz bazaların ornatıldı. Tórtinshi prezidentlik múddetinde, 2022-jıl fevralda Rossiya Ukraina jerine basıp kirdi. Bul is xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen sınǵa alındı hám keńeytilgen sankciyalar belgilendi. 2022-jıldıń sentyabrinde ol xalıqtı áskeriy xızmetke shaqırıp, Ukrainanıń tórt wálayatın Rossiyaǵa kúsh penen qosıp aldı. 2023-jıldıń mart ayında Xalıqaralıq jınayat sudı (XJS) Putindi urıs dáwirinde júz bergen áskeriy jınayatlar ushın qamaqqa alıwǵa buyrıq berdi.2023-jıldıń iyun ayında ol Vagner toparı kóterilisinen aman qaldı. 2024-jıldıń múddetke qayta saylandı. Putin hákimiyatı dáwirinde Rossiyanıń siyasiy sisteması avtoritar diktaturaǵa aylandı. Onıń hákimiyatı keń tarqalǵan korrupciya hám insan huqıqlarınıń buzılıwı, siyasiy oppoziciyanı repressiya etiwi, Rossiyadaǵı ǵárezsiz ǵalaba xabar qurallarına qarsı cenzura shólkemlestiriwi, sonday-aq, erkin hám ádil saylawlardıń joqlıǵı sıyaqlı ózgeshelikleri menen xarakterlenedi. == Shańaraǵı == {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Vladimir Spiridonovich Putin.jpg | caption1 = Putinniń ákesi, Vladimir Spiridonovich Putin | width1 = 111 | image2 = Maria Ivanovna Shelomova.jpg | caption2 = Putinniń anası, Mariya Ivanovna SHelomova | width2 = 83 }} Vladimir Putin 1952-jılı 7-oktyabrde [[Leningrad]] qalasında (házirgi [[Sankt-Peterburg|Sank-Peterburg]]) dúnyaǵa kelgen. Ol shańaraǵındaǵı 3 perzenttiń eń kishkenesi bolǵan. Ata-anası Vladimir Spiridonovich Putin (1911–1999) hám [[Mariya Ivanovna]] Putina (tuwılǵan jeri Shelomova; 1911–1998). Atası Spiridon Putin (1879–1965) [[Vladimir Lenin]] hám [[Yosif Stalin]]niń jeke aspazı bolǵan. Putin tuwılmastan burın onıń eki aǵası qaytıs bolǵan: 1930-jılı tuwılǵan Albert náresteliginde qaytıs bolsa, 1940-jılı tuwılǵan Viktor 1942-jılı Ekinshi Jer júzlik urısta Fashistlerdiń Leningradtı qamal qılǵanda difteriyadan qaytıs boladı. Putinniń anası zavod jumısshısı bolsa, ákesi Sovet Áskeriy-teńiz kúshleriniń áskeri bolǵan, 1930-jıllardıń basında súńgiwshi qayıq flotında xızmet etken. Nacistler Germaniyasınıń Sovet Awqamına basıp kirgen waqtında onıń ákesi [[NKVD]]nıń joq etiwshi batalonında xızmet etken. Keyin ol turaqlı ásker qatarına almastırılıp 1942-jılı awır jaraqat aladı. Putinniń dayı kempir apası 1941-jılı [[Tver wálayatı]]nda nemis áskerleri tárepinen óltiriledi hám jáne birneshe dayı aǵaları [[Ullı Watandarlıq Urıs]]ta xabarsız joqbolǵan. == Bіlіmі == [[Сурет:Vladimir Putin as a child.jpg|нобай|солға|130px|Putinniń bala gezi, 1960 – jılı]] 1960 – jılı 1 – sentyabrde Putin [[Leningrad]]taǵı №193 mektepte oqıwın basladı. 1968 – jılı ol №281 mektepte (texnologiyalıq institut tiykarındaǵı ximiyalıq baǵdardaǵı arnawlı mektep) oqıydı. Ol óz klasındaǵı 45 oqıwshınıń ishinde Jas pionerler qatarında bolmaǵan jalǵız oqıwshılardan biri boldı. 12 jasında ol sambo hám dzyudo menen shuǵıllana basladı. Bos waqıtlarında ol [[Karl Marx|Karl Marks,]] [[Fridrix Engels]], [[Vladimir Lenin]] shıǵarmaların oqıwdı jaqsı kóretuǵın edi. №281 mektepte Putin [[Nemec tili|nemec]] hám [[Inglis tili|inglis]] tillerin úyrendi. Putin 1970 – jılı Andrey Jdanov atındaǵı Leningrad mámleketlik universitetiniń (házirgi [[Sankt-Peterburg mámleketlik universiteti]]) yuridika fakultetine oqıwǵa kirip, onı 1975 – jılı tamamladı. Onıń diplomlıq jumısı «Xalıq aralıq huqıqtaǵı eń qolaylı shárayat jaratıw tártibi» temasında boldı. Oqıw dáwirinde Putin KBKP (KPSS) qatarına kiriwge arza berdi hám partiya aǵzalıǵında onıń 1991 – jılı ıdırawına shekem boldı. Bunnan tısqarı, ol jerde Putin ekonomikalıq huqıqtan sabaq bergen professordıń járdemshisi [[Anatoliy Sobchak]] penen tanıstı. Sobchak keyin ala Rossiya Konstituciyası аvtоrlarının biri boldı. Sobchaktıń Sankt-Peterburgtegi hamalında Putinniń tásiri bolǵan bolsa, Sobchak Moskvadaǵı Putinniń lawazımǵa iye bolıwında járdem berdi. 1997 –jılı ol [[Sankt-Peterburg]] konshılıq universitetinde Ekonomika ilimleriniń kandidatı boldı. Dissertaciyasının teması «Bazar qatnasıqlarınıń qáliplesiw shárayatında regionnıń mineral-shiykizat bazasın kóbeytiwdi strategiyalıq rejelestiriw» bolǵan. Onıń ilimiy basshısı Vladimir Litvinenko boldı hám Litvinenko keyin ala Putinniń 2000 hám 2004 jıllardaǵı Sankt-Peterburgtegi saylaw aldı kampaniyalarına basshılıq etti. 2005 – jılı [[Vashington]]daǵı Brukings institutınıń aǵzaları [[Klifford Gaddi]] hám [[Igor Danchenko]] Putindi plagiatlıqta ayıpladı. Olardıń aytıwınsha, Putin 1978 – jılı basıp shıǵarılǵan professorlar Uilyam King hám Devid Klilandtıń «Strategiyalıq rejelestiriw hám siyasat» maqalasınan úzindilerdi kóshirip alǵan yamasa sál ózgertken. == KSRO MQK (KGB) lawazımı == [[Сурет:Vladimir Putin in KGB uniform.jpg|нобай|солға|120px|MQK xızmetkeri Putin, 1980 – jılı]] 1975 jılı Putin KSRO MQK aǵzası boldı hám Oxta, Leningradtaǵı 401-MQK mektebinde oqıwın basladı. 1977 – jıldan keyin ol KSRO MQK Leningrad hám Leningrad wálayatı boyınsha basqarmasınıń tergew bóliminde qarsı barlawshı (kontrrazvedka) bolıp isledi. 1984 – jılı ol Moskvadaǵı [[Yuriy Andropov]] atındaǵı Qızıl bayraqlı institutqa oqıwǵa jiberildi. Kópshilik derekler Putindi MQK [[Jańa Zelandiya]]ǵa jibergenin aytadı, bul maǵlıwmat Jańa Zelandiya gúwaları hám húkimet jazıwları arqalı tastıyıqlanǵan. Bunı rossiyalıq qáwipsizlik xızmeti ele tastıyıqlamadı. Uaitakere qalasınıń burınǵı méri Bob Harvi hám burınǵı premyer-ministr Devid Longi Putin Vellington hám Oklendte xızmet etken dep málim etti. Ol bir az waqıt Vellington ortalıǵında Baťa ayaq kiyim dúkanında satıwshı bolıp jasırın islegen degen boljawlar bar. 1985–1990–jılları ol [[Drezden]], Shıǵıs Germaniyada awdarmashı sıpatında jasırın isledi. Drezdende xızmette turǵan Putin KGB-nıń Shtazi qupiya policiyasında baylanıs oficerleriniń biri bolıp isledi hám podpolkovnik dárejesine shekem kóterildi. Kremldıń rásmiy saytınıń xabar beriwinshe, Shıǵıs Germaniyanıń kommunistlik rejimi Putindi «ULıwma milliy armiya aldındaǵı xızmetleri ushın» qola medalı menen sıylıqladı. Putin Drezdendegi xızmetine quwanıshlı ekenin kópshiliktiń aldında aytıp, 1989 – jılı qaladaǵı Shtazi imaratların basıp alıwǵa háreket etken antikommunistlik demonstrantlar menen bolǵan soqlıǵısıw haqqında da aytıp berdi. Putinniń rásmiy ómirbayanına muwapıq, 1989–jılı 9–noyabrde baslanǵan Berlin diywalınıń qulawı dáwirinde ol Sovet mádeniyat orayınıń (Doslıq úyi) hám Drezdendegi MQK villasınıń faylların demonstrantlar joq etip jiberdi dep qorqıp, keleshektegi birlesken Germaniyanıń rásmiy biyligi ushın olardı saqlap qalǵan. Sonnan keyin ol bir neshe saat ishinde tek MQK faylların órtep jibergen hám nemec biyligi ushın Sovet mádeniyat orayınıń arxivin saqlap qalǵan. Bul órtew procesinde qaysı hujjettiń saqlanıp, qaysısınıń órtenbey qalǵanı haqqaında hesh nárse aytılmaydı. Kommunistlik Shıǵıs [[Germaniya]] húkimeti ıdıraǵannan keyin, Drezdendegi hám onnan burınǵı demonstraciyalar dáwirinde onıń húkimetke bolǵan sadıqlıǵına baylanıslı kúmeni tuwılǵanlıǵı sebebi menen, Putin MQK-nıń belsendi xızmetinen ketiwge májbúr boldı. Biraq MQK hám Sovet Armiyası Germaniyanıń shıǵısında ele de islep turǵan edi. Ol 1990 – jıldıń basında Leningradqa «belsendi rezervlerdiń» aǵzası sıpatında qayttı. Onda ol doktorlıq dissertaciyasın tayarlap júrgende prorektor Yuriy Molchanovqa esap berip, Leningrad mámleketlik universitetiniń xalıq aralıq qatnasıqlar sekciyasında úsh ayǵa shamalas isledi. == Putinniń ishki siyasatı == 2000-jıl 13-mayda Vladimir Putin Rossiyanıń 89 federal subyektin jeti hákimshilik federal okrugke bóliw haqqında qarar shıǵardı hám sol okruglerdiń hár birine juwapker wákilin tayınladı. Virdjiniya universitetiniń professorı Stiven Uayttıń sózine qaraǵanda, Putinniń basshılıǵı dáwirinde Rossiya amerikalıq yamasa britaniyalıq siyasiy sistemanıń «ekinshi baspası»n jaratıw niyetinde emesligin, kerisinshe Rossiyanıń óz dástúrleri hám shárayatlarına jaqınıraq sistema jaratıwdı kózde tutatuǵının anıq kórsetti. Ayırım kommentatorlar Putin administratsiyasın «ǵárezsiz demokratiya» dep sıpatladı. Bul sıpatlamanı jaqlawshılardıń (ásirese Vladislav Surkovtıń) pikirinshe, húkimet standingleri hám siyasatı eń birinshi Rossiyanıń ózinde xalıqtıń qollap-quwatlawına iye bolıwı kerek hám shetelden úlgi almawı ham tásir kórmewi kerek. 2012-jıldan keyingi dáwirde saylawdaǵı dawıs sanınıń buzılǵanına, cenzuraǵa hám mitingler erkinligi haqqındaǵı nızamlardıń qatańlasqanına qarsı ǵalabalıq narazılıqlar boldı. 2000-jıl iyulda Putin usınǵan hám Parlament qollap-quwatlaǵan nızamǵa muwapıq, Putin 89 federal subyektlerdiń basshıların xızmetinen bosatıw huquqına iye boldı. 2004-jılǵa shekem bul jergilikli basshılardıń (ádeti «gubernatorlar» dep ataladı) barlıǵı dawıs beriw arqalı tikkeley saylansa, keyin olardıń kandidatlıqları prezident usınısı hám aymaqlıq nızam shıǵarıwshı organlar qararı arqalı tastıyıqlanatuǵın boldı. Bunı Putin separatistlik tendentsiyalardı toqtatıw hám shólkemlestirilgen qılmıs penen baylanısı bar gubernatorlardan qutılıw ushın zárúrli qádem retinde qaradı. Putinniń prezidentligi dáwirinde ámelge asırılǵan usı hám basqa da húkimet háreketlerin kóplegen ǵárezsiz rossiyalıq ǴǴM (JLM) hám Batıs kommentatorları demokratiyaǵa qarsı dep sınǵa aldı. Putin hákimiyattaǵı birinshi múddetinde Elcin dáwirindegi keybir biznes-oligarxlarǵa, sonday-aq óziniń siyasiy qarsılaslarına qarsı shıqtı, nátiyjede Boris Berezovskiy, Vladimir Gusinskiy hám Mixail Xodorkovskiy sıyaqlı adamlar quwdalandı; Roman Abramovich penen Arkadiy Rotenberg sıyaqlı basqa oligarxlar bolsa Putin menen dos hám awqamlas bolıp qala bergen. === Ekonomika === Rossiyalıq ekonomist Sergey Guriev Putinniń ekonomikalıq siyasatı haqqında ayta otırıp, ornı tórt ayrıqsha dáwirge bóldi: ol birinshi múddetindegi «reforma» jılları (1999–2003); ekinshi múddetiniń «etatizm» jılları (2004–2008-jıldıń birinshi yarımı); dúnyalıq ekonomikalıq krizis hám ondan tikleniw (2008–2013-jıldıń ekinshi yarımı); hám orıs-ukrain urısı, Rossiyanıń globallıq ekonomikadan alıslasıwı hám krizis (2014–). === Insan huquqları === [[Nyu-York|New-York]]ta jaylasqan Human Rights Watch húkimetlik emes shólkemi HRW Evropa hám Oraylıq Aziya bóliminiń britaniyalıq direktorı Xyu Uilyamson avtorı bolıp tabılatuǵın «Ońlawı qıyın nızam shıǵarıw» (ingl. Laws of Attrition, rus. Разрушительное законотворчество) atlı bayannamasında Putin prezident bolıp qayta saylanǵan 2012-jıl may ayınan berli Rossiyada kóplegen huquqtı sheklewshi nızamlar shıǵarǵanın, húkimetlik emes shólkemlerdi teksere baslap, siyasiy aktivistlerdi quwdalap, qorqıtıp, sınshılardı shekley baslaǵanın ayttı. Bul jańa nızamlar qatarına tiykarınan «shetellik agentler» haqqındaǵı nızam kirgiziledi. 2020-jılı Putin shetelden qarjı alatuǵın shaxslar hám shólkemlerdi «shetel agenti» dep tanıw haqqındaǵı nızamǵa qol qoydı. Nızam 2012-jılı qabıllanǵan «shetel agenti» nızamshılıǵın keńeytiw bolıp tabıladı. Memorial huquqtı qorǵaw orayınıń 2020-jıl iyundaǵı maǵlıwmatı boyınsha, Rossiyada 380 siyasiy tutqın, olardıń ishinde 63 adam tikkeley yamasa jasırım túrde siyasiy háreketleri ushın (olardıń ishinde Aleksey Navalnıy) hám 245 Rossiyada qadaǵan etilgen musılman shólkemleriniń birine qatnası bar degen ayıp penen juwapqa tartılǵan. Dizimdegı 78 adam, yaǵnıy ulıwma sanınıń 20% tten aslamı — Qırım turǵınları. 2022-jıl dekabrde Rossiyanıń urıs cenzurası haqqındaǵı nızamları boyınsha Ukrainadaǵı urıstı sınǵa alǵanı ushın 4000-nan aslam adam juwapqa tartılǵanı belgili boldı. === Ǵalaba xabar quralları === Viskonsin-Maddison universitetiniń siyasattanıw professorı Skott Gelbax 1999-jıldan berli Putin óziniń rásmiy kózqarasına qarsı shıqqan jurnalistlerdi sistemalı túrde jazalap kelmekte dep málimledi. «Foreign Affairs» jurnalındaǵı amerikalıq jazıwshı Mariya Lipman: «Putin 2012-jılı Kremlge qaytqannan keyin ámelge asırılǵan quwdalawlar sol waqıtqa shekem salıstırmalı túrde ǵárezsiz bolǵan liberal ǴXQ-lardi qamtıydı» dep málimleydi. «Shegarasız reportyorlar» shólkemi 2013-jılǵı 179 mámlekettiń diziminde baspasóz erkinligi boyınsha Rossiyanı 148-orınǵa qoydı. Ol Rossiyanı siyasiy oppozitsiyanı quwdalaǵanı ushın hám jurnalistlerdi óltirgen jınayatshılardı turaqlı túrde quwdalap, juwapkershilikke tartıwdaǵı áwmetsizligi ushın ayrıqsha sınǵa aldı. Rossiyalılardıń shama menen úshten eki bólegi televidenieni kúnlik jańalıqlardıń tiykarǵı deregi retinde paydalanadı. == Sırtqı siyasat == Ulıwma alǵanda, Putinniń hákimiyatı Batıs penen shiyelenisli boldı. Leonid Bershidskiy Putinniń Financial Times gazetasına bergen intervyusın talqılap: «Putin xalıqshıl yamasa násilshil emes, ol — eski sovet mektebiniń imperialisti hám onıń geyler menen de islese beretuǵını belgili» dep juwmaqldı. === Aziya === Indiya rossiyalıq áskeriy texnikanıń eń úlken tutınıwshısı bolıp qala bermekte hám eki el arasında tariyxıy bekem strategiyalıq hám diplomatiyalıq qatnasıqlar bar. 2022-jıldıń oktyabrinde Putin Indiya hám Qıtaydı «jaqın awqamlaslar hám partnerlar» dep sıpatladı. Putin dáwirinde Rossiya Qıtay, Indiya, Pakistan hám Oraylıq Aziyanıń postsovetlik mámleketleri kiretuǵın ShO'Sh (ShOS) hám BRIKS-tiń aziyalıq mámleketleri menen unamlı qatnasıqta boldı. === Postsovetlik keńislik === Putinniń dáwirinde Kremlin Rossiyanıń basqa postsovetlik mámleketlerge tiyisli tásir órisi hám «abzal tárepleri» bar dep esapladı. Rossiyalılar Rossiya kirmeytuǵın postsovetlik keńislikti jiyi «jaqın shetel» (rus. Blizhnee zarubezhe) dep te ataydı. 2000-jılları júz bergen postsovetlik mámleketlerdegi túsli awdarıspaqlar seriyası, atap aytqanda 2003-jılǵı Gruziyadadaǵı Raushan revolyuciyası, 2004-jılǵı Ukrainadaǵı Qızǵılt sarı awdarıspaǵı hám 2005-jılǵı Qırǵızstandaǵı Qızǵaldaq revolyuciyası bul eller menen Rossiyanıń óz-ara qatnasıqlarında qarama-qarsılıqlarǵa alıp keldi. 2004-jıldıń dekabrinde Putin Raushan hám Qızǵılt sarı revolyuciayların sınǵa alıp: «Eger sizde awdarıspaqlarturaqlı túrde bola berse, postsovetlik keńislikti tawsılmaytuǵın urıs-qaǵısqa batırıw qáwpi bar» dedi. 2008-jılı Putinniń NATO-Rossiya sammitinde eger Ukraina NATO-ǵa qosılsa, Rossiya Ukrainanıń Shıǵısı hám Qırımdı anneksiyalawǵa háreket etiwi múmkin degen málimlemeni xabarladı. Sammitte ol AQSh prezidenti George Bushqa «Ukraina hátte mámleket te emes!» degeni aytıldı hám keyingi jılı Putin Ukrainanı «Kishi Rossiya» dep atadı. 2014-jılǵı marttaǵı Nams awdarıspaǵınan keyin Rossiya Federaciyası Qırımdı anneksiyaladı. Putinniń aytıwınsha, «Qırım hár qashan da Rossiyanıń ajıralmas bólegi bolǵanından hám solay bolıp qala beredi» . Rossiya Qırımdı anneksiyalaǵannan keyin ol Ukraina «Tarıyxıy jaqtan Rossiyanıń bólegi» , «bolsheviklerdiń qálewi boyınsha dúzilgen» dedi. Awdarıspaqtı Batıs álemi Rossiyanı álsizlendiriw ushın shólkemlestirdi dedi. «Batıstaǵı partnerlarımız shegaradan ótip ketti. Olar ózlerin qopal, juwapkershiliksiz hám kásiplik emes tárizde kórsetti» degen ol Ukrainada hákimiyatqa kelgenlerdiń «milletshiler, neonatsistler, rusofobtar hám antisemitler» ekenligin ayttı. 2008-jıldıń avgustında [[Gruziya]] prezidenti [[Mixail Saakashvili]] [[Qubla Osetiya]] aymaǵın óz baqlawına qaytarıwǵa háreket etti. Biraq, 2008-jılǵı Qubla Osetiya soǵısında Gruziyanıń áskeriy kúshleri kóp ótpey jeńiliske ushıradı, sodan keyin turaqlı rossiyalıq kúshler Qubla Osetiyaǵa, soń Gruziyanıń basqa bólimlerine kirdi hám Gruziyanıń taǵı bir separatist Abxaziya provinciyasında Abxaziya kúshleri menen ekinshi maydan ashtı. Rossiya hám postsovetlik mámleketlerdiń kópshiligi arasında bar bolǵan yamasa burın bolǵan shiyelenislerge qaramastan, Putin evraziyalıq integratsiya siyasatın júrgizedi. Putin Evraziyalıq awqam dúziw ideyasın 2011-jılı quwatladı. 2011-jıldıń 18-noyabrinde Belarus, Qazaqstan hám Rossiya prezidentleri Evraziyalıq awqamdı 2015-jılǵa shekem dúziw maqsetin belgileytuǵın shártnamaǵa qol qoydı. Evraziyalıq awqam 2015-jıldıń 1-yanvarında dúzildi. Putin dáwirinde Rossiyanıń Ukrainadan keyingi ekinshi úlken postsovetlik respublikası bolǵan Ózbekstan menen qatnasıqları bekemlendi. [[Islam Karimov]] dáwirindegi Ózbekstan Elcin Rossiyasınan uzaqlasıp atırǵan edi; biraq eki el aralarındaǵı qatnasıqtıń sezilerli dárejede jaqsılanıwı 2000-jıldıń mayındaǵı Putinniń Tashkentke saparında kórindi. 2014-jılı taǵı bir ushırasıwda Rossiya Ózbekstannıń qarızın keshiriwge kelisti. 2014-jıldıń avgustında Putin Nursultan Nazarbaevtı hám onıń prezidentligin maqtap atırıp «qazaqlarda burın hesh mámleket bolmaǵan hám ol [Nazarbaev] onı dúzgen» degen asa dawlı pikir bildirdi. Biraq bunday dawlarǵa qaramastan eki el aralarındaǵı diplomatiyalıq qatnasıqlar hálsiremedi. «SSSR ıdıraǵanǵa shekem qazaqlardıń ǵárezsizligi bolmaǵan» degen ideyanı Nazarbaevtıń ózi de birneshe márte aytqanı belgili. === AQSh, Batıs Evropa hám NATO === Putin dáwirinde Rossiyanıń [[NATO]] hám [[AQSh]] penen qatnasıqları birneshe basqıshtan ótti. Ol birinshi márte prezident bolǵanda qatnasıqlarǵa abaylılıq penen qaradı, biraq [[Nyu-York|New York]]taǵı 2001-jılǵı terrorlıq aktten keyin terrorizmge qarsı soǵısta AShQ-tı quwatladı hám eki el arasında jańa sheriklik imkaniyatı payda boldı. Rossiyanıń Irak urısı waqtında AQSh-qa qarsılıq bildirgen Putin 2003-jıldan baslap Batıstan jıl sayın uzaqlasıp, qatnasıqlar turaqlı túrde ázziley berdi. Rossiyanı tanıytuǵın ilimpaz Stiven Koenniń aytıwınsha, AQSh-tıń tiykarǵı ǵalaba xabar quralları hám Aq Úydiń ózi Putinǵa qarsı boldı. Maykl Shtyurmerge bergen intervuyısında Putin Rossiya hám Shıǵıs Evropanı táshwishke salatuǵın úsh soraw bar ekenligin ayttı: [[Kosovo]]nıń mártebesi, Evropadaǵı ádiwli qurallı kúshler haqındaǵı shártnama hám Amerikanıń [[Polsha]] hám [[Chexiya]]da raketaǵa qarsı qorǵanıw maydanların salıw rejesi hám úshewiniń bir-birine baylanısı bar dep boljadı . 2008-jılı Kosovo óz ǵárezsizligin járiyalaǵanda Putin oǵan hám onı tán alıwǵa qarsı shıqtı. 2014-jıldıń martında Putin Kosovonıń ǵárezsizlik haqındaǵı deklaratsiyasın Qırımnıń ǵárezsizligin tán alıw ushın tiykar sıpatında paydalandı. [[Kategoriya:Siyasatshılar]] [[Kategoriya:Rossiya siyasatshıları]] [[Kategoriya:1952-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:7-oktyabrde tuwılǵanlar]] qpp8s9uponwvjty7uitnjjmxe6guszv 0 47686 265224 265203 2026-07-27T21:52:18Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 265224 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Strait_of_hormuz_full.jpg|nobaý|Buǵazdıń teńiz siyasiy shegaraları menen keme qatnası jolların kórsetetuǵın kartası (2004)]] [[Fayl:Strait_of_Hormuz.png|nobaý|Qublada [[Oman|Omannıń]] Musandam yarım atawın hám arqada [[Iran|Irandı]] kórsetiwshi Ormuz buǵazı]] '''Ormuz buǵazı''' — Parsı shıǵanaǵı menen Oman shıǵanaǵınıń arasındaǵı [[Buǵaz|suw jolı]]. Arqa jaǵasında [[Iran]], al qubla jaǵasında [[Oman|Omannıń]] Musandam sultanlıǵınıń hákimshilik aymaǵına qaraytuǵın Musandam yarım atawı jaylasqan, yarım atawdıń qubla-batıs bólimi [[Birlesken Arab Ámirlikleri|Birlesken Arab Ámirliklerine]] (BAÁ) tiyisli. Buǵazdıń uzınlıǵı shama menen 104 milya (90 nmi; 167 km), al eni shama menen 60 milyadan (52 nmi; 97 km) 24 milyaǵa (21 nmi; 39 km) shekem ózgeredi<ref name="dyke-20081002">{{Cite book|title=The Future of Ocean Regime-Building|publisher=University of Hawaii|date=2 October 2008}}</ref><ref name="eia-20120104">{{Web deregi| url =https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430|bet=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430|arxivsáne= 2018-jıl 11-sentyabr |sáne= 2012-jıl 4-yanvar |baspaxana=U.S. Energy Information Administration|qaralǵan sáne= 2018-jıl 11-sentyabr }}</ref>. Ol — Parsı shıǵanaǵınan ashıq okeanǵa shıǵatuǵın jalǵız teńiz ótkeli hám dúnyadaǵı eń zárúr strategiyalıq avtomobil jollarınıń biri<ref name="oilpricecom01">{{Web deregi| url =https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html|bet=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html|arxivsáne= 2018-jıl 11-sentyabr |avtor=Katona|at=Viktor|baspaxana=Oilprice.com|qaralǵan sáne= 2018-jıl 11-sentyabr }}</ref>. 2023–2025 jıllar aralıǵında dúnya júzilik suyıtılǵan tábiyiy gazlardıń (STG) 20%-i hám teńiz arqalı tasılatuǵın neft sawdasınıń 25%-i jıl sayın usı buǵaz arqalı ótti. Bul — Evropa menen Aziya ushın neft ónimleriniń tiykarǵı baǵıtı hám de Evropanı energiya menen támiyinlewde júdá zárúr rol atqaradı<ref>{{Web deregi| url =https://www.euronews.com/my-europe/2026/03/16/why-is-the-strait-of-hormuz-critical-to-europe|bet=Why is the Strait of Hormuz critical to Europe?|sáne= 2026-jıl 16-mart |til=en|jumıs=euronews|qaralǵan sáne= 2026-jıl 18-mart }}</ref>. Sonday-aq, ol [[Birlesken Arab Ámirlikleri|BAÁ]], [[Qatar]], [[Baxreyn]], [[Kuveyt]] hám [[Irak|Iraktı]] qosqanda, Parsı shıǵanaǵındaǵı birneshe mámleket ushın jalǵız teńiz baǵıtı bolıp tabıladı hám buǵazdaǵı irkilisler ónimlerdi jetkiziwdiń awır jetispewshiligine alıp keliwi múmkin<ref>{{Web deregi| url =http://theconversation.com/strait-of-hormuz-gulf-states-food-security-is-at-immediate-risk-but-wider-shortages-could-push-up-consumer-prices-globally-277214|bet=Strait of Hormuz: Gulf states' food security is at immediate risk but wider shortages could push up consumer prices globally|avtor=Surucu-Balci|at=Ebru|sáne= 2026-jıl 4-mart |til=en-US|jumıs=The Conversation|qaralǵan sáne= 2026-jıl 18-mart }}</ref>. 2026-jılǵı Iran urısına deyin buǵaz Jaqın Shıǵıs kelispewshilikleri waqtında uzaq waqıtqa jabılmaǵan edi (Tiran/Bab-el-Mandeb buǵazlarınan ayırmashılıǵı)<ref>{{Web deregi| url =https://oilprice.com/Energy/Crude-Oil/Oil-Prices-Jump-But-Middle-East-Oil-Keeps-Flowing-Uninterrupted.html|bet=Oil Prices Jump, But Middle East Oil Keeps Flowing Uninterrupted|sáne= 2025-jıl 17-iyun |jumıs=OilPrice.com|citata=the narrow lane has never been blocked in any previous conflict in the Middle East.}}</ref>, degen menen Iran waqtı-waqtı menen buǵazdı jawıp taslaytuǵının aytıp qorqıtıp,<ref name="auto">{{Web deregi| url =https://www.twz.com/news-features/could-iran-carry-out-its-threat-to-shut-the-strait-of-hormuz|bet=Could Iran Carry Out Its Threat To Shut Down The Strait Of Hormuz?|avtor=Altman|at=Howard|sáne= 2025-jıl 14-iyun |til=en-US|jumıs=The War Zone|qaralǵan sáne= 2025-jıl 15-iyun }}</ref> oǵan mina qoyıwǵa tayarlıq alıp barǵan edi. Iran blokadası aqıbetinen buǵazdıń jabılıwı 2026-jılǵı Iran urısı gezinde baslı itibarda bolıp, 2026-jılǵı Ormuz buǵazı daǵdarısına alıp keldi<ref>{{Web deregi| url =https://www.firstpost.com/opinion/why-hormuz-not-fordow-is-the-real-centre-of-gravity-in-the-iran-crisis-13983548.html|bet=Why Hormuz, not Fordow, is the real centre of gravity in the Iran crisis|avtor=Sinha|at=Aditya|sáne= 2026-jıl 25-fevral |jumıs=First Post|qaralǵan sáne= 2026-jıl 18-mart }}</ref>. == Etimologiyası == Ormuz atamasınıń kelip shıǵıwı anıq emes. Bir teoriya boyınsha, bul atama jergilikli [[Parsı tili|parsı tilindegi]] Hur-Mogh «Qurma mákanı» sózinen shıqqan, al ekinshi teoriya «Ormuz» atamasın zoroastrizm qudayı Hormoz (Axura Mazda) atamasınıń orta parsı tilindegi aytılıwı menen baylanıstıradı<ref>{{Web deregi| url =https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/strait-of-hormuz-name-origin-persian-or-zoroastrian-2877143-2026-03-04|bet=How did the Strait of Hormuz get its name? Here's the real origin story|avtor=Chakrabarty|at=Roshni|sáne= 2026-jıl 4-mart |jumıs=[[India Today]]|qaralǵan sáne= 2026-jıl 12-aprel }}</ref>. Ayırım derekler birinshi versiyanıń itimallıǵı joqarı ekenin aytsa, basqaları ekinshisine ústemlik beredi<ref>{{Web deregi| url =https://www.aljazeera.com/news/2026/4/19/iran-war-10-frequently-used-words-and-their-meanings|bet=Iran war: 10 frequently used words and their meanings|avtor=Milisic|at=Alma|til=en|jumıs=Al Jazeera|qaralǵan sáne= 2026-jıl 8-iyun }}</ref>. Taǵı bir teoriya Ormuz buǵazı b.e.sh. 309-379 jılları biylik etken Parsı patshası II Shapurdıń anası Ifra Ormizdtiń húrmetine atalǵan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Taǵı bir teoriya boyınsha, bul sóz grekshe 'qoltıq, shıǵanaq' degendi bildiretuǵın ὅρμος (hormos) sózinen kelip shıqqan<ref name="iranologie">{{Web deregi| url =https://iranologie.com/the-history-page/the-kingdom-of-hormuz/|bet=The Kingdom of Hormuz|avtor=Rezakhani|at=Khodadad|sáne= 2020-jıl 27-fevral |jumıs=Iranologie.com|qaralǵan sáne= 2020-jıl 14-dekabr }}</ref>. === Tariyxı === Parsı shıǵanaǵınıń awzı I ásirdegi teńizshiler kórsetpesi — «Eritrey teńiziniń Periplında» táriyiplengen, biraq oǵan heshqanday atama berilmegen: {{Blockquote|Usı Kalai atawlarınıń joqarı jaǵında Kalon dep atalatuǵın taw dizbegi bar, al onnan sál arjaǵında Parsı shıǵanaǵınıń awzı baslanadı, onda marjan ulıwların awlaw ushın suwǵa júziw keń tarqalǵan. Buǵazdıń shep jaǵında Asabon dep atalatuǵın úlken tawlar, al oń jaǵında Semiramida dep atalatuǵın taǵı bir dóńgelek hám de biyik taw anıq kórinip turadı; olardıń arasındaǵı buǵaz arqalı ótetuǵın ótkeldiń uzınlıǵı shama menen altı júz stadiydi quraydı; onnan keyin júdá úlken hám de keń teńiz — Parsı shıǵanaǵı bar. Usı shıǵanaqtıń joqarı jaǵında, Xaraks Spasini menen Evfrat dáryasınıń qasında nızam menen belgilengen Apolog dep atalatuǵın sawda qalası jaylasqan.|Eritrey teńiziniń Periplı, 35-bap}} B.e.sh. X–XVII ásirlerde bul jerde Ormuz patshalıǵı jaylasqan edi. [[Fayl:Persian_Gulf_1507-1750.gif|nobaý|Buǵazdaǵı batıstıń birinshi áskeriy ústemligi. Portugaliyalılardıń Parsı shıǵanaǵında bolıwı (1507–1750)]] XV ásirden baslap, geografiyalıq-strategiyalıq jaqtan buǵazdıń áhmiyeti arttı. Bul aymaqqa XVI–XVIII ásirler aralıǵında óz qatnasıwın saqlaǵan Portugaliya sıyaqlı sırt elli derjavalardıń keliwi menen, sonday-aq XVII ásirde aymaqqa qádem basqan Angliya sıyaqlı basqa da jańadan kóterilip kiyatırǵan derjavalar menen kelispewshilikler payda boldı. == Navigaciya == Soqlıǵısıw qáwpin azaytıw ushın buǵaz arqalı háreket etetuǵın kemeler qozǵalıstı bóliw sxemasın (TSS) saqlaydı: kiretuǵın kemeler bir joldı, al shıǵatuǵın kemeler ekinshi joldı paydalanadı, hárbir joldıń eni 2 teńiz milyasın (3,7 km) quraydı, al eki jol uqsas eni bar «bólgish polosa menen» bólingen. BMSH nıń Teńiz huqıqı boyınsha konvenciyasına (UNCLOS) qatnasıwshı mámleketlerdiń kommerciyalıq kemeleri tranzitlik ótiw waqtında TSS qaǵıydaların saqlawǵa minnetli<ref name="eia-20190717">{{Web deregi| url =https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|bet=World Oil Transit Chokepoints|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190521134300/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|arxivsáne= 2019-jıl 21-may |sáne= 2017-jıl 25-iyul |baspaxana=U.S. Energy Information Administration|qaralǵan sáne= 2019-jıl 13-iyun }}</ref>. TSS Omannıń aymaqlıq suwlarında jaylasqan,<ref>{{Web deregi| url =https://maritime-executive.com/editorials/competing-strategies-emerge-for-opening-the-strait-of-hormuz|bet=Competing Strategies Emerge for Opening the Strait of Hormuz|sáne= 2026-jıl 3-aprel |til=en|jumıs=The Maritime Executive}}</ref><ref>{{Web deregi| url =https://maritime-executive.com/article/straits-of-hormuz-traffic-separation-scheme-keeps-within-omani-waters|bet=Vessels Now Keeping to Omani Waters in Strait of Hormuz Traffic Scheme|sáne= 2025-jıl 20-iyun |til=en|jumıs=The Maritime Executive}}</ref><ref>{{Web deregi| url =https://ontimebrief.com/en/strait-of-hormuz-explained-who-controls-which-waters-and-why-most-shipping-stays-in-the-managed-lanes/|bet=Strait of Hormuz, Explained: Who Controls Which Waters, And Why Most Shipping Stays in the Managed Lanes?!|avtor=Aziz|at=Khaled|sáne= 2026-jıl 4-mart |jumıs=Ontime+}}</ref> degen menen, buǵazdıń qubla-shıǵısında júdá úlken kemeler Iran suwların paydalanıwı kerek, óytkeni [[Birlesken Arab Ámirlikleri|Birlesken Arab Ámirlikleriniń]] jaǵasına jaqın alternativ suwlar salıstırmalı túrde sayız. Buǵazdı tolıq basıp ótiw ushın kemeler Iran menen Omannıń aymaqlıq suwları arqalı ótedi. Iran UNCLOS konvenciyasın ratifikaciyalamaǵanı menen<ref name="UNCLOS-ratification">{{Web deregi| url =https://www.un.org/Depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm|bet=Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090414043900/http://www.un.org/depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm|arxivsáne= 2009-jıl 14-aprel |jumıs=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea|baspaxana=UN|qaralǵan sáne= 2017-jıl 29-iyun }}</ref>, kóplegen mámleketler, sonıń ishinde onı ratifikaciyalamaǵan AQSH ta<ref>{{Web deregi| url =https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf|bet=Presidential Proclamation 5030|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210325045208/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf|arxivsáne= 2021-jıl 25-mart |avtor=[[U.S. President]]|sáne= 1983-jıl 10-mart |baspaxana=[[United States Department of State]]|qaralǵan sáne= 2008-jıl 21-yanvar }}</ref>, konvenciyada tastıyıqlanǵanday tranzitlik ótiw huqıqın talap etedi. 1959-jılı Iran óziniń aymaqlıq teńizin 12 teńiz milyasına (22 km) deyin keńeytip hám usı jańadan keńeytilgen aymaq arqalı tek tınısh túrde ótiwdi ǵana moyınlaytuǵının málimlep, buǵazdıń huqıqlıq statusın ózgertti. 1972-jılı Oman da párman menen óziniń aymaqlıq teńizin 12 teńiz milyasına (22 km) deyin keńeytti<ref name="Groves 2011">{{Web deregi| url =http://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational|bet=Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210517153730/https://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational|arxivsáne= 2021-jıl 17-may |avtor=Groves|at=Steven|sáne= 2011-jıl 24-avgust |jumıs=The Heritage Foundation|qaralǵan sáne= 2017-jıl 9-aprel }}</ref>. Solay etip, 1972-jılǵa kelip Ormuz buǵazı Omannıń Úlken Kuin atawı menen Irannıń Larak atawı arasındaǵı eń tar bóliminde Iran hám Omannıń birlesken aymaqlıq suwları menen tolıq «jabıldı». 1971-jılı Iran arablardıń qálewine qarsı Ormuzdıń batısındaǵı Úlken hám Kishi Tunb atawların basıp alıp, sonıń menen navigaciyalıq kanallarǵa baqlawdı keńeytti<ref>{{Web deregi| url =http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2691|bet=Unwanted Guest: The Gulf Summit and Iran|avtor=Henderson|at=Simon|sáne= 2007-jıl 7-dekabr |baspaxana=The Washington Institute For Near East Policy|qaralǵan sáne= 2009-jıl 15-iyun }}</ref>. 1970-jıllar ishinde Iran da, Oman da áskeriy kemelerdiń ótiwine tosqınlıq etiwge háreket etken joq, biraq 1980-jılları eki mámlekette dástúrli (eski) huqıqtan ózgeshe talaplar qoydı. 1989-jılı UNCLOS konvenciyasın ratifikaciyalaǵannan keyin, Oman óziniń aymaqlıq teńizi arqalı tek tınısh jol menen ótiwge ǵana ruqsat beriletuǵını tuwralı 1981-jılǵı korollik pármanın tastıyıqlaytuǵın deklaraciyalar usındı. Deklaraciyada sırt elli áskeriy kemeler Omannıń aymaqlıq suwları arqalı óter aldında aldın ala ruqsat alıw zárúrligi kórsetilgen. 1982-jılı konvenciyaǵa qol qoyǵannan keyin Iran «Teńiz huqıqı boyınsha konvenciyaǵa qatnasıwshı mámleketler ǵana onda alıp barılǵan shártnamalıq huqıqlardı paydalanıwǵa huqıqlı», sonıń ishinde «xalıqaralıq navigaciya ushın paydalanılatuǵın buǵazlar arqalı tranzitlik ótiw huqıqın» paydalana alatuǵının bildiretuǵın deklaraciya engizdi. 1993-jılı Iran teńiz aymaqları tuwralı keń kólemli nızam qabılladı, onıń qaǵıydaları UNCLOS qaǵıydalarına qarama-qarsı keledi, sonıń ishinde áskeriy kemeler, suw astı kemeleri hám atom arqalı jumıs isleytuǵın kemeler Irannıń aymaqlıq suwları arqalı tınısh jol menen ótiwdi ámelge asırmastan burın ruqsat alıwı tiyis degen talap bar. AQSH Oman menen Irannıń heshqanday talapların moyınlamaydı hám olardıń hárqaysısına narazılıq bildirgen. == Neft sawdasınıń aǵımı == [[File:Volume oil strait hormuz 2014 2024.png|thumb|upright=1.4|Nefttiń buǵaz arqalı kelip shıǵıwı hám baratuǵın jeri boyınsha sawdası, 2014–2024]] 2023–2025-jıllar aralıǵında dúnya júzilik suyıtılǵan tábiyiy gazlerdiń 20%-i hám teńiz arqalı tasılatuǵın neft sawdasınıń 25%-i Buǵaz arqalı ótken, bul onıń sawda ushın zárúr jaylasıwın kórsetedi<ref name="eia-20120104" /><ref>{{web deregi | bet =World Oil Transit Chokepoints| url =https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf| arxivurl =https://web.archive.org/web/20150723221931/http://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf| arxivsáne = 2015-jıl 23-iyul | qaralǵan sáne = 2019-jıl 13-iyun |url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{Cite news|title=Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz|url=https://www.nytimes.com/2025/11/19/world/middleeast/iran-tanker-strait-of-hormuz.html|date=19 November 2025|access-date=28 November 2025|language=en}}</ref>. AQSHtıń Energetikalıq informaciya administraciyasınıń maǵlıwmatı boyınsha, 2011-jılı kúnine ortasha esap penen 14 tanker Parsı shıǵanaǵınan buǵaz arqalı 17 million barrel (2,700,000 m³) shiyki neft tasıp shıqtı. Usı shiyki neft eksportınıń 85%-ten aslamı Aziya bazarlarına baǵdarlandı, bundaǵı eń iri baratuǵın mámleketler Yaponiya, Hindstan, Qubla Koreya hám Qıtay edi<ref name=USEIA01>{{web deregi | url = http://www.eoearth.org/view/article/156265/ | bet =Strait of Hormuz |website=The [[Encyclopedia of Earth]] | avtor =Alejandra Roman & Energy Information Administration | qaralǵan sáne = 2015-jıl 2-iyun | arxivsáne = 2016-jıl 5-aprel | arxivurl = https://web.archive.org/web/20160405131935/http://www.eoearth.org/view/article/156265/ |url-status=dead}}</ref>. 2018-jılı buǵaz arqalı kúnine 21 million barrel neft ótti, bul 2019-jılǵı bahalar menen 1,2 milliard dollarǵa teń<ref>{{web deregi | url =https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ | arxivurl = https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/R2shPOThjIQ | arxivsáne = 2021-jıl 17-noyabr |url-status=live | bet =The Strait of Hormuz Explained |website=[[YouTube]]| sáne = 2019-jıl 31-oktyabr }}{{cbignore}}</ref>. Eger Ormuz buǵazı arqalı keme qatnası waqıtsha yamasa uzaq múddetke aytarlıqtay buzılsa, bul Yaponiya, Hindstan, Qubla Koreya hám Qıtay sıyaqlı aziyalı iri importlawshılar ushın neft jetkiziwdiń úlken daǵdarısına alıp keliwi múmkin<ref>{{Cite news |title=Asian countries most at risk from oil & gas supply disruptions in Strait of Hormuz: Research group |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/israel-iran-usa-war-asian-countries-most-at-risk-from-oil-gas-supply-disruptions-in-strait-of-hormuz-research-group/articleshow/128947545.cms |work=[[The Economic Times]]|date=3 March 2026|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mesmer |first=Philippe |last2=Pedroletti |first2=Brice |last3=Thibault |first3=Harold |date=3 March 2026 |title=Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz |url=https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html |access-date=11 April 2026 |work=Le Monde}}</ref>. Parsı shıǵanaǵıda global tógin óndirisi menen eksportınıń iri orayı bolıp tabıladı. Iran Islam Respublikası, Qatar, Saud Arabiyası hám Oman sıyaqlı mámleketler karmabid hám ammiaktı qosqanda, azotlı tóginlerdiń dúnyadaǵı jetekshi eksportlawshıları qatarına kiredi. 2020-jılları aymaq global karmabid eksportınıń shama menen 30–35 procentin hám ammiak eksportınıń 20%–30% shamasın támiyinledi. Ulıwma alǵanda, xalıqaralıq dárejede sawdalanatuǵın tóginlerdiń 30%-ke shamalası ádette Ormuz buǵazı arqalı tranzit arqalı ótedi. == Kontrabanda == Ormuz buǵazı — Omannıń eksklavı bolıp tabılatuǵın Musandam yarım atawı menen Irannıń qubla jaǵası arasındaǵı nızamsız sawdanıń tiykarǵı baǵıtı. Musandamdaǵı Xasab qalası — usı buǵazaralıq kontrabandalıq ekonomikanıń baslı orayı. Eki jaǵalawdıń geografiyalıq jaqınlıǵı (buǵazdıń eń tar jerlerinde shama menen 50 km (31 milya)) kontrabandashılar basqaratuǵın kishi, joqarı quwatlı júyrik kemelerdiń tez ótiwine imkaniyat beredi<ref name="DerSpiegel2012">{{cite news |title=A Smuggler's Paradise in Oman |url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/photo-gallery-a-smuggler-s-paradise-in-oman-fotostrecke-77604.html |work=[[Der Spiegel]] |date=20 January 2012 |access-date=8 April 2026}}</ref>. Elektronika, turmıslıq texnika, temeki hám sánli kólikler sıyaqlı tovarlar ádette Birlesken Arab Ámirliklerinde satıp alınadı, qurǵaqlıq penen Xasabqa tasıladı hám Iranǵa qarsı xalıqaralıq sankciyalardı aylanıp ótiw ushın buǵaz arqalı jóneltiledi<ref name="AlJazeera2016">{{cite news |last1=Muller |first1=Quentin |last2=Castelier |first2=Sebastian |title=Hard times for Oman's Strait smugglers |url=https://www.aljazeera.com/economy/2016/9/29/hard-times-for-omans-strait-smugglers |work=[[Al Jazeera]] |date=29 September 2016 |access-date=8 April 2026}}</ref>. Keri baǵdarda Iran kemeleri mal tasıydı, negizinen BAÁ hám Saud Arabiyası bazarlarına arnalǵan qoylar menen eshkiler, ásirese Qurban hayt sıyaqlı islam bayramlarında. Nızamsız narkotikler menen hújjetsiz migrantlar da Irannan Omanǵa tasıladı<ref name="Lowy2017">{{web deregi | familiya =Balas | at =Alexander | bet =The smugglers of Musandam | url =https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/smugglers-musandam |website=[[Lowy Institute]] | sáne = 2017-jıl 14-noyabr | qaralǵan sáne = 2026-jıl 8-aprel }}</ref>. Oman biyligi nızamsız sawdaǵa ádette Xasabta shıdamlılıq bildiredi, óytkeni ol geografiyalıq jaqtan izolyaciyalanǵan Musandam aymaǵı ushın aytarlıqtay tabıs deregi bolıp tabıladı<ref name="AlJazeera2016"/>. Kerisinshe, Iran biyligi bul tájiriybe menen rásmiy túrde gúresedi. Irannıń Bajıxana hám akciz departamenti buǵaz arqalı islenetuǵın kontrabanda Iran ekonomikasın onlaǵan mıń jumıs ornınan ayıradı hám jıl sayın milliardlaǵan dollar bajıxana bajılardı aylanıp ótedi dep bahaladı<ref name="AlJazeera2016"/>. Bul kóleńkeli bazardıń kólemi Iranǵa salınǵan xalıqaralıq sankciyalardıń qatańlıǵına baylanıslı ózgeredi; qatań sankciyalar eldegi kontrabandalıq tutınıw tovarlarına degen talaptı arttıradı<ref name="Lowy2017"/>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Koordinatlar Wikimaǵlıwmatlarda]] obfu5faayf3r2koccg3bn98eav9p96s 3 47693 265216 2026-07-27T13:53:42Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265216 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 13:53, 2026-jıl 27-iyul (UTC) g36pcr5w4xx0u19jl06ivtg9onmnx6h 0 47694 265217 2026-07-27T14:28:07Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «'''Voleybol boyınsha 2026-jılǵı Qubla Amerika hayal-qızlar chempionatı''' ([[Hayal-qızlar arasında Qubla Amerika voleybol chempionatı]]nıń) 36-ret ótkeriletuǵın jarıs bolıp, ol [[Braziliya]]nıń [[Rio-de-Janeyro]] qalasında Qubla Amerika voleybol basqarıw organı — [[Confederación Sudamericana de Voleibol]] (CSV) tárepinen shólkemlestiriledi. Bul jarısta tariyxta tuńǵısh ret jeńimpaz [[2028-jılǵı Jazǵı Olimpiada oyınları]]na joll...» 265217 wikitext text/x-wiki '''Voleybol boyınsha 2026-jılǵı Qubla Amerika hayal-qızlar chempionatı''' ([[Hayal-qızlar arasında Qubla Amerika voleybol chempionatı]]nıń) 36-ret ótkeriletuǵın jarıs bolıp, ol [[Braziliya]]nıń [[Rio-de-Janeyro]] qalasında Qubla Amerika voleybol basqarıw organı — [[Confederación Sudamericana de Voleibol]] (CSV) tárepinen shólkemlestiriledi. Bul jarısta tariyxta tuńǵısh ret jeńimpaz [[2028-jılǵı Jazǵı Olimpiada oyınları]]na jollama aladı, al jeńimpaz úsh orın bolsa, [[2027-jılǵı FIVB Hayal-qızlar arasında voleybol boyınsha jáhán kubogı]]na qatnasıw huqıqına iye boladı<ref>{{cite web|url=https://www.olympics.com/pt/noticias/sul-americano-volei-2026-rio-de-janeiro-datas-local|title=Sul-Americano de Vôlei 2026 será no Rio de Janeiro: confira datas, local e como comprar ingressos|website=Olympics|language=pt-br|first=Fernanda|last=Lucki Zalcman|date=7 July 2026|accessdate=27 July 2026}}</ref>. == Qatnasıwshı mámleketler == Tómendegi milliy komandalar jarısta qatnasadı<ref>{{cite web|url=https://rpp.pe/voley/seleccion-peruana/calendario-peru-en-copa-sudamericana-de-voley-2026-fixture-horarios-grupos-y-debut-de-seleccion-peruana-en-torneo-noticia-1698047|title=Perú en la Copa Sudamericana de Vóley 2026: calendarioe y programación de todos los partidos de la Bicolor|website=RPP Notícias|language=es|first=Erick|last=Chavez|date=21 July 2026|accessdate=27 July 2026|archive-url=http://web.archive.org/web/20260722071046/https://rpp.pe/voley/seleccion-peruana/calendario-peru-en-copa-sudamericana-de-voley-2026-fixture-horarios-grupos-y-debut-de-seleccion-peruana-en-torneo-noticia-1698047|archive-date=22 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://voleysur.org/v3/prensa-noticias-exibir.php?id=19514|title=¡Se presentó oficialmente la Copa Sudamericana de Voleibol Femenino!|website=Confederación Sudamericana de Voleibol|language=es|date=21 July 2026|accessdate=27 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://voleysur.org/v3/prensa-noticias-exibir.php?id=19515|title=Argentina, Brasil, Colombia y Chile debutan con fuerza en el inicio de la Copa Sudamericana en Lima|website=Confederación Sudamericana de Voleibol|language=es|date=23 July 2026|accessdate=27 July 2026}}</ref>: * {{ARG}} * {{BRA}} (miyman) * {{CHL}} * {{COL}} * {{PER}} * {{VEN}} == Ótkeriletuǵın orınlar == {| class="wikitable" |+ ! Barlıq oyınlar |- | {{bayraq|BRA}} [[Rio-de-Janeyro]], [[Braziliya]] |- | [[Ginásio do Maracanãzinho]] |- | Sıyımlılıǵı: 30,000 |} == Toparlardaǵı orınlardı anıqlaw tártibi == # Utılǵan oyınlar sanı # Oyın balları # Setler qatnası # Ballar qatnası # Eger ballar qatnası boyınsha eki komanda arasında teńlik saqlanıp qalsa, juwmaqlaw olar arasında bolǵan sońǵı oyında jeńiske erisken komandaǵa beriledi. Eger ballar qatnası boyınsha teńlik úsh yamasa odan kóp komandalar arasında júzege kelse, bul komandalar tek óz-ara ótkergen oyınların esapqa alǵan halda, 1, 2 hám 3-ballar boyınsha jańadan klassifikaciya qılınadı. 3–0 yamasa 3–1 esabında utılǵan oyın: jeńimpazǵa 3 oyın balı, jeńilis tapqanǵa 0 oyın balı;<br /> 3–2 esabında utılǵan oyın: jeńimpazǵa 2 oyın balı, jeńilis tapqanǵa 1 oyın balı. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * {{Official website|https://voleysur.org/v3/}} {{in lang|es}} [[Kategoriya:Hayal-qızlar arasında Qubla Amerika voleybol chempionatları]] [[Kategoriya:2026-jılda hayal-qızlar voleybolı|Qubla Amerika voleybol chempionatı]] [[Kategoriya:Braziliya ótkizgen xalıqaralıq voleybol jarısları]] [[Kategoriya:Rio-de-Janeyroda (qala) sport]] [[Kategoriya:Braziliyada hayal-qızlar voleybolı|Qubla Amerika voleybol chempionatı]] [[Kategoriya:Rio-de-Janeyro wálayatındaǵı sport jarısları]] o1bg5q9ppamwg9tl81h6tw40h4l80a8 265218 265217 2026-07-27T14:30:36Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 265218 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |+ style="font-size: 110%; font-weight: bold; padding-bottom: 0.5em;" | Voleybol boyınsha 2026-jılǵı <br />Qubla Amerika hayal-qızlar chempionatı |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #eaecf0; padding: 0.4em;" | Turnir maǵlıwmatları |- | style="font-weight: bold;" | Qabıllawshı el || {{BRA}} |- | style="font-weight: bold;" | Qala || [[Rio-de-Janeyro]] |- | style="font-weight: bold;" | Sáneleri || 8–13-sentyabr |- | style="font-weight: bold;" | Komandalar || 6 |- | style="font-weight: bold;" | Arenalar || 1 (1 qabıllawshı qalada) |- | colspan="2" style="text-align: center; background-color: #f8f9fa; border-top: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.4em;" | ← [[Voleybol boyınsha 2023-jılǵı Qubla Amerika hayal-qızlar chempionatı|2023]] |} '''Voleybol boyınsha 2026-jılǵı Qubla Amerika hayal-qızlar chempionatı''' ([[Hayal-qızlar arasında Qubla Amerika voleybol chempionatı]]nıń) 36-ret ótkeriletuǵın jarıs bolıp, ol [[Braziliya]]nıń [[Rio-de-Janeyro]] qalasında Qubla Amerika voleybol basqarıw organı — [[Confederación Sudamericana de Voleibol]] (CSV) tárepinen shólkemlestiriledi. Bul jarısta tariyxta tuńǵısh ret jeńimpaz [[2028-jılǵı Jazǵı Olimpiada oyınları]]na jollama aladı, al jeńimpaz úsh orın bolsa, [[2027-jılǵı FIVB Hayal-qızlar arasında voleybol boyınsha jáhán kubogı]]na qatnasıw huqıqına iye boladı<ref>{{cite web|url=https://www.olympics.com/pt/noticias/sul-americano-volei-2026-rio-de-janeiro-datas-local|title=Sul-Americano de Vôlei 2026 será no Rio de Janeiro: confira datas, local e como comprar ingressos|website=Olympics|language=pt-br|first=Fernanda|last=Lucki Zalcman|date=7 July 2026|accessdate=27 July 2026}}</ref>. == Qatnasıwshı mámleketler == Tómendegi milliy komandalar jarısta qatnasadı<ref>{{cite web|url=https://rpp.pe/voley/seleccion-peruana/calendario-peru-en-copa-sudamericana-de-voley-2026-fixture-horarios-grupos-y-debut-de-seleccion-peruana-en-torneo-noticia-1698047|title=Perú en la Copa Sudamericana de Vóley 2026: calendarioe y programación de todos los partidos de la Bicolor|website=RPP Notícias|language=es|first=Erick|last=Chavez|date=21 July 2026|accessdate=27 July 2026|archive-url=http://web.archive.org/web/20260722071046/https://rpp.pe/voley/seleccion-peruana/calendario-peru-en-copa-sudamericana-de-voley-2026-fixture-horarios-grupos-y-debut-de-seleccion-peruana-en-torneo-noticia-1698047|archive-date=22 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://voleysur.org/v3/prensa-noticias-exibir.php?id=19514|title=¡Se presentó oficialmente la Copa Sudamericana de Voleibol Femenino!|website=Confederación Sudamericana de Voleibol|language=es|date=21 July 2026|accessdate=27 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://voleysur.org/v3/prensa-noticias-exibir.php?id=19515|title=Argentina, Brasil, Colombia y Chile debutan con fuerza en el inicio de la Copa Sudamericana en Lima|website=Confederación Sudamericana de Voleibol|language=es|date=23 July 2026|accessdate=27 July 2026}}</ref>: * {{ARG}} * {{BRA}} (miyman) * {{CHL}} * {{COL}} * {{PER}} * {{VEN}} == Ótkeriletuǵın orınlar == {| class="wikitable" |+ ! Barlıq oyınlar |- | {{bayraq|BRA}} [[Rio-de-Janeyro]], [[Braziliya]] |- | [[Ginásio do Maracanãzinho]] |- | Sıyımlılıǵı: 30,000 |} == Toparlardaǵı orınlardı anıqlaw tártibi == # Utılǵan oyınlar sanı # Oyın balları # Setler qatnası # Ballar qatnası # Eger ballar qatnası boyınsha eki komanda arasında teńlik saqlanıp qalsa, juwmaqlaw olar arasında bolǵan sońǵı oyında jeńiske erisken komandaǵa beriledi. Eger ballar qatnası boyınsha teńlik úsh yamasa odan kóp komandalar arasında júzege kelse, bul komandalar tek óz-ara ótkergen oyınların esapqa alǵan halda, 1, 2 hám 3-ballar boyınsha jańadan klassifikaciya qılınadı. 3–0 yamasa 3–1 esabında utılǵan oyın: jeńimpazǵa 3 oyın balı, jeńilis tapqanǵa 0 oyın balı;<br /> 3–2 esabında utılǵan oyın: jeńimpazǵa 2 oyın balı, jeńilis tapqanǵa 1 oyın balı. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * {{Official website|https://voleysur.org/v3/}} {{in lang|es}} [[Kategoriya:Hayal-qızlar arasında Qubla Amerika voleybol chempionatları]] [[Kategoriya:2026-jılda hayal-qızlar voleybolı|Qubla Amerika voleybol chempionatı]] [[Kategoriya:Braziliya ótkizgen xalıqaralıq voleybol jarısları]] [[Kategoriya:Rio-de-Janeyroda (qala) sport]] [[Kategoriya:Braziliyada hayal-qızlar voleybolı|Qubla Amerika voleybol chempionatı]] [[Kategoriya:Rio-de-Janeyro wálayatındaǵı sport jarısları]] bgg034ke3qgyk4x9m8nlviymtkr1lih 10 47695 265219 2026-07-27T16:55:56Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Ergaki, Buiba Valley, Western Sayan Mountains, Krasnoyarsk Krai, Russia.jpg» 265219 wikitext text/x-wiki Ergaki, Buiba Valley, Western Sayan Mountains, Krasnoyarsk Krai, Russia.jpg 9702n7zj0e532pa3u71fdegtoaijztt 10 47696 265220 2026-07-27T17:35:11Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «13. Каталитичко разложување на водород пероксид.webm» 265220 wikitext text/x-wiki 13. Каталитичко разложување на водород пероксид.webm 0mjcx0zyrsr8uihzrbljlihbxo4kzwe 3 47697 265223 2026-07-27T19:17:59Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265223 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 19:17, 2026-jıl 27-iyul (UTC) pd1vn4q2zhz6s61486v4uhnizs1hbev 3 47698 265225 2026-07-28T00:18:55Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265225 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 00:18, 2026-jıl 28-iyul (UTC) fk6c8gb7583resxus6s2h9mspzrs4ta 1 47699 265226 2026-07-28T02:13:18Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 265226 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 3 47700 265227 2026-07-28T08:20:15Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265227 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 08:20, 2026-jıl 28-iyul (UTC) nxgnuhc55x7980sbhq9ybpppre974z4 3 47701 265228 2026-07-28T09:20:26Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265228 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 09:20, 2026-jıl 28-iyul (UTC) rpm5k7ykcl2nn3xkva4h5ysvpdy3s5n 3 47702 265229 2026-07-28T09:20:36Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 265229 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 09:20, 2026-jıl 28-iyul (UTC) rpm5k7ykcl2nn3xkva4h5ysvpdy3s5n